text:
9 Kaq Willakuy: Noey buqueta rurasqanmanta
NOEYPAQA karqa warmin hinaspa kimsa churinkunapas. Churinkunaqa karqa Sem, Cam hinaspa Jafet. Paykunapas warmintin karqaku. Chaymi Noeypa ayllunpiqa pusaq runakuna karqaku.
Diosmi Noeyta rurachirqa mana haykapipas rurasqanta. Hatun buquetam ruranki, nispam nirqa. Chay buqueqa hatu-hatunmi kasqa. Diosmi nirqa: ‘Iskay altosniyoqta ruranki, cuartokunatapas rurankitaqmi’ nispa. Cuartokunaqa Noeypaq, ayllunpaq hinaspa animalkunapaq karqa chaymanta mikuykunata waqaychanankupaqpas.
Diosmi Noeyta kamachirqa buqueta yaku mana yaykunanpaq hina rurananpaq. ‘Ñoqam kacharimusaq sinchi parata kay pachapi kawsaqkunata puchukachinaypaq. Buquepi mana kaqkunaqa wañunqakum’ nispam nirqa.
Noeywan churinkunaqa Diosta kasukuspankum buque rurayta qallarirqaku. Wakin runakunañataqmi mana allinllataña ruraspanku Noeypa rurasqanmanta asikurqaku. Diospa rurananmanta Noey willakusqantaqa manam pipas creerqachu.
Hatun kaptinmi unay watapi buquetaqa rurarqaku. Achka wata pasaruptinñam ruraytapas tukururqaku. Chaymi Noeyta Dios nirqa llapallan animalkunata buqueman yaykuchinanpaq. Wakin animalkunamanta orqontin-chinantinta yaykuchinanpaq, nirqa. Wakinmantañataqmi Diosqa nirqa qanchis pares orqontin-chinantinta yaykuchinanpaq. Chaymanta alton pawaqkunatapas yaykuchinanpaqmi nirqa. Noeymi lliwta rurarqa Diospa kamachisqanman hina.
Chaymantam, Noeyqa aylluntin buqueman yaykurqaku. Hinaptinmi Diosqa punkuta wichqarurqa. Buquepa ukunpiñam Noeyqa ayllunwan suyarqaku. Qampas paykunawan chaypi kawaq karqa. Diospa nisqanman hina, ¿chayamunmanchu karqa sinchi paraqa?
Genesis 6:9-22; 7:1-9.
Tapukuykuna
- Noeypa ayllunpiqa, ¿hayka runakunataq karqaku, hinaspa imataq churinkunapa sutinqa karqa?
- Mana haykapipas rurasqanta, ¿imatam Diosqa Noeyta nirqa rurananpaq, hinaspa imanasqataq?
- ¿Imatam Noeypa runamasinkunaqa rurarqaku buque rurasqankumanta willakuptin?
- Animalkunata, ¿imata rurananpaqmi Diosqa Noeyta kamachirqa?
- Buquepa punkunta Jehová Dios wichqaruptin, ¿imatam Noeyqa aylluntin rurarqaku?
Sapaq tapukuykuna
- Genesis 6:9-22 nisqanta leey.
¿Imata ruraspanmi Noeyqa reqsichikurqa cheqap Diosta serviq kasqanta? (Gen. 6:9, 22.)
¿Imatam Jehová Diosqa nin, dañanakuymanta hinaspa imaynatam chayqa yanapawanchikman kusirikunapaq akllakusqanchikpi? (Gen. 6:11, 12; Sal. 11:5.)
¿Imaynatam Noey hina rurachwan Jehová Diospa llaqtanmanta yachachikuykunata chaskispa?
- Genesis 7:1-9 nisqanta leey.
Noey huchasapa kaptinpas, ¿imaynatam kallpanchawanchik Jehová Dios allin ruraqta hina qawasqanqa? (Gen. 7:1; Pro. 10:16; Isa. 26:7.)


c: text/html

text:
Paul Sabatier
Paul Sabatier sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin ayamarq'a killapi 1854 watapi paqarisqa Carcassonne (Ransya) llaqtapi - † 14 ñiqin chakra yapuy killapi 1941 watapi wañusqa Toulouse (Ransya) llaqtapi); Ransya mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1912 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi).
Tayta: Sabatier, Mama: .
Alma mater: Collège de France, École normale supérieure, Lycée Pierre-de-Fermat
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Davy Medal
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul Sabatier.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rabah Madjer
Mustapha Rabah Madjer (arabya simi: مصطفى رابح ماجر) sutiyuq runaqa (15 ñiqin hatun puquy killapi 1958 watapi paqarisqa Hussein Dey distritupi - ) huk Alhirya mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1980: Champions League.
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rabah Madjer.


text:
Sisi
Sisi icha Sik'imira, kichwapi Añanku[1] nisqakunaqa (familia Formicidae) huk palamakunam.
Sisikunaqa waki palamam: Huk mama sisip wawankuna huk sisi wakitam ruran. Achka sisikunam chay hatun ayllupi kuska kawsanku. Wayna china, urqu sisikunapas raprayuqraq kaspa, yumanakurqaspa rapranta chinkachin. Yumasqa china sisiqa allpapi q'isatam wasichakuyta qallarin, tukuy sisi wakipaq. Chay huk sisi ayllupiqa tukuy sisikunap mamantaqa mama sisi icha sisi mama ninchik.
Mama sisip runtunkunamanta t'uqyaq qirisakunaqa kuru hinam. Llamk'aq sisikuna paqariptin, mama manaña llamk'anchu, runtukunallatam wachan. Sisikunaqa kikinpa mikhunanpaq tuktu misk'illata pallaspa qirisankunata wañusqaña icha wañuchisqan palamakunawan mikhuchin.
Sisikunaqa wiksanpa qhipanmanta sisi p'uchqutam ch'allpaspa amachakunku.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Fabián Potosí C. et al., Ministerio de Educación del Ecuador: Kichwa Yachakukkunapa Shimiyuk Kamu, Runa Shimi - Mishu Shimi, Mishu Shimi - Runa Shimi. Quito (DINEIB, Ecuador) 2009.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: SisiPlantilla:Link FA


text:
Ignacio Andrade
Joaquín Sinforiano de Jesús Crespo sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin anta situwa killapi 1839 watapi paqarisqa Mérida llaqtapi - † 17 ñiqin hatun puquy killapi 1925 watapi wañusqa Macuto llaqtapi) huk Winisuyla mama llaqtapu awqaq pusaqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: Gral José Escolástico Andrade Pirela; Mama: Juana Troconis
Warmi: María Isabel Sosa Saa.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ignacio Andrade.
- Analítica


text:
Lukas Podolski
Lukas Podolski ( 4 ñiqin inti raymi killapi 1985 watapi paqarisqa Gliwice llaqtapi - ) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iwrukupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2014: Atipaq - Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014 Brasil
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lukas Podolski.
- fussballdaten.de
- Podolski - Bayern München


text:
Lección 11
Diospa mandashcacunaca ¿imashinata ayudan?
1. ¿Imamandata Dios ayudachun minishtinchi?
Taita Diosca alipacha yachajmi can. Ñucanchita juyaimandami ninanda preocuparin. Paimanda caruyachunga na munanllu (Jeremías 10:23). Imashinami huahuacunaca taitacuna ayudachun minishtin, shinallatami gentecunaca Dios ayudachun minishtinchi (Isaías 48:
Diospa mandashcacunaca cunanllata aliguta causachun, jipa punllacunapipash bendiciongunata charichunmi ayudan. Ñucanchita Dios rurashcamandami pai ayudachun saquina canchi. Salmo 19:
2. Bibliaca ¿imashinata ñucanchita ayudan?
Bibliapi yachachishcacunaca ñucanchi causaipi imata rurachun Dios munashcatami intindichin. Cutin Bibliapi mandashcacunaca imata rurunata, imata na ruranatami nin (Deuteronomio 22:8). Imatapash rurangapaca Bibliapi yachachishcacuna imashina ayudajtami ali pensarina canchi (Proverbios 2:
3. ¿Maijan mandashcacunata ashtahuan importante can?
Jesusca ishcai mandashcacuna importante cajtami intindichirca. 1) Diosta rijsishpa, juyashpa, tucui shunguhuan sirvina. Ñucanchi causaipi imata agllagrijushpaca chai mandashcapirami pensarina canchi (Proverbios 3:6). Chaica ayudangami Diospa ñaupajpi ali ricurichun, cushilla para siempre causachunbash. Mateo 22:
2) Gulpi gentecunahuan ali aparina (1 Corintios 13:
4. Diospa mandashcacunaca ¿imashinata ayudan?
Diospa mandashcacunaca familiapi cushilla causachunmi ayudan (Efesios 4:32; Colosenses 3:
Diospa mandashcacunaca cushilla sintirichun, trabajota charichunbashmi ayudan. Trabajo pushtucunapica tucuita ali ruraj, honrado trabajadorcunatami alicachin (Proverbios 10:
Diospa mandashcacunaca ñucanchi causaipipashmi ayudan (Proverbios 14:30; 22:


text:
Chimlasay , K'illimsa iskay muksi icha Karbunu diuksidu (kastilla simipi: dióxido de carbono), CO2 nisqaqa, huk wayra pachapi kaq wapsi, k'illimsayaqpa iskay kuti muksinmi.
K'illimsa, allpa wira, yantapas rawraspaqa muksichaq wapsiwan chimlasayta ruranakun.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
Runakuna achka allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa intip k'anchayninta wayra pachapi hark'aptin, wayra pacha quñukuchkanmi. Chay runap rurasqan q'uñiytaqa pacha q'uñichiy ninchikmi.


text:
Dificultad:Fácil
por aman_claudino
(Sixto Ayvar Alfaro)
PRE intro: Cm(x) violín Cm A# Cm intro: Cm Gm A# Cm Cm Gm A# Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm semitoyos: Cm A# Cm (2x) Maypillaraq sunquchallay Cm Maypiñaraq ñawiruruy Cm Maytaq cuna Waqaysiwanchu A# Cm Maypillaraq sunquchallay Cm Maypiñaraq ñawiruruy Cm Maytaq cuna Waqaysiwanchu A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm quenas y toyos: Cm (x) Cm Gm A# Cm Cm Gm A# Cm Gm A# Cm Cm Gm A# Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Kayna punchau turonero Cm Sapallaypi waqaskani Cm Mana pipas q’awarillaskan A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm Waqallarkani sapay G# Llakillarkani sapay Fm Q’uyay mamayta D# D# Yuyarillaspa A# Cm semitoyos: Cm A# Cm (2x) Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm Waqaysiwanchu ñawiy G# Llakisiwanchu sunquy Fm Tayta mamayta D# D# Yuyarillaqtiy A# Cm


text:
Wak'as munisipyu
Wak'as (kastilla simipi: Vacas, wak'a nisqamanta sutinchasqa) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtan Wak'as, "Papaq llaqtan" sutiwan riqsisqa, achkha papa puqusqanrayku.
Qhipa runayupayman jina tiyapun 12.511 runakunan (2001).
Yuyarina
- 1 Tarikuy
- 2 Allpa saywachi
- 3 Yurakuna
- 4 Uywakuna
- 5 Chiriqunuy
- 6 Ñawpa kawsay
- 7 Kantunkuna
- 8 Runakuna
- 9 Simikuna
- 10 Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
- 11 Musiku
- 12 Karu puriy
- 13 Qhatukuna
- 14 Raymikuna
- 15 Yachachiy
- 16 Chiwalaki Wayrawasi
- 17 Qullana runakuna
- 18 Ñaña llaqtakuna
- 19 Apaykachana
- 20 Kaypipas qhaway
- 21 Pukyukuna
- 22 Qhawallaytaq
- 23 Hawa t'inkikuna
Tarikuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as munisipyu tarikun qulla antipi Quchapampa suyupi; antiman kantun Carrasco pruwinsyawan, kuntiman kantun Jarani munisipyuwan, chinchaman kantun T'iraqi pruwinsyawan, qullamantaq kantun Misk'i pruwinsyawan. Kasqantaq jana kaynin 3.400 mitrusmanta 4.420 mitrus kama.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as allin riqsisqallataq quchasninrayku, mayqinkunachus aswan jatunkuna kanku Quchapanpa suyu ukhupi.
- Quchakuna: Parqu Qucha, Asiru Qucha, Junt'utuyu, Pilawit'u, Qullpa Qucha, Yanatama.
- Mayukuna: Phaqcha, Challwa Mayu, Jatun Mayu
- Urqukuna: Kunturpuñuna, Khurupanpa, P'allqaluma, Juch'uy Llallawa, Quturipunta.
- Phaqchakuna: Turu Wayq'u
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay munisipyupi wiñan juk ñawpa mallki, Chukiqayara (Titanka / Puya / Kara / T'ikanka) sutiwan riqsisqa, t'ikan sapa pachaq watalla, wiñantaq 10 m. aswanta, Quchapampa suyupi Wak'asllapi tiyan kay mallkiqa. Ñawpaq riqsichiktaq karqa jamut'asqa Ransiyamanta Alcide d'Orbigny, 1838 watapi. Kay mallkiq jamut'asqa sutin Puya raimondii.
Tiyallantaq waq mallkikuna:
- Alisu (Alnus acuminata)
- Anrreswaylla / Andres waylla (Cestrum Parqui L’Herit, Cestrum mathewsi)
- Ch'illka / t'ula (Baccharis dracunculifolia)
- Ichhu (Stipa ichu)
- Kalistu (genus Eucalyptus)
- Kishwara / Kiswar (Buddleja incana)
- Mat'ara / t'utura (Scirpus californicus)
- Kichka muqu-muqu (Sulcorebutia steinbachii)
- Qayara (Puya...)
- Qiwiña / Qiwuña (Polylepis)
- Ulala / Waraqu (Cactus flagelliformis, Eriocereus tephracanthus)
- Waqaq Sawsi (genus Salix)
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Quchakunampi tiyan achkha qucha p'isqukuna: wallata (Chloephaga melanoptera), pariwana, suq'a, panama (Oxyura jamaicensis), chullunpa; challwakunapis tiyallankutaq.
Chaymanta kallankutaq kay k'itakuna: wisk'acha, atuq, añathuya (Mephitidae) , k'itaquwi, ch'usiqa, waman, p'isaqa, yuthu, jamp'atu, k'ayrankuli, ararankha, kataripis.
Tiyallankutaq kay uywakuna: llama, quwi, waqkuna ima.
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa pacha Wak'as k'itipi kawsarqanku ñawray llaqtakuna, Quta Chuwi llaqtakuna jina, qhipaman Inkakuna pachapi Puqunawan khuska juñusqa karqa Tawantinsuyuman, maynintataqchus qhapaq ñan riq. Chaymanta kulunya pachapi karqa Misk'i k'itiqta, "Doctrina de San Francisco de Pocona" ukhupi, "Viceparroquia de Santa Bárbara de Bacas" sutiwan.
Qhispiy chayamusqantawan musuq suyu Buliwyapaq, Wak'as riqsipasqa karqa wisikantun jina Misk'i pruwinsyaqta, 1830 watapitaq kantunman tukurqa. Chaymanta musuq Punata pruwinsya kamasqa kasqanmantawan, 1874 watapi, Wak'as kantun juñusqa karqa Wantiula wisikantunninwan khuska, kinsa ñiqin T'iraqi munisipyumpata. Qhipa watasmantaq Jarani pruwinsya kamakuqtin, 1914 watapi, Wak'as kantun qiparirqa iskay ñiqin T'iraqi munisipyumpata jina. Qhipa qhipamantaq, T'iraqi kamasqa kaqtin musuq pruwinsya, 1986 watapi, Wak'as kikin pachapi tukurqa iskay ñiqin munisipyu Jarani pruwinsyaqta. Chaymantapachataq Wak'aspa wakin juch'uy llaqtasninta kay musuq pruwinsya T'iraqi jap'iyqakapun: Boqueron k'asa, Ch'ullkumayu, Qañiquta, Qayarani, Quwari, Payrumani, T'ulapampa, Sapataranchu waqkunatawan.
Kulunya pachapi Wak'as karqa 13 ayllu llaqtasniyuq, "estancias" sutiwan riqsisqas, chaymanta Buliwya suyu qhispiy tarisqantawan, Quchapampa munisipyu kay jatuchachaq jallp'akunata jap'iyqakapurqa "haciendasman" tukuchispa "Rijurma Agrariakama" (1953), kaykunaq arrinsanwantaq payllaq munisipyu yachay wasinkunata Quchapampa suyuq uma llaqtanpi.
Wak'as munisipyumanta llaqtayuqkuna riqsisqan kanku maqanakusqallankumantapuni, ankalli kayninkuraykutaq tukuy atiy millp'uymanta ñak'arisqankumanta kulunya pachapi ripublikapiwan, ñawpa kaysay jap'in achkha juqharichiykunata jatariykunatawan, kaykunamanta achkha tukukurqanku kallpawan pampachasqas, atirakiywantaq. Maqanakuyninkuna ukhupi allin kawsayta mask'aspa 1936 watapi, 20 p'unchay qhapaq inti raymi killapi kamarqanku iskay kaq ñiqin qutata Buliwya suyupi ukhupi, "Sindicato de Trabajadores Agrarios de Vacas" nisqa sutiwan, yachachiq Toribio Clauriq yanapayninwan khuska, pichus kamasqa ñawpaq watapi "Escuela Indigenal de Vacas" juch'uy yachay wasita Challwamayupi, mask'aspa purum runakunapaq qhispiyta.
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Juk kantunmi kan: Wak'as kantun
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Runakuna 2001 watapi)[2]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as munisipyuqta tiyan achkha allin imakuna qhawaykachanapaq, ñawpaqta kasanku quchasnin Parququcha, Asiruqucha, Junt'utuyu, Pilaqucha, Qullpaqucha, Yanatamawan; riqsisqas challwakunarayku, qucha p'isqus icha k'ita pilikunaraykupis; chanta Quchaquchitapis maypichus unay pacha Santa Bárbara rikhurikunman kasqa.
Unay ñawpa mallki Puya raimondii, Chukiqayara sutiwan riqsisqa, sapa pachaq watalla t'ikaq, may ima chaniyuq riqsisqa. Jinallataq Turu Wayq'u phaqcha; qhatukuna sapa junqajuna: intichaw p'unchayta Wak'as llaqtapi, killachaw p'unchayta Rudiyupi, ch'askachaw p'unchaytataq Parirumpi, chhalaku wata qhatukuna San Pedro Virgen del Carmen raymipiwan, "Jatun qhatu challwamanta" ayriway killapi iskay ñiqin intichaw p'unchayninpi, maypichus atikun mikhuriyta challwamanta misk'i mukhuna wayk'usqasta, waqkuna mikhuykunatapis, Wak'as aqhatawan khuska uqyaykurispa. Phuqllay raymi takipayanakuswan, ayakunaq p'unchaynin raymipis mastak'uswan wayllunk'aswan ima; Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaqpis, juk ñawpa jatun yachay wasi Buliwya suyumanta, maypichus kamasqa karqanku "Escuela Indigenal de Vacas", "Sindicato de Trabajadores Agrarios de Vacaswan" khuska. Jinallataq Santa Bárbara raymi, Wak'aspa patrunan, qhapaq raymin Wak'as llaqtaq p'unchaynin ima, raymichakun kikin Wak'aspi tawa p'unchay qhapaq inti raymi killapi; chanta ruwakullankutaq waq raymikunapis.
Qhatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ayriway killapi iskay ñiqin intichaw p'unchayninpi ruwakun Wak'as llaqtapi Jatun qhatu challwamanta, karu puriymantawan (Feria del Pejerrey y del Turismo).
Jinallataq sapa qanchischawta ruwakunku qhatukuna, Wak'as llaqtapi intichaw p'unchayta, Rudiyupi killachaw p'unchayta, Parirumpitaq ch'askachaw p'unchayta; kay qhatukunapi ranqhanku tukuy laya puquykunata, astawanqa Wak'as munisipyumanta puquykunata, ranqhallankutaq p'achakuna waq imakunatapis.
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 18 ñiqin hatun puquy killapi: Jatun Yachay Wasi Yachachiqkuna Wakichikunankupaq, Escuela Superior de Formación de Maestros Ismael Montespa p'unchaynin, Challwamayupi.
- Phuqllay, takipayanaku
- 4 ñiqin aymuray killapi: Santa wila krus tatala, Wak'aspi Parirunpi ima.
- 14 ñiqin aymuray killapi: Tata Isiku (San Isidro), Misuk'anipi Parirunpi ima.
- Corpus Christi, Wak'aspi
- 29 ñiqin inti raymi killapi: San Pedro, Wak'aspi.
- 16 ñiqin anta situwa killapi: Virgen del Carmen, Buliwyaq patrunan, Wak'aspi.
- 2 ñiqin chakra yapuy killapi: Kanpu runaq p'unchaynin, Challwamayupi.
- 3 ñiqin chakra yapuy killapi: Virgen de Copacabana, Buliwyaq Quyan pillunchasqa, Challwamayupi.
- 15 ñiqin kantaray killapi: Wak'as munisipyuq p'unchaynin
- 2 ñiqin ayamarq'a killapi: Ayakunap p'unchawnin / Tukuy Santukuna, mast'akus, wayllunk'as.
- 4 ñiqin qhapaq raymi killapi: Santa Bárbara, Wak'aspa qhapaq raymichakuynin.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiymanta rimaspa Wak'as munisipyupi tiyan tukuy yachay wasikuna. Ñawpaq juch'uy yachay wasi qhari wawakunapaq kamasqa karqa 1862 watapi, kikin Wak'as llaqtapi. Aswan qhipatataq kamarqa yachachiq Toribio Claure Challwamayupi Escuela Indigenal de Vacas nisqata, 1935 watapi, Warisata yachay wasi unanchayninman jina, purum runakunaq wawasninku yachakunankupaq. Kunanqa tiyan tukuy juch'uy llaqtakunapi Juch'uy Yachay wasikuna, jinallataq wakimpi Chawpi yachay wasikunapis.
1946 watapi "Escuela Normal Rural Ismael Montes", kunan "Escuela Superior de Formación de Maestros Ismael Montes", 18 p'unchay jatun puquy killapi 1916 watapi kamasqa Tunqulipi, Qulumi k'itipi, apasqa karqa Escuela Indigenal de Vacaspa wasinman; maypichus kunankama wakichikunku musuq yachachiqkuna llank'amunankupaq purumakunapi.
Chiwalaki Wayrawasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay wayrawasita Misuk'anipi kamarqa «Instituto de Capacitación Campesina» (INCCA), uk ONG, 1 ñiqin tarpuy killapi 1990 watapi. Kunanqa Chiwalaki wayrawasita apanku ñawpaqman «Central Regional de Chiwalaki», purum runakunaq qutun.
Qullana runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiqkuna:
- Mariano Vásquez, pay karqa kasiki, pay kikintaq kamarqa juk "juch'uy yachay wasi qhispisqata" Kuruspampa jallkampi 1925 watapi.
Jarawiqkuna:
- José Rojas, paqarimurqa Wak'as llaqtapi, pay karqa yachachiq, arawirqa "Linda Vaqueña" takiyta.
- Pablo Fernández, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 29 ñiqin inti raymi killapi 1954 watapi.
Waqachiqkuna:
- Ronald Rodríguez Clavijo, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 10 ñiqin tarpuy killapi 1959 watapi.
- Freddy Veizaga Siles, payqa yachachiq, waqachin charankuta kitarratawan.
Takiqkuna:
- Albaro Clavijo López.
- Juan Carlos Rodriguez Clavijo, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 22 ñiqin qhapaq raymi killapi 1963 watapi. Payqa kay qutukunapi karqa: Inkallajta, Siembra, Kharkas, Proyección, waqkunapi ima.
- Natividad Betty Veizaga Siles, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1957 watapi. Payqa Pukaq Wayra Qutumanta 1980 watamantapacha.
Tantakamusqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiqkuna:
- Toribio Claure Montaño, paqarimurqa T'arata llaqtapi 27 ñiqin ayriway killapi 1900 watapi, wañupurqataq Qurqi (Uru-Uru) llaqtapi, 16 ñiqin pacha puquy killapi 1965 watapi. Karqa yachachiq kampupi llaqtakunapiwan. Pay kamarqa «Escuela Indigenal de Vacas» nisqata, Challwamayupi; yanapallarqataq «Sindicato de Trabajadores Agrarios de Vacas» nisqaq kamayninpi.
- David Morató, yachachiq kampupi, yanaparqa yachachiq Toribio Claureta «Escuela Indigenal de Vacas» ñawpaqman apayta.
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ismael Montes, Buliwya suyup umalliqnin (1904 - 1909, 1913 - 1917)
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhawallaytaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wak'as munisipyu.
- Saywitu: Wak'as munisipyu
- Wak'as munisipyu: yupaykuna, saywitu
- Yupaykuna: Wak'as munisipyu
- Santa Bárbara raymi Wak'aspi (Kastilla simi)
- Wak'asmanta rikch'akuna
- Betty Veizaga Pukaj Wayra Qutuwan: Llaqtaypa takiynin (Takipayanaku)
- Chiwalaki Wayrawasi (Kastilla simi)
- «Ismael Montes» Yatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaq (Kastilla simi)
- Puya Raimondi (Chukiqayara) wañupuwasanchiq (Kastilla simi)


text:
Imataq yawar masi ukhupi maqanakuyri?
Tukuy k’iri mana waliq kawsaypaq tukuy ukhunman, yuyay k’ukimanpis runa khuska tiyakuqmanta kay kuna kanman: Qusa, quya, t’ura, wuwqi, ñaña, tayta jatun mama, uywaq tata, piq yawarmasinchismantapis kallanman.
Ima takyata aypun kay kamachiyri?
K’irimanta jucha wallpan, karsilwan muchuchin yuyay k’ukiq, ukhunmanta maqanakuyta; yapan muchuyta mana allin kawsayniyuqpaq; Código Penal nisqata sumaqchan karsilpi, muchuykunata yapaspa k’iri nanaykunata saqiqtin yawarmasinman; jatun takyakunata qun jark’ayniyuq kanankupaq pikunachus k’iriykunamanta willaqkunapaq. Jinamanta kamay k’irichikpaq wasinmanta lluqsinanpaq.
Amatayniyuq arpaman mana chinpananpaq wasinman, llamk’ayninman, may chiqapipis arpa rikukuqtin; kamay terapia nisqaman rinanpaq, llinphu q’alla arma nisqakunata qhichunankupaq usphi apaykachananiyuqpis kachun.
Ima tribunales nisqa jat’allinku yawar masi ukhupi maqanakuymanta?
- Tribunales nisqa yawar masimanta, mayk’aqchus maqanakuy yawarmasi ukhupi nana juchallisqachu.
- Tukuypaqta Ministerio nisqa qallarin sinch’i mask’ayta jucha k’iriykunamanta taripan chayqa, Apu tarin kay k’irikuna chayqa.
Qillqasqachu tarikun, taripayniyuq runakunaqta yawar masikunata ch’anqasqanrayku?
Ari, Registro Civil de Identificaciones nisqa kamayniyuq sumaq qillqasqata apananpaq tarpayniyuq runakunaqta yawarmasikunanta juchallisqa ch’anqasqanrayku, a jina kikin wakin chiqanchaqkuna kamachik qillqayta kamachin.
Pi runakuna jark’asqa kanku kamachikwan yawarmasi ukhupi ch’anqaymantari?
Quya, qusa, tiyaq masi, ñawpaq tiyaq masi, tata, mama wawaqta, mana khuska tiyaqpaqpis.
Chawpi qaylla yawarmasikunapaq, manaqa kunam tiyaqmasiwan, llinphu tukuy qhatiriq yawarmasikunapaq.
Wakin yawar masikunapaqpis: kakikuna, ipakuna, kunchakuna, wakin runakunapaq, sullk’awawkunapaq, jatulikunapaq, mana llamk’ay atiq kunapaqwan ima.
Imayna muchuykunataq tiyan yawar masikunata ch’anqaskunapaqri?
Siq’unqanku qullqi junt’anawan chunka pichqayuq UTM nisqawan (Unidades Tributarias Mensuales). Kiti kamachik chiqaman yanapananpaq, willaq wasinmanta, qutu yanapay arpakunaman, yawar masi ukhupi ch’anqaymanta rikuqkuna kiti chiqapi, tukuypaq manaqa paypaq qullqi yanapaykunamanta.
Astawanpis Apu jayrata ruwachinan tiyan, chhika pisi siq’uykunamanta.
- Kamay wasinmanta lluqsinanpaq, maypichus arpawan khuska tiyachkaptin.
- Amatasqa arpaman mana chinpananpaq, manaqa wasinman, llamk’ay kitiman, yachay wasiman, a jina may chiqapipis rikukuptin.
Iskayninku llamk’aspa, yachakuspa, chay chiqallapipis rikukunkunchayqa. Llamk’achikman, manaqa. Ñanchariqman yachay wasimanta mañasun arpa allin sumaqmanta kawsakunanpaq.
- Amatasqa nina walqanqakunata jap’iymanta apaykachanamantawan.
Llik’iy mayqin kimsa tupu ñawpaq qillqasqamanta, muchuykunata apamunman chunka phichqayuq p’unchayta karsilpi wisq’asqa kananpaq.
- Allin kawsaypaq wakichiyman mana riqtin, manaqa qhawarichiy yawar masiwan allinta kawsakunapaq.
Imataq juchalliy sapakuti ch’anqaymanta?
Sapa kuti ch’anqay ukhunmanta, yuyay k’utiqmantawan ruanakuna jark’asqata kamachikwan, ch’anqay yawarmasi ukhupi juchallisqa kananpaq sapa kuti ch’anqasqa kana tiyan.
Mayqintaq muchuy juchalliqpaq sapakuti ch’anqaqpaqri?
Siq’uyqa kanman suqtachunka jukniyuq p’unchaymanta, phichqa pachak tawa chunka p’unchaykama wisq’aymanta, ancha juchallikuptinqa tukuy siq’uykunata muchunan tiyan.
Arpakunaman tupukuna jark’anapaq tiyanchu?
Ari, Tribunales de Justicia Penal nisqakuna tupukuna jap’inkuman allin sumaq arpata jark’anapaq, wakin jark’aykuna nisqakunamantaña pacha thaskiymanta churananku, sumaq allin kananpaq suchuchinankupis.
Chiqanmanta tribunal nisqa yawar masikunamanta p’uchukay p’unchaymanta riqsinan yawar masi ukhupi chanq’aymanta, tupukunata aqllanankutiyan allinta tukuchinankupaq arpaman jark’ayta jaywanapaq jina yawarmasi ukhupi chanqaymanta. Tribunal nisqaqa allinmanta jark’aykuchinan tiyan, arpa unquq kaptinqa, runa mana llamk’ay atiqkunata, jinamanta yupaychanan tiyan.
Tayta mama jatulikuna chhiki maqllu rikukuqkuna wikch’usqa waq wasikunaman manaña puriyta atiqtin.
Qutu chiqa yanapanapaq arpakuna chinpanankupaq tiyanchu?
Ari, tukuy suyunchikpi achkha chiqapi qutukuna arpakunaman yawarmasi ukhupi ch’anqaymanta yanapanapaq tiyan.
Centros nisqa yanapanapaq yuyay junt’awinqa usqayllata willay yawar masikuna ukhupi ch’anqaymanta, unquykusqanman jina paykuna yanapanku yachayninmanjina, waq qutu yanapaqkuna chayman kachaspa.
Qhaway chiqa yanapaykunamanta (SERNAM)
May chiqa kunaman riyman arpakaspa kay ch’anqaymantari?
Yawarmasi apu chayman, Carabineros nisqa kay suyumanta, Policía de Investigaciones nisqaman.
Kamayniyuq willaykunata jap’ispa arpakunaman qhawarichin ñawpaq thaskiy chiqamanta.
Sinch’i juchallikuna kaptinqa SERNAM nisqa qhatirinman pikunachus arpa warmikunata ch’anqanku, jatun runa kaptinpuni kayqa kanman.
Willay munaqtiy yawar masi ukhupi ch’anqasqakaspa Carabineros nisqa k’usiymantawan chaymanchu riyman?
Ari, paykuna rimariykunata jap’ispa Apu yawar masiman willanqanku chantapis chiqamanta chayllaman rillasunmantaq; mañayta willaspañaqa qallarin p’uchukay p’unchayman yawar masi ukhupi ch’anqaymanta. Kay mañaykunataqa tribunales nisqa yawar masikunamanta qhawarisqa kanqa juchallikuna sapakuti ch’anqaymanta jina kaptinqa Ministerio nisqa tukuypaq juchakunata willachinqa.
Tiyanchu teléfono nisqaq yupaynin waqyanapaq yawar masi ukhupi ch’anqasqakaspa?
Fono nisqa yawarmasi Carabineros nisqa Chile suyumanta: pachak tawa chunka is’unniyuq (149).
Niqta tikrasqa / Traductor:
Aydeé López Cruz, integrante activa y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Académica de la Universidad Arturo Prat.
Niqta tikrasqa / Validadora:
Claudia Quintana Bermúdez, presidenta y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Profesora de educación intercultural bilingüe.
Niqta ñqwirisqa / Locutor:
Aydée López Cruz
Qillqay / Nota: qillqasqa willay kaypi rikhurikqa, Kamachiykunaq puriyninmanta yachananchikpaq. Mana imaraykupis Ley nisqa jinachu, chiqan sut’inchay, nisqakuna, ni kamachiykunamanta yachaqpis junt’anchu.


text:
Franjo Tuđman
Franjo Tuđman sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin aymuray killapi 1922 watapi paqarisqa Veliko Trgovišće llaqtapi - 10 ñiqin qhapaq raymi killapi 1999 watapi wañusqa Zagreb llaqtapi) huk Hurwatsuyu mama llaqtapi awqaq pusaq, wiñay kawsay yachaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Ankica Tuđman.
Churinkuna: Miroslav Tuđman, Stjepan Tuđman wan Nevenka Tuđman.
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Franjo Tuđman.


text:
Imataq juch’uy chawpi qhatukunari?
PYME nisqaqa niyta munan: juch’uy, chawpi qhatu kay jinamanta kamachiqa aqllan:
- Aswan juch’uy qhatukuna (microempresas): Ranqaymanta qullqi junt’aynin sapa watamanta kay jina kanman 2.400 UF nisqakamalla kanman.
- Juch’uy qatukuna (pequeñas empresas): Ranqaymanta qullqi junt’aynin sapa watamanta kay jinamanta 2.400 UF nisqamanta 25.000 UF nisqakama sapa watamanta.
- Chawpi qhatukuna (medianas empresas): Ranqaymanta qullqi junt’aynin sapa watamanta kay jina kanman 25.000 UF nisqamanta 100.000 UF nisqa kamalla sapa watamanta.
Yapayninmantawan sumaq llamk’ayninpaq kay jinamanta lakiykusun:
- Aswan juch’uy qhatukuna, (microempresas): Jisq’un llamk’akniyuq yupaychakun.
- Juch’uy qatukuna, (pequeñas empresas): Chunkamanta tawa chunka jisq’unniyuqkama llamk’akniyuq yupaychakunman
- Chawpi qhatukuna, (medianas empresas): Phichqa chunkamanta, pachak ji’q’un chunka jisq’unniyuqkama llamk’akniyuq yupaychakunman nin.
PYME nisqa, kunaqa mana waq llamk’aykunataqa qhatunkumanchu; wasi jallp’akunataqa manami kay wakichisqapi rikukunchu, askha qullqi kuyurichiqpis jinallataq.
Tiyanchu tukuypaqta wasi, juch’uy chawpi qhatukanata sinch’i yanapanapaq?
Kamachi iskay chunka, tawa pachak chunka suqtayuq yupayninpi churan kamayta riq’iytaima juch’uy chawpi qhatukunapaq.
Qullqimanta Ministerio nisqa; jinallataq juk kamayta Qutu Tantakuy Tapuymanta Qhawachiymantawan kay Suyunchiqpi tunpa juch’uy qhatukunapaq; Ministerio nisqaman.
Umallirichispa, qhawarichispa tanqaspa chayaqiyuq kananchikpaq kay PYME niqa kunaman phata suyunchikmanta.
Juk PYME nisqa imannamanta, usphi llamk’ayta qallarinapaq urqunmanri?
Tukuypaqta servicios nisqa kamachisqa usphi ranqhayta qunankupaq municipalidad nisqa ima usphi provisorio nisqallata jaywankuman, juk kutillapi mañaqkunaman,
Mana asqha qullqi kuyurichiktinqa 5.000 UF nisqa pataman usphi provisorio nisqata, watapaq qunanku tiyan mañasqanmanta iskay killa ukhupi.
Juch’uy chawpi qhatukuna yanapayniyuqchu kamachiykuna sanitarias nisqapi?
Ari; yupaychanku tukuy imakunawan sasa thaskiynin kananpaq.
Rimariy mana allin thaskichiktiyki: qhatuyuq runaqa usphiyuq sanitario niqamanta kanan tiyan; manaqa willay sanitario nisqayuq, mana chay raphiyuqchu chayqa payllami raphipi qillqaspa rimarinman chayqa sasayachinman muchunanta.
Muchuyta Pisiyachiy qanchis chunka phichqayuq sapa pachakmanta kaypaqqa kamachikqa sasayachinqa pay rimariqtin kay juchamanta.
Kamachiy usqhayta usphita urqunqpaq: SEREMI de Salud nisqa usphikunata qunan tiyan chhika pachallapi imakunatachus qhatu ranqhaypi mana p’usqunmanchu, nitaq runakunata unquykuchinmanchu.
Kay thaskiyqa kanman raphipi qillqasqata mañaspa usphimanta qullqiwan chayqi junt’ana.
Tiyanchu juch’uy chawpi qhatukunapaq wakin jark’aykuna ranqhawaqkuna pantayninmanta?
Ari, chay jinapiqa kamachik yupaychan mikhunankumanpis jinamanta allin kawsanapaq kamachiy Kamachiqmanta chayqikunaman jark’an rantisqankuman jina jinamanta: paykunallamanta aqllay imakunamanta, chayqiyoq junt’anman llamk’asqanmanta, yuppaychay imaynatachus mink’ata wakichisqamanta. Mana allin kawsayta apaspaqa mana chinpawaqchu SERNAC nisqaman manaqa chiqanmanta Apu policía nisqaman chinpanayki tiyan.
Kanchu yanapaykuna juch’uy chawpi qhatukunapaq solvencia nisqa ch’anpayuq kaptin?
Qhatukunapaq insolvencia nisqapi rikukuptin (niyta munan mana qullqi junt’ay atiqtin kamaykunata kamachikman, mañayta atin asesor qulqimanta insolvencia nisqa, sumaq sinch’i sut’inchananpaq qullqi yupaychay qhatumanta, jinamanta allin puririnanpaq.
Organismos nisqa tukuypaq manaqa paypaqta, jina watiqmanta allin thaskichinanpaq manaqa wisq’aykunanpaqpis.
Pikuna kanman qhawarichik kay insolvencia nisqamanta?
Mayqin runapis kanman, manaqa qutu runapis kallanman, sinch’imanta yanapaqkunami Kanman pikunachus qhawarichik munaptinku chaninchaniqta chinpanankuntiyan Superintendencia de Quiebras nisqaniqta.
Tiyanchu mana chiqanchaypi qhawarichik jina ruwananpaq?
Yawar masikuna mana atinmanchu qhawarichik jina, manataq phichqa wata tukukuypi qhaturikuqkunata qhatu manuqwan.
Jinallamantataq pichus qawarichik jina karqa manuyuq runamanta, mana llamk’ay atinmanchu Síndico de Quiebras nisqa chay kunallapaqtaq.
Imaynamanta yanapanman qhawarichik juk qhatuman insolvencia nisqawanri?
Juk raphi qillqasqata urqunman, willaspa imaynapichus rikukun chay qhatuqa, imakunankuta mana qhichunankupaq raphi qillqasqa p’akiymanta, p’uchukay p’unchay manu junt’aymanta, (juicio tributario).
Mayqin imakunamanta mana kamay junt’aymanta, pacha mana suchunmanchu, kimsa killa kama chaykamataq qhawarichik allinyachispa qullqi yupay qhatumanta tukuchanqa.
Asesor nisqa mañanmanchu junt’ayta llamk’ayninmanta?
Ari, qillqi junt’ayninqa kanqa puraqmanta uyñikuypi manuyuq kaq junt’ananpaq.
Pantaykunapi juch’uy chawpi qhatukuna muchuy sasayay tiyanchu jatun qhatukuna pipuchaypi?
Ari, wakin kunallapi pantaykunapi nikuqtin Código de Trabajo nisqaman. Juk PYME nisqa junt’anman 40 UTM, jatun qhatupaqtaq chayqa 60 UTM niqa jinamnata pantayniyuq kaspa mana sumaq allin jark’asqa kawsayninkumanta llamk’aqkuna chayqa PYME nisqakunamanqa phichqa p’unchayta qunqa sumaq allinta purichinanpaq, wakinkunapiqa pantaq mañanman wakichiyta yachakunapaq tukun llamk’aqkunapaq jinamata muchuy junt’akunman.
Niqta tikrasqa / Traductor:
Aydeé López Cruz, integrante activa y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Académica de la Universidad Arturo Prat.
Niqta tikrasqa / Validadora:
Claudia Quintana Bermúdez, presidenta y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Profesora de educación intercultural bilingüe.
Niqta ñqwirisqa / Locutor:
Aydée López Cruz
Qillqay / Nota: qillqasqa willay kaypi rikhurikqa, Kamachiykunaq puriyninmanta yachananchikpaq. Mana imaraykupis Ley nisqa jinachu, chiqan sut’inchay, nisqakuna, ni kamachiykunamanta yachaqpis junt’anchu.


text:
Budismu
Budismu nisqaqa Siddhārtha Gautama (Buddha) sutiyuq runap kamasqan iñiymi, yachay wayllukuypas.
Chay Budismuqa Indyapi ñawpaq kaq yachaykunatas, ichataq musuq yuyachakuykunatas ch'aqtan, runata paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta pusanapaq. Runaqa allin kawsaypi kururakuspa imakunap chiqap kayninta riqsikuspa kawsachun, chaywan chay paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta qispichikuchun, nispa Buda yachachin.
Runap yuyayninqa - karma nisqa - huk wañusqa runap kawsasqanmanta musuqmanta paqarisqa runap kawsayninman pasachispa qallaykunsi. Budismuqa kakuq alma, kakuq ñuqa (atma) manam kanchu nispa nin. Chay almaqa manas kakuqchu, llapa wañuywan musuqmanta paqarimuywan hukchaykuqsi.
Budismu Indyapis paqarirqan, kimsa kaq kñ pachakwatapi tukri iñiy tukuspa. Qanchis kaq kq pachakwatapitaqsi Indyapi Hinduwismup anchhuchisqansi karqan. Kunankamaqa anti Asyapi lliwmanta aswan hatun iñiymi. Kawaypas dalai lama


text:
106 Kaq Willakuy: Carcelmanta librasqa kasqankumanta
QAWAY angelqa carcelpa punkunta kichaspam Jesuspa apostolninkunata kacharichkan. Yachasunchikyá imanasqataq paykunaqa carcelpi kachkanku.
Jesuspa discipulonkuna chuya espirituta chaskisqankumantaqa manam unayraqchu karqa. Hinaptinmi Jerusalenpi temploman Pedrowan Juanqa huk punchaw tarden lawta rirqaku. Chaypim, punkupa waqtanpi nacesqanmantapuni suchu runa karqa. Runakunam paytaqa sapa punchaw apaqku temploman yaykuq runakunapa limosnata mañakunanpaq. Pedrotawan Juanta rikuruspanmi limosnata mañakurqa. ¿Imatam paykunaqa rurarqaku?
Paykuna sayaykuspanku qawarurqaku. Pedroñataqmi nirqa: ‘Manam kanchu qollqeyqa, aswanqa kapuqllaytam qoyki. ¡Jesucristopa sutinpiyá puriy!’ nispa. Hinaspa Pedro alleq makinmanta hapiykuspa aysariruptillanmi chay runaqa hukta pawarispalla qallaykurqa puriyta. Chay admirakunapaq milagroqa runakunata kusirichirqa.
Pedroñataqmi runakunaman nirqa: ‘Jesusta kawsarichimusqan Diospa atiyninwanmi kay milagrota ruraruniku’ nispa. Pedrowan Juan runakunaman rimachkaptinraqmi sacerdotekuna hamururqa. Paykunam piñasqa kachkarqaku Jesucristo kawsarimusqanmanta Pedro hinaspa Juan runakunaman nisqankuwan. Chaymi paykunata hapiruspanku carcelman hinarurqaku.
Paqarinnintinta sacerdotekunapa jefenkunañataqmi paykunawan kaqkunapiwan huñunakurqaku. Hinaspanmi Pedrotawan Juanta chaynataq sanoyachisqan runatapas pusachimuspanku tapurqaku: ‘¿Pipa sutinpitaq kaykunata rurankichik?’ nispa.
Pedroñataqmi nirqa Jesusta kawsarichimusqan Diospa atiyninwan chayta rurasqankuta. Sacerdotekunaqa manam ima ruraytapas atirqakuchu chay admirakunapaq milagrota qawaspanku. Chaymi apostolkunata amenazarurqaku Jesusmanta amaña rimanankupaq, hinaspa kachaykurqaku.
Qatiqnin punchawkunapiqa, apostolkunaqa hinallam Jesusmanta willakurqaku chaynataq onqoqkunatapas sanoyachirqaku. Chay milagrokunamanta huklaw llaqtakunapipas yacharurqaku. Chaymi Jerusalenpa hichpan llaqtakunamantapas achka runakuna hamuqku onqoqninkuta apamuspanku apostolkuna sanoyachinankupaq. Hinaptinmi sacerdotekunapa jefenkuna envidiakuspanku apostolkunata carcelman hinarurqaku. Ichaqa kaymi pasarqa.
Qawasqaykipi hina chay tutam Jehová Diospa angelnin carcelta kicharuspa nirqa: ‘Temploman rispaykichikyá runakunaman willakamuychik’, nispa. Chaymi achikyaruptillan sacerdotekunapa jefenkuna paykunawan kaqkunapiwan kacharqaku apostolkunata carcelmanta pusamunankupaq, ichaqa manam tarimurqakuchu. Chaymantam templopi tariramuspanku huñunakunanku Cortenkuman pusarurqaku.
Hinaptinmi sacerdotekunapa jefenkuna nirqaku: ‘Ñam kamachirqaykikuña Jesusmantaqa ama yachachinaykichikpaq. Ichaqa Jerusalenpi lliw runakunata yachachichkankichik’ nispa. Hinaptinmi apostolkuna nirqaku: ‘Runakunamanta puntataqa Diostam kasukuna’ nispa. Hinaspanmi hinallata predicaqku. ¡Chayna rurasqankuqa allinmi qatikunanchikpaq!
Hechos 3:1-5:42.
Tapukuykuna
- ¿Imataq huk tarde temploman yaykuchkaptinku Pedrotawan Juanta pasarurqa?
- ¿Imatam Pedroqa suchu runata nirqa, hinaspa imatam qollqemantapas aswan allin chaninniyoqta Pedro rurarqa?
- ¿Imanasqataq sacerdotekunapa jefenkuna piñakururqaku, hinaspa imatataq Pedrota chaynataq Juantapas rurarurqaku?
- ¿Imatataq Pedroqa sacerdotekunata chaynataq llaqtapa jefenkunatapas nirqa, hinaspa imaynataq apostolkunataqa amenazarurqaku?
- ¿Imanasqataq sacerdotekunaqa chaynataq llaqtapa jefenkunapas envidiakurqaku, ichaqa imataq pasarqa apostolkunata carcelman yapatawan hinaruptinku?
- ¿Imatam apostolkunaqa nirqaku huñunakunanku Corteman aparuptinku?
Sapaq tapukuykuna
- Hechos 3:1-10 nisqanta leey.
Milagrokunata rurayta mana atichkaspanchikpas, ¿imaynatam Hechos 3:6 nisqanpi Pedropa nisqanqa Diospa munaychakuyninmanta willakuyqa ancha valorniyoq kasqanta qawachiwanchik? (Juan 17:3; 2 Cor. 5:18-20; Fili. 3:8.)
- Hechos 4:1-31 nisqanta leey.
Predicasqanchikta harkarunankupaq churapakuptinkupas, ¿imaynatam puntapi cristianokunapa rurasqanta qatikuchwan? (Hech. 4:29, 31; Efe. 6:18-20; 1 Tes. 2:2.)
- Hechos 5:17-42 nisqanta leey.
¿Imaynatam ñawpa tiempopi chaynataq kunan tiempopipas Diospa Testigon mana kaqkunaqa qawachirqaku predicasqanchikta allinpaq hapisqankuta? (Hech. 5:34-39.)


text:
4 willakuy
¿Pitaq Jesucristori?
1. ¿Imaynapin Jesús paqarimurqan?
Jesusqa hanaq pachapin espíritu karqan manaraq kay Hallp’api naceshaspa (Juan 8:23). Jehová Diospa ñawpaq kamasqanmi karqan, yanaparqantaqmi Taytanta tukuy imaymana kamaypi. Biblian sutichan ‘sapallan Churi’ nispa, Dios kikinpuni kamasqanrayku (Juan 1:14). Hinaspapas, ‘Simi’ nispan paytaqa nikullantaq, Taytanpa rantinpi rimasqanrayku.
2. ¿Imaraykun Jesús kay Hallp’aman hamurqan?
Diosmi Churinta kay Hallp’aman kachamurqan. Chaypaqqa, María sutiyoq doncella sipaspa wiksanmanmi kawsayninta astamurqan. Chaymi Jesuspa taytanqa mana runachu karqan (Lucas 1:30-35). ¿Imapaqmi hamurqan? 1) Diosmanta cheqaq kaqta yachachinanpaq. 2) Pay hina Dios serviyta yachachiwananchispaq, hinaña sasachakuykunapi tarikusunman chaypas. 3) Huchamanta “kacharichisqa” kananchisrayku ch’uya kawsayninta qonanpaq.
3. ¿Imaraykun necesitanchis kacharichisqa kayta?
Kacharichiyqa huk runata wañuchinanku kashaqtin kacharipunankupaq pago ruwaymi (Éxodo 21:29, 30). Diosqa manan machuyananpaqchu nitaq wañunanpaqchu runata kamarqan. ¿Imaynapin chayta yachanchis? Diosmi Adanta nirqan mana kasukuqtinqa wañupunanta. Kasukunman karqan chayqa, manan hayk’aqpas wañunmanchu karqan (Génesis 2:16, 17; 5:5). Biblian willan Adanwan hucha ‘qallarisqanta’. Arí, Adanmi wawankunaman huchata saqerqan, chaymi llapa runakuna wañunchis. Chayraykun llapallanchis necesitanchis wañuymanta kacharichisqa kayta.
¿Pin wañuymanta qespichisqa kananchispaq pagayta atinman? Runakunaqa wañusqanchiswanmi huchanchismanta paganchis. Ichaqa huchayoq runa kasqanchisraykun huchallanchismanta pagayta atinchis.
4. ¿Imaraykun Jesús wañurqan?
Jesusqa ch’uya runan karqan, manataqmi hayk’aqpas huchallikurqanchu. Chaymi payqa huchanchismanta pagananpaq wañurqan. Jehová Diosqa anchatan munakuwanchis, chaymi sapan Churinta kachamurqan ñoqanchisrayku wañunanpaq. Jesuspas munakuwanchismi, chaymi Taytanta kasukuspa huchamanta wañuymantawan kacharichiwananchispaq kawsayninta qorqan.
5. ¿Imatan Jesús kunan ruwashan?
Hallp’api kashaspaqa onqosqakunatan qhaliyachirqan, wañusqakunata kawsarichirqan, ñak’ariqkunatapas yanaparqan. Chaypin rikuchirqan Diosta serviqkunarayku qhepaman ruwananta (Mateo 15:30, 31; Juan 5:28). Jesús wañupuqtinmi Dios kawsarichispa espíritu cuerponta kutichipurqan hanaq pachapi kawsananpaq (1 Pedro 3:18). Chay qhepamanmi Taytanpa paña ladonpi suyarqan, kay Hallp’ata kamachinanpaq atiyta chaskinankama (Hebreos 10:12, 13). Kunanqa hanaq pachapin Jesús kamachikushanña, chay allin willakuytataq qatikuqninkuna Hallp’antinpi mast’arishanku.
Jesusmi Diospa qosqan atiywan pisi tiempollamanta millay runakunata wañuchinqa, ñak’ariykunatapas chinkachinqa. Kay Hallp’apas sumaq paraisomanmi tukupunqa, chaypin tiyanqaku Jesuspi iñiq lliw kasukuq runakuna.


text:
Historia 89: Diospa Wasipi Katukkunataka Jesuska Llukchishpami Kacharka
RIKUY, Jesuska achkata piñarishkami kan. Shinapash, Jesuska imamantatak piñarishka kan. Rikunki, wakin mana alli gentekunaka Jehovapa jatun wasimanllatak shamushpami, Jehovata adorankapak shamuk gentekunataka kullkita llukchichin karka.
Kutin kay dibujota rikuy. Kay runakunaka Jehovapa jatun wasipillatakmi wakrakunata, ovejakunata, palomakunatapash katukunkuna. Shinapash, paykunaka imamantatak shina ruranakun. Yuyari: Israelitakunaka Jehovapa jatun wasiman shamushpami, pajarokunatapash shuktak animalkunatapash Jehová Diosman kunchik nishpa, wañuchishpa rupachin karka. Shinapash, imamantatak israelitakunaka shina ruran karka.
Kutinpash yuyari: Diospa Leypika ninmi karka: ‘Juchakunata Jehová Dios kishpichichunka, shuk animalta wañuchishpa rupachinami kan’ nishpa. Shinallatak, Jehová Diospa ñawpakpi alli rikurinkapakka, shuktak regalokunatapash kunami karka. Shinapash, Jehová Diosman kunkapakka, israelitakunaka maymantatak animalkunataka apamun karka.
Rikunki. Wakin israelitakunaka achka animalkunatami charin karka. Shinapash, achka israelitakunaka mana animalkunata charinchu karka. Kutin shuktak israelitakunakarin, Jerusalén llaktamantaka karu karupimi kawsan karka. Chaymantami animalkunataka Jerusalenpi rantinkapak rin karka. Shinapash, Jerusalenpi gentekunaka achka kullkipakmi animalkunataka katun karka. Ashtawankarin, Jehovapa wasipi mana katuna kakpipash, Jehovapa wasimanllatak rishpami katunakurka.
Shinaka, gentekuna mana allita ruranakukpimi, Jesuska achkata piñarishpa mesakunatapash tankashpa, kullkikunatapash kayman chayman shitashpa sakirka. Ashtawankarin, Jesuska shuk waskata patarishpami, animalkunataka astishpa kanchaman llukchishpa kacharka. Chay kipami, palomakunata katuk runakunatapash Jesuska nirka: ‘Kunanllatak kay palomakunataka kanchaman llukchishpa richik. Ñuka Taytapa wasika, kankuna katushpa tiyana wasika mana kanchu’ nirka.
Jesús achkata piñarikpika, paypa katikkunapash achkatami mancharirkakuna. Chaypimi, paypa katikkunaka Bibliapi kashna nishkata yuyarirka: ‘Kanpa wasita kuyaymantami ñuka shunkuka ruparikun’ nikta.
Kipamanka, Jerusalén llaktapi Pascua nishka jatun tantanakuymanmi Jesuska rirka. Chayman rishpami achka milagrokunata rurarka. Chay kipaka, Judea nishka jatun llaktamantaka Galilea nishka jatun llaktamanmi Jesuska rirka. Shinapash, Galilea llaktaman manarak chayashpaka, Samaria nishka jatun llaktapimi sakirirka. Chaypika imatak tukurka. Chaytaka shamuk historiapimi yachakushun.
Juan 2:13-25; 4:3, 4.
Tapuykuna
- Jehovapa wasipika, imamantatak animalkunataka katun karka.
- Jesuska imamantatak achkata piñarirka.
- Dibujopi rikushka shinaka, Jesuska imatatak rurakun. Palomakunata katuk runakunatapash, Jesuska imatatak nirka.
- Jesús achkata piñarikpika, paypa katikkunaka imatatak yuyarirkakuna.
- Galilea jatun llaktaman rikushpaka, Jesuska maykan jatun llaktapitak sakirirka.
Shuktak tapuy
- Juan 2:13-25 versokunata liyinki.
Jehovapa jatun wasipi gentekuna katukukpika, Jesuska achkatami piñarirka. Shinaka, Tantanakuy Wasikunapi katunaka allichu kanman. (Juan 2:15, 16; 1 Cor. 10:24, 31-33.)


text:
Yaminawa runa
Yaminawa, Yaminahua, Jaminawa icha Yamanawa nisqaqa lliw yaminawa simita rimaq runakunam, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi, Brasilpi, Buliwyapi, Piruwpipas tiyaq.
Tiyay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Brasilpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paykunaqa Chandless mayuwan Yurúa mayuwan patakunapi kawsanku.
Buliwyapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Buliwyapiqa paykuna Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsanku.
Piruwpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruwpiqa Yaminawa runakuna kay mayu patakunapi kawsanku: Purus mayu, Curanja mayu, Piedras mayu, Mapuya mayu, Wakapishtiya mayu, Tawamanu mayu, Cashpajali mayu, Sipawa mayu
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yaminawa runakunaqa yaminawa simitam rimanku.
Huk sutikuna (qhichwa simi - yaminawa simi):
- Runakuna - iodapo
- Warmi - apuí
- Wasi - üuü
- Wasa - pimiti
- Sinqa - rüchüco
- Mat'i - poimana
- Utku - sharapo
- Tayta - ipo


text:
Napoléon Bonaparte
Napoléon Bonaparte (Napoleone Buonaparte) icha Napoleón Huq Ñiqin sutiyuqqa (15-VIII-1769 paqarisqa Ajaccio llaqtapi, Corse wat'api, 5-V-1821 wañusqa Saint Helena wat'api) huk Ransiya mama llaqtayuq pulitiku runas, awqaq pusaqsi karqan.
18 ñiqin aymuray killapi 1804 p'unchawmanta 6 ñiqin ayriway killapi 1814 p'unchawkama Ransiyap hatun qhapaqninsi (empereur) karqan. Napoleon maqanakuykuna nisqapi yaqa tukuy Iwrupatas hap'irqan, ichataq Moskwa llaqtapi atipasqa kaspa puchukaypi manas ayparqanchu, huñunakusqa Iwrupa mama llaqtakunap atipasqan kaspa.


text:
San José suyu
San José suyu (kastilla simipi: Departamento de San José), nisqaqa huk suyum Uruwayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San José Mayo mi.
4 992 km²
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 27 ñiqin qhulla puquy killapi 1816 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
103 104 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: San José suyu.
- Web site San gosé lto suyu.


text:
Gary Barlow
Gary Barlow sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin qhulla puquy killapi 1971 watapi paqarisqa Frodsham llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq rock takichaq, piano wasichaq wan takiqsi karqan.
Tayta: Colin; Mama: Marjorie.
Warmi: Dawn Andrews.
Churinkuna: (3) Daniel (*2000-), Emily (*2002-) wan Margarita (*2009-).
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Albumkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gary Barlow.
- Uficial site
- IMDb


text:
Juan Román Riquelme
Juan Román Riquelme (* 24 ñiqin inti raymi killapi 1978 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan Román Riquelme.


text:
Pukyumanta willay
Pukyumanta willayqa llapa k'uskiykuqpa, llapa willay kamayuqpa rurananmi. Willay pukyu nisqamanta willaspaqa, takyachisqankunata khaqnaqchanmi.
Wak qillqaq runap nisqantaqa wichq'aq chupa ("...") sananchakunapi wichq'aspa qillqamun, chaymantataq qillqaqpa sutintam, pukyu qillqap sutintapas qillqamun.
Liwrumanta, willay p'anqamanta willaspaqa, kay willakunatam willananchik:
- Qillqaq
- Qillqa suti
- Wata icha liwruchasqap watan
- Liwruchaq
- Willay p'anqa (kaspaqa)
- Mayqin p'anqa icha p'anqakuna


text:
Victoria (quya)
Victoria; (kastilla simipi Victoria del Reino Unido) sutipaq warmiqa ( * 24 ñiqin aymuray killapi 1819 watapi paqarisqa London llaqtapi – † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi wañusqa Wight Wat'a llaqtapi).
20 ñiqin inti raymi killapi 1837 watapi watamanta Hukllachasqa Qhapaq Suyu wan Ilandapas Quya.
1 ñiqin qhulla puquy killapi 1877 watapi watamanta Baratpas Quya
Tayta: Edward, Duke of Kent; Mama: Victoria of Saxe-Coburg-Saalfeld.
Runa: Albert of Saxe-Coburg and Gotha
Wawakuna: Edward VII
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Yves Leterme
Yves Camille Désiré Leterme sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin kantaray killapi 1960 watapi paqarisqa Wervik llaqtapi - ). Bilhika musiku yachaqpi, pulitiku wan Uma kamayuq.
2008 watamanta ñawpaq kuti Bilhikapa Uma kamayuqnin karqan.
17 anta situwa killapi 2009 watamanta 25 ayamarq'a killapi 2009 watakama Bilhika kansillir.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Sofie Haesen
Wawakuna:
Yachaywasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yves Leterme.


text:
Apiaguaki Tüpa Jatun Yachay Wasi
Apiaguaki Tüpa Jatun Yachay Wasi, Apiaguaki Tüpa Hatun Yachay Wasi icha Apiaguaki Tüpa Yachay Suntur nisqaqa (aymara simipi: Apiaguaki Tüpa Jach'a Yatiñ Uta) Buliwya suyupi indihina yachay sunturmi, Kuruyukipim, Ivo kantunpim, Machariti munisipyupim, Luis Calvo pruwinsyapim, Chuqichaka suyupim.
Apiaguaki Tüpa sutiyuqmantam sutinchasqa. K'illimsa yakuchaq, Sach'a kamay, Challwa kamay, Uywa hampiy kamaypas yachayninkunam.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Buliwyapi indihina yachay sunturkuna:
- Casimiro Huanca Jatun Yachay Wasi (qhichwa simipi, Chimuripi)
- Tupaq Katari Jatun Yachay Wasi (aymara simipi, Warisatapi)
- Apiaguaki Tüpa Jatun Yachay Wasi (waraniyi simi, Kuruyukipi)
- Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaq
- Apiaguaki Tüpa
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Apiaguaki Tüpa Jatun Yachay Wasi (kastilla simi)


text:
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwa
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional de Flora y Fauna Tariquía) mama llaqta risirwaqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Tarija suyupi, Aniceto Arce pruwinsyapi, Burnet O'Connor pruwinsyapi, Hatun Chaku pruwinsyapi, José María Avilés pruwinsyapipas.
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwapiqa kanmi 609 laya yurakuna, 135 ayllupi.
- Podocarpus parlatorei
- Ramran Alnus acuminata
- Iskay phutuy raphiyuq: Bignoniaceae
- Viburnum seemenii (Caprifoliaceae)
- Terminalia triflora (Combretaceae)
- Aegiphila saltensis (Verbenaceae)
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay mama llaqta risirwapiqa kanmi 406 laya uywakuna: 58 laya ñuñuqkuna, 241 laya pisqukuna, 43 laya allpa yaku kawsaqkuna suchuqkunapas, 64 laya challwakuna.
- Anti ukumari Tremartos ornatus
- Taruka Hippocamelus antisensis
- Puma Puma concolor
- Uturunku Panthera onca
- Wankana Tayassu tajacu
- Machin: Yana machin Cebus apella
- Puka luwichu Mazama americana
- Luru: Ara militaris
- Tigrisoma fasciatum
- Cinclus schulzi
- Amazona tucumana
- Salminus maxillosus
- Paulicea lutkeni
- Puma sunkaru Pseudoplatystoma fasciatum
- Prochilodus lineatus
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay amachasqa suyupi Ava-Guaraní (Tupi-Guaraní) runakunam kawsanku.


text:
Template:Welcome/qu
Meta nisqapi allin hamusqayki![edit]
Rimaykullayki Welcome/qu, allin hamusqayki Wikimedia Meta-Wiki nisqapi! Kay llika tiyayqa tukuy Wikimedia ruraykamaykunata t'inkinakunapaq rimanakunanchikpaqpas. Kawpayniykumanta p'anqatapas ñawiriykiman. Rimay t'ikraykunata munaspaykimanqa, Meta:Babylon nisqaman riykiman. Meta:Babel icha Wikimedia Forum nisqaman willayniykitapas kachaykiman (ama hina kaspa, manaraq kachaspa p'anqap hawanpi ima hina rurana nisqakunata ñawiriy). Munaspaykimanqa, rimanakuy p'anqaypi tapuwaykiman. Kusikuspa llamk'apuy! ~~~~
Llamk'apuy[edit]
- Silq'uyniykiqa rantipusqa plantillapim ch'aqtasqa kanqa; tawantin tildeqa (~~~~) manam qillqamunaykichu kachkan - ichataq manam waqllinqachu.


text:
57 yachachiy: Dios Davidta akllan
¿RIKUNKICHU dibujota? Kay yuqallituqa uña ovejitata osomanta kacharichin. Chay osoqa uña ovejitata mikhukapunanpaq apakapusqa. Yuqallitutaq osota qhatiytawan, uña ovejitata siminmanta kacharichirqa. ¡Oso sayaykuptin, payqa rumiwan ch’anqaspa wañuchirqa! Wak kutipitaq juk leonmanta ovejitata qhichukapullantaq. ¿Manachu kay yuqallitu, mana manchachikuq kasqanta niwaq? ¿Pichus kay yuqallitu kasqanta yachankichu?
Kay yuqallituqa David. Payqa Belenpi tiyakun. Obedqa Rutpa Boozpa wawan karqa, Davidtaq Obedpa allchhin. ¿Paykunamanta yuyarikunkichu? Davidpa tatanqa Isaí karqa. Davidqa tatanpa ovejasninta michiq. Diosninchik Saulta reytajina akllasqanmanta, chunka watanmanraq David nacekurqa.
Kunanqa Jehová Samuelta nin: ‘Aceiteta wakichikuspa, Belenpi kachkaq Isaip wasinman riy. Rey kananpaq juknin churinta akllani’, nispa. Samuelqa Isaipta kuraq churinta Eliabta rikuspa, nirqa: ‘Kaycha akllasqa kachkan’, nispa. Chaywanpis Jehová kutichin: ‘Ama allin rikch’aynillanta nitaq allin sayaynillantachu qhaway. Mana paytaqa rey kananpaq akllanichu’, nispa.
Chaymanta Isaiqa Abinadab churinta waqyaspa Samuelman apan. Samueltaq nin: ‘Mana, Jehovaqa manallataq payta akllakunchu’, nispa. Chanta Isaiqa Sama churintañataq apamun, Samueltaq nin: ‘Mana, Jehovaqa manallataq payta akllanchu’, nispa. Isaí qanchis churisninta apamun. Manataq Jehová paykunata akllanchu. Salmueltaq tapun: ‘¿Manachu astawan churisniyki kapusunki?’, nispa.
‘Juk aswan sullk’a kaq kanraq. Payqa ovejasta michichkan’, nispa Isaí kutichirqa. Samuelqa Davidta apamuptinku, k’achitu kasqanta rikurqa. Jehovataq nin: ‘Kaymá chay akllasqayqa. Aceitewan payta jawiykuy’, nispa. Samueltaq kasukun. Astawan qhipamanraq David Israelpa reynin kanqa.
1 Samuel 17:34, 35; 16:1-13.
Tapuykuna
- ¿Ima sutikun dibujopi yuqallitu, imaynatá yachanchik mana manchachiyniyuq kasqanta?
- ¿Maypitaq David tiyakurqa, piqpa wawan, piqpa allchhin karqa?
- ¿Imapaqtaq Jehová Samuelta Belenpi Isaip wasinman rinanta nirqa?
- Isaí qanchis churisninta Samuelman apamuptin, ¿imatataq Jehová nirqa?
- ¿Imatataq Jehová Samuelta nirqa Davidta chayachimuptinku?
Wak tapuykuna
- 1 Samuel 17:34, 35 ñawiriy.
¿Imaynatá kay ruwasqan rikuchiwanchik David mana manchachikuq kasqanta, Jehovapi suyasqanta ima? (1 Sam. 17:37.)
- 1 Samuel 16:1-14 ñawiriy.
¿Imaynatá Jehová parlasqan kay 1 Samuel 16:7 yanapawanchik mana runata riqsispa mana imatapis parlanapaq, nitaq wakkunallata allinpaq qhawanapaq? (Hech. 10:34, 35; 1 Tim. 2:4.)
Imaynatá Saúl ruwasqan yachachiwanchik Jehová pillamantapis santo espiritunta apakapuptin, mana allin espíritu payman yaykupusqanta, nisunman sunqun millay ruwaykunaman tikrakusqanta? (1 Sam. 16:14; Mat. 12:43-45; Gál. 5:16.)


text:
Chūbu suyu
Chūbu suyu (kastilla simipi: Región de Chūbu nihun simipi: 中部地方; Hepburn simipi: Chūbu-chihō, Kunrei-shiki simipi: Tyûbu-tihô, nisqaqa huk suyum Nihun mama llaqtapi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
23 575 736 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqta kamachiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
9 llaqta kamachiykuna (ken)[1]:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Chūbu" Japan Encyclopedia, p. 126.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chūbu suyu.


text:
Diego Forlán
Diego Forlán Corazzo (* 19 ñiqin aymuray killapi 1979 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participasyunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 FIFA.com. «Estadísticas FIFA - Diego Forlan». 27 Inti raymi killa 2010 rikusqa.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Diego Forlán.
- Uficial Qillqa Web Diego Forlán (kastilla simipi)
- Agosto 2009 El Gráfico Entrevista 100x100


text:
Lección 13
Biblia nishca shinaga religiongunaga ¿imata tucunga?
1. ¿Huin religiongunachu Dios munashcata ranaun?
Huin religiongunaibimi mansu, ali shunguyuc runaguna tianaun. Chi runagunata llaquishami Diosca yanapanata munan. Chiga shuc gustu cuintai man. Randi, ashca religiongunaga jiridsa juchagunatami rashcauna (2 Corintios 4:3, 4; 11:13-15). Televisiongunaibi, radiogunaibiga uyashcanchimi, huaquin religiongunaga guerrasgunaibi chapurishcauna, allpagunata amuyashcauna, runagunata yangamanda huanchishcauna, ichilla huahuagunata violashcauna. Ali shunguyuc quiriccunaga chita ricushami yapacta turbarishcauna. Mateo 24:3-5, 11, 12, leingui.
Sirtu religión Diosta jatunyachicpihuas, mana ali religionga Diosta mana ali sintichishami pingachin. Mana ali religiongunaga Diosmanda, huañushcagunamanda llullashami, Bibliaibi mana tiashca yuyaigunata yachachin. Randi, Jehovaga munanmi runaguna paimanda sirtuta yachanauchun nisha. Romanos 6:23; 1 Timoteo 2:3-5, leingui.
2. Bibliaibi nishca shinaga religiongunaga ¿imata tucunga?
Religionguna umasha Diostami llaquinchi nicpihuas, Diosca mana umaibac chan. Paigunaga Supaiba mundutami llaquinaun (Santiago 4:4). Diospa Shimiga llullac religiongunata shutichinmi, “Jatun Babilonia llacta” nisha. Ñaupa timpuibi Babilonia nishca llactaibimi tucui yanga religiongunaga callarira. Nallami Diosca, runagunata umac, llaquichic religiongunataga cungaimanda dsaslla tucuchinga. Apocalipsis 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8, leingui.
Diosca mana cungarishcachu mundu intiruibi mana ali religiongunaibi auc ali runagunata. Paigunata paiba Shimita alita yachachishami tandachiun. Juan 6:45, leingui.
3. Ali shunguyuc runagunaga ¿imatata rana anaun?
Diospa Shimita sirtuta yachasha pactachinata munac runagunataga Diosca llaquinmi. Chiraicumi panda religiongunamanda llucshichi nin. Sirtuta Diosta llaquishaga, paita cushiyachingahua ñaupa causaita saquina manaun. Apocalipsis 18:4, leingui.
Jesús huañushca huashaga, ali shunguta charic ashca runagunami apostolguna camachishcata uyasha cambiarinaura. Jehovaga chi runagunata yachachirami shuc mushuc, sumac, cushi causaita charinauchun nisha. Paiguna shinallatami ñucanchihuas Bibliamanda gustu cuintaigunata uyashaga Jehovata pundaibi churana anchi. 1 Tesalonicenses 1:8, 9; 2:13, leingui.
Yanga religionmanda llucshisha Diosta cazucpiga paiga ugllarishami japin. Diospa parti tucuccunaga mundu intiruibi ashcata llaquic huauquigunata, panigunatahuas charinaun. Chasnallata Diospa amigo tucusha, huiñai causaitami charingauna. ¿Chi causaita charinata munanguimachu? Marcos 10:29, 30; 2 Corintios 6:17, 18, leingui.
4. ¿Imatata Diosca ranga tucui Allpaibi cungailla, cushi causai tiachun nisha?
Llulla religiongunata Jehová tucuchicpi, cungailla causaimi tianga. Religiongunaga ña mana runagunata umasha caran partima chausichingaunachu. Mundu intiruibimi runagunaga tandalla, shuc Diosllata yuyarisha causangauna. Apocalipsis 18:20, 21; 21:3, 4, leingui.


text:
Wamanqa
Wamanqa (Ayakuchu llaqta nisqapas, kastilla simipi: Ayacucho icha Huamanga) huk piruwanu hatun llaqtam, Ayakuchu suyup Wamanqa pruwinsyapas uma llaqtanmi. 2005 watapiqa Wamanqa llaqtapi 147.256 runas kawsachkan.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpaqta Ayakuchu sutiyuq llaqtata Wamanqawan sutichasqaku. Isqun p'unchawpi chunka iskayniyuq killapi 1824 watapi Antonio José de Sucre sutiyuq awqaqkunap umanqa ispañul awqankunatas Wamanqa k'itipi atiparqan. Simón Bolívar Piruwpa qispichiqnin nisqaqa 15 p'unchawpi iskay killapi 1825 watapis chay llaqtataqa Ayacucho sutiwan suticharqan. Chay llaqtaqa Piruwpa Ayakuchu sutiyuqmi suyunpi kachkan. Hatun yachay wasinpa sutinmi Universidad San Cristóbal de Huamanga.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Andrés Avelino Cáceres, Umalliq (Piruw)
- Néstor Cabrera, qillqaq
- Willy del Pozo, qillqaq
- María Parado de Bellido, ankalli
- Alfredo Alberdi Vallejo, qillqaq
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wamanqa.
- Saywitu: Ayakuchu suyu
- Simana Santa - Ayak'uchupi


text:
T'iktuna
Yellow 2G sodium.svg
Chemical structure of Yellow 2G sodium English:
P'unchaw
18:45, 26 October 2012 (UTC)
Pukyu
Kikinpa rurasqan
Ruraq
Ed (
Edgar181)
Saqillay
( Kay willañiqita musuqmanta llamk'achiy)
Public domain Public domain false false
Ñuqaqa, kay rurasqaypa iskaychay hayñiyuq kaqnin, rurasqayta
nisqamanmi kacharichkani. Kayqa tukuy Tiksimuyuntinpim chanin. Sapsi Chaskinancha
Huk mama llaqtakunap kamachiyninkunaqa manachá saqillankuchu; hinaptinqa:
Ñuqaqa pitapas saqillani kay rurasqayta llamk'achiyta
imapaqpas, mana phatawanchu, chay hina phatakuna mana kamachiypa kamachiptinkama.
Public domain Public domain false false Willañiqip wiñay kawsaynin
P'unchaw/pacha nisqapi ñit'iy chaypacha willañiqi kachkasqata qhawanaykipaq.
P'unchaw/Pacha Uchuylla rikchacha Chhikanyachikuqkuna Ruraq Willapuy
kunan 18:45 26 ukt 2012 512 × 202 (41 KB) Edgar181 {{Information |Description={{en|Chemical structure of Yellow 2G sodium}} |Source={{Own}} |Date=~~~~~ |Author=~~~ |Permission={{PD-self}} |Other_versions= }} Category:Azo dyes Category:Sodium salts of organic compounds [[Category:Dichlorobenzene... Maypim willañiqita llamk'achinku
Kay rikchamanqa kay qatiq p'anqam t'inkimun:
Mayqin wikikunapi willañiqita llamk'achinku
Kay wakin wikikunam willañiqitaqa llamk'achinku:
bs.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
en.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
es.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
fa.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
fr.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
hu.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
ja.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
lt.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
pl.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
ru.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
sh.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
sr.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
sv.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
uk.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
Kay willañiqipiqa aswan sapaqlla willaymi, iliktruniku rikchahap'inawanchá, iskanirwanchá icha rikcharurana wakichiwanchá yapasqa. Willañiqi chaymantapacha hukchasqa kaptinqa, huk sapaq samiqninkuna chinkasqachá.


text:
1
Ri tijoj-poqonal kichin ri israelita pan Egipto
1Jere' ri kibi' ri e ruk'ajol kan ri Israel, ri achin ri nibix chuqa' Jacob chire, ri xe'ok-apo pa ruwach'ulew Egipto y chikijujunal rije' chi achijlonel, ixjayilonel y alk'ualaxel: 2Ri Rubén, ri Simeón, ri Leví, ri Judá, 3ri Isacar, ri Zabulón, ri Benjamín, 4ri Dan, ri Neftalí, ri Gad, y ri Aser. 5Konojel k'a ri e rijatzul kan ri Jacob e oxk'al lajuj chi konojel y ri José kan k'o chik chiri' pan Egipto.
6Toq q'axineq chik janila chi juna', ri José, ri rach'alal y konojel ri winaqi' richin ri sol ri' xa xeken k'a el. 7Y ri e rijatzul kan ri Israel kan xe'alk'ualan-wi, kan janila k'a xek'iyer. Kan janila k'a xewinaqir, kan janila xk'oje' kuchuq'a' y xkinojisaj chijun ri ruwach'ulew Egipto.
8Y chupan k'a ri q'ij ri' xok chik jun k'ak'a' rey, richin niq'aton-tzij pa ruwi' ri Egipto, y ri rey ri' man xretamaj ta ruwech ri José, y roma ri' xch'on kik'in ri ruwinaq y xubij chike: 9Titzu', ri e rijatzul ri Israel janila xewinaqir, y más kuchuq'a' chiqawech roj. 10Wakami k'a qojok aj-na'oj y tiqanojij k'a achike niqaben chike. Richin man tiqaya' q'ij chi yek'iyer más, man xa titz'ukutej jun labal y nikitun-ki' kik'in ri e etzelanel qichin y yeyakatej chiqij y ye'animej-el chupan re qaruwach'ulew, xcha' ri rey. 11Kan ja ri q'ij ri', ri aj-Egipto xekikanoj achi'a' richin yek'oje' pa kiwi' ri israelita richin niya'ox k'ayew taq samaj chike y xban chike chi xkipaba-q'anej ri nima'q taq tinamit kibini'an Pitón y Ramsés, richin nuyek ri ru-trigo ri rey. 12Jak'a toq xeya'ox más pa tijoj-poqonal, jari' toq más xewinaqir y más xkinojisaj ruwech ri tinamit. Roma ri' ri aj-Egipto kan nikixibij chik ki' chikiwech ri israelita.
13Y xkiben chike ri israelita chi xekiben janila k'ayew taq samaj. 14Kan xk'ayewatej k'a ri kik'aslen roma ri ilinri'il xya'ox pa kiwi'. Xeya'ox k'a pa banoj ch'abeq richin xkiben xan chire richin nok ladrillo y ronojel ri kow taq samaj richin pa juyu', y kan xetz'ilox k'a chubanikil ri samaj ri'. 15Pa ruwi' ronojel ri' ri rey xch'on kik'in ri Sifrá y ri Puá, ri e k'exelo'n kichin ri ixoqi' israelita y xubij chike: 16Toq yixbe kik'in ri ixoqi' israelita toq ye'alan, kan titz'eta' chi'anin ri achike ri nalex, wi ti ala' ri nalex, tikamisaj y wi ti xten, tik'asba' kan, xcha' chike. 17Jak'a ri k'exelo'n ri' kan xkixibij-ki' chuwech ri Dios y man xkiben ta achi'el ri xubij ri rey chike, roma ri' rije' xa man xekikamisaj ta ri taq alaboni'. 18Y toq ri rey xrak'axaj re', xuteq k'a koyoxik ri ixoqi' ri', y xubij chike: ¿Achike roma rix xa man e ikamisan ta ri taq alaboni'?, xcha'.
19Ri k'exelo'n ri' xkibij chire ri rey: Ri ixoqi' israelita man e junan ta qik'in roj ri oj aj-Egipto, roma rije' kan k'o kuchuq'a' y kan xek'achoj yan toq roj yojapon kik'in, xecha'.
20-21Y roma ri k'exelo'n ri' kan k'o rukiy ri Dios chikiwech, ri Dios xuben chike ri e ka'i' ixoqi' ri' chi xek'oje' kal y xek'iyer chuqa'. Y ri israelita kan xek'iyer más y man xek'is ta qa y xk'oje' más kuchuq'a'. 22Y toq ri rey xutz'et chi xa man nitikir ta yerukamisaj, jari' toq xubij chike ri ruwinaq chi toq ye'alex ri ak'uala' taq alaboni' chikikojol ri winaqi' israelita, kan ketorix-el pa raqen-ya', y wi taq xtani' ri ye'alex, kekik'asba' kan.


text:
Fortaleza (Ceará)
Fortaleza (purtuyis simipi: Fortaleza de Nossa Senhora de Assunção) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 3 ñiqin ayriway killapi 1726 watapi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Salvador 2 447 409 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
- Universidade da Frotaleza
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fortaleza (Ceará).
- Página oficial del gobierno municipal
- Ceara ciudades
- Fortaleza


text:
Suchisa
Inkuminda (kastilla simipi: Encomienda, "apachikuy, kamachikuy, maña, mink'a") nisqaqa Kastilla Kamachiy pachapi wiraquchaman kamarisqa chakrankunapi indihina runakunap llamk'anan kayninsi karqan.
Ispañulkuna Awya Yalata atiyta qallarirqaptin, 1503 watapis Isabel I Kastillap quyan inkuminda llikatas kamachirqan, indihina runakunap allpankunata hap'ispas inkumindiru (encomendero) nisqa atiq wiraqucha awqaqkunaman quykuspa. Chay allpakunaqa manas chay awqaqkunapchu kapuynin, ichaqa Ispaña Qhapaqpa kapuyninsi. Lliwmanta aswan hatun inkumindaqa Piruwpi kaq Encomienda Casa Grande ("hatun wasi") nisqas, kunan pacha Bilhika hatun hinas. Chay pacha inkumindapi kaq indihinakunas anchata sarusqas karqan.
Bartolomé de las Casas sutiyuq munqhis chay inkuminda mana allinchu nispa anchatas qhawapayarqan.
1791 watapis inkuminda karunchasqa karqan. Chaymantataqsi chay allpakunas wiraquchakunap kapuynin tukuspa asindas tukurqan. Awya Yalapi musuq mama llaqtakuna Ispañamanta qispikuptin wiraquchakuna asindakunapi hinallataqsi indihinakunata sarupurqan.


text:
31 willakuy: Moisés Aaronwan Faraonpata rinku
EGIPTO suyuman kutispan Moisesqa wayqen Aaronman willaran milagrokuna rikusqanmanta. Moiseswan Aaronwan israelitakunaman milagrokunata rikuchiqtinkutaq, llapanku creeranku Jehová Diospa kachamusqanta.
Chaymantan Moiseswan Aaronwan Faraonpata riranku. Hinaspan niranku: ‘Israelpa Diosnin, Jehová Dios kayta nin: Kinsa p’unchaypaq llaqtayta kachariy, ch’inneq aqo pampapi yupaychawanankupaq,’ nispa. Faraontaq kutichiran: ‘Manan Jehová Diostaqa reqsinichu. Manataqmi Israel runakunatapas kacharisaqchu,’ nispa.
Jehová Diosta yupaychanankupaqmi israelitakunaqa llank’asqankumanta tiempota horqoyta munaranku, chaywanmi Faraonqa sinchita phiñakuran. Chay raykun astawanraq llank’achiran. Israelitakunaqa Moisestan tunparanku astawan llank’asqankumanta, chaymi Moisesqa llakikuran. Jehová Diosmi ichaqa Moisesta niran: ‘Ama llakikuychu. Ñoqan llaqtayta kacharichisaq,’ nispa.
Moiseswan Aaronwanmi hukmanta riranku Faraonpata. Kay kutipiqa milagrotan ruwaranku. Tawnanta pampaman Aarón wikch’uqtinmi hatun mach’aqwayman tukuran. Faraonpa yachayniyoq runankunapas tawnankuta pampaman wikch’uqtinku mach’aqwaykunaman tukuran. Ichaqa ¡qhawariy! Aaronpa mach’aqwayninmi mikhushan yachayniyoq runakunaq mach’aqwayninta. Chaywanpas Faraonqa manan israelitakunaq ripunanta munaranchu.
Chay raykun Jehová Dios Faraonwan reqsichikunan karan pi kasqanta. ¿Imaynatan chayta ruwaran? Chunka muchuchiykunata Egiptoman apamuspa.
Muchuchiykuna chayaqtinmi Faraonqa Moisesta waqyachispa niran: ‘Sayachiy kay muchuchiyta, hinan Israelta kacharisaq,’ nispa. Muchuchiykuna pasaqtintaq manaña kacharichiyta munaranchu. Chunka kaq muchuchiy qhepatan ichaqa niran ripunankupaq.
¿Mayqenkunan karan chunkantin muchuchiykuna? Yachasun mayqenkuna kasqanta.
Éxodo 4:27-31; 5:1-23; 6:1-13, 26-30; 7:1-13.
Tapuykuna
- ¿Imaynatan yanaparan israelitakunata Moiseswan Aaronwan milagrokuna ruwasqan?
- ¿Ima nirankun Moiseswan Aaronwan Faraonta, ima nispan Faraón kutichiran?
- Dibujopi rikusqayki hina, ¿iman sucederan Aarón tawnanta pampaman wikch’uqtin?
- ¿Imatan chaywan Jehová Dios Faraonta yachachin, ima niranmi Faraón?
- ¿Iman sucederan chunka muchuchiykuna qhepaman?
Huk tapuykuna
- Leey Éxodo 4:27-31; 5:1-23.
¿Ima raykun Faraón niran: “Manan Señor Diostaqa reqsinichu,” nispa? (Hech. 14:21-23; 20:32; 1 Sam. 2:12; Rom. 1:21.)
- Leey Éxodo 6:1-13, 26-30.
¿Imaynapin Jehová Dios mana reqsichikuranchu Abrahanwan, Isaacwan, Jacobwanpas? (Éxo. 3:13, 14; 6:3; Gén. 12:8.)
¿Imaynatan kallpachawanchis, Moisés mana atinanpaq hina sentikuqtinpas, Jehová Dios kamachinpaq akllasqanta yachasqanchis? (Éxo. 6:12, 30; Luc. 21:13-15.)
- Leey Éxodo 7:1-13.
Moisespas Aaronpas mana manchakuspa Jehová Diospa juicionta Faraonman willasqanku, ¿imatan yachachiwanchis kay tiempopi Diospa kamachinkunaman? (Éxo. 7:2, 3, 6; Hech. 4:29-31.)
¿Imaynatan Jehová Dios rikuchiran Egipto suyupi dioskunamanta aswan atiyniyoq kasqanta? (Éxo. 7:12; 1 Cró. 29:12.)


text:
Raúl González
Raúl González Blanco, Raúl sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin inti raymi killapi 1977 paqarisqa Madrid (Ispaña) llaqtapi - ) mama llaqtayuq Ispaña piluta hayt'aqmi.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Mamen Sanz (30 ñiqin inti raymi killapi 1999 watamanta).
Churinkuna: Jorge (*2000), Hugo (*2002), Héctor wan Mateo (*2005).
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(*) Incluyendo la Selección Española de Fútbol
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Raúl González.
- Kastilla simipi


text:
17 willakï: Hukläya mellïzokuna
HUKLÄYAM kayan këchö ishkë ollqu wambrakuna rikëkanqëki, ¿manaku tsënö parecipushunki? ¿Imaraq shutinkuna musyankiku? Tsë flëchayoq këkaqmi Esaú, y üshankunawan këkaqnam Jacob.
Isaac y Rebëcapa mellizo wambrankunash kayänaq Esaú y Jacobqa. Animalkunata wanïkatsiryanshi Esaüqa apaq mikuyänampaq, tsëshi Isaacqa alläpa kuyaq pëta. Pero Rebëcanash, tranquilo y humilde kaptin más kuyanaq Jacobta.
Kawëkänaqraqshi abuelïton Abrahanqa, pensarïki imaraq kusherqan Jacob Jehoväpita abuelïton parlapaptin. Willkankuna 15 watayoqna këkäyaptinshi, Abrahanqa 175 watayoq këkarnin wanurinaq.
Canaán markapita ishkë warmikunawanshi Esaú casakurinaq 40 watayoq këkar. Tsëshi tsë warmikuna mana Jehoväta adoraq kayaptin Isaacwan Rebëcaqa alläpa llakiyänaq.
Huk kutish Esaüqa wawqin Jacobwan alläpa piñakurkunaq, ¿imanir-raq? Isaac mayor tsurinta bendecinan hunaqshi chärinaq. Tsëshi tsë bendición chaskita shuyaränaq Esaú Jacobpa mayornin kar. Pero Jacobtash Esaüqa rantikïkunaq tsë bendición chaskinan derëchonta. Y tsë bendiciontaqa chaskenqa Jacobmi, ninaqshi Teyta Diospis pëkuna yuririyaptin. Y tsënöshi kanaq. Tsurin Jacobtash bendecinaq Isaacqa.
Tsëta musyarirnash Jacobwan alläpa piñakurkunaq Esaüqa. ‘Kananqa Jacobta wanïkatsishaqmi’ ninaqshi. Tsëta musyëkurshi mamänin Rebeca alläpa yarparänaq wambrampaq. Tsëshi qowan Isaacta ninaq: ‘Canaán warmikunawan Jacobpis casakïkuptenqa alläpa llakikïpaqchi kanqa’ nishpa.
Tsëshi tsurin Jacobta qayarirnin Isaac ninaq: ‘Ama casakïtsu Canaanpeq warmikunawanqa’, nishpa. ‘Tsëpa rantinqa ëwë abuelïtïki Betuel täranqan Harán markata. Labanpa huk warmi tsurinwan casakunki,’ nishpa.
Tsënash kastankuna täräyanqan Harán markaman ëwar qallëkunaq Jacobqa.
Génesis 25:5-11, 20-34; 26:34, 35; 27:1-46; 28:1-5; Hebreos 12:16, 17.
Tapukïkuna
- ¿Pikunaraq kayarqan Esaüwan Jacob, y imachöraq hukläya kayarqan?
- ¿Abuelïton Abrahán wanuriptin ëka watayoqraq kayarqan Esaüwan Jacob?
- ¿Esaüpa ima rurëninraq papäninkunata llakitserqan?
- ¿Imanirtaq Esaú, wawqin Jacobwan piñakurkorqan?
- ¿Imataraq mandarqan Isaac tsurin Jacobta?
Wakin tapukïkuna
- Leinki Génesis 25:5-11, 20-34.
¿Rebëcapa ishkan wawankuna manaraq yuriyaptin, imaraq nerqan Jehová pëkunapita? (Gén. 25:23.)
¿Jacobwan Esaú imanöraq hukläyapa rikäyarqan mayor këta? (Gén. 25:31-34.)
- Leinki Génesis 26:34, 35; 27:1-46, y 28:1-5.
¿Imanötaq rikätsikorqan Esaú espiritual kaq, mana pëpaq importante kanqanta? (Gén. 26:34, 35; 27:46.)
Jacob, Teyta Diospa bendicionninta chaskinampaq, ¿imata ruranampaqraq nerqan Isaac? (Gén. 28:1-4.)
- Leinki Hebreos 12:16, 17.
¿Esaüpita yachakonqantsiknö, imaraq pasan llapan espiritual kaqta despreciaqkunata?


text:
Bibliaj kutichiykunasnin
¿Imaraykú Diosmanta mañakuna?
Diosqa imaschus llakichiwasqanchejmanta mana manchachikuspa willarinanchejta munan (Lucas 18:1-7). Payqa munakuwasqanchejrayku uyariwanchej. Janaj pachamanta Tatanchejqa paywan parlarinanchejpaj wajyarikuwanchej, ¿Paywan parlarikuyta munawajchu? (Filipenses 4:6 leey.)
Dioswan parlareyqa mana yanapayninta mañakunallapajchu, manaqa Payman astawan qayllaykunapaj (Salmo 8:3, 4). Sapa kuti imachus sonqonchejpi kasqanta willarejtinchej Paywan astawan masichakunchej. (Santiago 4:8 leey.)
¿Imaynatá mañakusunman?
Diosqa mañakunanchejta munan mana yachaysapa palabraswanchu, nitaj kutipakuspa ashkhata parlaspachu chayri qonqorikuspapunichu, manaqa sonqomantapacha. (Mateo 6:7). Sutʼincharina, Israelitaspa tiemponpi Anaqa, Diosman sinchʼi llakiyninta willarqa. Chantá chay llakiynin allinchakojtintaj Diosman agradecekorqa. (1 Samuel 1:10, 12, 13, 26, 27; 2:1 leey.)
Diosman llakiyninchejta willayqa, ni imawan kikinchakunchu. Chantapis tukuy imata ruwasqanrayku graciasta qospa jatunchayta atinchej. Chayrayku Dioswan parlariyta ni jaykʼaj qonqanachu. (Salmo 145:14-16 leey.)


text:
Martín Tovar
Martín Tovar y Tovar sutiyuq runaqa, (* 10 ñiqin hatun puquy killapi 1827 watapi paqarisqa Caracas llaqtapi - † 17 ñiqin qhapaq raymi killapi 1902 watapi wañusqa Caracas llaqtapi), Winisuylapi llimphiqpas karqan.
Tayta: Antonio María Tovar; Mama: Damiana Tovar Liendo.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Martín Tovar.
- Martín Tovar y Tovar


text:
¿Protestantes xtatayananin Jehová?
Ni. Xtatayananin Jehová kstalaninanin Cristo, pero ni protestantes akinin.
Lhuwa latamanin lakpuwankgo pi protestantes wa tiku lakgmakgankgonit tuku masiya Iglesia Católica Romana. Chu maski xlikana pi ni kmakgamakglhtinanaw lhuwa xtamasiy Iglesia Católica, akinin ni protestantes. Kaʼakxilhwi pulaktiy tuku xlakata:
Lhuwa xtamasiykan protestantes ni xtachuna tuku wan Biblia. Akgtum liʼakxilhtit, Biblia ni masiya pi Dios akgtum Trinidad, wata masiya pi «xman chatum Dios» (1 Timoteo 2:5; Juan 14:28). Biblia na ni masiya pi Dios kamapatini kpupatin putum kilhtamaku tiku lixkajni likatsikgo, wata masiya pi kamasputu (Salmo 37:9; 2 Tesalonicenses 1:9).
Akinin ni kaj kkaxwiliputunaw Iglesia Católica o atanu takanajla. Wata kaj klichuwinanaw xalakwan xalaksasti xlakata xTamapakgsin Dios chu kkawaniyaw latamanin pi kakanajlakgolh kʼumakgolh lakwan tamakatsin (Mateo 24:14; 28:19, 20). Ni kkaxtlawaputunaw akgtum takanajla, wata kkamasiyaniputunaw xaxlikana xlakata Dios chu xTachuwin putum tiku nakgaxmatputunkgo (Colosenses 1:
9, 10; 2 Timoteo 2: 24, 25).


text:
Istriptukuku pharinhitis
Istriptukuku pharinhitis, istriptukuku amiktalitis, istriptukuku amuqlli unquy kaqqa, lat. Pharyngitis streptococcica, Amygdalitis streptococcica, kast. Faringitis estreptocócica, amigdalitis estreptocócica, mana chay dolor de garganta estreptocócico kaqqa (tunquri nanay riqsikuq hina) huk faringitis kaq hina huk bacteria huchayuq rayku sutichasqa estreptococo del grupo A.[1] Nanachin faringe kaqta, amígdalas kaqta wakin kutitaq laringe kaqta. Aswan rikukusqa sintomasqa kanku fiebre, dolor de garganta punkiy kay ganglios linfáticos kaqpi. Wawapurapi, 37% tunquri nanaywan[2] machu runakunapurapitaq 5 chanta 15% kay nanayllawantaq.[3]
Faringitis kaqqa huk bacteria huchayuq raykuqa huk unquy chimpachikuq huk unqusqa runawan kaptiykipacha. Lluqsiyninqa kay hisopado de garganta kaqmanta huk pachan willayta quchiy atinku. Mana ruwakunmanpischu kay qhawayqa imaraykuchus sanillachikuyqa ñikunman sintomasllamantapacha. Sichus diagnosticoqa ari ñikunña chay mana chay sichus kaynin ancha hatun, qukunku antibióticos kaqta aswan qhipa nanaykunata chinkachinapaq chanta aswan utqhay kutirinanpaq.[4]
Yuyarina
Signos y síntomas / Unanchakuna watupanakunawan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan rikukuq sintomasqa kay faringitis estreptocócica kaqmanta kanku dolor de garganta, fiebre aswan kay 38 °C (100,4 °F), secreción (pus kay amígdalas kaqpi) chanta punkisqa ganglios linfáticos.[4]
Wak síntomas kanku: dolor de cabeza, náuseas chanta vómitos, dolor abdominal,[5], dolor muscular,[6], mana chay fiebre escarlata mana chay puntos rojos en el paladar. Kay qhipakaq mana anchata rikukunchu ichaqa kan característico kay unquymanta.[4] Kay unquyqa huk período de incubación kaqniyuq huk mana chay kimsa p’unchawmanta chinpachikuy qhipanmanta, chanta síntomas rikhurimurqanku.[4] Mana qhaja tiyan chay, ojos enrojecidos, ch’aka, qhuña mana chay sarna simipi, manasina faringitis estreptocócica kanmanchu.[3]
-
Mouth wide open showing the throat
Infección de garganta con cultivo positivo de estreptococos del grupo A. Nótese la inflamación de las amígdalas con secreción blanca.
-
Boca bien abierta mostrando la garganta
Nótese las petequias o puntillado rojo en el paladar blando. Esto se encuentra rara vez pero es muy característico de la faringitis estreptocócica.[4]
-
Causas / Qallakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Faringitis estreptocócica kaqqa huk bacteria huchayuq kan kayqa sutichasqa estreptococo beta-hemolíticopa A qutunmanta (chantapas sutichakun GAS).[7] Wak basterias kay estreptococos mana beta-hemolíticospa grupo A kaqnin kaq chanta fusobacterias kaqkunapas faringitiskaqta quchikunkuman[4][6] Huk unqusqa runawan chiqan chanta qaylla kaptiyki chimpakun chayraykutaq maypichus achkha runakuna tiyanku chaypi, ejércitopi hina chanta yachaywasipi hina, chimpachikuy aswan hatun kanqa.[6][8] Tarikurqa kay ch’aki bacterias polvopi mana chimpachikuqchu kanku, kay juq’u bacteriasri kay kiru pichanapi mana chay wak rich’akuq kayman kaqkunapi kaqkunaqa chunka phichqayuq p’unchawkunakamapuni kawsankuman.[6] Mana rikukuqchu kay chimpasqa mikhunakunaqa kay unquyta quchikuqqa.[6] huk 12% wawakunapuramanta mana signosniyuq manataq sintomasniyuq kaqkunaqa kay bacteria GAS kaqniyuq tunqurinpi. [2]
Diagnóstico / Reqsichisa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ima ruwaytachus faringitis unqusqa runakunaman quyta yachanapaqqa kay huk hinasqa Centor yuyay kaqkunawan llamk’akunman. Kaykunaqa willanku kay infección estreptocócica kaq kayninmanta phichqa clínicos criteriosman hina.[4]
Huk chanin qukun sapa hukman hina kay qatimuq criteriosman:[4]
- Manaraq tos
- Ch'amqasqa llulluwan gangliospa kunkan
- Pacha qalliy >38,0 °C (100,4 °F)
- Secreción utaq hinchazón kaqpa amígdalas kaqnin
- Watamanta sullk'a 15 watakunayuq (huk chiku menos sichus >44 watayuq tiyakun)
Ichaqa, kay Sociedad de Enfermedades Infecciosas de América mana ruwakuyninwanchu kachkan kay empíricos ruwaykunaman chanta antibióticos kaqkunallata qukunan tiyan ñin sichus cultivo lluqsiynin kusa kaptin chay.[3] Pruebasqa mana ruwakunmanchu kimsa watayuq uraman wawakunapi imaraykuchus estreptococos kay A qutumanta chanta fiebre reumática mana rikukuqchu kanku, ichapas huk hermanuyuq kay unquywan kanman chay.[3]
Pruebas de laboratorio/ K'uchu qhawana chuya ruwaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk isopado de fauces kay allinnin[9] huk faringitis estreptocócica kaqta tarinapaq huk 90–95% llulluwan kaqwan.[4] Chantapas huk prueba rápida de estreptococos kaqwan llamk’akunman (riqsichikuq huk utqhay prueba hina mana chay RADT). Ichapas kusa kan prueba aswan utqhay chay, huk llulluwan aswan pisi (70%) chanta nikusqa kikin (98%) kay faucesmanta hisopado .[4]
Lluqsiynin huk faucesmanta hisopado mana kan allin, sintomasman yapasqa chay diagnosticuta ch’uwanchan, sichus musphaypi kakuchkan chayqa.[10] Machu runapiqa, huk RADT negativo tiyapuqwan kusapacha diagnosticuta wich’unapaq, ichaqa wawapurapiqa huk tunquri cultivota ruwakunanta munakun kay lluqsiyta ch’uwanchanapaq.[3] Mana faucesmanta hisopatuta sapa p’unchaw ruwanachu sichus unqusqa mana sintomasniyuq chay, imaraykuchus wakin runakuna "apanku" sapa kuti kay bacterias estreptococos kaqkunata tunquripi mana ni ima nanayniyuq.[10]
Diferencial reqsichisa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay faringitis estreptocócica sintomasninku wak unquykunawan yapakuptinku chay, ancha ch’ampa diagnosticuta ruwana kanqa mana qhawayta ruwasparaq.[4] ch’ujuqa, qhuñaqa, diarrea chanta ojos irritados, enrojecidos kaqkunaqa k’ajaman yapasqa chanta uma nanayman ima aswan willakuq kanku kay dolor de garganta viral faringitis estreptocócica kaqta.[4] Kay rikukusqa punkiy kay kunka ganglios kaqmanta yapasqa tunquri nanaywan, k’ajawan chanta amígdalas punkiywan ima chantapas kay mononucleosis infecciosa kaqpi rikhurinman.[11]
Prevención[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay amigdalectomía mana chay amígdalas operación huk allin ñawpa willakuq kanman kay pikunachus sapa kuti tunquripi infeccioneswan kaqkunapaq (astawa kimsamanta watapi). [12] Ichaqa, kusakunaqa mana achkhachu chanta episodiosqa pachawan pisillachkan, aswan jaqaymanta kay aqllasqa ruwaykunamanta.[13][14] Kay episodios kutiruwakusqakuna kay faringitis kaqmanta kay Gas positivo quqkuna huk runapi pichus cronica GAS kayniyuq kaqpi pichus virales infeccionesta sapa kuti hap’ichkan chaypi rikhurimullankumantaq.[3] Mana allinchu tratamiento ruwanaqa kay runakuna qayllasqa unquyman ichaqa mana sintomasniyuqchu chay. [3] Ama munakunchu yanapana kay GAS unquywan runakunata imaraykuchus chimpachikuy kaynin chanta aswan qhipa nanaykuna ancha pisi chay.[3]
Tratamiento[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Faringitis estreptocócica kaqqa mana yanapasqa chinkapun huk machkha p’unchawkunapi.[4] Saniyachiy antibióticos kaqwanqa unquy kawsayninta pisillachin huk chunka suqta phanipi.[4] Imaraykuchus saniyachiyta kay antibióticos kaqwan jampinaqa kan aswan qhipa nanaykunata pisillachina kay hinata fiebre reumática chanta absceso retrofaríngeo [4] chanta ancha kusa sichus kay jisq’un p’unchawkunapi kay síntomas rikhurimusaptinpacha kamachikun chay.[7]
Analgésicos[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Analgésicos kaqqa kay antinflamatorios no esteróideos (AINE) chanta paracetamol (acetaminofeno) kaqqa ancha kusa nanayta kay faringitis estreptocócica kaqwan kamachinankupaq.[15] lidocaína kaqqa sankhu ima chaypas kusa kanman.[16] Ichapas kay esteroides kaqkuna nanaywan yanapankuman chay[7][17] mana sapa kuti ruwanapaq kusachu.[3] Machu runakunaqa aspirinasta upyankuman ichaqa wawakunaqa ama upyanankuchu tiyan kay síndrome de Reyekaq rayku.[7]
Antibióticos[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay aqllasqa antibiótico Estados Unidospi kay faringitis estreptocócica kaqta saniyachinapaq kan penicilina V hark’ayninrayku, chaninninrayku chanta allin ruwayninrayku.[4] Europapitaq amoxicilinakaqta munakun.[18] Indiapi, maypichus k’aja reumática aswan hatun, penicilina benzatínica G kaqta kamachikun intramuscular hina ñawpa aqllayta hina sanillaypaq.[7] Allin antibióticos kaqqa kay síntomas thaskiyninta kay 3-5 p’unchawkunamanta huk p’unchawman pisillachin chantaqa chimpachikunata pisillachillantaq.[10] Yanapakunku aswanta imaraykuchus kay mana ancha rikukuq nanaykunata pisillachinapaq kay hinata fiebre reumática kaqta chanta abceso retrofaríngeokaqtawan.[19] Ichapas achkha kusa ñiykuna antibióticos saniyachiypaq kan chay, chantapas qhipa jamuyninkunata yachakunallantaq ima tiyan.[6] chanta allin mana imapas saniyayta kusa machu runakunaman pichunatachus mana allintachu jampikuna ruwan chaykunaman qunaqa.[19] Antibióticos kaqkunata faringitis estreptocócica kaqpaq willakun aswan hatun ritmuman suyasanchikmanta kay difusión grado.[20] Willakun eritromicina chanta wak kunamacrólidos mana chay clindamicina runakunapaq anchaalergias a la penicilinakaqkunayuq.[4][3] Ñawpaqta kay cefalosporinas kaqwan saniyachikunman tukuypaq, pikunapichus mana ancha ch’ampa alergiaschu.[4] Infeccionesqa kay estreptococo kaqpas huk glomerulonefritis aguda, kaqman apanman ichaqa, antibióticos upyayninqa mana kay qhipa ruwakuypaq frecuencianta pisillachinchu.[7]
Pronóstico[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Faringitis sintomasqa allichapunku saniyachiywan manapas chaywan kay kimsa – phichqa p’unchawninpi.[10] Antibioticoswan saniyachiyqa aswan qhipa nanaykunata chimpachiykunata pisillachin, wawakunaqa 24 chininita antibióticos upyaytawan yachay wasiman kutinkuman.[4] Machu runapiqa aswan qhipa nanaykunaqa ancha pisi.[3] Wawakunapiqa tukuy pachapi reumática k’ajaqa pisi rikukun, ichaqa, aswan riqsikuq kay cardiopatía qukuq kay Indiapi, África subsaharianapi chanta wakin k’uchus Australiamanta.[3]
Kay complicaciones faringitis kaqmanta estreptococo kaqrayku kanku:
Aswan pisi qullqi junt’achina kay unquypaq kay Estados Unidospi wawaspaq $350.000.000 kan.[3]
Epidemiología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Faringitis aswan hatun ñiqi maypichus faringitis estreptocócica kachkan kaytaq 11 junu runakunapi huk watapi Estados Unidospi tarikun.[4] Aswan achkha unquykuna virusmanta kanku chay, kay estreptococos kay A beta-hemolitico qutumanta huchayuq kanku kay 15-30% kay unqusqakunamanta kay faringitis kaqwan wawakunapi chanta 5-20% machu runakunapi.[4] Kay unquykunaqa invierno tukukuptin rikhurimun chanta primavera qallariyninpi ima.[4]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Plantilla:DorlandsDict
- ↑ 2,0 2,1 Shaikh N, Leonard E, Martin JM (September 2010). "Prevalence of streptococcal pharyngitis and streptococcal carriage in children: a meta-analysis". Pediatrics 126 (3): e557–64. Error: Bad DOI specified. PMID 20696723.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 Shulman, ST; Bisno, AL; Clegg, HW; Gerber, MA; Kaplan, EL; Lee, G; Martin, JM; Van Beneden, C (2012 Sep 9). "Clinical Practice Guideline for the Diagnosis and Management of Group A Streptococcal Pharyngitis: 2012 Update by the Infectious Diseases Society of America.". Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America. PMID 22965026.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 Choby BA (March 2009). "Diagnosis and treatment of streptococcal pharyngitis". Am Fam Physician 79 (5): 383–90. PMID 19275067. http://www.aafp.org/afp/2009/0301/p383.html.
- ↑ 5,0 5,1 Brook I, Dohar JE (December 2006). "Management of group A beta-hemolytic streptococcal pharyngotonsillitis in children". J Fam Pract 55 (12): S1–11; quiz S12. PMID 17137534.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Hayes CS, Williamson H (April 2001). "Management of Group A beta-hemolytic streptococcal pharyngitis". Am Fam Physician 63 (8): 1557–64. PMID 11327431. http://www.aafp.org/afp/20010415/1557.html.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Baltimore RS (February 2010). "Re-evaluation of antibiotic treatment of streptococcal pharyngitis". Curr. Opin. Pediatr. 22 (1): 77–82. Error: Bad DOI specified. PMID 19996970.
- ↑ Lindbaek M, Høiby EA, Lermark G, Steinsholt IM, Hjortdahl P (2004). "Predictors for spread of clinical group A streptococcal tonsillitis within the household". Scand J Prim Health Care 22 (4): 239–43. Error: Bad DOI specified. PMID 15765640.
- ↑ Smith, Ellen Reid; Kahan, Scott; Miller, Redonda G. (2008). In A Page Signs & Symptoms. In a Page Series. Hagerstown, Maryland: Lippincott Williams & Wilkins. pp. 312. ISBN 0-7817-7043-2.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Bisno AL, Gerber MA, Gwaltney JM, Kaplan EL, Schwartz RH (July 2002). "Practice guidelines for the diagnosis and management of group A streptococcal pharyngitis. Infectious Diseases Society of America". Clin. Infect. Dis. 35 (2): 113–25. Error: Bad DOI specified. PMID 12087516.
- ↑ Ebell MH (2004). "Epstein-Barr virus infectious mononucleosis". Am Fam Physician 70 (7): 1279–87. PMID 15508538. http://www.aafp.org/afp/20041001/1279.html.
- ↑ Johnson BC, Alvi A (March 2003). "Cost-effective workup for tonsillitis. Testing, treatment, and potential complications". Postgrad Med 113 (3): 115–8, 121. PMID 12647478.
- ↑ van Staaij, BK; van den Akker, EH; van der Heijden, GJ; Schilder, AG; Hoes, AW (2005 Jan). "Adenotonsillectomy for upper respiratory infections: evidence based?". Archives of disease in childhood 90 (1): 19-25. PMID 15613505.
- ↑ Burton, MJ; Glasziou, PP (2009 Jan 21). "Tonsillectomy or adeno-tonsillectomy versus non-surgical treatment for chronic/recurrent acute tonsillitis.". Cochrane database of systematic reviews (Online) (1): CD001802. PMID 19160201.
- ↑ Thomas M, Del Mar C, Glasziou P (October 2000). "How effective are treatments other than antibiotics for acute sore throat?". Br J Gen Pract 50 (459): 817–20. PMID 11127175.
- ↑ Generic Name: Lidocaine Viscous (Xylocaine Viscous) side effects, medical uses, and drug interactions. MedicineNet.com (p'unchaw: 2010-05-07 )
- ↑ Effectiveness of Corticosteroid Treatment in Acute Pharyngitis: A Systematic Review of the Literature.. Andrew Wing. 2010; Academic Emergency Medicine
- ↑ Bonsignori F, Chiappini E, De Martino M (2010). "The infections of the upper respiratory tract in children". Int J Immunopathol Pharmacol 23 (1 Suppl): 16–9. PMID 20152073.
- ↑ 19,0 19,1 Snow V, Mottur-Pilson C, Cooper RJ, Hoffman JR (March 2001). "Principles of appropriate antibiotic use for acute pharyngitis in adults". Ann Intern Med 134 (6): 506–8. PMID 11255529. http://www.annals.org/cgi/reprint/134/6/506.pdf.
- ↑ Linder JA, Bates DW, Lee GM, Finkelstein JA (November 2005). "Antibiotic treatment of children with sore throat". J Am Med Assoc 294 (18): 2315–22. Error: Bad DOI specified. PMID 16278359.
- ↑ 21,0 21,1 UpToDate Inc.
- ↑ Stevens DL, Tanner MH, Winship J, et al. (July 1989). "Severe group A streptococcal infections associated with a toxic shock-like syndrome and scarlet fever toxin A". N. Engl. J. Med. 321 (1): 1–7. Error: Bad DOI specified. PMID 2659990.
- ↑ 23,0 23,1 Hahn RG, Knox LM, Forman TA (May 2005). "Evaluation of poststreptococcal illness". Am Fam Physician 71 (10): 1949–54. PMID 15926411.


text:
Miroslav Klose
Miroslav Klose sutiyuq runaqa (9 ñiqin inti raymi killapi 1978 watapi paqarisqa Opole llaqtapi, Silisyapi, Mirosław Kloze sutiwan) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi. Iskayña piluta Hayt'ay Pachantin Kupa atipanakuykunapi chunka hukniyuq kutim punkuta tariparqan. Kunantaq Urin Aphrikapim Hayt'ay Pachantin Kupapaq Alimanya mamallaqta quchuntinpaq pukllachkan. Bayern München sutiyuq quchuntinpaqmi pukllachkan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Miroslav Klose.
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Miroslav Klose.
- Miroslav Klosep tukri llika tiyaynin


text:
Iskay simipi iskay kawsaypi yachay
Iskay simipi iskay kawsaypi yachay (ISIKY) icha Iskay simi kawsaypura yachay (ISKAYA), kichwapi Ishkay shimi kawsaypura yachay (IShKY, kastilla simipi: educación intercultural bilingüe, EIB) nisqaqa iskay simipi yachaymi, astawanqa iskay kultura nisqa kawsay hinapi yachay. Chay yachay hinawanqa huk yachay wasikunapi yachanku, mama llaqtapi iskay icha aswan rimaykuna kultura nisqakunapas kaptin, lliw Awya Yalapi hinam.
Buliwyapi, Piruwpi, Ikwadurpi ISIKY nisqataqa yachay wasikunapi yachachin chayllapi, yachakuqkunap mama rimaynin manam kamachiy rimay, kastilla simi kaptin. Kastilla rimaq wawakunaman manaraq ñawpaq mama rimaykunatachu (qhichwa simi, aymara simi) yachachin. Chayraykuqa indihinakunata kunanraqpas kastillanuchankum. Chay qhichwa, aymara rimaykunata Andespa allin kawsayninta kastilla rimaqkunaman yachachiptin, chiqap iskay simipi iskay kawsaypi yachay kanman.
Astawanqa, achka yachaywasikunapi iskay simipi yachay kaptinpas, manaraq lliw icha lliwmanta aswan yachakuqkuna kikinpa mama rimayninpichu, ahina qhichwa simipi icha aymara simipi yachakunku, astawan kamachiy rimaypi kastilla simillapim.
Buliwyapiqa Qhichwa Suyu Yachachiymanta Kunaqmi (CENAQ) tukuy Buliwyayuq runakunapaq iskay simipi iskay kawsaypi yachaypaq rimapun.
Piruwpi iskay simipi iskay kawsaypi yachay llamk'aq indihina yachachiqkunaqa Iskay Simipi Iskay Kawsaypi Yachachiqkunap Mamallaqta Tantanakuynin (ANAMEBI) nisqapi wankurisqam.
Piruwpiqa Nonato Rufino Chuquimamani Valer sutiyuq yachachiqmi anchatam iskay simipi iskay kawsaypi yachaypaq llamk'achkan. Rikch'asapa qhichwa simi qullqatapas rurarqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ¿Imapaq EBI?
- "Tukuypak yachay kachunmi" mañan Conai chashnallatak Ecuarunari. 29 ñiqin kantaray killapi 2009 watapi
- bvirtual.proeibandes.org / Félix Julca Guerrero: Uso de las lenguas quechua y castellano en la escuela urbana: Un estudio de caso (2000 watapi, Aquwitsay llaqtapi, Waras pruwinsya, Piruw) (kastilla simi; Ichikllachaw: r. 140 - 141)
- bvirtual.proeibandes.org / Olga Siles Veliz: Uso de los módulos quechuas en las unidades educativas de Pie de Gallo y Candelaria (Qulumi munisipyu, Quchapampa suyu, Buliwya; kastilla simi; Qhichwa simipi pisichaynin: r. 129 - 130)
- bvirtual.proeibandes.org / Ida Rosa Carcía Cayo: Niños quechuas en una escuela monolingüe en castellano (qhichwa simi, kastilla simi)
- bvirtual.proeibandes.org / Tito Medina Warthon: Enseñanza del castellano como segunda lengua en educación primaria en dos instituciónes educativas rurales de la región quechua del sur del Perú (Apurimaq) (qhichwa simi, kastilla simi)
- bvirtual.proeibandes.org / Cristina Teran: La Enseñanza de la lengua quechua en el sistema educativo escolar del área urbana de Tiquipaya (Tikipaya munisipyu, Buliwya, 2006) (kastilla simi; P'anqap pisiyaynin (qhichwa simipi): r. iv - x)
- Yupa awa simi taqi pdf


text:
Allan Simonsen
Allan Rodenkam Simonsen sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1952 watapi paqarisqa Vejle llaqtapi - ) huk Dansuyu mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.
Yaya: ; Mama: .
Churinkuna:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Dansuyu)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1986
- Hansi Krankl
- Quini
- Francisco Carrasco
- Bernd Schuster
- Johan Neeskens
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Allan Simonsen.