text:
5
Ananiyas warmin Safirawan chay alli yachachikuk runakunata llullachinayarkansapa.
1 Chaymanta suk runa Ananiyas warmin Safirawan suk terrenunta rantikurkansapa.
2 Chayta rantikushpankuna chay ullku warminwan yuyaykushpa patuma kullkita apirkansapa paykunallapa kiparinanpa. Chaymanta patumallata chay alli yachachikuk runakunata kurkansapa. Llullakushpa Ananiyas willarkan terrenun chaninta paktaduta kuykananta.
3 Chashna llullakuptinna Pedruka Ananiyasta willarkan:
—Ananiyas, terrenuykita rantikushpa patuma kullkita apishkanki. Chaypina shamushkanki willawak tukuy paktadu chaninta apamushkaykita. ¿Imapatí Satanasta uyarishpa Tata Diospa Espiritunta llullachinayaykanki?
4 Chay terrenuykika kanpami karkan. Chaymanta rantikushkayki chaninka kanllapami karkan. ¿Imapatí llullachiwaykanki tukuy chaninta apamushkanki nishpa? Chashna rurashpaykika mana ñukaykunallatachu llullachiwashkankisapa. Tata Diostami llullachinayashkanki.
5 Chashna Pedru willaptin Ananiyaska allpapi urmashpa wañurkan. Chashna wañuptin tukuy runakuna yachashpa sukaman manchakurkansapa.
6 Chaypina suk waynakuna Ananiyaspa kuerpunta suk llachapawan wankushpa pusharkansapa pampak.
7 Chaymanta kimsa ora washan chay wañudu Ananiyaspa warmin yaykurkan mana yachashpa kusan wañushkanta.
8 Chaypina Pedruka tapurkan:
—May willaway. ¿Ariya terrenuykichitaka willawashkaykichi chaninpichu rantikushkankichi?
Chay warmika aynirkan:
—Ariya chay chaninpi.
9 Chaypina Pedruka willarkan:
—¿Imapatí kusaykiwan mana allita yuyaykushpa Tata Diospa Espiritunta llullachinayashkankichi? Chay waynakuna kusaykita pampaymanta kutimuykansapa. Paykunallami kantapish pushashunkisapa pampashuk.
10 Chay oralla Safirapish Pedrupa ñawpakninpi urmashpa wañurkan. Chay waynakuna chayamushpankuna paytapish tarimurkansapa wañudutana. Chaypina Safirapa kuerpunta pusharkansapa kusanpa ladunpi pampak.
11 Chaypina chay wañushkankunata yachashpankuna tukuy runakuna Jesukristuta kreyik runakunapish sukaman manchakurkansapa.
Chay alli yachachikuk runakuna aypa almirana layakunata rurarkansapa.
12 Chaymanta Jesuspa aklladu yachachikukkuna runakunapa ñawpakninkunapi aypa almirana milagrukunata rurarkansapa. Tata Diospa wasinpi Salomon Alarpi amañaksapa tantanakuyta.
13 Aypa runakuna paykunata kuyashpankuna willarkansapa alli rurak runakuna kanankunata. Chaymanta wakin runakuna manchakurkansapa paykunawan tantanakuyta.
14 Chaymanta aypa ullkukuna warmikuna Jesukristuta kreyirkansapa.
15 Chaypina chay runakuna unkudukunata kamillankunapi pusharkansapa kallikunapi churak Pedru pasashpa sombran apiptin alliyachinankunapa.
16 Chaymanta tukuy Jerusalenpa ladun llaktakunamanta aypa runakuna shamurkansapa unkudukunata pushamushpankuna. Supay unkuchishkan runakunatapish pusharkansapa chay alli yachachikukkuna alliyachinankunapa. Chashna pushaptinkuna paykunaka tukuyta alliyachirkansapa.
Awtoridarkuna chay alli yachachikuk runakunata micharkansapa ama yachachikunankunapa.
17 Chaypina saserdotekunapa kamachikuknin saduseokunawan sukaman piñakurkansapa chay alli yachachikuk runakuna aypa unkudukunata sanuyachiptinkuna.
18 Chayrayku chay alli yachachikuk runakunata apichishpankuna pusharkansapa llaktapa karselninpi churak.
19 Chay tuta Tata Diospa angelnin karselpa punkunta kicharishpa llukshichirkansapa.
20 Willarkansapa:
—Rillaychi Tata Diospa wasinman. Chaypi tukuy runakunata yachachimuychi Jesukristuta kreyishpa mana tukuyniyukta kawsanankunata.
21 Chay angel willashkanshina paykunaka tutapacha rirkansapa Tata Diospa wasinpi yachachikuk.
Chaypi yachachikuykaptinkuna saserdotekunapa kamachikuknin saserdotemasinkunawan judiyu ansianunkunata kayachirkansapa parlanankunapa. Tantanakushpankuna guardiyakunata kacharkansapa karselpi wichkadu yachachikuk runakunata pushamuk.
22 Chay guardiyakuna karselpi chayashpankuna mana niman suk runata tarirkansapachu. Chashna chunllata tarishpankuna kutirkansapa ansianukunata willak:
23 —Chay karselta tarishkanisapa alli wichkaduta. Soldadukuna punkunta allita kuydaykashkasapa. Chaypina punkuta kicharishpaynikuna karsel ukupi mana ni pita tarishkanisapachu.
24 Chashna guardiyakuna willaptinkuna saserdotekunapa sinchi kamachikukninwan, Tata Diospa wasinta kuydakkunapa kamachikukninwan sinchi saserdotekuna sukwan sukwan tapunakurkansapa:
—¿Imashnatí chay runakunaka llukshishkasapa? ¿Kunanka imachami tiyan?
25 Chashna tapunakuykaptinkuna suk runa paykunapi chayashpa willarkansapa:
—Karselpi wichkachishkaykichi runakunaka Tata Diospa wasinpi tukuy runakunata yachachiykansapa.
26 Chaypina Tata Diospa wasinta kuydak guardiyakunapa kamachikuknin chay guardiyakunawan rirkansapa maskak. Chaypi tarishpankuna mana nimanachirkansapachu manchakushpa chay runakuna ruminchanankunata. Chaypina allillapi ansianunkunaman pusharkansapa.
27 Chaypi chayaptinkuna chay sinchi kamachikuk saserdoteka willarkansapa:
28 —Ñukaykunaka sinchita willashkaykichi ama Jesuspa yachachikushkanta nima rurashkanta ni pita yachachinaykichipa. ¿Imapatí yachachikuyllapi katinkichi? Kay Jerusalenpi kawsak runakunata sukamanna yachachiykankichi. Chaymanta ñukaykunata chatawaykankichi Jesusta wañuchishkaynikunata.
29 Chashna willaptinkuna Pedruka chay yachachikukmasinkunawan aynirkansapa:
—Ñukaykunaka Tata Dios willawashkankunallata ruranisapa. Chayrayku kankunata mana kasushkaykichichu.
30 Kankunaka Jesusta suk kruspi chakatashpa wañuchichirkankichi. Chaymanta awilunchikunapa Tata Diosninmi chay wañuchichishkaykichi Jesusta kawsachimushka.
31 Chashna Tata Dios Jesusta kawsachimushpa willarkan alli ladunpi tiyarinanpa. Willarkan paylla israel runakunata kamachiwananchikunapa salvawananchikunapa. Chashna Jesus salvakuk kaptin uchanchikunata wanaptinchikuna payka perdonawanchisapa.
32 Ñukaykuna allita willaykaykichi Jesukristu salvawakninchikuna kananta. Tata Diospa Espiritunpish chashnallami willashunkichi. Tata Diosta kasuptinchikuna Espiritunta kachamun yanapawananchikunapa.
33 Chashna Pedru willaptinkuna chay kamachikuk runakunaka piñakushpankuna sukaman munarkansapa wañuchiyta.
34 Paykunawan karkan suk fariseo runa Gamayel. Chay Gamayelka Moisespa killkashkankunata yachachikuk runa karkan. Chay llaktapi kawsak runakuna payta riksishpa rimarkansapa alli yachachikuk runa kananta. Chay Gamayelka shayarishpa willarkansapa suk ratupa Pedruta Juanta llukshichinankunapa.
35 Chaypina chay kamachikukmasinkunata willarkansapa:
—Judiyumasinikuna, amarapish kay runakunata wañuchishpaykichira allita yuyaykuychi.
36 ¿Manachu yuyankichi chay runa Teyudasta? Payka rimarkan sinchi kamachikuk kananta. Chusku pachak runakuna paytaka katirkansapa. Chaypina chay romano awtoridarkuna Teyudasta wañuchiptinkuna katiknin runakuna chayta chayta nitikurkansapa. Chaypina tukuy ruranayashkankuna tukurkan.
37 Chaymanta yuyaychi chay Galileamanta runa Judasta. Gobiernu tukuy runakunata yupanankuna diyakunapi payka aypa runakunata willarkansapa payllata katinankunapa. Aypa runakuna payta katiptinkuna awtoridarkuna wañuchichirkansapa. Chaypina katikninkuna chayta chayta nitikurkansapa.
38 Chayrayku willaykichi ama nimata chay yachachikuk runakunataka ruraychichu. Paykuna kikinkunamanta yachachikushpankunaka suk tiempukamanmi chunllayankasapa.
39 Chaymanta Tata Diosmanta kaptin kankunaka manami atipankichichu chunllayachiyta. Kuydanakuychi ama Tata Diosta rabyachinaykichipa.
Chashna Gamayel willaptinkuna chay kamachikuk runakunaka kasurkansapa.
40 Chaypina chay yachachikuk runakunata kayachishpankuna asutichirkansapa. Sinchita willarkansapa amana kutin Jesuspa shutinpi nimata yachachikunankunapana. Chashna willashpankuna kacharirkansapa.
41 Chaypina chay yachachikuk runakuna chay kamachikuk runakunamanta kushikuypuru llukshirkansapa. Sukaman kushikurkansapa Jesukristuta kasushkanrayku sufrishpankuna.
42 Chaymanta tukuy diya Tata Diospa wasinpi wasinkunapipish yachachikuksapa Jesus Tata Diosmanta shamudu salvakuk runa kananta.


c: text/html

text:
Chinchay runashimi
Chinchay runashimi nisqaqa Piruwpa chinchanpi, Ikwadurpi, Kulumbyapipas rimasqa, Kichwa nikuq qhichwa simip k'iti rimayninkunam.
Chinchay rimaykunapiqa manañam [q] nisqa kunkatachu rimanku, ichataq iskaynintin /q/, /k/ kunkapaq [k] nispam, k-llatam qillqaspa. Mana urin runasimi hinaqa, mawk'a qhichwap /s/, /š/ kunkantaraq sapaqchankum, s, sh qillqaspa.
Chinchay runashimi rimaykunaqa kaymi:
- Chachapuya runashimi
- Lamas-Luritu runashimi
- Kichwa (Ikwadurpi Kulumbyapipas). Chay rimaypaqqa Shukllachishka Kichwa nisqa allin qillqayninmi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Katharina II
Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst, Katharina II sutiyuq warmiqa (Ekaterina Alekséyevna, rusiya simipi: EkaTepиHa Beлиkaя) (2 ñiqin aymuray killapi 1729 watapi paqarisqa Stettin llaqtapi, Pomeranyapi, chaypacha Alimanyapi - 17 ñiqin tarpuy killapi 1796 watapi gregoryo kalindaryu nisqakama wañusqa Sankt Peterburg llaqtapi), Hatun Katharina nisqapas Rusyap huk hatun quyansi karqan.
Tayta: Cristián Augusto Anhalt-Zerbst; Mama: Juana Isabel Holstein-Gottorp.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Katharina II.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Katharina II.


text:
Tukarway
Tukarway (kastilla qillqaypi Tucarhuay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Anta pruwinsyapi, Mullipata distritupi, Killapampa pruwinsyapipas, Santa Teresa distritupi, Sallqantay rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.928 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Urupampa pruwinsya
- Saywitu: Santa Teresa llaqta, Aguas Calientes, Machu Pikchu, Willkamayu, Apurimaq mayu, Sallqantay rit'i urqu, Humantay, Tukarway rit'i urqu, Padreyoc rit'i urqu.


text:
Pukarani munisipyu
Pukarani munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Pucarani) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Antikuna pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pukarani llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka iskayniyuq kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kunturiri 5.648 m
- Ala Derecha 5.482 m
- Wyoming 5.463 m
- Ch'iyarquta


text:
24
Wanushganpita Jesucristo cawarimushgan
(Mateo 28.1-10; Marcos 16.1-8; Juan 20.1-10)
1 Saypita domingo saca sacala warmicuna cutiyargan Jesús pamparashgan cagman, puestucuyashgan mushcog perfümita apacurcur ayanman winapäyänanpä.
2 Chaycuyänanpäga pamparashgan uchcuta saparag rumi jucläman witisishgana caycänä.
3 Sayman yaycur manami tariyargannasu Jesuspa ayanta.
4 Saymi mansacash ima ruraytapis camäpacuyargansu. Sayno caycäyaptinmi ishcay runacuna chipipiycag mödanash paycunapa naupancho ricacuyargan.
5 Paycunata ricaycur segaypa mansacäyashpanmi gongurpacuycuyargan. Say runacunanami niyargan: “¿Imanirtä wanushcuna cayashgan cagcho gamcuna ashiycäyanqui cawarimushgana caycaptenga?
6-7 Manami caychönasu caycan. ¡Payga cawarimushganami! Yarpäyay Galilea provinciacho caycashpan jusasapa runacunapa maquincunaman entregash cananpä cashganta niyäshushgayquita. ¿Manacu saycho niyäshushcanqui crucificaypa wanusiyaptinpis quimsa junagta cawarimunanpä cashganta?”
8 Sayno niptinmi paycuna yarparcuyargan Jesús sayno nishganta.
9 Saymi Jesús pamparashgan cagpita cutiycuyashpan lapan ricashgancunata y wiyashgancunatapis wilayargan chunca juc (11) apostolnincunata y saycho cag runacunatapis.
10 Say warmicunaga cayargan María Magdalena, Juana, Santiagupa maman María y paycunawan aywag warmicunapis.
11 Warmicuna sayno wilayaptinpis apostolcuna manami criyiyargansu, löcutaycäyashganta yarpar.
12 Waquin cag mana criyiyaptinpis Pedrumi isanga cörrila aywargan Jesusta pampashgan cagman. Pamparashgan cagta arcaycurmi säbanaslatana tarergan. Saylatana tariycurmi mansacash cuticorgan.
Emausman aywag nänicho ishcay discïpuluncunata Jesucristo yuripashgan
(Marcos 16.12-13)
13 Say junagmi Jesuspa ishcay discïpuluncuna aywaycäyargan Emaús marcapa. Emaús cargan Jerusalenpita ishcay lëwanölami.
14 Paycunaga aywaycäyargan Jesús wanushganpita parlaraycarmi.
15 Sayno parlaraycar aywaycäyaptinmi Jesús taripasquir paycunawan iwal aywayargan.
16 Paycunawan aywaycäyaptinpis manami tantyayargansu Jesús cashganta.
17 Saymi Jesús taporgan: “¿Imata parlartä aywaycäyanqui?” nir.
Sayno niptin laquish aywaycäyashgancho ichisquiyargan.
18 Sauraga Cleofas jutiyog runa nergan: “Pascuaman shamog runacunapis lapanmi musyayan cay junagcuna Jerusalencho ima päsashgantapis. ¿Manacu gam musyanqui?”
19 Niptinmi Jesús taporgan: “¿Imatä cashgaga?” nir.
Sayno tapuptin niyargan: “Nazaret marcapita cag Jesusmi cargan Tayta Diosninsipa profëtan. Paymi Tayta Diosninsipa munayninwan milagrucunata rurashpan lapan runacunata wilapargan Diospa wilacuyninta.
20 Paytami mandag cüracunawan lapan autoridäcuna Pilätuman entregayash crucificaypa wanusinanpä.
21 Nogacuna yarpäyargä Roma runacunapa munayninpita pay jorgamänansipä cashganta. Canan junagwanga quimsa junagnami Jesús wanushgan.
22-23 Canan tuta nogacunawan cag waquin warmicuna mansacäsiyämash. Paycunami Jesusta pampashgan cagman saca sacala aywar ayanta tariyashgasu. Saypita wayiman cutiycamur wilayämash Jesusta mana tariyashganta. Angilcuna yuriparcurshi wilash Jesús cawarimushganta.
24 Sauraga waquin cag discïpuluncunapis pamparäyashgan cagman aywar warmicuna wilayashgannölami Jesuspa ayanta tariyashgasu.”
25-26 Saymi paycunata Jesús nergan: “Tayta Dios cachamushgan Cristo wanushganpita cawarimur paypa naupanman cutinanpäga nacananrämi cargan. ¿Imanirtä gamcuna tantyayanquisu? ¿Imanirtä ajatarä criyiyanqui Tayta Diosninsipa profëtancuna niyashgancunatapis?”
27 Sayno nishpanmi paycunata tantyasergan quiquinpä imano guelgaraycashgantapis. Sayno yarpäsergan Moisés guelgashgancunapita galaycur waquin profëtacuna guelgayashganyagmi.
28 Saymi Emaús marcaman chaycuyashpanna paycunapita Jesús päsag-tucorgan.
29 Päsacuyta munaptinmi payta quëdasergan: “Pasa sacaycannami, taytay. Caylachöna quëdacushun” nir.
Sayno niyaptinmi Jesús paycunawan quëdacorgan.
30 Saypita mësa cagman Jesús jamaycurnami tantata aptarcur Tayta Diosta manacur agradëcicorgan. Nircurna paquircur paycunata ayporgan.
31 Sayno ruraptinmi Jesús cashganta tantyasquiyargan. Tantyasquiyaptinmi elagasquergan.
32 Elagasquiptinnami quiquinpura cayno parlayargan: “¡Jesusmi cash! ¡Rasuntacher shongunsipis cushicorgan nänicho Tayta Diosninsipa palabranta parlapämashga!”
33 Saymi jinan höra Jerusalenman cutiyargan. Chaycurnami tariyargan chunca juc (11) apostolcunata y waquin discïpuluncunatapis.
34 Chaycuyaptinnami paycunata apostolcuna wilapäyargan: “¡Rasunpaypami Señorninsi Jesucristo cawarimush! ¡Simontapis yuripashmi!” nir.
35 Niptinnami paycunapis wilapäyargan nänicho ima päsashgancunatapis y tantata Jesús paquishgan höra payta reguiyashgantapis.
Discïpuluncunata Jesucristo yuripashgan
(Mateo 28.16-20; Marcos 16.14-18; Juan 20.19-23; Hechos 1.6-8)
36 Sayno parlaycäyaptinmi elagpita Jesús paycunapa naupancho yuripargan. Jesús yuriparcur saludargan: “Tayta Diosninsi yanapaycuyäläshunqui ali cawayänayquipä” nishpan.
37 Sayno niptin paycuna fiyupa mansacäyargan alma cashganta yarpäyashpan.
38 Saymi Jesús nergan: “¿Imanirtä mansacash caycäyanqui? ¿Imanirtä noga cashgäta criyiyanquisu?
39 Noga cashgäta musyanayquipä maquëta y chaquëta yatayämay. Ricayämashgayquinöpis manami almasu cä. Almaga aysaynag y tuluynagmi.”
40 Sayno nishpan ricasergan maquinta y chaquintapis.
41 Sayno ricar fiyupa cushicuycarpis manarämi shumag criyiyarganräsu pay cashganta. Sayno mana criyiyaptinmi Jesús taporgan: “¿Imalapis cancu micurcunäpä?” nir.
42 Sayno niptinmi garayargan juc pedäzo cancash pescädutawan [tinyagpa mishquinta].
43 Saycunatami micorgan paycuna ricaycäyaptin.
44 Micusquirnami nergan: “Moisés, waquin profëtacuna y salmucunata guelgagcunapis lapanmi guelgayargan nogata päsamänanpä cagcunata. Gamcunawan caycar maynami wilargä lapan say guelgaraycashgancuna cumpliyänanpä cashganta. Say wilashgänölami päsamash.”
45 Sayno nirmi Tayta Diosninsipa palabranta tantyasergan cayno nir:
46 “Tayta Diosninsipa profëtancuna guelgayargan pay cachamushgan Cristo wanunanpä cashganta y wanushganpita quimsa junagta cawarimunanpä cashgantapis.
47 Say guelgashgancuna cumpliyashgana captinmi runacunata wilapäyänayqui nogata chasquicamar jusalicuycunata cachariyänanpä. Saynöpami Tayta Diosninsi perdonangapä jusalicuyashgancunata. Jerusalenpita galaycur may-saypapis aywar lapan runacunata sayno wilapäyanqui.
48 Wilacunayquipäga gamcuna ricayashcanquimi ima päsashgantapis.
49 Gamcunamanmi noga cachamushä Taytä promitishgan Santu Espirituta. Isanga Jerusalenlacho shuyaraycäyanqui Santu Espirituta chasquiyashgayquiyag. Chasquircuyaptiquinami yanapäshunquipä wilacuynëta wilacunayquipä.”
Ciëluman Jesucristo cutishgan
(Marcos 16.19-20; Hechos 1.9-11)
50 Saypitana discïpuluncunata Jesús pushargan Jerusalenpita Betaniaman. Saycho caycarna maquinta jogarcur Tayta Diosninsita manacorgan paycunata yanapänanpä.
51 Sayno paycunapä manacuycaptinmi Tayta Diosninsi gloriaman pushacorgan.
52 Saycho discïpulucuna Jesusta adorasquirmi cushish cuticuyargan Jerusalenman.
53 Say junagpitanami Tayta Diosninsita alabayänanpä waran waran templuman shuntacäyag. [Amén.]


text:
P'unchaw
Huk p'unchaw, p'unchawnintin nisqaqa (chanka runasimipi: punchaw, Qusqu-Qullawpi: p'unchay, kichwapi: punlla icha puncha, wankapi: pun, anqash rimaypi: hunaq) 24 ura icha pacha nisqayuqmi, uras nisqapi yupana. Huk chawpi tutamanta qhipaqnin chawpi tutakamaqa huk p'unchaw tupum.
Inti k'anchachkaptin, inti lluqsiymanta inti yaykuykama pachataqa p'unchaw ninchikmi. Manataq inti k'anchaptin, inti yaykuymanta inti lluqsiykama, tuta ninchik. P'unchawpa qallariynintaqa paqarin, puchukaynintaqa ch'isi ninchikmi.
Chawpi p'unchawpiqa inti lliw pachamanta aswan hanaqpim k'anchan, urinpi kachkaspa. Chaymanta ch'isikama pachataqa inti t'iksuy nichikmi.
Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq.
Qanchis p'unchawtaqa simana ninchik. Huk simanapiqa kaymi p'unchawkuna:
- Killachaw (Killa P'unchay, kichwapi: awaki puncha)
- Atipachaw icha Atichaw (Ati P'unchay, kichwapi: wanra puncha)
- Quyllurchaw (Quyllur P'unchay, kichwapi: chillay puncha)
- Illapachaw (Illa P'unchay, kichwapi: kulla puncha)
- Ch'askachaw (Ch'aska P'unchay, kichwapi: chashka puncha, chaska puncha)
- K'uychichaw (K'uychi P'unchay, kichwapi: wacha puncha, wakma puncha)
- Intichaw (Inti P'unchay, kichwapi: inti puncha)


text:
Wp/qug/Karl Marx
Karl Marx (1818-1883) shuk Alemaniamanta kullkikamachik, yuyaysapa runapashmi karka. Payka yuyarka, tukuy Kapitalista mamallaktakunapi llankakkuna tantanakunami kapan, pachakutiyta rurankapak: paypa yuyay Kumunismu nishkami. 1849 watamanta, wañushkakaman, payka Shukllachishka kapak suyupimi kawsarka. Chaypi, wañushkakaman, paypa warmi Jennywan kawsarka.
Paypa kapak kamukunaka, hatun rimaykunapash chaykunami kan :
- 1848 : Kumunistu Partidu hatun rimay (Manifesto nishka)
- 1864 : Pachanti llankakkuna tantanakuypa hatun rimay
- 1867 : Kapital nishka kamu. Chay llankayta, paypa mashi Friedrich Engels tukuchinka.


text:
Suyu
Suyu nisqaqa kaykunatam niyta munan:
- Allpa saywachipi (kichwa rimaypi Suyu):
- Ima allpantin kaqpas, hatun k'iti icha marka hina
- Mama llaqta (país)
- Mama llaqtap rakin, ahinataq departamento nisqa (Piruwpi, Buliwyapi)
- Hanaq pachapi, Tiksimuyupi tawantin iñu (chincha, anti, uralan, kunti)
- Maymanpas puririy (dirección)
- Tawantinsuyu nisqa Inka qhapaq suyup rakin
- Rikch'akuna (kichwa rimaypi Shuyu):
- Ima siq'isqapas icha llimphisqapas (rikch'a kapchiy qhawaypas)
- P'achakunapi suyukuna: suyu-suyu
- Pampa suyu (pacha tupuypi)
- Pachaykamaypi, K'iti nisqapas (kichwa rimaypi Shuyu) - maypichus kallpakuna aknaykun:
- Iliktrumaqnitiku illanchaypa suyun (k'itin)
- Pinchikilla suyu
- Llut'ariy suyu
- Llasaturaku suyu
- Huk yachaypa rakin (yachay suyu nisqa)


text:
Zhu Rongji
Zhu Rongji, (Chinu simipi: 朱镕基, chinu tradicional: 朱鎔基, pinyin: Zhū Róngjī, Wade-Giles: Chu Jung-chi; IPA: [tʂú ʐʊ̌ŋtɕí]) sutiyuq runaqa, (* 1 ñiqin kantaray killapi 1928 paqarisqa Changsha llaqtapi - ), Chunwa Runallaqta Republika mama llaqta Allwiya kamayuq wan pulitiku qarqan.
1998 watamanta 2003 watakama ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Ñawpaq warmi: Lao An
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Zhu Rongji.
- (Chinu simipi):
- (Inlish simipi):


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 153 (Does the devil exist 1)
153. Sajra supay kanpuni 1
Niño: "Uj tapukuyniy tiyan, kunanitaj kutichinawaykita: ¿kampunichu diabloqa? ¿Kampuni chayrí, maymantataj jamun?"
Ujú, kampuni sajra supayqa, mana niyllachu cheqapuni. Kawsasqanqa janaj pachapi qallarisqa.
Niño: "¿Janaj pachapi?"
Lucifer sutiyojqa manchay k’achito ángel kasqa, p’achalliynimpis llikhurishaj. Paypa ruwananqa kashan Tukuy Atiyniyoj Diosta yupaychanan... Jinapis sonqonman junt’aykusqa orgullo, mana kasukoj kay.
Lucifer: "May jatumpaj qhawasqa kayta munani, Dios jinapuni kayta munani, tukuyta munasqayman jina kamachiyta munani, Dios jina manchay atiyniyoj kayta munani."
Manchay atiyniyoj, jatumpaj qhawasqa kayta munasqanraykutaj, ukhupachaman wijch’usqa kasqa. Diostata wijch’umusqa janaj pachamantaqa, chaymantapachataj sajra supaj sutikusqa, Dioswan jap’inakoj (enemigo). Tukuy imaymananmanta Diospa k’acha noqanchejpaj wakichisqasninta phiriyta munan.
Tata Diosqa noqanchej wiñaypaj kawsananchejta munan, sajra supaytaj wañuyman chinkaykunanchejta.
Tata Diosqa cheqa kajtapuni munan, sajra supaytajrí llulla.
Tata Diosqa runakunawan k’achata kawsakuyta munan, sajra supaytajrí destruiyta munan.
Niño: "Chaytataj ruwarqa Adánwan Evawasqa. Paykuna ch’awkiychikusqanku."
Imakunatachus ruwan chaykunata sut’inchasqayki: Diosmanta runakunata t’aqanampaj, iskayrayayta tarpun, chanta Diospi mana atienikuyta sonqosman churan.
Diablo: "¿Jinaqa Dios nisunkichejchu kay sach’aj poqoyninta mana mikhunaykichejta? ¿Imachus allin kajtachu prohibirpasunkichej?"
Adánwan Evawanqa trampampi urmasqanku, chaynejtataj kay pachaman wañuy chamusqa, tukuy runakunataj Diosmanta t’aqasqa kanchej. Jinapis Diospa munakuynenqa aswan jatun, chayrayku Dios nisqa uj sajra supayta atipajta kachamunanta, chanta watejmanta runakunata Dioswan allinyachinampaj.
Niño: "Chaytaj Jesús karqa í."
Arí, ¡Jesús sajra supayta atipajqa! "Jesús" sutinqa sajra supayta kharkatichin. Sajra supayqa yacharqa mayqen llajtapichus Jesús paqarinantaqa, chayraykutaj judiokunata chinkachiytapuni munasqa faraónnejta, wakin kamachejkunanejta ima.
Tata Diostajrí mana saqesqachu imachus wakichisqa chinkachisqa kanantaqa, uj tuta, 2000 wata kuraj wawakuna ñawpajta, Jesús paqarerqa Belén llajtapi.
Jesúsmin chay atipajqa. Pay jamorqa tukuy sajra supaypa wakichisqasninta t’unanampaj; chayraykutaj sajra supayqa chejnikun jap’inakuntaj (ataca). Chaymantaqa qhepallampiña willasqayki.
Personajes: Relator, niño, Lucifer (diablo)
© Copyright: CEF Germany


text:
Cundinamarca suyu
Cundinamarca suyu nisqaqa (kastilla simipi: Departamento de Cundinamarca) Kulumbya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Bogotá llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Departamento p'unchaw kamasqa 5 ñiqin chakra yapuy killapi 1886 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Cundinamarca suyu: 15 munisipyukuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cundinamarca suyu.
- Uficial qillqa web Cundinamarca Gubirnasyun (kastilla simipi)


text:
Sillu
Sillu (latin simipi: unguis, grigu simipi: όvuE [ónyx]) nisqaqa runap, ñuñuq uywakunappas ruk'ananpa ñawch'inpi kaq kiratinamanta sinchi last'acha icha kichka hina kaqmi.
Runap sillunkunaqa last'acha, p'alltacha hinam, makipipas chakipipas. Hinallataq k'usillukunap sillunkunam.
Huk ñuñuqkunap sillunkunaqa kichka hinam. Aycha uquq ñuñuqkunap, aswanta michikunap sillunkunaqa ancha k'awchim, uywakunata hap'inapaq.
Ch'ulla ruk'anayuq, iskay ruk'anayuq nisqa yura mikhuq ñuñuq uywakunap ancha rahku sillunqa phapa nisqam.


text:
Nikita Kruschev
Nikita Sergeevič Hruščëv (rusu simipi: Hиkи́Ta CepréeBич XpyщëB) Nikita Kruschev sutiyuq runaqa (15 ñiqin ayriway killapi 1894 watapi paqarisqa Kalínovka llaqtapi - 11 ñiqin tarpuy killapi 1971 watapi wañusqa Moskwa llaqtapi), huk Rusya mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Suwit Huñup pusaqnin karqan 1954 watamanta Stalinta qatispa 1964 watapi wañuyninkama, Suwit Huñup Kumunista Partidunpa sapsi qillqaqninpas 1956 watamanta 1964 watakama.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Nikita Kruschev.


text:
Tankayllu
- Ama Lachiwa (Apidae) nisqawan pantaychu!
Tankayllu icha Apaychakcha (familia Vespidae) nisqakunaqa, Lachiwa nisqapas huk palamakunam, wach'inwan ancha nanaqta wach'iq.
Tankayllukunaqa waki palamam: Huk mama tankayllup wawankuna huk tankayllu wakitam ruran. Tankaylluqa allpa pirqakunapi wasichakun qillqana p'anqa hina q'isatam, tukuy tankayllu wakipaq.
Mama tankayllup runtunkunamanta t'uqyaq qirisakunaqa kuru hinam. Tankayllukunaqa kikinpa mikhunanpaq tuktu misk'illata pallaspa qirisankunata wach'inwan wañuchisqan palamakunawan mikhuchin.


text:
28
Pablum isla Malta shutiqpi washakarqan
1 Yumbayna mar yakumanda washakashpam, yach'arqayllapa: Chay yakupa ch'awpimbi isla allpa Malta shutishqa, nishpa.
2 Chay Maltapi tiyaqkunaqam ancha llakipawashpa, yanapawarqanllapa. Ancha tamyaptinmi, noqaykuna chiriptiy, ninata lumyachirqanllapa, yumbayniy mashakushpa qoñukanayllapa.
3 Chaymi Pabluqa ashla chaki yamtata tandashpa, ninaman wichurqan. Nina qarwachiptinqam, lluqshirqan suq kulibra. Lluqshishpaqam, Pabluta kanishpa makimbi warkurakarqan.
4 Chaymi chay maltinukunaqa kulibrata rikashpa Pablupa makimbi warkukaqtaqa, paykunapura ninakurqan:
—Allibmi kay runaqa wanchikuq kashqa. Chaymi Tayta Dyusqa paytaqa kulibrawan kastigaykan. Mar yakumanda washakaptimbismi, Dyusqa manana dijanchu kawsananqa, nishpa.
5 Pabluqam makinda ch'apsishpa, kulibrata ishkichirqan ninaman. Piru Pabluqam mana nimanarqanchu.
6 Yumbaymi Pablupaq yuyarqanllapa: Limpu saksashpanam, bulakashpa, rin wañuq, nishpa. Chaymi ancha unaytana chapashpa, mana nima laya nanay piskaptinqa, suq layatana yuyarqanllapa: Kay runaqam suq dyus, nishpa.
7 Chay Maltapa kamachikuqninmi Publiyu shutiq. Paypa ch'akrangunam chay sirkayllapapi karqan. Paymi noqaykunata apawashpa, shumaqta wasinman ch'ayachiwarqanllapa. Kimsa diyata pusadata qowashpam, allita noqaykunata qarawarqan.
8 Chay Publiyupa taytanmi jibriwan, arriyawan, qeshyaq kamapi karqan. Chaymi Pabluqa rishpa rikaq, Dyusman mañakushpa, sawambi makinda rurashpa, kach'akachirqan.
9 Chayta rikashpam, maltinukunaqa qeshyaqningunata Pabluman apamurqanllapa. Chaymi paykunatapis kach'akachirqan.
Pablum Rruma llaqtaman ch'ayarqan
10-11 Chaymi “Dyusilupagi” niwashpa, rrigalitukunata qowarqanllapa. Kimsa killatam chay Maltapi tiyarqayllapa. Chaymandaqam rinaypaqllapana, yakupi puriq suq barkuman lluqshiptiyllapa, chay maltinukunaqa tukuy imata qowarqanllapa ñanniypaqllapa. Chay barkuqam Alijandriya llaqtamanda karqan. Paykunapa amitungunam Gasturwan Pulus shutiqllapa. Chay ishkay amitungunatam barkumba ñawpa qerumbi rurashqallapa karqan. Chay barkuqam Maltapi shayashqa karqan, tamya tyimpu pasanangaman. Chaymi chay barkupina rirqayllapa.
12 Rishpaqam ch'ayarqayllapa barkukunapa shayanan lugar Sirakusa shutiqman. Chaypim kimsa diyata karqayllapa.
13 Waqmandaqam mar yakupa manyan manyan rirqayllapa Rrijiyu llaqtaman ch'ayashtiyllapa. Chaymandaqam sur ladumanda shumaqta wayraptin, ishkay diyapilla ch'ayarqayllapa Putyuli llaqtaman.
14 Waqpim tingunakurqay wakin kriyiq masinchiqkunawan. Paykunaqam rrugawarqanllapa, suq simanata pullan kidanayllapa. Chay simanata kidashpaqam, ch'akipna rirqayllapa Rruma llaqtaman.
15 Rrumapi tiyaq kriyiq masinchiqkunam noqaykunapaq yach'arqanllapa: Shamuykanllapash kayman, nishpa. Chaymi paykunaqa lluqshirqan ñanman tinguwaqllapa; wakinguna Apyu shutiqpa plasangaman rirqanllapa tinguwaq. Wakinnataqmi Kimsa Kantina lugarkaman rirqanllapa, noqaykunata tinguwaq. Chaymi Pabluqa chay kriyiq masinchiqkunata rikashpa, animakashpa, Dyusta pagikurqan.
16 Rruma llaqtaman ch'ayaptiyllapaqam, suldadukunapa kamachikuqnin Julyuqa prisukunata intrigakurqan kamachikuqninman. Piru Pablutaqam sapalandalla dijarqanllapa, suq wasipi tiyanambaq. Suq suldadutallam kamachirqanllapa, Pabluta kwidanambaq.
Pablum yach'achikurqan Rruma llaqtapi
17 Kimsa diyamandam Pabluqa qayachirqan chay Rrumapi tiyaq pudirniyuq isrraylinukunata. Chaymi tandakaptinqa, paykunataqa nirqan:
—Masitakuna, isrraylinu masinchiqkunawan tiyashpam, mana nimatapis paykunataqa kuntrashqachu kani. Manam ni agwilunchiqkunapa kustumbringunata kuntrashqachu kani. Mana nimata ruraptiypismi, waq Jirusalimbi prisuwashpa, paykuna rrumanukunaman intrigakuwashqa.
18 Chaymi waqpiqa rrumanukuna tapuwarqan: “¿Imatam rurashqa kangi?” nishpa. Diklaraptiyqam paykunaqa nirqanllapa: “Kay runaqam mana nima uchayuqchu wañunanqa”, nishpa. Chaymi munarqanllapa kach'awayta.
19 Piru chay isrraylinu masinchiqkunaqam ancha wapuyarqanllapa. Chaymi nirqay: “Mas pudirniyuq gubyirnunchiq Sesarna kay dimandaytaqa ushyanqa”, nishpa. Chaytaqam nirqay washakanayrayku; manam llaqta masinchiqkunata dimandanaychu.
20 Chaymi qamkunataqa qayachishushqa kani parlananchiqllapa. Noqanchiq isrraylinukunaqam kriyinchiq Dyus Akrashqan Washadurninchiqpi, ¿manachu? Chay Washadurninchiqpi kriyishqayraykum, kay kadinawanqa watawashqallapa.
21 Chayshina nishpa parlachiptinmi, isrraylinukunaqa Pablutaqa nirqan:
—Noqaykunaqam mana nima ufisyuta ch'askishqallapachu kani prubinsya Judiyamanda. Waqmanda isrraylinu masinchiqkuna shamushpa kay Rrumamanqam, mana nima washaykita niwashqallapachu.
22 Piru noqaykunaqam yach'anillapa: Tukuy maypim chay mushuq duktrinaykita kuntrashpa, rimanllapa. Chaymi munanillapa uyayta ima ningim chay duktrinaykipaqqa, nishpa.
23 Chaymi suq diyapaqna kidarqanllapa, Pabluta uyananllapa. Chay diya ch'ayaptinqam, ancha achka runakuna tandakarqan Pablupa pusadanman. Chaymi Pabluqa achikyashqanmanda tardi amsayanangaman parlachirqan Dyuspaq, imashinam paywan ancha shumaqta kawsashun, nishpa. Muysispa librungunamanda, Dyuspaq suq rimaqkunapa librungunamandapis yach'achikushpam, paykunataqa ancha munarqan Jisukristupi kriyichiyta.
24 Wakinmi Pablu nishqandaqa ch'askirqan. Piru wakinqam mana munarqanllapachu kriyiyta.
25 Kanan wakingunaqam suq layata, suq layata yuyashpa, rirqanllapa. Chaymi Pabluqa chay riqkunata nirqan:
—(Qamkunaqam wakin unay agwilunchiqshina kangillapa.) Allitam Santu Ispirituqa Dyuspaq rimaq Isayiyasta rimachirqan, kayshina ninambaq chay agwilunchiqkunata:
26 Riy chay runakunata kayshina willay: Ancha uyashpapis, ancha rikashpapismi, mana ringillapachu intyindiq.
27 Chaqa qamkunapa shunqoykiqam anguna tikrakashqa. Chaymi mana munangillapachu ni uyawayta ni rikawayta. Shunqoykipiqam mana munangillapachu noqapaq yach'ayta, noqaman shamunaykillapa, uchaykikunamanda washashunayllapaqa, nishpa.
28 Kaytapis yach'ayllapa: Kananmandapacham rinillapa yach'achiq chay mana isrraylinu kaqkunatapis Taytanchiq Dyuspaq. Paykunapismi paytaqa rinllapa kasuq.
˻
29 Chayshina Pablu niptinmi, chay isrraylinukunaqa rirqanllapa. Riqshinaqam paykunapura ancha parlarqanllapa:
—Manam chayshinachu. Kayshinaraqmi, nishpa.˼
30 Pabluqam ishkay watata tiyarqan chay arrindashqan wasipi. Chaypim ch'askiq yumbay payman shamuqkunata,
31 kayshina yach'achikushpa:
—Shumaqtam rinchiq tiyaq Taytanchiq Dyuswanqa, nishpa.
Siñurninchiq Jisukristupaqpismi ancha yach'achikurqan. Chayshina mana nimata manchashpachu yach'achikuptinmi, mana ni pipis paytaqa piñachiqchu.
(Chaytallam iskibrirqan San Lukas.)


text:
Poul Nyrup Rasmussen
Poul Nyrup Rasmussen ( * 15 ñiqin inti raymi killapi 1943 watapi paqarisqa Esbjerg llaqtapi - ). Dansuyu mama llaqta musiku, pulitiku wan Uma kamayuq.
25 ñiqin qhulla puquy killapi 1993 watamanta 2001 watakama ñawpaq kuti Dansuyupa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Jeppe Rasmussen; Mama: Lise Løkke Rasmussen
Ñawpaq warmi: Sólrun Løkke Rasmussen
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Poul Nyrup Rasmussen.
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
483 QUECHUA: Bolivian. Bolivia. Imaraicuchus Dios chai jinatapuni cai mundota munacurka, c’ata Churinta korka, tucuy jakai paipi creej ama huañunanpaj, antes huiñay causayniyoj cananpaj. 1922
484 QUECHUA: Ecuadorean. Ecuador. Chasna cancunaman nini, Diospac angelcuna ñaupacpi cushicu tiyan, shuc llaquiric juchayuc- manta. Lk. 1917
485 QUECHUA: Huanuco Dial. Peru. Jina caynupam cuyargan Diosninchic pachata (runacunata) jucnaylla Churinta goycurgan llapan tagaychu yaracujjcunata, mana chincanampajj astau mana ushiay cahuayta charanampajj. 1923
486 QUECHUA: Peruvian. Peru. Pachacamackca chicatami runacunata munarca, chay Zapallay-Churinta kokcurea, tucuy paypi yñiic, mana huañunanpac, uiñay cauzaytari apinanpac. 1897
487 QUICHE. Guatemala. Rumal are bila quibanon u rahoybal Dios, xaui ri nu ghaquitz, nunan. Mk. 1902
488 RABHA: Rangdania Dial. Goalpara, &c., N. Assam. ? Mk. 1909 113 I


text:
Chincha pruwinsya
Chincha pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Chincha jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Chincha) Ika suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hanan Chincha llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chincha pruwinsyapiqa chunka hukniyuq distritum.
Pacha kuyuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chincha pruwinsya.
- Saywitu: Ika suyu


text:
Oleh Protasov
Oleh Valerievich Protasov (Rusu simipi: Oлér BaлépbeBич ПpoTácoB; ukranya simipi: Oлer BaлepiйoBич ПpoTácoB), (4 ñiqin hatun puquy killapi 1964 watapi paqarisqa Dnipropetrovsk llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq karqan.
Warmi: , Churinkuna: .
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Oleh Protasov.


text:
8
Saulo Jesukristuta kreyik runakunata sufrichirkansapa.
1-2 Chashna chay chiknik runakuna Estebanta wañuchiykaptinkuna Saulopish rimarkan allimi wañuchinankunaka. Esteban wañuptinna Jesukristuta kreyik runakuna sukaman wakakushpa pamparkansapa.
Chay diyamanta Jerusalenpi kawsak runakuna Jesukristuta kreyik runakunata chiknishpa kallarirkansapa sufrichiyta. Chayrayku paykuna manchakuywan Judea partiman Samaria partiman nitikurkansapa. Paykuna nitikushpankunapish chay alli yachachikuk runakuna mana nitikurkansapachu.
3 Chaykamanka Sauloka Jesukristuta kreyik runakunata chiknishpa sukaman sufrichirkansapa. Wasin wasinpi yaykushpa ullkukunata warmikunata apirkansapa pushanankunapa karselpi wichkachik.
Felipi Tata Diospa rimananta yachachikurkan Samaria llaktapi.
4 Chashna Jesukristuta kreyik runakuna Jerusalenmanta nitikushpankuna maypicha chayashpankuna yachachikuksapa Jesukristu salvakuk kananta.
5 Felipi nitikushpa Samaria partipi ashwan atun llaktapi chayarkan. Chaypi chayashpa Jesukristu yachakushkanta kallarirkan yachachikuyta.
6 Chay llaktapi kawsak runakuna sukaman kushikushpankuna aypa milagrukunata ruraptin kawashpankuna Felipita allita uyarirkansapa.
7 Felipika aypa supayadu runakunatapish alliyachirkansapa. Chay supaykuna unkuchishkan runakunamanta kaparikushpa llukshirkansapa. Chaymanta aypa mana kuyuy atipak aypa mana puriy atipak runakunata alliyachirkansapa.
8 Chashna aypa unkudukunata sanuyachiptinkuna chay llaktapi kawsakkuna sukaman kushikurkansapa.
9 Chay llaktapi kawsarkan suk runa Simon. Ñawpa chay Simonka ñakakushpa kawsak. Ñakakushpa aypa runakunata llullachishpa kreyichirkan sumak yachayuk kananta.
10 Tukuy chay llaktapi kawsakkuna taksha atun paytaka sukaman allita uyarishpa willaksapa: “Tata Dios yanapaptin kay runaka sukaman yachaysapami.”
11 Aypa watakunata chay Simonka ñakakushpa chay runakunata llullachirkansapa. Chayrayku willashkankunata sukaman manchashpankuna kasuksapa.
12 Chay llaktapi Felipika yachachikurkan Tata Dios kamachikuk kananta Jesukristu salvakuk kananta. Chaypina aypa ullkukuna warmikuna yachachikunanta kreyishpankuna bawtisakurkansapa.
13 Chay Simonpish Jesukristuta kreyishpa bawtisakurkan. Chashna bawtisakushpa Felipiwan tantalla purirkan. Sukaman almirarkan Felipi almirana milagrukunata ruraptin.
14 Chaypina Jerusalenpi chay yachachikuk runakunaka yacharkansapa Samariapi aypa runakuna Tata Diospa rimananta kreyinankunata. Chayta yachashpankuna Pedruwan Juanta kacharkansapa ashwan allita yachachikunankunapa.
15 Pedruwan Juanka Samariapi chayashpankuna Tata Diosta roygarkansapa chay mushuk kreyikukkunapish Espiritunta chaskinankunapa.
16 Chay runakuna Jesuspa shutinllapira bawtisakurkansapa. Tata Diospa Espiritunka manara paykunaman shamurkanrachu.
17 Chaypina Pedruwan Juan chay runakunapa umankunapi makinkunata churaptinkuna Tata Diospa Espiritunta chaskirkansapa.
18 Chayta kawashpa chay Simonka Pedruta Juanta kullkita pagaranayarkan.
19 Willarkansapa:
—Ñukatapish yachachiwaychi atipanaynipa runakunapi makinikunata churaptini Tata Diospa Espiritunta chaskinankunapa.
20 Chashna willaptinna Pedruka willarkan:
—Kanka yuyanki ñukata kullkita pagarawaptiki Tata Dios yanapashunaykita. Chashna yuyaykuptiki Tata Dios sukaman kastigashunka.
21 Tata Diospa ñawpakninpi mana alli yuyayuk runa kanki. Chashna yuyaykuptiki payka mana yanapashunkichu.
22 Chay mana alli yuyanaykimanta wanashpa Tata Diosta roygay perdonashunaykipa.
23 Ñukaka kawayki uchaykillapira kaptiki. Kunankaman ñakakushkaykita mana wanankichu.
24 Chashna Pedru willaptin Simonka aynirkan:
—Kankunaka Tata Diosta roygapaychi ama rimashkaykichitashina kastigawananpa.
25 Chay llaktapi Juanwan Pedruka Tata Diospa rimananta allita yachachikurkansapa. Chaymanta Samaria partipi aypa llaktillukunapi Jesus yachachishkankunata yachachikuyllapi rirkansapa Jerusalenpi chayanankunakaman.
Felipi Etiopiya llaktamanta kamachikuk runata yachachirkan.
26 Chaymanta Pedruwan Juan kutishkankunawasha Tata Diospa angelnin Felipita willarkan:
—Rillay Jerusalenmanta Gasa rina ñanta. Chay ñanka chunlla chakidu partita rin.
27 Chashna chay angel willaptinna Felipika rirkan. Chay ñanpi suk Etiopiyamanta runawan tinkunakurkan. Chay runaka Etiopiya llaktapi kamachikuk warmipa kullkinta kuydak karkan. Payka Tata Diosta kuyak rishkanwasha Jerusalenmanta llaktanman kutiykarkan.
28 Kaballu aysaptin karrunpi tiyaridu riykarkan. Chashna karrunpi riykashpa ñawpa yachachikuk Isaiyaspa killkadunta leyiykarkan.
29 Chaypina Tata Diospa Espiritunka Felipitaka willarkan:
—Mash chay karruta ladunchay.
30 Chaypina Felipi ladunchashpa uyarirkan chay ñawpa Isaiyaspa killkadunta leyiykaptin. Chaypina chay runataka tapurkan:
—¿Ariya entiendinkichu kay killkadu leyiykanaykita?
31 Chashna tapuptinna chay runaka aynirkan:
—Mana ni pi yachachiwaptinka ¿imashnatí atipasha entiendiyta?
Chaypina Felipita roygarkan karrunpi yaykushpa ladunpi tiyarinanpa.
32 Chay runa Tata Diospa rimanan leyishkanka kashna riman:
“Tata Diosmanta shamudu runata suk ovejatashina pusharkansapa wañuchik.
Suk oveja mana nima kaparinchu millwanta tipipuptinkuna.
Chashnashina Tata Diosmanta shamudu runata sufrichiptinkuna mana nima kaparirkanchu.
33 Paytaka asichishpankuna pinkachirkansapa.
Mana nima uchayuk kaptinpish kastigarkansapa.
Wañuchishkankunarayku payta kreyikkuna mana yupaypa layata aypayankasapa.”
34 Chayta leyishkanwasha chay Etiopiyamanta runaka Felipita tapurkan:
—May willaway. Chay ñawpa yachachikuk runaka ¿kikinpachu killkarkan chikan runapachu?
35 Chaypina Felipika chay runa leyishkan Isaiyaspa killkadunmanta yachachirkan Jesus salvakuk kananta.
36 Chaypina riykashpankuna suk yakuta kawashpa chay runaka Felipita willarkan:
—Mash kaway chay yakuta. ¿Manachu kay yakupika ñukata bawtisawankiman?
37 Chaypina Felipika aynirkan:
—Tukuy shunku Jesukristuta kreyiptikika bawtisashkayki.
Chashna willaptin chay runaka aynirkan:
—Ñukaka kreyini Jesus Tata Diospa wambran kananta.
38 Chashna willaptin Felipika almitirkan bawtisayta. Chaypina chay runaka karrunta shayachiptin ishkantinkuna chay yakuman rirkansapa. Chaypi Felipika chay runata bawtisarkan.
39 Chaymanta bawtisashkanwasha yakumanta llukshiptinkuna Tata Diospa Espiritunka Felipitaka suk partiman pusharkan. Chay runa manana Felipita kawashpapish kushikuypuru llaktanman kutirkan.
40 Tata Diospa Espiritun Asoto llaktapi Felipita churarkan. Chay Asotomanta rishpa llaktan llaktanpi Jesus yachachikushkanta rirkan yachachikuypi Sesareapi chayanankaman.


text:
Chan Chan
Chan Chan (muchik simimanta: Jang-Jang, "inti-inti") nisqaqa Piruwpa chalanpi, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi, Truhillu distritupi, Wanchaku distritupipas, tikakunawan wasichasqa hatun llaqtam karqan, Chimukunap uma llaqtansi.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Truhillu llaqtamantaqa 5 km karum.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Las 7 maravillas del Perú
- Chan Chan, Ciudad Chimú (flash)
- Rikcha de satélite de las ruinas de Chan Chan


text:
5
Cushish cawanansipä Jesucristo yachasishgan
(Lucas 6.20-23)
1-2 Saypita juc junagnami asca runacunata ricar jircanninman Jesús discïpuluncunawan wisargan saypita yachasimunanpä. Saycho jamaycurmi Jesús yachasergan:
3 “Cushishmi cawayanga Tayta Dioslaman imaypis yäracur cawag runacunaga. Paycunatami Tayta Diosninsi naupanman pushangapä.
4 “Cushishmi cawayanga laquicogcunaga. Paycunatami Tayta Diosninsi tantyasenga mana laquicuyänanpä.
5 “Cushishmi cawayanga mana yachag-tucuypa runa mayinwan ali cawagcunaga. Paycunami mushog pasata Tayta Diosninsipita herenciata chasquiyangapä.
6 “Cushishmi cawayanga micanaypanörä y yacunaypanörä Tayta Diosninsi munashganno cawayta munagcunaga. Paycunatami Tayta Diosninsi imaypis yanapangapä.
7 “Cushishmi cawayanga runa mayinta cuyapagcunaga. Paycunatami Tayta Diosninsi cuyapangapä.
8 “Cushishmi cawayanga mana jusalicuypa Tayta Dios munashganno cawagcunaga. Paycunami Tayta Diosninsipa naupanman chäyangapä.
9 “Cushishmi cawayanga runa mayinta amistasegcunaga. Paycunatami Tayta Diosninsi: ‘Wamrämi canqui’ nengapä.
10 “Cushishmi cawayanga Tayta Diosninsi munashganno cawayashganpita chiquish cagcunaga. Paycunatami Tayta Diosninsi naupanman pushangapä.
11 “Nogata chasquicayämashgayquipita runacuna ashliyäshuptiqui, chiquiyäshuptiqui y lulacur imaycatapis jitapäyäshuptiqui ama laquicuyaysu.
12 Sayno nacayashgayquipitami Tayta Diosninsi premiuta gloriacho puestupäyäshunquipä. Gamcunatanömi Tayta Diosninsipa unay profëtancunatapis nacasiyargan. Sayno caycaptenga imano nacarpis cushicuyay.
Cachino y acsino canansipä Jesucristo yachasishgan
(Marcos 9.50; Lucas 14.34-35)
13 “Gamcuna cay pasacho cachinömi caycäyanqui. Cachi sulur rumilan quëdaptin manami imapäpis välinsu. Say mana välegta jitariptin pï-maypis jarucunmi.
14 “Saynöpis acsinömi cay pasacho caycäyanqui. Sayno caycaptenga alayrinnincho marca cashganno gamcunapis runacuna ricacuyäshunayquipä shumag cawayay.
15 Manami pipis acsita sarisinsu cajun rurinman pacananpä, ni cawitu rurinman pacananpäga. Saypa trucanga alayrinninmanmi churan wayicho lapanta asicyapänanpä.
16 Runacuna sacaypa ricayänanpä acsi rataraycashganno gamcunapis runacuna ricacuyäshunayquipä Tayta Dios munashganno cawayay. Sayno cawayashgayquita ricacurmi paycunapis tantyacuyanga Tayta Diosninsi munashgannöna cawayänanpä.
Moisés y profëtacuna guelgayashgannöla lapanpis päsananpä Jesucristo nishgan
17 “Ama yarpäyaysu Moisés guelgashgan leycunata y profëtacuna guelgayashgancunata manacagman churanäpä shamushgäta. Saypa trucanga shamushcä say guelgaraycashganta runacuna imanöpa cumplinanpä cashganta tantyasinäpämi.
18 Ciëluwan cay pasa manarä ushacaptinmi Moisés y Tayta Diospa waquin profëtancuna guelgayashgancunapis lapan cumplengapä.
19 Sayno caycaptenga pipis say guelgayashgancunata mana cäsucur y waquin runatapis mana cäsucunanpä yachaserga Tayta Diospa naupancho manacagman churashmi canga. Say guelgayashgancunata cäsucur y waquin runatapis cäsucunanpä yachasirmi isanga Tayta Diospa naupancho aliman churash canga.
20 Sayno caycaptenga Tayta Diosninsipa palabran nishganno cawayay. Fariseo runacunano y Moisés guelgashgan leycunata yachaseg runacunano janan shongula cumpleg-tucorga gamcunapis manami Tayta Diosninsipa naupanman imaypis chäyanquipäsu.
Runa mayinsiwan ali cawanansipä Jesucristo yachasishgan
21 “Gamcuna musyayanquimi Moisés guelgashgancho cayno nishganta:
‘Runa mayiquita ama wanusinquisu.
Runa mayinta wanuseg cäga juzgashmi cangapä.’
22 Sayno niptinpis noga caynömi në: Manami runa mayinta wanuseg caglatasu Tayta Diosninsi juzganga, sinöga runa mayinta rabiapag cagtapis, runa mayinta ashleg cagtapis y runa mayinta manacagman churag cagtapis Tayta Diosninsi juzgar infiernumanmi gaycongapä.
23-24 “Sayno caycaptenga Tayta Diosninsipä ofrendata altarman aparpis runa mayiquiwan resientisinacush cashgayquita yarpar ofrendayquita saycho cachaycur aywanqui resientisinacuyashgayquiwan amistanayquipä. Nircurrä ofrendata Tayta Diosninsipä entreganqui.
25 “Saynöpis jaganta mana pägaptiqui quejacushuptiquega autoridäman manarä char arreglayay. Mana arreglaptiquega juezmanmi apasishunquipä. Jueznami wardiacunawan carcilman wichgasishunquipä.
26 Saypitaga manami yarguyanquipäsu lapan jagan cashgayquita manarä pägapacorga.
Adulteriucho mana canansipä Jesucristo yachasishgan
27 “Gamcuna musyayanquimi Moisés guelgashgancho cayno nishganta: ‘Ama adulteriucho cayanquisu.’
28 Sayno niptinpis noga caynömi në: Yarpaylayquichöpis juc warmita munaparga maynami adulteriucho cagno caycanqui.
29 “Sayno captenga warmita ricar munaparga nawiquita jorgurir jitariycuy, derëcha cag nawiqui captinpis. Infiernuman gaycush canayquipa trucanga más alimi canman wisculapis gloriaman chaptiqui.
30 Saynöla munapashgayqui warmita yataparga maquiquita cusurir jitariycuy, derëcha cag maquiqui captinpis. Infiernuman gaycush canayquipa trucanga más alimi canman juc maquiyoglapis gloriaman chaptiqui.
Majansipita mana raquicänansipä Jesucristo yachasishgan
(Mateo 19.9; Marcos 10.11-12; Lucas 16.18)
31 “Gamcuna musyayanquimi Moisés guelgashgan leycunacho cayno nishganta:
‘Pipis warminwan raquicar imarga papilta firmapäsun raquicashgan musyacänanpä.’
32 Sayno niptinpis noga caynömi në: Pipis warminpita ama raquicäsunsu. Mana jarucuycaptinpis raquicarga jusayogmi caycan warmin juc runawan tar adulteriucho cananpä. Saynölami raquicash warmiwan tag runapis adulteriucho caycan.
Mana juranansipä Jesucristo yachasishgan
33 “Saynöpis gamcuna musyayanquimi Moisés guelgashgan leycunacho cayno nishganta:
‘Imatapis ruranayquipä jurashpayquega mana gongaylapa cumplinqui.’
34-35 Sayno niptinpis noga caynömi në: Imaypis ama juraysu ‘Por Dios’ nirpis, ni ‘Por la tierra’ nirpis ni ‘Por ciëlo’ nirpis ni ‘Por Jerusalén’ nirpis. Cay pasaga Tayta Diosninsipa chaquin jaruräcunanmi caycan. Ciëloga Tayta Diosninsipa trönunmi caycan. Jerusalenga Tayta Dios acrashgan marcami caycan. Saymi ‘Por la tierra’ o ‘Por ciëlo’ o ‘Por Jerusalén’ nir jurashpayquega Tayta Diospa jutinta lutala jogaregno caycanqui.
36 Waquinnami: ‘Por mi cabëza’ nishpan jurayan. Ni saynöpis ama jurayaysu. Tayta Diosnilansimi munayyog caycan agsayquita yanaman y yuragman ticrasinanpäpis. Saymi ‘Por mi cabëza’ nir jurarpis Tayta Diospa jutinta lutala jogaregno caycanqui.
37 Juranayquipa trucanga aunerga auninqui, mana aunerga ama auninquisu. Jurayparä auniparga jusalicuycanquimi.
Chiquimashgapis mana rabiapänansipä Jesucristo yachasishgan
(Lucas 6.29-30)
38 “Musyanquimi Moisés guelgashgan leycunacho cayno nishganta:
‘Nawinta jorguptenga quiquinpa nawintapis jorgusun.
Quirunta jorguptenga quiquinpa quiruntapis jorgusun.’
39 Sayno niptinpis noga caynömi në: Chiquishuptiquipis ama nanaparaysu. Lagyayäshuptiquipis jucag cärayquita camapäyanqui.
40 Pipis demandacushushpayqui chompayquita guechuyäshuptiquega punchuyquitapis cachapariycuyanqui.
41 Guepinta media lëwayag apapänayquipä obligashuptiquega juc lëwayagpis apaparinqui.
42 Imatapis ‘Garaycalämay’ nir manacushuptiquega garaycunqui. Saynöla imatapis ‘Manaycalämay’ nir manacushuptiquega manaycunqui.
Chiquimagninsita cuyanansipä Jesucristo yachasishgan
(Lucas 6.27-28,32-36)
43 “Saynöpis musyayanquimi runacuna cayno niyashganta: ‘Cuyanacuyashgayquiwanga cuyanacuyanqui. Chiquishogniquitaga chiquiyanqui.’
44 Sayno niyaptinpis noga caynömi në: Chiquishogniquicunata cuyayanqui. Contrayqui ali cawayänanpäpis Tayta Diosninsita manacuyanqui.
45 Tayta Diosninsega ali runacunapä y mana ali runacunapäpis intita jegasimunmi. Saynölami ali runacunapä y mana ali runacunapäpis tamyasimun. Tayta Diosninsi cuyapäcog cashganno gamcunapis cuyapäcog carga paypa wamranmi caycäyanqui.
46 Cuyanacuyashgalayquiwan cuyanacorga ama yarpäyaysu ali runa cayashgayquita. Impuesto cobrag runacunapis cuyanacuyashgalanwanga cuyanacuyanmi.
47 Quiruyqui tincushgalanwan ali cawarga ama yarpäyaysu ali runa cayashgayquita. Jusasapa runacunapis saynölaga cawayanmi.
48 Sayno caycaptenga Tayta Diosninsi cuyapäcog cashganno gamcunapis cuyapäcog cayay.


text:
Sach'a-sach'a qulluy
Sach'a-sach'a qulluy nisqaqa runap paqarichisqan sach'a-sach'akunap wañuyninmi.
Umawa paray sach'a-sach'akunam lliwmanta aswan ch'uqrinallam. Chay paray sach'a-sach'akuna qullukuptinqa, mana puqunachu kaq, as-aslla kawsachikuy imayayniyuq allpankunam chinkarin. Qullusqa sach'a-sach'akunapiqa yura, uywa rikch'aqkuna wañunmi.
Runakunaqa kaykunaraykum sach'a-sach'akunatam waqllin:
- Q'iruta (K'ulluta), yamt'atapas hurqunapaqmi sach'akunata muthunku;
- Michinakunata (ahinataq wakapaq) icha chakrakunata chaskinapaqmi sach'a-sach'akunata chaquspa qulluchinku;
- Sach'a-sach'akunata miyuchaspa - ahinataq puriq qullqiwan qurita hurquspa - wañuchinku;
- Hatun hark'a quchakunawan (yaku pinchikillachanakunapaq) hatun sach'a-sach'ayuq suyukunatam nuyuchinku.
Tukuy tiksimuyuntinpim chay sach'a-sach'a qulluyqa ancha hatun sallqa waqlliy sasachakuymi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Sach'a-sach'a qulluy.


text:
Julio de la Piedra
Julio Gerardo de la Piedra del Castillo sutiyuq runaqa, (* 28 ñiqin chakra yapuy killapi 1896 watapi paqarisqa Chiklayu llaqtapi - † 6 ñiqin hatun puquy killapi 1984 watapi wañusqa Limaq llaqtapi), huk Piruw mamá llaqtayuq ruruchiq wan pulitikupas qarqan.
Taytan: Máximo Ricardo de la Piedra Delgado; Maman: Rosalía Dominga del Castillo Ghia.
Warmi: Bertha Russo Fry.
Churinkuna: .
Yachaywasi: Colegio Nacional San José (Chiklayu).
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Julio de la Piedra.
- Geni


text:
Kunsipsyun (Santa Krus)
Kunsipsyun (kastilla simipi: Concepción) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Ñuflo de Chávez pruwinsyap uma llaqtanmi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunsipsyun munisipyupiqa Chikitus runakunam kawsanku.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Nuestra Señora de la Inmaculada Concepción inlisya (1753-1756) 1990 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
- Musiyukuna
- San Isidro phaqcha
- Pachanga qucha
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kunsipsyun (Santa Krus).


text:
5
Señor Jesucristo Pedrota gayarnin discïpulun cananpag acran
(Mateo 4:18-22; Marcos 1:16-20)
1 Juc cutinam Genesaret niyangan Galilea lamar cuchunchö Diospa Palabranta Señor Jesucristo yachatsicuycargan. Wiyayta munarmi, maytsicag runacuna goricar quichquinacurrag tangayargan.
2 Tsaynam yacuchö ishcay büqui caycagta Señor Jesucristo ricargan. Pescädo achcugcunanam büquincunapita yargosquir, pläyachö ataräyancunata mayllaycäyargan.
3 Tsaynam Simónpa büquinman lätarcur nirgan: “Simón, cay yacu cuchunpita mas ruriman yaycushun.” Yaycusquiyaptinnam, büquiman jamaycur runacunata yachatsirgan.
4 Yachatsicur ushasquirnam Simónta nirgan: “Cananga mas ruriman aywarnin ataräyayquicunata jitayay, pescädota achcuyänayquipag.”
5 Simónnam nirgan: “Maestru, waratnam pescayargö. Pero manam ni jucllayllatapis achcuyargötsu. Mä gam nimaptiqui ataräyäta jitashag.”
6 Ataräyanta yacuman jitaycurnam, alläpa atsca pescädota achcuyargan, ataräyancunapis rachinganyag.
7 Tsaypitanam jucnin büquichö compañëruncunata yanapayänanpag sëñasllapa gayayargan. Paycuna chäriyaptinnam, pescädota ishcan büquiman wiñäyargan. Tsayläya atsca pescädocaptinmi, ishcan büquicunapis cäsi jundicäyargan.
8 Tsayta Simón Pedro ricaycurnam, Señor Jesucristopa puntanman gongoricuycur nirgan: “¡Taytay, nogalläga jutsasapa runam callä! ¡Nogalläpita witicurcullay!”
9 Compañëruncunawan tsayläya atsca pescädota achcuyanganpita mantsacashga carmi, Pedro tsaynö nirgan.
10 Zebedeopa tsurincuna Santiagowan Juanmi, Simónpa companëroncuna cayargan. Paycunapis mantsacashgam cayargan.
Señor Jesucristonam Simónta nirgan: “Ama mantsacaytsu. Cananpitam pescädota achcungayquinö runacunata yachatsirnin gorimunqui, nogaman rasumpa firmi criyicayämunanpag.”
11 Tsaynö niptinnam, jina öra büquincunata gochapita jorgosquir, tsaychö llapanta dëjasquir Señor Jesucristota gatircur aywacuyargan.
Señor Jesucristo melanaypag wicuwan geshyagyashata cuticätsin
(Mateo 8:1-4; Marcos 1:40-45)
12 Jucpunnam juc marcachö Señor Jesucristo caycaptin, melanaypag wicuwan entëru cuerpun geshyagyasha runa chargan. Señor Jesucristota ricaycurnam, patsayag umpuycur gongoricuycurnin rugargan: “Taytay, voluntäniqui captinga melanaypag mana canäpag limpiar cuticaycatsillämay.”
13 Tsaypitanam Señor Jesucristo tsay runapa jananman maquinta churaycur nirgan: “Noga munämi. ¡Cananga limpiu cuticashga canayquita!”
Tsaynö niptinnam, tsay runaga jina öra geshyayninpita cuticasquir, sänu püru ticrasquirgan.
14 Tsaypitanam runata Señor Jesucristo nirgan: “Ama ni pitapis willacunquitsu cuticätsingagta. Mas bien sacerdötiman aywar, unay Moisés mandacungannö cuticangayquipita Dios Yayapag garaynin apay. Tsaynöpam sacerdöticuna musyayanga rasumpa limpiu cuticashgana cangayquita” nir.
15 Tsaynö “Ama willacunquitsu” nicaptinpis, runacunaga masmi musyasquiyargan Señor Jesucristo cuticätsinganta. Tsaypitanam maytsicag runacuna goricäyargan yachatsicuyninta wiyayänanpagwan geshyagyashacunatapis cuticätsinanpag.
16 Pero Señor Jesucristoga imaypis paycunapita raquicarmi, tsunyacunapa aywar Dios Yayaman mañacug.
Señor Jesucristo invälidu mana purig runata cuticätsin
(Mateo 9:1-8; Marcos 2:1-12)
17 Juc junag Señor Jesucristo yachatsicuycaptinnam, fariseocunawan ley yachatsicugcuna maytsay Galilea marcapitawan Judeapita y Jerusalénpita shamurnin, goricasquir jamaycurnin wiyayargan. Quiquin Dios Yayapa poderninmi, Señor Jesucristochöga cargan. Tsaymi tucuyläya geshyagyashacunatapis cuticätsig.
18 Tsaymannam runacuna mana purig invälidu runata tsacrancawan wintushga apayämurgan. Chäratsirnam, waji rurinchö Señor Jesucristo caycanganpa puntanman yaycatsiyta munayargan.
19 Pero maytsicag runacuna quichqui cayaptinnam, yaycatsiyta puediyargantsu. Tsaynö mana yaycatsiyta puedirmi, waji jananman lätarcur tëjacunata jurgosquir, geshyaycag runata tsacrancantawan shumagllalla Señor Jesucristopa puntanman bäjatsiyargan.
20 Tsaynö rurarnin payman rasumpa criyicuyanganta musyarmi, geshyaycag runata Señor Jesucristo nirgan: “Amïgo, llapan jutsayquipitam perdonag.”
21 Tsaynam fariseocunawan ley yachatsicugcuna quiquincunalla yarpachacuyargan: “Cay runaga Diospa contran, ¡imanirtan tsaynö Diostucur parlan! Quiquin Dios Yayallam jutsantsictaga perdonan.”
22 Tsaynö yarpäyanganta Señor Jesucristo musyasquirnam nirgan: “¿Imanirtan shongoyquicunallachö tsaynö yarpäyanqui?
23 ¿Maygantan mas fäcil ninäpag canman: ‘Jutsayquicunapitam perdonag’ ningäcu o ‘Cuticashganam canqui; canan aywacuy’ ningäcu?
24 Pero cananmi ricätsiyäshayqui Diospita Shamushga Runa car, poderöso caynïwan runacunapa jutsanta perdonangäta.”
Tsaymi geshyagyasha runatana Señor Jesucristo nirgan: “Gamtam nig: Cuticashganam canqui. Sharcur tsacrancayquita apacurcur wajiquiman cuticuy.”
25 Tsaypitanam jina öra sharcurnin llapan ricäraycayaptin, tsacrancanta aparcur wajinpa cuticurgan Dios Yayaga cushishga alabarnin.
26 Tsaychö runacunapis mantsacäcurmi alabayargan: “¡Dios Yayaga alläpa alli poderösom! ¡Manam ni imaypis canannö imayca alli ruragtaga ricashgatsu cantsic!” nir.
Señor Jesucristo Levíta acrarnin gayan
(Mateo 9:9-13; Marcos 2:13-17)
27 Tsaypitanam Señor Jesucristo aywacuycar, Leví shutiyog contribucion cobrag runata ricargan, cobracunan wajichö jamaycagta. Paytam nirgan: “Canan nogata gatimay” nir.
28 Tsaynam Leví runaga sharcurnin, llapan imaycanta dëjasquir Señor Jesucristopa discïpulun cananpag gepanta aywacurgan.
29 Tsaypitanam Señor Jesucristopag Leví wajinchö juc jatun banquëtita ruratsirgan. Tsaychönam atscag contribucion cobragcunawan waquincag runacunapis Señor Jesucristowan pagta micupacuyargan.
30 Pero tsaynö micuycagta ricarmi, fariseocunawan ley yachatsicugcuna Señor Jesucristopa discïpuluncunata musyapar niyargan: “Contribucion cobragcunawan y jutsasapacunawan ¿imanirtan gamcuna micuycäyanqui?”
31 Señor Jesucristonam nirgan: “Geshyagyashacunallam mëdicotaga wanayan, sänucagcunaga manam wanayannatsu.
32 Tsaynöllam nogapis cay patsaman shamushcä, manam jutsannag alli ruragcunata ashigtsu, sinöga jutsasapacunata ashigninmi shamushcä, jutsancunapita arepenticurnin Dios Yayaman cutiyänanpag.”
Señor Jesucristota ayünopag tapuyan
(Mateo 9:14-17; Marcos 2:18-22)
33 Tsaypitanam runacuna Señor Jesucristota tapuyargan: “Juan Bautistapawan fariseocunapa discïpuluncunaga imaypis ayunarmi, Dios Yayaman mañacuyan. Pero gampa discïpuluyquicunaga mana ayunarmi, imaypis upyaycäyan y micuycäyan.”
34 Señor Jesucristonam nirgan: “¿Acäsu casamientuman convidashgacunaga noviowan pagta caycar ayunarcu mallag cayanman?
35 Tsaynöllam nogawan pagta caycarga, discïpulücunapis ayunayänantsu. Pero imayca noviotanö nogata apascayämaptinmi sïga, paycunapis mallaglla ayunarnin cayanga” nir.
36 Tsaynö nisquirnam, yachatsicur nirgan: “Mushog tëlapita rutusquir, manam macwa llatapata remendashwantsu. Tsaynö rurarga ishcantam perdescatsintsic. Si tsaynö ruraptinga, mushogcag tëla gentirmi macwacag llatapata mas peor rachiscatsinga.
37 Tsaynöllam tsayrag rurashga aswatapis, macwa mana servig puyñumangajirpurnin wiñantsictsu. Si tsaynö wiñashgaga aswa pogornin macwa puyñuta paquiscatsiptinmi, aswapis jicharnin jancat perdesquinga. Tsaymi puyñuwan aswapis jancat ushacasquiyanga.
38 Manam tsaytaga tsaynöga rurashwantsu. Tsaymi tsayrag rurashga aswataga mushog puyñuman jirpurnin wiñantsic.
39 Pipis pogoshganacag mishqui aswata yawarcurga, tsayrag rurashgacag aswataga mananam upyayta munantsu, ‘pogoshgacag aswam mas mishquiga.’ Tsaynömi cay runacunapis, yachatsicunga mushogcaptin entendiyta munayantsu.”


text:
Moysespa kimsa ñiqin qillqasqan
Moysespa kimsa ñiqin qillqasqan, Iñiy uyaychaqpaq (Qosqo simipi), Iñiy matsiqpaq ( Ankash qallupi); (kastilla simipi: Levítico) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Imamantachus qilqasqaLlamk'apuy
- Israyilpa Apuyayan ch'uya kasqanmanta.
- Israyilpa llaqtaq ch'uya kananmanta.
- Arpakunata, wañusqa churaykunata Apuyayaman haywanamanta.
- Apuyayawan huk-nisqalla kawsanamanta.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Moysespa kimsa ñiqin qillqasqan (Leviticus), bible.is nisqapi:
- Moysespa kimsa ñiqin qillqasqan (Leviticus), bibles.org nisqapi:


text:
14
Pabluwan Bernabe Ikonio llaktapi unayta kiparirkansapa.
1 Chaymanta Pabluwan Bernabeka Ikonio llaktapi chayashpankuna judiyukunapa tantanakunankuna wasipi yaykurkansapa. Chaypi Tata Diospa rimananta allimata yachachikuptinkuna aypa judiyukuna aypa mana judiyukunapish kreyikurkansapa.
2 Chaymanta suk judiyukuna mana kreyikushpankuna chay mana judiyukunata llullachishpa willarkansapa Pabluwan Bernabe mana allita yachachikunankunata.
3 Chayrayku Bernabewan Pabluka unay tiemputa chay llaktapi kiparirkansapa ama ashwanta llullachinankunapa. Jesukristupi sinchikushpankuna yachachikurkansapa Tata Dios kuyanankunata. Chashna mana manchakushpa yachachikuptinkuna Tata Dioska yanaparkansapa almirana milagrukunata ruranankunapa.
4 Ikoniopi kawsak runakunamanta sukkuna rimarkansapa Bernabewan Pablupa yachachikunan alli kananta. Sukkuna chay judiyukunata katirkansapa.
5 Chaypina chay mana kreyikuk judiyukunapish chay mana judiyukunawan awtoridarkunaman rirkansapa paktanakunankunapa. Rimarkansapa Bernabewan Pabluta makashpa ruminchanankunapa.
6 Chayta yachashpa Bernabewan Pabluka nitikurkansapa Likonia partipi Listra llaktaman Derbe llaktaman.
7 Tukuy chay llaktakunapi allita yachachikurkansapa Jesukristu salvakuk kananta.
Listra llaktapi Pabluta ruminchashpa wañuchinayarkansapa.
8 Listra llaktapi Bernabewan Pablu chayashpankuna suk runata tarirkansapa. Payka nasishkanmantapacha wakllidu chakiyuk kashpa mana puriyta atipakchu.
9 Chay runa tiyaridu uyarirkan Pablu yachachikuptin. Chaypina Pabluka chay runata chapashpa yacharkan Jesukristuta tukuy shunku kreyinanta. Chayrayku yacharkan Tata Dios alliyachinanta.
10 Chashna yachashpa Pabluka chay runataka sinchita willarkan:
—¡Atarishpa kuskata shayariy!
Chashna Pablu willaptin chay runaka tiyaridunmanta brinkashpa shayarirkan. Chaypina kallarirkan kuskata puriyta.
11 Chay runata alliyachishkanta kawashpankuna chay runakuna kikin Likonia rimanankunapi sinchita willarkansapa:
—¡Sielumanta dioskuna urayamushkasapa runashina tukushpankuna!
12 Chaypina Bernabetaka diosninkuna Seyuspa shutinpi shutiyachirkansapa. Chaymanta Pablutaka diosninkuna Hermespa shutinpi shutiyachirkansapa ashwan alli yachachikuk kashkanrayku.
13 Chay llaktapa yaykunanpi chay diosninkuna Seyus kuyanankuna wasi tiyarkan. Chaypina Seyuspa saserdoten torokunata pusharkan. Sartadu sisakunata apamurkan. Chay runakunawan chay torokunata munarkansapa wañuchiyta Pabluwan Bernabeta diostashina kuyanankunapa.
14 Chashna kuyanayaptinkuna Bernabewan Pabluka sukaman turbakushpankuna llachapankunata llikirkansapa ama diostashina kuyanankunapa. Chaypina chay runakunapa chawpinkunapi yaykushpa sinchita willarkansapa:
15 —Kankuna ¿imapatí diostashina kuyawanayankichi? Ñukaykunapish kankunashina runakunallami kanisapa. Shamushkanisapa yachachiknikichi chay mana kawsak diosnikichita sakishpa kawsak Tata Diosta kreyinaykichipa. Payllami tukuy allpata sieluta manllayba kochata tukuy laya chaykunapi tiyakta rurashka.
16 Unay tiemputa Tata Dioska almitirkansapa tukuy runakuna kikinkunapa munananllata rurashpa kawsanankunapa.
17 Chashna almitishpapish paylla tamyachishpa tukuy laya tarpudukunata pukuchin kushikushpa mikunaykichipa. Tata Dios rikchak laya allikunata kushushpaykichi entiendichishunkichi pay alli yachak kananta.
18 Chashna Pablu willaptinkunapish chay runakunaka munarkansapalla torokunata wañuchishpa paykunata kuyaysapata.
19 Chashna ora Antiokiyamanta Ikoniomanta Pabluta chiknik judiyukuna chayarkansapa. Paykunaka chay runakunapa yuyayninkunata wakllichirkansapa kuyanayashkankunamanta chikninankunapa. Chashna chiknishpa Pabluta rumincharkansapa. Chaypina wañudu nishpana chay llakta washanman aysarkansapa.
20 Chaymanta Jesukristuta kreyikmasinkuna Pablupa ladunpi tantanakurkansapa. Chaypina payka atarishpa kashkan chay llaktapi yaykurkan. Kayantinna Bernabewan tantalla Derbe llaktaman rirkansapa.
21 Chaymanta Derbepi allita yachachikuptinkuna aypa runakuna Jesukristuta kreyirkansapa. Chay llaktapi yachachikushkanwasha kashkan Listraman Ikonioman Antiokiyaman kutirkansapa kreyikukmasinkunata chapak.
22 Tukuy paykunata kashkan allita animuchirkansapa. Yachachirkansapa mana shaykushpa Jesukristullata kreyinankunapa. Willarkansapa:
—Rikchak layata sufrishpanchikuna Tata Diospa mandunpi yaykunchisapa.
23 Chaymanta tukuy chay llaktakunapi Bernabewan Pabluka chay kreyikkunamanta akllarkansapa alli rurak runakunata yachachikuk ansianunkuna kanankunapa. Suk diyakuna mana nimata mikushpa Tata Diosta orashpa chay kreyikuk ansianukunata Jesukristupa makinpi churarkansapa.
Pabluwan Bernabe Siria partipi Antiokiya llaktaman kutirkansapa.
24 Chaymanta Pisidia partita pasashpa Panfilia partipi chayarkansapa.
25 Perge llaktapi Tata Diospa rimananta allita yachachikurkansapa. Chaymanta Atalia llaktaman rirkansapa.
26 Chay llaktakunapi yachachikushkankunawasha suk barkupi Antiokiyaman kutirkansapa. Chay llaktamanta ñawpa tiempu Jesukristuta kreyik runakuna paykunata kacharkansapa Tata Dios yanapaptinkuna allita yachachikunankunapa.
27 Chay llaktapi chayashpankuna Bernabewan Pabluka Jesukristuta kreyikkunata tantanachirkansapa. Chaypina parlachirkansapa Tata Dios tukuy layapi yanapashkankunata. Parlachirkansapa Tata Dios yanapaptinkuna mana judiyukunatapish yachachishkankunata. Willarkansapa paykunapish Jesukristuta kreyishkankunata.
28 Chaymanta unay tiemputa Pabluwan Bernabeka chaypi Jesukristuta kreyikmasinkunawan kiparirkansapa.


text:
4
Jesucristuta jusalicasiyta Satanás munashgan
(Marcos 1.12-13; Lucas 4.1-13)
1 Saypitanami Jesusta Santu Espíritu pushargan sunyag jircaman Satanás jusalicasiyta camananpä.
2 Saychömi chuscu chunca (40) junag y chuscu chunca pagas ayunashpan Tayta Diosta Jesús manacorgan. Saypitanami Jesusta wanunayparä micanay saricuycorgan.
3 Sayno micanaycaptinmi Satanás yuripaycur nergan: “Diospa surin caycarga micunayquipä cay rumicunata tantaman ticrasiy, ari.”
4 Sayno niptin Jesús nergan: “Tayta Diospa palabrancho caynömi nican:
‘Manami micuyta micularsu runacuna cawayan,
sinöga Tayta Dios nishgancunata cäsucuyashpanpis cawayanmi.’ ”
5 Saypitanami elagpita Jesusta Satanás ricacascasergan Jerusalén templo janancho.
6 Saychönami payta nergan: “Diospa surin carga caypita pampaman saltarpuy. Diospa palabranchöga caynömi guelgaraycan:
‘Angilnincunatami Tayta Dios cachamonga maycho captiquipis cuidashunayquipä.
Paycunami sariyäshunqui pampaman jegaptiqui ni chaquilayquitapis rumicunaman mana tacacunayquipä.’ ”
7 Niptinmi Jesús nergan: “Tayta Diospa palabranchöga caynömi nican:
‘Tayta Diosta ama obligaysu quiquiqui munashgayquita rurasinayquipä.’ ”
8 Saypitanami altunnin jirca puntacho Jesusta Satanás elagpita ricacascasergan. Saypitanami ricasergan may-say nacioncunata y say nacioncunacho cag riquëzacunatapis.
9 Nircurmi nergan: “Gongurpaycur nogata adoramaptiquega cay ricashgayqui nacioncunata y saycho cag riquëzacunatami goycushayqui.”
10 Sayno niptinmi Jesús nergan: “¡Witicuy, Satanás! Tayta Diospa palabranchöga caynömi nican:
‘Tayta Dioslatami adoranayqui
y pay japalantami sirvinayqui.’ ”
11 Sayno niptinmi Satanás aywacorgan. Saypitami angilcunapis sayman chäyargan Jesusta yanapäyänanpä.
Galileacho Jesucristo ali wilacuyta wilacur galaycushgan
(Marcos 1.14-15; Lucas 4.14-15)
12 Juan Bautista carcilcho wichgaraycaptinnami Galilea provinciacho caycag Nazaret marcaman Jesús cuticorgan.
13 Saypitanami Nazaret marcacho tänanpa trucanga Capernaum marcamanna aywargan saycho tänanpä. Say marcaga cargan Galilea gocha cuchunchömi, Zabulonpa y Neftalïpa castan runacuna täyashgan cagcho.
14 Jesús saycho tänanpä captinmi Tayta Diosninsipa profëtan Isaías cayno guelgargan:
15 “Galilea gochapa naupancunacho tag mana Israel runacuna,
Jordán mayupa wac simpancho tag runacuna,
y Zabulonpa y Neftalïpa castan runacunapis,
lapayqui wiyayämay.
16 Sacäpacushno lutan ruraycho cawag runacunami Tayta Diosninsipa wilacuyninta wiyayash.
Tayta Dios nishganta mana cäsucogcunapämi inti asicyashganno Tayta Diosninsipa wilacuynin chash.”
17 Isaías guelgashganno Capernaumcho tashpanmi Jesús wilacur galaycorgan: “Tayta Diosninsipa maquincho ali cawanapä cag tiempo chämushganami. Sayno captenga jusalicuycunata cacharir Tayta Diosninsi munashgannöna cawayay” nir.
Discïpulun cananpä chuscu runacunata Jesucristo gayashgan
(Marcos 1.16-20; Lucas 5.1-11)
18 Saypita Galilea gocha cuchunpa aywaycashganchömi Jesús ricargan ishcay runacuna redninta yacuman mashtaycäyagta. Paycunami cayargan Simonwan wauguin Andrés. Simonpa jucag jutinmi cargan Pedro.
19 Paycunatami Jesús nergan: “Discïpulö cayänayquipä nogawan aywashun. Gamcunata yachasishayqui pescäduta sariyänayquipa trucanga runacunatana Tayta Diosninsipa wilacuyninta wilapäyänayquipä.”
20 Sayno niptinmi redninta cachariycuyashpan jucla Jesuswan aywayargan.
21 Saypita más wacläpa aywaycäyashganchönami ricargan Santiagutawan Juanta. Paycunaga taytan Zebedeuwanmi büquincho rednincunata shilpaycäyargan. Paycunatapis discïpulun cananpämi Jesús gayargan.
22 Gayaptinmi paycunapis jucla Jesuswan aywayargan taytanta büquicho cachaycur.
Asca runacunata Jesucristo aliyäsishgan
(Lucas 6.17-19)
23 Saypitanami marcan marcan intëru Galilea provinciapa Jesús purergan Tayta Diosninsipa wilacuyninta sinagogacunacho yachasishpan. Saynöpis tucuy-nirag gueshyawan gueshyagcunata aliyäsergan.
24 Siria nación marcacunachöpis gueshyagcunata Jesús aliyäsishgan musyacargan. Saymi paycunapis Jesús cagman apayargan tucuy-nirag gueshyawan gueshyagcunata, supay nacasishgan runacunata, wanuy gueshyawan nacagcunata y paralïticucunatapis. Say gueshyagcunata lapantami Jesús aliyäsergan.
25 Saysica runacunami Jesusta gatiräyargan Galilea marcacunapita, Decápolis marcacunapita, Jerusalenpita, Judea marcacunapita y Jordán mayu wac simpancunapitapis.


text:
Clemente Althaus
Francisco Clemente de Althaus Flores del Campo icha Clemente Althaus sutiyuq runaqa (* 4 ñiqin kantaray killapi 1835 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 22 ñiqin anta situwa killapi 1881 watapi wañusqa Paris llaqtapi), huk Piruw mama llaqtayuq qillqaq runam, kastilla simipi qillqaqmi wan willay kamayuq qarqan.
Taytan: Clemente Althaus von Hessen; Maman: Juliana de Hesse-Philippsthal.
Yachaywasi:
Alma mater:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Drama[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Antíoco
Kawsay rikch'a[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Coralay,
Harawi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Poesías patrióticas y religiosas (París, 1862)
- Poesías varias (París, 1863)
- Obras poéticas. (1852-1871) (Lima, 1872)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Clemente Althaus.


text:
Sillwi kuru
Sillwi kuru (Annelida) nisqakunaqa huk uywa rikch'aq putum. Sillwi kurukunaqa sillwi-sillwi hina, kuru hina, chakinnaq uywachakunam, suphusapa (Polychaeta), pisilla suphuyuq (Oligochaeta) icha suphunnaq (Hirudinea). Puka yawarninmi sirk'akunapi purin, mana huk sunqu kaptinpas. Huk silli kurukunaqa - ahinataq llawq'a - añakikunata mikhun, hukkuna yura mikhuqmi, hukkunataq aycha mikhuqmi.
Kaymi huk iskay sillwikuru rikch'aqkuna:
- Suphusapa (Polychaeta) - mama quchapi kawsaq sillwi kurukuna
- Chumpi kuru (Clitellata)
- Pisilla suphuyuq (Oligochaeta)
- Llawq'a (Lumbricidae)
- hukkunapas
- Yawar ch'unqaq (Hirudinea)
- Pisilla suphuyuq (Oligochaeta)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sillwi kuru.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Sillwi kuru


text:
Katiguriya:Watapi p'unchaw
"Watapi p'unchaw" sutiyuq katiguriyapi qillqakuna
Kay katiguriyapiqa kay qatiq 200 p'anqakunam, 366-pura.(ñawpaqnin p'anqa) (qatiqnin p'anqa)
1
- 1 ñiqin anta situwa killapi
- 1 ñiqin ayamarq'a killapi
- 1 ñiqin aymuray killapi
- 1 ñiqin ayriway killapi
- 1 ñiqin chakra yapuy killapi
- 1 ñiqin hatun puquy killapi
- 1 ñiqin inti raymi killapi
- 1 ñiqin kantaray killapi
- 1 ñiqin pawqar waray killapi
- 1 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 1 ñiqin qhulla puquy killapi
- 1 ñiqin tarpuy killapi
- 10 ñiqin anta situwa killapi
- 10 ñiqin ayamarq'a killapi
- 10 ñiqin aymuray killapi
- 10 ñiqin ayriway killapi
- 10 ñiqin chakra yapuy killapi
- 10 ñiqin hatun puquy killapi
- 10 ñiqin inti raymi killapi
- 10 ñiqin kantaray killapi
- 10 ñiqin pawqar waray killapi
- 10 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 10 ñiqin qhulla puquy killapi
- 10 ñiqin tarpuy killapi
- 11 ñiqin anta situwa killapi
- 11 ñiqin ayamarq'a killapi
- 11 ñiqin aymuray killapi
- 11 ñiqin ayriway killapi
- 11 ñiqin chakra yapuy killapi
- 11 ñiqin hatun puquy killapi
- 11 ñiqin inti raymi killapi
- 11 ñiqin kantaray killapi
- 11 ñiqin pawqar waray killapi
- 11 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 11 ñiqin qhulla puquy killapi
- 11 ñiqin tarpuy killapi
- 12 ñiqin anta situwa killapi
- 12 ñiqin ayamarq'a killapi
- 12 ñiqin aymuray killapi
- 12 ñiqin ayriway killapi
- 12 ñiqin chakra yapuy killapi
- 12 ñiqin hatun puquy killapi
- 12 ñiqin inti raymi killapi
- 12 ñiqin kantaray killapi
- 12 ñiqin pawqar waray killapi
- 12 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 12 ñiqin qhulla puquy killapi
- 12 ñiqin tarpuy killapi
- 13 ñiqin anta situwa killapi
- 13 ñiqin ayamarq'a killapi
- 13 ñiqin aymuray killapi
- 13 ñiqin ayriway killapi
- 13 ñiqin chakra yapuy killapi
- 13 ñiqin hatun puquy killapi
- 13 ñiqin inti raymi killapi
- 13 ñiqin kantaray killapi
- 13 ñiqin pawqar waray killapi
- 13 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 13 ñiqin qhulla puquy killapi
- 13 ñiqin tarpuy killapi
- 14 ñiqin anta situwa killapi
- 14 ñiqin ayamarq'a killapi
- 14 ñiqin aymuray killapi
- 14 ñiqin ayriway killapi
- 14 ñiqin chakra yapuy killapi
- 14 ñiqin hatun puquy killapi
- 14 ñiqin inti raymi killapi
- 14 ñiqin kantaray killapi
- 14 ñiqin pawqar waray killapi
- 14 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 14 ñiqin qhulla puquy killapi
- 14 ñiqin tarpuy killapi
- 15 ñiqin anta situwa killapi
- 15 ñiqin ayamarq'a killapi
- 15 ñiqin aymuray killapi
- 15 ñiqin ayriway killapi
- 15 ñiqin chakra yapuy killapi
- 15 ñiqin hatun puquy killapi
- 15 ñiqin inti raymi killapi
- 15 ñiqin kantaray killapi
- 15 ñiqin pawqar waray killapi
- 15 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 15 ñiqin qhulla puquy killapi
- 15 ñiqin tarpuy killapi
- 16 ñiqin anta situwa killapi
- 16 ñiqin ayamarq'a killapi
- 16 ñiqin aymuray killapi
- 16 ñiqin ayriway killapi
- 16 ñiqin chakra yapuy killapi
- 16 ñiqin hatun puquy killapi
- 16 ñiqin inti raymi killapi
- 16 ñiqin kantaray killapi
- 16 ñiqin pawqar waray killapi
- 16 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 16 ñiqin qhulla puquy killapi
- 16 ñiqin tarpuy killapi
- 17 ñiqin anta situwa killapi
- 17 ñiqin ayamarq'a killapi
- 17 ñiqin aymuray killapi
- 17 ñiqin ayriway killapi
- 17 ñiqin chakra yapuy killapi
- 17 ñiqin hatun puquy killapi
- 17 ñiqin inti raymi killapi
- 17 ñiqin kantaray killapi
- 17 ñiqin pawqar waray killapi
- 17 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 17 ñiqin qhulla puquy killapi
- 17 ñiqin tarpuy killapi
- 18 ñiqin anta situwa killapi
- 18 ñiqin ayamarq'a killapi
- 18 ñiqin aymuray killapi
- 18 ñiqin ayriway killapi
- 18 ñiqin chakra yapuy killapi
- 18 ñiqin hatun puquy killapi
- 18 ñiqin inti raymi killapi
- 18 ñiqin kantaray killapi
- 18 ñiqin pawqar waray killapi
- 18 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 18 ñiqin qhulla puquy killapi
- 18 ñiqin tarpuy killapi
- 19 ñiqin anta situwa killapi
- 19 ñiqin ayamarq'a killapi
- 19 ñiqin aymuray killapi
- 19 ñiqin ayriway killapi
- 19 ñiqin chakra yapuy killapi
- 19 ñiqin hatun puquy killapi
- 19 ñiqin inti raymi killapi
- 19 ñiqin kantaray killapi
- 19 ñiqin pawqar waray killapi
- 19 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 19 ñiqin qhulla puquy killapi
- 19 ñiqin tarpuy killapi
2
- 2 ñiqin anta situwa killapi
- 2 ñiqin ayamarq'a killapi
- 2 ñiqin aymuray killapi
- 2 ñiqin ayriway killapi
- 2 ñiqin chakra yapuy killapi
- 2 ñiqin hatun puquy killapi
- 2 ñiqin inti raymi killapi
- 2 ñiqin kantaray killapi
- 2 ñiqin pawqar waray killapi
- 2 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 2 ñiqin qhulla puquy killapi
- 2 ñiqin tarpuy killapi
- 20 ñiqin anta situwa killapi
- 20 ñiqin ayamarq'a killapi
- 20 ñiqin aymuray killapi
- 20 ñiqin ayriway killapi
- 20 ñiqin chakra yapuy killapi
- 20 ñiqin hatun puquy killapi
- 20 ñiqin inti raymi killapi
- 20 ñiqin kantaray killapi
- 20 ñiqin pawqar waray killapi
- 20 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 20 ñiqin qhulla puquy killapi
- 20 ñiqin tarpuy killapi
- 21 ñiqin anta situwa killapi
- 21 ñiqin ayamarq'a killapi
- 21 ñiqin aymuray killapi
- 21 ñiqin ayriway killapi
- 21 ñiqin chakra yapuy killapi
- 21 ñiqin hatun puquy killapi
- 21 ñiqin inti raymi killapi
- 21 ñiqin kantaray killapi
- 21 ñiqin pawqar waray killapi
- 21 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 21 ñiqin qhulla puquy killapi
- 21 ñiqin tarpuy killapi
- 22 ñiqin anta situwa killapi
- 22 ñiqin ayamarq'a killapi
- 22 ñiqin aymuray killapi
- 22 ñiqin ayriway killapi
- 22 ñiqin chakra yapuy killapi
- 22 ñiqin hatun puquy killapi
- 22 ñiqin inti raymi killapi
- 22 ñiqin kantaray killapi
- 22 ñiqin pawqar waray killapi
- 22 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 22 ñiqin qhulla puquy killapi
- 22 ñiqin tarpuy killapi
- 23 ñiqin anta situwa killapi
- 23 ñiqin ayamarq'a killapi
- 23 ñiqin aymuray killapi
- 23 ñiqin ayriway killapi
- 23 ñiqin chakra yapuy killapi
- 23 ñiqin hatun puquy killapi
- 23 ñiqin inti raymi killapi
- 23 ñiqin kantaray killapi
- 23 ñiqin pawqar waray killapi
- 23 ñiqin qhapaq raymi killapi
- 23 ñiqin qhulla puquy killapi
- 23 ñiqin tarpuy killapi
- 24 ñiqin anta situwa killapi
- 24 ñiqin ayamarq'a killapi
- 24 ñiqin aymuray killapi
- 24 ñiqin ayriway killapi
- 24 ñiqin chakra yapuy killapi
- 24 ñiqin hatun puquy killapi
- 24 ñiqin inti raymi killapi
- 24 ñiqin kantaray killapi


text:
Ispay
Ispay, Qusqu-Qullawpi hisp'ay (jisp'ay), kichwapi ishpay nisqaqa kurkumanta ispa hich'aymi. Qhariqa sayaspa ullunwanmi hisp'an, warmitaq chukuspa rakha ñiqpi kaq ispana hutk'uwanmi. Warmip ispana ñanninqa aswan pisillam.
Sallqapiqa, ayllu llaqtachakunapipas hawapim ispanchik. Hatun llaqtapitaq ispana wasi, ispana, akana ukhukunam kanku.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ispachkaq qharikuna.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ispachkaq warmikuna.


text:
José Garibi
José Garibi Rivera sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1889 watapi paqarisqa Guadalajara llaqtapi - † 27 ñiqin aymuray killapi 1972 watapi wañusqa Guadalajara llaqtapi) huk Mishiku mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Mishiku llaqtapi karqan.
Guadalajarapi Uma Hatun yaya (1936-1969)
Taytan: Garibi , maman: Rivera.
QuilqasqankunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José Garibi.
- Catholic-hierarchy (inlish simipi)


text:
Patricia Teherán
Patricia Teherán Romero sutiyuq warmiqa, ( 10 ñiqin inti raymi killapi 1969 watapi paqarisqa Cartagena llaqtapi - 19 ñiqin qhulla puquy killapi 1995 watapi wañusqa Loma de Arena llaqtapi) huk Kulumbya mama llaqtayuq takiq wan takichaqmi qarqan. Las Musas del Vallenato.
Taytan: , Maman: .
Churi: Yuri Alexander Teherán Romero (Alex Teherán Romero).
Takikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Omar Geles
- Rafael Orozco Maestre
- Graciela Ceballos
- Jessica Gutiérrez
- Diomedes Díaz
- Lisandro Meza
- Danny Ceballos
- Calixto Ochoa
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Patricia Teherán.


text:
Javier Mascherano
Javier Alejandro Mascherano sutiyuq runaqa (* 8 ñiqin inti raymi killapi 1984 watapi paqarisqa San Lorenzo llaqtapi - ) huk Arhintina Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yaya: ; Mama: .
Warmi:
Churinkuna:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Quri Medalla Ulimpiku pukllaykuna 2004
- Quri Medalla Ulimpiku pukllaykuna 2008
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Arhintina)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2006
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014
- Ulimpiku pukllaykuna 2004
- Ulimpiku pukllaykuna 2008
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Javier Mascherano.


text:
Sud-Americapi quechua llaqtam hatun llaqta, paykunam kachkan Perú, Ecuador, Bolivia, Chile hinaspa Argentinapi.
Paykunaqa yachanku mastaqa alto chirinan llaqtachakunapim. Paykunam sutichakunku quechua runawan rimasqankuñataqmi “runa simi” kunan punchawkunapiqa chunka (10) wara-waranqa quechuakunam kachkan, kachkantaqmi huk rikchaq rimayniyoqkunapas.
Quechua llaqtaqa hatun imperiom karqa. Siglo 15 watapim españolkuna conquistarunankama. Chaynataqmi Europa llaqtamanta mana reqsisqa onquykunatapas apamurqaku chaymi chay onqoywan waranqantin quechuakuna wañurqaku. Maqaspataqmi servichikuqku, chaynataqmi wañunankukama llamkachirqaku yarqaymanta ñakarichispa.
Kunan punchawkunapas, hinallan quechuakunaqa hatun llaqta kanku. Wakin quechua rimaykunamantapas achka rimaqkunaqa kanku quechua Ayacuchuwan, quechua Cuzcom. Kay iskay rimayninkupim, Chuya Qellqaqa tikrasqaña kachkan. Sierra llaqtakunapiqa achkam iglesiakunaqa kachkan.


text:
Raya
- Raya q'asa (La Raya) nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Raya nisqakunaqa (superordo Rajomorphii icha Batoidea) kinrayman ancha hatun k'apa challwakunam. Uchuylla uywachakunatam mikhunku.
Ancha achka rayakunaqa mama quchakunapim kawsan. Huk rikch'aq rayakunataq mayukunapim, ahinataq Amarumayupim kawsan, ahinataq wach'i rayam (Plesiotrygon iwamae), puma rayapas (Potamotrygon hystrix).
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Raya


text:
Antonio Solá
Antonio Solá i Llansas (katalan simi: Antoni Solà i Llansas) sutiyuq runaqa, (* 29 ñiqin pawqar waray killapi 1780 watapi paqarisqa Barcelona llaqtapi - † 10 ñiqin inti raymi killapi 1861 watapi wañusqa Roma llaqtapi), huk Ispaña mama llaqtayuq ch'iquqmi.
Taytan: Antonio Solá; Maman: Francesca Llansas.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
- Ispañapa llimphiynin
- Salvador Gurri
- Nicolau Travé
- Giuseppe Bernardi
- Christoffer Wilhelm Eckersberg
- Bertel Thorvaldsen
- Damià Campeny
Katiguriya
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antonio Solá.


text:
Quebec llaqta
Quebec (ransis simipi: Ville de Québec) nisqaqa Kanada mama llaqtap uma llaqtanmi. Quebec llaqtaqa Quebec pruwinsya suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 6 ñiqin pawqar waray killapi 1834 watapi.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
6 distritukuna:
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Quebec.
- Quebec Uficial Web
- Uficial Web site turismo Quebec llaqta
- Fotos de atracciones de la ciudad de Quebec


text:
Binidiktu VIII
Binidiktu VIII, Binidiktu VIII huk pusaq ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. VIII, Italya simipi: Benedetto VIII) Teofilacto sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 9 ñiqin ayriway killapi 1024 watapi wañusqa Perugia llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
18 ñiqin aymuray killapi 1012 watapi watamanta 9 ñiqin ayriway killapi 1024 watapi watakama Tayta Papam.
QillqasqankunaLlamk'apuy
EncíclicasLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu VIII.


text:
3
¿Camachicuytachun atishun icha chalapacuśhunchun?
1 ¡Pasaypi tullu umayu Galacia nunacuna! Salbacü Jesusta chacatäśhanta sumä tuquicta umayquipi mana yalütaña tantiayalcächiptí ¿rüjalächishunquichun imatá? 2 Cay tapucuyta, má, niycälimay: ¿Diosninchic Ispiritunta upäcuśhunqui Moisespa camachicuyninta lulapäcuśhayquipachun, icha willacuyninman chalapaculcäśhayquipachun? 3 ¿Icha pasaypi tullu umachun imam cayalcanqui “Diospa Ispiritunwan cawsayta allaycuyalpis, canan'a wañuycäcama quiquilläpa munaylläwanñaćh cawsaśhä” ninayquipä? 4 Imaymana ćhasquipäcuśhayquicunäwanpis ¿“Caycuna yan'almi” niyanquichun, imam? Manaćh chaynu canmanchu. 5 Dios Ispiritunta uycul imaymana milagrucunacta ¿imapïtatan amcunaćhu lulan? ¿Moisespa camachicuyninta lulapäcuśhayquipachun icha Jesusman chalapaculcäśhayquipachun?
6 Ñatac Abrahamman tantiapäcuy. Pay, Diosman chalapacuptinmi: “Allinpa ćhasquiycuśham canqui” nila. 7 Chayurá tantiapäcuy: Diosman chalapacücunaca Abrahampa rasun chulincunañam. 8 Chaynütacmi isquirbishancunaćhu Diosninchic camalachila mana-Israelcunäta chalapacuyninpa imay salbaycuśha cananpäpis. Chay Abrahamta nishanćhümi allin willacuyta willacamula Dios: “Anwanmi cuyacuynïta camalaycachisha llapa nunacunäman” nil nishanwan. 9 Maynümi chalapacuśhanpa Abraham allinpa ćhasquiycuśha cala, chaynümi cananpis Diosman chalapacücunaca paywan cusca allinpa licaycuśha capäcun. 10 Ñatac “Moisespa camachicuyninta lulaptïmi Dios allinpa licaman'a” nïcunacá wañuypa cäraycuśhañam cayan. Cayta tantiachimanchic camachicuyćhümi: “Lluy camachicuyninta mana cumplïcá cäraycuśham can'a” nil nishanwan. 11 Chayurá tantiapaśhmi cayan: manam mayanpis allinpa licaycuśha canmanchu Moisespa camachicuyninta lulayninwan'a. Chaymi Diosninchic “Chalapacuyllanpa allinpa Tayta Dios licaycuśhancällamá rasun allin cawsayniyu can'a”✡ Hab 2.4 niyan. 12 Ñatac maynu juc licchämi cay Moisespa camachicuynin “Cawsayta munal'a llapallan camachicuyta lulaycunqui”✡ Lv 18.5 nil nishancá. 13 Juchanchicpi cäraycuśha cananchicpïtam ya'anchic-laycu Jesus cäraycuśha cala, camachicuyćhu “ilućhu chacatäśha nunam cäraycuśha” nishannüpis. Chaynüpam Moisespa camachicuyninćhu wañuypa cananchicpi julaycamanchic. 14 Jesusninchic chaynu wañuśhanpam Abrahamnüpis mana-Israelcunäpis Diospa cuyacuyninta ćhasquiycälin. Caynu chalapacuśhanchicpam limalicuśhan Diospa Ispiritunta lluyman uycamanchic.
15 Cuyaśhá chalapacü-masïcuna, cawsayninchicćhu cäcäwan tincuycachishun. Yaćhaśhanchicnüpis ishcay nuna limanaculcäśhan lluy firmaśha sïllaśha captin'a juc nuna manam cutichinmanñachu nï muyutyalcachinmanñapischu. Chaynümá cay willaśhäcäpis. 16 Diosmari limalicula Abrahamta jinaman milaynintapis. Sumäta licaycuy “milaynincunacta” manam ninchu, sinu'a “milayninta” nin jinallam. Chay milaynin Jesusmari. 17 Caywan tantiachiyta munac caytam: Abrahamman Diosninchic tacyalpachil limalicuśhanca manam ipaman cutichishachu canman, tawa paćhac quimsa ćhunca (430) watapïlä Moisesta camachicuy uśhancäwan'a. Chayurá limalicuśhanta mana cumplïćha canman. 18 Sïchuśh Moisespa camachicuyninta lulaywan allinpa licaycuśha cachwan, chayurá Abrahamnüchu manaćh taliycuchwan. Ñatac pay'a Dios limalicuśhallanmanmi chalapacula.
19 Chayurá ¿imapätan camachicuyca cayan? Diosninchic umälanchic maynu sumä juchayu caśhanchicta tantiacunanchicpämi. Ñatac cay camachicuy cala Abrahampa milaynin Jesusninchicman limalicuśhanca ćhämunancamallam. Chaynütacmi Moisesman'a camachicuyta yanapänin anjilcunallawan uchila. 20 Ishcay limalicücuna cayaptin'a licänin cananmi. Ñatac cay Abrahampä limalicuśhanćhu chay manam calachu; quiquin Diosmi limalicula.
Moisespa camachicuynin imapä caśhanpis
21 Chayurá ¿Moisespa camachicuyninwan Diospa limalicuśhan iwinacuyanchun? ¡Manamari! Sïchuśh Dios camachicuyta uśhanca rasunpa wiñay simpri cawsayta umaptinchic'a allinpäñaćh licaycachimachwan Dioswan cala. 22 Ñatac isquirbishancunaćhümi: “Llapa nunam juchaćhu ćhänalayalcan” nil niyan. Chayurá Diosmi limalicuyninta ćhaycachin Salbacüninchic Jesusman lluy chalapacücunäman.
23 Ñatac manalä chalapacuptinchic'a Moisespa camachicuyninmi ćhänalächimälanchic. 24 Chaynütacmi caminaycamälanchicpis Jesusninchic ćhämuptin chalapacuśhanchicpa allinpäña licaycuśha cananchiccama. 25 Ñatac canan'a chalapacuyninchicpa camachicuypa maquinćhüñachu manañam cayanchic.
26 Canan Jesusman chalapacuyniquipam llapallayqui amcunapis Diospa chulinña cayalcanqui. 27 Chaynütac bawtisacuśhayquipa Jesusninchicwan jucllamanña muyul paynüllañam licalïlälinqui. 28 Masqui Israel, mana-Israelpis, uyway nunapis, walmipis, wayapapis, lluymi jucllaylla Jesusninchicćhu'a. 29 Canan Jesuspaña cayalcal'a, Abrahampa milaynincunañam licalïlälinqui. Chaymi Dios limalicuśhancuna amcunactapis tücapäcuśhunqui.


text:
Wamanqa
Wamanqa icha Wamanka [1] (Ayakuchu llaqta nisqapas, kastilla simipi: Ayacucho icha Huamanga) huk piruwanu hatun llaqtam, Ayakuchu suyup Wamanqa pruwinsyapas uma llaqtanmi. 2005 watapiqa Wamanqa llaqtapi 147.256 runas kawsachkan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpaqta Ayakuchu sutiyuq llaqtata Wamanqawan sutichasqaku. Isqun p'unchawpi chunka iskayniyuq killapi 1824 watapi Antonio José de Sucre sutiyuq awqaqkunap umanqa ispañul awqankunatas Wamanqa k'itipi atiparqan. Simón Bolívar Piruwpa qispichiqnin nisqaqa 15 p'unchawpi iskay killapi 1825 watapis chay llaqtataqa Ayacucho sutiwan suticharqan. Chay llaqtaqa Piruwpa Ayakuchu sutiyuqmi suyunpi kachkan. Hatun yachay wasinpa sutinmi Universidad San Cristóbal de Huamanga.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Andrés Avelino Cáceres, Umalliq (Piruw)
- Néstor Cabrera, qillqaq
- Willy del Pozo, qillqaq
- María Parado de Bellido, ankalli
- Alfredo Alberdi Vallejo, qillqaq
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Diccionario Quechua - español. Municipalidad del Cusco 1995
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wamanqa.
- Saywitu: Ayakuchu suyu
- Simana Santa - Ayak'uchupi


text:
Kaypi clickta aqui para verla en mapa de proyecto (PDF/227KB)
(Kaypi clickta rurapay shuyuta yatun yachishpa rikunki )
Kay ishkay watapi proyecto rurarikukpika, llankayñantami rurashun Murukunata-Wiwakunata Wiñachipi, Kawsaypachapi, Alli hanpiripi shinallatak Yachaypipish, tukuy kaykunami ashka maymutsuriy kan wakchayay kawsayta uriyachinkapak, kashnami mamallaktapak kamaykunawan llankaytukushun.
Consejo Provincial de Chimborazo, MAGAP (Ministerio de Agricultura, Ganadería, Acuacultura y Pesca), Ministerio de Ambiente, Ministerio de Salud Pública, Ministerio de Educaciónpish kay wankuripi tantarishpa llankakkunami kan, ashtawankarin Consejo Provincial de Chimborazomi punta pushak kan.
Kay proyectopak imallata rurashkakuna rikurichunka, sinchiyachinami kanchik maymutsuriyta tukuy llaktakunapi sumak kawsayta wiñachinkapak. “punta nikipika imalla llakikuna tiyashkatami riksikchayana kanchik” ishkay nikipika llankayñantami ruranakanchik tukuy llaktakunapi sumak kawsayta wiñachinkapak, proyectopak llankaykuna rurarikukta allí kamana kanchik.
Chimborazo markapi pusak akllashka ayllu llaktakunapimi kay proyectoka rurarinka, mutsuriykunata tarishpa, llankayñanta rurashpa shinallatak kallarik proyectokunatapish rurashpa.
Llakta runakuna imalla yuyaykunata nishkami ashka maymutsurik kan, sumak kawsayta charinkapakka, kay kallarik proyectoka parlankami punllanta minkapi llankanata ashtawan allí kashkamanta. Kay proyectopak paktay yuyayka kanmi, ayllullaktakunallatak paykunapak yuyaykunawan allí kawsayta wiñachishpa kawsachun, kallari proyecto tukurikpipish. Proyectopak shutika kanmi “Minka Sumak Kawsay” kay shimikunami proyectopak paktay yuyay kan.
JICAka yuyarishkami, kay kallari proyecto allí rikpika pishka watawan llankankapak, shamuk mushuk proyectokunawan.
Kay proyectomi ruranka chikan chikan yuyakkunata pallashpa tukuy ayllu llaktakunapi sumak kawsay wiñarichun, shinallatak rurankami sukta ayllu llaktapakkunapak llankayñanta Murukunata-Wiwakunata wiñachipi, Kawsaypachapi, alli Hanpiripi, shinallatak Yachaypipish Chay kipami kallari proyectokunata rurashun, kay tukuy alli rurarichunka allimi pushana kanchik, kayshun wankurikkunantik. Consejo Provincial de Chimborazomi punta pushak kan, shinami MAGAP, Ministerio de Ambiente, Ministerio de Salud Pública shinallatak Ministerio de Educaciónpish tantarishpa llankakmi kan.
Comité de Coordinación Conjuntaka llankanmi Consejo Provincial de Chimborazowan, Direcciones Centrales Ministeriokunawanpash. Kay hatun kamaymi rikun imashina proyecto rikushkata shinallatak proyectopak maymutsurik allí yuyaykunatapish, shinami watapika iskaykutin tantarinkuna.
Proyectopak Comisión Operativa kamayka llankanmi Consejo Provincial de Chimborazowan shinallatak Direcciones Provinciales de Ministerios wankurikkunapish. Paykunami allí yuyaykunata pallashpa pushakkuna kan. Paykunaka tantanakunmi killapika shukkutin.
Kay proyectopika tiyanmi chikan chikan llankayta tantarishpa kamakkuna: Shinami, kamachikkamay, Murukunata-Wiwakunata wiñachipi, Kawsaypachapi, alli Hanpiripi, shinallatak Yachaypipish wankurishpa kamak runakunawan. Paykunaka tantanakunkunami proyectopak imalla mutsurikuna tiyakpilla.
Llankayta kamakkunaka Consejo Provincial de Chimborazomanta shinallatak JICAmanta allí yachakkunapishmi tantarinkuna, paykunami rikunkuna proyectopak imalla rurarina kashkata. Tantarishpa llankakkunaka Consejo Provincial de Chimborazopi llankak runakuna, shinallatak Direcciones Provinciales Ministeriopi llankak runakunapish tantarinkuna, paykunami rikunkuna, rurankuna llankayñankunata shinallatak llaktakunapak llankayñan wiñarikñantapish pishka allí kawsayman apak llankaykunapi.
Proyectopak yachak runakuna, llaktapi llankakkuna, shinallak markapak chikan chikanmanta wankurinkunami tukuy llankayñanpi imashina nishkata paktachinkakuna.
Llankayñanka kaykunatami paktachina kan:
Llaktapak llakikuna hawaka rurashunmi, imalla llakikuna tiyashkata tarishpa, mutsurikunatapish.
Llaktakunapi taripaykunata ruranaka ashkami allí kan, llaktakuna imashina kawsay kashkata yachakchayankapak, shinallatak uktalla llankayñantapish, chashna rurashpami ñawpaman ruraykunata, kunan rurayta shinallatik shamun ruraykunatapish rikuy tukunchun kay proyecto allí kamachunka.
Kay proyectoka kay ruraykunatami paktashpa ruranka:
Tukuy llaktapak llakikuna shinallatak mutsurikunapish ashkami allí kan, PCM nishka yachayta paktalla rurankapak, shinami tukuy kallarik llaktakunapi tukuylla kawsak runakunaka yuyaykunata rikuchina kan, ashtawankarin llaktakunapi imalla llakikuna tiyashkata shinallatak mutsurikunatapish pallaytukunkapak.
Llankay ñan ruraykunapika ñami rurashka kan imashina llaktakunapi allí kawsay wiñarik ñan paktachun, shinami ashka allí kan llaktapi kawsak runakuna paykunapak llakikunata rikuchichun shinallatak mutsurikunatapish llakta tantaripi.
Ña, imashina allí kawsaypak wiñari ñanta rurashka kipaka, ashtawan allí yachak runakuna shamushpami ruranka llaktakunapak allí wiñarik llankayñanta, kay markapak yanapak shinallatak Japón manallaktamanta shamuk runakunwanpish, paykunami allí yuyaykunata karashpa sakinka.
Ña, tukuripika kay proyectokunapak imashina kullkita churana kashkatami rimashun tukuy kay proyectopi wankurikkunawan.
Imashina proyecto rurarikukpi shinallatak llankayñan kamakukypipish tukuy llaktakunapimi proyectokunaka ña rurarinka. Kay kallarik proyectokunataka punllantami rikurashun imashina rikushkata shinallatak ruraykuna paktashkatapish. Chashna rururashka kipami Chimborazo markapak llaktakunapi allí kawsay wiñarik ñantaka ashtawan mirachishpa katishun tukuy markapi.
Kay proyectopak imalla rurashkakuna allí richunka llaktakunapi willak chayanami ashka allí kan, chashna rurashpami sinchita pushay tukunshun tukuy kay proyecto ukupi wankurikkuna. Llakta runakunaman willanakarin ashkami allí kan, paykunapish punllanta riksikchayachun shinallatak kushilla yuyaykunawan purinchun, paykunallamantatik allí sumak kawsay wiñarichun wiñaypak.
Shinallatik kallari proyectokunapika chikan chikan ruraykunatami rurashun, allí willaykuna tiyachun tukuykunapak ashtawankarin yuyak yaya-mamakunapak.
Proyectoka kunan punllakunapika kay ruraykunatami rurashka.
Proyectopak pankakunapi killkata-shuyuta rurashka.
Kay pankakunataka ishkay killapimi llunchinchik “Minka Sumak Kawsaypak” shutiwan, chay pankapimi riksikchyachinchik proyecto imallata rurakuskakunata, wankurik runakuna yuyashkata kallarik llakta runakuna rimashkatapish. Kay pankakunaka Español-Kichwa shimipi killkashka kan, ishkay shimipi killkakpimi llakta runakunaka hamuntanka. Pankakunapika kaykunatami killkanchin:
Pankakunapika killkanchikmi llakta runakuna chimpapura parlashkata shinallak kay proyectopi wankurik runakuna rimashkatapish.
Shuyu: Sarachupa llakta runakuna ñawirikun Minka Sumak Kawsaypak killkasha pankata. Guamote kitipimi sakirin, kay llaktaka kallarik proyectowan llankakmi.
Kay proyectoka ñami uchilla willachik pirkakunataka sukta kallarik llaktakunapi shayachirka. Kay pirkapimi proyectopak willaykunata willanchin shinallatak yachakchayachinchikpishmi.
Kay pirkakunataka mutsuytukunmi kikkin llaktakunapak willaykunata shinallatak imalla ruraykunatapish.
Shuyu: Cecel San Antonio llaktapi uchilla willachik pirka. Riobamba kitipi. kay llaktaka kallarik proyectowan llankakmi.
Chimborazo markapika ashka anki uyarikunami tiyan, chay anki uyarikunatami llakta runakunaka punllanta uyan. Kay proyectoka anki uyarikunapi (Español-Kichwa) ishkay shimipimi willan proyecto imallata rurakushkata.
Kay proyecto tukuy imallata rurakushkata willankapakka ishkay shimipimi killkashka kan, uchilla pankakunapi, hatun pankakunapipish, shinami llakta runakuna, wankurikkunapish riksik chayaytukun.
Shamuk punchakunapak yuyarishkanchikmi anta rikuripi, pankakunapipish willankapak, chashna rurakpimi proyectopak tukuy imalla rurashkunaka allí rikurinka, llaktakunapi llankak runakunapish allita willachun.