text:
Killa pacha
- Killa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Killa (sut'ichana) rikuy.
Iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpi - tawa simanapi - killaqa huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta killa icha killa pacha ninchik.
Qhichwa simipi rimasqa killa sutikunaqa ancha ñawram (chaypi qhaway).
Griguryanu nisqa kalindaryukamataq huk watata chunka iskayniyuq killa pachamanmi rakinchik. Chay killakunaqa kimsa chunka, kimsa chunka hukniyuq, iskay chunka pusaqniyuq icha iskay chunka isqunniyuq p'unchawniyuqmi:
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero) - 31 p'unchawniyuq
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero) - 28 p'unchawniyuq, sapa tawa kaq watapitaq 29 p'unchawniyuq
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo) - 31 p'unchawniyuq
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril) - 30 p'unchawniyuq
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo) - 31 p'unchawniyuq
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio) - 30 p'unchawniyuq
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio) - 31 p'unchawniyuq
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto) - 31 p'unchawniyuq
- Tarpuy killa, Quya raymi killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre) - 30 p'unchawniyuq
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre) - 31 p'unchawniyuq
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre) - 30 p'unchawniyuq
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre) - 31 p'unchawniyuq


c: text/html

text:
Illanchaykuy
Illanchaykuy (kastilla simipi: radioactividad) nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchayninmi.
Kay hinam illanchaykuykunam:
- Alpha illanchay (Ilyup iñuku huk'inkuna): pisilla t'uksiq illakuna (wayra pachapi 15 cm), mikhusqa imayaykunapi ancha millaq
- Bita illanchay (Iliktrun illanchay, Pusitrun illanchay): aswanña t'uksiq illakuna
- Gamma illanchay (Iliktrumaqnitiku illanchay): sinchita t'uksiq illakuna
Illanchaykuyqa runapaq, huk kawsaqkunapaqpas ancha millaqmi. Sinchi illanchaykuy runata wañuchinmi.
Illanchaykuy ismuykuy nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchaspa ismuykuyninmi.
Kay hinam ismuykunku:
- Alpha illanchay kaptinqa, iñuku huk'iqa iskay prutuntam iskay niwtruntapas chinkachin. Kay hinam iñuku wisnu tawa iñuku tupuwan chhallayan, iñuku ñiqintaq iskaywanmi pisiyan.
- Bita illanchay iliktrun kachasqa kaptinqa, iñuku huk'ipiqa huk niwtrun prutunman t'ikrakun, chaywanmi iñuku ñiqin hukwanmi mirakun. Iñuku wisnutaq aschallawanmi chhallayan. Pusitrun kachasqa kaptintataq, prutun niwtrunmanmi t'ikrakun.
- Gamma illanchay kaptinqa, manam iñuku ñiqichu, manapas iñuku wisnuchu hukchakun.
Ima illanchaykuq iñuku rikch'aqqa sapaq kuskan ismuykuy mit'ayuqmi. Chay kuskan ismuykuy mit'anpiqa imayaypa iñukunkunap kuskan kaqnin wakin imayaypa iñukukunam tukukun, alpha icha bita illanchaspa.
[allichay] Sallqapi huk illanchaykuq iñuku rikch'aqkuna
- Uranyu 235U, 238U
- Thoryu 232Th
- Radyu q'illay 226Ra, 228Ra
- K'illimsayaq 14C
- Trityu 3H
- Radun 222Rn
- Kalyu 40K
- Polonyu 210Po

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Victoria (quya)
Victoria; (kastilla simipi Victoria del Reino Unido) sutipaq warmiqa ( * 24 ñiqin aymuray killapi 1819 watapi paqarisqa London llaqtapi – † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi wañusqa Wight Wat'a llaqtapi).
20 ñiqin inti raymi killapi 1837 watapi watamanta Hukllachasqa Qhapaq Suyu wan Ilandapas Quya.
1 ñiqin qhulla puquy killapi 1877 watapi watamanta Baratpas Quya
Tayta: Edward, Duke of Kent; Mama: Victoria of Saxe-Coburg-Saalfeld.
Runa: Albert of Saxe-Coburg and Gotha
Wawakuna: Edward VII
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna


text:
Saywa
Saywa nisqaqa iskay suyupura - mama llaqtapurapas - khuskan manyanninmi. Saywap huk kinrayninpiqa huk suyum, wakin kinrayninpitaq wakin suyum.
Saywakunataqa saywa rumikunawanmi tiyachinku. Chay rumipuraqa siwk siq'ikunam saywa kan.
Mama llaqtakunapurataq achka saywakunaqa hatun qinchayuqmi, pirqayuqmi, ahinataq 1961 watamanta 1989 watakama Berlin pirqam, chay pachapi Kunti Alimanyawan Anti Alimanyap saywanpas, kunantaq Urin Kuriyawan Chinchay Kuriyap saywanmi, Mishikuwan Hukllachasqa Amirika Suyukunap saywanpas, Mishikumanta llamk'ay maskaq runakunata HAS-man chayamuymanta hark'anapaq.
Chakrakunataqa rumi pirqakunatam icha yura saywakunawanmi saywanachinku.


text:
Rimana huñunakuy
Rimana huñunakuy, Kamachitantari icha Parlamintu (kastilla simipi: parlamento) nisqaqa mama llaqtapi akllanakuykunapi mama llaqtayuqkunap akllasqan apulliq, kamachiruraq nisqa pulitiku runakunap huñunakuyninmi, kamachikunata ruranapaq, mama llaqtap uma kamayuqninta akllanapaq.
Rimana huñunakuyqa kamachiruraq atiy nisqam, kamachikunata rurayninrayku.
Huk mama llaqtakunapi rimana huñunakuytaqa Kunrisu (kastilla simipi: congreso, inlish simipi: congress) ninku, ahinataq Piruwpi, Hukllachasqa Amirikika Suyukunapipas.


text:
Butanika
Butanika icha Wutanika (grigu simimanta: Botάvn = qura) icha Phituluhiya (grigu simimanta: φutόv = yura; λόYoς = yachay) nisqaqa Kawsay yachaypa istudyah rak'iyninmi tukuy yurakunata, kallampakunatapas laqukunatapas.
Iskay hinam Butanikata istudiaypaq kan:
- Pura Butanika: mirayta maskaq yachaykunam yurakunamanta.
- Tantayachisqa Butanika: tantayachiq Butanikap yachayninkunam allpa llamk'aypi huk runap yachayninpa rak'iykunapipas.
[allichay] Wiñay Kawsay
Butanika allpa llamk'aywan rikurisqansi, watakunapi 9000 7000 - taq K.ñ. Hinapas, Butanika pura yachay hina IV pachakwatapi rikurisqansi: Tiwfrastu qillqasqankunawan yurakunamanta Butanikap taytansi chikanyasqan. Kay qillqasqakuna ancha hatuntuku karanku. Kunan Butanika XVI pachakwata kama manam runayasqanchu.
Grisya llaqtakunayuq pampata mikusqas yurakuna iñisqanku: huk sawsi tantayachispa, Van Helmont kay iñiy manachasqan. Mikuchisqa puquchisqa sawsip unuwan llasaynin 75kg paqtasqan, pampa llasayninmanta 60g pichqa watapi chinkasqanstin.


text:
Situs analisis takuyaishida.way-nifty.com (buka)
ATAU tempat Banner di website Anda
Situs analisis di sini Anda dapat mengungkapkan pendapat Anda
Please enable JavaScript to view the
comments powered by Disqus.
Meta informasi
Domain IP 202.248.45.8
Organisasi
Fujitsu Limited
Internet Service Provider
Fujitsu Limited
Domain informasi Domain Lokasi Japan - JP , JPN Daerah: 04 , Chiba Kota: Funabashi Kode pos: Lintang: 35.6931
, Bujur: 139.9833 Metro kode: Kode area:
Domain Lokasi dalam Peta:
Arsip dari website Lihat bagaimana website ini terlihat di masa lalu Link untuk arsip situs
Kategori DMOZ
Link ke Open Directory Project - manusia-edited direktori
Variasi
Variasi Tampilkan
Sembunyikan Variasi
rakuyaishida.way-nifty.com fakuyaishida.way-nifty.com gakuyaishida.way-nifty.com yakuyaishida.way-nifty.com 6akuyaishida.way-nifty.com 5akuyaishida.way-nifty.com tzkuyaishida.way-nifty.com tskuyaishida.way-nifty.com twkuyaishida.way-nifty.com tqkuyaishida.way-nifty.com tajuyaishida.way-nifty.com tamuyaishida.way-nifty.com taluyaishida.way-nifty.com taouyaishida.way-nifty.com taiuyaishida.way-nifty.com takyyaishida.way-nifty.com takhyaishida.way-nifty.com takjyaishida.way-nifty.com takiyaishida.way-nifty.com tak8yaishida.way-nifty.com tak7yaishida.way-nifty.com takutaishida.way-nifty.com takugaishida.way-nifty.com takuhaishida.way-nifty.com takuuaishida.way-nifty.com taku7aishida.way-nifty.com taku6aishida.way-nifty.com takuyzishida.way-nifty.com takuysishida.way-nifty.com takuywishida.way-nifty.com takuyqishida.way-nifty.com takuyaushida.way-nifty.com takuyajshida.way-nifty.com takuyakshida.way-nifty.com takuyaoshida.way-nifty.com takuya9shida.way-nifty.com takuya8shida.way-nifty.com takuyaiahida.way-nifty.com takuyaizhida.way-nifty.com takuyaixhida.way-nifty.com takuyaidhida.way-nifty.com takuyaiehida.way-nifty.com takuyaiwhida.way-nifty.com takuyaisgida.way-nifty.com takuyaisbida.way-nifty.com takuyaisnida.way-nifty.com takuyaisjida.way-nifty.com takuyaisuida.way-nifty.com takuyaisyida.way-nifty.com takuyaishuda.way-nifty.com takuyaishjda.way-nifty.com takuyaishkda.way-nifty.com takuyaishoda.way-nifty.com takuyaish9da.way-nifty.com takuyaish8da.way-nifty.com takuyaishisa.way-nifty.com takuyaishixa.way-nifty.com takuyaishica.way-nifty.com takuyaishifa.way-nifty.com takuyaishira.way-nifty.com takuyaishiea.way-nifty.com takuyaishidz.way-nifty.com takuyaishids.way-nifty.com takuyaishidw.way-nifty.com takuyaishidq.way-nifty.com takuyaishida.qay-nifty.com takuyaishida.aay-nifty.com takuyaishida.say-nifty.com takuyaishida.eay-nifty.com takuyaishida.3ay-nifty.com takuyaishida.2ay-nifty.com takuyaishida.wzy-nifty.com takuyaishida.wsy-nifty.com takuyaishida.wwy-nifty.com takuyaishida.wqy-nifty.com takuyaishida.wat-nifty.com takuyaishida.wag-nifty.com takuyaishida.wah-nifty.com takuyaishida.wau-nifty.com takuyaishida.wa7-nifty.com takuyaishida.wa6-nifty.com takuyaishida.way0nifty.com takuyaishida.waypnifty.com takuyaishida.way-bifty.com takuyaishida.way-mifty.com takuyaishida.way-jifty.com takuyaishida.way-hifty.com takuyaishida.way-nufty.com takuyaishida.way-njfty.com takuyaishida.way-nkfty.com takuyaishida.way-nofty.com takuyaishida.way-n9fty.com takuyaishida.way-n8fty.com takuyaishida.way-nidty.com takuyaishida.way-nicty.com takuyaishida.way-nivty.com takuyaishida.way-nigty.com takuyaishida.way-nitty.com takuyaishida.way-nirty.com takuyaishida.way-nifry.com takuyaishida.way-niffy.com takuyaishida.way-nifgy.com takuyaishida.way-nifyy.com takuyaishida.way-nif6y.com takuyaishida.way-nif5y.com takuyaishida.way-niftt.com takuyaishida.way-niftg.com takuyaishida.way-nifth.com takuyaishida.way-niftu.com takuyaishida.way-nift7.com takuyaishida.way-nift6.com takuyaishida.way-nifty.xom takuyaishida.way-nifty.vom takuyaishida.way-nifty.fom takuyaishida.way-nifty.dom takuyaishida.way-nifty.cim takuyaishida.way-nifty.ckm takuyaishida.way-nifty.clm takuyaishida.way-nifty.cpm takuyaishida.way-nifty.c0m takuyaishida.way-nifty.c9m takuyaishida.way-nifty.con takuyaishida.way-nifty.cok takuyaishida.way-nifty.coj akuyaishida.way-nifty.com tkuyaishida.way-nifty.com tauyaishida.way-nifty.com takyaishida.way-nifty.com takuaishida.way-nifty.com takuyishida.way-nifty.com takuyashida.way-nifty.com takuyaihida.way-nifty.com takuyaisida.way-nifty.com takuyaishda.way-nifty.com takuyaishia.way-nifty.com takuyaishid.way-nifty.com takuyaishidaway-nifty.com takuyaishida.ay-nifty.com takuyaishida.wy-nifty.com takuyaishida.wa-nifty.com takuyaishida.waynifty.com takuyaishida.way-ifty.com takuyaishida.way-nfty.com takuyaishida.way-nity.com takuyaishida.way-nify.com takuyaishida.way-nift.com takuyaishida.way-niftycom takuyaishida.way-nifty.om takuyaishida.way-nifty.cm takuyaishida.way-nifty.co atkuyaishida.way-nifty.com tkauyaishida.way-nifty.com taukyaishida.way-nifty.com takyuaishida.way-nifty.com takuayishida.way-nifty.com takuyiashida.way-nifty.com takuyasihida.way-nifty.com takuyaihsida.way-nifty.com takuyaisihda.way-nifty.com takuyaishdia.way-nifty.com takuyaishiad.way-nifty.com takuyaishid.away-nifty.com takuyaishidaw.ay-nifty.com takuyaishida.awy-nifty.com takuyaishida.wya-nifty.com takuyaishida.wa-ynifty.com takuyaishida.wayn-ifty.com takuyaishida.way-infty.com takuyaishida.way-nfity.com takuyaishida.way-nitfy.com takuyaishida.way-nifyt.com takuyaishida.way-nift.ycom takuyaishida.way-niftyc.om takuyaishida.way-nifty.ocm takuyaishida.way-nifty.cmo ttakuyaishida.way-nifty.com taakuyaishida.way-nifty.com takkuyaishida.way-nifty.com takuuyaishida.way-nifty.com takuyyaishida.way-nifty.com takuyaaishida.way-nifty.com takuyaiishida.way-nifty.com takuyaisshida.way-nifty.com takuyaishhida.way-nifty.com takuyaishiida.way-nifty.com takuyaishidda.way-nifty.com takuyaishidaa.way-nifty.com takuyaishida..way-nifty.com takuyaishida.wway-nifty.com takuyaishida.waay-nifty.com takuyaishida.wayy-nifty.com takuyaishida.way--nifty.com takuyaishida.way-nnifty.com takuyaishida.way-niifty.com takuyaishida.way-niffty.com takuyaishida.way-niftty.com takuyaishida.way-niftyy.com takuyaishida.way-nifty..com takuyaishida.way-nifty.ccom takuyaishida.way-nifty.coom takuyaishida.way-nifty.comm
Ulasan global terbaru untuk semua situs lain di sini adalah daftar singkat dari situs-situs lain yang sedang terakhir


text:
Rimaq mayumanta ñawpa willakuy
Rimaq mayumanta ñawpa willakuy
Unay pachas, unay unay wataraqsi, hanaq pachapi, Tayta Intipa tiyananpi Rimaq sutiyuq wayna runa tiyasqa, payqa allin sayayniyuq, allin runa kasqa. Mayninpis kay pachaman uraykamuspa runakunaman munay willakuykunata willaq; chayraykus Rimaqqa aswan khuyasqa kaq.
Huk p'unchawsi, Tayta Intipa wasinmanta wakin taytachakunawan kuska kay pachanchista qhawamuchkarqa. Rikumusqas kay lamar qucha patapi allpakuna chak'isqanta: qurakunapas, t'ikakunapas, sach'akunapas, uywakunapas, runakunapas ch'akiymanta wañuqta.
Chayta rikuspas hanaq pachapi taytachakunaqa llakisqa taytanku Intita chay allpakunapaq unuta apachinanpaq mañakuq rinku. Tayta Intiqa "Manam atikunmanchu - ninsi - kay Tiqsi Muyupa kamachikuyninmi nin hukkaqnin runam Nina Altarman ruphachikuq yaykunan, chayllawanmi unutaqa tarinqaku".
Tayta Intita uyarispas churinkunaqa, llikisqa, upallarqunku; ichaqa, Chaklla sutiyuq warmi wawansi taytan Intipa ñawpaqninpi sayaspa nin: "ñuqam chay Nina Altarman ruphachikuq yaykusaq" nispa.
Rimaqñataq, pananta sinchi munasqanrayku, qunqurispa tayta Intita Chaklla rantinpi ninaman yaykunanpaq mañakun. Ichaqa Chakllataqsimana munanchu. "Uray pachapi runakunammunay willakuykuna yachasqaykita chinkachinqaku" ninsi pananqa.
Rimaqpas manallataqsi panan ruphachikunanta munasqachu. Qipallatañas, iskaynin mañakusqankurayku, Tayta Intipas mana uyakuchkaptinsi, Rimaqwan, Chakllawan, iskayninku Nina Altarman yaykuq puririnku. Chayhinallapis Tayta Intiqa kay pachapi tiyaq runakunapaq parata apachimurqa. Lamar qucha patapi tiyaq runakunas, chala suyupi tiyaq ñawpa runakunas, parata rikuspa hanaq pachapi taytachakunata yupaychanku.
Rimaqwan Chakllawanqa unu sut'uykunaman tukuspas urqukunapi paraqku. Lima wayq'upa urqunkunamantas paraman tukuspa mayuta paqarichimunku; mayuman tukuspataq pukllaspa, kusilla pukllaspa uraykamunku Lamar quchaman chayamunankukama. Lamar quchapi kaspataq phuyuman tukuspa qatikachanakuspa hanaq pachaman kaq wicharipunku, chaypi kaspa yapamanta paramunankupaq.


text:
Chunta wachumanta ñawpa willakuy
Chunta wachumanta ñawpa willakuy
Chunta Wachuqa inkapa allin kaq kamachikuqninmi karqan, paypa qulla runakuwan maqanakuqsi kaq. Allin qhari kaspa qullakunataqa atipasqa.
Chunta Wachuqa Walla Walla rit'i urqutapas chakillapi puriqsi. Chimu runakunawanpas maqanakuqsi kasqa. Llapankus allin qhari qhari kawsaynintaqa yachasqaku. Chanka runakuna hatarisqanku ukhupipas Chunta Wachuqa aswan manchakunapaqhinas kaq.
Huk p'unchawsi Apu Inkaqa Chunta Wachuta nisqa: - "Qammi llapan awqaykunamantaqa aswan hatun kanki, ñuqapa ancha khuyasqay, chayraykun Anti runakuna atipamunaykipaq qamta akllayki, paykunaqa sach'a sach'api pakakuspankum mana unanchasqayta riqsinkuchu".
Chunta Wachuqa antikunaman yaykunanpaqsi allin umanwan qhawarispa kamarin. Runakunanmansi allin kanankupaq imaymanata quspa kamachin. Qusqu llaqtamanta puririchkaptinsi hanaq pachata yana phuyu muyurqamun.Chunta Wachuqa manas manchakunchu. Apu Awsanqatimanta, Apu Pachatusanmanta imas mañarikun, chaysi "ñuqaqa llalliqmi richkani, llallispan kutimusaq" nispa apukunata nin.
Apu Inkapas llaqtapa hawankamas pusan, chaypis, allin awqa kasqanrayku qurimanta sumaq llikllata quykun.
Chunta Wachuqa mana samarispas, mana sayk'uyta riqsispas, antikunata maskan. Yunka ukhuman yaykuspa, anti runakunapa tiyasqan ukhuman yaykuspa lliw sallqa uywakunata sipisqaku, anti ayllukunatapas lliw atipasqaku.
Huk p'unchawsi runakunaqa Chunta Wachuta nisqaku: - "Wiraqucha, manañam mikhunanchis kanñachu, kay yunka unquykunapas lliw wañuchipuwachkanchis" nispa. Chayta uyarispas Chunta Wachuqa samarinankupaq runankunata kamachin, kikintaq mikhunakunata, hampikunatapas maskaq rin.
Ñas achka p'unchawña purichkan, killapas muyusqanpi t'ikramunña, intipas sinchita rupaykamuchkan, ichaqa Chunta Wachu mana kutimunchu. Runankunataq suyasqankupi ch'ulla ch'ullamanta wañupuchkanku, tiyasqankupas ch'usaqña, mana runayuqña tukuchkan.
Chunta Wachumantaqa kayhinata willarikunku: Sallqa uywakunas phawaykunku, pikaq mach'aqwaykunas phawaykunku, uturunkukunas, wañuchiq pillpintukunapas, wañuchiq arañakunapas, imaymana uywakunas hap'iyta munasqaku.
Chay uywakunamantaqa allintas amachakusqa, llapantas llallispas sipisqa. Qipallatañas, Chunta Wachu puñuchkaptin, huk phiña sallqa Yaku mama phawaykusqa. Chay mach'aqwayqa hatunkaray raprayuqsi kasqa.
Chayta rikuspas Chunta Wachuqa kallpachakuspa chakinwan allpa ukhupi saphichakuspas sach'aman tukupusqa. Yaku mama sapa kuti phawaykuptinsi Chunta Wachuqa aswan k'ulluhina ch'uchuman tukupusqa. Mana llalliyta atispas Yaku mamaqa sayk'urqapun.
Chaymantapachas Yaku mamaqa mayuman tukupusqa, Chunta Wachutaq chunta sach'aman tukupullasqataq. Mayuqa phiñakuytas sunqunpi apan, sach'ataq sinchi kayta, mana p'akikuq kayta apallantaq.


text:
Chiri mit'a
Chiri mit'a icha Chiripacha nisqaqa watapi aswan chiri mit'am. Chiri mit'apiqa suni tutam, pisillataq p'unchawmi, aslla achkiymi. Aswan chiri kaq suyukunapi chiri mit'api qasanmi, rit'inmi.
Tiksimuyup chincha larunpi chiri mit'aqa disimri, iniru, phiwriru killakunapim, uralan larunpitaq hunyu, hulyu, awustu killakunapim. Kalindaryukamaqa Qhapaq raymi inti t'ikrakuy p'unchawmanta pawqarwara p'unchaw tuta kuskan kayninkama mit'am.
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Chiri mit'a.


text:
Yuri Gagarin
Yuri Alekséyevich Gagarin sutiyuq runaqa (rusya simipi: Юpий AлekceeBич ГarapиH)(* 9 ñiqin pawqar waray killapi 1934 watapi paqarisqa Klúshino, Smolenskpas Óblast llaqtapi - 27 ñiqin pawqar waray killapi 1968 watapi wañusqa Novosyolovo, Vladimirpas Óblast llaqtapi) huk Rusyap mama llaqtayuq Phawaq awqaq suyu runam karqan.
Tayta: Alexey Ivanovich Gagarin; Mama: Anna Timofeyevna Gagarina.
Warmi: Valentina Goryacheva
Yachay wasi:
Alma mater: Yachay suntur.
[allichay] Suñaykuna
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yuri Gagarin.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuri Gagarin.
- El primer hombre en el espacio
- El increíble viaje de Yuri Gagarin


text:
Kawallupi puriy
Kawallupi puriy nisqaqa kawallup wasanpi tiyaspa runap puriyinmi kawalluta purichispa.
Ñawpa pacha runap lliwmanta aswan utqaylla apaykachananmi karqan. Chayraykum chaski runakuna, awqaqkunapas kawallupi puriq karqan. Kunan pacha iskaymuyu, antakuru, antawa huk apaykachana kaptinmi, manañam sapsi apaykachanachu. Ichataq kunanraq kurku kallpanchaymi, kawallu yallinakuykunam.
Tawantinsuyupiqa manam kawalluta riqsirqankuchu. Hinaptinqa kawalluyuq ispañul awqaqkuna inka wamink'akunata aypallas atiparqan.
Chinchay Awya Yalapi inkill pampakunapitaq chakuq indihina runa llaqtakunapas kawallupi puriqsi karqan, ahinataq Lak'ota, Shayen (Tsitsistas, Cheyenne) hukkunapas.


text:
Willakuy
Willakuy icha Kwintu nisqaqa huk rimasqallam simi kapchiypa rikch'aqnin. Willaqqa hayk'appas pay kaspa, ñawpa pachapim willaykun, qhichwa simipitaq hayk'ap hinapas kasqa pacha nisqapim.
Qhichwa simi kapchiypiqa achka ñawpa pachamanta willakuq kwintukunatam riqsinchik. Kay pachaqa wamaqyachkaptinmi, sumaq willakuykunata qunqachkaptinmi, sinchi-sinchita qillqananmi tiyan.
Kay samiqniyuqmi qhichwa simipi willakuykuna:
- Nak'aq (Pishtaq): indihina runakunata sipiq millay ispañul, misti runa;
- Achkay: wawakunata sipiq millay warmi;
- Inkarri: Inka Qhapaq;
- Wiraquchapampa (Q'iru llaqtapi willakuykuna): urqu apukunap ispañulkunata atipayninmanta;
- hukkunapas.
[allichay] Kaypipas qhaway
- Willakuykuna: Chay p'anqapiqa yachay wasipaq liwrukunapi willakuykunam qhawachikun.


text:
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu nisqaqa Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq (IUCN) nisqap llamk'aykusqan chikichasqa kawsaq rikch'aqkunamanta sutisuyum.
Kaymi Chikichay patakuna:
- EX Extinct (Wañusqaña rikch'aq)
- EW Extinct in the Wild (Sallqapi wañusqaña rikch'aq)
- CR Critically Endangered (Ancha chikichasqa rikch'aq)
- EN Endangered (Chikichasqa rikch'aq)
- VU Vulnerable (Chullchu rikch'aq)
- NT Near Threatened (Yaqa manchachisqa rikch'aq)
- LC Least Concern (Mana llakiq rikch'aq)
- DD Data Deficient (Mana kaq willaykuna)
- NE Not Evaluated (Mana k'uskiykusqa)
[allichay] Pukyukuna
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, 2008 watapi
- http://www.iucn.org/ (inlish simipi)


text:
Maricruz y su amor por el quechuaColegios, Educación, Percy Alcázar, Reportajes, Tradiciones Miércoles, 6 abril 2011
El runasimi o quechua esta siendo revalorado por la nueva generacion ayacuchana, gracias a Chirapaq y Terres des Homme. Por eso, nuestra amiga Maricruz, a sus 9 años, aprende a amar el idioma de sus abuelos. ¡Conócela en el siguiente reportaje!
Notas relacionadas:
Escribe tu comentario
4 comentarios
-
T'inka dijo el
Domingo, 17 abril 2011 - 4:39
Saludos a Maricruz y los quechuahablantes peruanos de checos viviendo en Rep.Checa:
Munasqayku runamasikuna,
Pragamanta, República Checa suyumanta (ñawpaq Checoslovaquia sutin karan) napaykunata apachimuykiku. Willaykamusaykikun kanpis, kay, Tawantinsuyumanta karu Europa llaqtankunapi, askha runa kasqaykuta, runasimi rimay yachayta munasqaykuta. Askhan yachayta munaqkuna kayku, pisillataq yachachiqkuna kanku. Chaymi, sinchi karupi tiyaqtiyku, sinchi sasa kay yachayniyku. Ichaqa, “munaspaqa atillasunchismanmi !” nispan niyku.
Ama hayk´aqpis runasimi rimay tukukuchunchu llaqtaykichispi, chaytan mañakamuykiku tukuy kallpaykuwan sunquyku ukhumanta. Wawaykikunaman yachachimuychis, runasimita sapa p’unchay rimanankupaq. Ama hayk´aqpis qunqachunkuchu. Tayta-mamankuq siminqa, tayta-mamankuq rimayninqa, qurimantapis qulqimantapis aswan allinmi. Runasimi rimayqa manan p’inqakunapaqchu. Rimayniykichisqa qhapaq kayniykichismi, wiñaymanta wiñay kama, ñawpa qhari-warmimanta pacha, Manku Qhapaqmanta, Mama Uqllumanta pacha.
Manan ima kallpapis kanchu sumaq rimayniykita qichusunaykipaq, rimayniykita wañuchinanpaq. Manan imapis saphiykichista kuchunmanchu, manan pipas sunquykichista wisq’achinmanchu, manan pipas qalluykita watanmanchu mana munaqtiykiqa. Kikillaykichismi qankuna yachayniykichista wawaykikunaman saqinaykichis, paykunapis huk p’unchaw wawankunaman saqinallankupaq.
Kay Europa llaqtakunapin, askha llaqtamasiykichis tiyanku. Chaymi huñunakusqaku CAMBIA PERÚ sutichasqa wasipi. Paykuna raykun napaykamushaykikupas kunan. Ichachus Perú llaqtaykichis usqhayllata allinman t’ikrarimunman, allin kawsanaykichispaq, ñawpa kawsayniykichis ama chinkananpaq, runasimita ama qunqanaykichispaq.
Manan sapallaykichischu kankichis. Karupi tiyaspaykupis, sunquykupiqa apakushaykikun.
KAWSACHUN PERÚ LLAQTA !
WIÑAY KAWSACHUN RUNASIMI !
T’inka Navarro
Praga
-
fany dijo el
Martes, 19 abril 2011 - 16:01
muy interesante, este video que la niña de 9 años estén valorando la lengua.
felicitaciones a CHIRAPAQ.
-
gustavo dijo el
Viernes, 29 abril 2011 - 7:57
Que linda niña quien ama nuestro idioma Quechua y desea por lo tanto aprenderlo, un buen ejemplo a seguir por otros niños y sobre todo los padres deben inculcar a sus hijos a sentirse orgullos de nuestra cultura y a expandir/aprender éste lindo idima. Imagínense que hasta eruropeos, norteamericanos, australianso y otros lo aprenden.
-
versos dijo el
Lunes, 12 septiembre 2011 - 12:44
muy buenoo


text:
Kay wakichiyta EIB iskay simipi runapanakuy yachachina ruwakun 1993 watapi kamachiy qallaripi 19.253 kamachiy ayllu runakuna 1993 watapi uyaychasqa jatun willana yachachinata ruwanapaq ayllu runakunapaq jatun llaqtamanta
Chaypaq CONADI, MINEDUC nisqa makiwan qillqanku 1996 watapi uj rimanakuy rijch’ana ñawpaqman lluqsinapaq iskay simipi runapanakuy yachachina maypichus astawan ayllu runakuna tiyan kay llank’aypi phishka sirwinakuy ruwakunku tukuy llaqtakunapi jatun llaqtamanta maypichus astawan ayllu runakuna tiyan kay llank’ayta kinsamanta tawakama watakunapi ruwakun
2002 watamanta 2009 watakama kamachinakuy ruwakun MINEDUC wakichiyta iskay simipi runapanakuy yachachina MIDEPLAN-BID wakichiyta desarrollo integral ayllu runakunapaq nisqa ruwakun
Kay llank’ay umachakuypaq jatun willana yachachinata allinchay yachakuyta yachaqaqkunamanta ruwakun imaynachus nin kunan allinchay yachachinata unanchaspa
Jinamanta qallarikun
Sector de lengua indigena nisqa convenio 169 de la OIT kay rimanakuyqa jatun llaqtapi chiqanchakun tarpuy killapi 2008 watamanta jinataq kunan pachaman yaykun chunka phishqayuq p’unchaypi tarpuy killamanta 2009 watapi 28 rakirimpi nin atikuqtinqa wawakunata yachachina tiyan qillqayta ñawiriyta ima ayllu qallupi mana atikuqtinqa wiraquchakuna llaqta runakunata tapunanku tiyan imaynatachus kay llank’ayta ruwakunqa chayta qhawanankupaq
Jinaqa llaqtakunamanta Sector de lengua indigena nisqa kamachiy riqsisqa Mapuche, Aymara, Rapa Nui, Atacameña, Quechua, Diaguita, Colla, Kawashkar o Alacalufe y Yamana o Yagan yachachiyta allinchananku tiyan kikin kayta kallpachikunankupaq yachachiqkunamanta yachachiq kay jatun llaqtapi kawsanku chaykunamanta jina kay taripayta atikun iskay simipi runapanakuy yachachina
Chaypaq kinsa p’itiypi ruwakun PARTICIPACIÓN COMUNITARIA, CONTEXTUALIZACIÓN CURRICULAR, Y FORTALECIMIENTO DE LAS LENGUAS INDÍGENAS.
Ajinataq kay kinsa p’itiy phishqa p’itiypi ruwakunqa yachanapaq
- Desarrollo curricular
- Recursos de aprendizaje pertinente
- Desarrollo profesional docente en EIB
- Asesoría educativa
- Difusión, sociabilización y participación comunitaria
Kay pachapi jatun kamachina ñaypaqman apanapaq ayllu runakunata yachachina kay mama llaqta apu nin Sector de Aprendizaje Curricular de Lengua Indígena kaytaq qallarikun 2010 watapi uj ñiqinmanta chhikamanta chhika 2017 watakama pusaq ñiqin kama (PEIB) iskay simipi runapanakuy yachachina kawsay yachakunapaq tukuy wawakunapaq ayllu llaqtakaqkunapaq jinallataq mana ayllu llaqtakaqkunapaq


text:
Paskwa
Paskwa (iwriyu simipi: פסח [pésah], chaymanta grigu simipi: πάσxa [páskha], chaymanta kastilla simipi: Pascua) nisqa p'unchawpiqa, - ch'iraw mit'api (p'unchawpa tutap kaqlla kachkayninpa qhipaqnin) ñawpaq hunt'a killap qhipaqnin intichawpi, chaypa qhipaqnin killachawpipas - kristiyanukuna Jesuspa wañusqa kayninmanta sayarisqanmantam yuyaykuspa phistakunku.
Kristiyanu iñiypiqa lliwmanta aswan hatunmi raymi, Jesuspa kawsarikusqanrayku. Simana Santap tukukuyninmi.
Hudyukunataq chay p'unchawpiqa Iqiptumanta ayqisqankumantam (Exodus nisqamantam) yuyaykuspa phistakunku.
[allichay] Hawa t'inkikuna


text:
Upyana yaku
Upyana yaku nisqaqa runap upyananpaq yakum.
Runa upyana yakutaqa yaku hurqunakunamantam, pukyukunamantam icha ch'uya quchakunamantapas hurqun. Yaku purichina nisqa wiruwan icha witkhuwan runap wasinkunamanmi purichiyta atin. Hatun llaqtakunapi kawsaq runakunata yaku pilakunantam yakuwan ñukyunku.
Ch'aki, yakunnaq suyukunapi kawsaq runakunapaqqa upyana yakuta tariy ancha sasam. Chayrayku chaki pachapi achka runakuna llakikunmi, yakunayanmi.
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Upyana yaku.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yanuna yaku.


text:
Kilta rimaykuna
Kilta rimaykuna nisqaqa indu iwrupiyu rimaykunap huk urin rimaykunap ayllunmi, ñawpa pacha kunti Iwrupapi rimasqa, kunantaq Ilandapi, Hatun Britanyapi, Britunsuyupi (chincha Ransiyapi) chaylla.
Kaymi rimasqaraq kiltiku rimaykuna:
- Ilanda simi: 2 hunu rimaqkuna (260.000 mama rimaq)
- Iskut kilta simi: 92.000 rimaqkuna (59.000 mama rimaq)
- Man kilta simi: 2.000 rimaqkuna (70 mama rimaq)
- Kamri simi: 610.000 rimaqkuna (mama rimaqkuna)
- Britun simi: 300.000 rimaqkuna (mama rimaqkuna)
- Kurniku simi: 3.500 rimaqkuna (lliw qhipaqta yachaqasqa, mama rimaqkunaqa manam kanchu)


text: Quichua: Chjimborazo Luke /1 Cai ñucanchic llactapi imalla tucushcacunataca, ñucanchicpuramanta achca uyaccanami callarimanta quillcasha nicurcacuna. Chai tucui imalla tucushcata callarimanta quiquin ñahuihuan ricushpa, alli huillaita huillashpa puriccunami, ñucanchicmanca alli yachachircacuna. Ñucanchic alli nishca Teofilolla, ñucapish tucui chaicunata callarimanta alli tapushpa chashnatac cashcata yachashpami, canman parlanaca alli cacpi, tucui ima tucushcataca sumacta quillcashpa yachachini. Canman yachachishcacunaca allita cashcata ashtahuan alli yachachun nishpami, quillcashpa cachani. Judea llactata jatun mandac Herodes mandacui punzhacunapimi, Zacarías curapish causarca. Chai curaca ñaupa Abías curacunapurami carca. Zacariaspac huarmica Elisabetmi carca. Paipish Aarón curapac huahua huahuami carca. Paicunaca cusandic huarmindictac Diospac ñaupapi alli causaccunami carca. Pipish mana imata juchanchipac, Dios mandashcacunatapish, yachachishcacunatapish tucuita alli pactachiccunami carca. Elisabetca huahuata charisha nishpapish, manatac charircachu. Chaimantami huahua illaclla carcacuna. Ña yuyaccunapishmi carcacuna. Chai punzhacunapimi, Zacarías curacunapuramanta Diosman mañana huasipi Diospacta ruhuana pactarca, Curacuna ruhuac cashca shinallatac. Diosman mañana huasipi ruhuangapac suerteta shitacpica, Diospaclla cac ucuman yaicushpa altarpi inciensota rupachinaca Zacariasmanmi urmarca. Chaimanta pai inciensota rupachicucpica, canzhapi cac tucui gentecunaca Taita Diosmanmi mañacurcacuna. Inciensota rupachina altar alli ladomanca, Mandac Taita Dios cachashca angelmi Zacariasman ñapish shayacuc ricurircalla. Chai angelta ricushpaca, Zacariasca manchaihuan imata mana nishpami, upalla saquirirca. Chashna mancharicucpimi, angelca cashna nirca: Zacarías, ama mancharichu. Can mañashcataca Taita Diosca uyashcami. Cambac huarmi Elisabetca c'ari huahuatami charigrin, Chai huahuataca Juan shutitami shutichingui. Pai huacharicpica, mai cushicunguimi. Shinallatac shuccunapish achcacunami cushicungacuna. Taita Diosca paitaca jatun ningami. Paica vinotapish, ima machachic yacucunatapish mana ubiangachu. Mamapac huicsamanta pachami, Diospac Espirituhuan canga. Paica achca israelcunatami, paicunata Mandac Taita Diosmanta caruyashpa puricuccunata cutichimunga. Chashnallatac Quishpichicta ñaupashpami ringa. Ñaupa huillac Elías shina, Diospac Espirituhuan cashpami, imatapish ruhuaipaclla canga. Chashna cashpami, taitacuna huahuacunahuan p'iñanacushcatapish alli shunguta ruhuanga. Mana uyashun nic, sinchi shungu Ángel chashna nicpi Zacariasca: Ñucapish, ñuca huarmipish ña yuyaccunami canchic. ¿Ima shinatac can huillashca pactanataca yachashayari? nirca. Chashna nicpi, angelca cashnami nirca: Ñucaca Diospacta ruhuangapac, paipac ñaupapi shayacuc ángel Gabrielmi cani. Paimi canman cai alli huillaita huillachun cacharca. Ñuca huillashcaca pactana punzhapitacmi pactanga, ashtahuanpish canca ñuca huillashcata mana crishcamantaca, cunanca cambac huahua huacharingacamanmi, upayashpa imata mana rimai pudingui nirca. Chashna rimanacungacamanca, canzhapi cac gentecunaca: Diospaclla cac ucupica Zacariasca, ¿ima nishpatac unaiyanyari? nishpa, mancharinacushpa shuyacurcacuna. Zacarías ña canzhaman llucshishpaca, imata mana rimai pudishpami, ima tucushcataca maquihuan seña ruhuashpalla huillarca. Chashna mana rimai pudishpa, upa saquiricpimi: Diospaclla cac ucupimi, ¿imatachari ricushca yuyachin? nircacuna. Diosman mañana huasipi ima ruhuana cashca punzhacuna ña tucuricpimi, Zacariasca paipac huasiman rirca. Chai q'uipami, paipac huarmi Elisabetca huicsayuc tucushpa, pichca quillacunata mana maiman llucshishpa huasillapi cashpaca: `Mana huahuayuc tucun' nishpa pipish ashtahuan ama rimachunmi, Taita Diosca ñucata llaquishpa, chashna ruhuashca" nishpami yuyacurca. Elisabet ña sucta quillata huicsayuc cacpimi, Taita Diosca ángel Gabrielta Galilea llactapi cac Nazaret puebloman cacharca. Chaipica, Davidpac huahua huahuapuramanta Josehuan cazarangapac ari ninacushca, María solteramanmi huillangapac rirca. María maipi cashcaman ángel yaicushpaca: Taita Dios canhuan cashcamanta cushicui, María. Canca tucui huarmicunamanta yalli, Dios alli nishcami cangui nirca. Chashna nicpi, Mariaca angelta ricushpa mancharishpami: ¿Ima nishpatac shina ninchu, imami? nishpa yuyacurca. Chashna yuyacucpi angelca: María, ama mancharichu. Cantaca Taita Diosmi mai c'uyashpa acllashca. Canca huicsayuc tucushpa, shuc c'ari huahuatami charigringui. Chai huahuataca JESÚS shutitami shutichingui. Paica alli nishcami canga. Jahua pachapi causac Diospac Churi nishcapishmi canga. Mandac Taita Diosca paitaca paipac ñaupa taita Davidta shina, jatun mandactami ruhuanga. Paica ñaupa taita Jacobopac huahua huahua israelcunatami * huiñaita mandanga. Pai mandanaca manatac tucuringachu nirca. Ángel shina nicpi Mariaca: ¿,Ima shinatac chashna cangayari? Manarac pi c'arillahuanpish canichu nirca. Chashna nicpi, angelca cashnami nirca: Jahua pachapi causac, imatapish ruhuaclla Diospac Espiritumi, cantaca p'uyu shina llandunga. Chaimanta can charishca huahuaca, ima jucha illacmi canga. Diospac Churi nishcapishmi canga. Mana huahuayuc cambac familia Elisabetca, yuyac cashpapish ña sucta quillatami c'ari huahuata huicsayuc tucushca. Taita Diosmanca imapish ruhuaipacllami nirca. Chashna nicpi Mariaca: Shinashpaca, can nishca shina ñucataca ruhuachunlla. Ñucaca Mandac Taita Diospacta ruhuacmi cani nicpi, angelca paipac ñaupamanta rircallami. Chai punzhacunapi Mariaca, Judea llactapi tiyac shuc pueblomanmi utca chayana yuyailla rirca. Chai puebloca urcucuna chaupipimi carca. Chaiman chayashpaca, Zacariaspac huasiman yaicushpami Elisabettaca: ¿Allillachu cangui? nirca. María chashna nincami, Elisabetpac huicsapica huahua cuyurirca. Shinallatac Diospac Espiritupish Elisabetpacman shamurcami. Chaimantami sinchihuan cashna nirca: Canca tucui huarmicunamanta yalli, Taita Dios alli nishcami cangui. Cambac huicsapi cac huahuapish, alli nishcami. ¿Ñuca ima cacpitac, ñucata Mandacpac mamaca ricuc shamunguiyari? Can `allillachu cangui' nincami, ñuca huicsapi cac huahuaca cushicuihuan cuyurirca. Taita Dios ima nishca pactana cashcata crishcamantami, canmanca mai cushicui nirca. Chashna nicpi, Mariaca cashnami nirca: "Ñucaca tucui shunguhuanmi Taita Diostaca `allimari cangui' nicunilla. Ñuca almapish ñucata Quishpichic Diosmantami cushicun. Ñuca Taita Diosta servic cacpimi, imapac mana caipac cacpipish, Taita Diosca llaquishpa acllashca. Chaimantami cunanmanta pacha ñucataca, tucui gentecuna `allimari cangui' nicungacunalla. Imatapish ruhuaclla Taita Diosmi ñucapica, pi mana ruhuaipaccunata ruhuashca. Paica ima jucha illacmi. Taita Diosca maijanpish paita manchashpa cazuccunataca llaquicungallami. Paica imatapish ruhuac cashcahuanmi ruhuashca. Shungupi jatun tucushcacunapac yuyaicunatapish chingachishcami. Jatun mandaccunataca paicuna mandacushcamanta anchuchishpa, uchilla shina, imapac mana caipaccunatami jahuaman churashca. Yarcaihuan caccunamanca, allicunatami achcata carashca. Chayuccunataca, chushac maquitami cutichishpa cachashca. Llaquinata mana cungarishpami, paipacta ruhuac israelcunamanca * allicunata cushpa ayudashca. Chai allicunataca ñucanchic ñaupa taita Abrahammanpish, paipac huahua huahuacunamanpish huiñaicaman ruhuasha nishca shinallatacmi pactachishca" nirca. Mariaca Elisabetpac huasipica quimsa quilla shinata cashpami, paipac huasiman cutirca. Elisabet sajuarina punzha ña pactacpica, c'ari huahuatami charirca. Chaita yachashpaca, paipac cuchullapi causaccunapish, paipac familiacunapish ricungapacmi rircacuna. Paicunaca Taita Dios paita llaquishpa allita ruhuashcamantami, Elisabethuanca cushicurcacuna. Ña pusac punzha tucucpica, chai huahuata circuncisionta * ruhuachingapacmi rircacuna. Chashnami, taitapac shuti Zacariasllatatac shutichishun nircacuna. Shina nicucpipish Elisabetca: Mana chai shutichu canga, Juan shutimi canganirca. Chashna nicpica: ¿Ima nishpatac chashna shutichisha ninguiyari? Cancunapurapica, Juan shutica mana tiyanchu nircacuna. Chaimantami taitata maquihuan señallapi tapushpa: "Canca, ¿ima shutita churasha ningui?" nircacuna. Shina tapucpi, taita Zacariasca uchilla tablata mañashpa: "Juan shutimi canga" nishpa quillcacpica, tucui chaipi caccunami mancharishpa, mana amirircacuna. Chashna quillcancami, c'allu huatarishcamanta cachariricpi, Zacariasca Taita Diosta "allimari cangui" nircalla. Chashna tucucpica, tucui cuchullapi causaccunapish munaimi mancharircacuna. Chashna tucushcataca gentecuna parlanacucpica, Judea llacta urcucunapi causaccunapish tucuimi yachac chayarcacuna. Tucui chaita uyaccunami shungupi huacaichishpa: Cai huahua jatunyashpaca, ¿ima layashi canga? nishpa tapunacurcacuna. Chai huahuataca Taita Diosmi paipac maquipi huacaichicushca. Juanpac taita Zacariasca Diospac Espíritu yuyaita cucpimi, Dios ima nishcata huillashpa cashna nirca: "Ñucanchic israelcunata * Mandac Taita Diosca allimari Paimi pai acllashcacunata quishpichingapacca shamushca. Diospacta ruhuac Davidpac huahua hnahuapuramantami, imatapish ruhuaclla Quishpichicta ñucanchicmanca cushca. Paimanta huillac paipaclla causac huillaccunamanmi, puntamanca huillachishca carca. Paicuna huillashca shinallatac, ñucanchictaca tucui p'iñashpa mana ricunachiccunapac maquimantami, Taita Diosca quishpichinga. Ñaupa taitacunata llaquishpa, paipac sumac ari nishcataca mana cungarishpa pactachicungallami. Pai Diosllatacmi ñucanchic ñaupa taita Abrahammanca: `Cai mana llullashpa ari nishcataca pactachicushallami' nishca carca. Pai nishca shinallatac, ñucanchicca imata mana manchashpa, paipacta ruhuac cachunmi, ñucanchicta p'iñaccunapac maquimanta cacharichinga. Shinallatac tucui ñucanchic causaipi paipac ñaupapi allillata ruhuashpa, mana juchallishpa causachunmi, chashna cacharichinga. Ñuca huahualla, canca jahua pachapi causac Taita Dios ima nishcata huillacmi cangui. Canmi Quishpichic purina ñanta allichic shina, ñaupashpa ringui. Can rishpaca, pai acllashca gentecuna juchacunata ruhuashcamanta perdonashca cachunmi, quishpirinamantaca yachachingui. Ñucanchic Taita Diosca c'uyashpa llaquishcamantami tutamanta inti achicyamucuc shina, quishpirinata jahua pachamanta cachanga. Huañuna manchaihuan amsapi causaccunata achicyachingami. Ñucanchictaca sumac causai ñanta pushangami" nirca. Chai huahua ña huiñashca q'uipaca, Taita Diosmanta ashtahuan yachacushpami, israelcunaman huillana punzhacuna pactangacaman shitashca pambacunapi causarca.


text:
Dámaso Pérez Prado
Dámaso Pérez Prado sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin qhapaq raymi killapi 1916 watapi paqarisqa Matanzas llaqtapi - † 14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1989 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi) huk Mambo Qhapaq Kuba mama llaqtapas Aranway pukllaq wan takiqsi karqan, simi kastilla karqan, takichaqpas qarqan.
Tayta: Pérez; Mama: Prado
[allichay] Takikuna
- Cerezo rosa
- Qué rico el mambo
- Mambo Nº 5
- Mambo Nº 8
- Mambo del Politécnico
- Mambo Universitario
- Mambo del taconazo
- La niña popoff
- Patricia
- Norma, la de Guadalajara
- Mambo en Sax
- Mambo a la Kenton
- El Ruletero
- Mambo en trompeta.
- Lupita
- La Chula Linda
[allichay] Diskukuna
[allichay] Suñaykuna
[allichay] Referenciakuna
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
[allichay] Enlaces externos
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Dámaso Pérez Prado.
- "Mambo" Documental 52'


text:
Hipachiy
Hipachiy (latin simipi, kastilla simipi: tortura) nisqaqa runap huk hap'isqa, samk'asqa runata nanachiyninmi, k'iriyninmi, muchuchiyninmi, ima millaytapas rurapuyninmi, chay runata imatapas willachinapaq icha ima huktapas rurachinapaq. Ancha millay hipachiyqa nanachisqa runata wañuchinmi icha mutuchispa wañuyninkama unquchinmi.
Ñawpa pacha tukuy mama llaqtakunas samk'asqa runakunata hipachirqan, ahinataq Iwrupapi inkisisyun nisqapi, layqa qulluypipas waranqa-waranqa bruja sutinchasqa warmikunata huk runakunatapas, wañuyninkama.
Huñusqa Nasyunkunaqa 1948 watapi Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy nisqapi hipachiymanta amachayta runa hayñimanmi rimarirqan.


text:
Llamk'ay sayachi
Llamk'ay sayachi nisqaqa (kastilla simipi huelga, inlish simipi: strike) ruruchinapi icha - sapsi llamk'ay sayachi (huelga general) nisqapi - tukuy mama llaqtapi llamk'aqkunap manaña llamk'ayninmi, aswan hurkayta, aswan allin llamk'ay phatakunatapas aypanapaq, pulitiku llamk'ay sayachi nisqapitaq kawpay taripanapaq - kamachikunata hukchanapaq hukkunatapas - aypanapaq.
Achka mama llaqtapim ruruchinapi kaq llamk'aqkunap allinpaq llamk'ay sayachiqa pulitiku hayñinmi, manataq pulitiku taripanapaq llamk'ay sayachichu.


text:
Piriniyukuna
Piriniyukuna (kastilla simipi Pirineos, ransis simipi Pyrénées, yuskara simipi Pirinioak, katalan simipi Pirineus) ancha hatun urqukuna Iwrupapi, Atlantiku mama quchamanta Mediterranyuwan.
[allichay] Suyukuna
Ñawpa suyunkunaqa Guipúzcoa, Nawarra, Lapurdi, Sola (chay tawaqa yuskara rimaqmi), Bearn, Bigurra, Kumenge, Fois, Kusseran (chay pichqataq uqsitan simi rimaqmi), Aragun, Katalunya, Andorra sutiyuqmi karqanku.
Kunan Ransiya, España, Andorrawan suyukunam Piriniyukunayuq.
[allichay] Willana sutiwan
Ñaupa willana yupan : Hercules llakisqa Pirenepa wañuyrayku karqa, kayrayku ancha hatun rumikunata kachaykurqa, Ajna Pirenekuna ruwarqa.
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Piriniyukuna.


text:
Tibet Awtunumu Suyu
Tibet Awtunumu Suyu nisqaqa Chunwa Runallaqta Republikap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Lhasa llaqtam.
[allichay] Wiñay kawsay
1951 watakama kaypi Tibet qispi qhapaq suyu karqaptin, Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwaman kapuq suyunmi tukurqan.
[allichay] Hatun kaynin, runankuna
- 1 228 400 km²
- 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
- Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)
[allichay] Simikuna
- P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
- Han simi (tukri simi)
[allichay] External links
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Tibet Awtunumu Suyu.
- Tibet Awtunumu Suyup tukri llika tiyaynin


text:
Rasa
Rasa nisqaqa (kastilla simimanta: raza) - chawchu icha chawchuri nisqapas - sapaq khuskan kapuqniyuq kaq runakunas.
Kunanraqmi achka runakuna chawchuri rikurispa runakunata sapaq rasakunamanmi rakinku.
Awya Yalapi Kastilla Kamachiy pachapiqa kamachiq ispañul wiraquchakuna chawchuri rikurispa tukuy kamachipusqa runakunata sapaq hayñiyuq rasa icha kasta nisqakunamansi rakirqan.
Kastilla Kamachiy pachapi raza nisqakunaqa kaysi karqan:
- "Yuraq rasa" (blancos): Ispañamanta, Iwrupamanta hamuq runakuna, kriyullu (criollo) nisqa churinkuna willkankunapas;
- "Yana rasa" (negros): Afrikamanta hamuq runakuna, paykuna icha machunkuna Afrikapi hapisqa Aywa Yalaman apamusqa karqan isklaw kaspa yuraq nisqakunapaq llamk'ananpaq;
- "Indios" ("amirikanu rasa"): Awya Yala allpa pachayuq indihina runakuna.
Chikan raza nisqayuq tayta mamamanta paqarimuq runakunatataq kasta (casta) nisqakunamansi rakirqan: misti, kastisu, sampu, mulatu, murisku, chuluchinu.


text:
Paray sach'a-sach'a
Paray sach'a-sach'a nisqaqa parasapa sach'a-sach'am.
Tiksimuyuntinpi lliwmanta aswan hatun paray sach'a-sach'aqa Amarumayup suyunpim, Amarumayu sach'a-sach'a suyu nisqa.
Paray sach'a-sach'aqa ancha rikch'aqsapam, ancha achka yura, uywa rikch'aqkunam, kawsay pachapaq ancha chaniyuq kawsay suyum.
Qiru ruraq, michiq, chakra kamay ruraq ruruchinakunam sach'a-sach'ata qulluchichkanku. Huk kuti qullusqa kaspaqa, manam allichinachu. Manaña sach'a-sach'a kaptinqa, allpa chinkarim qallarin.
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Paray sach'a-sach'a.


text:
San Lorenzo (Esmeraldas), 17 de enero de 2009.- “En el contrato con AGIP hay cosas de llorar”, dijo el Presidente Rafael Correa, en el Enlace Radial 104, en el que mencionó que se está renegociando de manera más dura con la petrolera y así no seguir pagando por extracción, amortización y tasa de servicios, de acuerdo al contrato de prestación de servicios que la empresa mantiene con el Estado.
El Primer Mandatario manifestó que le preocupa que “el equipo de Petroecuador estaba cayendo en la trampa” de la propuesta de AGIP, que “como gran cosa nos propusieron, para no cortar la producción, no cobrar la tasa de servicios. ¿Dónde estaba la trampa?, que además de la extracción le estamos pagando una seuda amortización que es lo que se recupera de inversión (…)”.
“AGIP dizque está amortizando la inversión, pero han invertido unos 600 millones de dólares desde que están en el país y ya han recuperado como 1.100 millones de dólares en utilidades y en pago de tasas de servicio. Es decir, desde hace rato está amortizada la inversión y tienen una ingente ganancia y nos quieren engañar diciendo ‘no te cobro la tasa de servicios, solo págame la amortización y es como si estoy trabajando gratis’. No esa amortización es utilidad”, aseguró el Presidente./GA Prensa presidencial
SUYUKA AGIP YANA KURITA SURKUKWAN KATIK MANA KATIK YACHANKAPAKMI RIMAKUN
San Lorenzo (Esmeraldas), 2009 wata, enero killa, 17 puncha.- Rafael Correa Llakta Pushakka kunanmi paypa 104 radio nishkapi rimanapi “AGIP nishkawan shuti killkashka pankakunapika wakanayaykunami tiyan” nirka, chaymantami tukuyta alli alli rikushpa rimanakushkta willarka. Shinaka surkunamanta, churashka kullkita tikrachinamanta, surkushkamanta shuktak kunakunamantapashmi chay pankakunapika nikun nirka.
Llakta Pushakka AGD nishkapa chashna rurashun nishkamantaka “Petroecuadorpi llankakkuna umayta tukushkami” nirka, paykunaka “imapash alli kahska shinami ama surkuna pitirichunmi, surkushkamanta imakunata kunata ama kuychik nirka. ¿Ima shinata umankapak munarka? Paykunaka surkunkunami, chaymanta kullkita kunchikmi, shinapash churashka kullkitamanta chaskishpa katinkunami, shinapash chaytaka ñami tukuyta chaskirkakuna” nirka.
Correa Llakta Pushakka “AGIP nishkaka churashka kullkita chaskinarakmi kanchik ninkunami, shinapash paykunaka ñukanchik llaktapi kashkamantaka 600´000.000 dólartami churashkakuna, shinapash chaymantaka 1.100´000.000 dólartami chaskishkakuna, shinallatak surkunapi shuktakunamantapashmi chaskishkakuna. Shinaka ña unaytami churashka kullkitaka ña chaskishkakuna, ashtaka yapalla kullkitami chaskishkakuna, shinapash paykunaka `surkunamanta shuktak kunataka ama kuychikchu, kullki churashkallata tikrachichik, shinaka yankami rurashpa katikrini´ nikunkuna. Uyaychik chay kunan tikrachishka shina kullkika yapalla chaskishka kullkimi kan” nirka. /GA/Ushku Chukuri/Llakta pushak wasipa killkashka.


text:
Tinkurachina siwi
Tinkurachina siwi nisqakunaqa (kastilla simipi: coordenada geográfica) Tiksimuyupi ima puystutapas sut'ichanapaq, taripanapaq runap kamachisqan siwi hina muyukunam.
Kimra siwi icha Tinkurachina hanaq (latitud) nisqaqa chawpipacha siq'imanta qhipakunakama yupasqam. Chawpipachapiqa ch'usaq k'atma (0º), chinchay qhipapiqa chinchay hanaq isqun chunka k'atma (90º Ch / 90º N), urin qhipapitaq urin hanaq isqun chunka k'atma (90º Ur / 90º S).
Suni siwi icha Tinkurachina suni (longitud) nisqataq London llaqtanta puriq Greenwich siwimanta iskaynintin kinraymanmi yupasqa. Greenwich siwipiqa London llaqtapi ch'usaq k'atma (0º), chay siwipqa huk kinrayman, anti puriyllaman anti pachak pusaq chunka k'atma (180º An / 180º E) nisqakama, kunti puriyllaman kunti pachak pusaq chunka k'atma (180º Ku / 180º W) nisqakamam yupanchik.


text:
Willy Brandt
Herbert Ernst Karl Frahm, Willy Brandt sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1913 watapi paqarisqa Lübeck llaqtapi - † 8 ñiqin kantaray killapi 1992 watapi wañusqa Bonn llaqtapi)
1957 watamanta 1966 watakama Berlin kurakan.
1969 watamanta 1974 watakama kunti Alimanya mama llaqtap kansillirninmi kachkan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1971 watapiqa chiqniq.
Mama: Martha Frahm, Tayta: John Möller
Warmikuna: Carlotta Thorkildsen, Rut Bergaust wan Brigitte Seebacher.
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Willy Brandt.


text:
Kiru
Kiru nisqakunaqa runap, tulluyuq uywakunappas siminpi khachunapaq kurku yawrikunam.
Runa wawaqa iskay chunka tawayuq ñuñu kiruyuqmi. Chay ñuñu kirukuna paskakuptin, kimsa chunka suqtayuq wiñaypaq kirukunam wiñan.
- Ñawpaq kiru (dentes incisivi)
- Allqu kiru icha Ñawi kiru (dentes canini)
- Ñawpaq maran kiru (dentes praemolares)
- Maran kiru (dentes molares)
- Waqsa kiru (dentes torti)
- Antar kiru (dentes cuprei)
- Ñuñu kiru (dentes lactei)
- Wiñaypaq kiru (dentes permanentes)
- Waqaru (molares serotini)


text:
Chimlasay , K'illimsa iskay muksi icha Karbunu diuksidu (kastilla simipi: dióxido de carbono), CO2 nisqaqa, huk wayra pachapi kaq wapsi, k'illimsayaqpa iskay kuti muksinmi.
K'illimsa, allpa wira, yantapas rawraspaqa muksichaq wapsiwan chimlasayta ruranakun.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
Runakuna achka allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa intip k'anchayninta wayra pachapi hark'aptin, wayra pacha quñukuchkanmi. Chay runap rurasqan q'uñiytaqa pacha q'uñichiy ninchikmi.
[allichay] Hawa t'inkikuna


text:
Wayra pacha
Wayra pacha nisqaqa (kastilla simipi atmósfera, grigu simimanta: atuόσφaιpa [atmósphaira] - atuός [atmós] "wayra, wapsi", σφaίpa [sphaíra] "rump'u") tiksi muyuntinta muyupayaq tukuy wayrakuna wapsikunawanmi phuyukunawanpas.
Tiksi muyup wayra pachanpiqa kay wapsikunam:
- Qullpachaq N2 (78 %)
- Muksichaq O2 (21 %)
- Argun Ar (1 %)
- Chimlasay CO2 (0.035 % ... 0.045 %)
- Yaku wapsi H2O (chikanyaqlla)
- Huk wapsikunapas
Wayra pachapi kaqkunamanta yachaytaqa mit'a yachay ninchikmi.
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayra pacha.


text:
- Plutun nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Plutun (sut'ichana) rikuy.
Plutun, Kharunti nisqa satilitinwan.
Plutun (latin simimanta: Pluto, kastilla simipi: Plutón) nisqaqa intimanta iskay karu kaq tuna puriq quyllurmi inti llikapi. Quyllur kamayuqkunaqa 2006 watakama Plutunta intimanta isqun karu kaq puriq quyllurtam nirqan.
18-II p'unchawpi 1930 watapi Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq Clyde William Tombaugh sutiyuq quyllur qhawaqsi (1906-1997) tarirqan.
[allichay] Kaypipas qhaway
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Plutun.
Pukyumanta willaypi pantasqa:
unanchacham kachkan, ichataq manam
unanchachachu


text:
Pawlu VI
Pawlu VI icha Pawlu suqta ñiqin (latin simipi: Paulus PP. VI, Italya simipi: Papa Paolo VI) sutiyuq runaqa (*26 ñiqin tarpuy killapi - 1897, Concesio, Brescia, Lombardia, Italyapi - † 6 ñiqin chakra yapuy killapi -1978, Castell Gandolfo, Watikanu mama llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
[allichay] Qillqasqankuna
Insiklikakuna:
- Ecclesiam Suam (6 ñiqin chakra yapuy killapi 1964 watapi)
- Mense Maio (29 ñiqin ayriway killapi 1965 watapi)
- Mysterium Fi-i (3 ñiqin tarpuy killapi 1965 watapi)
- Christi Matri (15 ñiqin tarpuy killapi 1966 watapi)
- Populorum Progressio (26 ñiqin pawqar waray killapi 1967 watapi)
- Sacerdotalis Caelibatus (24 ñiqin inti raymi killapi 1967 watapi)
- Humanae Vitae (25 ñiqin anta situwa killapi 1968 watapi)
[allichay] Rikchakuna
-
Manuel Castro Ruiz y PVI.jpg
-
-


text:
Asinda
Asinda (kastilla simipi: Hacienda) nisqaqa hatun asindadu, patrun nisqa wiraquchaman kapuq chakrakunam, michinakunam.
Ispañulkuna Tawantinsuyuta, Awya Yalata atirqaptin, indihina runakunap allpankunata hap'ispas wiraquchapura rakinakurqan, inkuminda nisqata kamaspa. Piyun nisqa indihina runakunap patrunpaq llamk'ananmi karqan. Patrunqa piyunta saruqmi karqan, runakunapaq sasachakuy pachas karqan. Abya Yalapi musuq mama llaqtakuna Ispañamanta qispikurqaptin, indihinapaq manam allinyarqanchu. Ispañap qhapaqman kapusqa inkuminda nisqa allpakunas wiraquchakunap kapuynin tukuspa asindas tukurqan. Wiraquchakuna asindakunapi hinallaraqsi indihinakunata sarupurqan, chay mama llaqtakuna wiraquchap kapuyninrayku.
Iskay chunka kaq pachakwatapi indihinakuna chakra kamay allinchay nisqa allpankunata kutinapaq anchatam rimanakurqan. Buliwyapi, Piruwpi, Ikwadurpipas chayraykum chay hina chakra kamay allinchaykunapi allpakunata runakunaman kutichirqan. qhichwa, aymara ayllu runakunapas chakrankunata hap'ispa asindadukunata qarquspa allpankunata ayllu llaqtakunap kapuyninman kutichimuspa chaskirqanku. Chay ayllu runakunap tantanakuyninkunaqa Piruwpi Piruw Chakraruna Hatun Tantanakuy nisqa tantanakuymi, Ikwadurpitaq ECUARUNARI nisqa tantanakuymi.


text:
Griguryanu kalindaryu
Griguryanu kalindaryu nisqaqa 1582 watapi Griguryu XIII sutiyuq Tayta Papap kamarichisqan kalindaryum. Kunan pachaqa Tiksimuyuntinpi yaqa tukuy mama llaqtakunapim walichkan.
Griguryanu kalindaryukamaqa wata chunka iskayniyuq killayuqmi. Chhasku wataqa kimsa pachak suqta chunka pichqayuq (365) p'unchawniyuqmi, wakllanwatataq kimsa pachak suqta chunka suqtayuq (366) p'unchawniyuqmi. Hulyanu kalindaryupi hinaqa, llapa tawa kaq, tawawan rakinalla wataqa wakllanwatam, ichataq wakin kaqniyuq:
- Tawa pachakwan p'akinalla watakunaqa wakllanwatam, wakin pachakwan p'akinalla watakunataq manam wakllanwatachu.
Hulyanu kalindaryupi hina griguryanu kalindaryupipas wakllanwatakuna kaymi:
- 1904, 1908, 1912, 1916, 1920, ...
Hinallataqmi griguryanu kalindaryupi wakllanwatakuna kaymi:
- 1600, 2000, 2400, 2800, 3200, ...
Manataqmi griguryanu kalindaryupi wakllanwatakunachu kay watakuna:
- 1700, 1800, 1900, 2100, 2200, 2300, 2500, ...


text:
Iñuku huk'i ayñi
Iñuku huk'i ayñi nisqakunaqa iñuku huk'i t'uqyaywan thuñichiq, runakunta wañuchiq ayñikunam, illanchaykuywan runakunata unquchiq.
Ñawpaq kaq iñuku huk'i ayñiqa Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi 1945 watapi Hiroshima llaqtap hawanpi t'uqyarqan, iskay kaqtaq Nagasaki llaqtap hawanpi (iskaynintin llaqta Nihunpi), pachak waranqa runatam wañuchispa.
Kunan pachaqa kay mama llaqtakunam iñuku huk'i ayñiyuq:
- Hukllachasqa Amirika Suyukuna
- Rusya (1991 watakama: Suwit Huñu)
- Hukllachasqa Qhapaq Suyu
- Ransiya
- Chunwa
Huk mama llaqtakunataq hinallataq iñuku huk'i ayñiyuqchá, ichaqa mana nispa takyankum.


text:
Sillu
Sillu (latin simipi: unguis, grigu simipi: όvuE [ónyx]) nisqaqa runap, ñuñuq uywakunappas ruk'ananpa ñawch'inpi kaq kiratinamanta sinchi last'acha icha kichka hina kaqmi.
Runap sillunkunaqa last'acha, p'alltacha hinam, makipipas chakipipas. Hinallataq k'usillukunap sillunkunam.
Huk ñuñuqkunap sillunkunaqa kichka hinam. Aycha uquq ñuñuqkunap, aswanta michikunap sillunkunaqa ancha k'awchim, uywakunata hap'inapaq.
Ch'ulla ruk'anayuq, iskay ruk'anayuq nisqa yura mikhuq ñuñuq uywakunap ancha rahku sillunqa phapa nisqam.


text:
Pinchikilla
Pinchikilla (kastilla simipi: electricidad) huk micha rikch'aqmi.
Pinchikillaqa chuqikunapi, k'illimsapipas (pinchikilla pusaq nisqa) purinmi. Anta yawirkakunapim purichinchik, antaqa lliwmanta aswan allin pinchikilla pusaq kaptinmi.
Pinchikillataqa k'anchanapaq (achkinapaq), kuyunapaq, q'uñinapaq (ahinata yanuypaq), karuyaripaq (yawirka rimaypaq) ankichiypaq (radyupaq) hukkunapaqpas llamk'achinchikmi.
Pinchikillataqa pinchikillachanakunapim (k'illimsa pinchikillachana, yaku pinchikillachana, iñuku huk'i pinchikillachana, inti pinchikillachana, wayra pinchikillachana) - ruranku.


text:
Ñawpa Rimanakuy
Ñawpa Rimanakuy, Ñawpaq Rimanakuy icha Ñawpaq Tistamintu nisqaqa Dyuspa Simin Qillqa ñawpaq rakinmi, Jesus manaraq kawsaptin qillqasqa liwrunkunam, Hudyukunap iwriyu simipi qillqasqan.
Hudyu iñiypiqa chay willka qillqakunaqa Tanah [תנ"ך] nisqam. Liwrukunataqa kay hinatam rakinku: Tora [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna". Chay qillqakunaqa Hudyu iñiypi hinallataq kristiyanu iñiypi willkam.
[allichay] Ñawpa Rimanakuypa liwrunkuna
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ñawpa Rimanakuy.
- Chuya Qellqa: Ñawpaq Testamento Mosoq Testamentopas (Sociedades Bíblicas Unidas, 1987): Tukuy Ch'uya Qillqa, Ayakuchu Chanka runasimipi (PDF, 26 MB)
- El Antiguo Testamento, versión Nácar-Colunga, en formato "btm"
- El Antiguo Testamento según Visiones de Ana Catalina Emmerick
- El Antiguo Testamento version Reina Valera
- El Antiguo Testamento, versión Reina Valera 2009


text:
Awarank'u
Awana, Awarank'u icha Awa nisqaqa awanapaq, p'acha ruranapaq k'aspikunayuq lamk'anam. Awa k'aspikuna ukhupiqa tarikun takarpukuna. Awaq runaqa awa sutiyuq k'aspikunapi q'aytuta allwispa wak q'aytuwan minispa p'achakunata ruran.
Ñawpaqta, iskay k'aspip chawpinpi allwi nisqa achka q'aytukunatam mast'anchik. Chaymantataq huk miñi q'aytuta awanapi mast'asqa allwi q'aytukunanta hukchapayaspa allwinchik, ruk'i nisqa tulluwan pipuchaspa.
Kay pachaqa wamaqpayaptin, kunanqa aswan p'achakunata awana antakunawan awanku.
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Runasimi.de: Awana: wachku awanap rakinkuna - Runasimipi
- Inkawasi Awana - El tejido de la casa del Inka (Kastilla simipi)


text:
Huwanpa qillqasqan
Huwanpa qillqasqan (grigu simipi: eὐaYYέλιov katὰ Ἰwάvvnv, kastilla simipi: Evangelio según san Juan) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Iwanhilista Huwanpa grigu simipi qillqasqan. Wakin kimsa iwanhilyu (kusi willay) qillqa hinaqa, Jesuspa kawsasqanmanta wañusqanmanta sayarisqanmantapas willan. Musuq Rimanakuypa tawa ñiqin qillqanmi.
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Congregación de los Sagrados Corazones - Provincia del Perú: Evangelios en Quechua (Musuq Rimanakuymanta):
- Qallariyninpim Simi karqan - Huwanpa qillqasqanpa qallariynin (runasimi.de)
- Huwanpa qillqasqan, bible.is nisqapi:


text:
Qillqa
Qillqa nisqaqa ima qillqasqapas, qillqana p'anqapi (liwrupi, willay p'anqapi, chaski qillqapi icha huk willa ñiqipi, antañiqiqpi, siq'isqa rikch'akuna icha sanampakuna, willakunata, yachayta waqaychanapaq.
Manaraq qillqa kaptin, runakuna willaykunata miraymanta miraymansi quykuq karqan, simiwan rimaspa willaykuspa.
Kay hinam qillqay nisqakuna:
- Rikch'akunawan (rikch'a qillqay)
- Sumiru runakuna
- Mawk'a Iqiptu runakuna
- Mawk'a Mayakuna
- Mishika runakuna
- China qillqay
- Sanampakunawan (sanampa qillqay): kunan pacha siq'i llumpakuna
- Pañamanta lluq'iman
- Phiniku siq'i llumpa (ñawpa pacha Chawpi hatun quchap patakunapi)
- Iwriyu siq'i llumpa
- Arabya siq'i llumpa
- Lluq'imanta pañaman
- Grigu siq'i llumpa
- Latin siq'i llumpa
- Kirilitsa siq'i llumpa
- Diwanaqri siq'i llumpa (Baratpi)
- Pañamanta lluq'iman


text:
Lima
Lima icha Limaq icha Rimaq (Lima < Limaq < Rimaq) llaqtaqa Piruw mama llaqtap Lima llaqta suyupas uma llaqtanmi. Chaypiqa qanchis hunu runakunam kawsanku. Francisco Pizarro llaqtataqa 1535 watapim kamarirqan. 1687 watapiqa hatun pacha kuyuymi llaqtataqa waqllichirqan.
[allichay] Wiñay kawsay
Kamasqa 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1535 watapi "Ciudad de los Reyes" sutipaq.
[allichay] Yachay tarpuy
[allichay] Raymikuna
[allichay] Llaqtap amachana santun
[allichay] Karu puriy
- Katidral
- San Franciscu inlisya
[allichay] Yachachiy
- Yachay sunturkuna:
[allichay] Llaqtapi paqarisqa
[allichay] Ñaña llaqtakuna
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lima.
- Lima llaqtap paqarisqanmanta


text:
Llaqta
Llaqta nisqaqa achka runakunap kuska kaynin.
Kaytam niyta munayta atinmi:
- Runa llaqta: huk hina, huk kultura nisqayuq, huk mama llaqtapi kawsaq runakunam.
- Mama llaqta: huk pusaqkunap kamachisqan suyu, chaypim achka runakuna kawsan achka hatun llaqtakunapi, ayllu llaqtakunapipas.
- Hatun llaqta: ancha achka wasikunam, chaypim achka runakuna kawsan.
- Uma llaqta: huk hatun llaqtam, chaypim mama llaqtap kamachiqninkuna tiyaykun.
- Uchuy llaqta: huk uchuylla llaqtam, uchuy, pisi wasikunayuq, chaypim pisilla runakuna kawsan.
- Ayllu llaqta: huk uchuylla llaqtam, uchuy, pisi wasikunayuq, chaypim pisilla runakuna kawsan, huk ayllupi hina, ñawpa pacha hinachá.


text:
Córdoba (Ispaña)
- Córdoba nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Córdoba rikuy.
Córdoba (ñawpa pacha: Corduba) nisqaqa Ispañapi huk hatun llaqtam, Andalucía suyupi.
Cordobaqa Córdoba Emiratu nisqap (islam Damasku Kalifatup huk suyunpa) uma llaqtansi karqan, chaymantataq Córdoba Kalifatu nisqa islam qhapaq suyup uma llaqtansi. Chaypacha Tiksimuyuntinpi lliw llaqtakunamanta aswan hatunsi karqan, yaqu hunus runayuq. 1236 watapis kristiyanu kastillayuq awqaqkuna arabya runakunata atispa llaqtatas hap'irqan.
[allichay] Llaqtapi paqarisqa
[allichay] Ñaña llaqtakuna
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Córdoba (Ispaña).


text:
Wata
Huk Wata nisqaqa huk tiksi muyup intita muyupasqanmi. Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq, 12 (chunka iskayniyuq) killa pachayuq.
Trupiku nisqa wat'aqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa 366 p'unchawniyuq wakllanwatam, wakin watakunataq 365 p'unchawniyuqmi. Griguryanu kalindaryupiqa wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero)
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero)
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo)
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril)
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo)
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio)
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio)
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto)
- Tarpuy killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre)
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre)
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre)
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre)
[allichay] Kaypipas qhaway
- Qayna wata (Qanyan wata), Ura wata (el año pasado)
- Hamuq wata (Shamuk wata), Q'aya wata (próximo año)
- Inti wata (año solar)


text:
Nawidad
Nawidad (kastilla simipi: Navidad) nisqa p'unchawpiqa, iskay chunka pichqayuq kaq p'unchawpi qhapaq raymi killapim kristiyanukuna Jesuspa Belen llaqtapi paqarisqantam, wata hunt'aynintam phistakunku.
[allichay] Imatataq Dyuspa Simin Qillqa nin
Dyuspa Simin Qillqa Lukaspa Qillqaspanpi kaytam Jesuspa yurisqanmanta willawanchik (Lukas 2:1-20 ):
- Chay p'unchawkunapim hatun kamachiq Augustuqa kamachikurqan llapa llaqtakunapi tiyaqkuna yupasqa kanankupaq.
- Kay runa yupayqa chayllaraqmi qallarirqan Sirya suyupi sullk'a kamachiq Kirinyu kamachikuchkaptin.
- Llapallataq yupasqa kanankupaq yurisqanku llaqtamankama rirqanku.
- Hinam Husiypas Galileapi Nazaret llaqtamanta Judea hap'iyman wicharqan, Davidpa llaqtam Belenman, Davidpa mirayninmanta kasqanrayku.
- Chaymanqa rirqan paywan kasarakunanpaq rimaykusqaña Mariyawan yupasqa kananpaqmi, Mariyaqa unquqmi kachkarqan.
- Paykuna chaypi kachkaptinkutaq wachakunan killaqa hunt'akurqan.
- Hinan phiwi qhari wawanta wachakurqan, walthanawan walthaykuspataq uywa qaranapi siriykachirqan paykunapaq tampupi mana kampu kasqanrayku.
- Belen llaqta qaylla kampupitaq michiqkuna kachkarqan uywankuta tutantin qhawaspanku.
- Chayllamanmi Apu Dyuspa anqelninqa paykunaman rikhurirqan, Apu Dyuspa lliplli kaynintaq paykunaman k'anchaykurqan, hinan sinchitapuni mancharikurqanku.
- Chaymi anqelqa paykunata ñirqan: "Ama mancharikuychikchu, ancha allin willakuytan willasqaykichik, chaywanmi llapa runa q'uchukunqa.
- Kunanmi Davidpa llaqtanpi huk Qispichiq yuripusunkichik, payqa Dyuspa Akllasqan Kristun, payqa Apunchikmi.
- Chayta yachanaykichikpaqqa kay hinatan tarinkichik: Huk wawan walthanawan walthaykusqa uywa qaranapi siriykusqa kachkanqa" ñispa.
- Chayllamanmi anqelwan hanaq pachapi achka anqelkuna rikhurimurqan Dyusta yupaychaspanku:
- "Dyusqa hanaq pachapi yupaychasqa kachun! Dyuspa khuyapayasqan runakunataq kay pachapi sumaqta kawsachun!" ñispa.
- Hanaq pachaman anqelkuna kutipuptinkutaq michiqkunaqa ñinakurqanku: "Hakuychikyá Belen llaqtata, hinaspa rikumusun Apunchik Dyuspa willawasqanchik imachus kasqanta" ñispa.
- Utqhaylla rispankutaq Mariyata Husiytawan, wawatapas uywa qaranapi siriykusqata tarirqanku.
- Chayta rikuspataq wawamanta anqelpa paykunaman ñisqanta willakurqanku.
- Chaymi llapan uyariqkuna muspharqanku michiqkunap willakusqanmanta.
- Mariyataq ichaqa chaykunata yuyaymanaspa sunqunpi allintapuni hap'irqan.
- Michiqkunataq uyarisqankumanta hina tukuy imapas kasqanmanta yachaspanku, rikusqankumantawan, Dyusta hatunchaspa yupaychaspa kutipurqanku.
[allichay] Phistakuy
Phistakuq runapuraqa Allinlla Raymi! nispa napaykunakunkum. Chinchay Abya Yalapi Iwrupapipas runapura kamarikunata, t'inkakunatam quykupuq. Santa Klaus (Papa Noel) sutiyuq runas wawakunaman chay kamarikunata qupuyta hamuqsi.
[allichay] Hawa t'inkikuna


text:
Kulunya
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Colonia rikuy.
Kulunya nisqaqa huk karuq kaq mama llaqtap atisqan, kapuynin hina hap'isqa suyum, manañam qispichu kachkaq, warkukuq, manam kacharisqachu.
Kulunya pacha nisqapi Iwrupapi mama llaqtakuna - Ispaña, Purtugal, Inlatirra, Ransiya, Urasuyu, qhipaqtaq (chunka isqunniyuq kaq pachakwatap puchukayninpi) Alimanyapas, Italyapas - Afrikapi, Asyapi, Abya Yalapi, Awstralyapi, Usiyanyapi suyukunata, mama llaqtakunata kulunyacharqan, chaypi kawsaq indihina runakunata sarupaspa.
Abya Yalapi Kastilla Atiy nisqawan indihinakunap muchuyninmi qallarirqan.
Abya Yalapi mitma wiraquchakuna chunka pusaqniyuq kaq pachakwatap puchukayninpi (Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Inlatirramanta), chunka isqunniyuq kaq pachakwatapi (Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi: Ispañamanta, Purtugalmanta) qispikurqan, indihinakunata qhipaqmanraq sarupaspa. Asyapi, Afrikapi kaq runa llaqtakuna iskay chunka kaq pachakwatallapi, Iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi qispikurqan. Chay mama llaqtakunaqa kunanraqmi musikunwan Iwrupa mama llaqtakunamanta, Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta wachuriq kachkanraqmi. Chaytaqa musuq kulunya pachatam ninchik.
Kunan pachaqa Tiksimuyupi pisillaraqmi kulunyakuna:
- Ransiyaman kapuq: Ransis Wayana, Wadilup, Martinik, Ransis Pulinisya, hukkunapas
- Hukllachasqa Qhapaq Suyuman kapuq: Malwinakuna, hukkunapas
- Hukllachasqa Amirika Suyukunaman kapuq: Guam, Anti Samuwa, Burinkin, hukkunapas
- Urasuyuman kapuq: Urasuyu Antillakuna
- Ispañap, Purtugalpa kulunyankunaqa manañam kachkanchu.


text:
Henry Ford
Henry Ford sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin chakra yapuy killapi 1863 watapi paqarisqa Dearborn llaqtapi, Michigan suyupi - † 7 ñiqin ayriway killapi 1947 watapi wañusqa) Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq ruruchina pusaqsi karqan, Ford Motor Company sutiyuq antawa ruruchinap kamariqninsi, tawqa ruraykuypa kamariqninsi.
Tayta: William Ford (1826-1905); Mama: Mary Litogot (c. 1839-1876).
Warmi: Clara Bryant
Churi: Edsel Bryant
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Henry Ford.
- Ford Foundation


text:
Kuriya
- Kuryu nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Kuryu (sut'ichana) rikuy.
Kuryu (kuryu simipi: 고려, hancha: 高麗, Koryŏ, munkuanpu: Goryeo) icha Kuriya (kastilla simipi: Corea) icha Chusun (kuryu simipi: 조선, hancha: 朝鮮, Chosŏn, munkuanpu: Joseon), Tayhan (kuryu simipi: 대한, hancha: 大韓, Tae-han, munkuanpu: Daehan) nisqaqa Asyapi huk yaqa wat'am kaspa huk mama llaqtapas karqan. Hansuyupiqa kuriya simitam rimanku.
Iskay ñiqin pachantin hatun maqanakuypa puchukayninpi suwit awqaqkuna chinchayninta tiyapaspa, USA awqaqkunataq uralanninta tiyaparqan. Chaymantapacha Hansuyu mama llaqta iskaynintam rakisqa kachkan:
- Chusun RRR (Chinchay Kuryu)
- Tayhan R (Uralan Kuryu)
Kuryu maqanakuypi (25 ñiqin inti raymi killapi 1950 p'unchawmanta 27 ñiqin anta situwa killapi 1953 p'unchawkama) Chinchay Hansuyu Uralanta atiyta munaspa mana atirqan. Ancha achka runakuna wañurqan. Manataq hukllachasqa Hansuyuchu tukurqan.


text:
Rikch'aq wañuy
Rikch'aq wañuy nisqaqa huk uywa, yura icha k'allampa rikch'aqman tukuy kapuqninkunap wañuyninmi. Huk rikch'aq wañuspaqa, manañam hayk'appas paqarimunqachu.
Rikch'aqkunaqa wañun sallqa pachapi chikanyaykunarayku - ahinataq tukuy Dinusawru rikch'aqkuna 65 hunu ñaqhas - ichataq runap ruraykunaraykum, ahinataq Mawrisyu wat'api kawsasqa dodo, ancha ñawpa pachataq mamutchá.
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wañusqa uywa rikch'aqkuna.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wañusqa yura rikch'aqkuna.


text:
Jimmy Carter
James Earl Carter, Jr., Jimmy Carter, sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin kantaray killapi 1924 watapi paqarisqa Plains (Georgia) llaqtapi - llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 39 kaq umalliqnin (1977 watamanta 1981 watakama), ñawpaq Demokrata Partidupi kaq umalliqsi.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2002 watapiqa chiqniq.
Tayta: James Earl Carter
Mama: Bessie Lillian Gordy.
Warmi: Rosalyn Smith
Wawakuna: John William Carter; James Earl Carter III; Donnel Jeffrey Carter wan Amy Lynn Carter.
[allichay] Qillqasqankuna
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jimmy Carter.


text:
Ikwadur
- Chawpipacha nisqa Tiksimuyup sinrinmanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Ikwadur (kastilla simipi: Ecuador, "Chawpipacha") nisqaqa Uralan Awya Yalapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kitu llaqtam. Ikwadur mamallaqtapiqa 13.212.742 runakunam kawsachkanku (2006).
[allichay] Allpa saywachi
- Urqukuna: Chimpurasu, Impapura, Pichincha, Qutuphaqsi, Tunqurawra, Kayampi urqu, Sangay nina urqu
- Quchakuna: Impaqucha - P'uchqu qucha - Quwiqucha
- Mayukuna: Wayas mayu - Pastasa mayu - Napu mayu
- Wat'akuna: Yawatisuyu
[allichay] Yurakuna wiwakunapash
[allichay] Wiñay kawsay
[allichay] Ñawpa pachapi
Kunan pacha Ikwadur icha Chawpipacha nisqa suyupiqa, ancha ñawpa pacha achka runa llaqtakunas tiyarqan. Ahinataq Waltiwya (Valdivia) nisqa runakunas Manawi markapi Santa Elena markapipas kawsarqan, 3.500 kñ - 1.800 kñ watakunapi. Paykunaqa sumaq k'apra ruraqsi karqan. Awya Yalapiqa manas ñawpaq huktaq runakunachu k'aprakunata rurayta yacharqan.
Achka wiñay kawsay yachaqkuna Juan de Velasco yachaq hina yuyarqan, aslla watamanta, Inkakunap hamusqankama, huk mamallaqta hatun pusaq Kitupi kawsarqan, pay Chawpipachap Antinkunatas kamachirqan, Puruha runallaqtamanta (Chimpurasu markapi), San Gabriel llaqtaman (Karchi markapi). Chay hatun pusaqqa Shyri nisqas karqan. Kunanqa manam tukuy wiñay kawsay yachaqkunachu pay hina yuyan. Astawan yachaqkuna yuyan, Chawpipachapi, Inkakunap hamusqankama, manas huklla hatun pusaqchu tiyarqan, aswantaq achka kurakakunas tiyarqan, huk kurakaqa achka ayllu llaqtakunatas kamachirqan[1]. Qhipaqa Inkakuna Tupaq Inka Yupanki Wayna Qhapaqpas Chawpipachapi Antikunatas kamachirirqan, qhipa Chawpipacha Antikunap runankuna Tawantinsuyupi, Chinchaysuyu markapi kawsarqan. Kimsa chunka wata qhipa, Ispañulkunas hamurqan, Francisco Pizarro sutiyuq pusaqninqa 1533 watapi Atawallpa Inkatas wañuchirqan. 1534 watapiqa Kunkistadur Sebastián de Belalcázar Kitu llaqtatas hap'irqan, chay llaqta Ispañapaqmi nispa. Kunkistadurkunaqa hamurqaptinsi, Rumiñawi sutiyuq awqaq pusaqqa Kitu k'itipi tukuy wasikunatas ruphachirqan, Ispañulkuna ama tukuyta chaskinanpaq nispa, hinaspas quri imakunata khuyaylla rumikunatapas urqukunamansi apamurqan.
[allichay] Kastilla Kamachiy pachapi
1534 watamanta 1822 watakama Kitu mamallaqtaqa ispañul kulunyas karqan. Chay watakunapiqa indihina runakuna anachatas llakikurqan. Ispañulkunaqa tukuy sumaq allpakunatas hap'irqan asindakunata ruranapaq. Chay asindakunapiqa kichwa runakuna sinchi-sinchilla ispañul, mistikunapaq llamk'aspas mana allin mikhunakunata chaskirqan. Misti asindadukunaqa indihinakunata anchatas maqarqan. Ispañulkunaqa hatun inlisyakunatas rurarqan, ahinataq Kitupi kaq Iglesia de la Compañia nisqata. Hinallataq achka runakuna astawan sumaq kapchiykunatas Kitupi rurakurqan. Chay runakunaqa Kitupi yachay wasi (escuela Quiteña) nisqas, paykunaqa Indihinakunap ispañulkunappas yawarniyuqsi, yuyayniyuqpas karqan.
[allichay] Republika pachapi
Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy nisqapi Antonio José de Sucre, Simón Bolívar sutiyuq awqaq pusaqkuna Ispañulkunawan maqanakurqaptin 1822 watamanta Ikwadur nisqa suyuqa Hatun Kulumbyaman kapuq markam karqan. 1830 watakunapi chay Hatun Kulumbya manaña tiyaptinsi Ikwadur huk musuq mamallaqtas tukurirqan. Juan José Flores Ikwadurpa huk ñiqin mamallaqta hatun pusaqsi tukurirqan. Hinaptinpas allpayuq mistikunaqa hinallataqsi indihinakunata maqarqan, sinchitas llamk'achisparaq. Astawantaqsi kichwa runakunaqa wasipunku nisqapi kawsarqan, mistikunapaq allpankunapi llamk'aspa, uchuylla allpayuq kaspa, chay uchuylla allpankunapi mikhuchikunanpaq llamk'aspa. Allpasapakunaqa, Kathuliku Inlisyapas tukuykunata kamachirqan. 1895 watapi Eloy Alfaro sutiyuq runas Ikwadurpa hatun pusaqnin tukurirqan, indihinakunata ñawpaq ñiqin yanapaqsi hatun pusaq kaspa.
1941 watapi Ikwadurqa Piruwwansi maqanakurqan. Chay maqanakuy qhipaqa Piruw mamallaqta Amarumayu sach'a-sach'a suyupi achka allpakunata Ikwadurmantas hapirqan. Chay qhipaqa iskay maqanakuyraqsi karqan, 1981 watapi, 1995 watapipas, hinaptinqa chay maqanakuykunamanta Ikwadurqa mana Piruwmantachu, Piruwtaq mana Ikwadurmantapas ima allpatapas hap'irqanchu. 1998 watapi Ikwadurpa Pirupapas umalliqninkunaqa rimanakurqan, kay hina ninakurqan, amaña maqanakuy kachunchu, nispa. Hinallataqsi Jamil Mahuad, Alberto Fujimori sutiyuq umalliqninkuna mamallaqtapura qasi kaytas ruranakurqan.
1990 watamanta CONAIE sutiyuq tantanakuy ECUARUNARI tantanakuypas achka runakunap hatariykunatas qayakurqan, chay hatariykunamanta 2000 watapi Jamil Mahuad sutiyuq hatun pusaq kamachiyninmanta lluqsinanmi karqan. 1996 watamantataq huk Pachakutik nisqa runakunap pulitiku tantanakuyninmi tiyan. 2003 watapi chay Pachakutik nisqaqa yanaparqan Lucio Gutiérrez sutiyuq hatun pushaqta akllanakuykunapi akllayta. Payqa 2005 watapi huk hatariymanta karu llaqtamanmi ayqirqan, chaymantataqmi Alfredo Palacio hatun pushaqmi tukurqan. 2007 watapitaq, kutinmanta 2009 watapipas, Ikwadur runakunaqa Rafael Correa sutiyuq runata hatun pushaqmanmi akllarqan. Payqa huk musuq Susyalismutam Ikwadurpi ruranata munan. Pachakutik nisqaqa payta ñawpaqta yanapaspanpas, kunantaq manañam arí ninakunchu.
[allichay] Ikwadur mamallaqtap mamakamachiynin
Ikwadur mamallaqtap mamakamachiyninqa 2008 watapim qillqasqam karqan. Chay mamakamachiyqa kaman, huk hatun pusaqmi tiyan, payqa Presidente de la República nisqam.[2]
[allichay] Markakuna kitikunapas
Ikwadur mamallaqtapiqa iskay chunka tawayuq markam kachkan, sach'a-sach'akunapi suqta markam, Chalapi suqta markam, Antikunapitaq chunka hukniyuq marqam, Yawatisuyupitaq huklla markam kachkan. Sapa markapiqa achka kitikunam kachkan.
(++) Kamasqa wata: 2007
[allichay] Runakuna
[allichay] Rimaykuna
- Kastilla simi (ufisyal nisqa): 11.000.000 rimaq
- Kichwa simi: 2.000.000 rimaq
- Shuwar simi: 110.000 rimaq
- hukkunapas
[allichay] Iñiy
[allichay] Hatun llaqtakuna
[allichay] Rikchakuna
-
-
-
-
Wayakil, Ikwadurpa aswan hatun llaqtan
[allichay] Pukyukuna
- ↑ (es)ANTECEDENTES DE LOS PUEBLOS DE LA NACIONALIDAD KICHWA, Ikwadorpak Ministerio de Educación
- ↑ Ecuador llaktapak Mamakamachiy, 2008
[allichay] Hawa t'inkikuna
- www.inec.gov.ec INEC (kichwa simi)
- Ikwadurpi pulitika rakiy 2008
- www.inec.gov.ec / Markakunap yupayninkuna, Hatun Yupay 2001
- Quitoka, Distrito Metropollitanomi
- Dr. Alfredo Palacio: Hampika, Tukuykunapakmi Kan
- Kawsay Ecuador - Runakunapaq Kawsay Tantanakuypi Yanapak
- Tukuy Ecuador runa shimikuna kamachiy ukupi kana, maypi kashpapash rimana, killkanamantapash kamachiy
- Ecuador Indíginas Ayllu-Juñu Chikaykuna
- Curso básico de kichwa para hispanoparlantes, nivel 1
- Galapagos, Ikwadur (Inlish simipi)
- Ikwadur (Inlish simipi)
- Galapagos (Inlish simipi)


text:
Abimael Guzmán
Abimael Guzmán sutiyuqqa (3 ñiqin qhapaq raymi killapi 1934 paqarisqa Ariqipa llaqtapi, Perupi) huk piruwanu mama llaqtayuq yachay wayllukuq runam, K'anchaq Ñanpa kamariqninmi.
1960 watakunapi Wamanqa llaqtapi Mama Llaqtap San Kristuwal Yachay Sunturninpi yachachiqsi kaspa Piruwanu Kumunista Partidumanta t'aqakusqa Piruwanu Kumunista Partidu - Puka Unancha nisqamanta t'aqakuspa maoista K'anchaq Ñan nisqa tantanakuyta kamarirqan.
1980 watapi Ayakuchu suyupi maqanakuyta qallarirqan. Wankurisqankuna Guzmántaqa presidente Gonzalo nirqanmi.
Achka sipisqan runakunarayku chakra runapura ancha chiqnisqam tukurqan. Alberto Fujimori piruwanu umalliq kachkaptin, 12 ñiqin tarpuy killapi 1992 p'unchawpiqa GEIN (Grupo Especial de Inteligencia) nisqa pakasqa pulisiyam Abimael Guzmánta Lima llaqtapi hap'irqan. Chaymantapachaqa samk'ay wasipim tiyachkan.


text:
Hamut'ay
- Yachaqay nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Hamut'ay icha Pawachasqa yachay nisqaqa (latin simipi: scientia, chaymanta kastilla simipi ciencia) aypaq yachaykunankam atipay allichaypas ruray ñan (proceso) nisqamanta. Chay yachayqa runakunap rurasqanpa, qhawaswanpa, yuyasqanpa, yuyaychakusqanpa ruruchisqan kaspa, allin-allinchasqa kaspa, rurananqa huk yanapanakunawan kamachinata qatichinaspa chaskinam, huklla hatun kamachina llik'api, chay llik'api ruranakuspa.
Hamut'aywanqa runa yachayninta k'uskiykuywan miraykunmi, yachachiywantaq runapura mast'arinmi, yachay sunturpi, kuraq sunturpi, mayninpipas.


text:
Lluqlla
- Lluqllataqa kastilla simipi "huayco" ninku. Ama wayq'u nisqawan pantaychu.
Lluqlla nisqaqa urqukunamanta lluchk'aspa suchumuq allpam, ancha hatun allpa chinkarim.
Lluqllakunaqa chakrakunatam, llaqtakunatapas p'ampachaspa llik'in, achka runakunatapas wañuchispa. Antikunapiqa, huk urqukunapipas lliwmanta aswan millay chikim. Rit'i urqukunapi chullunku nisyu utqaylla yukuyaptin chay yakuqa urqup allpanta apakuspa qhichwakunamanmi urman.
[allichay] Waras thuñisqa 1941 watapi
13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1941 p'unchawpi Anqash suyupi huk ancha hatun lluqlla Waras llaqtatas thuñichirqan. Huk hatun chullunku Pallqaquchap ukhunman urmaptin quchap patankuna thuñirqan, yakunkunataq wayq'uta llump'ispa achka allpata apakuspa lluqlla tukuspa, chunka pichqayuq minutumanta Waras llaqtata haywarqan, suqta icha qanchis waranqa runatatas wañuchispa.


text:
Willañiqip wiñay kawsaynin
P'unchaw/pacha nisqapi ñit'iy chaypacha willañiqi kachkasqata qhawanaykipaq.
Maypim willañiqita llamk'achinku
Kay rikchamanqa kay qatiq p'anqam t'inkimun:
Mayqin wikikunapi willañiqita llamk'achinku
Kay wakin wikikunam willañiqitaqa llamk'achinku:
- fr.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
- it.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
- la.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
- ru.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
Kay willañiqipiqa aswan sapaqlla willaymi, iliktruniku rikchahap'inawanchá, iskanirwanchá icha rikcharurana wakichiwanchá yapasqa. Willañiqi chaymantapacha hukchasqa kaptinqa, huk sapaq samiqninkuna chinkasqachá.


text:
Runasimipi Willakuykuna, Qillqasqakuna
-
Waruchiri qillqasqamanta rakikuna:
- Qallariy simi (Introducción)
- Huk ñiqin uma raki (Capítulo 1): [Imanam ñawpa pacha wakakuna karqan, imanam atinakurqan, imanam chay pacha runakuna karqan]
- Iskay ñiqin uma raki (Capítulo 2): [Imanam Quniraya Wiraqucha pachanpi qatirqan, imanam Qawillaqa wawanta wacharqan, imallapas tukurqan]
- Kimsa ñiqin uma raki (Capítulo 3): [Imanam ñawpa pacha runakuna tukurqan mama quçha paçhyamuptin]
- Tawa ñiqin uma raki (Capítulo 4): [Imanam inti pichqa punçhaw chinkakurqan]
- Pichqa ñiqin uma raki (Capítulo 5): [Imanam ñawpa pachapi Paryaqaqa Kunturqutu ñisqa urqupi pichqa runtu paqarimurqan, imallapas tukurqan]
- Suqta ñiqin uma raki (Capítulo 6): [Imanam Paryaqaqa pichqa wamanmanta yurirqan, chaymanta runakuna tukurqan, imanam tukuy yunkap atipaqninña kaspa, Paryaqaqa ñisqaman riyta qallarirqan, imallapas ñannintinpi tukurqan.]
- Qançhis ñiqin uma raki (Capítulo 7): Imanam chay Kuparakuna chay Chukisusu ñisqakta kanankamapas yupaychan
- Pusaq ñiqin uma raki (Capítulo 8): Imanam Paryaqaqa wichaykurqan, imanam huk runa churinwan Paryaqaqap siminkama kutimurqan, chaymantari imanam atinakurqan Wallallu Qarwinchuwan
- Isqun ñiqin uma raki (Capítulo 9): Imanam Paryaqaqa ña tukuyta puchukaspa payta muchachikuypaq unanchayta qallarirqan (Qallariylla)
- Çhunka ñiqin uma raki (Capítulo 10): Imanam Çhawpiñamqa
karqan, maypim tiyan, imanam muchachikurqan
- Çhunka hukniyuq ñiqin uma raki (Capítulo 11): Imanam Chanku ñisqa
takikta takirqanku, kayta rimaspaqa Tutaykiri Paryaqaqap churinpa kasqanwanmi willasun
- Çhunka ikayniyuq ñiqin uma raki (Capítulo 12): Imanam kay Paryaqaqap churinkuna
tukuy Yunkakunakta atiyta ña qallarirqan
- Çhunka kimsayuq ñiqin uma raki (Capítulo 13): Mama
[ñiqa llaqtamanta]
- Çhunka tawayuq ñiqin uma raki (Capítulo 14):
[Quniraya Wiraquchap puchukaqanmanta]
- Çhunka pichqayuq ñiqin uma raki (Capítulo 15):
[Qunirayap Qarwinchumanta ñawpaq kaqanpa utaq qipan kaqan, chaymanta]
- Çhunka suqtayuq ñiqin uma raki (Capítulo 16):
[Paryaqaqa pichqa runtumanta yuriq wawqiyuqchu karqan, kayri Paryaqaqachu paykunap yayan, chay chaymanta]
- Çhunka qançhisniyuq ñiqin uma raki (Capítulo 17):
[Imanam Paryaqaqa ña wawqinta Paryaqarqu utiyuqta Antip punkunpi saqimupa kutimurqan]
- Çhunka pusaqniyuq ñiqin uma raki (Capítulo 18):
[Inkap Paryaqaqakta yupaychaqanmanta waqsa tiyaqanmantapa]
- Çhunka isqunniyuq ñiqin uma raki (Capítulo 19):
[Maqawisa Paryaqaqap churinpa awqaman yanapasqanmanta]
- (Kimsa çhunka hukniyuq ñiqin uma rakikama, ikay yapa - suplemento ñiqa - rakiwanpas)
- Pichqa ñiqin uma raki, Ecuador kichwapi willarasqa (Capítulo 5, reproducido en Quichua de Ecuador)
-
Inkarrí ñisqamanta willasqakuna:
- Inkarríqa Paytiti llaqtapi kachkanchá (Huwan Qispi-p willasqan, Q'iru ayllu llaqtamanta)
- Inkarríqa kunanqa hatariramuchkanñas (Feliks Machaqa-p willasqan, Q'iru ayllu llaqtamanta)
- Inkarrí kawsaspaqa, kay timpu tukukuptinqa rikhurimunqachá (Domingo Pawqar-pa willasqan, Q'iru ayllu llaqtamanta)
- Inkarrí kaqtaqa nak'apunku. Chayqa kawsachkan Qullarrí (Paskuwal Samata-p willasqan, Q'iru ayllu llaqtamanta)
- Umallanñas kachkan Inkarrípa. Chayllamantas urayman wiñachkan (Mateo Garriaso-p willasqan, Chawpi ayllup uman, Pukyu llaqtapi)
- Qusqupi Rey, Qusquta riy! - takichkan pisquchakuna (don Viviano Wamancha-p willasqan, Chawpi ayllumanta, Pukyu llaqtapi)
- Mandamintun, wañusqa kaptin, manam yachakunchu ni rurakunchu (don Nieves Qispi-p willasqan, Qullana ayllup uman, Pukyu llaqtapi)
- Yawarnin rikcharispa aycha tullunwan huñunakunqa (María de García-p willasqan, Wamanqa = Ayakuchu llaqtamanta)
- Pacha tikrarqukuptinsi, Inkarrí kutimunqa (huk michiqpa willasqan Chakaray ayllu llaqtapi)
- Sipiwanki, Pizarro, ichaqa umay kakunqa, kwirpuy lluqsinqa (doña Práxides Avendaño de Castro-p Lima llaqtapi willasqan, Chachas llaqtamanta)
- Tupaq Amaru inkap churin karqan (Gregorio Kunturi Mamani-p kawsasqanmanta willasqanmanta)
- Alqamari kuntur umayuq llama chakiyuq runa willaqninchik hamunqa (Gregorio Kunturi Mamani-p kawsasqanmanta willasqanmanta)
- Inkarrí kutimuchun kuntur hina (Hulyan Chuqñi-p willasqan, Chuschama ayllu llaqtamanta, Wamanqa = Ayakuchu k'itipi)
- Titiqaqa quchamanta ñawpa willakuy (huascaran.edu.pe-manta)
- Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy (huascaran.edu.pe-manta)
- Inkanchik kawsaptinqa, kapuyniyuq kaykuman (Wikus llaqtamanta, Waylas kitipi, Ankashpi)
- Inkap iskaynin churinkuna - Paykunata maskamuychik! (Antamarka llaqtamanta, Ayakuchu kitipi)
- Adaneva ñisqamanta willasqa (Wikus llaqtamanta, Waylas kitipi, Ankashpi)
- Nakaq ñisqamanta
- Pukyu llaqtapi allpa tawa ayllukunaman Wachuq ñisqap rakisqanmanta
- Ima hinas Q'iru llaqta runakuna asindatuta qarqurqanku
-
Awsanqati Apumanta (Gregorio Kunturi Mamani-p kawsasqanmanta willasqanmanta - Gregor Condori Mamani):
-
Takikuna (José María Arguedas):
-
Pacha paqariy uylla (José María Arguedas,
Taytakura Jorge Lira), runasimipi - kastilla simipi
- Yaw kuntur (El cóndor pasa - Daniel Alomía Robles
/ Julio Baudouin y Paz)
- Atuq yarqhaytaki
- Suramanallay rit'i urqu
- Sumaq t'ika (Nicanor Jara-p qillqasqan 1899 watapi)
- Urpichata uywasqamanta khuyay takikuna
- Khuyay taki: "Alalaw chiri wayrita"
- Khuyay taki: "Saksaywamanpi"
- Khuyay taki: "Walicha"
- Khuyay taki: "Chaskañawichay" (Paul Simón / Delfin Garay)
- Wallata (Q'iru llaqtamanta taki)
- Hakullaraqchu amallaraqchu? (Q'iru llaqtamanta taki)
- Ayllu ruru
- Pacha kutiypaq taki: "Hatariy, Atawallpa!"
- Harawi: Apu Inka Atawallpaman (J. M. Farfán-pa uyarispa qillqasqan)
- Atawallpa Inkap waqyay harawin. Waman Pumap siq'isqan (dibuhun): Wiraquchakuna umanta kuchun 1533 watapi
- Inka Wañuymanta waqyay. Waman Pumap siq'isqan (dibuhun): Wiraquchakuna Tupaq Amaru huk ñiqinpa umanta kuchun 1572 watapi
- Pachamamaman Mañay
- Luzmila Carpio-p rurasqan takikuna
- Uchpa sutiyuq kusituypa rurasqan takikuna
- Alborada (Achikyay) sutiyuq kusituypa rurasqan takikuna
- Kristiyanu taki: "Hanaq pachap kusikuynin"
-
Ayllu llaqtakunamanta Dyusta yupaychanapaq kristiyanu takikuna:
-
Kristiyanu mañaykuna:
- Chinkasqa churimanta (Lk 15: 11-32)
- Qusqu Yupaychana Taki
- Runasimipi llaqta takikuna:
- Ankalli runakunap rimasqankuna
(rapip qallananman)
Last update: 1 Jul 2010. © runasimi.de.
The contents of this page may be distributed for non-commercial
purposes, especially for spreading knowledge of the Runasimi language in
the world and strengthening its position in its home lands.
Please quote the original author (if not mentioned by name, write runasimi.de),
and set a link to this page (write down URL, if texts or images of this page are used in printed version).


text:
Puriq quyllur
Puriq quyllur icha Planita (grigu simimanta: Πλavήtnς [Planī´tīs], kastilla simipi planeta) intita (icha huk quyllurta) muyupayaq hawa pacha pachankam. Hanaq pachata qhawapayaspanchikqa, planitakunata quyllurpura kaptin puriq quyllur hinata rikunchik. Chayruku puriq quyllur ninchik.
[allichay] Inti Llika
[allichay] Puriq quyllurkuna
Inti llikapiqa pusaq planitakunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):
- Qatuylla (Mercurio)
- Ch'aska (Venus)
- Tiksi muyu (Tierra, kay pacha)
- Awqakuq (Marte, Atich'aska)
- Pirwa (Júpiter)
- Hawcha (Saturno)
- Uranu (Urano)
- Niptun (Neptuno)
[allichay] Tuna puriq quyllurkuna
Inti llikapiqa pichqa tuna planitakunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):


text:
Christian Wulff
Christian Wilhelm Walter Wulff sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin inti raymi killapi 1949 watapi paqarisqa Osnabrück llaqtapi - ) Alimanya mama llaqtayuq taripay amachaqmi, pulitiku runapas.
2010 watamanta 2012 watakamam Alimanya mama llaqtap Umalliqninmi karqan. Maki p'akichikuymanta ch'ataptinkum, kamachinanmanta ithirirqanmi.
Chaymantataqmi Joachim Gauck sutiyuq pulitikum akllasqa karqan.
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Christian Wulff.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Christian Wulff.


text:
Firenze
Firenze icha Florencia llaqtaqa Toscana riqyunpi, Italya mama llaqtapi kan. Wiñay kawsayninpaq, hatunwasikunanpaq, kusa khuskanpaqyuq, tukuy pacha riqsinku kay sumaq llaqta. Tiyan arkiwisquwil kan, hatun yachay wasikunamanta, istitusiun artimanta kawsaymantayuq, intiwatanamantayuq. Tukuynin riqsinqu munumintukuna midiuywumanta, rinashymintumantayuq. Nishu wank'akuna cuadrukunayuq kanqu kay llaqtapi. Nishuyuq watunku Firenze tukuy watakuna.
Tukuy runakunap qhapaq kayninmi (mawk'a llaqtarayku).
[allichay] Runakuna
[allichay] Waki
[allichay] Runakuna
[allichay] Iñiy
[allichay] Llaqtap amachana santun
[allichay] Llaqtapi paqarisqa
[allichay] Ñaña llaqtakuna
- Reims, Ransiya
- Dresden, Alimanya
- Isfahan, Iran
- Kassel, Alimanya
- Kyōto, Nihun
- Philadelphia, USA
- Kraków, Pulska
- Gaziantep, Turkya
- Nanjing,Chunwa


text:
Yaku
Yaku, Qusqupi Unu nisqaqa q'ispi puriqllam (likidu), t'inkisqa imayaymi, yakuchaqpa muksinmi. Huk yaku iñuwapiqa iskay yakuchaq iñukuwan huk muksichaq iñukum (H2O). 0 °C-manta aswan chiriyaspaqa, yaku chullunkuyanmi (rit'iyan). 100 °C-manta aswa q'uñiyaspataq, wapsiyanmi. 4 °C kaptinqa, puriqlla yaku aswan llasaqmi. Chullunkuqa puriqlla yakumanta aswan pisim llasaq.
Tiksi muyupiqa yakuta mayukunapim, quchakunapipas. Mayupiqa yaku purinmi, quchapitaq mana purinchu. Mama quchaqa kachiyuq yakum. Chay tukuy tiksi muyupi yakukunataqa yaku pacha ninchikmi.
Tukuy kawsaqkunaqa, yurakuna, uywakuna, runakunapas kawsanapaq yakuta mat'ipayanku. Mana yaku kaptin, wañunchikman.
Runaqa upyana yakuta yaku hurqunakunamantam icha pukyukunamantam hurqun. Yaku purichina nisqa wiruwan icha witkhuwan runap wasinkunamanmi purichiyta atinku. Hatun llaqtakunapi kawsaq runakunata yaku pilakunantam yakuwan ñukyunku.


text:
Dificultad:Fácil
por aman_claudino
(Sixto Ayvar Alfaro)
PRE intro: Cm(x) violín Cm A# Cm intro: Cm Gm A# Cm Cm Gm A# Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm semitoyos: Cm A# Cm (2x) Maypillaraq sunquchallay Cm Maypiñaraq ñawiruruy Cm Maytaq cuna Waqaysiwanchu A# Cm Maypillaraq sunquchallay Cm Maypiñaraq ñawiruruy Cm Maytaq cuna Waqaysiwanchu A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm quenas y toyos: Cm (x) Cm Gm A# Cm Cm Gm A# Cm Gm A# Cm Cm Gm A# Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm semitoyos: Cm A# Cm (2x) Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm


text:
Rasumpëpaqa, ¿imatataq Biblia yachatsikun?
Bibliaqa kanan tiempochö imanö kushi kushi kawëtapis yachatsimantsikmi.
Dios
¿Imataraq Dios shuyaran noqantsikpita?
¿Llapan religionkunatsuraq Diospaq alli, o hukllellatsuraq? ¿Imanöraq reqinkiman razompa cristianokunata?
- Diospa nunankunaqa limpiom kayänan
- Dios chikenqan rurëkuna
- Diosta mana gustanqan costumbrekuna y creenciakuna
- Respetashun kawetapis yawartapis
- Imanöraq tarinkiman razompa religionta
- Imanotaq Jehovapa testigonkunapa uryakïninkuna
- Nunakunata yanapashun Diospa voluntadninta rurayänampaq
- ¿Imataraq rurankiman Diosta adoranekipaq?
Këchömi Jehoväpa testïgonkunapa creenciankunata, yachatsikïninkunata y rurëninkunatapis tarinki. Autoridadkunachö inscribikuyanqan Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. nishqan shutitam Jehoväpa testïgonkuna inshiyan.
Mañakunëkipaq
Bibliapita más musyanëkipaq, ¿wayikichö yachakïta munankimantsuraq?
Bibliapita willakïkuna willakoq librömi
Rasumpëpa willakïkuna willakoq librom këqa. Bibliapitam këcho llapan willakïkunataqa horqayämushqa.
¿Rasumpa Kaqta Musyëta Munankiku?
¿Ima rasumpa kaqta? Kë witsanchö nunakuna tapukuyanqampita.


text:
Kristiyanu inlisya
- Inlisya nisqa wasimanta qhawanaykipaqqa chaypi qhaway.
Kristiyanu inlisya nisqaqa (grigu simimanta: ekkλnσίa (ekklīsía) "qayakusqa [runakuna]", chaymanta kastilla simipi: iglesia) kristiyanu iñiykama, Dyuspa Simin Qillqapi qillqamusqa Jesuspa kamasqankama tukuy iñiqnin runakunap kuskachakusqanmi.
Jesus huklla inlisyatam kamarqaptinpas, hanaq pachaman risqanmantapacha kristiyanukuna achka pisilla iñiykunaman rakikurqanku. Chayrayku kunan pacha achka inlisyakunam:
- Katulika inlisya
- Ortodoksa inlisya
- Protestantismu: Martin Luther-pa, huk rifurmatur nisqa runakunap kamasqan


text:
- Killa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Killa (sut'ichana) rikuy.
Killa nisqaqa tiksi muyuta muyupayanmi. Intimanta achkiyta chaskispa huk lawnin achkinmi, manataq huk lawchu. Huk kinraynin wiñaymi tiksi muyuman t'ikrasqam. Chay kinrayqa hunt'a achkiptin, hunt'a killa icha killa hunt'asqa ninchik. Manataq achkiptin, musuq killa ninchikmi.
Killaqa iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpim - tawa simanapim - huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta - huk killa wañuymanta qatiqnin killa wañuykama - killa icha killa pacha ninchik.
Inkakunaqa killata Mama Killa nispa yupaycharqanku.
[allichay] Killa mit'akuna
1. Killa wañuy (Musuq killa)
2. Llullu killa(Wawa killa)<
2.-4. Wiñaq killa (Paqariq killa)
5. Hunt'a killa(killa)<
6.-8. Wañunayaq killa
[allichay] Kaypipas qhaway
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Killa.
Imagen a escala que muestra la distancia entre la Luna y la Tierra


text:
Kasarakuy
Kasarakuy icha Kuskanchakuy nisqaqa warmip qusachakuyninmi, qharip warmichakuyninmi.
Kasarakuyqa runap kawsayninpi ancha hatun p'unchawmi, sinchita phistasqam. Kasarakuy p'unchawmanta warmi qusanwan kuskalla kawsanakunmi.
Kristiyanu inlisyapiqa tayta kuram warmita qusanwan kasarachin. Inlisyap hawanpitaq kawsay qillqakamachiy (registro civil) nisqapi kasarakunku, mama llaqtap mink'achisqan runam hallch'aman qillqamun.
Ñawpa pacha huk runa wakikunapiqa manas kasarakuychu karqan. Warmip qharip kawsanakuyninkunaqa hukcharayarqansi.
Warmi qhariwan khuyanakuspaqa, sirwinakuspa allinta riqsinakunman. Huk wakikunapitaq, ahinataq Arabya mama llaqtakunapi - manam sirwinakunkuchu, aswantaq taytanmi qusanta, warminta akllaspa kasarachin.
Musuq pachapiqa achka qusa warmikuna sasachakuyniyuq kaspaqa t'aqanakunmi, manaña kuska kawsanakuyta munaspa.


text:
Frank Sinatra
Frank Albert Sinatra, La Voz, sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin qhapaq raymi killapi 1915 watapi paqarisqa Hoboken llaqtapi, New Jersey suyupi - † 14 ñiqin aymuray killapi 1998 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi, California suyupi) huk takiqsi karqan, takichaq, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Wawa: Nancy, Frank, Tina
[allichay] Pilikulakuna
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Frank Sinatra.
- imdb =0000069 Frank Sinatra


text:
Johannes Gutenberg
Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg (1394-chá 1400-chá paqarisqa Mainz llaqtapi, Alimanyapi; † 3 ñiqin hatun puquy killapi 1468 p'unchawpi wañusqa Mainz llaqtapi) sutiyuq runaqa Alimanya mama llaqtayuq maki kapchiqsi karqan. Johannes Gutenbergqa liwru ch'ipachinatas chunka pichqayuq kaq pachakwatapi kamarqan, ancha achka Martin Luther-pa aliman simiman t'ikrasqan Dyus Simin Qillqa liwrukunata ch'ipachispa.
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Johannes Gutenberg.


text:
Paul Gauguin
Paul Gauguin (Eugène Henri Paul Gauguin) sutiyuq runaqa ( 7 ñiqin inti raymi killapi 1848 watapi paqarisqa Paris llaqtapi, Ransiyapi - 9 ñiqin aymuray killapi 1903 watapi wañusqa Atuona llaqtapi, Ransis Pulinisyapi) huk Ransiya mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.
Tayta: Clovis Gauguin, Mama: Aline Marie Chazal.
[allichay] Kaypipas qhaway
[allichay] Hawa t'inkikuna
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Paul Gauguin.
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul Gauguin.
- Galería de Arte Virtual
- Paul Gauguin en Polinesia
- Biografía