text:
Paqtataq Inka, Inti phawarqarinman quri challwa hina Willkamayuman. Hina kanman chayqa iskay pachak watamanta inti lluqsimunqa.
(Huk amawta Tupaq Amaruman nispa, Ispañulkuna sipichkaptin)
Kay qillqapiqa kastillamanta t'ikrasqay simikuna cursiva ñisqapim.
Kay willasqakunataqa Alimanyamanta kaq Thomas Müller uyarispa qillqarqan.
Una traducción española (por Oscar Núñez del Prado, Thomas Müller y Helga Müller-Herbon,
junto al texto quechua original y un comentario de Juan Ossio Acuña) se encuentra en la publicación:
Thomas y Helga Müller, Mito de Inkarri-Qollari (cuatro narraciones). Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 125-143.
Deutsche Übersetzungen dieser Texte sind zu finden in:
Thomas Müller und Helga Müller-Herbon, Die Kinder der Mitte. Die Q'ero-Indianer. Lamuv Verlag, Göttingen 1993.
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Huwan Qispi-p willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 85-chá watayuq).
Juan Quispe, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 11-Oct-1979.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 129-133. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Maymanta paqarispachá purirqan Inkarrí Qullarríwan apustaspa Punu Rayakama? Chay Rayapis Qullay qhapaqwan Inka qhapaqwan apustasqaku. Inka qhapaq apasqa hawas hamk'ata. Chaymanta imakunatawanchá aparqan: kukatachá, imakunatawanchá aparqan. Qulla qhapaqqa qusqa kisuta, qañiwa hak'uta. Hinaspa, Qulla qhapaqpa qusqanta ratullas Inkarrí tukupun wayrapiwan, hak'uta qhaquspa Inka qhapaq. Qulla qhapaqtaq mana hawas hamk'ata usachinchu. Hina kasqa, riki, chay Rayapi. Ima hinatachá chayta rimarqanku? Chayqa apustasqaku, Punuman Qulla qhapaq, Qusqutataq Inka qhapaq.
Hinaspan chaymantataq Punuman chamqarqan Qulla qhapaq. Kay ñuqanchik larumantaq, Qusqumantaq chamqamusqan kikin Rayamanta quri tawnata Inkarrí Inka qhapaq. Hinaspas quri tawnaqa Rumiqullqallaman chayamusqa. Rumiqullqa Wakarpay, riki, t'ikrana kachkan. Chayllaman chayamusqa quri tawna, hinaspan p'itarispa k'aspi ayllusqa p'itanpuni. Anchay hinataq p'itaspa Qusqukama quri tawna tariparusqa.
Chay Qusqu quchas karqa. Qucha patapi chakarqupukusqa chay quri tawna. Chayqa chay Rumiqullqamanta p'itaspa kay quri tawna patapi Qusqu kamakusqa, Qusqu llaqta paqarimusqa kikinpitaq quri tawnamanta.
Kikin quri tawnamanta Jesus Temblores Taytacha paqarisqa. Chay Qusqu llaqtap taytan Jesus Temblores, Kristu Jesus, Jesus Temblores milagroso kikin kwirpun kachkan, riki. Yuraqtaq karqan, kunanqa yanamantaq chay Taytacha tukupusqan. Chayqa inlisyata kamarqan, katedral inlisyata, chaypi chay Taytacha paqarisqa.
Chay Inkarrípa kamasqan katedral kachkan Santa Katalina. Inkarrí kamarqan chay misti katedralta Santa Katalina. Chay inlisyakuna tukurqan chay Inkarrípa, riki.
Kampanaqa Rayamanta risqas. María Angola mayunta, Mariano Angulotaq, qusan, lumanta. Qampa warmiyki kunan kaymanpas hamunman mayunta, qamtaq urqup uma kukunta hamuwaq.
Hinaqa Qusquman pi ñawpaqtaq chay katedral Taytachap turrinman chayapuspa "dong!" ñispan waqampusqa kampana. "Hina llalliwan manaraq warmiraq llalliwan" ñispa, hatun quchaman Lukriman Mariano Anguloqa yaykumpusqa, María Angolap qusan. Yanantinmi María Angola karqan chayqa.
Inkap kamasqan chayqa munayniyuq kawsaq rimaq karqan, quri qullutayuq. Chay quri qulluta kikinllamantas waqarqan, chay kampanaqa, mana watasqachu. Ahina kasqa chay.
Chay ahina kasqa, chayqa ripusqa chay María Angola. Kayllaña ripusqa, hayk'a watamantañachá chay ripurqan? Rayanlla sawkulla atisqapis chay María Angolaqa turripi, hinaspan ripusqan qusanwan.
Chay ispañulkunataqsi chay quri qullutanta hurquyta awaytiyasqaku. Hina ripusqa. Mana atisqachu, manaña chaytaqa qampas ñuqapas mana rikuniñachu. Kikin katedral pampaman uraypusqa mana Qusquntin runapas atisqachu. Ni alambri, ni kabristu, ni lasu, ni tawna, ni ima, ni waqra, ni imapas hurqusqachu. Pampaman chinkaspa, María Angola ripusqa qusanman chayqa, Lukri quchapichá qhari warmi kapunku. Ahina chay kasqa. Chay rantin rurasqallañam Qusqupiqa kachkan, mana Inkarrípa rurasqanñachu, hina kasqa. Chaypichá kay mundu paqarirqan, riki. Hinachá kasqa. Anchayllata chay Inkamanta yachani.
Sipipusqaku riki ispañulkuna Inkarrítaqa. Maypichá kanqa? Ñisqan riki hamusqa ispañulkunaqa kay hinata kawallukunapi, frinuyuqtakama. Hinaspa chayamusqaku. Mana papil rurayta [atispa] Inkarríqa khipullapis rimasqa, q'aytu khipullapi chayqa ñisqa, khipullapi papilta apachimun. "Imataq kay q'iwiri, k'umuchu, kay takillpuchu kay", ñispa, "kay iskribisqata?" ñisqa Inkarríqa. Hinaspan kawallupi chayamuptin firrutataq mikhuchkan qurita qarachimusqa pesebreman, kawallunpaq. Chayqa chay quriwan kutispa hamuspa, sipipusqanku wakinta Inkarrítaqa.
Chaymantas Inkarríqa ripusqa Paytiti llaqtapi. Maychá kachkan chay llaqta? Manachá awiyunpas tarichkanchu. Chayta ripurqanku chayta saqirispa, wakinninta sipiptin. Kunan chaypichá kachkan, riki.
Imatañam kay taripayman pisiñam chayqa. Pisiñam, riki, kanqa. Qamqa yachachkankichá. Iskay waranqa watallapaqtaqsi kay mundu Jesus paqarirqan. Chayqa kunanqa, riki, kachkan waranqa isqun pachak qanchis chunka qanchisniyuq watañachu, imahinachu kachkanpas? Chayqa pisiñam llakikuyninchik kay taripayman, Dyusninchikpa kay timpunchik, kay kawsay timpunchikpa tukunanpaq. Hinallapaqsi Jesus Dyusninchik paqarirqan.
Chay riki hayk'allaña faltachkan iskay waranqapaq? Iskay chunka watallaña. Chayqa may chikantañataq munasun? Chayllay timpunchik kanqa. Jesusninchik defrentechá maymanpas churawasunchik, Dyusninchik kamaqninchik, hanaq pachaman.
Kay timpunchik tukurqukuptinqa, ima hinachá kasun? Ispiritu Santup timpunpis tukupunña, ñinku, chayqa. Maymanchá kay timpunchik tukukuptinqa ima timpuchá kanqa? Chayta manam ñuqapas umayta prubanichu.
Chay timputa kasqa, riki, Dyus padre eterno timpun ñichkankutaq. Chaysi karqan, manas kay inti kasqanraqchu, killallaraqsi kasqan inti. Ahinallam chaytapas uyarini. Chaypi kawsarqan Dyus padre eternop wawankuna ñawpachá, riki. Ñawpa kay intirrukuna. Chay kunanqa umanku kapuchkan mach'aykunapi muntun-muntun maypipas, ch'akisqa kachkan. Anchaychá karqan chay timpuqa.
(qallarinaman)
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Feliks Machaqa-p willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 40-chá watayuq).
Felix Machaqa, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 15-Apr-1980.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 135-136. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Kay timpu imahinapipas tukuwasun hayk'aq timpupas. Anchaypichá chaypiqa ima hinapis kasun, wañuqwanpas kawsaqwanpas, hina misti hina musu. Chay hina kaqllapas ima hinapis kasunraqchá, riki, chay taripay pachapi. Taripay pachapi kasun, timpu tukupunqa. Hinaspaqa lluqsimuchkan chayqa, kay larumantañataqchus lluqsimunqa, uraymantachus, wichaymantachus. Chay hinataqa rimachkanku, riki, icha mana kaqllataqchu kasun. Imahina timpupas kaq huk timpuña kanqa, kay taripay pacha tukukuptinqa. Chayqa wañuqwan kawsaqwanqa tupawasun. Imahina kakusunchá? Ñispa ñinku chaytaqa.
Ñawpa timpupiqa ñawpa machupunichá karqan. Ñuqanchik hinachá runa kaytaqa karqan. Imahina trasayuq runachá karqan? Chaytaqchá haqay tiyanankupas kichka patakunapi kachkan, chimpakunapi kachkan, riki. Anchay chay ñawpakuna karqan chayqa, huk timpuyuqchá karqan.
Chayqa killallas intinku karqan, mana kay inti hinachu. Chaysi kay taytanchik inti lluqsimuptin, ch'akirqapunku. Mana intip rikunan. Imahinam chay killalla karqan intinku? Chayllapi puriqku. Chakrata llamk'aqku. Huk timpuña chay, riki. Wak hina wasitapas ruranku muyutakama, mana kachiyuq mikhuqsi. Imahinam chay karqan? Chay timpupas [manas] wiraquchakunapas, dukturpas karqanpunichu. Imahinam karqanpas icha manachu karqan? Hayk'aq timpullapas ima timpullapipas hawayllanchikkunapas chay taripay pachata rikunqapuniyá, riki. Imahina klasi runachá kanqa? Manachus kay hina mikhuq kanqa? Imahina p'achayuqsi kanqa? Ima kikillamantachus sach'ata frutata mikhuqllanñachus kanqa? Imahinachá kanqa?
Chay ñawpa timpumanchá kunan qatichkanchik. Chawpi timputa mana kachkanichu, imapaqtaq? Chawpi pasamanñachu karqan chay ñawpaq machu timpumanta huk, imahina kanpas? Mana chayta yuyaychaniñachu. Misti ispañul timpuchá chay chana timpuqa. Phiwi imapas karqanpunichá. Misti ispañul anchaymi chana wawa ñisqa. Anchaytam ñuqaqa uyarini.
Imahina kanqapas? Qhipaq timpuman kutimunqachu, manachu Inkanchik Inka timpun? Imahinam kanqapas? Rimayqa kachkan, riki. Ñas kunanqa hatariramuchkanña, umallanraqsi kunanqa hatariramuchkanña, hatarimunqa chay pacha. Chaysi ichaqa chay pachamanta ispañulkuna, chana wawakuna ñuqanchik hina waqachakunqa, llamk'anqaña, ñinku chayqa.
Yaqachus chay timpumanpunichus kutisunpas. Hinallamanñam kachkanchik. Manam asindadupas kanñachu. Llapanku imataña rurachinku chaypas, qullqikullankuwanña imallanña rurachikuchkanku llamk'achikuchkanku. Yaqachá chay timpuman hinapuni ayri- ayripunim kapuchkanchik. Ñichkankutaq, hina, rimayqa kachkan. Inkarríqa chika-chikamanta hatarimuchkan, may pachachus hatarimunqa chayqa, pampachakunqa mistip timpun, asindadu ispañulpa timpun.
Inkarríqa p'ampachasqachá. Ima purkiriya, saqrakunaraqchá, ima mistip p'ampasqanchus! Imachá, chaypunichá riki? Kunanqa hinapaqpunichá kay timpu imahinachá? Dyusninchikpa munayninwanchá kamanqa, chaychá hatarimunqaqa. Icha chullallam Dyusninchikqa Taytanchikqa hanaq pachapi, munayniyuqqa, riki.
(qallarinaman)
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Domingo Pawqar-pa willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 85-chá watayuq).
Domingo Paucar, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 14-Sep-1979.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 136-138. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Inkarrí rikhurimusqa ñawpa timpupi, Raya q'asamanta, Qullarríwan Inkarríwan, quri tawnata chamqamuq kasqaku. Hinaspan Qullarrí chamqamusqa ñawpaqta Raya q'asamanta; chay "lliwh, lliwh, lliwh!" chinkaykamuchkasqaña, qhipaqtañam Inkarríqa chamqamusqa. Chayqa Qullarríqa chamqamusqan Qusqu llaqtata tawna chakakapusqa quri tawna; chayqa chaypi llaqtata kamarirqakapun. Sichus Inka indígena ñawpaqtaq chamkamunman karqan chayqa, anchayqa kay Q'iru Qusqupis llaqta kanman karqan.
Inkarríqa hamusqa lliwtas warak'awan warak'aspa, lliw urqukunata pampayay tiyaq. Chayqa haqay larupi, qaqa larupi, pampa riki; kay laruqa qaqallaña. Chaypis Qullarina Inkarríman tamalta q'uñiyta taripachisqa. Chay tamal q'uñiyta chaypi mikhuykuspa, mikhuykuptin chay rumiwan warak'aspa kay urqukunata pampachaman karqan. Hinaspañataqri Qullarinaqa chay rumita warak'amanta hurqukusqa, chayqa ch'usaqllata may liwirqun manaña imawan. Chay quruntachallanñas chay ch'uqlluchatawanchá tamalta taripacharqa chaychata tukumuspaña chaywan warak'amusqan chayqa.
Haqay urqup qhipa larunpi huk urqu kachkan. Chayta ankayta wasi punkunta hina kuska chawpinta chay quruntachá pasamusqa. Anchayqa kay wasi punku hina karqan. Kunansi chay qaqa thuñikapun. Pasaqtas chay wasi punkuta hina punku pasarqan. Pasarqan urquta.
Chaymantaqa chay Inkarríqa maymanchá ripukurqanpas. Anchay kay mayu ukhupi Inkarrípa yupin, ñinku. Anchay hina runa yupi hina saruykuspa kachkan muqu rumipi; rumitaqa chay t'uruta hina lluchk'arisqaraq chayqa. May munayniyuqpunichá Inkarríqa kakuq?
Chayqa maymanchá Inkarríqa yaykumurqanpas. Aswan Paytiti llaqtamanchá, maymanchá. Ima hina kanqapas kay Inkarríqa, taripay pacha tukukuptinqa, rikhurimunqachus. Icha wañupun chayqa, manañachus. Mayraqchá Paytitipis llaqtapis kakun. Manataq Inkarrí rikurimunchu, ichas wañupunchus, ichas kawsakuchkanchus. Kawsaspaqa, kay taripay pacha, kay timpu tukukuptinqa rikhurimunqachá.
(qallarinaman)
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Paskuwal Samata-p willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 40-chá watayuq).
Pascual Samata, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 1-Oct-1980.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 138-143. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Qullarrí Inkarríwan kay Qusqutapas kamaq karqanku iskayninkumanta. Chay yanqa q'asamantachá Inkarrí ñirqan. Ima q'asa, ñinku. Chaymantataq Qullarrí chamqamurqan quri tawnata. Chayqa Qusqupiqa quri tawna patapi kamaripunku, qucha patapi Qusquqa kachkan, riki.
Chay hatun katedral Inkap kamasqanraqmi kachkan, rumi muldiyasqakama. Anchaypi kamaq kasqaku, hinaspa chaymantataq hatun katedral Taytacha kamarqunku Qusqupi. Chaymanta Qusquqa kamakapun, anchayqa quchachá kanman karqan.
Chaychá chay Qusqu machu chachakuma hap'ichkan. Qusqutaqa chaysi hap'in kunankama tiyachkallan, kay timpu tukuykama. Chay machu chachakumata Inkarrí churarqan, paysi plantasqa. Chayqa sunqunpipas kachkanman hinachá animunqa, tiksita hap'ichkan. Machu chachakuma kumpakunqa chayqa, temblorpas qhasupunqa. Imapas kanqa hinayá, riki. Manam kumpakunanchu chay. Paymantapuni wikch'ukunqa chayqa, timpuchá tukukunqa, pisiña riki.
Qullarrítaq chay muldiya rumikunata chaypiqa, chay chika pukllasqanqa chay Kalka uraypiqa. Muldiya rumikunata rurasqaku Qullarríwan Inkarríwan iskayninku pukllaspa. Chay chikataq chay Kalka uraypiqa Inkap pukllasqanqa, qhawachkanku qullqimantam, kunanpas qhawachkanku. Anchaypi pukllaspa chaypi kallpata rurakullankutaq. Anchaykamallam chaytapas yachani.
Chay machu chachakuma kumpakuptin chayqa kay mundu tukukunqa. Pisiña timpu tukunanpaq chay sayanqa machu chachakuma. Chay timpu tukuptintaq wañusunpas, ima pacha limbuyanqapas; pachas limbuyanqa. Ankay Inkarríninchikpa kamasqan inti, anchay urayamunqa, hinaspan ruphapuwasunchik.
Qullarrí tukuchinqa kay pachata, Inkarrí kaqtaqa nak'apunku, manam kanchu. Qullarrí kawsachkan. Chayqa kawsachkan Qullarríqa – Ima ñisqan chay llaqtata? – Paychis [Paytiti] llaqtapis, Paychi [Paytiti] inkantupi, maychá kakunpas?
Chay Qullarrí kutimunqas timpu tukuyta. Kutimunqa chayqa haqay q'uncha ruminchikkuna, kay rumikuna, kay k'aspikuna quriman tukukunqa, qullqi. Ñisyu qhawasunchik kay timpu tukuytaqa. Yastataq kay mayukuna quri atinqa. Manayá imapaqpas walinqañachu. Ñuqanchik pura rantirikusun, qullqiyua karqusun, chay manaña imaman hurquwasunñachu. Lliwpas qullqiyuqpuni kanqaku chay timpupiqa. Wañuy timpu tukuytaqa qurillaña imapis hatarinqa. Wañunanchik k'uchutayá hina kanqa. Manaraq wañuchkaptinchik chayqa, manañayá quritapas imapas as-astachá gastasun. Manapas gastasunchu, hinaña, riki.
Chay timpu tukuytaqa inti urayyanpunqa kay pampaman hinaspa ruphapuwasunchik llapanchikta. Allin kristiyanutaq hanaq pachaman ripusunchik, chaypis ispirituman tukumusunchik. Mana allintataq wiñay-wiñay ñiqinpaq ruphawasunchik nina.
Wakin allin runa ispirituman tukusunchik, hinaspa kayman kutiykamusun. Kaypi frutallaña kapunqa anchay pachapi. Manaña papa kanqachu, mana imapas kanqañachu. Kay pachapi tiyapusun kawsaq. Ispiritu imahina kay pichinchuchakuna hina, ima sach'apas frutaman tukupunqa. Imahinachá kanqapas? Warminchikpas kanqachus manachus? Imahinachá chay timpuraqchá yachakusunchik? Manam kunanqa yachakunchu.
Ispiritu Santu timpu. Quriyuq timpu kaq, ankay timputa as mana yuyachkanichu. Mana sutinta yachanichu. Kay timpuman kapun. Ispiritu Santu timpupiqa manam p'achakuqpas, ñuqanchikqa phuruyuq kasun, pichinku hina chhukrunachayuq kasun, riki, raprayuq kapusun chayqa. Manaña imatapas yachasunñachu.
Chaylla chay Ispiritu Santu, ispiritu kapusunchik; chayyá Ispiritu Santu timpu. Chaytaqchá, riki, manaña papa llamk'aytapas imatapas yachasunñachu, kay timpu tukukuymantaqa. Kay timpu tukunallanpaq Qullarrí kutimunqa. Chayllapi lluqsimpunqa kay pacha, illariypitaq Inkarrí karqan chayqa, timpu tukukuyllapaq.
(qallarinaman)
Kay willasqakunataqa José María Arguedas uyarispa qillqarqan. Chay Pukyu llaqtapi tawantin ayllukuna: Qullana, Chawpi, Pichqachuri, Qayaw.
Una traducción española, junto a los textos originales en quechua, se encuentra en la publicación:
José María Arguedas: Puquio, una cultura en proceso de cambio. Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, pp. 184-232.
José María Arguedas-pa uyarispa qillqasqan, Mateo Garriaso-p willasqan (Chawpi ayllup uman, Pukyu llaqtapi).
Mateo Garriaso, Chawpi ayllu, umalliq (cabecilla), distrito de Pukyu / Puquio, provincia de Lukanas / Lucanas, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1952.
Pukyu: Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, p. 190. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Inkarríqa sallqa warmipa wawallansi kasqa. Taytantaq Inti Tayta kasqa. Chay sallqa warmi wachapusqa, Tayta Inti churispakusqan Inkarríta. Rey Inka kimsa warmiyuq kasqa. Inka rurasqan kachkan Aqnupi. Qillqata pampapi, binu, aqa, tragu kachkan, timpuchkan.
Inkarrí rumita qatisqa asutiwan, kamachispa. Hanaykunaman qatisqa asutiwan, kamachispa. Chaymantaña llaqtata fundasqa. Qillqatallas Qusqu kanman karqa.
Allinlla. Chaymantañataq wayrata wichqasqa Inkarrí Usquntapi, hatun Usquntapi. Tayta Intitataq taksa Usquntapi watasqa, timpu durananpaq, punchaw durananpaq, rurananta rurananpaq, Inkarríqa. Chaymantañataq wayrata watarquspa, hatun Urquntapa puntanmanta, quri tawnata wikullumusqa, "Kamanqachus Qusqu," ñispa. Manam Qillqatapi kamasqachu. Tawna challurakamun ukumanraq. "Manam kamanchu," ñispa, Qusqupa kasqankama mudarakamusqa. Maymanchá chay karu? Manam qipa ñiqinqa yachanikuchu. Atawallpa ñawpa ñiqinraqchiki yacharqan.
Ispañul Inkan hapirqusqa Inka masinta. Maypiraq? Umallañas kachkan Inkarrípa. Chayllamantas urayman wiñachkan, ukuman. Chakinmansi wiñachkan. Chaysi kutimunqa Inkarrí, lliw kaspaña. Manam kunankama kutimunchu. Kutimunqan, kutikapamunqan, Dyus kumbiniptinqa. Manas yachanikuchu kumbininqachus Dyusninchik chayta.
(qallarinaman)
Josafat Roel Pineda-pa uyarispa qillqasqan, don Viviano Wamancha-p willasqan (Chawpi ayllumanta, Pukyu llaqtapi).
Mateo Garriaso, distrito de Pukyu / Puquio, provincia de Lukanas / Lucanas, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1956.
Pukyu: Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, p. 192. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Wamanikunaqa propiopunim ñawpa señorpa Inkarrípa churasqanmi. Wamaniqa segundo dyusninchikmi riki. Llapallan urqukunapim wamaniqa, llapa urqun wamaniyuq. Wamaniqa pastutam animalninchikman qun, ñuqanchikmanqa sirkanta agua ununta. Dyusninchikmi puyuta, parata churan, grasya bindisyunmantam chaskinchik. Taytanchik wamaninchikmantaqa agua unullata chaskinchik, Dyusninchik kumbinisqanta kamachisqanmi. Icha lliwqa ñawpapiraq Inkarríninchik churasqanmi. Paymi churasqa lliw kasqanta. Chayqa llamkaptinsi, taytan Intita ñisqa: "Suyaykuway!" ñispa. Chaysi irru sinchuwan watasqa Intita Usquntapi urqupi, Wanakupampa larunpi. Inkarrípaqa Inti taytanmi kasqa. Inkarríqa achka quriyuqmi. Kunanqa Qusqupim kachkan, ñinku. Pis aparqa Qusquman, uma umallantam apaspa. Chayqa chukchachansi wiñachkan, kwirpuchansi urayman wiñachkan. Pay qispiptinqa, huysiwpas kanqachá.
Wañunan kaptinsi: "Uy quri qullqi", ñispas, tukuy pachapi chinkarichisqa qullqita. "Qanchis istadupi quri qullqi pakakuy!" ñisqas. Chaymantaqa pichayá sipirqa? Ispañulchachriki sipirqa, umantataq Qusquman apasqa. Chaymantas pisquchakuna chalapi takichkan: "Qusqupi Rey, Qusquta riy!" takichkan.
(qallarinaman)
José María Arguedas-pa uyarispa qillqasqan, don Nieves Qispi-p willasqan (Qullana ayllup uman, Pukyu llaqtapi).
don Nieves Quispe, Qollana ayllu, umalliq (cabecilla), distrito de Pukyu / Puquio, provincia de Lukanas / Lucanas, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1952.
Pukyu: Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, p. 193. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Inkarrí, paysi munayniyuq kasqa. Pipa churinchá karqa? Tayta Intipachá karqa. Segundo dyus kaspa mandakuyta karqa. Qillqatapim aqa, tragu, binu timpuchkan, paypa rurasqan. Qillqata Qusquchá kanman karqa. Usquntamantas tawnata chuqarusqa Inkarrí Qusquman. Qillqatapa hawantintas llantuykuspa ukuman pasasqa. Qusquman chayasqa. Maychá Qusqu. Manam yachanichu.
Inkarrí chuqasqa rumitapas. Rumipipas luqusqa mitupi hina chakinwan sutilla. Allin señorsi kasqa. Rumitapas wayratapas mandasqa. Tukuytapas mandasqa. Allin qari karqa, allin maqta. Manam riqsinichu.
Manam kawsanmanchu. Limapis uman kachkan. Maytas, maytas, maytas padisirqa. Manam yachanikuchu wañusqanmanta. Manam mandamintun rurakunñachu. Mandamintun, wañusqa kaptin, manam yachakunchu ni rurakunchu.
Taytachachiri payta qunqachirqa. Imaychá. Manam yachanichu. Kunanqa yaku, naturalpas, imapas Dyuspa kumbinisqanmi. Riki kachkan Qillqatapi, aqa timpuq, binu timpuq, tragu timpuq, Inkarrípa rurasqan.
(qallarinaman)
Alejandro Ortiz Rescaniere-p uyarispa qillqasqan, María de García-p willasqan
(Wamanqa = Ayakuchu llaqtamanta, pichqa chunkachá watayuq).
Ciudad y distrito de Ayakuchu / Ayacucho, provincia de Wamanqa / Huamanga, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1972.
Pukyu: Alejandro Ortiz Rescaniere, De Adaneva a Inkarri: una visión indígena del Perú. Lima, 1973. pp. 135-137. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Inkas hamusqa Qusqu llaqtamanta, ñinku. Chayninta puririptin, Inkataqa pichinchurukuna miski takinqan rimaykusqaku kusirichisqaku. Ancha purisqanmanta yawarchasqallaña chakillanpas chaqruykuspa, taquykuspa llapan llaqtakuna, runakunapas yacharqaniku tarpuyta, kunan hina chay hinata rurasqaykuta.
Warminpas paypa qipanta risqataq. Chay warminpa lliklla kasqa chirapa hina suma-sumaq kulurniyuq, umanpi ruquyuq, qasqunpas kurpiñuwan tapasqa. Iskay chunkas pullirankuna kasqa: ñawpa ñiqin walinsi kasqa yuraq utkumanta, iskay ñiqin ñataq puka utkumanta, chaymanta apasqataq qullqiwan allin achalasqa utkumanta walita, chaymanta hamun llama qaytuchawan awasqa wali, hawanpi rin, achka wali paqumanta awasqa; llapa llamapa hawanpi, wikuñamata awasqa, qullqiwan, quriwan sumaq achalasqa, qusanpa yawarninwan tiñisqa walinqa kasqa.
Sapa llaqtaman chayaspanku, warminqa yanukusqa. Mana pipas chaykuna yachasqanta pay qapaq Inkapa warmin yachachiwanku. Chay Inkaqa Intipa churinsi kasqa; sallqa, saqispa, mana mikusqa warmipa wawan.
Ichayá mana ancha llakinanpaq Inkaqa chay churinta rurarqa. Aslla watallapi chay churin rikurirusqa kallpasapa, alli-allin kallpayuq, ancha maqtallaña. Manayá kunan runakuna kaq hinachu, qasqunpi mancharisqa akatanqa hina yanqa purikuq.
Qullarrí ñinkum warminta, Qullas riki kasqa. Qusqumanta chayamuptinku, kumunkuna llaqtakuna llapallayku hatarimuniku, rikchariniku.
Wataqa ñisqan llaqtaman Inkarrí chayaykuspas, mawka usutanta allinchasqa, chaymi chay llaqtapi sapatu ruraqkuna kan. Qillqata pampaman chayaykuspas, Inkarrí llamankunata samaykachisqa, chaysi runakuna llamasapallaña chay llaqtapi. Inkawasita chayaykuptinkus, yarqay hipirusqa, hinaptinsi llapa ima apasqanta quykuspanku mikunata chaskisqaku, chaymanta pacha tukuy llaqtakunapi feriakuna kan.
Huk churinpas kasqataqsi Ispañarrí sutiyuq tayta Intinchikpa. "Imanasqam wawqiy apu apullaña, llapa imaymana ruraq?" ñispataqsi Ispañarrí tapurikun, "ñuqallatach rispitawanmankuqa, allin maqta kaptiy, kallpasapa kaptiy, hatun-hatun laniyuq, mana chakinkuna yawarchasqa wawqiytachu." Intipa churin Ispañarrí ñisqansi, chay hinata rimasqa ancha chiqniywan, urqukunapas kununusqata, hinataqsi wawqinta maskaspan saqisqa qillqata.
Inkarrísi qillqata ñawinchaspa piñakuspa qaparisqa: "Ima uywakunam, ima pisqukunam atakanwan qanrayachispa kay aswan yuraq papilta?" ñispa ñisqa.
Ichaqa Inka yachasqaña chay wawqinmanta; chaysi kiputa paypaq saqisqa, qaytumantas chay kipuqa. "Ima millay runa paraq chay awasqa, chay mawka pacha?" ñispa rimasqa Ispañarríqa.
Mama Killas tayta Intiwan huñunakusqa, puka turupas amaruwan. Pachañataqsi puririyta qallarimusqa. Pachas kuyurisqa. Chaymantas wawqin Inkarrípa umanta pakakarusqa. Chaymanta pachas runa nakaq rikurimusqa.
Chaymanta pachas Inkarrípa umanqa kawsaylla kawsachkan Pachamamanchikpa sunqun ukupi.
Ñinkum, huk punchawsi chayamunqa, chaypis uman, yawarnin rikcharispa aycha tullunwan huñunakunqa. Chay punchawsi pacha paqarimunqa, maqta urukuna tutayasqapi pawanqaku.
Pariwana quchapa yakunpas chakirinqa. Chaymantañataqsi Inkarríninchikpa mana tukuy ruray atisqan musuq llaqta, ancha hatun llaqta chayraq rikurimunqa.
(qallarinaman)
Alejandro Ortiz Rescaniere-p, Marisabel Aramburú-pa, César Zamalloa-p, María Luisa Benza-p ima uyarispa qillqasqan, huk michiqpa willasqan Chakaray ayllu llaqtapi, 1970 watapi (comunidad de Chacaray, distrito de Ayakuchu / Ayacucho, provincia de Wamanqa / Huamanga, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, XIII/1970).
Pukyu: Alejandro Ortiz Rescaniere, De Adaneva a Inkarri: una visión indígena del Perú. Lima, 1973. pp. 130-131. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Ñuqam indio kani puro, legitimo. Llaqtaypipas chay hina puro indio. Qamkuna manam piruwanuchu kankichik. Qamkuna Pizarropa familyan. Ñuqa kani Reyes, Inkarríkunapa familyan.
Inkarrípa wawan mama killapa wawan, tayta intipa churin.
Inkarrí watarqun intita mas timpu durananpaq. Turutapas watarqun. Chay runa allin runa karqa, rumitapas purichaq.
Ispañamansi qayachisqa. Chaysi lamar quchapi rurasqa qurimanta chakata. Manaraq chakata tukuchkaptin, Pizarro wañurqachisqa qullqinrayku. Chay Pizarro kasqa kuchipa runan, Inkarríta wañurqachisqa armawan, balawan. Inkarrípa uniku karqa warakallan. Umanta kuchurquspas aparqachin Ispañaman. Kwirpun kidarqun piruwanu llaqtapi. Ispañapis uman kawsachkan, chapun siwichkan, sapa killapi raspakun.
Manas kunan kanchu Inkarrí. Inkarrí wañurquptinsi, Jesu Kristu chayarqun munaysapa poderoso silu. Jesu Kristu [mana] yachaytapas munanchu, Inkarríqa kachkan allpapi. Kristuqa huk lawpis manas mitikunchu ñuqanchikwan. Jesu Kristupa makinwansi hapichkan munduta naranhata hina. Mundu tikrarqukuptinsi, Inkarrí kutimunqa, hinaspas purinqa, ñawpa timpu runakuna hina. Llapachachanchik runakunas tupasunchik gentilkunapas, kristiyanukunapas.
Kaykunata yachan qaqakuna, urqukuna. Inkarrí rimarqusqa Sara-Sarawan, Sulimanawan, Achataywawan. Chay muntañatas rikurqusqa. Hatu-hatunsi, karu-karumantapas rikurimunsi, chaysi yachan llapachan.
(qallarinaman)
Alejandro Vivanco Guerra-p uyarispa qillqasqan, doña Práxides Avendaño de Castro-p Lima llaqtapi willasqan
(Chachas llaqtamanta, 47 watayuq).
doña Práxides Avendaño de Castro, distrito de Chachas, provincia de Castilla, Aplao, departamento de Ariqipa / Arequipa, 1976.
Pukyu: Alejandro Vivano Guerra, Una nueva versión del mito de Inkarrí en el Perú. Folklore americano. - México , Nr. 43(1987), pp. 15-23. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Ñuqa hamuni llaqtaymanta wawaykuna qawaq, Ariqipamanta Limaman. Limapi profesor Vivancowan tupani, waway Danielpiwan wasinpi willani Inkarrípa istoryanmanta, llaqtaymanta, kustumrikunata, takikunatapas, waka tinkaymanta, Niño Jesusmanta, rarqa aspiymanta, wawapa wañuchikuymanta.
Kunanñataq chay Inkarrímanta willaykamusqaykichik. Inkarrísi llaqtay larupi rikurisqa, rarqata aspispa, yakuta pusaspa yaku pusasqanmantataq chakiruptin kutisqa. Yakuta tapamuptin, yaku mana hamuptin, tapusqa: "Pitaq yakuta tapamun?" ñispa ñisqa, chaymanta ch'itirukusqa, ch'itirukuptinqa yachayta munasqa.
Chay yakutas taparusqa Qurupuna, urqu Qurupuna taparusqa ch'itiyninta. Chayllamanta Qurupuna wiksayuq kutirusqa. Unqunan sirkaña kaptin, mañan Inkarríta quri kirawta qullqi lawadorta wawanta uywananpaq. Inkarríñataq mana riqsiyta tukuspa hinaspa ñisqa: "Manam chay warmita riqsinichu. Pitaq chay warmi?" ñispa, "Manam chay warmipa wawan churiychu," ñisqa.
Qurupunaqa inkargamun iskay kutita chay Inkarríman, kimsa kutitapas. "Sichu mana apachimuwankichu lawadorta quri kirawta, hinaptinqa ninata supiruspan kanarusqayki!" ñisqa. Chaymanta Qurupunaqa ninata supirusqa. Allpata timpurachin nina – chuqtun! chuqtun! –, allpa ukuman Inka lluqsin huk trichuman, tawnanta apaykuspa, ripun Qusqu laruman. Chay Qusqupis tawnanta wischusqa, chay tawnan mayman chayan, chaypi llamkan Qusquta.
Rumikunatapas qatiq uwihata hina Inka, ruraq templokunata. Pizarro Conquistador chayan, payman regalan huk wasi hunta qullqita, manataq Pizarro kuntintakunchu chay wasi qullqiwan, hinaspa sipin chay Inkarríta. Pizarro ñisqa: "Ñuqa kakusaq chay qullqi pirqa wasiwan, wasi hunta qullqiwan," ñisqa Pizarro.
Inkarrí ñisqa: "Sipiwanki, ichaqa umay kakunqa, kwirpuy lluqsinqa," ñispa sipichikun. Pizarroqa mana apruwichanchu. Pachamama millpurun llapa wasita. Timpurun Qusqu. Allqutapas millpurun allpa. Mana imatapas apruwichanchu Pizarro. Chay hinata kastigarqan Inkarrí Pizarrota.
Patara achachiykuna willawarqa chay kwintuta Inkarrímanta. Chayta hapini umaypi, chayta kunan rimani, willakuni profesor Vivancoman.
(qallarinaman)
(qallarinaman)
(qallarinaman)
Julian Choqñe, 74 watayuq, (comunidad) Chuschama ayllu llaqtamanta (Ayakuchu / Wamanqa kitipi).
Pukyu: Kuntur Tusuy. http://www.palimpalem.com/1/huamanga-folklore/index.html?body10.html
Ñawpaqkunam Inka llapa imata apachimuq, Qarwarasu urquman. Misti ispañulkuna chayarqamuptinmi, pacha kutiy qallarin. Chaymi llapan urqukuna piñasqallañam kasqa. Wayrallapim purirqaku llapachan apukuna. Huk punchawsi llapachallanku huñunakurqamusqaku. Kay pacha kutiy tukumunapaq llapachallanku ñisqaku, Inkarrí kutimuchun kuntur hina, kutimuchun. Chaypunimantam, taki unquypi kuntur hina tusuniku.
(qallarinaman)
Qusqu llaqtap paqarisqanmanta willasqakunata rikch'anachinapaq kay qillqataqa kayman churamunim.
Pukyu: http://www.huascaran.edu.pe/ (manañam kanchu, kunantaq kaypi: libro2.pdf, 923 kB)
Ancha unay wataña, inkakuna manaraq chayamuchkaptinsi, kay Qullaw suyupi tiyaqkunaqa sinchita ñak'ariq kasqaku. Manam tarpuytaqa yachaqkuchu, manataqsi pipas yachachiq kasqachu. Chaysi, yarqachikuspaqa karutaraqsi puriqku, chaypis purun mallkikunapa, sach'akunapa rurunta pallaqku.
Chirichiptinkupas, puñuy aysaptinkupas urqukunamansi riqku, chaypis qaqakunapi mach'aykunaman yaykuqku, chayhinatas tiyaq kasqaku.
Mana husut'ayuq, q'ala chakillas purisqakupas, uywakunapa qaranwantaqsi p'achakusqakupas. Uywakunataqa wach'ikunawansi chaquq kasqaku.
Manataqsi ninatapas riqsisqakuchu, sinchitas ñak'arisqaku. Hankullatas mikhunatapas mikhuqku. Chiri killakunapipas manas ancha puriytaqa atiqkuchu.
Huk p'unchawsi tayta Intiqa, chay ñak'ariyninkuta rikuspa, nisqa: "Manku Qhapaq, Mama Uqllu wawaykunatan runakuna yanapananpaq kachasaq" nispa. Chaysi, Titi Qaqa hatun quchamantas Manku Qhapaq, Mama Uqlluwan lluqsimusqaku.
Manku Qhapaqsi makinpi huk quri tawnata apasqa. Chay tawnataqa tayta Intis qusqa kayhinata nispa: "Chay suyukunata kay tawnata sat'ispa purimunayki, maypin allpa ukhuman chinkanqa, chaypim Qusqu sutiyuq llaqtata hatarichinki" nispa. Paykunaqa tayta Intipa kamachikusqanmanhinas purinku, tawnata sat'ispa sat'ispa.
Chayhinata purichkaptinkus, huk p'unchaw quri tawnaqa allpa ukhuman suskhuykuspa utqaylla chinkarqapusqa. Taytankupa nisqanta yuyarispa chaypi Qusqu llaqtata sayarichisqaku.
Chaypis, Manku Qhapaqqa chay suyupi tiyaq qhari runakunata tukuy rurayta yachachisqa. Yachachisqas allpa llamk'ayta, mikhuykuna tarpuyta ima, manaña karu purinankupaq. Uywakunata michiytapas yachachillasqataq, chaysi llama uywayta qallarisqaku. Rumi pirqamanta wasi ruraytapas yachachillasqataq, allin kawsanankupaqmi tukuy rurayta yachachisqa.
Mama Uqlluñataqsi warmikunata yachachillasqataq. Yachachisqam wik'uña millwamanta awaykuna rurayta, chaymanta tukuy llimp'i punchukuna awaytapas.
Mikhuna wayk'unankupaq llink'i allpamanta manka ruraytapas yachachisqa. Huk ruraykunatapas yachachillasqataq. Chayhinapis llapa runa aswan allinta kawsayta yachasqaku.
(qallarinaman)
Qusqu llaqtap paqarisqanmanta willasqakunata rikch'anachinapaq kay qillqataqa kayman churamunim.
Pukyu: http://www.huascaran.edu.pe/ (manañam kanchu, kunantaq kaypi: libro2.pdf, 923 kB)
Ñawpaqmantam kay willakuy kan. Ñawpa watas tawa wawqikuna kasqaku, paykunaqa: Ayar Kachi, Ayar Uchu, Ayar Awqa, Ayar Manku nisqa kasqaku. Sapanka wawqikunas kaq warmillayuqtaq kasqaku, paykunaqa: Mama Waku, Mama Kuru, Mama Rawk'a, Mama Uqllu nisqa sutiyuq kasqaku.
Hukninkaq, Ayar Kachi sutiyuq wawqinkus, aswan kallpasapa runa kasqa, huk warak'allawansi urqukunata thuñichiq. Chayta rikuspas wawqinkuna chiqnikusqaku, mana rikuytapas atiqchu kasqaku.
Huk p'unchawsi wakin wawqinkuna, Ayar Kachitaqa mach'aypi wichq'arqapunku. Chayta ruraspas kimsantin wawqikunaqa ripuqku. Wanakawrimansi chayasqaku. Chaypis huk k'uychi rikhurisqa.
Ayar Uchu wawqis ñawparqusqa, chayllapis huk hatun wak'a rumiman tukurqapusqa. Chaypitaqsi Ayar Mankuta nisqa "Sutiykita Manku Qhapaqman t'ikray" nispa.
Iskaynin wawqikuna, tawa warmintin ripusqaku, chaysi Qusquman chayarqusqaku. Ayar Awqas ñawparqusqa, wakin qhawachkaptinsi, paypas huk rumiman tukurqapullasqataq.
Sapallansi Manku Qhapaqqa tawa warmintin qipasqa. Mama Wakus aswan mana manchakuq, allin amachakuq kasqa.
Qusquman chayarquptinkus Manku Qhapaq quri tawnata allpapi chinkaykachisqa. Chaypi tiyaq runapas Mama Wakuta rikuspas manchakuymanta ayqikusqaku. Chaypis Qusquta kamarqanku.
(qallarinaman)
Pukyu: Abilio Vergara: La Tierra que duele de Carlos Falconí. Cultura, música, identidad y violencia en Ayacucho. Universidad Nacional de San Cristóbal de Huamanga. Ayacucho, 2010. V. "Ofrenda" y las formaciones de la violencia en uns sociedad poscolonial, p. 180.
Huamanga, tierra que duele,
grandiosa en la desgracia,
la libertad es tu gloria,
tus himnos hacen la historia.
Taytachas rikchapakuchkan,
chakinsi paskarikuchkan,
sunqunsi rawray-rawrachkan,
ñawinsi kawsaypaq kachkan.
Yaqañas hatarimunqa,
manañas waqay kanqachu,
paywan llakiytas tanqasun
intilla lluqsimunanpaq.
Lamarpis umallan kachkan,
Wantapis sunqullan rawran,
kwirpullan quñiñakaptin,
manañas qanra kanqachu,
takllata hapiykullaspas
allpata wachachillanqa.
Kwirpullan quñiñakaptin,
manañas suwa kanqachu,
takllata hapiykullaspas
allpata wachachillanqa.
(qallarinaman)
Kay Thomas Müller-pa, hukkunappas qillqasqankunataqa asllata llamk'apunim,
kay qatiq kastilla rimaymanta simikunatam t'ikraspa:
Hasta – -kama; Barreta – Tawna; Papá – Tayta; Extraña – Wak hina; Volteay – T'ikray, Tukuy; Parlay – Rimay; Señorayki – Warmiyki; Vida – Kawsay; Vida kasqa – Kawsasqa; Qué tal – May; Fuerza (Fuwirsa) – Kallpa; Pertenesey – Kapuy; Kuntistay (< contestar) – Kutichiy; Despresyay – Pisichakapuy; Intindiy – Unanchay; Mientras – -chkapti-; Desde que – Chay pachamanta; Tantu – Chay chika; Pero – Icha, Ichaqa; Porque – Imaraykuchus; Sino – Aswanpas; Bena (Vena) – Sirk'a; Klaru – Riki; Trawahu (Trabajo) – Llamk'ana; Ambisyusu - Munaysapa; Totalmente ambisyunay - Tukuy munayniyuq kay; Bueno - Allinlla; Todo - Tukuy; Kusta – Chala.
Kay p'anqapi t'ikrasqay simikunaqa cursiva ñisqapim.
Wakin kastilla simikunataqa chay hinatam qillqamuni, aswan allinta kamallasqanrayku, ahina:
Iskribiy (ispañulkunap yachaynin! = qillqay), Liyiy (ñawiriy), Frinu, Turri, Katedral, Kampana, Kumbintu, Monja, Firru / Irru (khillay), Karru, Aparatu, Elikoptero, Awiyun, Praktiku, Lus (Lámpara), Bidriyu, Imbentay, Foko, Alambri, Kabristu, Muldiyay < Moldear (llamk'apuy), Binu < Vino,
Dyus, Ispiritu, Grasya, Huysiw < Juicio, Kumbiniy < Convenir, Bindisyun < Bendición (kristiyanu iñiymanta!),
Agua unu (Pukyu llaqta runakunapqa yupaychaykunallapi takisqan, chayri "yaku" ñispa rimanku),
Timpu (pacha), Mundu (pacha), Laru < Lado, Luma (ch'utu, muqu), Kwirpu, Fruta (ruru), Lasu, Ingañay (llullay), Purkiriya < Porquería; Inkantu < Encanto.
Kutipayasqa simikunataqa manam qillqamunichu, ahinataq: "riki", hukkunatawan.
(qallarinaman)
Waruchiri qillqasqamanta rakikuna:
Inka Atawallpamanta harawikuna:
Inkamanta willasqakuna:
Wakin willasqakuna:
Runasimipi Willakuykuna, Qillqasqakuna
Rapip qallarinanman
Last update: 1 Jul 2010. © runasimi.de. The contents of this page may be distributed for non-commercial purposes, especially for spreading knowledge of the Runasimi language in the world and strengthening its position in its home lands. Please quote the original author (if not mentioned by name, write runasimi.de), and set a link to this page (write down URL, if texts or images of this page are used in printed version).
Qullarrí = Qullarí = Qullarriy = Qollarrí = Qollarí = Qollarriy = Qolla Rey = Qullarri = Qullariy = Qullari = Qollarri = Qollari = Qollariy; Qullarina = Qollarina = Qullarrina = Qollarrina = Qolla Reina; Tupaq Amaru = Túpac Amaru = Tupah Amaru; Inkarrí = Inkarí = Inkarri = Inkari = Inka Rey = Inkarriy = Inkariy; Ispañarrí = Españarrí = Ispañarí = España Rey; Qulla = Qolla; Qusqu = Qosqo = Cusco = Cuzco; Lukri = Lucre; Kalka = Calca; Qurupuna = Qoropuna = Coropuna; Awsanqati = Ausangate; Paytiti = Paititi; Dyusninchik = Diosninchis = Diosninchik; Dyus = Dios; Katedral = Catedral; Ispiritu = Espíritu; Mariya Angola = María Angola; Mariyanu Angulo = Mariano Angulo; Santa Katalina = Santa Catalina; Quri tawna = Qori tauna = Qori barreta = Quri barrita = Quri warrita; Taki unquy = Taki onqoy; Ispañul = Español; Ispañulkuna = Españolkuna; Ispaña = España


c: text/html

text:
1Unay wichan Tayta Diosninchi shungun munashanta sumaj musyachicuran. Unay auquillunchicunata achca cutipa, tucuy-jinanpa willacujnincunawan musyachicuran. 2- 3Canan wichanmi ichanga Wawanwanna shungun munashanta musyachimashcanchi. Paywanmi Tayta Diosninchi llap-llapanta camaran. Llapan camashancunata Wawanpa maquinman çhurasha. Quiquishllan cashpan Tayta Diosninchipa shungun yarpashantapis musyachimanchi. Payga sumaj munayniyuj. Janaj pachapis, cay pachapis maquinçhu caycan. Paypa shiminta llap-llapan wiyacun. Llapan runapa juchanta Tayta Diosninchi mana imaysi yarparänanpaj nuwanchi-raycur rusçhu wañuran. Jinarcur janaj pachaman cuticur, Tayta Diosninchita mandäshinanpaj dirïcha-caj lädunman jamacuran. 4- 5Tayta Diosninchi Wawanta sumaj alli ñawinpa rican. Wawanman anjilcuna mana tincunchu. Anjilcunata maygantapis mana wamrachacuranchu. Wawanta ricsichicurmi ichanga, Tayta Diosninchi niran: ‹‹Wawämi canqui. Nuwapita cawanqui.›› Maygan anjiltapis mana musyachiranchu: ‹‹Taytayqui cashaj. Wawä canqui›› nir. 6Manchäga japallan Wawanta ricsichicur, Tayta Diosninchi niran: ‹‹Llapan anjilnïcuna Wawäta manchapacur alliman çhuranman.›› 7Anjilcunapaj musyachicur niran: ‹‹Anjilcuna caçhä cashpan wayra-jina shimïta purichinga. Nina-jina shungü munashanta ruranga.›› 8Wawanpämi ichanga niran: ‹‹Taytallau Tayta, munayniyuj cayniquiga mana imaypis ushyacangapächu. Maquiquiçhu cawajcunatapis allilla cawachinqui. 9Jucha aparicuyta wasguipashcanqui. Imatapis rurar, Tayta Diosninchipa shungun munashannuylla cawashcanqui. Chaymi runa-masiquicunapita jamllata acracushcaj. Cushi-cushilla cawanayquipaj camacächishcä. Nuwalla Tayta Diosniqui cä.›› 10Tayta Diosninchipa shiminçhu juctapis nin: ‹‹Taytallau Tayta, manaraj imapis captillan, cay pachata camarayqui. Janaj pachatapis maquiquiwan rurarayqui. 11Llapan camashayquicuna ushyacangapaj. Quiquiquim ichanga imaysi mana ushyacanquipächu. Janaj pachawan cay pacha müdana-jina maucayangapaj. 12Mauca müdanata-jina lluyllurinquipaj. Müdanata rucaycaj-jina rucarinquipaj. Quiquiquim ichanga mana rucacanquipächu. Imaysi mana ushyacanquipächu.›› 13Maygan anjiltapis Tayta Diosninchi mana niranchu: ‹‹Dirïcha-caj lädüman jamacuy cunçharyuyquicunata pampaman çhurashäcaman.›› 14Payga anjilcunata caçhacaycämun mandunta rurananpaj, shiminta çhasquicujcunata ricananpaj. Çhasquicujcunata Tayta Diosninchi jishpichinga.
Copyrighted Material
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Diospita yachakunqantsikkunaman yarpachakushun
“Yachatsenqaqcunata shonqiquicho yarparar rurë. Tsenopam llapancuna cuentata qocuyanqa waran waran mas cabal alli nuna ticraquicanqequita.” (1 TIMOTEU 4:15)
CANTICUKUNA: 57 Y 52
1, 2. ¿Imanirtaq animalkunapita jukläya kantsik?
NUNAQA manam animalkunanötsu kantsik. Porqui parlëta, qellqëta, leyita y wakinkuna parlapämanqantsiktam entiendita puëdintsik. Jina Diosman mañakïta y pëpaq cantëtapis puëdintsikmi. Yachaq nunakunaqa manaran musyayanraqtsu tsë llapanta ruranapaq peqantsik imanö yanapamanqantsikta.
2 Jehoväqa manam parlë yachaqllatatsu kamamarquntsik, sinöqa maskunatam qomarquntsik animalkunapita jukläya kanantsikpaq (Salmu 139:14; Apocalipsis 4:11). Kikin rikoqta kamamashqantsik karninmi, ima rurëtapis kikintsik akrakunapaq libri jaqimarquntsik (Genesis 1:27). Tsëmi kikintsik akrakïta puëdintsik parlëta yachanqantsikwan Jehoväta alabanapaq o mana alabanapaqpis.
3. ¿Imatataq Jehovä qomarquntsik alli kaqta akrëta yachakunapaq?
3 Jehoväqa Palabran Bibliatam qomarquntsik, imanö alabanapaq y sirwinapaq kaqta musyanapaq. Kanan witsanqa llapanta o pullanllata karpis 2.800 idiömakuna maschönam Bibliata leyita puëdintsik. Bibliata leyirnin y leyinqantsikman alleq yarpachakurqa Jehovä pensanqannö pensëtam yachakuntsik (Salmu 40:5; 92:5; 139:17). Y pënö pensarqa, imatapis alli kaqtam akrashun y imëyaqpis sirwitam puëdishun (leyi 2 Timoteu 3:14-17).
4. (1) ¿Ima ninantaq alleq yarpachakïqa? (2) ¿Ima tapukïkunapitataq kë yachakïchö yachakushun?
4 Alleq yarpachakïqa, imapis imanö kanqanman alleq pensëmi (Salmu 77:12; Proverbius 24:1, 2). Alläpam precisan, Jehoväpita y Jesuspita yachakunqantsikkunaman alleq pensanapaq tiemputa rakinantsik (Juan 17:3). Kë yachatsikïchömi yachakushun kë kiman tapukïkunapita: ¿Imataq yanapamashwan yachakunqantsikkunaman alleq yarpachakunapaq? ¿Imakunamantaq alleq yarpachakushwan? ¿Imatataq rurashwan yachakunqantsikkunaman mas seguïdu yarpachakunapaq y gustamänapaq?
¿IMATAQ YANAPAMASHWAN YACHAKUNQANTSIKKUNAMAN ALLEQ YARPACHAKUNAPAQ?
5, 6. ¿Imaraq yanapamäshun leyinqantsikta yarpänapaq y alleq entiendinapaq?
5 Wakin rurëkunataqa juk cösaskunaman pensëkarpis rurëta puëdintsikmi. Tantiyarinapaq, biciclëtawan o chakipa purikarnin o shutëkarnimpis. Peru leyinqantsikwanqa manam tsënötsu pasakun, porqui leyinqantsik höra juk cösaskunaman pensarqa manam entiendishunnatsu. ¿Imatataq rurashwan tsë mana pasamänapaq? Leyinqantsik höram alleq yarpachakunantsik imata yachakïkanqantsikman. Tsëmi juk pärrafuta o masta leyirirnin kënö tapukunantsik: “¿Imatataq kë leyikanqä yachatsiman? ¿Alleqku entiendi kë leyikanqäta?”.
Shimintsik rurinllachö Bibliata leyinqantsikqa yanapamäshun, leyikanqantsik höra juk cösaskunaman mana yarpachakunapaq y leyinqantsikman yarparänapaqmi
6 Nawintsikllawan leyinqantsikpitaqa, mas allim kanqa leyikanqantsikta shimintsik rurinllachö parlanantsik. Yachaq nunakunam estudiarnin tariyashqa, tsënö ruranqantsikqa mana qonqanapaq yanapakunqanta. Y tsëtam Jehoväqa musyan kamamaqnintsik karnin. Tsëmi Josuëta, “leyinqëkimanmi yarpachakunëki” nirqan, tsëpaqqa yanapanman karqan leyikanqanta shimin rurinllachö parlanqanmi (leyi Josuë 1:8 *). Tsënö leyinqantsikmi yanapamäshun, leyikanqantsik höra juk cösaskunaman mana yarpachakunapaq y leyinqantsikman yarparänapaq.
7. Yachakunqantsikman alleq yarpachakunapaqqa, ¿imanö sitiutataq y höratataq akranantsik? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
7 Yachakïkanqantsik höraqa juk cösaskunaman pensëqa fäcilmi. Tsëqa itsa pasamashwan alläpa utishqa kashqa o alläpa bülla kaptin. Tsëmi yachakïkanqantsikman alleq yarpachakunapaqqa, mas tranquïlu kaq sitiuta ashinantsik, jina alläpa mana utishqa kanqantsik hörata akranantsik. Tantiyarinapaq, Davidqa paqaskunapam yachakunqanman alleq yarpachakoq (Salmu 63:6). Y Jesusnam, yarpachakunampaq y Teytanman mañakunampaq mas tranquïlu kaq sitiukunata asheq (Lücas 6:12).
¿IMAKUNAMANTAQ ALLEQ YARPACHAKUSHWAN?
8. (1) ¿Imakunamantaq yarpachakïta puëdintsik? (2) ¿Imanötaq Jehovä sientikun nunakunata pëpita parlapashqa?
8 Bibliachö leyinqantsikman yarpachakurnimpis, juk cösaskunamampis yarpachakïtam puëdintsik. Tantiyarinapaq, Dios kamanqankunata rikarnin kënö tapukushun: “¿Imatataq Jehoväpita yachatsiman?”. Tsënö yarpachakurqa, itsa tsë hörachö Jehoväta gracias nir mañakurishun y juk nunakunawan këkarpis imanö sientikunqantsikta parlapärishun (Salmu 104:24; Hëchus 14:17). Jehoväqa cuentamanmi churamantsik y alläpam kushikun pëman pensashqa, mañakushqa y pëpita nunakunata parlapashqa. Bibliam kënö nin: “Tsëmi pëpa puntanchö juk libru qellqakar qallakarqan Jehoväta llapan respetaqkunapaq y jutinman yarpaqkunapaq” (Malaquïas 3:16).
9. (1) ¿Ima nirqantaq Pablu Timoteuta? (2) ¿Imakunamantaq yarpachakushwan yachatsikoq ëwanapaq o Bibliapita yachakïkaqkunata watukaq ëwanapaq alistakïkarnin?
9 Apostol Pablum Timoteuta nirqan, parlanqan, ruranqan y yachatsikunqan wakinkunata yanapanampaq o mana yanapanampaq kaqman alleq yarpachakunampaq (leyi 1 Timoteu 4:12-16). Noqantsikpis tsëkunamanmi pensanantsik. Tantiyarinapaq, Bibliapita estudiëkaqkunaman ëwanapaq alistakïkarmi, tiemputa jorqanantsik imanö ninapaq kaqman alleq yarpachakunapaq. Itsa kënö tapukushwan: “¿Ima tapukïraq o ima willakïraq Dioswan amïgu kanampaq yanaparinman?”. Tsënö yarpachakunqantsikmi yanapamäshun mas sinchi markäkïyoq kanapaq y kushishqa yachatsikunapaq. Jina yachatsikoq manaraq ëwarmi alleq yarpachakunantsik (leyi Esdras 7:10 *). Itsa Hëchus librupa mëqan capïtulunllatapis leyishwan, o ima versïculuta o ima publicacionpita yachatsinapaq kaqman pensashwan. Tsëmi yanapamäshun mas kushishqa yachatsikunapaq (2 Timoteu 1:6). Jinamampis pensanantsikmi yachatsinqantsik nunakuna imata wanayanqanta y Bibliapita yachakïta mas munayänampaq imanö parlapëtapis. Tsënöpam Bibliata mas alleq utilizäshun yachatsikunqantsik hörakuna (1 Corintius 2:4).
Yarpachakurninqa ama rasllaqa usharishuntsu, raslla usharishqaqa manam shonquntsikman chanqatsu ni Jehoväta agradecikunapaqpis yanapamäshuntsu
10. ¿Ima maskunamantaq yarpachakushwan?
10 ¿Imakunamantaq mas yarpachakushwan? Reunionkunachö o asamblëakunachö wiyanqantsikta apuntarqa, tiemputam jorqanantsik wayintsikchö yapë yarpärinapaq. Y kënö tapukushun: “¿Imatataq yachakurqö Bibliapita y Diospa markampita?”. Täpakoq y ¡Despertad! revistakunata, asamblëakunachö yarqamoq publicacionkunata leyinqantsikkunamampis pensëta puëdintsikmi. Jina juk wawqipa kawënimpita Anuario libruchö leyirpis, tsë willakï shonquntsikman chänampaqmi alleq yarpachakunantsik. Publicacionkunata leyirqa, precisaq yachatsikïkunatam marcanantsik o imata yachakunqantsiktam kuchunman qellqanantsik. Tsëmi yanapamäshun mas precisaq yachatsikïkunata yarpänapaq y discursuta rurar o juk wawqita o panita watukar y yachatsikurnin yachakunqantsikta shumaq utilizänäpaq. Yachakunqantsikman yarpachakurninqa ama rasllaqa usharishuntsu, raslla usharishqaqa manam shonquntsikman chanqatsu ni Jehoväta agradecikunapaqpis yanapamäshuntsu.
BIBLIACHÖ LEYINQANTSIKKUNAMAN CADA JUNAQ YARPACHAKUSHUN
11. ¿Imamantaq masqa yarpachakunantsik y imanir? (Päginapa ura kuchunchö willakïtapis rikäri.)
11 Llapan yarpachakunqantsikpitaqa Biblia ninqanmanmi masqa yarpachakunantsik. ¿Imanir? Këllaman pensarishun, ¿imaraq pasakunman Bibliata imëllapis qochiramashqaqa? * Qochimarnintsikpis peqantsikchö katsinqantsik textukunata y canticukunataqa manam qochimäshuntsu (Hëchus 16:25). Jehovämi santu espïritunwan yanapamäshun yachakunqantsikkunata yarpänapaq y pëllapaq kanapaq (Juan 14:26).
12. ¿Imatataq ruranantsik cada junaq Bibliata leyinapaq?
12 ¿Imatataq ruranantsik cada junaq Bibliata leyinapaq? Itsa semänachö wakin junaqkunaqa, Yachatsikunapaq Diospa Escuëlanchö tocamanqantsikta leyishwan y tiemputa jorqashwan leyinqantsikman yarpachakunapaq. Y wakin junaqkunana Mateu, Marcus, Lücas o Juan librukunapa wakin yachatsikïninkunata leyishwan, y Jesus ruranqanman y yachatsikunqanman yarpachakushwan (Romänus 10:17; Hebrëus 12:2; 1 Pëdru 2:21). Y leyinqantsikkunata alleq provechanapaqqa, Jesus kë patsachö këkar llapan ruranqankunapita publicacionkunachö willakïkunatam utilizashwan, tsëchö yanapakoq juk libruqa El hombre más grande nishqan librum (Juan 14:6).
¿IMANIRTAQ DIOSPA KAQMAN YARPACHAKUNANTSIK PRECISAN?
13, 14. ¿Imanirtaq alläpa precisan Jehoväman y Jesusman pensanantsik y imapaqtaq yanapamäshun?
13 Jehoväman y Jesusman pensanqantsikqa poqu cristiänu y sinchi markäkïyoq kanapaqmi yanapamantsik (Hebrëus 5:14; 6:1). Wallka tiempulla Jehoväman pensarqa, ichikllapa ichikllapam karupäkurishun y itsa hasta amïgun këtapis jaqirishwan (Hebrëus 2:1; 3:12). Bibliachö leyinqantsikkunata kushi kushilla mana chaskikushqaqa, Jesus willakunqannömi, “capoqyoq quepaq yarpacacharnin, y cushiquillacho cawaquita munarnin” Jehoväpita rakikärishwan (Lücas 8:14, 15).
14 Tsëmi alläpa precisan imëpis Bibliata leyinqantsikman alleq pensanantsik y cada junaq Jehoväta mas reqinantsik. Tsëmi yanapamäshun Jehoväpa imanö këninta qatita procuranapaq (2 Corintius 3:18). Kallpachakurninqa, Jehoväpita y imanö kënimpitam imëkamayaqpis yachakïta puëdishun. ¡Tsëqa alläpa kushikïpaqmi! (Eclesiastes 3:11.)
Jehoväman y Jesusman yarpachakunqantsikqa yanapamantsik Jehoväta kushishqa sirwir sïguinapaqmi
15, 16. (1) ¿Imanötaq yanapamantsik Jehoväman y Jesusman alleq yarpachakunqantsik? (2) ¿Imanirtaq höraqa Diospa Palabranman yarpachakunapaq tiemputa tarinan fäciltsu? (3) ¿Imanirtaq Bibliata leyinqantsikman yarpachakunapaq kallpachakunqantsikqa allipaq?
15 Jina Jehoväman y Jesusman yarpachakunqantsikqa yanapamantsik Jehoväta kushishqa sirwir sïguinapaqmi. Y kushikïnintsikqa cristiänu mayintsikkunata y yachatsinqantsik nunakunatapis yanaparinqam. Jina noqantsikrëkur wanunampaq wamranta Dios kachamunqanman yarpachakurninqa, masmi cuentata qokushun Dioswan amïgu këqa alläpa precisanqanta (Romänus 3:24; Santiägu 4:8, NM). Sudafricapita Mark jutiyoq wawqintsikmi Dios ninqanta wiyakunqanrëkur kima watapa carcelchö llawirarqan. Pëmi nirqan Diospa Palabranman yarpachakïqa shumaq sitiukunata reqipakïnö kanqanta. Diospa kaqman mas pensarqa, mana musyanqantsikkunatam Diospita musyarintsik. Jina yarpachakïyoq o llakishqa karqa, Bibliata leyï y tiemputa raki tsëman pensanëkipaq. Tsëmi, mas tranquïlu sientikunëkipaq yanapashunki.
16 Höraqa Bibliachö leyinqantsikman yarpachakunapaq tiemputa tarinanqa manam fäciltsu. Porqui kanan witsanqa tiempuntsikta perditsimaqnintsikkuna imëkam kan. Africapita Patrick wawqim, cada junaq imëka rurënin kanqanta willakun. Höraqa alläpa yarpakachätseq rurëkunam kan. Tsëqa, ¿imatataq ruran? Puntataqa mañakïninchömi Jehoväta willarin yarpachakïninkunapita, tsënöpam Bibliata leyinqanman yarpachakunampaq mas tranquïluna sientikun. Awmi, tsëta ruranampaqqa mas tiemputam wanan, peru Jehoväman mas witinampaqmi yanapan. Jina Diospa yachatsikïninkunata mas fäcil-lla entiendinampaqmi yanapan (Salmu 94:19). Rikanqantsiknöpis Bibliata leyinqantsik y tsëman cada junaq yarpachakunqantsikmi imëkachö yanapamantsik (Hëchus 17:11).
¿MËPITATAQ TIEMPUTA JORQASHWAN YARPACHAKUNAPAQ?
17. ¿Imë hörataq qamqa tiempïkita rakinki Bibliata leyinëkipaq y leyinqëkiman yarpachakunëkipaq?
17 Wakinkunaqa Bibliata leyiyan y leyiyanqanman yarpachakuyan y mañakuyan qoyakunapam. Wakinnam pullan junaq jamë hörachö, wakinnam tardikunapa o manaraq punukur y wakinnam qoyapa ichikllata leyiyan y ampipanam ichik masta leyiyan (Josuë 1:8). Awmi imë höra karpis leyita puëdintsikmi, peru cada junaqmi mana precisaq rurëkunapita tiempuntsikta rakinantsik leyinantsikpaq y leyinqantsikman yarpachakunapaq (Efesius 5:15, 16).
18. ¿Imatataq Jehovä änin cada junaq Biblia ninqanman yarpachakoqkunata y yachakuyanqannö rurayänampaq kallpachakoqkunata?
18 Bibliata leyinqanman yarpachakoqkunata y yachakuyanqannö ruraqkunatam Jehoväqa änin bendicinampaq (leyi Salmu 1:1-3 *). Jesusmi nirqan Biblia ninqanta wiyakoqkuna y ninqannö ruraqkunaqa mas kushishqa kayanqanta (Lücas 11:28). Cada junaq Biblia ninqanman yarpachakunapaq tiempuntsikta jorqarqa, Jehovä munanqannömi kawëkäshun. Y pëqa qomäshun, kanan witsan kushishqa kawakïta y shamoq tiempuchönam mana wanushpa kawakïta (Santiägu 1:25; Apocalipsis 1:3).
^ par. 6 Josuë 1:8: “Kë libruchö leykunaqa shimikichömi imëpis këkänan, y paqasta junaqtam leyinëki y leyinqëkimanmi yarpachakunëki; tsëchö qellqarëkaq ninqannö imëpis ruranëkipaq, tsëqa nänikichö alli kaqtam tarinki y yachëwanmi imëkatapis ruranki”.
^ par. 9 Esdras 7:10: “Esdrasqa Jehoväpa leyninta alli yachakunampaq y ninqannölla ruranampaq y israelïtakunata Diospa leyninta y alli këninta yachatsinampaqmi shonqunta alistashqana karqan”.
^ par. 11 Rikäri 2006 wata 1 de diciembri La Atalaya revistachö “Nuestra lucha para mantenernos espiritualmente fuertes” neq yachatsikïta.
^ par. 18 Salmu 1:1-3: “Mana alli nunakunapa yachatsikïninta mana wiyashqa nuna, jutsa ruraq nunakunapa näninchö mana shärashqa nuna, y burlakoqkuna jamakuyänanman mana jamakushqa nunaqa alläpa kushishqam kawakun. Pëpaqqa Jehoväpa leyninmi alläpa mishkin, y paqasta junaqta leyta leyirmi leyinqanman yarpachakun. Y yaku kuchunchö plantaraq montinömi tiempunchö wayunqa, y manam raprankunapis tsakinqatsu; llapan ruranqanmi allilla yarqunqa”.


text:
Marisol Espinoza
Marisol Espinoza Cruz sutiyuq warmiqa (* 31 ñiqin anta situwa killapi 1967 watapi paqarisqa Piwra llaqtapi - ), huk piruwanu willay kamayuq, pulitiku warmimpas.
Piruwanu Nasyunalista Partidu, Ollanta Humala partidupi wankurisqa kaspa, 2011 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan.
Alma mater: Piwra Mama llaqta Yachay suturnin.
2006 watamanta 2011 Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Marisol Espinoza.
- Sitio web de Marisol Espinoza en el Congreso de la República del Perú


text:
Wamachuku
Wamachuku nisqaqa (kastilla simipi: Huamachuco) Wamachuku pruwinsyap uma llaqtanmi, distritupas, Qispi kay suyupi, Piruwpi.
Yuyarina
Sutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wamachuku suti qhichwa simipi wamaq chuku nisqaman anchata rikch'akuptinpas, kulli simimantachá hamun. Wamachukupiqa manas hayk'appas qhichwa simitachu rimarqanku, ichataq ñawpa pacha kulli simitas. Čuko "allpa" niyta munansi, ichataq wama nisqap sut'intaqa manam riqsinchikchu.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Awgustinu munqhikunas 1553 watapis Wamachuku llaqtataqa kamarirqan.
1821 watapi Simón Bolívarwan José Faustino Sánchez Carriónsi Piruw republikap Ispañamanta kachariytas rimarispa kacharikuna awqanakuytas qallarirqan.
10 ñiqin anta situwa killapi 1883 p'unchawpitaq Wamachuku maqanaku nisqapi chilinu awqaqkuna piruwanukunatas atiparqan, Qullpa maqanakuy nisqapi.


text:
15-
21 de febrëru
NEHEMÏAS 9-11
84 kaq canticu y mañakï
Reunionpa qallanan (3 min. o mënus)
ÖRUTANÖ BIBLIACHÖ ASHINAPAQ
“Diosllapaq kaqkunaqa Diospa markantam yanapayan”: (10 min.)
Ne 10:28-30. Tsë “nacionpa markankunachö” täraq nunakunapa wamrankunawan mana casakuyänampaqmi änikuyarqan (w98-S 15/10 21 kaq päg. 11 kaq pärr.)
Ne 10:32-39. Rasumpa kaq adoracionchö tukïnöpa yanapakuyänampaqmi decidiyarqan (w98-S 15/10 21 kaq päg. 11, 12 kaq pärrk.)
Ne 11:1, 2. Rasumpa kaq adoracionchö yanapakuyänampaqmi shonqupita patsë änikuyarqan (w06-S 1/2 11 kaq päg. 6 kaq pärr.; w98-S 15/10 22 kaq päg. 13 kaq pärr.)
-
Yachatsikïninta alleq ashishun: (8 min.)
Ne 9:19-21. ¿Imanötaq Jehoväqa rikätsikushqa markanta alli cuidanqanta? (w13 15/9 9 kaq päg. 9, 10 kaq pärrk.)
Ne 9:6-38. ¿Imatataq yachakuntsik levïtakunapa mañakïninkunapita? (w13 15/10 22, 23 kaq pägk. 6, 7 kaq pärrk.)
¿Imatataq kë semänapaq kaqta Bibliachö leyinqä Jehoväpita yachatsiman?
Kë semänapaq kaqta Bibliachö leyinqäpita, ¿mëqantaq yanapamanqa yachatsikunäpaq?
-
Bibliata leyinapaq: Ne 11:15-36 (4 min. o mënus)
MAS ALLI YACHATSIKOQ KANAPAQ
Parlapar qallanapaq: (2 min. o mënus) Kë killa kaq revistata munatsikï, y yapë kutirnin imapita parlapänëkipaq juk tapukïta rurë.
Watukaq kutinapaq: (4 min. o mënus) Kë killa kaq Täpakoq revistata chaskikoqkunaman imanö kutinapaq kaqta rikätsikuri. Yapë kutirnin imapita parlapänëkipaq juk tapukïta rurë.
Estudiu biblicuta qallanapaq: (6 min. o mënus) Rikätsikuri Bibliapita imanö yachatsikunapaq kaqta (bh 32, 33 kaq pägk. 13, 14 kaq pärrk.)
DIOS MUNANQANNÖ KAWANAPAQ
19 kaq canticu
“Mas alli kaq kawakï”: (15 min.) Wiyaqkunapis parlakarayämunqam. Churari vidëuta. Tsëpitana tapukïkunata rurë. Juk publicadorta soltëruta o casäduta karpis, ichik tiempullachö tapupäri, Jehoväta sirwinampaq imanö soltëru këninta provechanqanta (1 Co 7:35). Y ¿imanötaq Jehovä bendicishqa tsënö ruranqanta?
Bibliapita yachakunapaq: ia 9 kaq cap. 1-13 kaq pärrk. (30 min.)
Yachakunqantsikta yarpänapaq y qateqnin semänapaq yarpätsikï (3 min.)
76 kaq canticu y mañakï


text:
Pinwinu
Pinwinu (Spheniscidae) nisqakunaqa yana yuraq alqa-alqa, ancha allinta wayt'aq, mana phawayta atiq pisqukunam. Pinwunukunaqa mama qucha patapim, chalapim q'isachan. Challwakunatam, umachakikunatam, yukrakunatapas mikhunku.
Chinaqa iskay icha ch'ulla runtutam wachan. Urqu chinawan kuska kawsan, sapsi runtuta uqllaspa. Iskay runtu kaptin, huklla kawsarin (wakin-wakinllapim iskaynin).
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Abya Yalapiqa kay pinwinukunam kawsan:
- Patranka (Spheniscus humboldti)
- Pataqunya pinwinu (Spheniscus magellanicus)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pinwinu


text:
Kayta nispanmi, kusa qellqaspanmi, waykinchik Pablo Landeo runasimipi qellqaq masinchikunata qayarimichkan:
“Ayllunchikkunapi ninchikmi: “kunan viernes santupi Kristu wañuptinsi, sabadu qallariyta galakuna, danzadkuna, saqrakuna, villanukuna (LLAPA TIHIRAS TUSUQKUNA, APAUNCHIKKUNAWAN KALLPACHAKUNKU) KAWSARINKU. Ñam qallarinqaña Lima suyupipas DANZA CEREMONIAL nisqanchik. Llapantin danzaqkunam, tihiras tusuqkunam, arpistukunapas, bihulinistakunapas KUNAN VIERNES TUTAM HUÑUNAKUNQAKU “ESTADIO MAMARApi”. Paykunapa kallpanwan, Llapa apunchikkunapa kallpanwanpas kallpachakuspam kay QAYAKUYTA apachimuyki, Hawansuyupi warkuykunaykipaqpuni.
Anchatam kallpachakuspa kusikuyku kayta uyarispa.
RUNASIMIPI QILLQAQMASIYKUNATA QAYAKUY
(Llamado a mis hermanos que hablan y escriben en runasimi)
Pablo A. Landeo Muñoz
Atuqpa Chupan Riwista
Pachamamanchikpa,
Waruchiri ñawpa runakunapa,
Tupaq Amaru Taytanchikpa sutinpi;
Karmen Taripha kuraq paninchikpa,
Tayta Arguedas kuraq wawqichanchikpa sutinpipas:
Wawqi-paniykuna:
Qamkunaman chayaykamuni kunan pachapi runasiminchik imayna kasqanmanta rimaykunaypaq, kay qayakuy imapaq kasqanmanta yachaykunaykichikpaq.
Chakra qunakuy qipa killa tukuyllatam Qosqo qhechwasimipi akllasqa rimaykuna / Antología quechua del Cusco[1] munapana qillqasqa maytu riqsichiypim,[2] tukunaypaq kaynata nillarqani: “Hago público, asimismo, la esperanza de que en un tiempo no excesivamente lejano, el runasimi reconquiste su autonomía y transite, como cualquier otro idioma del orbe, sin la necesidad del castellano que, durante siglos, a modo de prótesis /tawnahina/ le brindó su asistencia.”
Kunanmi kay qillqapi qawaykusunchik imanasqach kaynata nirqani:
Huk
Tawantinsuyuman ispañakuna chayamusqankupachamantam siminchikqa qillqaman yaykurqa kastillasimiman watasqalla.[3] Chaymantaqa diksiyunariyukunapas[4] iwanhilisasyunpaq liwrukunapas[5] lliwmi paqarimurqa runasimipiwan kastillasimipi kuskalla. Taytachapaq harawikunapas chaynallam karqa. Diyuspa siminta runakunaman yaykuchinapaq tiyatrukunallapim[6] siminchikqa sapallanmanta sumaqta mastarikurqa (kunan pachakunapiqa tiyatrukunata manañam runasimipi qillqanchikñachu). “Época colonial” ninchikmi chay pachakunata, chaypim siminchikqa nisqaypihina kachkarqa Taytanchik Tupac Amaru II pachatikray munasqan punchawkunakama. Tupac Amarullanchikpa “revolución” nisqanchik usyaptinmi pubrichallataqa, ayllunkunawan kuskallata, ispañakuna sipirurqaku. Chaymantaqa imayna pachakuyninchiktapas, tiyakuyninchiktapas, runasimipi rimaypas qillqaypas sapinmanta qullunanpaqmi ispañakunaqa liyiskunata, bandukunata paqarichimurqaku. Ispañamanta 1821 watapi tipikuptinchikñam runasiminchikqa kutimanta rikurimurqa kamachikuq wiraquchakuna “Proclama de 1822”[7] nisqa indiyukunapaq “bando” qillqata paqarichimuptinku, ichaqa runasimipiwan kastillasimipitaq. Chaymantapas Chiliwan awkanakuy tukusqan pachakunapim runasimillapi tiyatruqa paqarimurqa. Modernidad kunan tinpukunapiqa tistimuniyukunapas willakuyninchikkunapas poyesiyakunapas edición bilingüipi paqarimuchkaptinkupas runasimipi kaqtaqa manam liyiykunchikchu.
Iskay
Iquyaq runahinam siminchikqa kastillasimiwan tawnachakusqalla ichirin. Chaynalla kawsakuynin kanqa hinaptinqa, manam wiñaypaq sayariyta atinqachu, aswanmi pisi pisillamanta qullurunqa. Chayna kaptinqa llakillapaq kumuykachastinmi purisunchik runasimipi qillqasqanchikta kastillasimimanraq tikraykuspanchik paqarichiqkunaqa. “Edición bilingüe”[8] liwrukunapi ñawinchaykunchikchu runasimipi qillqasqa rakita? Manam riki! Kastillasimiman tikrasqallatam liyiykunchik. Runasimipi liyiykuyta qallariptinchikqa qillakuyllam atiparuwanchik, qallunchkipas lliwmi watarikurqun hinaspam maskaykunchik kastillasimichaman tikrasqataraq. Runasiminchikqa chayna ñawinchaytapas qillqaytapas yachakaruptinchikmi mana chaninchasqañachu, wañusqa simihinaña. Kunanqa tapunakusunchik: haykapikamataq kaynalla kanqa?
Kimsa
Ñawpaqmantaraq ima haykanchikpas kawsaq chinkachiyqa, qulluchiyqa, wañuyllanchikmi, yuyayninchikkuna mana takyachiymi. Sichus ñuqanchikpuni mana imallatapas ruwaptinchikqa, Siñores Gobiyernuchu ruwanqaku? Manam! Paykunaqa, manam imatapas ruwanqakuchu! Liychankunapas papilpi qillqasqallam. Paykunaqa aswanmi ñawpa yachayninchikkunata, imaymana tiyakuyninchikkunatapas “atrasum” nispanku chinkananta munachkanku. Wawqi-paniy, chayna kanantachu munanki?
Tawa
Ñuqallay runasimipi qillqaspaqa manañam kunanmanta kastillasimiman tikrasaqñachu: “Icha kayta qawaykuspanku runasimipi qillqaq wawqi-panillaypas ñuqahina ruwallanman” nispa. “Hamutasqayqa, imallamantapas runasimipi qillqasqayqa ichiriykuchunyá tawnachanta wikutiykuspa, tampi-tampillapas wichiykustin hataristinpas” Nispapas.
Pichqa
“Kastillasimipiqa ama qillqayñachu”, niykichuqaya. Allinpunin kay simipi qillqaypas, llapa ima yachapakuypas; kastillasimipi qillqayta munaspaqa qillqaypuni. Allin kanchirisqa punchawpi ñawsahina puriymi “ama qillqaychu kastillasimipi” nispa mañakuyqa.
Suqta
Kastillasimillapi rimaq wawqiy, qamtañataqmi niyki: asuykamullawayku. Ancha yachayllaykiwan ñawpa runakunamanta yachayniykuwan huk yachayllata qispichisun. Tawantinsuyu ruwaqkuna ima hayka saqiwasqanchiktaqa chaninchankim: mikuyninkuta, wikuña millwakunawan awayninkuta, pukarakuna, wasikuna, ñankuna ruwasqankutapas. Chaninchankim ñawpa tusuykunata. Qawachina wasikunapi quri qullqinkuta tariykuspaqa, kusisqa sunquchallaykiwanmi ñawillayki huntata qawaykunki. Wawqichallay: chaninchaykuyá kunanqa simintapas. Imaynam yachapakunki inlis-simita, fransiyasimita, ima, chaynallayá hukniq llaqtaykipa simintapas yachapakuy.
Qanchis
Runamasillay, ninkipaschá qamqa: “Sichus ‘Edición bilingüe’ liwrukunapi runasimipi qillqasqataqa mana ñawinchanchikchu hinaptinqa, imaynas ñawinchachwan runasimillapi qillqasqa liwrukunata? Pikunas ñawinchawachwanchik?” Ñuqanchikpunim atistin mana atistinpas qallarichwanchik qillqanchikkuna ñawinchaytaqa. Hikutaykuchkaptillanchikmi qallunchikpas sumaqchallata paskarikunqa, qunqasqa simikunapas yuyayninchikman chayamunqa (Nunanchikpaq / animunchikpaq musuqmanta kawsariymi kanqa). Sasachu kay? Arí, sasam. Tiyakuyninchikpiqa imataq mana ñakarispa allinpaq ruwakuy?
Musuq ñawinchaqkunataqmi allimanta lluqsimunqaku ima qillqasqanchikpas allin ruwasqa kaptinqa. Runasiminchikqa allinpunitaqmi ima yachapakuykunamantapas qillqanapaq. Tiqsimuyuq pachapiqa kanmi runasimi yachapakuqkunapas, aswan hatun yachaywasikunapipas siminchiktaqa yachachichkankum.
Wawanchikkunatapas yachachisunyá siminchik rimaytaqa. Kay qipa nisqaypim aswan iñina. Wawqi-paninchikkunawan maypipas tupanakuspaqa siminchikpi rimaykusun, hatuskunapi ayllumasinchikkunawanpas. Wasinchikpipas rimaykunam qichasikichakunapa qayllanpi. Runasimi rimayqa manam riki pinqakuypaqchu. Runasimi rimayqa runakayninchik riqsikuymi. Wiñaypaq llipipipiyninchikmi.
Pusaq
Kuraq wawqinchik Arguedaspas ñawpaq kwintunkuna utaq Yawar fiesta hatun willakuynin qillqananpaqqa llunpaytam ñakarillarqa qillqasqankunapi simillanchik rimaq wawqinchikkuna rikurinankupaq. Chaymantaqa pay nirqa: “Pero los dos mundos en que están divididos estos países descendientes del Tahuantinsuyo se fusionarán o separarán definitivamente algún día: el quechua y el castellano. Entretanto, la vía crusis heroica y bella del artista bilingüe subsistirá. Con relación a este grave problema de nuestro destino, he fundamentado en un ensayo mi voto por el castellano.”[9]
Arguedasninchikqa ñanninchiktam kicharqa, ñuqanchikqa ñan kichasqantapunim puriykuchkanchik modernidad, globalización pachapiña. Imakunapas manataqmi kasqallanpichu tiyan. Kuyurichkanmi. Chaymi huk umalla, huk similla, huk sunqulla yuyayninchikta allinpaq kuyurichisun. Kunanmantapacha aswan allinmi kanqa mamanchikpa ñuñunwan hapisqanchik simillapi qillqaypas. Chayna kaptillanmi siminchikqa wiñaypaq llanllarinqa, manachaypaqa paywan kuskallam chinkarisunchik.
Tukunapaq
“Runasimipi qillqaspaykiqa ama kastillasimiman tikrayñachu” niwaqniyqa pitaq? Nispachá tapukuchkanki:
Wawqi-panillay, runamasiykim kani. Aylluyta saqispa huk llaqtakunapi ancha ñakariywan musuqmanta qamhina sapichakuq, chiri wayrakunatapas qamhina millpuq. Pachamamanchikpas apunchikkunapas mana qunqaq, kuka mamanchikpipas iñiqraq. Kiwnanchiktapas sarallanchiktapas papanchiktapas rimapayaykuspa kusisqalla mikuq. Ayllunchikkunapa sumaq takinkunapas takikuqraq, runasiminchiktapas simin hunta rimaqraq.
Qayakuyllaytaqa ichayá sunqullayki chaskiykullanman. Chayna kaptinqa
Yuyariykuy:
Kanqam punchaw, ancha raymina punchaw.
Chay punchawpim llapallan yuyayninchik huñunakuspa
puquriyta qallarinqa sichus chayna kananta munaptinchikqa.
Rimaq suyupa Uray Ayllunkunapi qillqasqa, quya raymi killa qallariypi, 2012 watapi.
(Pachapuquy killapa, kimsa chunka punchawninpi, 2013 watapi,
runamasiykunaman apachisqa)
pablolandeo@hotmail.com
[1] César Itier (huk wawqinchikkunawan), Qosqo qhechwasimipi akllasqa rimaykuna / Antología quechua del Cusco. Centro Guamán Poma de Ayalawan Muncipalidad del Cusco. Inti raymi killapi. Lima, 2012.
[2] Riqsichiy karqa: Feria Internacional del Libro, nisqanchikpi. Lima, 2012.
[3] Aymara huknin siminchipas chaynallam qillqaman yaykurqa.
[4] Runasimipi kastillasimipi ñawpaq diksiyunario utaq lexicón nisqanchikqa paqarimurqa Ispañapim Lexicón, o Vocabulario de la lengua general del Perú sutiyuq, 1560yuqpi (Fray Domingo de Santo Thomás, 2006). Huk kaqnin diksiyunaryu utaq vocabulario Lima suyupi paqariqñataqmi Vocabulario de la lengua general de todo el Perú llamada Lengua Qquichwa o del Inca,1608niyuqpi (Diego González Holguín, 1989).
[5] América del Surpiqa Doctrina Christiana y catecismo para la instrucción de los indios… wanmi qallarin liwrukuna paqariychiyqa, Lima suyupi, Antonio Ricardo liwrukuna ruwaqwan, 1584yuq watapi, kastillasimipi, runasimipi aymarasimipipas qillqasqata. (Ediciones Petroperú, 1984).
[6]Tiyatrupiqa El robo de Proserpina y sueño de Endimiónmi ñawpaqta paqarimurqa runsimillapi, 1650 chaychaypi, Juan de Espinosa Medranopa qillqasqan. César Itierñataqmi kutimanta paqarichimun, kastillasimiman tikraykuspa, liwrumanta hamutaykuspa (Juan de Espinosa Medrano, 2010).
[7] Qawaykunataq “La proclama de 1822. Nación, criollos e indios en el discurso de la literatura del siglo XIX” (Espino, 2002:51-59).
[8] Runasimillapi qillqasqa liwrukunaqa kantaqmi pisichallapas. Kaykunam poyesiyapi: Andrés Alencastre (Kilku Warak’a sutichasqa) waqinchikpa Taki Parwa liwrun kanmi, Yawar Parawan Taki Ruru liwrunpas (Alencastre, 1964). Huk wankawillkamasiy harawikuqpa Musuq Punchaw Harawi (Godoy Yauri Taipe, 2008) liwrunta. Chaymanta paqarimunmi Yaku-Unupa Yuyaynin / La memoria del agua (Ugo Carrillo Cavero, 2009) liwrutapas.
[9] Qawaykuna: José María, Arguedas, “La novela y el problema de la expresión literaria en el Perú”. Mar del Sur riwistapi, año II, vol. III, Nº 9. Lima, 1950:66-72.


text:
Erich Honecker
Erich Honecker sutiyuq runaqa (25 ñiqin chakra yapuy killapi 1912 watapi paqarisqa Neunkirchen llaqtapi; 29 ñiqin aymuray killapi 1994 watapi wañusqa Santiago de Chile llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtayuq pulitikum karqan, Alimanyap Susyalista Hukllachasqa Partidunpi (SED) wankurisqa.
NSDAP (nazi partidu) nisqa Adolf Hitlerpa partidun Alimanyapi kachachichkaptin, Erich Honecker Saarland suyupi wayna kumunista kaspa nazikuna hayun llamk'aykurqan. Chayrayku nazikuna payta hap'ispa wichq'ay wasiman wichq'arqan. Iskay ñiqin pachantin maqanakuypa p'uchukayninpi Suwit Huñup awqaqninkuna Brandenburg llaqtapi wichq'ay wasimanta qispichirqan.
Maqanakuy p'uchukarqaptin Alimanyap Kumunista Partidunman yaykurqan, chaymanta Alimanyap Susyaldimukrata Partidunwan huñunakusqa Alimanyap Susyalista Hukllachasqa Partidun (SED) nisqaman. 1971 watapi chay SED nisqap sapsi qillqaqninmi (Generalsekretär) tukurqan. 1976 watamanta 1989 watakama Aliman Dimukratiku Republika (DDR, Anti Alimanya) mamallaqtap hatun pusaqninmi (Vorsitzender des Staatsrates der Deutschen Demokratischen Republik, Aliman Dimukratiku Republikap Mamallaqta Kunaqninpa Umalliqnin) karqan, 1989 watapitaq payta chay kamachinamanta qarqurqanku. Alimanya huñuywan chay DDR manaña kaptinmi, Berlin llaqtapi musuqmanta wichq'asqam karqan, chaymantataq Chili mama llaqtamanmi rirqan. Chaypi 1994 watapi kukupin apanqara unquymantam wañurqan, 81 watayuq kaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Erich Honecker.


text:
APÉNDICE
¿Pitaq arcángel Miguelqa?
BIBLIACHÖQA wallka textokunallachömi qayan huk angelta Miguel nishpa. Pero tsë textokunachöqa imatapis rurëkaqllatam rikätsimantsik. Daniel librochömi rikätsimantsik mana alli angelkunawan maqanakïkaqta, Judas librochönam pleitïkan Diablowan, y Apocalipsischönam Satanaswan y demonionkunawan guerrata rurëkan. Imëpis Jehová Diospa autoridadnintam defendin, y Diospa chikeqninkunawanmi pelean. Tsënöpam shutinta reqitsikun, shutinqa “¿Pitaq Diosnö?” ninanmi. Pero ¿pitaq Miguelqa?
Yarpärishun, wakin nunakunapaqa manam hukllëllatsu shutinkuna kan. Wakinllatapis rikärishun, Jacobqa atska wambrayoq nunam karqan, y Israel nishpapis reqiyaqmi, y apóstol Pedrutapis reqiyaq Simón nishpam (Génesis 49:1, 2; Mateo 10:2). Tsënöllam hina, Bibliaqa rikätsimantsik Patsaman manaraq shamur y ciëloman kutirirpis, Jesuslla, Miguel shutita chaskenqanta. ¿Imanirtaq tsënö nintsik? Rikärishun Biblia nenqanta.
Arcángel. Diospa Palabranqa rikätsikun Migueltam ‘arcangeltanö’ (Judas 9). Këqa “angelkunapa pushaqnin y mandaqnin” ninanmi. Bibliachöqa rikantsik Miguel-llata arcángel nishpa qayanqantam, tsëwanqa tanteatsimantsik hukllëlla kanqantam. Awmi Bibliachöqa manam atskaqpaqnöqa “arcangelkuna” nintsu, sinöqa hukllëllapaqmi parlan “arcángel” nishpa. Hinamampis arcángel ruranqanta rurëkarmi Jesus yurin Bibliata leishqaqa. Tsënömi Jesus ruramunantaqa rikantsik 1 Tesalonicenses 4:16, QKW, nishqanchö: “Kikin Señormi mandakoq boswan, arkangel boswan i Dyospa tronpëtanwan syelupita urämonqa”, nishpa. Kë textochöqa clärom rikätsimantsik arcángel vozwanqa kikin Señor Jesus parlamunanta. Këwanmi rikätsimantsik kikin Jesus arcángel Miguel kanqanta.
Mandakoq. Bibliachömi willamantsik: “Miguelmi anjelnincunawan tsë culebrata maqayarqan. Tsënollam jina tse culebrapis anjelnincunawan ticrapuyarqan Miguelta” nishpa (Apocalipsis 12:7). Këchöqa alleqmi rikätsimantsik Miguelqa fiel angelkunapa Mandaqnin kanqanta. Tsëtam kë libro Apocalipsis rikätsimantsik (Apocalipsis 19:14-16). Y Apóstol Pablopis, “Teytantsic Jesucristu” y “puedeq anjelnincunawan” nishpam parlan (2 Tesalonicenses 1:7). Tsënömi, Bibliaqa willamantsik Miguelpitawan ‘angelninkunapita’ y Jesuspita ‘angelninkunapitapis’ (Mateo 13:41; 16:27; 24:31; 1 Pedru 3:22). Diospa Palabranchöqa, angelkunaqa huk ejercitolla kayanqantam willamantsik, manam ishkë ejército kayanqantatsu. Tsëmi, alleq claro tantearintsik ciëlochö gobernëkaq Jesuslla, Miguel kanqanta. *
^ par. 1 Miguel shutiwan Diospa Tsurin reqishqa kanqampitaqa maslla yachakunki, Perspicacia para comprender las Escrituras vol. 2 nishqan libropa, 386, 387 päginankunachömi, kë librotaqa Jehovapa testigonkunam rurayämushqa.


text:
HAWA RIMAYKUNA.
“Hilla Chantasumanta”.
Shuk charik runami paypa ishkay chantasukunataka charirka.
– Kayaka ñuka wasiman kay tantashka murukunata apamunkichik, nishpa minkarka.
Chaymantami kari chantasuka warmi chichu chantasuman yalli apachishpa payka pichillata aparishpa rirkakuna.
Karu ñanta rikukpimi charik runaka tinkunaman rirka, chaypimi kari chantasu warmiman apachishkata rikushpaka.
– Kashnaka mana allichu imamantatak chichu warmimanka yalli apachirkankichu imami, nishpaka paymanrak murukunata shinallatak, warmitapash apachishpa pushashpa rirka.
KUNAWA
Mana hatun tukushka kanachu rantimantami yanapashpa llamkana kanchik.
KAMUMANTA: HAWA RIMAYKUNA. Dirección Provincial de Educación Intercultural Bilingüe de Chimborazo – DIPEIBCH.
AMSANAMARI


text:
José Laurel
José Paciano Laurel y García sutiyuq runaqa (* 9 ñiqin pawqar waray killapi 1891 watapi paqarisqa Tanauan llaqtapi - † 8 ñiqin ayamarq'a killapi 1959 watapi paqarisqa Manila llaqtapi), huk Philipinakuna mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1943 watamanta 1945 watakama ñawpaq kuti Philipinakunapa Umalliqnin karqan.
Taytan: Sotero Laurel, Sr.; Maman: Jacoba García
Ñawpaq warmi: Pacencia Hidalgo
Churinkuna: José B. Laurel, Jr., José S. Laurel III, Natividad Laurel-Guinto, Sotero Laurel II, Mariano Laurel, Rosenda Laurel-Avanceña, Potenciana Laurel-Yupangco, Salvador Laurel, Arsenio Laurel
Yachay wasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José Laurel.


text:
Publicaciongunahuan villachingapaj yuyaicuna
VILLAJUN
Tapui: Huaquin gentecunaca yanmi, Bibliaca punda tiempo librollami can nishpa. Cutin shuj gentecunaca ninmi, Bibliaca cunangamanmi ali can nishpa. Quiquinga ¿imatata yuyapangui?
Texto: 2 Tim. 3:16, 17
Publicación: Cai Villajun revistapimi Bibliapi consejocuna ali causachun ayudajta ricuchijun. Shinallata Bibliata alicachishpa liingapaj imata ruranatami ricuchijun.
BIBLIAHUAN YACHACHISHUNCHI
Tapui: Cusahuarmicuna cushilla causangapaca ¿imatata rurana can?
Texto: Efes. 5:33
Bibliapi nishca shinaca: cusahuarmi cushilla causangapaca randimanda juyarishpa, respetarishpami causana can.
¿CAI TAPUICUNATA YACHANGAPAJ MUNANGUIMANLLU? (kt)
Tapui: ¿Ima horapash guerracuna, llaquicunaca tucuringacha?
Texto: Miq. 4:1-4
Publicación: Chai tapuitaca, cai hojagupa página 2pa cati tapuipimi yachachijupan.
QUIQUIN IMATA NIGRIJUSHCATA ESCRIBIPAI
Jahuapi ejemplocunata ricushpa, villachijushpa quiquin imata nigrijushcata escribipai


text:
Llawq'a
Llawq'a[1] icha Allpa k'uyka[2] (Lumbricidae) nisqakunaqa allpa ukhupi kawsaq pisilla suphuyuq sillwi kurukunam. Allpata siwaspa mikhuspa chaypi kawsaq añakikunatam ch'ulla kawsaykuqkunatapas mikhuspa allpata mast'aranmi. Chayrayku chakranchikkunapi puquq chakra yurakunapaq ancha allinmi.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur: Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa. Qusqu, Piruw 2006. p. 271. Llawq'a: Lumbricus terrícola [sic], Lombriz de tierra.
- ↑ Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur: Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa. Qusqu, Piruw 2006. p. 247. K'uyka: Lumbricus terrestris, Lin., Eisenia foética Renati [sic], Lombriz de tierra. Allpa kuyka, ama pila k'uyka nisqawan pantanapaq.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Llawq'a


text:
DIOS MUNANQANNÖ KAWANAPAQ
“Qowanqa alli reqishqam punkukunachö”
Juk alli warmiqa qowampaq allita parlayänampaqmi shumaq yanapan. Rey Lemuelpa tiempunkunachöqa, juk ollqu alli warmiyoq kaptinqa markampa punkunkunachö alli reqishqam kaq (Pr 31:23). Kanan witsampis, anciänukuna y siervu ministerialkunapis alläpa respetashqa ollqukunam kayan. Y casädu kayaptinqa, warminkuna alli portakuyanqampita y tukïchö yanapayanqampitam respetashqa kayan (1Ti 3:4, 11). Kënö alli warmikunataqa qowankuna y congregacionchö kaqkunapis alläpam kuyayan.
¿Imanötaq juk alli warmiqa qowanta yanapan congregacionchö mas yanapakunampaq?
Shumaq palabrakunawanmi animan (Pr 31:26).
Musyanmi congregacionchö imëkata rurar qowan ocupädu kanampaq kaqta (1Te 2:7, 8).
Kapunqanllawanmi kawan (1Ti 6:8).
Manam tapupantsu qowanlla musyanqan kaqkunataqa (1Ti 2:11, 12; 1Pë 4:15).


text:
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
Precisaq igualatsikïta rurë
Precisaq igualatsikïta rurë
ENTËRU Patsachömi, 2 mil millon nunakuna Jesuspa qateqnin kayanqanta niyan, cada kima nunapitam jukqa tsënö nin. ¿Qampis tsënöku ninki? Kanan witsankunaqa, waranqëpayan religionkunam kan y cristiänu kayanqantam niyan, peru jukläya jukläyam yachatsikuyan. Itsa qam creinqëkikunaqa, wakin nunakuna cristiänu kayanqanta nir creiyanqankunapita jukläya. ¿Precisanku imaman creinqëki? Bibliachö cristiänukunapaq parlanqannö rurëta munaptikiqa precisanmi.
Jesucristupa punta qateqninkunataqa “cristiänu” nirmi qayayaq (Hëchus 11:26). Rasumpa kaq religion jukllëlla kaptinmi, cristiänukunata reqiyänampaqqa juk jutikunata churayänan precisaqtsu. Rasumpa religionta patsätseq Jesucristu yachatsikunqankunata y mandakunqankunatam rasumpa cristiänukunaqa cäsuyaq. Y iglesiëkichöqa, ¿Jesucristu yachatsikunqanta y qateqninkuna creiyanqantaku yachatsikuyan? ¿Imataraq rurankiman yachatsiyäshunqëki rasumpa kanqanta següru känëkipaq? Tsëpaqqa, yachatsiyäshunqëkitam Biblia yachatsikunqantawan igualatsinëki.
Këman pensari, Jesucristuqa alläpam respetaq Diospa Palabranta, porqui kikin Diospita shamunqantam creeq. Pëpaqqa manam allitsu kaq Bibliapa yachatsikïninkunata mana respetarnin, costumbrinkunata puntaman churayanqanqa (Marcus 7:9-13). Segürum këkantsik Jesucristupa rasumpa qateqninkunaqa Biblia yachatsikunqanman creiyanqanta. Tsëmi, Jesucristuta qatita munaqkunaqa kënö tapukuyänan: “¿Biblia yachatsikunqantaku religionnïchö yachatsikuyan?”. Kë tapukïta musyarinëkipaqqa iglesiëkichö yachatsikuyanqankunata Biblia yachatsikunqanwan igualaratsi.
Biblia yachatsikunqanmannö Diosta adoranapaqmi Jesusqa nirqan (Juan 4:24; 17:17). Y apostol Pabluqa, ‘rasumpa kaqta yachakurlla’ salvakunapaq kaqtam nirqan (1 Timoteu 2:4). Tsëmi, Diosman creinqantsikqa Biblia yachatsikunqanmannö kanan. ¡Tsëta rurarllam salvakushun!
¿IMANÖTAQ CREINQANTSIKUNATA BIBLIAWAN IGUALATSISHWAN?
Recuadruchö këkaq joqta tapukïkunata y tsëta Biblia imanö contestanqanta leyirinëkipaqmi animariyaq. Tsëchö këkaq textukunata leyiri y respuestankunaman pensë. Tsëpitana kënö tapukï: “¿Igualanku religionnïchö yachatsikuyanqankuna Biblia yachatsikunqanwan?”.
Kawënikichö kë precisaq igualatsikïkunata ruranqëkiqa yanapashunkim. ¿Munankimantsuraq iglesiëkipa wakin yachatsikïninkunatapis Bibliapa yachatsikïninkunawan igualaratsita? Jehoväpa testïgunkunaqa Bibliapitam yachatsishïnikita puëdiyan. ¿Imanirtaq Bibliapita debaldilla yacharatsiyäshunëkipaq mañakurinkitsu, o jw.org päginäkunaman yëkurinkitsu?


text:
1Sichus pipis creen Jesusqa Cristo kasqanta chayqa, payqa Diospa wawan. Jinallataj Tatata munakojqa chay Tataj wawantapis munakullantaj. 2Kay jinamanta yachanchej Diospa wawasninta munakusqanchejta, maypachachus Diosta munakunchej, kamachisqasnintataj kasunchej chaypacha. 3Diosta munakoyqa kamachisqasninta junt'aymin, kamachisqasninta junt'aytaj atina jinalla. 4Pichus Diospa wawan kajqa kay pachaj yuyayninman jina kawsayta atipan. Creesqanchejmin kay pachaj yuyayninman jina kawsayta atipan. 5Pitaj kay pachaj yuyayninman jina kawsayta atipan? Jesusqa Diospa Churin kasqanta creejlla. 6Kaymin yakunejta, yawarnejta ima jamoj Jesucristoqa. Manataj yakunejllatachu jamorqa, astawanqa yakunejta, yawarnejta ima. Chay imasmanta kikin Espíritu testigo jina sut'inchan, imaraykuchus Espiritoqa cheqamin. 7Kinsa kanku testigos jina sut'inchajkunaqa: 8Espíritu Santo, yakuwan, yawarwan ima. Chay kinsantinku ujllata willanku. 9Runaspa testigos jina willasqasninkutapis jap'ikunchej; chaymanta aswan kurajqa Diospa testigo jina willasqan, imaraykuchus Diosmanta jamun, chaypitaj Churinmanta willawanchej. 10Pichus Diospa Churimpi creejqa Diospa testigo jina willasqanta sonqompi jap'in. Diospa willasqanta mana creejrí Diosta llullata jina qhawan, Churinmanta Diospa willasqanta mana creesqanrayku. 11Kaytaj chay willayqa: Diosqa wiñay kawsayta qowasqanchej, chay wiñay kawsaytaj Churimpi kashan. 12Diospa Churinta sonqompi jap'ikojqa wiñay kawsayniyoj. Diospa Churinta mana sonqompi jap'ikojrí mana wiñay kawsayniyojchu. 13Kay imasta qhelqamuykichej qankunaman, pichus Diospa Churimpi creejkunaman, yachanaykichejpaj wiñay kawsayniyoj kasqaykichejta. 14Diospi tukuy sonqo atienekunchej. Chayrayku munayninman jinachus imallatapis mañakunchej chayqa, yachanchej Pay uyarinawanchejta. 15Sichus mañarikusqanchejta uyarisqanta yachanchej chayqa, yachallanchejtaj imatachus mañakusqanchejta jap'isqanchejtaña. 16Sichus pipis hermanonta rikunman mana wañuyman apaj juchata ruwajta chayqa, Diosmanta paypaj mañapuchun, Diostaj payman kawsayta qonqa. Chayta nini mana wañuyman pusaj juchata ruwajkunapaj. Tiyallantaj wañuyman pusaj jucha. Chay juchata ruwajpajqa mana ninichu Diosmanta pipis mañanata. 17Mana cheqan kajta ruwayqa juchapuni. Chaywampis, tiyallantaj wañuyman mana apaj jucha. 18Yachanchej Diosmanta nacejqa mana juchallikusqanta, imaraykuchus Diosmanta nacejqa juchamanta waqaychakun, Kuraj Supaytaj mana atinchu payta imanaytapis. 19Yachanchej Diosmanta kasqanchejta, kay pachapi kaj chhika runastaj Kuraj Supaypa atiynimpi kasqankuta. 20Yachallanchejtaj Diospa Churin jamuspa yachayta qowasqanchejta, cheqa kaj Diosta rejsinanchejpaj, cheqa kaj Churimpitaj kananchejpaj. Paymin cheqa kaj Diosqa, wiñay kawsaytaj. 21Wawitasníy, lantismanta waqaychakuychej.
Copyrighted Material
Learn More


text:
‘Ama mantsakïtsu. Noqam yanapashqëki’
CÄLLIPA paqasna ëwarëkanqantsikman pensarishun. Ëwarëkarmi illaqpita cuentata qokurintsik juk nuna qatikämanqantsikta. Shäkushqaqa pëpis shäkukïkunmi, y mas ras ëwashqanam pëpis mas ras shamur qallëkun. Tsë hörachömi yarpärintsik amänullachö juk amïguntsikpa wayin këkanqanta y cörrillapam wayinman ëwakuntsik. Amïguntsik wayinman yëkaratsimashqaqa, alläpam kushikuntsik, porqui mananam peligruchönatsu këkantsik.
Itsa imëllapis tsënöpaqa pasarquntsiktsu, peru kawënintsikchöqa llakitsimaqnintsikkuna kashqachi. Itsa mana alli rurënintsikta vecïnapaq kallpachakïkarpis, atska kutipa tsë jutsamanqa ishkirquntsik. Itsa unëna trabäjunnaq këkantsik y tarita puëdintsiktsu. Itsa mas edäna tikrakïkanqantsikman y qeshyakurkunapaq kaqman yarpachakuntsik. Itsa maskunamampis yarpachakuntsik.
Juk amïguyoq këqa alläpa allim, problëmakunapa pasashqa wiyamänapaq y yanapamänapaq. ¿Kapamantsikku tsënö juk amïguntsik? Awmi. Jehovämi tsë amïguntsikqa. Pëqa sirweqnin Abrahanpa alli amïgunmi karqan. Isaïas 41:8-13 textum rikätsikun Jehoväqa alli amïgu kanqanta. 10 kaq versïculuchömi Jehovä kënö nimantsik: “Qamwanmi noqaqa këkä, ama imatapis mantsëtsu. Ama wakman këman rikachakïtsu, porqui noqam Diosniki kä. Noqam kallpata qoshqëki. Noqam rasumpa yanapashqëki. Awmi, noqam alli kaqta rurëkunawan chachaq tsararashqëki”. Y 13 kaq versïculuchönam kënö nin: “Porqui noqa, Jehovä Diosnikim, derëcha makikipita tsararëkaq, kënö Nishoqniki: ‘Ama mantsakïtsu. Noqam rasumpa yanapashqëki’”.
“NOQAM CHACHAQ TSARARASHQËKI”
Isaïas libruchö leyinqantsikqa alläpam shoqamantsik. ¿Jehovä änimanqantsik imanö kanampaq kaqman pensarquntsikku? Leyinqantsik textuchöqa manam Jehoväpa lädunchö ëwëkanqantsiktatsu ni makintsikpita tsarïkur apëkämanqantsiktatsu nikan. Tsënö kaptinqa, derëcha kaq makinwanmi izquierda kaq makintsikta tsararëkanman. Sinöqa, “alli kaqta rurëkunawan” derëcha kaq makintsikta tsararëkanqantam nimantsik. Tsë ninanqa, sasa problëmapa pasashqa libramënintsikta munanqanmi. Jehoväqa derëcha kaq makintsikpita tsarirkurmi kënö nimantsik: “Ama mantsakïtsu. Noqam rasumpa yanapashqëki”.
¿Juk amïgutanö y kuyamaqnintsik teytatanöku Jehoväta rikantsik? ¿Problëmakunapa pasarqa yanapamänapaq kaqmanku markäkuntsik? Jehoväqa noqantsikman alläpam yarpachakun y yanapamënintsiktam munan. Tsëmi, problëmakunapa pasarpis tranquïlu kanata munan. “Diosqa noqantsikpaq tsapäkïnintsik y kallpantsikmi, llakikï hörakunachö raslla tarina yanapakïmi” (Salmu 46:1).
JUTSA RURANQANTSIKPITA MANA ALLI SIENTIKUSHQA
Unë rurayanqan jutsankunamanmi wakin cristiänukunaqa alläpa yarparäyan. Tsëmi, “Diosqa perdonamashqatsuraq” nirnin tapukuyan. Tsënö pensarqa, Job pasanqanman pensarishun. Jövin kanqan witsan jutsata ruranqantam nin (Job 13:26). Davidpis nirqan, jövin kanqan witsanqa jutsata ruranqantam. Tsëmi Jehoväta mañakurqan jutsankunata mana yarpänampaq (Salmu 25:7). Bibliam kënö nimantsik: “Llapantsicmi jutsayoqqa quecantsic. Tsenopam Diospa shumaq queninpita melanepaq caquicantsic” (Romänus 3:23).
Isaïas librupa 41 kaq capïtulunqa, israelïtakunapaqmi qellqakarqan. Pëkunaqa jatun jutsakunatam rurayarqan, tsëmi Jehoväqa Babilonia markaman prësu apakuyänampaq kaqta nirqan (Isaïas 39:6, 7). Peru jutsankunapita arrepentikuyaptin y pëman kutiyaptinqa, salvëkunampaq kaqtam änirqan (Isaïas 41:8, 9; 49:8). Kanan witsampis Jehoväqa, rasumpa arrepentikoqkunata y kushitsiyänampaq kallpachakoqkunataqa ankuparninmi perdonëkun (Salmu 51:1).
Takuya * jutiyoq cristiänuta pasanqanta rikärishun. Pëtaqa alläpam gustëkoq pornografïata rikarë y partinta yatarnin o kuparnin kushikïta tari. Tsëkunata vencinampaq kallpachakïkarnimpis, tsë jutsamanqa ishkireqmi. Tsëmi imapaqpis mana sirwinqanta nirqan. Peru Diosta mañakuriptinqa, ishkinqampita shäritsikanqantanö sienteq. ¿Imanötaq Jehoväqa tsëta rurarqan? Anciänukunawanmi. Pëkunam Takuyata niyarqan, tsë rakcha rurëkunaman ishkirqa telëfunupa qayarinampaq kaqta. Takuyapaqqa manam fäciltsu karqan anciänukunata qayë, peru qayarninqa mas allim sientikoq. Juk junaqmi congregacionkunata watukaq wawqita anciänukuna niyarqan, Takuyata watukanampaq. Y kë wawqiqa Takuyata nirqan, anciänukuna niyashqa kaptin watukëkanqantam. Tsëmi Takuyaqa nin jutsata rurëkaptimpis, anciänukunata utilizarnin Jehovä yanapanqanta. Tiempuwanmi, tsë rakcha rurëkunata vencirirqan y precursor regularmi karqan. Kananqa juk Betel wayichömi yanapakïkan. Awmi, kë wawqita yanapanqannömi noqantsiktapis Jehovä yanapamäshun.
TRABÄJUTA TARINAN FÄCIL MANA KAPTIN
Wakinkunaqa trabäjunkunapita qarquyaptin y jukta tariyänan sasa kaptinmi, alläpa yarpachakuyan. Trabäjuta ashishqa mana chaskimashqam alläpa llakikuntsik. Tsëmi imapaqpis mana sirwiyanqanta mëtsikaq pensayan. Tsënö sientikushqaqa, ¿imanöraq Jehovä yanapamäshun? Itsa rasllaqa juk alli trabäjuta tarinapaq yanapamäshuntsu, peru David kënö ninqantam yarpätsimäshun: “Jövinmi karqa, kananqa awkinyärirqönam, peru manam ni imëpis alli nuna llakipëpaq pureqta, ni tsurinkuna tantata mañakur pureqtapis rikarqötsu” (Salmu 37:25). Awmi, Jehoväpaqqa alläpam precisantsik, tsëmi yanapamäshun kapamanqantsikllawan sirwir sïguinapaq.
Colombiachömi, Sära jutiyoq panintsik rikarqan Jehovä imanö yanapanqanta. Pëmi juk precisaq emprësachö llapan tiempunwan trabajarqan y atska qellëtam ganaq. Peru Jehoväta mas sirwita munarninmi, trabäjunta jaqirïkur precursöra karqan. Pullan junaqlla trabäjuta tarinan sasa kaptinmi, helädusta rantikunampaq tiendan churarirqan. Y qellënin mana tinkuptinnam rantikïta jaqirirqan. Kima qateqnin watakuna alläpa sasa kaptimpis, Jehovä yanapanqantam nin. Yachakurqanmi wananqankunallawan kawakïta y warë ima pasakunampaq kaqman mana yarpachakïta (Mateu 6:33, 34). Tiempuwannam, trabajanqan emprësachö patronnin trabäjuta qonampaq qayarirqan. Y pënam nirqan “pullan junaqlla trabajanäpaq, reunionnïkunaman y asamblëäkunaman ëwanampaq permïsuta qomaptikillam trabajashaq”. Patronninqa änirqanmi. Atska qellëta mana ganarnimpis, Säraqa precursöranö sirwirmi sïguin. Y tsë sasa tiempukunachö kuyakïwan Jehovä makipita puritsinqantam nin.
EDÄYËKANQANTSIKMAN YARPACHAKUSHQA
Edäna tikrëkäyanqanman y ichikllachöna trabäjunkunapita jubilakuyänampaq kaqmanmi wakinkunaqa yarpachakuyan. Itsa tranquïlu kawayänampaq qellëninkuna tinkunampaq kaqman o mana tinkunampaq kaqman yarpachakuyan. Jina salorninkunamampis yarpachakuyanmi. Itsa Diosta kënö mañakoqqa rey David karqan: “Ama qonqaramëtsu awkinyënïchö; y kallpannaqna këkaptï ama jaqiramëtsu” (Salmu 71:9, 18).
¿Imataq edäyashqakunata yanapanqa kawëninkunaman alläpa mana yarpachakuyänampaq? Jehoväman markäkïninkunata mas sinchiyätsiyanqan y llapan wanayanqankunata qonampaq kaqman markäkuyanqanmi. Wakinkuna itsa mas qellëyoq karnin, imëkayoq kayarqan. Peru kananqa itsa wanayanqanllawan kushishqa kawëta yachakuyänan. Itsa cuentata qokuriyanqa “imëka qorallatapis” mikuyanqan salorninkunapaq mas alli kanqanta (Proverbius 15:17). Jehoväta sirwita puntaman churashqaqa, pëmi edäyënintsikchö llapan wananqantsikkunata qomäshun.
Josëman y Roseman pensarishun. Pëkunaqa Jehoväta llapan tiempunkunawan 65 watanam sirwikäyan. Tsë watakunachöqa atska problëmakunapam pasayarqan. Tantiyarinapaq, Rosepa teytankunatam paqasta y junaqta atiendiyarqan. Jina Josëpis, cancer qeshyapitam operakurqan y quimioterapiawanmi tratakurqan. ¿Imanötaq kë casakushqakunata Jehovä yanaparqan? Tony y Wendy casädu cristiänukunawanmi. Pëkunapam juk wayinkuna kayäpurqan y Jehoväta llapan tiempuwan sirweqtaqa, pita karpis grätisllam qoyta munayarqan. Tonym yarpärirqan escuëlachö kanqan witsan wayimpa ventänampita imëpis rikachakurnin, Diospita kushishqa yachatsikïkaqta Josëwan Roseta rikarnin alläpa espantakunqanta. Josëwan Rose llapan kawëninkunawan Jehoväta sirwiyanqanrëkurmi, Tonywan Wendyqa tsë wayinkunachö täkuyänampaq niyarqan. Y 15 watapanam Josëtawan Roseta yanapëkäyan. Kananqa 85 watayoqnönam kayan, y Tonytawan Wendytaqa Jehoväpa qarënintanömi rikäyan.
Këtam Jehovä änimantsik “ama mantsakïtsu. Noqam rasumpa yanapashqëki”. Jinamampis, ‘alli kaq rurëkunawan’ yanapamänapaqmi änimantsik. ¿Jehoväpa makimpita tsarapakïkantsikku?
^ par. 11 Kë yachatsikïchöqa wakinkunapa jutinkunaqa jukmi.


text:
Mateo 20Mushuj Testamento Diospaj Shimi (MTDS)
Uvasta pallajcunahuan ch'imbapurashpa yuyachishca parlomi
20 Jahua pacha Dios mandacunca, uvas chagrayuj runa shinami. Chai runaca, paipaj chagrapi uvasta pallachunmi, pallajcunata tutamanta utca mashcanaman llujshirca. 2 Risha nijcunamanca, chai punlla pallashcamantaca shuj denario cullquillatami cuna tucurca. Chashna ari ninacushpami, paipaj chagrapi uvasta pallanaman cacharca. 3 Chagrayujca, ña punllata plazaman rishpaca, imata rurana illajpi, yanga tiyacujcunatami ricurca. 4 Paicunataca: “Cancunapish ñuca chagrapi uvasta pallagrichij. Pallashcamantaca mashnata cuna cashcallatataj cushallami” nijpica, pallanaman rircallacunami. 5 Chagrayujca cutin chaupi punllata, chaupi punlla catitapish pallajcunata mashcanaman rircarajmi. 6 Ña pichca horas tucugrij chishita cutin rishpapish, imata mana rurashpa tiyacujcunata ricushpami: “¿Ima nishpataj tiyashpalla cainacunguichij?” nircami. 7 Shina nijpi paicunaca: “Imata ruranaman pi mana apajpimari, caipi tiyacunchijlla” nircacunami. Shina nijpi chagrayujca: “Shinashpaca, cancunapish ñuca chagrapi uvasta pallagripaichij, mashna cuna cashcata cushallami” nishpami cacharca. 8 Ña tutayajpica, chagrayujca q'uiputa cayashpaca: “Pallajcunata cayashpa, q'uipa shamujcunamanta callarishpa, punta shamujcunacama cullquita cugri” nircami. 9 Cayajpica, pichca horas tucugrij chishita pallai callarijcunaraj shamushpaca, shuj denariotami chasquircacuna. 10 Tucui punlla pallajcuna shamucushpaca: “Ñucanchijcarin caishujcunata yallimi japishun” yuyarcacunami. Chashna yuyashpapish, caishujcuna shinallataj shuj denariollatatajmi chasquircacuna. 11 Caishujcunaman shinallataj cujpica, p'iñarishpami chagrayujta rimarcacuna: 12 “Canca chishita shamushpa, shuj horasllata pallajcunamanmari, ñucanchijman shinallataj cungui. Ñucanchijca llaquinayajtamari, tucui punlla rupaipi pallashpa cainamunchij” nircacunami. 13 Shina nijpimi chagrayujca, paita rimacujcunamanta shujtaca cashna nirca: “Riqui, amigo. ¿Canmanca manachu cuna tucushcata cucuni imatagari? Illu shuj denariota cusha nijpica, ari nishpamari shamurcangui. 14 Jaica, cambaj cullquita japishpa rilla. Ñucatajmi punlla tucurita shamujmanpish, canman shinallataj cusha nini. 15 Ñuca cullqui cashcataca, ¿manachu imatapish rurai tucuni? ¿Ñuca alli shungu cashpa chashna cujpichu p'iñaringui?” nircami. 16 Chashnamari ñaupa cajcunaca huashaman saquiringa, q'uipa cajcunami puntapi churashca canga. Cayashcacunaca achcacunami, agllashcacunatajca ashacunallami– nishpami parlarca.
Jesusca cutintajmi Paita huañuchinata huillashca
17 Jesusca, Jerusalenman huichiyacushpami, chunga ishqui yachacujcunallata ch'icanchishpa cashna nirca:
18 –Uyaichij, Jerusalenmanmi huichiyacunchij. Chaipimi, Runa Aichayuj ñucataca japishpa, curacunata mandajcunaman, Mandashcata yachachijcunaman cungacuna. Paicunami ñucata juchachishpa, ‘Huañunami cangui’ ningacuna. 19 Chai q'uipaca, huañuchichun mana israelcunaman cujpi, paicunami pugllashpa asingacuna, macangacuna, chacatangacuna. Huañuchijpipish, quimsa punllapica causarishallami– nircami.
Zebedeopaj huarmimi churicunapajlla allita mañashca
20 Chashna nishca huashami Zebedeopaj huarmica, paipaj ishqui churicunandij Jesuspajman shamurca. Imata cashpaca mañangapaj, chai huarmi Paipaj ñaupajpi pambacama cumurijpimi, 21 Jesusca:
–¿Imatachari nipangui?– nishpa tapurca.
Shina nijpica, chai huarmica cashnami nirca:
–Can mandacushpaca, cai ñuca ishqui churicunataca shujtaca alli ladopi, shujtaca lluqui ladopi tiyachipangui– nircami.
22 Shina nijpimi Jesusca, cashna nishpa cutichirca:
–Imata mañacushcata mana yachanguichijchu. ¿Cancunaca, jayaj ubyana shina llaquicunata, ñuca shina apai tucunguichijchari? ¿Bautiźarinatapish ñuca shina bautiźari tucunguichijchari?– nijpi paicunaca:
–Ari, chashna rurashunllami– nircacuna.
23 Chashna nijpi, Jesusca cashnami nirca:
–Ari, llaquicunataca ñuca shinallataj apanguichijmi, ñuca shina bautiźashca canguichijmi. Shina cajpipish ñuca alli ladoman cashpa, lluqui ladoman cashpapish tiyachinaca mana ñuca maquipichu. Chaipica, ñuca Yayami maijanpaj allichishca cashpaca, paita tiyachinga– nircami.
24 Chashna mañajta caishuj chunga yachacujcuna uyashpaca, chai huauquindijcunahuanca p'iñarircacunami. 25 Chaimantami Jesusca, paicunata cayashpa, cashna nirca:
–Cancunallataj yachanguichijmi. Cai pacha llajtacunata mandajcunallami, gentecunataca sarushpa charincuna. Jatun nishcacunapish tucuicunatami quiquinta servichishpa charincuna. 26 Ashtahuanpish cancunapurapica mana chashnachu canga. Cancunapura maijan jatun canaman chayasha nijca, cancunata servichun. 27 Pipish puntapi casha nishpaca, caishujcunata servinapi huatarichun. 28 Ñuca, Runa Aichayuj cashpapish, mana servishca puringapaj shamurcanichu. Ashtahuanpish ñucaca servingapajpish, huañushpa achcacunata quishpichingapajpishmari shamurcani. Chaimantami chashna mandani– nircami.
Jesusca ñahui mana ricuj ishqui runatami Jericopi alliyachishca
29 Jesús Paipaj yachacujcunandij Jericomanta llujshicujpica, achcacunami Paita caticurcacuna. 30 Ñahui mana ricuj ishqui runacunami ñan c'uchullapi tiyacushpaca, ‘Jesusmi shamucun’ nijta uyarcacuna. Chaimantami:
–¡Davidpaj Churi, Apu, ñucanchijtaca llaquihuaiari!– nishpa caparircacuna.
31 Chashna caparicujpimi, caticuj gentecunaca upallachun nishpa jarcarcacuna. Shina cajpipish chai runacunaca, ashtahuan sinchitami:
–¡Davidpaj Churi, Apu, ñucanchijtaca llaquihuaiari!– nishpa caparircacuna.
32 Chashna caparijpi, Jesús shayarishpa paicunata cayashpaca:
–¿Imatataj rurachun ninguichij?– nishpami tapurca.
33 Shina nijpi paicunaca:
–Apu, ñucanchij ñahuita alliyachihuai– nircacunami.
34 Chashna nijpi Jesusca, chai ishqui runacunata llaquishpa, paicunapaj ñahuipi maquihuan tuparijpica, ricurcallacunami. Paicunapaj ñahui ricujpica, Jesusta catishpa rircallacunami.


text:
Willakuy
Willakuy icha Kwintu nisqaqa huk rimasqallam simi kapchiypa rikch'aqnin. Willaqqa hayk'appas pay kaspa, ñawpa pachapim willaykun, qhichwa simipitaq hayk'ap hinapas kasqa pacha nisqapim.
Qhichwa simi kapchiypiqa achka ñawpa pachamanta willakuq kwintukunatam riqsinchik. Kay pachaqa wamaqyachkaptinmi, sumaq willakuykunata qunqachkaptinmi, sinchi-sinchita qillqananmi tiyan.
Kay samiqniyuqmi qhichwa simipi willakuykuna:
- Nak'aq (Pishtaq): indihina runakunata sipiq millay ispañul, misti runa;
- Achkay: wawakunata sipiq millay warmi;
- Inkarri: Inka Qhapaq;
- Wiraquchapampa (Q'iru llaqtapi willakuykuna): urqu apukunap ispañulkunata atipayninmanta;
- hukkunapas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Willakuykuna: Chay p'anqapiqa yachay wasipaq liwrukunapi willakuykunam qhawachikun.


text:
18 KAQ WILLAKÏ
Rawrëkaq kasha
Moisesqa 40 wata rurinmi Madianchö tärarqan. Tsëchömi casakurqan y wamrayoq tikrarqan. Juk kutim Sinaï jirkachö mitsikïkar juk espantakïpaqta rikëkurqan. Juk kashatam rikëkurqan rawrëkarpis mana kayakaqta. Y maslla rikänampaq witikarmi nina rurimpita kënö neqta wiyarqan: “¡Moises! Ama masqa witimïnatsu. Llanqikita qotukï, porqui kë sitiuqa sagrädu sitium”. Tsënöqa Jehovämi juk angelpa shimimpa parlaparqan.
Tsënam Moisesqa mantsakarnin qaqllanta tsapakurkurqan. Y kënö neqtam wiyarqan: “Israelïtakuna alläpa sufriyanqantam rikarqö. Egiptu nunakunapa makimpitam librashaq y juk alli sitiumanmi pushashaq. Y markäta Egiptupita qam jorqamunëkitam munä”. Pensari, ¿imanöraq Moises sientikurqan?
Moisesqa kënömi tapurqan: “¿Ima nishaqtaq pï kachamanqanta tapuyämaptinqa?”. Diosnam kënö nirqan: “‘Abrahanpa, Isaacpa y Jacobpa Diosnin Jehovämi kachamashqa’ ninkim”. Moisesnam nirqan: “¿Y israelïtakuna mana cäsuyämaptinqa?”. Tsënam Jehoväqa yanapanampaq kaqta rikätsir juk milagruta rurarqan. Tukrunta patsaman jitarinampaqmi nirqan, y jitariptinmi, ¡culebraman tikrarirqan! Tsëpitanam, chupampita Moises tsarirkuptin, tukruman yapë tikrarirqan. Tsënam Jehoväqa kënö nirqan: “Kë milagruta rurarmi noqa kachanqaqta rikätsikunki”.
Peru Moisesqa kënömi nirqan: “Noqaqa manam yachätsu nunakunapa nöpanchö parlëta”. Tsënam Jehoväqa kënö nirqan: “Noqam imata parlanëkipaq kaqta nishqëki. Jinamampis wawqiki Aarontam yanapashunëkipaq nishaq”. Tsënam, Jehovä yanapanampaq kaqta cläru rikärir Moisesqa warminta y wamrankunata pusharkur Egiptuman kutirqan.
“Ama yarpachakuyankitsu imata o imanö parlayänëkipaq kaqman, porqui tsë höram musyariyanki imata parlayänëkipaq kaqta” (Mateu 10:19).