text:
Pacienciakuq kasun imaña kaptinpas suyasqanchikta yuyarispa
TUKUPAY tiempopi kawsasqanchikraykum llumpay sasachakuyllapiña kawsanchik, chaymi Diosta serviqkunaqa aswan pacienciayuq kananchik (2 Tim. 3:1-5). Runakunam kanku kikillankupi piensaqkuna, acuerdoman mana yaykuqkuna hinaspa mana controlakuqkuna. Kayna runakunaqa mana pacienciakuqmi kanku. Chaymi tapukunanchik: “¿Paykuna hinachu ñuqapas mana pacienciakuq kachkani? ¿Imaynataq pacienciakuq runaqa? ¿Imataq yanapawanman pacienciakuq kanaypaq?”, nispa.
¿IMAYNATAQ PACIENCIAKUQ RUNAQA?
Bibliam nin pacienciakuq runaqa ima sasachakuyña kaptinpas hinalla aguantasqanmanta. Aguantanqa ima suyasqanta yuyarispanmi. Pacienciakuq runa kaspaqa manam munasqallanchiktachu maskasunchikqa, aswanqa runamasinchikkunapa munasqankutapasmi, chiqniwaqninchik kaptinñapas. Chaymi tukuyta ruwanchik runamasinchikwan allinlla kanapaq. Chayraykum Diospa palabranqa nin pipas kuyakuqqa pacienciakuq kasqanta (1 Cor. 13:4). * Nintaqmi Diospa chuya espiritunqa runakunata pacienciakuqta kawsachisqanmanta (Gal. 5:22, 23). Hinaptinqa, ¿imataq yanapawasun pacienciakuq kanapaq?
¿IMATAQ YANAPAWASUNCHIK PACIENCIAKUQ KANAPAQ?
Pacienciakuq kanapaqqa Jehova Diostam mañakunanchik chuya espiritunta quwananchikpaq, payqa haykam hapipakuqninkunamanqa qunmi (Luc. 11:13). Diospa chuya espiritunqa ancha atiyniyuqmi, chaywanpas mañakusqanchikman hinam ruwananchik (Sal. 86:10, 11). Huk simipiqa, sapa kutim kallpanchakunanchik pacienciakuq kanapaq, chaynapi pacienciakuy sunqunchikpi qipananpaq. ¿Imakunatawanraqmi ruwananchik pacienciakuq kanapaq?
Pacienciakuq kaytaqa yachachwantaqmi Jesuspa imayna kasqanta qatipakuspa. “Musuq runaña” kananchikmanta apostol Pablo rimaspanmi ‘pacienciakuq’ kaymantapas rimarqa, hinaspam iñiqmasinkunata nirqa: “Cristopa hawkayayninyá sunquykichikpi munaychakuchun”, nispa (Col. 3:10, 12, 15). Jesuspa hawkayaynin sunqunchikpi kananpaqqa, pay hinam mana iskayrayananchikchu llakichiwaqninchik kaqkunata Dios allichananmanta. Jesusta qatipakuspanchikqa imaña kaptinpas pacienciakusunmi (Juan 14:27; 16:33).
Ñuqanchikqa munanchikmi musuq pachapi kawsakuytaña, chaywanpas pacienciakuq kaytam yachachwan Diospa imayna pacienciakusqanpi yuyaymanaspanchik. Bibliam nin: “Jehova Diosqa manam runakunapa piensasqanman hinachu unamun prometesqankunata cumplinanpaqqa. Aswanqa qamkunawanmi pacienciakuchkan pipas chinkarunanta mana munaspan, payqa munachkan llapallan runakuna huchankumanta wanakunankutam”, nispa (2 Ped. 3:9). Chaynaqa, ¿manachum Diospa imayna pacienciakusqanpi yuyaymanayninchikqa kallpanchawanchik, hukkunawanpas pacienciakuq kananchikpaq? (Rom. 2:4). Chaymi kunan yachasunchik imakuna kaptin pacienciakunanchikmanta.
¿IMAKUNAPIM PACIENCIAKUQ KASQANCHIKTA QAWACHICHWAN?
Sapa punchawmi pacienciakunapaq kallpanchakunanchik. Ichapas rimariyta munanchik, chaywanpas suyananchikmi wakinku rimayta tukunankutaraq, chaynapi chayraq rimarinanchikpaq (Sant. 1:19). Pacienciakunataqmi kanqa iñiqmasinchikkunapa imayna kasqanku hukmanyachiwaptinchikpas. Chaylla piñakurunamantaqa, yuyarinanchikmi Jehova Dioswan Jesusqa pantaptinchikpas pacienciakuwasqanchikta. Paykunaqa manam pantasqallanchiktachu qawanku, aswanqa allin ruwasqanchikkunatam qawanku (1 Tim. 1:16; 1 Ped. 3:12).
Chaymantapas, chayllam piñakuruchwan pipas mana ruwasqanchikmanta utaq mana rimasqanchikmanta yanqa tumpawaptinchikqa. Ichaqa, Diospa palabranmi niwanchik: “Hatun tukuq kaymantaqa pacienciakuymi aswan allinqa. Amayá chayllaqa piñakuruychu, chaylla piñakuruyqa mana yachayniyuqkunapa ruwayninmi”, nispa (Ecl. 7:8, 9). Chaymi pipas yanqapuni imatapas niwaptinchikqa yuyaymanana allin tanteowan rimarinapaq. Jesuspas chaynatam ruwarqa yanqamanta tumpaptinku (Mat. 11:19).
Tayta-mamakunapas, warmankuwanqa pacienciakunankum kanqa rimapayaptinku mana chaylla uyarikuptinkuqa. Europa lawpi kaq betel wasipi llamkaq Matiasmanta rimarisunchik. Colegiopi kaptinmi estudiaqmasinkuna asikuqku Diospi iñisqanmanta. Manam chay pasasqantaqa tayta-mamanqa yachaqkuchu. Ichaqa cuentatam qukururqaku warmanku Matias iñisqanmanta iskayrayayta qallaykusqanmanta. Taytanmi willakun: “Anchatam warmaykuwan pacienciakurqaniku. Payqa tapuwaqkum: ‘¿Kanchu Dios? ¿Bibliaqa Diospa palabranchu? ¿Tukuy chay kamachikuyqa Diosmantachu hamun? ¿Imaynatam chayta yachanchik?’, nispa. Churiyqa niwaqraqmi: ‘¿Imanasqamá mana qamkuna hina creeptiyqa mana allinpaqqa qawawankichik?’”, nispa.
Taytanmi hinalla willakun: “Warmaykuqa piñasqallañam wakinpiqa rimapayawaqku. Piñakuqqa manam ñuqaykupaqchu aswanqa piñakuqmi Diosta kasukusqanrayku ñakarisqanmanta”, nispa. ¿Imatam taytanqa ruwarqa? Paymi nin: “Achka kutipim churiywan tiyaykuspa unaysu parlaq kaniku. Uyariqmi kani tukuy ima niwasqanta, wakinpiqa tapuqmi kani ima piensasqanta hinaspa imayna tarikusqanta entiendenaypaq. Chaymantapas, saqirqanim nisqaykunapi huk utaq iskay punchaw yuyaymanananpaq, hinaptinñam kaqllamanta parlaq kaniku. Huk kutikunapiqa, nirqanim imapas niwasqanpi huk utaq iskay punchaw allinta yuyaymanaykunaypaq. Chayna parlasqaykum churiyta yanaparqa Jesucristoqa ñuqanchikrayku wañusqanmanta, Dioslla allin kamachiq kasqanmanta hinaspa Diosqa kuyakuq kasqanmanta entiendenanpaq. Manam chayllachu entienderqa, unay tiempom pasarqa. Wakinpiqa sasachakurqanikum. Ichaqa tiempopa risqanman hinam Jehova Diosta kuyayta qallaykurqa. Kusisqam tarikuniku pacienciakuspa warmaykuta yanapasqaykumanta”, nispa.
Matiaspa tayta-mamanqa manam iskayrayarqakuchu Jehova Dios yanapananmantaqa. Taytanmi willakun: “Achka kutipim, warmayku Matiasta mamanpiwan nirqaniku anchata kuyasqaykumanta, chaymi entiendeykachinanpaq Jehova Diosta mañakusqaykumanta nirqaniku”, nispa. Paykunaqa kusisqam tarikunku warmankuta pacienciakuspa uywasqankuqa mana yanqapaq kasqanmanta.
Jehova Diosta serviqkunaqa pacienciakunankutaqmi unquq ayllunkuta utaq amistadninkunata atiendispankuqa. Rimarisun Elena * iñiqmasinchikmanta, paypas Europa lawpim yachan.
Pusaq wata ñawpaqtam, Elenapa qusanpa umanpi unquy rikurirurqa, chaymi qusanqa qiparurqa mana sano runa hinaña, mana asiriqña, mana llakikuqña. Chayraykum Elenaqa sasachakuypi tarikullan. Paymi nin: “Pacienciakunaypaqmi kallpanchakuni, hinaspapas Jehova Diostam sapa kuti mañakuni. Filipenses 4:13 nisqanmi anchata kallpanchawan, chaypim nin: ‘Dios kallpata quwaptinmi tukuy imata ruwanaypaq kallpayuq kani’”, nispa. Arí, Jehova Dios kallpata quptinmi Elenaqa pacienciakuspan hinalla qusanta atiendichkan (Sal. 62:5, 6).
JEHOVA DIOS HINA PACIENCIAKUQ KASUNCHIK
Manam pipas kanchu Jehova Dios hina pacienciakuqqa (2 Ped. 3:15). Bibliam willawanchik, achka kutipi Jehova Diosqa runakunawan pacienciakuwasqanchikmanta (Neh. 9:30; Is. 30:18). Huk kutipim, Jehova Diosqa Abrahanman willarqa Sodoma llaqtata purmachinanmanta, chaymi Abrahanqa imanasqa chay ruwananmanta tapurqa. Hinaptinmi Jehova Diosqa Abrahanta sumaqta uyarirqa. Chaymantañataqmi Diosqa Abrahanpa rimarisqanta yapamanta rimarqa, chaywanmi qawachichkarqa uyarisqanta. Hinaspam Abrahanta Diosqa nirqa, sichum 10 allin ruwaq runakunata Sodoma llaqtapi tariruspanqa chay llaqtata mana purmachinanmanta (Gen. 18:22-33). ¡Mayna sumaqmi Jehova Diospa chayna pacienciakusqanqa!
Arí, Jehova Diosta serviqkunaqa pacienciakuq runakunam kananchik. Chayna kanapaq kallpanchakuspanchikqa pacienciakuq hinaspa kuyakuq Jehova Diostam hatunchasunchik. Pacienciakuq kaspaqa ‘iñiywan hinaspa pacienciawan promesakuna chaskiqkunawan’ kuskam kasunchik (Heb. 6:10-12).
^ par. 4 Qallariy yachachikuypim yacharqanchik chuya espiritupa yanapasqan runa imayna kuyakuyniyuq kasqanmanta.
^ par. 15 Sutinqa cambiasqam kachkan.


c: text/html

text:
Sapsi rakiqunakunayuq sutisuyu
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
(ñawpaqkuna | qhipaqkuna) Qhaway (50 ñawpaq | 50 qatiq) (20 | 50 | 100 | 250 | 500).
- -akko (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- -andreas (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- 01miki10 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- 0scorpion0 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- 0x2b3bfa0 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- 25or6to4 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- 321timfin (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- 72 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- 94rain (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- A.WagnerC (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- A11yEvangelist (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- ABreault (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AJohnson (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AKGhetto (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AKPWD (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- APalmer (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AWight (WMDE) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Aarakast (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Abcdefghijklmnopqrstuvwxyz998 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Abusefilter global search service account (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Aconcagua (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Admdly (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Aedificare (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Aerostace (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Afootpluto (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AfroBot (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AfroThundr3007730 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Agastya (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Agentcreeper (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Agucova (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Ahmer Jamil Khan (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Ainz Ooal Gown (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AirbusStop (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Alesloan (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Alex Cohn (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Alex Koutas (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AlexLeeCN (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Alexander Leisser (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AlexandreHamez (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Alexbcoles (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Alexlist (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Alpaca·Fur (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Ameisenigel (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan ombuds)
- Amitie 10g (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Amolbk (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AnM2002 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- AnYiLin (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Andareed (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Andrew nyr (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Andykoo1990 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nak'aq
- Nak'aq nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Nak'aq (sut'ichana) rikuy.
Nak'aq, anqash rimaypi Pishtaq ( uta pishtakuq) nisqaqa saqra runas, huk runakunata sipiqsi, wirantas hurquq. Kay hinatam willakunku Antikunapi.
Chay nak'aqqa wiraquchas, qullqisapa runas, wañuchisqan indihinakunap wiranta, kurku yawrinkunata qhatuqsi.
Chay Nak'aqmanta willakuykunaqa mistip, wiraquchap indihina runata sarupayninmanta wallpama willaymi. Runakunaqa Nak'aqta chiqaptam manchakun, mistikuna llakichiptinmi, llullaptinmi, chawkaptinmi.
Illakashqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanyan wata uqrakashqa Piyu ninqan; payqam huk awkin runa taakuq Waychuuchu ( Puwaqpanpa wamani, Anqas suyu). Puwaq chunka wata kawayta llallishana karan. Warmin, allaw upa chakwan, umanta makinta kuyutsir nin pitsak paarir apashqa; wakin niyan pishtaqkuna wañutsiyasha wiranta hipiyanpaq, kurkunta churayashqa tsaka hamananman.
Yachay p'anqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dante Castro Arrasco: Nak'aq / Pishtaco. Edición bilingüe. Runasimiman t'ikraqnin: Washington Córdova Huamán. San Marcos, Lima 2010.


text:
Waskaran urqu
Waskaran urqu (Kastilla simipi: Huascarán) nisqaqa lliw Piruwpi aswan hatun urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Yunkay pruwinsyapi, Yunkay distritupi, Manqus distritupipas,Qarwa pruwinsyapipas, Shilla distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6,768 mitrum aswan hanaq. Huk suti Matash rahu.
Rahun wallkayan, wata wata ushakaykan. Pucha pucha hirkapa waqtan, rikakan yana rumillana.Llakipaq, yarpachakuypaq.
Ima nin shutinLlamk'apuy
Shutinqa nin waskanuraq. Ishkay piqan (uman) kaptin, ñawpata niyasha 'Mataraju. Tsaynu killqasha Middendorf. Wakin niyasha: waska.


text:
18 KAQ YACHACHIKUY
‘Sonqollanpim yuyaymanarqa’
1, 2. ¿Maymanmi Mariawan Joseyqa viajarqaku? ¿Imanasqataq Mariaqa sasachakurqa viajasqankupi?
MARIAQA asnopi tukuy punchaw risqanwanmi amirunña. Joseyñataqmi asnota aysaspan Belen llaqtaman pusachkan. Mariaqa kaqmantam sienten wiksanpi wawa kuyurisqanta.
2 Onqokunanpaq punchawkunapiñam Mariaqa tarikurqa (Luc. 2:5). Yaqapaschá chakrapi llamkaqkunaqa tapukurqaku wiksayoq warmi imanasqa viajasqanmanta. ¿Imanasqataq Mariaqa Nazaret llaqtamanta karu-karuta viajarqa?
3. ¿Ima kamachikuytam Mariaqa chaskirqa? ¿Imatam yachachiwanchik paypa iñiynin?
3 Ñawpaq killakunapim Mariaqa Diospa Churinta wachakunanpaq kamachikuyta chaskirqa (Luc. 1:35). Wachakunanpaq hichpatañam Mariaqa viajarqa. Chaypi tukuy pasasqanwanmi Mariaqa iñiyniyoq kasqanta qawachirqa. ¿Imataq yanaparqa tukuy sonqonwan Diospi hapipakunanpaq?
Belen llaqtamanmi viajarqa
4, 5. a) ¿Imanasqataq Mariawan Joseyqa Belenman rirqaku? b) ¿Ima willakuytaq cumplikurqa rey Augustopa kamachisqanwan?
4 Viajarqakuqa manam Mariawan Joseyllachu. Chay punchawkunapim rey Cesar Augusto kamachirqa huklaw llaqtayoqkunaqa nacesqanku llaqtaman rispa padronachikunankupaq. ¿Imatataq Joseyqa ruwarqa? Bibliam nin: “Chaymi Davidpa castanmanta kasqanrayku Josey rirqa Galilea lawpi Nazaret llaqtamanta Judea lawpi Belen llaqtakama”, nispa (Luc. 2:1-4).
5 Rey Augustoqa manam kikinpa tanteasqanman hinallachu kamachirqa padronachikunankupaqqa. Bibliaqa qanchis pachak wata ñawpaqtaraqmi willakurqaña Cristoqa Belen llaqtapi nacenanmanta. Nazaret llaqtapa hichpallanpim karqa Belen sutiyoq huk llaqta. Ichaqa Bibliam nirqa ‘Efrata sutiyoq Belen llaqtachapi’ Cristoqa nacenanta (leey Miqueas 5:2). Nazaretmanta Belenman chayanankupaqqa 150 kilometrotam rinanku karqa. Rey Davidpa mirayninmanta kasqankuraykum Joseyqa chaykama rinan karqa orqonkunata, hatun ñanninkunata.
6, 7. a) ¿Imanasqataq Mariapa viajayninqa sasa karqa? b) ¿Imanasqataq Mariaqa qosanpa tanteasqanman hina imatapas ruwarqa? (Uray patanpi willakuytapas qawariy.)
6 ¿Imatataq Mariaqa ruwarqa? ¿Reypa kamachisqanta kasukuspachu Joseypa tanteasqanman hina ruwarqa? Mariapaqqa llumpay sasachá karqa chay punchawkunapi viajayninqa. Chay killapiqa usyay tiempopa tukupaynin kaptinmi paraytaña qallarirqa. Bibliam willakun Galilea llaqtamanta Joseyqa Belen llaqtaman seqasqanmanta, chay llaqtaqa karqa orqo lawpim otaq alturapim. Chay llaqtamanqa achka punchawpichá chayarqaku. Mariaqa onqokunanpaqña punchawkunapi kasqanwanchá sama-samarispa rirqaku. Wakin warmikunaqa wasinpichá qepakunman aylluwan otaq amistadninwan onqokusqan horapi yanapachikunanpaq. Mariam ichaqa valorchakuspan viajarqa.
7 Bibliam nin: ‘Joseymi rirqa padronachikunanpaq, warmin Mariaqa [onqokunanpaqñam] kachkarqa’, nispa (Luc. 2:4, 5). Mariaqa Joseywan casarasqa kaspanmi paypa tanteasqanman hinaña imatapas ruwarqa. Jehova Diosmi tantearqa qariqa familianpi uma otaq nanachikuq kananpaq, chay kamachikuyman hinam Mariaqa qosanta respetaspan tanteasqankunapi yanaparqa. * Jehova Diospi iñiyninmi yanaparqa kasukuq kananpaq.
8. a) ¿Imakunaraqtaq Mariataqa kallpancharqa Belenman viajananpaq? b) ¿Imanasqataq Mariata qatipakuyninchikqa allinpuni kanman?
8 ¿Imapiwanraqmi Mariata kallpancharqa kasukunanpaq? ¿Mariaqa yacharqachu Cristoqa Belenpi nacenanta? Bibliaqa manam imatapas chaymantaqa willawanchikchu. Chay tiempopi runakunaqa chaynataq religionpi umalliqkunaqa yacharqakum Diospa willachisqanman hina Cristoqa maypi nacenanta. Mariapas yaqapasmi chaymantaqa yacharqa (Mat. 2:1-7; Juan 7:40-42). Mariaqa allintapunim yacharqa Diospa Palabranmanta (Luc. 1:46-55). Payqa yaqapaschá viajarqa qosanta kasukuspan otaq reypa kamachisqanta kasukuspam otaq Diospa willachisqankuna cumplikunanta munaspam. Imayna kaptinpas Mariaqa Belenmanmi viajarqa. Chayna kasukusqanwanmi allin ejemplota saqewanchik. Jehova Diosqa anchatam valoran humillakuspan kasukuqninkunataqa. Kay tiempopiqa manam allinpaqchu qawanku kasukuq kaytaqa. Jehova Diosta serviqkunaqa Mariatam qatipakunanchik.
Jesucristo nacesqanmanta
9, 10. a) ¿Imatam yuyarirqaku Mariawan Joseyqa Belenman hichpaspanku? b) ¿Maypitaq samarqaku hinaspa imanasqa?
9 Mariaqa maynatachá kusirikurqa Belen llaqtata rikuruspan. Aceituna sachallaña qatanta rispachá yuyarirqaku Belen llaqtaqa imayna kasqanmanta. Profeta Miqueaspa nisqanpi hinam Belen llaqtaqa taksachalla karqa, Juda llaqtapa anexonkunapipas manam rikurirqachu. Chayna kaptinpas waranqa wata ñawpaqkunatam Booz, Noemiy hinaspa rey David chay llaqtachapi nacerqaku.
10 Padronachikunankupaq risqankuwanmi chay llaqtachapiqa achka runakuna karqaku. Wakinqa Mariamantawan Joseymanta puntataraq chayasqankuwanmi paykuna samapakunankupaq wasi manaña karqachu. * Chaymi animalkunapa puñunanpiña otaq corralninpiña samarqaku. Joseyqa mayna preocupasqaraq tarikurqa señoranta nanaynin hapiyta qallaykuptin.
11. a) ¿Imanasqam wawayoq lliw warmikuna Mariata entiendenku? b) ¿Imaynanpitaq Jesusqa iskay kutipi “piwi” karqa?
11 Wawayoq lliw warmikunam yachanku Mariaqa imayna nanaywan tarikusqanmanta. Tawa waranqa watakuna ñawpaqtaraqmi Adanwan Eva huchallikuruptinku Jehova Dios nirqa warmikunaqa nanaywan wachakunankupaq kasqanmanta (Gen. 3:16). Mariaqa manachá librakurqachu chay ñakariymantaqa. Bibliaqa manam achkanpiqa willawanchikchu imayna ñakarisqanmantaqa, ichaqa ninmi ‘piwi qari wawa’ wachakusqanmanta (Luc. 2:7). Chaymantapas watakuna pasaytam yaqa soqta wawakunataraq Mariaqa wachakurqa (Mar. 6:3). Jesusqa manam Mariapa piwi wawallanchu karqa, paytaqa Jehova Diosmi unancharqa imakunamantapas puntataraq (Col. 1:15).
12. ¿Maypitaq Mariaqa wawanta siriykachirqa? ¿Imanasqataq mana tupanchu piensasqankuman hina dibujasqankuwan otaq actuacionpi qawachisqankuwan?
12 Chaymantapas Bibliaqa ninmi: ‘Pañalkunawan maytuykuspanmi animalman qarana artesapi siriykachirqa’, nispa (Luc. 2:7). Jesuspa maypi nacesqantam enteron pachapi runakuna piensasqankuman hina dibujanku otaq actuacionpi qawachinku, ichaqa manam Bibliapi willakuyman hinachu ruwanku. Animalkunapa kasqanqa qachallañam chaymantapas asnarinmi, chayna sitiopim Mariawan Joseyqa samarqaku. ¿Pi tayta-mamataq munanman chayna sitiopi wawa-churinku nacenanta? Tayta-mamaqa munanmi wawa-churinta astawan allin atiendeyta. Astawanraqchá Mariawan Joseyqa Jesus atiendeyta munarqaku payqa Diospa Churin kasqanrayku.
13. a) ¿Imaynatam Mariawan Joseyqa kallpanchakurqa chayraq nacesqa wawankuta cuidanankupaq? b) ¿Imaynatam tayta-mamakunaqa qatipakunmanku Mariatawan Joseyta?
13 Chayna sitiopi tarikusqankuwanqa Mariawan Joseyqa manam hukmanyarurqakuchu, aswanqa atisqankutam ruwarqaku wawata atiendenankupaq. Mariam sumaqllata wankuspan mana chiri pasarunanpaq artesapi siriykachirqa. Chaymantapas tiempo pasasqanman hinam Mariawan Joseyqa astawanraq kallpanchakurqaku warmachankuman Jehova Diosmanta yachachiypi (leey Deuteronomio 6:6-8). Kay tiempopiqa manam allinpaqchu hapinku Diosmanta yachachiytaqa, ichaqa Diosman sonqo tayta-mamakunaqa Mariawan Josey hinam anchata kallpanchakunku wawa-churinkuman Diosmanta yachachinankupaq.
Kallpanchasqam tarikurqaku
14, 15. a) ¿Imanasqataq oveja michiqkunaqa wawachata qawaykuyta munarqaku? b) ¿Imatam ruwarqaku chay michiqkunaqa Jesusta artesapi rikuykuspanku?
14 Qonqayllamantam oveja michiqkuna chayarurqaku Mariapa kasqanman. Paykunaqa wawachatawan tayta-maman qawaykuytam munarqaku. Paykunaqa ovejankutam cuidarqaku orqokunapa waqtanpi, chaylawkunamantam kallpaylla chayarurqaku. * Paykunaqa kusisqallañam Mariaman hinaspa Joseyman willakurqaku Jehova Diospa kanchayninwan huk angel rikuriykuspan Cristo nacesqanmanta willakusqanta. Hinaspa wankusqa otaq qellpusqa wawachata artesapi tarinankumantapas. Chaynataq achkallaña angelkuna Jehova Diosta alabasqankumantapas (Luc. 2:8-14).
15 Chaymi oveja michiqkunaqa kallpaylla rirqaku Belen llaqtaman. Maynataraq chay runakunaqa kusikurqaku angelpa nisqanman hina wawata tariruspanku. Chay allin noticiamantam willakuyta qallaykurqaku. ‘Chaymi llapa uyariqninkuna admirakurqaku michiqkunapa willakusqankuwan’ (Luc. 2:17, 18). Chay tiempopi religionpi umalliqkunaqa manachá allinpaqchu qawarqaku oveja michiq wakcha runakunataqa. Jehova Diosqa payman sonqo chay michiqkunataqa anchatam valorarqa wakcha kaptinkupas. ¿Imaynataq chayna ruwasqankuwan Mariaqa sientekurqa?
Jehova Diosqa anchatam valorarqa payman sonqo michiqkunata
16. ¿Imaynatam yachanchik Mariaqa uyarisqankunapi yuyaymanasqanta? ¿Imaynatam chayqa yanaparqa?
16 Mariaqa wachakusqanwanmi nanapasqaraq tarikurqa ichaqa michiqkunapa willakusqantam allinta uyarirqa. Bibliam nin: “Mariañataqmi chaykunata sonqollanpi hatallispa yuyaymanarqa”, nispa (Luc. 2:19). Angelpa nisqankunata willasqanwanmi Mariaqa yuyaymanaspan ima niy munasqanta chaylla entienderqa. Jehova Diosqa munarqam Jesusqa paypa churin kasqanta Maria entiendespan cuidananta. Chaymi Mariaqa chay uyarisqankunapi sapa kuti yuyaymanarqa. Chayna yuyaymanasqanmi iñiyninpi hinalla takyananpaq anchata yanaparqa (leey Hebreos 11:1).
17. ¿Imaynatam Mariapa ejemplonta qatipakuchwan?
17 Ñoqanchikpas, ¿qatipakuchwanchu Mariata? Jehova Diospa Palabranpim kachkan cheqap yachachikuykuna. Ichaqa manam imapipas yanapawasunchu mana entiendeptinchikqa. Bibliaqa Diospa Palabranmi, chaymi yanapachikunanchikpaqqa sapa punchaw leenanchik (2 Tim. 3:16). Chaymantapas Maria hinam yuyaymanananchik. Yuyaymanaspapas yachasqanchikman hinam kasukunanchik, chaynata ruwaspaqa iñiyninchikpim qaqa hina takyasun.
Astawanmi yuyaymanarqa
18. a) ¿Imaynatam Mariawan Joseyqa qawachirqaku Diospa kamachisqan kasukusqankuta Jesuspa nacesqan qepata? b) ¿Imataq qawachin Mariawan Joseyqa wakcha kasqankuta?
18 Mariawan Joseyqa Diospa kamachisqanman hinam wawapa qari kayninpa qarachanta kuchuspan señalarqaku, chaytam ruwarqaku nacesqanmanta pusaq kaq punchawpi hinaspam angelpa nisqanman hina suticharqaku Jesuswan (Luc. 1:31). Tawa chunka punchawniyoq kaptinñataqmi Belenmanta Jerusalenpi temploman aparqaku, chayqa karqa 10 kilometropim. Diospa kamachisqanman hinam wachakusqanmanta chuyanchakunanpaq Mariawan Joseyqa Diospa ofrendanpaq wañuchirqaku iskay qoqñuchakunata otaq mallqo palomachakunata, wakcha kasqankuraykum chayllata qorqaku. Paykunaqa munarqakuchá wakin tayta-mamakuna hina Diospa ofrendanpaq carnero qoyta ichaqa manam atirqakuchu, chaywanqa manataqmi hukmanyarqakuchu. Paykunaqa templopi kaspankum kallpanchasqa tarikurqaku (Luc. 2:21-24). Qawasunyá imam pasasqanmanta.
19. a) ¿Imanasqam Simeonpa rimasqankunawan Mariaqa astawan yuyaymanarqa? b) ¿Imatam Anaqa ruwarqa wawachata rikuykuspan?
19 Templopi Simeon sutiyoq yuyaq runa Mariamanwan Joseyman asuykuspan Jesusmanta rimasqankunatam Mariaqa sonqollanpi waqaycharqa. Simeonmi willakurqa Cristota rikuykuspanña wañukunanpaq kasqanta Jehova Dios prometesqanmanta chaynataq Mariapa wawan Jesusqa israelitakunata librananpaq kasqanmantapas. Chaymantapas willakurqam tiempo pasasqanman hina Mariaqa espadapa tuksisqan hina nanayta sientenanmanta (Luc. 2:25-35). Chayna llakipim Mariaqa tarikurqa kimsa chunka watakuna pasayta. Simeonpa nisqanta yuyarispanchá Mariaqa aguantananpaq kallpanchakurqa. Diosmanta willakuq Anapas wawallaraq Jesusta rikuruspanmi Jerusalenpi lliw librakuy munaqkunaman willakurqa (leey Lucas 2:36-38).
20. ¿Ima bendicionkunatam Mariawan Joseyqa chaskirqaku Jesusta temploman apaspanku?
20 Mariawan Joseyqa Jehova Diospa Jerusalenpi templonman wawankuta apasqankuwanmi bendicionkunata chaskirqaku. Chay risqankupim Mariawan Joseyqa atisqankuman hina Jehova Diospaq ofrendata qorqaku. Jehova Diosñataqmi paykunata kallpanchaykurqa serviqninkunapa rimasqanwan. Mariaqa mayna kusisqachá chaynataq iñiyninpi kallpanchasqachá templomanta lloqsirqa, chaymantapas hukkunaman willakuytachá munarqa. Chaymanta qepataqa Jerusalenpi templomanmi Jesusqa achka kutita rirqa.
21. ¿Imaynatam iñiyninchikpi qaqa hina astawan takyachwan?
21 Mayna allinmi wakin tayta-mamaqa Mariatawan Joseyta qatipakusqanku. Jehova Diospa testigonkunaqa kallpanchakunkum wawa-churinkuta huñunakuykunaman pusanankupaq. Mariawan Josey hinam paykunapas atisqankuta Diosman qonku. Huñunakuykunapim iñiqmasinchikkunata iñiyninkupi kallpanchanku. Chaynallataqmi kikinkupas kallpanchasqa hinaspa kusisqa tarikusqankuwan hukkunaman willakuyta munanku. ¡Maynatam kusikunchik chayna familiakunata qawaspanchik! Paykunawan huñunakuptinchikmi Jehova Diospi iñiyninchikqa astawan yapakunqa Mariapa hina.
^ par. 7 Elisabetta watukunanpaqmi Mariaqa “chaylla rirqa Judea lawpa orqonpi kaq llaqtaman” (Luc. 1:39). Mariaqa chay tiempopiqa manaraqmi Joseywanqa casarasqaraqchu karqa, yaqapaschá rinanpaqqa tanteakurqa Joseyta mana tapuspallan. Joseywan casarakuruspanmi ichaqa paypa tanteasqanman hinaña Belenman viajarqaku.
^ par. 10 Chay tiempopiqa forasterokunata samaykachinankupaqmi wasiyoqqa huk lugarta sapaqchaqku.
^ par. 14 Ovejakunata michisqanku sitiokunapi tuta cuidasqankuwanmi musyanchik Cristoqa octubre killapa qallariynin punchawkunapi nacesqanta, manam diciembre killapichu. Chay killapiqa llumpayta chiriptinmi uywakunaqa wasikunapa hichpan karpakunapi otaq kanchakunapi puñuqku.


text:
Guaviare suyu
Guaviare suyu nisqaqa (kastilla simipi: Departamento del Guaviare) Kulumbya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa San José Guaviare llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Departamento p'unchaw kamasqa 4 ñiqin anta situwa killapi 1991 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Guaviare suyu: 4 munisipyukuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Guaviare suyu.
- Uficial qillqa web Guaviare Gubirnasyun (kastilla simipi)
- Informacion ambiental de la Amazonia colombiana


text:
Alexander Fleming
Sir Alexander Fleming sutiyuq runaqa (6 ñiqin chakra yapuy killapi 1881 watapi paqarisqa Darvel llaqtapi - 11 ñiqin pawqar waray killapi 1955 watapi wañusqa, London llaqtapi) huk Iskusya (Hukllachasqa Qhapaq Suyu) mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
Lisusima nisqa añaki qulluq prutinatas, Penicillium notatum nisqa qurwara rikch'amanta chaskisqa pinisilina nisqatapas tarirqan.
Taytan: Hugh Fleming (1816–1888), Maman: Grace Stirling Morton (1848–1928).
Warmikuna: Sarah Marion McElroy (†1949) / Amalia Koutsouri-Voureka.
Churi: Robert Fleming (1924–2015).
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alexander Fleming.


text:
Yang Jiechi
Yang Jiechi sutiyuq runaqa ( (chinu simi: 杨洁篪; tradiciunal chinu: 楊潔篪; pinyin: Yáng Jiéchí; (* 22 ñiqin aymuray killapi 1950 watapi paqarisqa Shanghai llaqtapi - ) huk Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtami diplumatiku wan pulitiku runam.
2007 watamanta 2013 watakamapacha Chunwa Runallaqta Republikap hawa ministrunmi
Shanghai Foreign Language School
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yang Jiechi.
- Ficha biográfica (inlish simipi)
- Reseña biográfica (kastilla simipi)


text:
James Rodríguez
James David Rodríguez Rubio sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin anta situwa killapi 1991 watapi paqarisqa Cúcuta llaqtapi - ), huk Kulumbya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: Rodríguez; Mama: Rubio.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Kulumbya)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa
- Radamel Falcao
- Mario Yepes
- Carlos Valderrama
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: James Rodríguez.


text:
Khalifa bin Hamad al Thani
Emir Khalifa bin Hamad al Thani (arabya simipi: خليفة بن حمد آل ثاني) sutiyuq runaqa (* 17 ñiqin tarpuy killapi 1932 watapi paqarisqa Rayyan llaqtapi - ) huk Qatar mama llaqtapi pulitiku karqan.
Tayta: Ahmad Al-Jaber Al-Sabah; Mama: .
Qatar Yachachiy ministru (1957-1970)
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Khalifa bin Hamad al Thani.


text:
Thorvald Stoltenberg
Thorvald Stoltenberg (8 ñiqin anta situwa killapi 1931 watapi paqarisqa Oslo llaqtapi; 13 ñiqin anta situwa killapi 2018 watapi wañusqa Oslo llaqtapi). Nurwiga mama llaqta pulitikum karqan.
1987 watamanta 1989 watakama wan 1990 watamanta 1993 watakama ñawpaq kuti Nurwigapa Hawa Ministrun karqan.
1979 watamanta 1981 watakama Nurwigap Maqanakuy Ministrun.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Thorvald Stoltenberg.
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Cesc Fàbregas
Francesc Fàbregas Soler sutiyuq runaqa, icha Cesc Fàbregas (* 4 ñiqin aymuray killapi 1987 watapi paqarisqa Arenys de Mar llaqtapi - ), Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Warmi: , Churinkuna: .
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaypi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cesc Fàbregas.


text:
Roger Milla
Albert Roger Mook Miller icha Roger Milla sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin aymuray killapi 1952 watapi paqarisqa Yaoundé llaqtapi - ) huk Kamirun mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Roger Milla.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Roger Milla.
- Milla.fr.tc Sitio web oficial de Roger Milla


text:
P'uchqu qucha kiti
P'uchqu qucha kiti (kastilla simipi: Cantón Lago Agrio) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Sukumpiyu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Musuq Loja llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
- Mayukuna: Awariku mayu - Charapa mayu - Conejo mayu - Granito mayu - San Miguel mayu
- Quchakuna: Julio Marín qucha
RunakunaLlamk'apuy
Kitipiqa Kichwa runakunam (Napuruna), Cofán, Secoya runakunapas tiyanku.
Kichwa runakunaqa kay llaqtakunapi kawsanku:
Cofán runakunaqa Cofán Dureno ayllu llaqtapi kawsanku, Dureno kitillipi.


text:
Angelos Charisteas
Angelos Charisteas sutiyuq runaqa (* 9 ñiqin hatun puquy killapi 1980 watapi paqarisqa Serres llaqtapi, Grisya mama llaqtapi - ) huk Grisya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna (6)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- goal.com goal.com (kastilla simipi)
- Uficial web site (grisya simipi)


text:
22 KAQ YACHACHIKUY
Diosman sonqom karqa
1, 2. ¿Imayna uyarinankutam Pedroqa munarqa Capernaum llaqtapi Jesus predicaptin, ichaqa imataq pasarurqa?
PEDROQA hukmanyaspanmi qawarqa Jesuspa rimasqan uyariqkunata. Capernaum llaqtapa huñunakunanku wasipim karqaku, chayqa Galilea lamar qochapa norte lawninpim karqa. Chay llaqtapim karqa Pedropa familian, amistadninkuna, llamkaqmasinkuna chaynataq negocionpas. Pedroqa munarqam Diospa Gobiernonmanta Jesuspa willakusqanta pay hina kusikuywan uyarinankuta. Ichaqa manam piensasqanman hinachu karqa.
2 Wakinqa manañam uyariyta munarqakuñachu. Chaymantapas Jesuspa contranpim rimayta qallaykurqaku. Jesuspa wakin discipulonkunapas manaña uyariyta munaptinkum Pedroqa astawanraq hukmanyarqa. Diosmanta yachachikuyta kusikuywan manaña uyariy munasqankutam qawachirqaku piñasqa kasqankuwan. Chaymi Jesuspa rimasqanmanta wakinqa nirqaku hukmanyanapaq hina kasqanta, hinaspam pasakurqaku. Chaymanta qepataqa manañam Jesus qatiytaqa munarqakuñachu (leey Juan 6:60, 66).
3. ¿Imaynatam Pedrota yanaparqa iñiynin?
3 Apostolkunapas Jesuspa nisqantaqa manam allintachu entienderqaku. Jesuspa yachachisqanta mana allinta entiendespanpas, ¿imatam Pedroqa ruwarqa? Yapatawanmi Diosman sonqo chaynataq Jesuspi confiasqanta qawachinan karqa. Qawasunyá ima sasachakuytapas atipananpaq chaynataq hinalla Diosman sonqo kananpaq Pedrota iñiynin imayna yanapasqanmanta.
Hukkuna Jesusta saqeruptinku
4, 5. ¿Imanasqataq runakunata hukmanyachirqa Jesuspa ruwasqankuna chaynataq imayna yachachisqanpas?
4 Pedroqa Jesuspa ruwasqankunata rikuspanmi admirakurqa, imakunamanta rimasqanta uyarispanpas wakinpiqa hukmanyarqam. Huk punchawllaraqmi pasarurqa milagrota ruwaspan waranqantin runakunaman Jesuspa mikuchisqan, chaywanmi wakinqa reyninku kananpaq nombrayta munarqaku. Chayta yacharuspanmi Jesusqa ayqekurqa, chaywanmi runakunaqa hukmanyarqaku. Chaymantapas discipulonkunatam kamachirqa boteman seqaspa Capernaum llaqtaman rinankupaq. Chay tutam Galilea lamar qochanta risqankupi astawan admirakurqaku, Jesustam rikururqaku yakupa hawanta paykuna lawman hamuqta. Chaypim Jesusqa Pedroman yachachirqa astawanraq iñiyniyoq kananpaq.
5 Achikyaqtam Jesuspa discipulonkunaqa cuentata qokururqaku chay achka runakunaqa Jesusta qatimuspanku lamar qochapa patanpi suyasqankuta. ¿Imatam Jesusqa ruwarqa? Payqa yacharqam chay runakunaqa milagrowan mikuchinanpaq qatisqankuta ichaqa manam Diosmanta yachayta munasqankuraykuchu, chaymi chay runakunata qaqcharqa (Juan 6:25-27). Capernaumpi huñunakunanku wasipipas Jesusqa chay asuntomanta rimaspanmi sasa entiendena yachachikuywan yachachirqa, chaywanmi wakinqa hukmanyarurqaku.
6. ¿Imawan rikchanachispanmi Jesusqa yachachirqa? ¿Imatam uyariqninkunaqa nirqaku?
6 Chay runakuna mikuylla maskanankumantaqa, Jesusqa munarqam Diospa kachamusqan kasqanta chaynataq paykunapa rantinpi wañuptin wiñay kawsayta haypanankupaq kasqanta entiendenankuta. Chayta entiendenankupaqmi Jesusqa tupachikurqa Moisespa tiemponpi cielomanta wichimuq maná nisqanku mikuywan. Chayna nisqanmanta rimapakuptinkum Jesusqa huk rikchanachiytawan willarqa, aychanta mikuqkunalla chaynataq yawarninta tomaqkunalla wiñay kawsayta haypanankupaq kasqanmanta. Chaymi kay yachachikuypa qallariyninpi yachamusqanchikman hina wakinqa piñakuspanku nirqaku: ‘Kay rimasqankunaqa hukmanmi. ¿Pitaq kaytaqa chaskinman?’, nispa. Discipulonkunapas wakinqa manañam Jesustaqa qatirqakuñachu (Juan 6:48-60, 66). *
7, 8. a) ¿Imamantam Pedroqa manaraq allintachu entienderqa? b) ¿Imaynatam Pedroqa contestarqa Jesuspa tapusqanta?
7 ¿Chaynatachu Pedropas piensarqa? Paypas manaraqchá allintachu entienderqa Diospa munayninta cumplinanpaq Jesus wañunanpaq kasqantaqa. Ichaqa manam pasakurqachu chaylla piñakuq wakin discipulokunawanqa. Pedromantayá hinalla yachasun imayna runa kasqanmanta.
8 Jesusmi 12 apostolninkunata tapurqa: “¿Qamkunapas pasakuytachu munankichik?”, nispa (Juan 6:67). Chaymi Pedroqa kaynata contestarqa: “Señor ¿pimantaq riymanku? Qampa rimasqaykiqa wiñay kawsay qokuqmi”, nispa (Juan 6:68). Chayna nisqanqa mana qonqanapaqmi, payqa yaqapaschá chaynata contestarqa llapankumanta mayor kasqanrayku otaq piensasqanman hina chaylla rimaq kasqanrayku.
9. ¿Imaynatam Pedroqa qawachirqa Diosman sonqo kasqanta?
9 ¡Mayna allinmi Pedropa chayna rimasqanqa karqa! Payqa Jesuspi iñisqanraykum Diosman sonqo confianapaq runa karqa. Pedroqa manam iskayrayarqachu Jehova Diospa kachamusqan Jesuslla runakunata salvananpaq kasqanmantaqa chaynataq librakunanpaqqa Diospa Gobiernonmanta Jesuspa yachachisqanta uyarinanpaq kasqanmantapas. Wakinpiqa manam entienderqachu Jesuspa wakin yachachisqanta, ichaqa yacharqam paynintakamalla Diospa favornin tarinanta chaynataq wiñay kawsay haypanantapas.
Jesuspa yachachisqankunatam kasukunanchik wakinta mana entiendespapas otaq piensasqanchikwan mana tupaptinpas
10. ¿Imaynatam Pedrota qatipakuchwan?
10 Kay tiempopiqa achka runakunam ninku Jesus kuyasqankuta ichaqa manam tukuy sonqonkuwanchu kuyanku. Cristota kuyaspaqa yachachikuyninkunapi reparaspam Pedro hina confiana. Kallpanchakunam yachachisqankunata yachanapaq, entiendenapaq chaynataq kasukunapaqpas. Wakinta mana entiendespaqa otaq piensasqanchikman hina mana kaptinqa Pedro hinam kasukunanchik, hinaspaqa Jesuspa prometesqan wiñay kawsaytam haypasun (leey Salmo 97:10).
Corregisqa kasqanmanta
11. ¿Maymanmi Jesusqa rirqa discipulonkunapiwan?
11 Chaymanta qepallatam Jesusqa apostolninkunawan chaynataq wakin discipulonkunapiwan Capernaumpa norte lawninpi Cesarea llaqtaman yaqa iskay punchaw puriyta rirqaku. Chayasqankuman hinam hichpanpi kaq Hermon orqotaqa astawanraq rikurqaku. Cesarea llaqtaman chayaruptinkum Jesusqa discipulonkunata tapurqa huk asuntomanta.
12, 13. a) ¿Imanasqataq Jesusqa yachayta munarqa paymanta runakuna ima nisqankuta? b) ¿Ima nispanmi Pedroqa contestarqa?
12 Jesusmi qatiqninkunata tapurqa: “¿Pim kasqaytataq runakunaqa ñoqamanta rimanku?”, nispa. Chaynata tapuptinqa yaqapaschá Pedroqa admirasqallaña Jesusta qawarqa, payqa yacharqam Jesusqa yachayniyoq chaynataq atiyniyoq kasqanta. Jesusqa yachaytam munarqa runakunapa rimasqanmanta discipulonkuna ima piensasqankuta. Chaymi discipulonkunaqa willarqaku runakunapa ima nisqankuta. Ichaqa discipulonkuna paymanta ima piensasqankuta yachayta munaspanmi yapamanta tapurqa: “Qamkunaqa ¿pim kasqaytataq ninkichik?”, nispa (Luc. 9:18-20).
13 Hinaptinmi Pedroqa chaylla contestarqa: “Qamqa kanki Diosmanta hamuq Cristom”, nispa. Chaynatam piensarqaku Jesucristopa wakin qatiqninkunapas. Jesusqa chayna contestasqanmantachá Pedrota kusisqa qawarispan alabaykurqa. Hinaspam explicarqa chay entiendesqantaqa Jehova Dios revelasqanmanta. Pedroqa Diospa yanapayninwanmi yacharurqa Jesusqa paypa prometesqan Cristo kasqanta (leey Mateo 16:16, 17).
14. ¿Imakunata ruwananpaqmi Jesusqa Pedrota valekurqa?
14 Bibliam Cristomanta willakurqaña ‘wasi perqaqkunapa wischupakusqanku rumi’ kasqanmanta (Sal. 118:22; Luc. 20:17). Chayna willakuykunapi reparaspanmi Jesusqa willakurqa, Jehova Diosqa serviqninkunata otaq congregacionninta Cristontakama qallarichinanpaq kasqanta. Chaymi Jesusqa Pedrota valekurqa chay congregacionpi ruwaykunata ruwananpaq, ichaqa manam runakunapa piensasqankuman hinachu Pedroqa wakin apostolkunamanta munaychakurqa. Bibliam willawanchik “Diospa munaychakusqanman yaykunapaq llavekunata” Pedroman Jesus confiasqanmanta (Mat. 16:19). Pedroqa llavewan kichachkaq hinam Diospa Gobiernonman yaykunankupaq puntata yanapanan karqa judiokunata chaymanta samaritanokunata hinaspa mana judio kaqkunatapas.
15. ¿Imanasqataq Pedroqa Jesusta anyarqa hinaspa ima nirqataq?
15 Ichaqa chaymanta qepallatam Jesusqa qatiqninkunaman nirqa pipas ima ruwananpaq nombrasqa kaspanqa cumplinanpaq astawan hikutasqa kananmanta, Pedroqa chayllam cuentata qokurqa chayna kasqanmanta (Luc. 12:48). Chaymantapas qatiqninkunamanmi astawan willarqa, Cristota Jerusalenpi llumpayta ñakarichispa wañuchinankumanta. Chaynata niptinmi Pedroqa Jesusta huklawchaman pusaruspan anyarqa: “Diospas amayá munachunchu chaykuna pasasunaykitaqa”, nispa (Mat. 16:21, 22).
16. ¿Imata nispanmi Jesusqa Pedrota corregirqa? ¿Imatam llapallanchikman yachachiwanchik?
16 Jesusta mana imapas pasanantam Pedroqa tukuy sonqonwan munarqa. Ichaqa wakin discipulonkunata qawaspanmi Jesusqa Pedrota qepanchakuspan kaynata nirqa: “¡Satanas, asuy ñawpaqniymanta! Qamqa pantachiwaypim richkanki, piensasqaykiqa manam Diospa piensasqan hinachu aswanqa runakunallapam”, nispa (Mat. 16:23; Mar. 8:32, 33). Jesuspa chayna nisqanqa llapallanchiktam yachachiwanchik. Piensasqanchikpi hapipakuspaqa Diospa tanteasqankunatam yanqacharuchwan. Chaymi manaraq rimachkaspa allinta piensarina, mana chayqa Satanaspa favorninpim rimachkachwan. Pedroqa, ¿sientikururqachu rimasqanmanta Jesuspa corregisqanwan?
17. ¿Ima niytataq Jesusqa munarqa “asuy ñawpaqniymanta” nispan?
17 Pedroqa manam sientikurqachu, payqa entienderqam ‘Satanaswan’ mana tupachisqanta. Satanasta qaqchaspanqa huk palabrakunawanmi Jesusqa qaqcharqa. Huk kutipim Satanasta nirqa: “Pasaway”, nispa. Pedrotañataqmi nirqa: “Asuy ñawpaqniymanta”, nispan (Mat. 4:10). Chayna nisqanwanqa Pedropa imayna piensasqantam corregirqa manam apostol kaynintachu yanqacharqa, aswanqa repararqam Diosman sonqo kasqanpi chaynataq imapas ruway atiq kasqanpi. Jesusqa nichkarqa ñawpaqninpi kaspan mana atrasananpaqmi aswanqa qepanta rispan allin qatiqnin kanantam.
Corregiwasqanchikta tukuy sonqonchikwan chaskikuspaqa astawanmi asuykusun Jehova Diosman chaynataq Jesucristomanpas
18. ¿Imaynatam Pedroqa qawachirqa Diosman sonqo kasqanta? ¿Imaynatam qatipakuchwan?
18 Hukmanyananmantaqa otaq piñakunanmantaqa Pedroqa humillakuspanmi Jesuspa corregisqanta chaskikurqa. ¡Mayna allinmi Diosman sonqo Pedromanta yachayninchikqa! Wakinpiqa llapallanchikmi correginata necesitanchik chaynapi Jehova Diosman chaynataq Jesucristoman astawan asuykunapaq, ichaqa corregiwasqanchikta chaskikunapaqqa humildem kananchik (leey Proverbios 4:13).
Diosman sonqo kasqanraykum favorecesqa karqa
19. ¿Imamantataq Jesusqa discipulonkunaman admirakuypaq kaqta willarqa? ¿Imatataq Pedroqa tapukunman karqa?
19 Chaymanta qepatam Jesusqa discipulonkunaman admirakuypaq kaqta nirqa: ‘Kaypi kaqkunamantam wakinqa mana wañunqakuchu chay punchawpi Diosmanta Hamuq Runata munaychakunaypaq hamuchkaqta rikuwanankukama’, nispa (Mat. 16:28). ¿Pikunataq chaywan favorecesqa kanmanku karqa? Pedroqa yachaykuytachá munarqa. Ichaqa Jesuspa corregisqanwanqa yaqapaschá kaynata tapukurqa: “¿Ñoqataqa favorecewanmanraqchu?”, nispa.
20, 21. a) Pedropa imakuna qawasqanmanta rimariy. b) ¿Imamantam Pedroqa cuentata qokururqa visionpi uyarisqanwan?
20 Chaymanta semana pasayllatam Jesusqa “orqoman” pusarqa Santiagota, Juanta hinaspa Pedrota, yaqapaschá pusarqa Hermon sutiyoq orqoman, chayqa karqa karuniqpim. Yaqapaschá chay orqopiqa tutayaqpiña tarikuspanku Jesuspa riqmasinkunaqa puñuywan aysachikurqaku. Ichaqa Jesus orakuchkaptinmi admirakuypaq kaq pasarurqa, chaywanqa puñuywan aysachikuyninkupas chayllam chinkarurqa (Mat. 17:1; Luc. 9:28, 29, 32).
21 Qonqayllamantam Jesuspa uyan Inti hina kanchariyta qallaykurqa. Chaywanmi pachanpas yuraqyaruspan llipipipirqa. Chaymantam rikururqaku Moisestawan Eliasta. Paykunam Jesuswan rimarqaku Jerusalenpi wañuchisqa kananmanta chaynataq kawsarimunanmantapas. Chayna rimasqankuta uyarisqanwanmi Pedroqa manaña iskayrayarqañachu llumpayta ñakarichispa Jesusta wañuchinankumantaqa (Luc. 9:30, 31).
22, 23. a) ¿Imaynatam Pedroqa qawachirqa sumaq sonqoyoq kasqanta? b) ¿Imawanraqmi favorecesqa karqaku Pedro, Santiago hinaspa Juanqa?
22 Visionpi rikusqankunawanmi Pedroqa admirasqallaña karqa. Payqa munarqapaschá astawanraq qawayta. Moiseswan Eliasqa pasakunankupaq hina karunchakusqankuta qawaspanmi Pedroqa nirqa: “Yachachikuq ¡allinpaqchá kaypiqa kachkaniku! Rurarusaqkuyá kimsa ramadata, hukta qampaq, hukta Moisespaq, huktañataq Eliaspaq”, nispa. Ichaqa chay rikusqankuqa visionllam karqa. Chaymi Moiseswan Eliasqa maypi samanankupaqqa mana necesitarqakuchu, paykunaqa ñawpa tiempopiraqmi Jehova Diosta servirqaku ichaqa wañusqañam karqaku. Pedroqa manam allintachu entienderqa chay rikusqankunataqa. Payqa kusikuywanmi hukkunapaq allin kaqta ruwayta munarqa. ¿Manachu admirachiwanchik chayna kasqanqa? (Luc. 9:33.)
23 Chay tutam astawan favorecesqa karqaku Pedro, Santiago chaynataq Juanpas. Orqopa puntan puyu ukumantam kayna niqta uyarirqaku: “Paymi akllasqay Churiy, paytayá uyariychik”, nispa. Chayqa kikin Jehova Diospa vozninmi karqa. Chaywanmi admirakuypaq qawasqankuqa tukururqa hinaptinmi Jesusllawanña orqopi qeparurqaku (Luc. 9:34-36).
24 Tukuy chaykunata visionpi qawasqanwanqa maynatachá Pedroqa kusikurqa, ñoqanchiktapas kusichiwanchikmi chay tutapi imakuna pasasqanmanta yachasqanchikqa. Jesus rey kananpaq hanaq pachapi nombrasqa kananmanta chay visionpi rikusqantam unay watakuna qepata Pedroqa willakurqa. Chay visionpi rikusqanwanmi allinta entienderqa ñawpa tiempokunamantaraq Jehova Diospa willachisqanta, chayqa iñiyninpim anchata kallpancharqa ima sasachakuytapas atipananpaq (leey 2 Pedro 1:16-19). Pedro hina iñiyniyoq kaptinchikqa ñoqanchiktapas Jehova Diosqa bendeciwasunmi. Ichaqa, ¿imaynatam Pedrota qatipakuchwan? Diospa nombrasqan Allin Yachachiwaqninchik Jesucristomanta yachaspam, corregiwasqanchikta chaskikuspam chaynataq yachasqanchikkunata sapa punchaw kasukuspam.


text:
1Juc runapaj pï-maypis «alli runami» nir parlashanga perfümipitapis mas allimi. Yurishan junajpitapis mas allimi wañushan junäga.
2Gachwa caycaj wasiman aywananpitaga täpapacoj aywaymi mas alli. Pï-may runapis simrimi wañun. Chaymi cawaycajcunaga yarpanman paycunapis wañunanpaj cashanta.
3Cushicur asinanpitaga llaquicur wagashanmi mas alli. Llaquicuptenga cäran juc-nirajyaptinpis shongunpäga allimi.
4Yachaj runaga wañushaman täpapacojmi aywan. Mana tantiyaj upacunami ichanga gachwallata ashin.
5Mana tantiyaj upa runacuna «allimi canqui» nishanta wiyananpa ruquenga mas allimi yachaj runa piñacushanta wiyaptin.
6Mana tantiyaj upa runa asishanga caycan shiracuna ninacho rupar pashtashannöllami. Chaypis yangallami.
7Yachaj runapis jucta ñacachiptenga mana tantiyaj upa runanömi ruraycan. Saynita jatiparga pirdicächinmi.
8Aruyta ushaymi mas alli, aruyta gallaycunanpitaga. Imapitapis pasinsacuymi mas alli mana pasinsayoj cananpitaga.
9Imapitapis jucllaga ama rabyacuychu. Mana tantiyacoj upa runacunallami jucllaga rabyacun.
10Ama yarpachacuychu «¿Imanir-raj ñaupatacunaga mas alli caran?» nir. Chaynöga yarpachacuycanqui manami yachaj runanöchu.
11Cay bïdachöga yachaj cay allimi. Yachaj cay y rïcu caymi ichanga mas fiyupa alli.
12Yachaj cayga imapitapis chapacunmi. Guellaypis llapanpitami chapan. Chaypis yachaj caj runaga mas alli cawaytami tarin.
13Sumaj yarpachacuy Tayta Dios imano rurashanpäpis. Pay wicsuchishantaga ¿piraj dirichanman?
14Chaymi alli goyay cashan junajcunaga cushisha goyay. Mana alli goyay junajcuna chayamuptin sumaj yarpachacuy. Ishcantapis Tayta Diosmi camacächisha. Chaynöpami runaga tantiyacun shamoj watacunacho ima päsananpaj cashantapis mana musyaycar.
15Yangallapaj cawar cay bïdachöga caynötami ricashcä: Alli runacuna cuyapäcoj cashpanpis rätu wañun. Fiyu runacunanami fiyu caycashpanpis mas unaycama cawan.
16Ama alläpaga alli-tucuychu, ni yachaj-tucuypischu. Chayno carga quiquiqui goyashallayquiwanmi mana alliman chayanquiman.
17Manami allichu alläpa fiyu caypis. Manami allichu alläpa mana tantiyacoj upa caypis. Chayno cawarga quiquillayquimi wañuyta tarinquipaj.
18Chaymi mana tantiyaj upa canayquipa ruquenga rasunpa yachay cajta ashiy. Tayta Diosta rispitaj cäga imachöpis allimi llojshenga.
19Yachaj runataga yachayninmi yanapan chuncaj mandajcuna juc siudäta mandashanpitapis masraj.
20Imano captinpis cay pachachöga manami pipis canchu allillata ruraj, juchata mana imaypis ruräga.
21«Cayno wacno» nir willashushayquita ama cäsupanquichu. Chaynöpami uywayniqui washayqui rimashantapis mana riguinquipächu.
22Gampis achca cutimi jucpa washan rimashcanqui. Chaytaga quiquiquipis musyanquimi.
23Tucuynöpami yachaj caytaga ashishcä. Nogaga «yachaj cashaj» nirämi. Ichanga yachacuyta manami atipashcächu.
24Yachaj cayta munayga fiyupa sasami. Pipis manami imano cashantapis tantiyayta atipanchu.
25Chaymi yapay estudyarä masta yachaj canäpaj. Imapaj imacuna caycashanpäpis yarpachacurä. Chaynöpami tantiyacurä fiyu cayga mana alli cashanta, mana tantiyacoj upa cayga mana alli cashanta.
26Mas juctapis ricashcämi. Wañuypitapis mas fiyupa mana alliga caycan mañösa warmimi. Chay warmipa shongonga togllanömi, maquinpis wascawan watacurcojnömi. Tayta Dios munashanno goyaj cäga chayno warmicunapita witicunmi. Juchasapa cajcunami ichanga chay warmicunata gaticurcun.
27Noga Yachachicöga imacuna imano cashantapis estudyarämi. Chaymi tantiyacushcä cayno cashanta:
28Waranga runacunapita jucnayllatami tarishcä Tayta Dios munashanno goyajta. Warmicunatami ichanga llapan rejsishäpita ni jucnayllatapis mana tarishcächu. Chaypis ashiycashä cajtaga manami tarërächu.
29Caytami tarishcä: Runata Diosga rurasha allitami. Runaga quiquinnami llutanta rurashpan mana alliman chayasha.


text:
Zamora kiti
Zamora kiti (kastilla simipi: Cantón Zamora) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Zamora Chinchipi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Zamora llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Zamora kitipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Guadalupe kitillipi Imbana kitillipipas kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Zamora, suqta chakrapura kitillipas: Cumbaratza, Guadalupe, Imbana, Sabanilla, San Carlos de las Minas, Timbara.
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Saraguro llakta (kichwa simi)


text:
Arí, taytaykuna, mamaykuna,
Enviado por Rufino Chuquima... (no verificado) el
Arí, taytaykuna, mamaykuna, ñawpaqtaqa llapanniykichiktapas napaykuykichikmi. Llulla tayta Humalapas, ñawpaq kamachikuqkunapas, ¿ima allintataq ñuqanchikpaq ruran? Llapan runachu llamk'anayuqkama tarikunchik? Llapan runachu ¿qhariy qhari purichkanchik? Yachay wasi wawanchikkunapas wak mama llaqta wawakunata yachayninpi ¿atipachkankuchu? ¿Manachu yarqaypi tiyachkanchik? Arí wiñanchiksi qullqi chaskiypi, chayri, ¿manachu quri, qullqi, anta qhuyakunata qhatuspalla? ¿Manachu rawraq yana wiranchikta qhatuspalla mama llaqtanchikqa achka qullqita chaskin? Rimaq llaqtapipas, Trujillopipas, wak llaqtakunapipas, ¿manachu suwanakuypas, ch'utinakuypas, wañuchinakiuypas kachkan? Allin llamk'aq kamachiqkunaqa llapanman ari llamk'anata qunan. ¿Maytaq wiñasqanchikri? Manam rikukunchu? Yaqachus suwakuyman, llullakuyman wiñachkanchik; chaykunamanta Umalliqninchikqa rimanan karqan. Tayta Humalaqa cjhayraq kamachikuqman yaykuchkaspa "Juro por el espíritu de la Constitución anterior ..." nispataq rimarqanqa, Payqa "haremos la refundación del Perú ..." nispataq rimarqan, chayri, ¿maytaq musuq Mama Kamachikuymanta rimasqan? Yanqam kay llulla runakunaqa, ñuqanchikqa wak runata, ñuqanchik ukhumanta kamachikuqninchikpaq akllakunanchik, chaypim llamk'ananchik, musuq kamachikuqqa Anti llaqtakjunamanta kanan, manañña Rimaq llaqtallamantachu, icvha, ¿qam ima ninkkitaqchus?


text:
Ilu pruwinsya
Ilu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Ilo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Muqiwa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ilu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 26 ñiqin aymuray killapi 1970 watapi, Juan Velasco Alvarado Umalliq.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ilu pruwinsyapiqa kimsa distritum.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ilu pruwinsya.
- Saywitu: Muqiwa suyu


text:
Uru Uru pukllay
Uru Uru pukllay icha Uru Uru karnawal nisqaqa (kastilla simipi: Carnaval de Oruro) Buliwya suyupi, Uru Uru llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk raymim.
2001 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan (Obra Maestra del Patrimonio Oral e Intangible de la Humanidad).
Tusuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uru Uru pukllaypiqa kanmi kay tusuykuna: Diablada, Caporales, Morenada, Suri Sikuri, Llamerada, Kullawa, Waka Waka, Tobas, Kantus, Pujllay, hukkunapas.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Ñansa qucha
Ñansa qucha icha Siwa Ñansa (kiswahili simipi: Ziwa Nyanza, inlish simipi: Lake Victoria "Atipay qucha", Ukerewe nisqapas) Aphrikapi lliwmanta aswan hatun qucham, chawpi anti Afrikapim, Ugandap, Tansanyap, Kenyappas kinrayninpi. Suninqa 69.482 km2 hatunmi, 82 mitrukama sunim. Tiksimuyuntinpiqa iskay kaq hatun misk'i qucham.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Darwin's Nightmare (Pilikula 2005)


text:
Durazno suyu
Durazno suyu (kastilla simipi: Departamento de Durazno), nisqaqa huk suyum Uruwayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Duraznomi.
11 643 km²
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 18 ñiqin anta situwa killapi 1830 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
58 859 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Durazno suyu.
- Web site Durazno suyu.


text:
Malwa yura rikch'aq ayllu
Malwa yura rikch'aq ayllu (Malvaceae) nisqaqa huk iskay phutuy raphiyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, lliwmanta aswan qurakunam, 240-chá 250-chá rikch'ana.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'anakuna:
- kampik (Theobroma)
- kakaw (Theobroma cacao)
- patas (Theobroma bicolor)
- saqsa kuti (Theobroma ferruginea)
- siku patasi (Herrania)
- tilu (Tilia)
- lupuna (Ceiba)
- yawar wiqi (Ochroma)
- bawbab (Adansonia)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Malwa yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Malwa yura rikch'aq ayllu
- Sistemática de plantas


text:
Chuchaw
Chuchaw, P'ati, Isawila, Llaqa icha Qarachi (genus Agave) nisqaqa huk yuram, ch'aki k'itikunapi wiñaq, wira raphiyuq. Q'aytucha nisqa kapllunkunamantaqa q'aytukunatam, waskakunatam, q'iswakunatapas ruranchik.
Agave nisqa rikch'anaqa ancha rikch'aqsapam, iskay pachakmanta aswan rikch'aqmi, ahinataq paqpa (Agave americana), sisal (Agave sisalana) nisqa rikch'aqkunam kapun.
- Qaaray shutin hachapa; tullunta niyan chuchwa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chuchaw


text:
Tomado de la alforja de Chuque: Upa Tankayllu por Junior Núñez Lefoncio.
“Upa tankayllu” fue ganador del Concurso Narrativa Quechua Willakuy 2018 organizado por la Cátedra Quechua de la Facultad de Letras y Ciencias Humanas, Universidad Nacional Mayor de San Marcos. Fue presentada por Yana Waychaw, estudiante de la Universidad Nacional San Cristóbal de Huamanga, su nombre Junior Núñez Lefoncio. El jurado destacó, a propósito de los cuentos ganadores, “la capacidad de representar en pocas páginas el mundo andino lo que renueva la tradición cuentística a través de una mirada andina donde la ironía, el saber, la ética, la risa aparece en forma notable.” (G.E)
UPA TANKAYLLU
Junior Núñez Lefoncio
¿Upa Tankayllu? Yuyachkanim Upa tankayllutaqa, punchun hina uqiniraq arpachanta qipikuykuspan yaykuykamusqanta, rawkankunaman quri qullqimanta sillunta watakuykuspan tukaykusqanta. Chay wata karqa barayuq tayta Mariyanu, warmichan Margaritapiwan. Paypaq tukaqmi hamurqa Upa Tankayllu.
Chay watam karqa chaska punchaw qapaq raymi killa, ñuqa maqtikullaraq kachkaptiy. Aswanqa sumaqtam rikuykurqani, allintam uyariykurqani Upa Tankayllumanta willakuykunataqa. Llumpaytam paymantaqa huk runakuna rimaqku. Chaymi niqku, Wakna suma sumaq arpa tukanampaqsi runata pampasqa Apu Llallawiman. Wakinñataqmi niqku, Manas, layqawansi achakita ruwachikamusqa chayna allin arpa tukanampaq. Manam pipas kaqtaqa yacharqanikuchu paymantaqa. Chay punchawsi tayta Mariyanu haypachisqa sillakawallunta wak Ankapa Wachananman. Manasa chaynintachu qamusqapas, aswanqa Pampas mayuntas chimparamusqa. Rikuqninkunam nirqaku:
— ¡Yaw wak Upa Tankayllum mayuta kunkankama yaykukaykamun, manaya waknaña yakupas kuyuriyllapas kuyurichinchu! —chay rimaykunam llapa llaqta runapa simimpi karqa, chayta uyariruspankum wakin barayuq masin rimaqku tayta Mariyanupa qipampi.
— ¡Wak tayta Mariyanuqa layqatam riki pusaramusqa, maychiki layqaykachiwaspanchik llalliruwasunchik!
— ¡Upallay, tayta Marduniyu! Payllachu allin tusuqkunata apamun? Ñuqapas allin tusuqkunataqa pusamuchkanim riki.
— ¡Pich llallinman Upa Tankaylluta arpa tukaypi! Payqaya risqas Huankasankusman, Laramarkaman, Kurdubaman, Karwakuchuman, Tibillusman, achka plasayuksi riki.
—Imatataq manchakunkichik?, ñuqallamantaqa allin runachataq.
— ¡Qam chayta ninki mana rikuspaykim riki!
—Kunanchiki qawasunchik allin mana allin kasqantapas. Ñuqapas pusamuchkani riki Alambrisilluta.
—Qamllachu, tayta Isiduru, ñuqapas Vilkanchusmantam riki apamuchkani arpa tukaqniyta. Aki mapas nichkaykim, wak Upa Tankaylluta allillapi sayarachinqam.
— ¿Pitataq apamuchkanki, tayta Marduniyu?
— Yana Makitam riki, Wayunkani apuwan rimaqta.
Chay punchawmi llapallan llaqta runam rimarqaku Upa Tankayllullamantaña, chaynallataq Mariyanumantapas. Imamantachá niqku chaynakunata, ñuqallapaqa allin runacham karqa tayta Mariyanuqa. Chay watam wayliya raymita pasarqa tayta Mariyanu, llapa apu tukuq runakuna nisyuta rimaptinku. Manachá qunqanqakuchu chay watata, chaymi ñuqapas mana qunqanichu, pich qunqarunman Yana Misita, Nina Chakita, Puka Pillpintuta, chaynallataq uqi ñawi Ibaristata.
Upa Tankaylluqa wak Cocas llaqtamantam karqa. Hatun karay runa, rampu maki, chaprasapa, uqi luquchayuq, yana bayita warayuq. Chayaykamurqa uqi lliklla wachakayuq, kuka kintu piskachayuq kusi kusiyllaña. Plasakuchumpi tiyaykuspanmi kukanta qawaykurqa.
—Apu Llallawi, niykuwayá imayna kanaytapas, paqarin mincha imam suyawasqanta.
— ¡Tayta Griguriyu, maynintataq chayaramurqanki? ¡Yaw! yanqachiki dispinsiruyqa suyachkasunki wak Ankapa Wachanampi. —Kusisqallaña mama Margaritaqa chaskiykurqa Upa Tankayllutaqa.
— ¡Piñamá wak Vilkanchusnintaraqa muyumuchkanqa! Chay qalawasakunaqaya upyaywampas harkamuwanmanchiki karqa.
Kara iskay chunka iskayniyuq qapaq raymi, wayliya tiyarichiy punchaw. Chay punchaw tusuqkunapas chayamurqaku sapa maysunkuman. Wakin tusuqkunam karu llaqtakunamanta chayamurqaku, chaymi sapa maysu suyaqku aqawan, kimawchakunawan. Apakuykunapas kaq sapa ayllumantam. Kusisqallañam chaskiq Tayta Mariyanu chay sutipa asiychanwan. Chay tutam sapa tusuq yachasqanta tusuq.
Wayliya tusuqkuna qawanayraykum chay tuta upallalla wasiymanta lluqsiruspay, utqayllamanña chayarurqani tayta Mariyanupa wasinmam. Chayaruptiymi kachkasqaku guiyadur akllaypi. Wakna kuchupim tiyachkasqa warmintin tayta Mariyanu, chuntamanta baranta qapikuykuspan quri qullqikunawan kaskillachisqata. Pich qunqanman waknaña sumaq tusuyta, sumaq pampayllanuchata, warakiyuchata. Upa Tankayllum wiksasapa arpachanta tiqupachaykuspam qayakuyta tukaykamurqa, Yana Misi qallaykamunampaq. Manañam musuñachu kasqa, uyarirqanim allin tususqanmanta rimasqankuta. Chay tutam kay ñawi ruruywan rikuykurqani allin tusuq kasqanta. Manam yacharqanikuchu imamanta Yana Misi nispa sutichasqankuta. Ñuqapas kayna rimaqllatam uyarirqani: misitas mikunman kasqa. Wakinmi niq: manas, yana misipa yawarnintas upyarunman kasqa. Huktañataqmi niqku achakiyuqsi, nispanku. Aswanqa ñuqaqa rikurqani pipas maypas runa hinallatam, rinrisapa runa, qitya hina yana luquchayuq taksankamalla runa.
Chaynallataqmi Nina Chakipas, Laramarka llaqtamanta hamusqa, musullaraqmi kasqa, sapatumpas pampampi irraqisniyuqraq. Paywan kuskam hamusqa Puka Pillpintu, sumaq sipascha, wikuñachapa millwanmanta walichayuq, chuqllupa chukchachan hina chukchayuq, sibada ñawicha, qallwas tuna hina puka simicha, waylischa hina tipi wiqawcha. Chaypitaqmi kasqa Ibaristapas, sumaq sumaq sipascha, kuyapachallaña uyachayuq, luwichupa sinqan hina sullaq sinqacha.
Chayna wayliya tusuqkuna qawaykusqankumantam tayta Mariyanu sayariykuspan tapurqa chaypi tiyaqkunata, pim guiadur kanampaq. Pich ninman kara huqta. Kikin Upa Tankayllum niykurqa:
—Tayta Mariyanu, llaqta masiy Yana Misiyá kachun, payqaya maypipas tusuqñam, paywan kuskachiki kanqaku Nina Chaki, warmichakunapiñataq, Ibaristawan Puka Pilpintu.
—Chayqa allinmi, tayta Griguriyu, chupapaqa warmachaykunatapasñachiki tusuchisaq.
—Ariya, chaypaqaya uchuy warmachakunatapasñachiki tusuchinki.
Chaynata uyariykuspanmi tayta Mariyanu kamachimuq sirvisiyunkunata, sapakamapaq uchuy chatuchakunapi chunkulata muyuchimunankupaq. Chayna raymikuna pasanankupaqmi hatun maqmakunapi aqakuqku, sumaq miski suramanta. Miski miski aqa kanampaq, suratam puñuchiqku pichqa utaq suqta punchaw, chaymi kaq aqaqa maychikapas upya upyakuy, apukunapas upyaruspanqa puñurunmancha. Wakcha kayninwampas tayta Mariyanuqa warmichantin aychatapas allinnintam apachimurqa, tawa llamataraqmi nakachimusqa. Chaymi alli allinta rayminta pasarurqa.
Allin tusuqkunaqa sumaqtam waqaychakuqku, manam ima mikuytapas utaq upyaytapas chaskiqkuchu mana maysuntimantaqa. Layqarunankumantam sapatumpa pampanman rudata, qasitapas hinakuqku, chayna tusuypi mana llallirachikunampaq. Sapa kapatasmi waqaychaq sumaqta tusuqkunataqa, kaqmi tusuq kapatas, arpa kapataspas. ¡Ay! maytaraq rin chay watakuna, musu kawsay, tusuqpaqa chakillanñam siqsiq.
Paqarisnintinmi pacha raypi raypicharaq barapa albasirnin rikcharichimuq kimawchawan, ¡Qarikuna umata qampiykuspayá puririmusun! Kimawchata upyaykuspankum qallaykuqku allichakuyta tusustin puririmunankupaq. Maysum pachachiq sapa tusuqta, qarikunamanmi ribusata wallqaykachiq sunaqatapas hapiykachiq chaspinampaq. Warmikunamanñataqmi llikllitata wasanman tipaykuq, chipipiriq asusinatapas, rapikunamanta ruwasqata hapiykachiq. Chay punchawkunatach mana qunqachkasaqchu wañuy patapipas, Upa Tankayllupa arpachantach uyarichkasaq, Puka Pillpintupa sapatiyayninchiki abiyuy kanqa. Allin watam chay wata karqa, puquy killa chayamuptin, tukuylla tuta paraspan, Wayunkanipi puyu tiyakuq iskay utaq kimsa punchaw hina. Taytaytam niqta uyariq kani: sichus Wayunkani urqupa umanpi puyu tiyanqa, hinaptinqa parakunqam tutantin punchawnintin. Chayraqmi tunaskunapas ñawpaq kaq puqurimurqa, sarapas parwayta yachapakuchkarqa, durasnupa rurunpas qilluyamurqa.
Chay tuta Puka Pillpintu rikurusqaymantam mana qunqanichu uyachanta, chay ñawichanta. Chayna puriramuspankum, iskay chunka tawayuq tutaykuqtam sumaq sumaqta tusupaykuspanku allichakunku atipanakuyman rinankupaq. Chaupi tutaman qallaykuq atipanakuy niñucha Qisuspa paqarimusqanta yupaychaspanku.
Yaqa chawpi tutatam lluqsiykuqku hatun qarawita qarawispanku, plasa chahawpipi tusuq. Ñataq Upa Tankayllupa arpampa waqasqanta uyarispankum, lliw wasintin riqku plasaman atipanakuy qawakuq. Ñataq sunaqas chaspiypim runakuna niqku: yaw tayta Mariyanu, qamqaya wayra hinam yaykuykunki. Upa Tankayllupa arpanqa sumaq chuyachatam waqaq. Yana Misipa sapatiyayniwanqa aswanñam pampapas kuyurikuq. Chayna sumaqta tusustinmi yupaychana wasiman yaykuykuqku niñucha yupaychaq, hatun qarawikunawan.
Bilin purtalpis
niñucha paqarimun,
ichu kirawpi
riti sawnayuq
chiri wayrapi.
Chaynata ñiñuchata yupaycharamusqankumantam chawpi plasa pampapi sumaqta tiyaykuspanku atipanakuyta qallaykuq arpa pura qarawikunawan, chaymantañataq qatiykuq tusuy maysumanta chupakama. Llallinakuypim hapiykanakuqku kupliru, tusuq kapatas, guiadur, guiadura, traskilla pura.
Chay chiqap atipanakuy qallariykunankupaqmi barayuq pura rimanakuykuqku pim ñawpaykunampaq. Qallaykurqa Upa Tankayllu chay sumaq qayakuywan. ¡Ay qayakuy! Sumaq miski uyarina. Chay tuta runaqa huntay huntaymi kakurqa. Llapa runa qawaqmi manchayrikuyllawanña kusikuqku, wakinqa ñuqa hinapas chayraqmi rikurqaku Upa Tankaylluta.
Mana maypipas rikusankutam chay tuta rikurqaku Upa Tankaylluta, Yana Misita. Hatun Alambrisillupas qawaykuspanmi tumpata mancharikurqa. Chay sumaq tunadachakunaqa mana qunqaymi; qayakuy, mallinakuy, añascha, atuqcha, maswa qatay, pampayllanu, triynaditu, pantachi, traskiyu, kaskabil, warakiyay, paskuwas. Ay maytaraq rin, rikchakapuwan chisipas kanman hinallaraqmi. Yana Misi maqtachatam tusukuyta qallakuykura, nuyusqa pampatapas husnirirachiram, chaynallataq Nina Chakipas. Guiadurakuna qallaykuptinmi Upa Tankayllu aswan sumaqta tukakaykamurqa. Mana tusuqtapas tusurachinmanmi karqa. Wayrapapas yaqa tusurunampaq hinam, mayupapas yaqa sayarunampaq hinam, parapapas yaqa paraykamunampaq hinam arpanta suma sumaqta waqaykachirqa.
Ñam pachapas raypiykamuchkaraña, hinallaraqmi atipanakuyqa kakurqa. Puka Pillpintucha tipi wiqawcha waylischa hina, maqtachata sapatiyaykurqa, chaynata qawaspankum llapa maqtikukuna qawarayaqku anka hinaña.
Arí, ñuqapas qawallarqanim ñawichallaypas utinankama, aswan sapa muyuriynimpim qawarimuwaptin sunquy kusirikuq, wañusqamanta hinam kawsariramurqani, mana wayta waytaqtapas panchirirachimurqam. Ñataq qawariykuptiymi paypas qawamuwaq sumaqllata asicharispa chay iskay chaskakuna hina kanchariq ñawichanwan. Sapa qawarimuwaptinmi sunquchallay pawaykachaq.
Allinta qawarikuptiyqa intipas hawaykutañam chipaykamuchkasqa, Puka muqumampas hayparamusqañam. Llapa raymiyuq barakunapas chunkulata muyuchimuchkasqam, quñi aqatapas aypuchkasqaku uchuy hatunman. Chaypas maypas ripuqpas ripuynintapas qunqaruspam upyakurusqaku, sumaq atipanakuy qawakusqankupi.
Sumaqta Chakabamba llaqtayqa hawariykuptiyqa sumaq llaqtam kasqa, tunaspa intusqan, sumaq pampachapi, llapallan waytapa pachachisqan. Wichinka hatamanta Tutayaq ukukama qallwas tunayuq, sara chakrapas parwallaña tukuy pampapi mastarikuchkasqa. Pampas mayupas kuyuyllañam kuyuchkasqa puka llimpillaña, daliyaskunapas sapa wasipim waytarichkasqa, plasaykumantapas tawa ñanmi risqa, tukuy pampapas qumirllañam kasqa, manachiki chaykunata sumaqta qawarirqanichu. Chay punchawraqmi sumaqta uyarirurqani pichiwchakunatapas sumaq takisqanta. Chayraqmi rikuykurqani Wichinka pampapi triqupa sisarisqantapas, sunchukunapa waytarisqantapas, mansanakuna pukayarisqantapas. Chay sumaq asnayninmi maypas purikuqta sinkarichiqraq, tukuy qatapi ritama waytallaña asnarikamuq. May illaqkunapas chaypim yachakuyta munaqku.
Chaymi sumaqta sunquyta tapukuykuptiyqa munasqa qatikuyta Puka Pillpintuta, manam yacharqanichu imam sutin kasqanta. Chawpi punchawtam chayraq tukururqa atipanakuy, chaymantam sapa runa ripukuqku wasinkuman sinka sinkallaña. Hatun atipanakuy tukuruptinmi paskuwaswanñam kutiqku wasinkuman sapa barayuq. Chaymi utqayllamanña qatirqani Puka Pillpintu qawanayrayku, sutintapas yachanayrayku, sumaq ñawichantapas rikuykunayrayku.
Paskuwas punchawpiqa tusuq qaritam warmiman pachachiqku, warmitañataqmi qariman. Hatun Upa Tankayllum mikuruspanña chimpa llaqtanta qawarispan nirqa: manañapaschá kutimusaqchu, wayrallañach purichkanqa ñuqa tukuspan urqun urqun, qasan qasan. Chaynakunata rimaq wañukunanta yachakuq hinañach, yaqa huk watanmanqa nirqaku wañukunmi nispanku.
Ñannin ñanninmi paskuwaswan puriqku, chaynama tayta Mariyanupas purimurqa baranta hapikuykuspan, purikuq runakunaman chunkulakustin. Sutillam Upa Tankayllupas llaki tunadakunataña tukamuq, paskuwas takikunata takispankum wayra hina muyuriqku.
//Warmachaykitam kachamunki,
ruktukchay//,
//llullu kalabasatam qipichimusaq,
ruktukchay//,
paskuwas punchaw tiqtikunaykipaq,
ruktukchay.
Chayna kaptikim
paniki wachan,
ruktukchay,
tunas tunaspa sikimpi,
ranra ranrapa chawpimpi.
Ñataq chisinkuykamuchkaptinña takipas llakillañam taytakunapaqa, musu sipas
tusuqkunapaqa manaya.
Qarikuna:
//Guiyadura pasñayta
piraq hapiykunqa//,
//manaraq ñuqallay
hapiykullachkaptiy//.
Warmikuna:
//Guiadur maqtayta
piraq llapchaykunqa//,
//manaraq ñuqallay
llapchaykullachkaptiy//.
Chaynata puriramuspankum karu ripuqqa utqayman hipichakuq. Upa Tankayllupas ripuy chakillañam allichakuyta qallaykurqa. Chaymi tayta Mariyanu warmichantin abiyunta qipichapurqa; tunaskunata, traqunta, aqanta, buñuylusninta, humintanta, wichun aychaytan, uchunta, millwa qaranta, uma hampinta, tantanta, ñanninta, abiyu butillantawan. Chaynallam tusuqninkunapaqpas qipichapuq. Waynuchata takikuykuspankum maysatawan maysuta tusuykachirqaku suma sumaqta.
Killinchallay wamanchallay
rapraykipi apakuway
rapraykipi apawaspa
ñanllaman churaykuway,
chaymantaqa ripusaqsi,
chaymantaqa pasasaqsi
wayralla hina muyurispay,
mayulla hina haparispay.
Chay takita yuyariptiymi sunquypas nanarinraq. Mana rikusqaytam chay punchaw chayraq Puka Pillpintuta rikururqani takiqta. Takiyta tukuruspanmi qawariykamuwarqa asirispan. Sumaqta qawariptiyqa Upa Tankayllupas waqachkasqam, tayta Mariyanupas wiqi ñawintinmi aqata muyuchimuchkasqa chaypi sapa runa kaqman. Chayta hawaykuspaymi ñuqapas waqayta munarqani, hinaspaymi Puka Pillpintuwan ripukuyta munarqani.
—Yaw, maqta, wak Tunamuqukamalla hipinta aparaysipuway —nispa kamaykachiwarqa tayta Mariyanu.
Tunamuqukama apaysispaymi kuska rirqaniku Upa Tankaylluwan, Yana Misiwan, Nina Chakiwan, Puka Pillpintuwanpas mana imatapas rimarinakuspayku. Chaykama chayarachiptiymi ripukurqaku, sapallaymi qiparurqani wiqi ñawintin. Qawachkaptillaymi Ankapa Wachananta siqarurqaku. Chay muqumantam tayta Upa Tankaylluwan Puka Pillpintullaña qawariykamurqa. Manañachá tupaykusaqchu Puka Pillpintuwan nispaymi waqayta munarqani, hinaptinmi uyayta wiqillayña qarparimurqa. Ariyá manañam tupaniñachu kunankama. Waqay watakuna chayamuptimpas maypiya karqa, ñuqaqa karu llaqtaman ripukurqani ayqiypawan. Upa Tankayllumanta nitaq Puka Pillpintumanta uyarirqanichu wak karu llaqtapiqa. Runakunallatañam rimaqta uyariq kani: hatun Upa Tankaylluqa wañukunsi. Wakin niq, manas, Apu Llallawis kawsaqllata aparun. Wakin niqku, manas, Wankavilikamansi ripukun. Ariyá chay punchawmantam pipas manaña rikurqañachu, aswanqa uyariyllañam uyariq kaniku arpachampa waqasqanta wak Ankapa Wachanampi. Wakin niqku uyarinim nispaku, riti urqupim tukakuspan tiyachkan, Yawar Qucha pampapis wayrawan kuska purikuqta rikuqku, Sillpita qatapi qarawiqta, Pukamuqupi waqaqta, Llallawi urqupi sukakuqta. Lastawan parawan purikuqtas rikuqku. Yana Misillañas ñawsayaynimpi niq, rikunim Upa Tankaylluta, nispa. Kunan punchawkunaqa manañam yachankuñachu imatapas, qipa wiñay warmakunaqa huklaw llaqtakunapa kawsayninta yachapakuspankum manaña waqaychankuñachu llapa ruwayninchikunata, aswanñam wañuchichkanku. Wañukunay patankamach Puka Pillpintupa takillantaña uyarisaq wakllay Sillpita urquta hawaspay, Intipa Tiyanan urquta rikuspay, wayrakunapa apamusqanta uyaykachaspay,Pampas mayupa waqasqanta llakiysispay, Upa Tankaylluta yuyarispay…
—Sunquymi hanwan hipakun, manam qunqasaykichu Rugiliyu. Sutiyqa Andriyam.


text:
Colón (Unduras) suyu
Colón suyu (kastilla simipi: Departamento de Colón), nisqaqa huk suyum Unduras mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Trujillom.
8,8750 km²
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1891 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
304 603 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
10 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Colón (Unduras) suyu.


text:
1Tayta Dios, yarpäriy ari imano päsamashancunatapis. Masqui ricay imano disigrasya chayamashantapis.
2Erensyäcunapis juc-lä nasyun runacunapa munaynillanchönami caycan. Wasëcunapis jäpa runacunapa munayninchönami.
3Taytaynaj wacchanönami ricacushcäcuna. Mamäcunapis biyüdanönami ricacusha.
4Cananga quiquëcunapa yacöcunatapis rantiycämi. Quiquëcunapa yantäcunapäpis pägarcaycämi.
5Gaticacharcaycämanmi. Guepäta guepätami gatimar aywarcaycämun. Uticasha caycashpäcunapis jamaytaga manami tarëchu.
6Micunäcunapäpis maquëta chojpacur mañacöcuna Egipto runacunata, Asiria runacunata.
7Papänëcunami juchataga ruraran. Paycunaga mananami cannachu. Paycunapa juchanpitaga nogacunami castïguta chasquiycä.
8Cananga uywaycunapa maquinchömi caycäcuna. Paycunapa munayninpita jorgamänanpaj manami pipis canchu.
9Micuytapis tarëcuna wañuy caway ashir-rämi. Micuytaga chayachimö chunyajcho caycaj asaltanticuna caycashanpa päsamur-rämi.
10Cuerpöpis jurnunörämi rupariycan. Yargaywan caycällarnami rupaycä.
11Sionchöpis, Judächo caj siudäcunachöpis, warmicunata, wamra jipashcunatapis charipacusha.
12Mandajnëcunataga maquipitami warcurcusha. Auquincunatapis manami rispitashanachu.
13Mas callpayoj caj runacunatami churasha mulinucho agaj rumita tangananpaj. Mösucunatanami yantata ashtachisha apaytapis mana puydishancama.
14Siudäman yaycuna puncucho auquincunapis manami cannachu. Mösucuna jipashcuna manami cantannachu.
15Manami cushicuytapis tarënachu. Cushicur gachwanäpa ruquin llaquicuyllamanmi chayashcäcuna.
16Corönäpis shicwacushami. Imapäraj yuriräcunapis. Nogacunaga juchatami rurashcä.
17Chaypitami cananga shongu nanaywan gueshyaycäcuna. Chaypitami ñawëcunapis chacacäcusha.
18Sión lömapis cananga caycan gotuy-gotuy juchushallami. Chaychöga atojcunallanami cutir ticrar puricunpis.
19Gammi ichanga Tayta Dios imaycamapis mandaycanquipaj. Syëlucho caycaj jamanayquipitami para-simri mandaycanquipaj.
20¿Imanirtäshi para-simriga gongaycamänayqui caran? ¿Imanirtäshi unaycamaga cachaycamänayqui caran?
21Tayta Dios camacaycachiy yapay gamman cutimunäcunapaj. Chauraga gammannami cutimur yäracamushaj. Tayta Dios, camacaycachiy ari unay goyashäcunanöna yapay goyänäpaj.
22Ichanga, gam Tayta nogacunata ricamaytapis manami munanquichu. Nogacunapäga fiyupami rabyacurcushcanqui.


text:
Roberto Arias
Roberto Emilio Arias Guardia sutiyuq runaqa, icha Tito Arias (* 26 ñiqin kantaray killapi 1918 watapi paqarisqa Panama llaqtapi - † 22 ñiqin ayamarq'a killapi 1989 watapi wañusqa Panama llaqtapi), huk Panama mama llaqtayuq willay kamayuq wan pulitiku qarqan.
Taytan: Harmodio Arias , Maman: Rosario Guardia.
Warmi: Margot Fonteyn.
Churinkuna: (3).
Alma mater: Saint John's College, Cambridge Yachay Sunturnin.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Roberto Arias.


text:
George Best
George Best sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin aymuray killapi 1946 watapi paqarisqa Belfast llaqtapi - 25 ñiqin ayamarq'a killapi 2005 watapi paqarisqa London llaqtapi) Chinchay Ilanda mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: George Best.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: George Best.


text:
Pumasillu
Pumasillu nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkapampa wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, puma silluman rikch'akuq. Pikchunqa mama quchamanta 5.991 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lasunayuq (5.960 m)
- Saksarayuq (5.918 m)
- Chuqik'iraw
- Apurimaq mayu
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Yanama llaqta, Chuqik'iraw mawk'a llaqta, Apurimaq mayu, Arma mayu, Pumasillu rit'i urqu, Lasunayuq, Saksarayuq.


text:
1Chaymi Salomón niran: «Tayta Dios, gamga ‹Chacaj pucutaycho tiyä› nishcanquimi.
2Canan nogaga rurachipashcä Templuta juc pachacho imaycamapis tiyanayquipämi.»
3Nircur rayga llapan runacuna caycashanman ticrarcur bindisyunta gor
4niran: «Alabasha cachun noganchi Israelcunapa Tayta Diosninchëga. Papänë Davidta llapan aunishanta cananga cumlishami. Papänë Davidtaga Tayta Dios auniran:
5‹Israel runacunata Egiptupita jorgamushä junajpita-pacha manami nogaga acrashcächu maygan siudätapis cay Israelcunachöga chaycho juc Templu ruracaptin goyänäpaj. Manami pitapis acrarächu acrashä Israelcunata mandananpaj.
6Jerusalentami ichanga acrashcä goyänäpaj. Davidtami acrashä Israelcunata mandananpaj.›
7Papänë Davidga amatarmi munaran Israelcunapa Tayta Diosninpaj Templuta aruchiyta.
8Ichanga Tayta Dios niran: ‹Gam Templuta aruchipämayta munashpayqui allitami yarpanqui.
9Ichanga manami gamchu aruchinquipaj. Wamrayquirämi aruchenga Templutaga› nir.
10«Cananga Tayta Dios cumlishami aunishanta. Aunishannöllami nogaga papänë Davidpa ruquin Israelcunata mandanäpaj jamaycushcä. Templutapis aruchishcä Tayta Diosninchïpaj.
11Aruchishä Templu rurimanmi churachishcä babulta. Babulchöga caycan unay Egiptupita jorgamur taytanchïcunawan Tayta Dios parlacushanmi.»
12Nircur Salomonga witiran Tayta Diospa altarninpa ñaupanman llapan Israelcuna ricapaycaptin maquinta janajpa jogarisha.
13Salomonga runsipita rurachisha caran juc chacrancata. Largun caran ishcay metru cuarta masnin; anchunpis ishcay metru cuarta masnin; altuyninna juc metru cuarta jëmin. Chayta rurarcachir churachiran sawan pampaman. Llapan Israel runacuna ricapaycaptin wicharan runsi chacrancaman. Nircur gongurpacuran. Maquinta janajpa jogarcur
14sinchipa niran: «Israelcunapa Tayta Diosnin, syëluchöpis cay pachachöpis gamllami Diosga canqui. Llapan aunishayquita cumlinqui. Gamga llapan shongunpa sirbishojcunatami cuyapanqui.
15Papänë Davidta llapan aunishayquitami cananga cumlishcanqui.
16Chaymi cananga papänë Davidta waquin aunishayquitapis cumliy ari Israelcunapa Tayta Diosnin. Papänëtami nirayqui: ‹Gampita mirar aywajcunallami imaypis Israelcunata mandar jamaranga. Ichanga llapantapis munashäno cumlichun gamno.›
17Chaymi papänë Davidta aunishayquita cumliycuy ari.
18«Ichanga ¿rasunpachuraj Tayta Dios tiyanquiman cay pachacho? Janaj syëlupis may-may jatun caycar manami gampäga aypanchu. Chaura imanöparaj aypaycunman noga aruchipashä Temploga.
19Chayno captinpis, Tayta Diosnë ruwacushäta wiyaycamay. Mañacushäta chasquiycamay ari.
20Ama gongaycunquichu cay Templutaga chacaypa junajpapis. Quiquiquimi aunishcanqui caycho goyänayquipaj. Wiyaycamay ari sirbishojniqui ruwacur mañacaycämushäta.
21Caycho mañacuptë nogatapis acrashayqui Israelcunatapis wiyaycullay. Mañacushuptiqui janaj syëlucho caycashayquipita wiyaycamuy. Cuyapar nogacunata perdunaycamanqui ari.
22«Runa-masinpa contran mana allita ruraptin cay Templucho caycaj altarniquicho jurachiptin
23gamga wiyamunqui syëlupita-pacha. Imanöpis cashanpita uywayniquicunataga arriglaycuy. Juchayoj cajtaga castiganqui juchanpita, mana allicunata rurashanpita. Juchaynajcunataga ima chayananpaj caycaptinpis chapaycunqui.
24«Israelcuna juchata rurashanpita chiquejcuna binsiptin, nircur paycuna yapay gammanna yäracamur alabashuptiqui, cay Templucho ruwacamur mañacushuptiqui
25syëlupita-pacha wiyaycunqui ari. Jucha rurashancunatapis perdunaycunqui. Nircorga cutichinqui unay taytancunata goycushayqui nasyunman.
26«Juchata rurashanpita fiyupa usya captin, caycho mañacuptin, alabashuptiqui, castigaptiqui juchancunapita arpinticuptin
27wiyaycunqui ari syëlupita-pacha. Uywayniquicunataga juchanpita perdunaycunqui. Nircur yachachinqui wiyacamashpan alli cawananpaj. Chayno rurashpayqui tamyaycachimunqui ari acrashayqui runacunata goshayqui nasyunman.
28«Cay nasyuncho muchuy captin, gueshya captin, usyawan jachacuna chaquiptin, gueri ushaptin, chüpacacuna micuyta ushaptin, puyu ushaptin, chiquinacushancuna siudänëcunata curalapaycärir magar wañuchiptin, man'chäga ima mana allicunapis, fiyu gueshyacunapis captin,
29wiyaycunqui ari paycuna maygan mañacamushuptiquipis. Llapan Israelcuna mañacushuptiquipis wiyaycunqui ari. Pasaypa mana allicho caycashanta tantiyacurir cay Templucho mañacamuptenga wiyaycunqui ari. Wiyaycuy ari syëlupita-pacha. Juchancunatapis perdunaycuy. Gamllami musyanqui runacuna imano yarpaycashantapis. Chaymi paycunataga cada-ünunta imanöpis rurashanman-tupu tarichinqui.
31Chayrämi rispitashunquipaj unay caj awilöcunata goycushayqui nasyuncho tiyar.
32«Mana Israelcunapis juc-lä nasyuncunacho mayangami munayniyoj cashayquita. Paycuna cay Templuman shaycamushpan mañacushuptiqui
33wiyaycuy ari syëlupita-pacha. Llapan mañacushushayquita tariycachinqui. Chayrämi intërucho rispitar manchacushunquipaj Israelcunano. Tantiyaconga gamtaga cay Templu aruchipashächo mañacuna cashantami.
34«Acrashayqui Israelcuna chiquinacushanta magananpaj gam cachashayquiman aywar acrashayqui siudäman, aruchipashä Templuman ricäramur mañacushuptiqui
35wiyaycunqui syëlupita-pacha. Yanapaycunqui ari.
36«Cay pachachöga pipis manami canchu juchata mana ruräga. Juchata ruraptin, rabyacurcur chiquinacushanpa munayninmanchari cachaycunqui. Chay runacunana nasyunninman apaconga caruman sercaman carpis.
37Apashan runacunapa nasyunnincho jucha rurashancunata tantiyacur llaquicur
38llapan shongunwan yäracamuptin, awiluncunata goshayqui nasyunman, Jerusalenman, cay Templuman ricäramur mañacamuptin
39tiyaycashayqui syëlupita-pacha wiyaycunqui ari ruwacamushanta, mañacamushanta. Washaycunqui ari. Juchancunata perdunaycunqui acrashayqui runacunataga.
40«Tayta Diosnë, caypita mañacamushantaga wiyaycuy.
41«Tayta Dios, shamuy ari jamanayquipaj munayniyoj babulniqui caycashanman. Tayta Dios, sirbishoj cüracunaga salbacoj cashayquipita cushicuchun. Nishayquita rurajcunaga gam alli captiqui cushisha goyächun.
42Tayta Dios, acrashayqui raytaga pengayman ama churaychu. Sirbishojniqui Davidta cuyashayquita yarpäriy.»


text:
Musiyu
Musiyu (museo) nisqaqa (grigu simipi Mouσeίov, "Musakunap manqus wasin", chaymanta latin simipi museum) achka imakunayuqpas kaq hatun wasim, achka runakunap watukunanpaq, chay chaniyuq kaqkunata qhawananpaq.
Musiyuqa sallqa pachamanta kaqkunatam icha runap kawsay saphintam runakunaman qhawachichun.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mamallaqtap Llaqta Yachay Llaqta Kawsay Musiyun (Museo Nacional de Etnografía y Folklore), Chuqiyapu
- Kuka musiyu (Chuqiyapu)
- Lima Kapchiy Musiyu (MALI)
- Orsay Musiyu
- São Paulo Kapchiy Musiyu


text:
Ichilu pruwinsya
Ichilu pruwinsya (aymara simi: Ichilu jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Ichilo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Buena Vista llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika RakiyLlamk'apuy
Tawa munisipyunmi kan:
RunakunaLlamk'apuy
Runa llaqtakunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa kay runa llaqtakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Ichilu pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Camillo Benso, conte di Cavour
Camillo Paolo Filippo Giulio Benso sutiyup runaqa, icha conte di Cavour (* 10 ñiqin chakra yapuy killapi 1810 watapi paqarisqa Torino llaqtapi - 6 ñiqin inti raymi killapi 1861 watapi Torino llaqtapi), huk Italya mama llaqtayuq pulitiku, uma kamayuqninmi kachkan.
Taytan: Michele Benso di Cavour; Maman: Adélaïde de Sellon.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Camillo Benso, conte di Cavour.


text:
Asanqaru distritu (Yawyu)
Asanqaru distritu (kastilla simipi: Distrito de Azángaro) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi , Yawyu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Asanqaru llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 15 ñiqin hatun puquy killapi 1955 watapi, Manuel A. Odría Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Asanqaru distritupiqa Yawyu runasimitam rimanku, Asanqaru-Wankaskar-Chuqus k'iti rimaytam. Kunan pachataq aswanta kastilla simitam rimanku.


text:
Wachun distritu
Wachun distritu (kastilla simipi Distrito de Huachón) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Pasqu pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Wachun llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Altus Mach'ay - Añilqucha - Wallqash Hanka - Waqurunchu - Yanaqucha - Ñawsanka
- Quchakuna:
- Mayukuna: Wachun mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Ri carta ri xutz'ibaj ri apóstol San Pablo chire ri Tito
1
Ri Pablo nuchop tzij
1
Yin Pablo, jun rusamajel ri Dios y jun ru-apóstol ri Jesucristo. Rija' xirutek c'a chiquito'ic ri e cha'on roma ri Dios, richin queri' niquicukuba' más quic'u'x riq'uin. Y xirutek quiq'uin chuka' richin niquetamaj jebel ri kitzij,*
ri yaruc'uaj chupan ri utzilej c'aslen ri nrajo' ri Dios.† 2
Y riq'uin ri' can coyoben c'a ri utzilej c'aslen ri man jun bey xtiq'uis. Y ja c'aslen ri' ri sujun roma ri Dios ojer can. Can c'a man jani c'o ta re ruvach'ulef‡
tok rusujun-pe. Y can nuya-vi, roma ri Dios can nuben-vi ri rubin. 3
Y xapon c'a ri k'ij tok ri Dios Kacolonel xuk'alajirisaj ri ruch'abel y xuya' c'a k'ij chuve richin nintzijoj ri ruch'abel.§
Y can janíla xuchilabej chuve chi ninben re samaj re'. 4
Y ninben c'a el re carta re' chave rat Tito,*
ri at achi'el nuc'ajol roma animan chuka' ri Jesucristo. Ri utzil, ri joyovanic y ri uxlanen ri petenek riq'uin ri Katata' Dios y ri Kajaf y Kacolonel Jesucristo xtic'oje' ta c'a ri pan avánima.
Ri rusamaj ri Tito ri chiri' pa Creta
5
Y xatinya' c'a can pa Creta roma xinvajo' chi nachojmirisaj ri nic'atzin chi nichojmirisex. Y chuka' xinbij chave: Ronojel tinamit ri can ec'o kach'alal, que'acha' c'a achi'a' chiquicojol, richin ja rije' ri ye'uc'uan quichin.† 6
Y jun uc'uey‡
quichin ri kach'alal nic'atzin chi ruc'uan ta jun c'aslen utz, richin queri' man jun nilitej chirij. Y chuka' nic'atzin chi jun uc'uey quichin ri kach'alal xaxe jun rixjayil y ri ralc'ual quiniman ta chic ri Jesucristo. Pero vi ri ralc'ual quic'uan jun itzel c'aslen y man yeniman ta tzij, man ruc'amon ta chi ri tata'aj ri' noc can uc'uey quichin ri kach'alal. 7
Roma ri uc'uey quichin ri kach'alal e rusamajela' ri Dios,§
y romari' can nic'atzin chi quic'uan jun c'aslen utz richin queri' man jun nilitej chiquij. Chuka' nic'atzin chi man niquinimirisaj ta qui', chi man chanin ta ye'oyover, chi man yek'aber ta,*
chi man niquiben ta oyoval, ni man niquibanala' ta ri man utz ta chuch'aquic qui-mero. 8
Y nic'atzin chuka' chi can jebel yeruc'ul-apo ri kach'alal pa rachoch, ri xa c'a pa jun chic tinamit yepe-vi. Nic'atzin chi benek cánima chubanic ri utz. Y nic'atzin chi yech'obon jebel. Nic'atzin chi quic'uan jun c'aslen choj, jun c'aslen utz chuvech ri Dios, y man tiquiya' k'ij chire ri mac. 9
Y nic'atzin c'a chi ri e uc'uey quichin kach'alal, can cukul-vi quic'u'x riq'uin ri ruch'abel ri Dios ri xkatzijoj chique, roma can kitzij vi. Y riq'uin ri' ri uc'uey quichin kach'alal yetiquir niquiya' ri utz tak tijonic†
chique ri kach'alal, richin queri' ri kach'alal más niquicukuba' quic'u'x riq'uin ri Dios. Ri uc'uey quichin ri kach'alal yetiquir chuka' niquibij chique ri vinek ri e cojkan tijonic ri man e kitzij ta, chi tiquiya' can rubanic ri'.
10
Roma e q'uiy ri man yeniman ta tzij. Y chiquicojol rije' ec'o-vi ri yebin chi c'o chi niban ri circuncisión‡
chique richin yecolotej. Ja ri tzij ri que tak ri', ri xa man jun quejkalen. Y yequik'ol ri vinek. 11
Y jac'ari' ri ruc'amon chi nikatz'apej quichi' roma e q'uiy ri yek'olotej pa quik'a'. Y hasta c'o bey can conojel ri ec'o pa jun jay yek'olotej pa ruk'a' ri itzel tak tijonic ri yequiya'. Y man xe ta ri' ri niquiben. Xa can niquic'utuj chuka' cajel roma ri tijonic ri niquiya'.
12
Xc'oje' c'a jun quivinak aj-Creta ri ojer can, ri c'o etamabel riq'uin, y rija' xubij can ri achique quibanic ri vinek. Ri achin c'a ri' quere' xubij can: Ri nuvinak aj-Creta man jun bey niquibij ta ri kitzij. Xa can e achi'el itzel tak chicop. Can nic'o ruvi' yeva', y xa man nicajo' ta yesamej. Queri' xubij ri jun achin ri'. 13
Y can kitzij vi ri xubij can. Roma c'a ri' ninbij chave rat Tito, chi tabij chique ri vinek ri', chi tiquiya'§
can rubanic ri man utz ta y tiquinimaj ri kitzij. 14
Chuka' tabij chique chi man chic quecac'axaj tijonic ri xa man jun rejkalen, achi'el ri niquibij ri nuvinak israelitas chi c'o chi niban ri circuncisión chique richin yecolotej. Y chuka' man tiquinimaj chic quitzij ch'aka' chic vinek*
ri xa niquetzelaj ri kitzij.
15
Ri vinek ri ch'ajch'oj ri quic'aslen, utz niquitz'et ronojel ri utz. Jac'a ri vinek ri man ch'ajch'oj ta ri quic'aslen y man quiniman ta chuka' ri Dios, ronojel ri utz itzel niquitz'et, roma xa yojtajinek (yujtajinek) ri quich'obonic y man niquina' ta chi man utz ta ri quic'aslen chuvech ri Dios.† 16
Niquibij chi quetaman ruvech ri Dios, pero can nik'alajin chi man kitzij ta, roma ri itzel ri niquiben.‡
Man utz ta yetz'et. Man yeniman ta tzij. Y man jun utz ri yetiquir ta niquiben.


text:
Hutk'ucha k'allampa
Hutk'ucha k'allampa (Polyporales) nisqakunaqa hutk'uchasapa murucha p'alltayuq tiksicha k'allampakunam.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- yuraq laqri (Steccherinum sp.)
- rinri k'allampa, linli (Polyporus sp.)
- yunka k'allampa, puka rinri, puka linli (Polyporus sanguineus)
- linli icha judas rinri (Auricularia auricula-judae syn. Auricularia polytricha)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hutk'ucha k'allampa.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Hutk'ucha k'allampa


text:
YACHAYSHUTIKUNA
- Imbaburapi shinallatak katinchik, unkushkakuna mana mirashkachu.
- Peguchepi awaki, chaska punchakuna mikuna feriata ruranakun.
- Otavalopi mascarillawan llukshina kan
- Cotacachipi hatunawasikunata, kullkiwasikunatapash señalización churashka.
Kay punchakamanka, Ecuadorpi 7603 unkushkakuna tiyan, 369 wañushkakuna, 696 hampirishkakuna. Imbaburapi shinallata katinchik, mana mirashkachu, 33 unkushkakuna tiyan. Shinami Ministerio de Salud willachirka
OTAVALOPA WILLAYKUNA
Otavalomanta GAD Municipal, Movidelnorwanmi hatunawasikunapa, Kullkikamakwasikunapa, yaykunakunapi churashka señalkunata, maypita runakuna shayarinakunapi. Kaytaka ruran runakuna ama kimiriya shuyanakuchun, ama añawllawtuwan unkuchun. Kay señalkunaka allpapimi churashka, ishkay metro, ishkay metro shikanyarishkakuna kachun.
COE Miguel Egas Cabezas kitillimi llaktakunapa, barriokunapa pushakkkunawan tantanakushka, chay rimanakuypi shina sakirishka:
– Tukuy antawakunata rikùkrin, ama toque de quedapi purichun.
– 2 chishita tukuy ñankunata wichàkrin
– Mikunakunata ama yapa kullkipa hatuchunka, Comisariawan rikushpa purikrin.
– Awaki punchapi, chaska punchapipash Peguche estadiopi mikuna feria rurákrin. 7manta, chawpi punchakaman. Hatukkunaka 3 metro shikanyarishka kakrin, tukuy rantikkuna, hatukkunapash guanteswan, mascarillawanmi yaykuna, chay illakka mana yaykuyta ushankachu.
– Tukuy katuna kuskakuna 1tami wicharinka.
– Shinallatak, Futbol, basquet, voley pukllana pampakunatami rikushpa purikrin, ama pipash pukllanakuchun. Kaytaka Tenencia Política rurakrin.
Otavalopa Concejo Cantonal shuk ordenanzata llukchirka ama añawllawtuwan unkunkapak. Kunanmantaka, mikunata, hampita rantikapak llukshikushpaka maymantami mascarillawan purina kan. Mana mascarillawan purikukpika, 10% salario basicomantami multanka, kutin shinallata katikpika, 20% multankami. Kullkikamakwasikunapakka:paykunami tukuyta rikuna ama chaypi llamkakkuna unkuchun, shinallatak punkupi shuyakkunataka karu karullami shayachina señalta churashpa. Mana shina rurakpika, multankami. Antawata pushakkunapakka: yankamanta salvoconductota llukchikpi chawpi salariotami multanka, kutin shinakpika salario básicota multanka, nirka.
COTACACHIPA WILLAYKUNA
Cotachimanta GAD Municipal, Movidelnorwan Cotacachipi señalkunata churashka. mikunata rantinkapak, kullkita llukchinkapa rikpika, ama kimiriya kachun, karu karulla ishkay metro shikanyarishka shuyanakuchun. Kay señalkunataka wakin Cotacachi ñankunapipashmi churashka, ashtawankarin JATUK CEM katunawasipi, supermercadokunapi, tantahatunakunapi, kullkikamakwasikunapash.
Wasimanta Ama llukshipashunchik mashikuna. Wasipi sakiripashunchik. USHASHPAKA YANAPASHUNCHIK.
KICHWASHUN tantanakuymi kanchik. Kichwapi willachishpa.
Alliwa Pazmiñomi kapani. kayakama mashikuna.


text:
Lorena Rojas
Seydi Lorena Rojas González sutiyuq warmiqa, icha Lorena Rojas (* 10 ñiqin hatun puquy killapi 1971 watapi paqarisqa Mishiku llaqtapi - 16 ñiqin hatun puquy killapi 2015 watapi wañusqa Miami llaqtapi) huk Mishiku mama llaqtayuq aranway pukllaqmi runam.
Maman: Qusankuna: Armando Araiza (2013-2015) / Jorge Monje (2015).
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Bárbara Mori
- Mauricio Ochmann
- Eduardo Capetillo
- Ana de la Reguera
- Humberto Zurita
- Manolo Cardona
- Mauricio Islas
- Mario Cimarro
- Aarón Díaz
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lorena Rojas.


text:
Vicente Roca
Vicente Ramón Roca Rodríguez sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 1792 watapi paqarisqa Wayakil llaqtapi - 23 ñiqin hatun puquy killapi 1858 watapi wañusqa Wayakil llaqtapi) huk Ikwadur mama llaqtayuq qhatuq wan pulitiku runam.
1845 watamanta 1849 watakama Ikwayurpa umalliqninmi (Mamallaktata Pushak nisqa) kachkan.
1832 watapi Wayakil Kurakan.
Taytan: Bernardo Roca y Liceras; Maman: Ignacia Rodríguez y Carrascal.
Warmi: Juana Andrade Fuente Fría.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Vicente Roca.