text:
1Ezequiasga ray cayta gallaycushan öra caycaran ishcay chunca pichgan (25) watayoj. Jerusalencho tiyar ray caran ishcay chunca isgunnin (29) watan. Mamanpa jutin caran Abi. Payga caran Zacariaspa wamran.
2Ezequiasga Tayta Diosta rispitar allillata ruraran unay caj awilun Davidno.
3Paymi rimir wata ray caycashancho wata gallarej quillacho Templupa puncuncunatapis quichachiran. Nircur allchachiran.
4Cüracunatawan y cüracunata yanapaj Leví runacunata gayachir shuntaran inti yagamunan caj läducho läsa pampaman.
5Nircur niran: «Leví runacuna sumaj wiyamay: Cananga limyuyay. Unay caj famillyanchïcuna rispitashan Tayta Diospa Templuntapis limyu cananpaj pichapacuy. Rispitädu cuartupitapis ganra caycajcunata jorguy.
6Päsaj famillyanchïcunaga Tayta Diosninchïta manami cäsushachu. Tayta Diospa ñaupanchöga juchallatami rurasha. Chayno carmi Tayta Diostaga gongaycärisha. Tiyanan Templutapis manacajman churasha.
7Templuman yaycuna puncutapis wichgarachisha. Achquicunatapis upirgärachisha. Templuchöga manana insinsuwanpis saumachinnachu. Mananami rupachina sacrifisyucunatapis rupachishanachu rispitashanchi Tayta Diospäga.
8Chaypitami Tayta Diosga rabyacurcusha Judäcunapaj, Jerusalencho tiyajcunapäpis. Chaynöpami camacächisha fiyupa manchariypaj llaquicuy cananpaj. Chaytaga ñawiquiwanmi ricashcanqui.
9Chaypitami taytanchïcunapis guërracho wañusha. Wamranchïcunata warmita ollgutapis, warminchicunatapis prësu apasha.
10Chaymi cananga Israelpa Tayta Diosninwan alli parlacunäpaj yarpachacushcä. Chayrämi noganchïpaj rabyasha caycashanpita allchacanga.
11Taytacuna gamcunaga ama guellanaychu. Tayta Dios gamcunataga acrashurayqui pay nishanta rurar imaypis sirbinayquipämi, insinsutapis paypaj saumachinayquipämi.»
12Chaura Leví runacunaga aruyta gallaycäriran. Chay arojcunaga caran: Coatpita miraj cajcuna Amasaipa wamran Mahat, Azariaspa wamran Joel. Meraripita miraj cajna caran Abdipa wamra Cis, Jehaleelpa wamran Azarías. Gersonpita miraj cajna caran Zimapa wamran Joa, Joapa wamran Edén.
13Elizafanpita miraj caj famillyana caran Simriwan Jehiel; Asafpita cajna Zacariaswan Matanías.
14Hemanpita miraj cajna caran Jehielwan Simei; Jedutunpita cajna Semaiaswan Uziel.
15Leví runacunaga aruyta gallaycunanpaj famillyancunata shuntaran. Nircur limyuyar bäñacuran. Chaypitaga Templumanna yaycuran chaycho cajcunata limyuyächinanpaj. Llapantapis ruraran Tayta Diospa laynincho niycashanno y ray nishannömi.
16Chaypitana Templuta limyuyächinanpaj cüracuna yaycuran. Ruripita jawaman jorgamuran llapan tarishancunata Tayta Dios «ganra» nishan cajtaga. Leví runacuna aparan Cedrón ragraman.
17Templuta limyuyächiyta gallaycuran wataman gallarej rimir junajcho. Chaypita pusaj junajtaga limyuyächir puncucamana chayachimuran. Chaypita pusaj junajtami Templuta limyuyächiyta usharan. Chunca sojtan (16) junajpäga ushajpäna usharan.
18Nircur palasyuman aywaycur Ezequiasta willar niran: «Intëru Templu ruritanami limyuyächiyta ushashcäcuna. Limyuyächishcänami uywacunata rupachina altarta llapan cösancunatawan, Tayta Diosta garar tantata churana mësatapis llapan cösancunatawan.
19Ray Acaz Tayta Diosta mana rispitar jitargärishancunatapis camacächishcäcunanami. Cananga llapanpis caycan Tayta Diospa altarninpa ñaupanchönami.»
20Chaypita ray Ezequiasga tutalla jatariran. Nircur shuntachiran siudächo mandajcunata. Paycunawanna aywaran Templuman.
21Aparan ganchis töruta, ganchis carnita, ganchis cashnita, ganchis orgu capshita. Capshitaga aparan raypa famillyancunapa, Templucho sirbejcunapa, Judá nasyun runacunapa juchanpa ruquin. Aaronpita miraj cüracunatana rayga niran chay uywacunata Tayta Diospa altarnincho rupachinanpaj.
22Chaura cüracunaga pishtaran töru-mallwacunata. Yawarninta charircur wiñaparan altarpa intëru jananpa. Chaynöllami ruraran carnicunapawan cashnicunapa yawarnintapis.
23Chayno ruraycur juchapita sacrifisyupaj capshicunatana aparan raywan runacuna caycashanman. Chaura paycunana capshicunapa uman jananman maquinta churaran.
24Nircurna pishtaran. Yawarnintaga altarpa jananpa wiñaparan Tayta Dios llapan Israel famillyacunapa juchanta perdunananpaj. Raymi niran llapan Israelcunapa jutincho chay sacrifisyuta rupachinanpaj.
25Ray Ezequiasga Tayta Diospa Templunman churaran Leví runacunata latilluntawan, arpantawan, tacsha arpantawan. Churaran ray David camacächishanno, Tayta Diospa profëtan Gad y Natán nishanno. Chayno rurananpäga Tayta Diosmi profëtancunawan willacachiran.
26Leví runacunaga ichirpaycaran David rurachishan tucanacunata aptash-aptasha, cüracunana trompëtanwan-cama.
27Chaura Ezequiasga niran altarcho uywata rupachinanpäna. Rupachiyta gallaycäriptin Tayta Diosta alabar gallaycäriran. Cantayta, trompëtacunata tucayta, David rurachishan tucanacunata tucayta gallaycuran.
28Llapan runacuna gongurpaycur adurarcaycaran Tayta Diosta alabashpan cantaptin. Cüracunana trompëtacunata tucarcaycaran. Chaynölla llapan carcaycaran rupachina sacrifisyu rupayta ushanancama.
29Rupayta ushaycuptin raypis yan'gajnincunapis Tayta Diosta adurar gongurpacuran.
30Ray Ezequiaswan autoridäcuna niran David cantashancunata, profëta Asaf cantashancunata cantaj Leví runacuna Tayta Diosta adurananpaj. Chaura paycunaga fiyupa cushisha cantaran. Adurashpan gongurpacuran.
31Ushaycuptinna llapan runacunata Ezequías niran: «Cananga Tayta Diospanami canqui. Agradësicur alli goyaypita sacrifisyuyquicunata Templuman apamuy. Waquin sacrifisyucunatapis apamuy.» Chaura runacunaga agradësicur aparan uywa garaynincunata, micuy ofrendancunata. Buluntäninpita rupachina sacrifisyupaj uywacunata rupachiyta munaj cäga aparan.
32Rupachina sacrifisyupaj runacuna apashan uywacuna caran ganchis chunca (70) töru, pachac (100) carni, ishcay pachac (200) cashni. Chay uywacunaga caran Tayta Diospaj rupachinallanpaj.
33Tayta Diosta llapan garashanga caran sojta pachac (600) wäca, quimsa waranga (3,000) uysha.
34Wallcajlla cashpanmi cüracunallaga mana atiparanchu rupachina sacrifisyupaj uywacunata pishtayta. Chaymi waquin cüracuna limyuyashancama Leví runacuna yanaparan. Cüracunapitaga mas rimërumi jinan öra Leví runacuna limyuyasha caran.
35Rupachina sacrifisyucuna aypalla caran. Alli goyaypita sacrifisyucunapa wirancunatapis aypallata rupachiran. Rupachir wiñapänanpaj bïnupis caycaran. Chaynömi Tayta Diosta rispitar adurayta yapay gallaycäriran.
36Tayta Dios yanaparan. Llapantapis camarishancunataga manacajnölla rurar ushariran. Chaymi Ezequiaspis llapan runacunapis fiyupa cushicuran.


c: text/html

text:
6 KAQ YACHACHIKUY
Llakinkunatam Diosman willakurqa
1, 2. a) ¿Imanasqam Anaqa llakisqa alistakuchkan? b) ¿Imaynatam Anamanta yachasqanchik yanapawachwan?
ANAQA sasachakuyninkunapi mana piensaspanmi viajanankupaq alistakuchkan. Qosan Elcanaqa sapa watam familianta pusaq Jehova Diosta Silo llaqtapi yupaychanankupaq. Payta yupaychanankupaq rispankuqa kusisqam rinanku karqa. Diosqa munanmi serviqninkuna kusisqa kanankuta (leey Deuteronomio 16:15). Anaqa Silo llaqtamanmi taksachanmantapacha kusisqa riq. Ichaqa manam chaynachu kunanqa tarikun.
2 Chayna tarikuspanpas qosan Elcanapa kuyasqanwanmi Anaqa hawkayarin, ichaqa manam payllachu warminqa Peninapas warminmi, payqa puramintitam Anata ñakarichin. Silo llaqtaman sapa wata risqankupipas astawan ñakarichinanpaqmi afanakun. ¿Imata ruwaspan? ¿Imaynatam Anaqa Diospi iñisqanrayku Peninapa sasachasqankunata aguantan? Ichapas Ana hina ima sasachakuywanpas ñakarichkanki, chayna tarikuptikiqa paymanta yachasqaykim allinta kallpanchasunki.
‘¿Imanasqataq waqaspa llakisqa kachkanki?’
3, 4. ¿Ima iskay sasachakuypim Anaqa tarikurqa? ¿Imanasqam sasa aguantananpaq karqa?
3 Anapa iskay sasachakuyninmantam Biblia willawanchik. Punta kaq: Peninapas qosan Elcanapa warminmi, chaymi sapa punchaw paypa cheqnisqanta aguantanan. Iskay kaq: Anaqa qolluqmi karqa. Wawayoq kay munaq warmikunapaqqa qolluq kayqa llumpay llakikuypaqmi. Anapa tiemponpi qolluq kayqa llumpay llakikuypaqmi karqa, wawanku kaptinmi herenciankupas familiapaq hinalla kaq. Chaymi pipas qolluq kaspanqa familianta penqaypi tarichiq.
4 Anaqa manachá llumpaytaqa ñakarinmanchu karqa payllawan qosan casarasqa kaptinqa. Achka warmiwan casarakuqkunaqa familianpi kaqkunatam ñakarichinku. Sapa punchawmi cheqninakuypi peleaspalla tarikunku. Diosqa manam chayna ñakarinankutachu munarqa. Chaymi huk warmillawan qarita casarachirqa Eden huertapi (Gen. 2:24). Achka warmiwan casarakuqkunamanta Biblia willaspanqa qawachinmi llakillapiña kawsakusqankumanta, Anapa familianmantapas chayna kawsasqankumantam willawanchik.
5. ¿Imanasqam Peninaqa Anata ñakarichin? ¿Imaynatam chayta qawachin?
5 Elcanaqa Anatam astawan kuyan. Judiokunapa costumbrenkuman hinaqa manaraq Peninawan casarakuchkaspanmi Elcanaqa Anawan puntata casarakurqa. Imayna kaptinpas Peninam Anata cheqnispan llumpayta llakichin. Peninaqa Elcanapa churinkunata sapa kuti wachakuspanmi chaywan hatunchakuspan Anata llumpayta llakichin. Anata qolluq kasqanmanta llakipayaspa consuelananmantaqa astawanmi sientichin. Bibliam nin: ‘Paypa contranpi kaspanmi piñachiq hinaspa llakichiq’, nispa (1 Sam. 1:6). Peninaqa Anatam yanqamanta llumpayta cheqnin. Anañataqmi chaywan llumpayta ñakarin.
6, 7. a) Anata consuelananpaq Elcana kallpanchakuptinpas, ¿imanasqataq Anaqa mana willakurqachu llaki vidanmanta? b) ¿Dios castigaptinchu Anaqa qolluq warmi karqa? Uray patanpi willakuyta qawaspa rimarimuy.
6 Diosta yupaychanankupaq Silo llaqtaman sapa wata risqankupim Peninaqa Anata llumpayta ñakarichin. ¿Imaynata? Diosman ofrecesqan aychamantam Elcanaqa Peninapa sapa wawankunaman tupasqanman hina qoykarin. Anamanñataqmi huk pedazollata. Chaywanmi Peninaqa Anata yuyarichin qolluq kasqanrayku chaynalla chaskisqanta, chaymi Anaqa waqayta qallaykuspan mikuytapas munanñachu. Elcanaqa kuyasqan Ana imayna sientekusqanta reparaspanmi consuelananpaq kallpanchan kaynata: “¿Imanasqataq waqachkanki? ¿Imanasqataq mana mikunkichu? ¿Imanasqataq llakisqa kachkanki? ¿Manachum ñoqaqa chunka wawaykikunamantapas aswan allinraq qampaq kani?”, nispa (1 Sam. 1:4-8).
7 Elcanaqa reparanmi señoran Ana qolluq kayninwan llakisqa kasqanta, Anañataqmi consuelasqa tarikun qosanpa kuyakuyninwan. * Bibliaqa manam willawanchikchu Peninamanta Elcana mana allinkunata rimasqanmantaqa, manataqmi willawanchikchu Anapas qosanman quejakusqanmantaqa. Ichapas mana willarqachu astawan sasachakuypi mana kananrayku. Willakuptinqa, ¿yaqachu Elcanaqa yanapayta atinman karqa manaña llakipi tarikunanpaq? Willakuspanqa, ¿manachu astawan cheqnichikunman karqa Peninawan wawankunawan hinaspa paypa sirvientankunawanpas? Ichapas mana willakunchu astawan llakipi otaq sapallan tarikuyta mana munaspan.
Wasinpi anchata ñakarichiptinkum Anaqa Jehova Diosman asuykurqa
8. ¿Imaynatam consuelawanchik ñakariqkunapi Jehova Diospa reparasqanqa?
8 Anata Penina ñakarichisqanmanta Elcana yachaptin otaq mana yachaptinpas Jehova Diosqa yacharqam. Chay familiamanta willakuymi sutillata qawachin Diosqa ima pasasqanpipas reparasqanmanta. Pipas runamasinta cheqnispa ñakarichinanrayku imatapas ruwasqantaqa Diosmi qawachkan. Ana hina ñakariq llampu sonqoyoqkunatam Jehova Diosqa tiempollanpi yanapaykun. Chaymanta yachasqankum paykunataqa astawan consuelan (leey Deuteronomio 32:4). Yaqachusmi Anaqa chayta allinta entienderqa, chaymi Jehova Diosman oracionpi asuykurqa.
‘Manañam hukmanyasqachu karqa’
9. Yapamanta Penina ñakarichinan kaptinpas Anaqa hinallam viajarqa, ¿imatam paymanta yachachwan?
9 Kunanpas familiantin viajanankupaqmi tutapaymantaraq alistakuchkanku. Chaynallataqmi warmachakunapas alistakuchkanku. Silo llaqtaman chayanankupaqqa 30 kilometro mastaraqmi chakillawan rinanku Efrain * llaqtapa alto orqonkunata. Chakiwan rispankum chayanku huk punchawpi otaq iskay punchawpipas. Anaqa yachanmi Peninaqa imakunata ruwaspa sientichinanmanta, chayna kaptinpas alistakuchkanmi Silo llaqtaman rinanpaq. Imawanpas mana harkachikuspan Diosta yupaychananpaq risqanqa llapanchiktam kallpanchawanchik. Hukkunapa mana allin ruwasqankuqa manam haykapipas harkawananchikchu Diosta yupaychanapaqqa. Pipas cheqniwaptinchik hukmanyaruspaqa aguantananchikpaq Diospa qowasqanchik yanapakuykunatam yanqacharuchwan.
10, 11. a) ¿Imanasqam Anaqa Silo llaqtaman chayaruspalla Diospa wasinman rin? b) ¿Imatam Anaqa Diosta mañakurqa, imatam prometekurqa?
10 Qenqo ñanninta pisipasqalla risqankuman hinam Silo llaqtapa hichpanpiña tarikurqaku. Alto orqokunapa chawpinpim moqo patapi sutilla kachkan. Chayasqankuman hinam Anaqa allinta piensarispan tanteachkan Jehova Diosta imata mañakunanpaq. Chayaruspankum familiantin mikunankupaq tiyaykunku. Anañataqmi tiyasqanmanta hatarispan Jehova Diospa wasinman rin. Karpapa punkunpim sacerdotekunapa jefen Eliy tiyachkan. Jehova Diosta imata mañakunanpaq piensasqanwanmi Eliypiqa mana reparanchu. Anaqa Diospa wasinpim confianzawan mañakun, seguropunim kachkan uyarisqa kananmanta. Llaki vidanmanta hukkuna mana entiendeptinpas hanaq pachapi Taytanqa llakipayanmi. Llumpay llakisqa tarikusqanwanmi weqe ñawillaña tarikun.
11 Llumpay llakisqallaña kasqanwanmi Jehova Diosta mañakuchkan waqastin. Ñakarisqanmanta Jehova Diosman willakusqan mana uyarikuptinpas siminqa sutillatam kuyuchkan. Chaynatam mañakurqa unayta sayaykuspan. Ichaqa manam wawayoq kanallanpaqchu mañakuchkan, payqa prometekurqam: “Qari wawata qoykuwaptikiqa ñoqam qam Tayta Diospaq sapaqchapusqayki kawsanankama”, nispa (1 Sam. 1:9-11).
12. ¿Imaynatam ñoqanchikpas Diosman asuykuchwan Ana hina?
12 Oracionninchikta Jehova Dios uyarinanpaqmi Anapa imayna mañakusqan sumaq ejemplo. Imaynam warmachapas llakiwan tarikuspanqa kuyaqnin taytanman asuykun, chaynam ñoqanchikpas Jehova Diosman confianzawan asuykunanchik ima llakinchikmantapas willakunanchikpaq (leey Salmo 62:8; 1 Tesalonicenses 5:17). Oracionnintakama Diosman asuykunapaqmi apostol Pedro nirqa: ‘Tukuy afannikichiktaqa Diosmanyá willaychik, paymi qamkunamanta nanachikuqqa’, nispa (1 Ped. 5:7).
13, 14. a) ¿Imatam Eliyqa Anamanta chaylla piensan hinaspa imanasqa? b) Eliy yanqamanta Anata sientichiptinpas, ¿imatam Anamanta yachachwan?
13 Runakunaqa manam Jehova Dios hinachu allin entiendeq kanchik. Weqe ñawinwan mañakuchkaspanmi Anaqa huk runapa econta uyarispa upallaykun. Anata rikuruspanmi sacerdotekunapa jefen Eliyqa nirqa: “¿Haykapikamataq machasqa kanki? ¡Mallaqyayñayá!”, nispa. Anapa simin kuyusqanta hinaspa waqasqantam rikurqa. Imanasqa chayna tarikusqanmanta tapunanmantaqa machasqa warmi kasqanpaqmi piensarqa (1 Sam. 1:12-14).
14 Yanqamanta machasqa otaq sinka warmi nisqanwanqa ¡maynataraqchá Anaqa hukmanyarqa! Astawanraqchá sacerdotekunapa jefen chayna nisqanwanqa sonqon nanarqa. Chayna kaptinpas qatipakunapaq sumaq ejemplon Anaqa. Pantaq runakunapa sientichisqanwanqa manam harkachikunchu Jehova Diosta yupaychanapaq. Respetowanmi llaki vidanmanta Eliyman willakun. Ichapas Eliyqa penqapakuspan llampu simillanwan nin: “Ripukuy hawkalla. Israelpa Diosninyá imam mañakusqaykita qosunki”, nispa (1 Sam. 1:15-17).
15, 16. a) ¿Imaynam Anaqa sientekurqa Jehova Diosman llaki vidanmanta willakuruspan? b) ¿Imaynatam Anata qatipakuchwan imawanpas llakisqa tarikuspaqa?
15 ¿Imaynam Anaqa sientekurqa tukuy llakinmanta Jehova Diosman willakuruspan hinaspa paypa wasinpi yupaychasqanmanta? Bibliaqa willakunmi: “Kutikuspanmi mikurqaña chaymi uyanpas manaña hukmanyasqachu karqa”, nispa (1 Sam. 1:18). Hawkañam Anaqa sientekurqa. Llaki vidan llumpay llasaq qepi hina kaptinpas tukuy atiyniyoq hanaq pachapi Taytan yanapananpaqmi willakurqa (leey Salmo 55:22). ¿Kanmanchu ima sasachakuypas mana yanapawananchikpaq hina? Ima sasachakuyña kaptinpas Jehova Diosqa yanapawanchikmi.
16 Imamantapas hukmanyasqa otaq llakisqa tarikuspaqa Ana hinam confianzawan Jehova Diosman asuykunanchik, Bibliam nin: “Pipapas mañakusqanta uyariykuqmi kanki”, nispa (Sal. 65:2). Confianzawan asuykuptinchikqa ‘runakunapa mana entiendey atinan hawkayaywanmi’ hawkayachiwasun (Filip. 4:6, 7).
“Qam hina harkaykuwaqniyqa manam pipas kanchu”
17, 18. a) ¿Imatam Elcanaqa ruwarqa Anapa prometekusqanta yachaspan? b) ¿Imamantam Peninaqa cuentata qokun?
17 Qatiqnin punchawtam Anaqa Elcanawan Diospa karpanman yapamanta rin. Diosta mañakusqanta hinaspa prometekusqantaqa willarqachá Elcanaman, payqa Anapa prometekusqan mana ruwakunanpaqmi tanteanman karqa Diospa Leyninpi nisqanman hina (Num. 30:10-15). Ichaqa Anapa prometekusqanman hinam Diosman sonqo Elcanaqa respetarqa hinaptinmi wasinkuman manaraq ripuchkaspanku Diospa karpanman yupaychanankupaq rirqaku.
18 Peninaqa cuentatachá qokururqa imata ruwaspanpas Anata manaña ñakarichisqanmanta. Ichaqa manam yachanchikchu haykapi cuentata qokusqanmantaqa. ‘Manañam hukmanyasqañachu karqa’ nispa Bibliapa nisqanwanmi cuentata qokunchik Anaqa manaña llakisqa tarikusqanmanta. Peninamantaqa manañam imatapas Bibliaqa willanñachu.
19. ¿Imanasqam Anaqa llumpayta kusikun? ¿Pipa bendicionnin kasqantam reqsikun?
19 Anaqa hawkañam tarikun. Aswanraqmi killakuna pasaytaqa kusisqa kachkan, ¿imanasqa? ¡Wiqsayoqmi kachkan! Reqsikunmi Jehova Diospa bendicionninwan wiksayoq kasqanta. Wawan naceruptinmi Samuelwan suticharqa, chay sutiqa “Diospa sutin” ninanmi. Chaywanmi qawachin Diospa sutinmanta mañakusqanpi rimasqanta. Wawanta anukanankamam pasaq kimsa watakuna Silo llaqtamanqa familianwan mana rinchu. Ichaqa valorchakuchkanmi kuyasqa wawanmanta rakikunanpaq punchaw chayamuptin.
20. ¿Imaynatam Anawan Elcanaqa Jehova Diosman prometekusqankuta cumplirqaku?
20 Silo llaqtapi wawanta saqenanpaq tiempo chayaramuptinmi Anaqa llakisqa kachkan. Ichaqa yachanmi Diospa wasinpi serviq mayqen warmikunapas allin cuidananta. Chayna kaptinpas Samuelqa uñallaraqmi. ¿Pitaq mana llakikunmanchu nanaywan wachakusqan wawanmanta? Chayna kaptinpas Jehova Diosta agradecekuspankum Anawan Elcanaqa warmachankuta saqenku. Puntataqa nakasqanku animaltaraqmi Diospaq kañapurqaku hinaspañam Samueltaqa Eliyman entregarqaku Anapa prometekusqanman hina.
21. ¿Imaynatam Anaqa Diosman orakusqanpi qawachin tukuy sonqonwan iñisqanta? (Qawariytaq “Diosta iskay kutipi mañakusqanmanta” niq willakuyta.)
21 Hinaptinmi Anaqa sonqonmanta orakuspan Diosta alaban. 1 Samuel 2:1-10 nisqan textokunapim Jehova Diosqa Anawan alabasqa kasqanmanta qellqachirqa. Chay textokunapim sutillata reparanchik Anaqa Diosman sonqo iñiyniyoq warmi kasqanta. Orakusqanpim qawachin Jehova Diosqa atiyninwan admirakuypaq kaqkuna ruwasqanmanta, hatunchakuqkunata castigasqanmanta, humillasqakunata bendecisqanmanta chaynataq paylla wañuchinanpaq otaq wañuymanta librananpaq derechoyoq kasqantapas. Chaymantapas alabarqam Diosqa chuya kasqanta, justo kasqanta hinaspa confianapaq kasqantapas. Chaymi Anaqa mana iskayrayaspan nin: “Qam hina harkaykuwaqniyqa manam pipas kanchu”, nispa. Jehova Diosqa confianzawan asuykunapaq Diosmi, payllam amparan hukmanyasqa hinaspa imawanpas llumpay ñakariqkunataqa.
22, 23. a) ¿Imanasqataq nichwan tayta-maman kuyasqanmanta Samuel yachasqanta? b) ¿Imaynatam Jehova Diosqa Anata hinalla bendecirqa?
22 Samuel warmachaqa maynatachá kusikun Diosman sonqo hinaspa iñiyniyoq maman kasqanwan. Wiñasqanman hina mamanmanta llakikuspanpas manam qonqasqachu sientikun. Sapa watam mamanqa Silo llaqtaman rispan Diospa karpanpi wawan servinanpaq ruwapusqan pachachanta apan, chaynatam ruwan wawan kuyasqanrayku (leey 1 Samuel 2:19). ¡Qawariy! Chay ruwapusqan pachachanwanmi Anaqa pachachichkan, chaymantapas kusikuywan qawaspanmi kallpanchachkan. ¡Maynatachá Samuelqa mamanmanta kusikun! Wiñaruspanqa tayta-mamanpaq chaynataq israelitakunapaqpas allinta yanapaqninchá kanqa.
23 Anataqa astawanmi Jehova Dios bendecirqa, Elcanapa churinkunatam pichqataraq wachakurqa (1 Sam. 2:21). Dioswan amistadninpas tiempopa pasasqanman hinam aswan allin karqa. Chayna amistadnintam anchata chanincharqa. Anapa iñiyninta qatipakuptinchikqa Dioswan amistadninchikmi allin kanqa.
^ par. 7 Bibliapa nisqanman hina “mana wachakuq” kananpaq Jehova Dios tanteaptinpas manam ima willakuypas kanchu Diosta mana kasukusqanwan Ana chayna kasqanmantaqa (1 Sam. 1:5). Wakinpiqa munaynin ruwakunanpaqmi Diosqa tantean imapas imayna pasananta.
^ par. 9 Jesuspa tiemponpi Arimatea llaqtaqa Elcanapa tiemponpi Rama llaqtam karqa, chayta entiendesqanchikmi yanapawanchik Rama otaq Arimatea llaqtamanta Silo llaqtakama hayka kilometro kasqanta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Burnet O'Connor pruwinsya
Burnet O'Connor pruwinsya (kastilla simipi: Burnet O'Connor) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Tarija suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Mayupura llaqtam (Entre Ríos).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa
- Urqukuna:
- Mayukuna: Pilkumayu - Tarija mayu
- Quchakuna:
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk munisispyunmi kan: Mayupura munisipyu, La Moreta munisipyu icha Entre Ríos munisipyu.
Chunka hukniyuq kantunmi kan.
- Chimeo kantun
- Chiquiaca kantun
- Entre Ríos kantun / Mayupura kantun / La Moreta kantun
- Huayco kantun
- Ipaguazu kantun
- La Cueva kantun
- Narvaez kantun
- Salinas kantun
- San Diego kantun
- Suaruro kantun
- Tapurayu kantun
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla, waraniyi, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Patranka
Patranka (Spheniscus humboldti) nisqaqa Uralan Abya Yalap kunti chalanpi kawsaq pinwinum, mama qucha patapi q'isachaq. Aswantaqa chuqi challwakunatam, huk uchuy challwata, umachakikunata, yukrakunatapas mikhun.
Chinaqa iskay runtutam wachan, ichaqa hukllam kawsarin. Urqu chinawan kuska kawsan, sapsi runtuta uqllaspa.
Piruwpiqa 13.000-chá patrankakuna kawsachkan. Runap challwayninrayku pisillaraq challwakuna kaptin, runap chakunraykupas pinwinukuna pisichkanmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Patranka


text:
1Roboamga Jerusalenman chayaycur Judá runacunatawan Benjamín runacunata shuntaran pachac pusaj chuncan warangata (180,000) acrayllata Israelcunata magar binsiycur llapanpa mandajnin yapay cananpaj.
2Ichanga Tayta Diosnami willacojnin Semaiasta niran:
3«Salomonpa wamran Judäpa raynin Roboamta, llapan Judá runacunata, Benjamín runacunata, waquin runacunatawan willay.
4Wauguin Israelcunawan ama pillyachunchu. Llapan wasinman-cama cuticuchun. Nogami llapantapis camacächishcä.» Tayta Dios chayno willachishanta wiyaycur runacunaga marcanman-cama cuticuran. Chaynöpami Jeroboamwan pillyananpaj manana aywarannachu.
5Roboamga Jerusalencho tiyaran. Judächo waquin siudäcunataga intërunpa curalachiran.
6Sumaj sigurachiran cay siudäcunata: Belén, Etam, Tecoa,
7Bet-sur, Soco, Adulam,
8Gat, Maresa, Zif,
9Adoraim, Laquis, Azeca,
10Zora, Ajalón, Hebrón. Chay siudäcunaga caran Judäwan Benjamín runacuna tiyashancho sumaj curalasha y sigürumi.
11Curalasha siudäcunatapis sumaj sigurachiran. Chay siudäcunaman churaran suldärucunata. Paycunataga goran micuyta, asëtita, bïnuta.
12Siudäcunamanga llapanman raquiparan pillyar chapacuna escüducunatawan lansacunata. Chayno rurar sumaj sigurachiran. Chaynöpami Judäwan Benjamín runacunataga Roboam mandaran.
13Cüracunawan cüracunata yanapaj Leví runacunaga intëru Israelpita shacamuran Roboam cajman.
14Jeroboamwan wamrancunami Leví runacunataga micharan Tayta Diosta sirbiycänanta. Chaymi istansancunatawan muruna chacrancunatapis cachaycärir aywacuran Jerusalenman, Judächo caycaj siudäcunaman.
15Jeroboamga cürancunata shuyni churacurcuran capillacunacho arunanpaj, rurachishan besëracunata y cabra-niraj dyablucunata adurananpaj.
16Leví runacunawan cüracuna Judäman aywacuptin llapan shongunpa Tayta Diosta sirbejcunapis intëru Israelpita aywacuran. Unay awiluncuna rispitashan Tayta Diospaj uywancunata pishtananpaj aywacuran.
17Chaynöpami Judäga mas munayniyoj ricacuran. Salomonpa wamran Roboamta quimsa watacama runacunaga allimi yanaparan. Roboamga quimsa watallami Davidno Salomonno allita ruraran.
18Roboamga majachacaran Jerimotpa wamran Mahalatwan. Jerimotga caran Davidpawan Abihailpa wamran. Abihailnami caran Eliabpa wamran; Isaïpana willcan.
19Roboampa wamrancuna Mahalatcho caran: Jehús, Semarías, Zaham.
20Roboamga yapay majachacaran Absalonpa wamran Maacawan. Chay warmichöga Roboampa wamrancuna caran: Abiam, Atai, Ziza, Selomit.
21Roboampaga warmincuna caran chunca pusajnin (18). Chïnancunana caran sojta chunca (60). Mas cuyay warminna caran Maaca. Ollgu wamrancuna caran ishcay chunca pusajnin (28). Warmi wamrancunana caran sojta chunca (60).
22Roboamga Maacacho caj wamran Abiamta churaran llapan wauguincunapa mandajnin. Paytami ruquin ray churayta yarparan.
23Sumaj alli yarpashpanmi waquin caj wamrancunata raquiparan Judá runacuna tiyashantawan Benjamín runacuna tiyashanta mandananpaj, curalasha caycaj siudäcunatapis. Micuytapis aypallata goj. Llapan wamrancunapaj warmicunatapis aypallata ashiparan.


text:
Titoman Pablo Cartacungan
Naupataga shumag tantianaypag uchuclata niyushay Pablo imanir cay carta isquirbingantas.
Titoga aliscam Pablotaga yanapasha Diospita yachrachiyta. Payga aliscam purira maytas chaytas Pablowan parëju. Nätan Creta jutiyog tishgoman chrarärir Diospita yachrachipäcuptinsi, Jesusman yupachicuyta galayaräriram walcalaga. Chaura mushoglarag Jesusman yupachicurcaptinmi Pabloga cachrara Titota Diospita masta yachrachimunanpag, nätan quiquinga jucläpa aywacura. Pabloga Titopita alisca laquisham cara, Israel castacuna juc ishcay yachrarcayächigta willaparäriptinmi. Chaymi Pabloga cay cartata isquirbira Titopag.
Chaura Pabloga cay carta isquirbiyta galayura cay nirmi:
1
Pablo pi cangantas reguechicur saludangan
1 Noga Pabloga cä Diospa servigninmi, jinaman Jesucristopa cachran ruragmi. Nogaga yupachicü Diospa acrashancunanuymi, nätan razoncagpitas musyayä Diosta lapan shongonpa servigcunanuymi. 2 Jinaman shuyayätan paycunanuy imaycama cawacug canätas. Mana yanga rimag Diosmi manaragsi cay pachata camalar nimasha canchi chay imaycamas cawayman yaycunapag. 3 Nätan cananga chay unay nimanganchi wichan nä ayparamuptinmi willapacuyä nogaga, Salvacug Dios nimasha captin. 4 Cay cartata apachimug Tito, churïnuysi captiquim jinaman ishcayninchisi Jesusman yupachicugla casham. Chauraga Dios Taytanchi jinaman salvamagninchi Jesucristo cuyapälar ima-aygachrüsi yanapäshunqui, jinaman gasilata cawachishunqui.
Mandagcuna capäcunga caynuymi
5 Chay jatun tishgo Creta nipäcunganchru gamta dëjamurag Jesusman yupachicugcunachru mana ruray ushangäcunata ushapänaypagmi, jinaman chaychru cayag marcacunachru Jesusman yupachicugcunapa mandagnincunata acranaypagmi. 6 Chay acrangay mandagga canga mana piñapächicugmi, juclay warmiyoglam. Churincunas canga Jesusman yupachicugcamam, nätan manam “Wac churinga munangalan ruragmi u mana cäsucugmi” nir rimachicugchu. 7 Nätan chay mandagcunapa mas mandagninsi canga mana piñapächicugtan Diospa servignin cayarga. Manam cangachu shongon munanganta olgosha ruragga u imalapitas piñäcuyagga u shincagga u imapitas magapäcuyagga, u imanuypanuysi golgue gänaylata munayagga. 8 Antis cachunga runacunata gorpachag, ali runa, ali tantiag, alita rurag, Dioslapag cawag, imas lutan ruraycunapita amachacug. 9 Nätan cachun razoncagta yachracungannuy cawag, Dios rimangancunawan piñapänanpag, jinaman Diospag lutan rimagcunata tantiachinanpag.
10 Caycunata niyä achca runacuna mana cäsucug capäcuptinmi, jinaman casqui rimapäcunganwan pantacächipacuptinmi. Chaynuy jinagcunaga carcayan, chay señalächicushacunam. 11 Chay jinag runacunataga juclam cachracyächichwan. Chaycunaga wayinpam chay yachrachinganwan pantacarcayächin golgueta gänanan raygo. 12 Willapäshay cayta: Cretachrümi cara juc runa payga “Diospa willacugninmi” nipäcungan. Paymi jucpaychru marca-mayincunapag cay nira: “Creta runacunaga imaysi casquilatam riman, juc sima uywanuysi alisca juyucamam, mana yamaylapa micugcamam, jinaman guellacamam” nira. 13 Chaynuypaga razoncagtam nira. Chaymi gamga piñapanqui ali yupachicugcama capäcunanpag, 14 Israelcunapa ima-ayga cuentuncunatas mana cäsupäcunanpag, jinaman razoncagpita yargosha runacunapa mandashancunatas mana rurapäcunanpag. 15 Mana juchaynagcunapagga ima-aygas manam juchäcachicugchu, nätan juchäcuyagcunapagga, jinaman Jesusta mana chrasquicuy munagcunapagga ima-aygas cayan juchäcurcänanpagmi. Chaycunapagga umansi, shongonsi manam pasay alichu. 16 Paycunaga “Diosta reguëmi” nipäcunmi, nätan imas rurapäcunganwanga yanga nipäcungantam musyayächimanchi. Chaycunaga capäcun lutan ruragmi, mana cäsucugmi, ali ruraycuna rurayta mana atipagmi.


text:
Atal Behari Vajpayee
Atal Behari Vajpayee (अटल बिहारी वाजपेयी) sutiyuq runaqa (* ̪25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1924 watapi paqarisqa Gwalior llaqtapi - 16 ñiqin chakra yapuy killapi 2018 watapi wañusqa Musuq Dehli llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
TaytanːKrishna Bihari Vajpayee, Mamanː Krishna Devi
Churinkunaː Namita
Indya mama llaqtayuq Uma kamayuq 16 ñiqin aymuray killapi 1996 watapi watamanta 1 ñiqin inti raymi killapi 1996 watapi watakama wan 19 ñiqin pawqar waray killapi 1998 watapi watamanta 19 ñiqin aymuray killapi 2004 watapi watakama.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Bharat Ratna (2015)
- Padma Vibhushan (1992)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Atal Behari Vajpayee.


text:
Binidiktu V
Binidiktu V, Binidiktu V pichqa ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. V, Italya simipi: Benedetto V) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 23 ñiqin inti raymi killapi 964 watapi wañusqa Hamburg llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
22 ñiqin aymuray killapi 964 watapi watamanta 23 ñiqin inti raymi killapi 964 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu V.


text:
Ismael Montes
Ismael Montes Gamboa sutiyuq runaqa (5 ñiqin kantaray killapi 1861 watapi paqarisqa Kuru Kuru llaqtapi - 16 ñiqin kantaray killapi 1933 watapi wañusqa Chaco llaqtapi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (14 ñiqin chakra yapuy killapi 1904 watamanta 12 ñiqin chakra yapuy killapi 1909 watakama; 14 ñiqin chakra yapuy killapi 1913 watamanta 15 ñiqin chakra yapuy killapi 1917 watakama).
Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaqqa, Wak'as munisipyupi, Quchapampa suyupi, Ismael Montesmantam sutichasqa.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ismael Montes.
- www.worldlingo.com


text:
Binidiktu XIII
Binidiktu XIII, Binidiktu XIII huk chunka kimsa ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. XIII, Italya simipi: Benedetto XIII) sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin hatun puquy killapi 1649 watapi paqarisqa Gravina in Puglia llaqtapi - † 23 ñiqin hatun puquy killapi 1730 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
29 ñiqin aymuray killapi 1724 watapi watamanta 23 ñiqin hatun puquy killapi 1730 watapi watakama Tayta Papam.
Pietro Francesco Orsini sutiyuq runaqa.
Tayta: Fernando III Orsini, Mama: Giovanna Frangipane della Tolfa del Tufo.
QillqasqankunaLlamk'apuy
EncíclicasLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu XIII.


text:
len li tan ni:
- toki pi tenpo pini
tenpo pi suno sin pi ma Anku li kama!tan jan Epen
tenpo ni li tenpo pi suno sin nanpa 75 pi ma Anku. tan seme la nimi pi tenpo ni li tenpo pi suno sin? tenpo pini ni la jan pi ma Anku li pilin e ni: ona li kama jo e suno sin. mi wile ala utala e ma …
len li tan ni:
- toki pona
lipu ku: lipu sin pi toki ponatan jan Epen
lipu ku li lipu sin pi toki pona tan jan Sonja. pu la nimi 120 li nimi ale pi toki pona, taso jan Sonja li pana e nimi sin tan kulupu pi toki pona tawa lipu ku. ku la nimi ku suli en nimi ku lili li …


text:
Jan Peter Balkenende
Jan Peter Balkenende Jan Pieter Balkenende sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin aymuray killapi 1956 watapi paqarisqa Biezelinge llaqtapi - ). Urasuyup mama llaqtap wiñay kawsayuq, taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
2002 watamanta 2010 watakama Urasuyupa uma kamayuqninmi kachkan.
Tayta: Jan Pieter Balkenende, Mama: Thona Johanna Sandee.
Warmi: Bianca Hoogendijk (1996–)
Churinkuna: Amelie.
Yachay wasi: "Christian Lyceum Zeeland" (Goes llaqta).
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jan Peter Balkenende.


text:
PACHATIN LLAQTAKUNAPI RUNAQ ALLIN KANANPAQ JATUN KAMACHIKUY
[Preamble]
Pachantin ayllu wawaq allin kausaypi kananta yuyaykuspan, kay kamachikuy paqarin. Runaq kausay qasi kusi kausaypi kananpaq, tukuy llakipi kaspapas "justicia" taripananpaq. Kikin runakayninta runa masinkunawan reqsichispa kausananpaq.
Runaq runa kayninta sarunchasqata rikuspan, wakin ima mil lay salqa runakunaq runa masinta ku'muchisqanta, waqachisqanta rikuspan, kay ancha sut'i kamachikuykuna rikhurin, ashwan allin, ashwan sumaq kausay runaq taripananpaq; mana imamanta manchakuspa, mana yarqayta muchuspa, sut'i simipi rimarispa qasi kausaypi kananpaq.
Runapaqpuni tukuy ima allinkunapas kamasqa karqan. Chay kamasqa kasqanta reqsispan; "derechon" kasqanta yachaspan kay simikuna kamakun qharipas warmipas kushkachasqalla kausanankupaq, sapa p'unchay ashwanta jananchakuspa. Kausanankupaq: paykuna ukhupipas, llapa ayllu runa uldiupipas, sapanka runataqmi tukuy llakimanta qespisqalla purikunan, llapa "mundo" pachantinman qasi kausay mast'arikunanpaq.
Teqse muyuntin "munduq" "estadonkuna" juñuykunakuspan, ancha allinta rimanakunku "Organización de las Naciones Unidas" sutita churaykukuspa. Jina sumaqta, allinta yuyayukuspataq, ruwaspataq, juq sonqolla kamachinakunku yanapanakunankupaq, runaq runakayninta, qespesqa kayninta, tukuy "derechunta" junt'achinankupaq.
Chay rimasqanku junt'akunanpaqtaqmi, jatun "Asamblea" nisqa, ancha sut'inta qowanchis kay "Declaración Universal de los Derechos Humanos" qelqapi, llapa llaqtakuna ch'ullallata yuyaykuspa runaq allinkayninta tajyachinanpaq, chay allin kamachikuy simikuna junt 'akunanpaq.
Kaqllataqmi reqsichina, yachachina qhipa wiñay runamanpas, waynakunamanpas ashwan allinta paykuna junt'achinanpaq ashwan allin yuyaytawanpas yapanankupaq, kikin "nacion-ninkupipas", pachantin nacionkunapipas.
JATUN RIMANAKUYPI CHANINCHASQA KAMACHIKUY
JUQ ÑIQEN (1)
Llapa runan kay pachapi paqarin qispisqa, "libre" flisqa, allin kausaypi, chaninchasqa kausaypi kananpaq, yuyayniyoq, yachayniyoq runa kasqanman jina. Llapa runamasinwantaqmi wauqentin jina munanakunan.
ISHKAY ÑIQEN (2)
Kay jatun kamachikuyqa llapa runapaqmi, qasilla qespisqalla purikunanpaq, pipas kachun, mistipas, runapas, yuraqpas yanapas; warmipas, qharipas. Taytachakuna mamachakunapi i-ñiqpas. Pacha Mama yupaychaqpas; imayna yuyaykuq runapas. May llaqtayoqpas; wajchapas, qhapaqpas.
KINSA ÑIQEN (3)
Llapan runan kausaypachapaq kamasqa, mana piqpa rimapayasqantaqmi purikunan kausanan p 'unchaykama.
TAWA ÑIQEN (4)
Manan pipas runaq chitasqan kamachipi puriyta atinchu. Runawan yanachikuyqa unayñan tukukapun, kay "Declaración de los Derechos Humanostaq" chaninchan chay tukukuyninta, wiñaypaq. Yanachikuyqa qonqaypachaman churasqan kapun.
PHISQA ÑIQEN (5)
Manan pipas, peqpapas, k'irisqan, muchuchisqan, k'umuchisqan kananchu.
SOQTA ÑIQEN (6)
Llapa runaq "derechunmi", maypipas runa jina "respetasqa" kananpaq.
QANCHIS ÑIQEN (7)
Leypaq-qa, jatun kamachikuypaq-qa llapa runapas kikillan, "igual-lían kanchis; mana pitapas ajílaspa, mana pitapas t'aqarparispa.
PUSAQ ÑIQEN (8)
Llapa runapaq churasqan sapanka "nacionpi", jatun llaqtapi "tribunalkuna", "leywan", "amparakunanpaq" piña mayña runakayninta sarunchayta munaqtinpas.
ISQON ÑIQEN (9)
Manan pipas yanqa qasinmantaqa muchuy wasipi wesq'asqapas, Ilaqtanmanta qarqosqapas kayta atinchu.
CHUNKA ÑIQEN (10)
Llapa runapas, imamantaña juchachasqa kaspapas, "tribunalpa" uyarisqanmi kanan; chayman jina juchayoq kasqanpas, mana juchayoq kasqanpaq yachakunanpaq.
CHUNKA JUQNIYOQ ÑIQEN (11)
- Jayk'an juchachasqa runaq-qa, kanmi "derechon" manan juchayoqcho kani, ninanpaq "justicia" taripanankama.
- Allin ch'uyaman "justicia" chayaspa, ima muchuymanpas churana, juchanman jina.
CHUNKA ISHKAYNIYOQ ÑIQEN (12)
Manan piqpa imayna kausakusqantapas tapupakuyta atinchischo. Manataqmi imaynatas warminwan, wawankunawan tiyan chaytapas yachayta munananchischu. Manan runaq allin kasqanta, "honranta", allin runa kasqanta panpachanachu; Chaykuna ruwasqamantaqa "leymi" muchuchinan. Chay tukuywanpis, manan pipas qelqa apachisqanchista, "carta" chaskinanchista pakallapi, mana yachasqanchis "liita" yachayta atinchu. Llapa runan chay mana chaninmanta "libre" l:anan, "leypa" "protejisqan
CHUNKA KINSAYOQ ÑIQEN (13)
- Llapa runan may munasqantapas purikunan, tiyananpaqtaq may llaqtatapas, may cheqastapas aj llakunan.
- "Nacion-ninmanta" lloqsispapas kaqmi kutiykampuyta atillantaq.
CHUNKA TAWAYOQ ÑIQEN (14)
- Cheqnisqaña, qatiykachasqaña kaspapas, piqpa wasinpipas, maypipas pakuykukuyta atinmi, may "nacionpipas", may llaqtapipas, may cheqaspipas.
- Manan "común" juchayuqman aypanchu kay "derecho".
CHUNKA PHISQAYOQ ÑIQEN (15)
- Llapa runakunaq "derechunmí juj nacionalidadniyoq" kay. Llapataqmi mayqen naciontapas tiyananpaq ajllakuyta atin. Chaymantaqa manan pipas jark'akuyta atinchu.
- Manataqmi pipas, maypas "nacionalidadninchista" qechuyta atinchu, nitaq juj "nacionalidad" aj llakunanchista tatichiyta atinchu.
CHUNKA SOQTAYOQ ÑIQEN (16)
- Qharipas warmipas junt'asqa watanman chayaspaqa "casarakuyta" atin piwanpas maywanpas, mana piqpa jark'akusqan, yuraqwanña yanawanña, paykuna pura tinkuku, munanakunku chayqa.
- Warmi qhari wawakunantin tiyaspataqmi allin rimanakuypi tiyananku, kikin "derechuyoq" juj sonqolla tiyaspapis, t'aqanakuspapis.
CHUNKA QANCHISNIYOQ ÑIQEN (17)
- Llapa runaqmi kanan jallp'apas, wasipas, tukuy ima kausaypas, pay sapanpa, llank'ananpaqpas, wakipi llank'ananpaqpas.
- Manan piqpa kaqninpas qechuy atikunchu.
CHUNKA PUSAQNIYOQ ÑIQEN (18)
Llapa runan yuyaykukuyta, jamut'ayta atin yuyaychakusqanman jina. Manan pipas chaytaqa jark'ayta atinmanchu. Kaqtaqmi ima "religionpipas" kausayta atin tukuy runaq yachashasqan.
CHUNKA ISQONNIYOQ ÑIQEN (19)
Tukuy runapas umanpi yuyaykusqantan rimarinan manapitapas manchakuspa. Yuyaykusqantataqmi pachantin runaman, teqsi muyuntin, lluy "munduntin" runaman riqsichinan yachananpaq. Sut'in rimaqtan pacha kamaq taytachapas yanapan. Chay yuyaykukusqanmantaqa, ruwasqanmantaqa manan pipas cheqniytapas, juchachaytapas atinchu.
ISKAYCHUNKA ÑIQEN (20)
- Pi runapas, may runapas juñunakuytaqa atinmi. Runa juñunakuyqa kananpunin; allin rimanakuypaq, sumaq rimanakuypaq-qa.
- Ichaqa, manataqmi pipas tanqasqaqa, mat'isqaqa, ima juñunakuymanpas jaykunanchu.
ISKAYCHUNKA JUJNIYOQ ÑIQEN (21)
- Llapa runapas atinmi llaqtanta "nacionninta" kamachiyta; chaypaq ajílasqa, chaypaq churasqa kaspaqa; pay kikinpas, mashki mink'anta churaspapas.
- Kushkallan llapa runapas kanchis, llapataqmi kamachikuq kaytapas atinchi Llaqtaq munayninmi kamachikuqtaqa jurqon, llapa runamante jujta ajílaspa sumaq jatun rimanakuypi, "eleccionispí ajílaspa.
ISHKAY CHUNKA ISHKAYNIYOQ ÑIQEN (22)
Llapa runan, imaynan kausasqanman jina llaqtanwan, "nacionninwan" qochikunan mikhuytapas, tukuy ima kausaytapas; yachaytawanpas, yachayninman yapananpaq, chaywantaq jananchasqa runa kananpaq.
ISHKAYCHUNKA KINSAYOQ ÑIQEN (23)
- Llapa runapaq kamasqan llank'ayqa, sapanka runataqmi ajllakunan iman munasqan llank'ayta.
- Tukuymi llank'ananpaq yanapasqa kanan. Yanqa, qasi kaytaqa mana runa atinchu. Runaqa chanintan, llank'asqanman jina chaskinan "salariontaqa".
- Llapa runan chaskinan kallpanpa chanintaqa, paypa kausananpaq jina; warminpa, wawankunaq kausananpaq jina. Manachaytaqmi llaqta runa yanapanan.
- Tukuy runan "sindicato" "organizayta" atin; jinallataq "sindicalizado" "derechun" "respetachinanpaq".
ISHKAYCHUNKA TAWAYOQ ÑIQEN (24)
Llapa llank'aq runapaqmi samana p'unchayqa churasqa. Kikillantaqmi, kaqllataqmi "vacaciones" ñisqa, sapa wata aslíapas juj killa samayniyoq kanan mana llankaspa "pagasqa".
ISHKAYCHUNKA PHISQAYOQ ÑIQEN (25)
- Llapa runapaqmi kanan allin kausay, kaqllataq warminpaqpas, wawankunapaqpas. Kananmi mikliunanpas, wasinpas, p 'achanpas; kanantaqmi janpiqnin "medicupas". "Seguro Socialpas" kananmi paypaq-qa mana llank'ayta atiqtin, onqoqtin; warmin wañuqtin, ima llakipiña kaqtinpas.
- Wachakoq warmiqa rikusqan qhawasqan kanan. Wawakunapas kaqllataqmi kanan; "Casadoq" wawanpas, mana "casadoq" wawanpas.
ISHKAYCHUNKA SOQTAYOQ ÑIQEN (26)
- Tukuy runapaq churasqan "escuela", "colegio", "educación", llapataqmi chaykunata chaskinan mana qolqellamanta.
- Jatun yachaywasimantaqmi jaykunan ashwan umayuq, yuyayniyoq, jamautayoq jina.
- "Educacionqa" llapa runaq ashwan allinruna kananpaqmi, llapa runamasintin munanakunanpaqmj, maymantaña kaqtinpas, may llaqtayuqña kaqtinpas.
ISHKAYCHUNKA QANCHISNIYOQ ÑIQEN (27)
- Llapa runan reqsinan jatun yachayniyoqpa yachayninkunata, chaymi "ciencia" nisqa, llapan reqsinan tukuy sumaq ruwaykunata: "artes" sutiyoq.
- Llapa runan yachanan, aypanan jatun yachay, kausay yachay, ashwan jatun "filosofía" nisqa jamutay kuraq yachayta.
ISHKAYCHUNKA PUSAQNIYOQ ÑIQEN (28)
Sapanka runan munannanchis kay jatun kamachikuy simikunaq juntakunanta, llapa pachantin, "munduntin" llaqtakunapi.
ISHKAYCHUNKA ISHQONNIYOQ ÑIQEN (29)
Ayllunchispi kausaq runataqa, llaqtanchis runataqa, anchatan, munana, yupaychana; ayllun, llaqtan sapanka runatapas uywawanchis, wawanmi kanchis.
KINSACHUNKA ÑIQEN (30)
Kay jatun kamachikuy simikunaqa manan juj runallapaqchu; manataqmi "nacionkunaq" kamacheqkunallapaqchu, llapa runaq allinninpaqmi, pachantin llaqtakunapitaqmi junt'akunan.
ÑAUPAQ NISQA SIMIKUNA
Perú "paisninchisqa" "munduntinpi paiskunamanta" ashwan ashkha rijchayniyoqmi, chay raykupischá llapa runaq sonqonman chayan, chaypistaqchá ch'ulla kausayllapi kan runaq llaqtan.
Kay "nacionninchispin" imaymana rijch 'aq runapas; imaymana simi rimaqpas; imaymana yachayniyoqpas juñuykunakun kushka, ancha unay watakunamantaña. Yunkayoq, qhiswayoq, punakunayoq ancha jatun jallp'api.
Chaymi kay "patriapi" tiyaq "peruano" runamasinchiskunaqa, kausayninku allin ñanman churay munaqkunaqa, sapa kuti, sapa p'unchay sumaq rimanakuypi kanan, sonqonkuq ashwan allinta tinkunanpaq, ñaupa pacha allin runakuna jina kausananpaq.
Kunan kamachiqninchis "gobiernon" musoq kausayman jaykunanchista munan; ashwan k'apaj chaninchasqa allin kausaypi kananchista munan. Jinataqmi juñunaykusqa "nacionkunata", "Naciones Unidas" nisqata, tawachunka watanpi, jaywarin kay runasimiman t'ijrasqa JATUN KAMACHIKUYTA, "Declaración Universal de los Derechos Humanos" nisqata.
Wakin pisi runakunallaq rimasqan simikunamanwanpas t'ijrakunmi kay nisqanchis Jatun Kamachikuyqa, mana piqpa kausaynin, mana piqpa yachaynin tanqasqa, wijch'urparisqa kananpaq; llapa jatun suyunchispi tantaykusqa llaqtakunaq jananchakunanpaq. Kayta ruwaspan "gobiernonchispa" allin yuyaykusqanta, tukuy sonqota churaspa, Perú kamachisqanta sut 'inchasun. Runasimipi rimaspan pachantin llaqtakunawan rimanakusun.


text:
Naoto Kan
Naoto Kan, Naotō Kan (Nihun simipi: 菅 直人), sutiyuq runaqa ( * 10 ñiqin kantaray killapi 1946 paqarisqa Ube llaqtapi - ) Nihun mama llaqta Pachaykamay kamayuq wan pulitiku.
2010 watamanta 2011 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Hisao Kan; Mama: .
Ñawpaq warmi: Nobuko Kan
Churinkuna: 2 (Gentarō wan Shinjirō Kan).
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Naoto Kan.
- Kastilla simipi:
- Biografía por Fundación CIDOB
- Inlish simipi:
- Nihun simipi:


text:
Steffi Graf
Stefanie Marie Graf sutiyuq warmiqa, icha Steffi Graf (* 14 ñiqin inti raymi killapi 1960 watapi paqarisqa Mannhein llaqtapi - ), huk Alimanya mama llaqtayuq kurku kallpanchaq.
Taytan: Peter Graf († 2013), Maman: Heidi Schalk.
Qusankuna: Michael Bartels / Andre Agassi
Yachay wasi: High School.
Pukllaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Grand Slam Turnyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Steffi Graf.


text:
Lucio Gutiérrez
Lucio Gutiérrez sutiyuq runaqa (23 ñiqin pawqar waray killapi 1957 watapi paqarisqa Kitu llaqtapi) huk ikwaduryanu awqaq pusaqmi, pulitiku runapas, 2003 watamanta 2005 watakama Ikwadurpa umalliqnin (Mamallaktata Pushak nisqa) karqan.
2000 watapi CONAIEwan kuska awqallikurqan Jamil Mahuad sutiyuq umalliqta qarqunapaq. Jamil Mahuad urmaptinmi, awqaq suyup yanapayninwan Gustavo Noboam umalliq tukurqan. Awqaq pusaqkuna Gutierrezta samk'ay wasimanmi churarqan, chaypi suqta killam kawsarqan. Chaymantataq CONAIE tantanakuypa, Pachakutik partiduppas yanapayninwan 2003 watapi Gutierrez Mamallakta pushak akllasqam karqan. Pachakutikwan CONAIEwanpas Ikwadur mamallaqtatam kamachirqan, Nina Pacari, Luis Macas sutiyuq indihina pusaqkuna paypa ministrunkunam karqan. Suqta killa yallisqa kaptin, Gutierrez paykunata guwirnumanta qarqurqan. 2005 watapi Gutierrezqa karu llaqtaman lluqsirqan, chaymanta qatiq umalliqnin (vice-presidente nisqa) Alfredo Palacio sutiyuq pusaqmi musuq Mamallakta pushak tukurqan.


text:
Mayutata pruwinsya
Mayutata pruwinsya (kastilla simi: Provincia de Madre de Diós) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Pando suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Puerto Gonzalo Moreno llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyu: Manuripi-Heath Amarumayu sallqa kawsay mamallaqta risirwa
- Mayukuna: Beni mayu - Mayutata mayu - Manupari mayu - Manuripi mayu (icha Manurimi mayu)
- Quchakuna:
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Santa María (California)
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Santa María rikuy.
Santa María nisqa llaqtaqa, Californiapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam Santa Bárbara kundadupi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2684 km²
99 553 runa kuna.
Kawpaq runa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuraka: Larry Lavignino.
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Referencias[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Santa María (California).


text:
Robert Wagner
Robert John Wagner Jr. sutiyuq runaqa, icha Robert Wagner (10 ñiqin hatun puquy killapi 1930 watapi paqarisqa Detroit llaqtapi - ) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq Kuyu walltay aranway pukllaq runam.
Taytan: Robert John Wagner Sr. ; Maman: Hazel Boe.
Warmikuna: Natalie Wood / Marion Marshall / Jill St. John.
Churinkuna: (2)
Alma mater: Saint Monica Catholic High School.
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuyu walltay
- Jane Wyman
- Paul Newman
- Clifton Webb
- James Cagney
- Dan Dailey
- Dustin Hoffman
- Sydney Pollack
- Robert Mitchum
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Robert Wagner.
- IMDb Robert Wagner


text:
Penang suyu
Penang suyu nisqaqa (kastilla simipi: Estado de Penang), huk Malasya mama llaqtayuq suyum. Uma llaqtanqa George llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Penang suyu p'unchaw kamasqa 16 ñiqin tarpuy killapi 1963 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
5°24′52.2″ C 100°19′45.12″ A
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Penang suyu: 5 distritukuna:
- Chinchayanti Penang Wat'a
- Urinkunti Penang Wat'a
- Chinchay Seberang Perai
- Chawpi Seberang Perai
- Urin Seberang Perai
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1 766 800 runakuna.
Suyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Penang suyu.


text:
Saqtan pruwinsya
Santa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Santa) nisqaqa Piruw mama llaqtap Anqash suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chimputi llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin hatun puquy killapi 1821 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Isqun distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Sami Khedira
Sami Khedira ( 4 ñiqin ayriway killapi 1987 watapi paqarisqa Stuttgart llaqtapi - ) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iwrukupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2014: Atipaq - Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014 Brasil
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa
- Miroslav Klose
- Philipp Lahm
- Joachim Löw
- Mario Götze
- Mesut Özil
- Jérôme Boateng
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sami Khedira.
- fussballdaten.de


text:
17 CAPÍTULO
“Ancha chʼuya iñiyniykichispi wiñachinakuychis”
“Ancha chʼuya iñiyniykichispi wiñachinakuychis, [...] Diospa munakuyninpi allinta takyaychis.” (JUDAS 20, 21.)
1, 2. ¿Imawanmi tupan wasi hatarichiy? ¿Imanaqtinmi allin ruwasqa kanan?
KAYPI yuyaykuy, hatun wasi hatarichiypin makiykiraq pisiyushan. Unayñan chaypi llankʼayshanki askharaqmi tukunaykipaqpas kashan. Chay llankʼayqa sasan kashan, chaywanpas kusisqan llankʼayshanki. Imaña kaqtinpas manan chay llankʼanaykita saqenkichu nitaqmi pisipankipaschu. Qhepaman chaypi tiyanaykipaq kasqanraykun allin wasita ruwayta munanki. ¿Imawantaq tupan chay wasi hatarichiyri? Qan kikiykiwanmi.
2 Jesuspa qatikuqnin Judasmi rimaran wasita hatarichinapaq kallpachakuyta hina iñiyninchispi wiñanapaq kallpachakunanchismanta. ‘Diospa munakuyninpi allinta takyananchispaqmi’ khaynata kallpachawanchis: ‘Ancha chʼuya iñiyniykichispi wiñaychis’, nispa (Judas 20, 21). ¿Imatan ruwananchis iñiyninchis wiñananpaq chhaynapi Diospa munakuyninpi allinta takyanapaq? Chaypaq qhawarisun kinsa yachaykunamanta.
DIOSPA KAMACHIKUYNINKUNATA ASTAWAN MUNAKUSUN
3-5. a) ¿Diospa kamachikuyninkunata imayna qhawarinanchistan munan Satanás? b) ¿Imaynatan qhawarinanchis Diospa kamachikuyninkunata? ¿Allinninchispaqchu kanqa chhayna qhawarisqanchis? Chaykunata huk rikchʼanachiywan willay.
3 Ñawpaqta, iñiyninchista wiñachinapaqqa Diospa kamachikuyninkunatan astawan munakunanchis. Kay libropin askhata yacharanchis imayna kawsananchispaq Diospa kamachikusqankunamanta. ¿Imaynatan qhawarinchis chay kamachikuykunata? Satanasqa munanmi Diospa kamachikuyninkuna huntʼayta sinchi sasapaq hina qhawarinanchista. Chaywanmi Edén huertapipas runakunata urmachiran chaymi kunanpas chayllawantaq runakunata urmachishan (Génesis 3:1-6). ¿Atinmanchu ñoqanchiswan? Chayqa Diospa kamachikusqankunata imayna qhawarisqanchismantan kanqa.
4 Huk rikchʼanachiyta qhawarisun. Huk sumaq parquetan rishanchis purikuq, hinaspa chayman chayayushaqtinchisña mallawan allin kanchachasqata tarinchis. Phiñasqachá qhawarinchis, yaqapaschá maynintapas haykuruytaraq yuyaykunchis. Ichaqa allinta qhawariqtinchismi chay ukhupi huk phiña pumata rikunchis. Chayraqchá reparanchis chay kanchachasqa allinninchispaq kasqanta. Kunanqa ñoqanchispi yuyaykusun. Ñoqanchistapas huk phiña animalmi qatiykachawashanchis. Chaymantan Biblia nin: “Allin yuyayniyoq kaychis, makillapuni cuidakuychis, awqaykichis saqraqa qaparishaq león hinaraqmi tukuyneqta purishan pillatapas oqoykunanpaq maskhaspa”, nispa (1 Pedro 5:8).
5 Arí, Satanasqa sinchi phiña animal hinan. Chaymi Jehová Dios kamachikuyninkunata qowanchis ‘qʼotukuq yuyayninkunapi’ mana urmananchispaq (Efesios 6:11). Chay kamachikuykuna qosqanpin rikuchiwanchis ancha munakuwasqanchista. Chaymi kamachikuyninkunapi yuyaymanaspaqa manapuni qonqananchischu munakuwasqanchisrayku chay kamachikuykuna qowasqanchista. Chay kamachikuykunata chhaynata qhawarisun chayqa pakaykuwaqninchista hina, kusikuy kawsay tarichiwaqninchista hinan qhawarisun. Chaychá Santiagopas khaynata qelqaran: ‘Diospa huntʼasqa kamachikuy siminmi kacharichin, pipas chayta allin-allinta qhawaspa tʼaqwiqqa [...] kusisamiyoq kanqa’, nispa (Santiago 1:25).
6. ¿Imatan ruwananchis Diospa kamachikuyninkunata astawan munakunapaq? Hukninmanta willay.
6 Kamachikuykunata Churaq Diospi hapʼipakunapaq kamachikuyninkunata astawan munakunapaqpas sapa pʼunchaymi kamachiwasqanchisman hina kawsananchis. Hinaspapas ‘Cristoq kamachikuy simintawanmi’ kasukunanchis. Hukninmi kay: llapa runakunamanmi ‘lliw kamachikusqanta’ yachachinanchis (Gálatas 6:2; Mateo 28:19, 20). Chaymantapas Jehová Diosta yupaychanapaqmi cristianomasinchiskunawan huñunakunanchis (Hebreos 10:24, 25). Hinaspapas tukuy sonqowanmi Diosmanta mañakushanallanchis (Mateo 6:5-8; 1 Tesalonicenses 5:17). Chay kamachikuykunata kasukuspan reparanchis allinninchispaq kasqanta kusikunanchispaq kasqantawan. Chaytaqa manapunin kay millay pachapi tarisunmanchu. Arí, kawsayninchispi yanapawasqanchista reparaspan chay kamachikuykunata astawan munakunchis.
7, 8. ¿Imanispan Biblia kallpachan Diospa kamachikuyninkuna huntʼayta sasapaq hina qhawariqkunata?
7 Mayninpin wakin cristianokuna Diospa kamachikuyninta watan-watan kasukuyta sasapaq hina qhawarinku, manchasqataqmi kanku mana huntʼanankuta yuyaykuspa. Chay hina yuyaykuykuna sonqonchispi rikhurinman chayqa kay textopin allinta yuyaykunanchis: “Ñoqan Diosniyki Señor Diosqa kani, ñoqan allinniykipaq yachachiyki, ñoqan purinayki ñantapas pusayki. Kamachikuyniykunallata uyariwaq karqan, thak-kayniykiqa mayu hinan huntʼa kanman karqan, chanin-kayniykipas lamar-qochaq phoqchiqesqan hinaraqmi kanman karqan” (Isaías 48:17, 18). ¿Yuyaymanarankichu haykʼaqllapas chay sumaq textopi?
8 Chay textopin Jehová Dios prometewanchis iskay saminchaykunata. Hukninmi kay, thak kayninchissi mayu hina huntʼa mana tukukuq kanqa. Iskaytaq kay, chanin kayninchissi lamar qochaq phoqchiqesqan hina kanqa. ¿Imaynan chay kanman? Lamar qochaq phoqchiqesqanqa mana sayaspan watan-watan phoqchiqen, qochaq patanpi tiyaykuspa chayta qhawarispaqa ninkichá, manan haykʼaqpas kayqa tukukunmanchu, nispa. Chhayna mana tukukuqsi kanqa chanin kayninchis otaq Diospa kamachikusqanman hina kawsasqanchis. Sichus Jehová Diosta tukuy sonqowan kasukusun chayqa manan payqa saqerpariwasunchu (leey Salmo 55:22). Chay promesankunata yuyariymi kallpachawanchis paypi hapʼipakunanchispaq kamachikuyninkunata astawan munakunanchispaqpas.
“KALLPACHAKUSUN ALLIN WIÑASQA-KAYMAN CHAYANANCHISPAQ”
9, 10. a) ¿Imaraykun kallpachakunanchis iñiyninchispi poqosqa kanapaq? b) ¿Imaynatan iñiyninchispi poqosqa kay yanapawanchis kusisqa kawsananchispaq?
9 Iskaypi, iñiyninchispi wiñanapaqqa kaytawanmi ruwananchis: ‘Astawanmi kallpachakunanchis allin wiñasqa-kayman chayananchispaq’ (Hebreos 6:1). Kay tiempopiqa manapunin chʼuya runaqa kasunmanchu, kallpachakuspan ichaqa iñiypi allin poqosqa cristiano kasunman. Iñiyninchispi wiñasqanchisman hinataq Diospa munayninta ruwaspa astawan kusikusun. ¿Imarayku?
10 Iñiyninpi poqosqa cristianoqa kallpachakunmi iñiyninpi allin takyasqa kananpaq Jehová Dios hina imatapas qhawarinanpaqwan (Juan 4:23). Pablon niran: “Sonqoq munayninman hinalla kawsaqkunaqa sonqoq munayninman hinallataqmi imatapas yuyanku. Santo Espirituq munayninman hina kawsaqkunan ichaqa Espirituq munayninman hina imatapas yuyanku”, nispa (Romanos 8:5). Aychankuq munasqanman hina kawsaqkunaqa manan kusisqachu kanku, aswanmi paykuna kikinkuta munakunku, ñawsa hina kawsanku, qolqe sonqotaq kankupas. Iñiyninpi poqosqa cristianokunan ichaqa kusisqa kanku ‘kusikuq’ Diospa munayninta ruwasqankurayku (Salmo 104:31). Payta kusichiyta munaspan sinchi sasachakuypi tarikuspapas kusisqa kanku. ¿Imaraykutaq sasachakuypi kashaspari kusikunku? Huntʼaq runakuna kasqankuwanmi rikuchinqaku Satanás llulla kasqanta chaywantaqmi hanaq pachapi kaq Taytankuta kusichinqaku, chayraykun paykunaqa kusisqa kanku (Proverbios 27:11; leey Santiago 1:2, 3).
11, 12. a) Pabloq nisqan hina, ¿imatan yuyayninchiswan ruwananchis allin “reparayta” yachanapaq? ¿Imaninanmi ‘yachachisqa’ nisqa simi? b) ¿Imatan huk runa ruwanan cuerponta allinta manejananpaq?
11 Iñiyninchispi poqosqa kanapaqqa Diospa yachachikuyninman hinan kawsananchis. Chaytan Pablo khaynata sutʼincharan: “Khamuna mikhuymi ichaqa wiñasqakunapaqña, yuyayninkupi allinkaqta mana allinkaqta reparayta yachaqkunapaqña [otaq yachachisqa kaqkunapaqña]”, nispa (Hebreos 5:14). Pabloq nisqan hina, allin reparayta yachanapaqqa yuyayninchismi ‘yachachisqa’ kanan. ‘Yachachisqa’ nisqa simiqa griego rimaymantan hamun, chay simin allin reqsisqa karan Grecia suyupi ejercicio ruwana wasikunapi. Chaymi chay simiqa tupan “ejercicio ruwaqwan”. Qhawarisun imayna yachachisqa kasqankumanta.
12 Manan mayqenninchispas nacespa hinaqa phawariranchispachachu. Qholla wawakunaqa manan cuerpochankuta sujetayta atinkuchu chaymi mayninqa paykunallataq uyankuta takakunku otaq haspʼikunku hinaspa mancharikunku otaq waqankupas. Pisi-pisimantan cuerponkuta sujetayta yachanku: ñawpaqtaqa latʼankun, chaymantataq pisi-pisimanta thaskirinku, chaymantan ichaqa phawaykachankuña. * ¿Maykaman runakuna cuerponku manejayta yachankuman? Chaytaqa rikukun allin ejercicio ruway yachaq runakunapin (gimnasta). Wichayman hoqarikuspan cuerponkuta waskhata hinaraq chutarinku altollapitaq sumaqta muyurinku, chayta qhawarispaqa allin-allin ruwasqa maquinawan hinaraqchá tupachisunman. Chaykunataqa manan qonqayllachu ruwanku, aswanmi pʼunchay-pʼunchay ejerciciota ruwaspa chaykunata yachanku. Biblian nin: ‘Ejercicio ruwayqa [...] yanapawanchismi’ nispa, ichaqa espiritual kaqkunata allinta reparananchispaq yuyayninchista yachachiysi aswan allinqa (1 Timoteo 4:8).
13. ¿Imatan ruwananchis allin reparaq kananchispaq?
13 Allin reparaq kayta yachananchispaqmi kay libropi askha yanapaykunamanta yacharanchis. Chaykunan yanapawasun iñiyninchispi poqosqa cristiano kananchispaq tukuy sonqowan Jehová Diosta kasukunanchispaqpas. Chaymi imapas kaqtinqa Jehová Diosmanta mañakuspa sapa pʼunchay kamachikuyninkunata tʼaqwinanchis. Kaykunata tapukunanchis: “¿Ima kamachikuykunan yanapawanman kay sasachakuyniyta allichanaypaq? ¿Imaynatan chay kamachikuyman hina ruwayman? ¿Imaynatan hanaq pachapi kaq Taytay qhawarinqa ruway munasqayta?” nispa (leey Proverbios 3:5, 6; Santiago 1:5). Sapa kutilla chayta ruwasun chayqa, yuyayninchistan yachachisun allin reparaq kananpaq. Chaytaqmi yanapawasun iñiyninchispi allin poqosqa cristiano kananchispaq.
14. ¿Imatan munapayananchis iñiyninchispi wiñananchispaq? ¿Imakunan mana kananchu sonqonchispi?
14 Poqosqa cristianoña kanchis chaypas kallpachakushanallanchismi iñiyninchispi astawan wiñananchispaq. Iñiyninchispi mana eqoyananchispaqmi allinta mikhunanchis. Pablopunin niran: ‘Khamuna mikhuyqa [...] wiñasqakunapaqmi [otaq poqosqakunapaqmi]’, nispa. Chayrayku iñiyninchis wiñashanallanpaqqa espiritual mikhunata allinta mikhunanchis. Hinaspapas yachaytan tarinanchis, chayqa imatapas yachasqanchisman hina ruwaymi. Chayqa ancha allinmi, Bibliapunin nin: “Yachayqa tukuy imamantapas ancha chaniyoqmi”, nispa. Chayrayku sumaq mikhunata hina anchatapuni munapayasun Taytanchispa yachachikuyninta (Proverbios 4:5-7; 1 Pedro 2:2). Ichaqa amapuni yachasqanchismanta hatunchakusunchu nitaq hukkunamanta aswan allinpaqchu qhawarikusun. Yaqapaschá hatunchakuypas otaq imapas sonqonchispi rikhurinman, chaykunatan sapa kutilla qhawarikunanchis. Pablo niwanchis: “Qankuna kikiykichista tʼaqwikuychis allinpunichus iñiypi kashasqaykichista, arí, qankuna kikiykichista reqsikuychis”, nispa (2 Corintios 13:5).
15. ¿Imaraykun munakuq kananchis?
15 Tiyasqanchis wasi tukusqaña kanman chaypas allichashanallanchismi mana urmayapunanpaq, hinaspapas necesitaspaqa hatunyachisunmanmi. Chaytan iñiyninchiswanpas ruwananchis. ¿Iman sonqonchispi kanan iñiyninchis allinlla kananpaq wiñananpaqpas? Imamantapas astawanqa munakuymi kanan. Sapa pʼunchaymi Jehová Diosta wayqe pananchiskunatawan astawan munakunanchis. Mana munakuyniyoq kasunman chayqa yachayninchispas ima ruwasqanchispas yanqapaqmi kanman, chanlán niq fierro hinallan kasunman (1 Corintios 13:1-3). Arí, munakuq kaymi yanapawasun poqosqa cristiano kananchispaq iñiyninchispi wiñananchispaqpas.
SUYAKUYNINCHISTA SONQONCHISPI HAPʼIKUSUN
16. ¿Imatan Satanás runakunaq sonqonpi tarpushan? ¿Imatan Jehová Dios qowanchis chaykunamanta pakaykuwananchispaq?
16 Kinsapi, iñiyninchispi astawan wiñanapaqqa imayna yuyaykusqanchistan allinta qhawarikunanchis. ¿Imarayku? Kay pachapi kamachikuq Satanasmi runaq sonqonpi mana allin yuyaykuykunata tarpushan (Efesios 2:2). Imaynan thutapas wasiq kʼaspinkunata thutan chhaynatan chay mana allin yuyaykuykuna urmachiwasunman. Jehová Diosmi ichaqa munakuq kayninpi suyakuyta qowanchis chaykunamanta pakaykuwananchispaq.
17. ¿Imawanmi Biblia tupachin suyakuyta?
17 Bibliaq nisqan hina, ‘Diospa qespichiwananchista suyakuymi’ pakaykuwasun Satanasmanta kamachisqan runakunamantapas. Chay suyakuytan Biblia tupachin soldadoq casconwan (1 Tesalonicenses 5:8). Apostolkunaq tiemponpi soldadoqa fierromanta cascotan churakuq, chay cascoq ukhunqa qarawan allin pʼistusqan karan soldadoq umanman imapas chayaqtin mana kʼirinanpaq. Maqanakuyman rispa cascota mana churakuqtinqa wañupunmanmi karan. Chay casco hinan suyakuypas mana allin yuyaykuykunamanta harkʼaykuwanchis.
18, 19. ¿Imaynatan Jesús suyakuyninta sonqonpi hapʼikuran? ¿Imaynatan ñoqanchispas chayta ruwasunman?
18 ¿Imaynatan suyakuyninchista sonqonchispi hapʼikusunman? Jesusmi allinta chayta rikuchiran. Yuyarisun wañuchinankupaqña kashaqtin imakunapi rikukusqanta. Huk amigonmi qolqerayku venderan. Huknintaq runakuna uyarishaqtin niran: ‘Manan reqsinichu’, nispa. Wakin amigonkunataq payta saqerparispa ayqekuranku. Llaqtamasinkunapas pay contran sayariranku hinaspan qaparisparaq mañakuranku Roma llaqtamanta soldadokuna ñakʼarichispa wañuchinankuta. Arí, Jesusqa mana piqpa ñakʼarisqantan ñakʼariran. ¿Iman yanaparan chaykunata aguantananpaq? Hebreos 12:2 texton kutichin: “Paymi qhepaman qʼochukunanta yachaspa, [...] pʼenqay wañunata pisicharparispa muchurqan, hinaspan Diospa kamachikuy tiyananpa paña ladonpi tiyaykurqan”, nispa. Arí, ‘qhepaman qʼochukunanta yachasqantan’ payqa sonqonpi hapʼikuran.
19 Payqa yacharanñan huntʼaq kasqanwan Taytanpa sutin chʼuyanchasqa kananta, Satanás llulla kasqanta rikuchinantapas. Chaykunata suyakuymi Jesustaqa anchata kusichiran. Chaymantapas kusisqan kasharan munakusqan Taytanwan huñukapunanmanta, saminchaykunata chaskikunanmantapas. Chaykunatan Jesusqa sonqonpi hapʼikuran ñakʼarishaspapas. Chaytan ñoqanchispas ruwananchis. Jehová Diosmi munan Churin hina qʼochukunanchista, chaypaqqa yanapakunanchismi paypa sutinta chʼuyanchaypi, Satanás llulla kasqanta rikuchiypiwan. ¿Imaynatan chayta ruwasunman? Ima ñakʼariypiña tarikuspapas Jehová Diosmanmi kʼaskakunanchis, payqa munakuwashallasunmi imapiña tarikuqtinchispas.
20. ¿Imatan ruwananchis mana allin yuyaykuykuna sonqonchispi mana saphichakunanpaq?
20 Jehová Diosqa anchatan munashan huntʼaq sonqo runakuna saminchayta (Isaías 30:18; leey Malaquías 3:10). Payqa sonqonchispa tukuy munasqantan qoyta munawanchis (Salmo 37:4). Chayrayku, chaykuna suyakuyllapiña sonqonchis kachun. Amapuni haykʼaqpas Satanaspa runankuna hinaqa yuyaykusunchu. Chay hina yuyaykuykuna ñoqanchispi rikhurishanman chayqa Diosmanta mañakusun “runakunaq mana aypay atisqan thak-kayta”, chaymi sonqonchistapas yuyayninchistapas pakaykuwasun (Filipenses 4:6, 7).
21, 22. a) ¿Imatan suyakushanku ‘ancha askha runakuna’? b) ¿Ima saminchaytan qan aswan chaninpaq qhawarinki? ¿Imata ruwanaykipaqmi decidekunayki?
21 ¡Ancha sumaq kawsaytan suyakushanchis! Sichus “manchay ñakʼariymanta” lloqsimuq ‘ancha askha runakuna’ ukhupi kashanchis chayqa sumaq saminchaykunatan chaskisun (Apocalipsis 7:9, 14). Kunanqa llapallanchismi Satanaspa wateqasqan kashanchis. Paypas supayninkunapas chinkapuqtinkun ichaqa thak kawsay kanqa. Criston pachak tawa chunka tawayoq waranqa runakunapiwan kamachikamunqaku. Chay tiempopiqa ancha kusisqan kay Hallpʼata sumaq paraisoman tukuchisun. ¡Maytachá munashanchis onqoykuna chinkapunanta, wañusqakuna kawsarimpuqtin paykunawan tupayta, qallariypi Diospa munasqanman hina sumaq kawsaytapas! Chʼuya kananchispaq tiempo chayamushaqtinqa aswan hatun saminchaytan chaskisun: “Diospa wawankunawan kuska kacharichisqa” kayta (Romanos 8:21).
22 Jehová Diosqa kacharichisqa kanaykitan munan. Chaypaqmi ichaqa kasukuq kanayki. Chayrayku sapa pʼunchay kallpachakuy Jehová Diosta kasukunaykipaq. Ancha chʼuya iñiyniykipi wiñashallay. Chayta ruwanki chayqa ¡Jehová Diospa munakuyninpin wiñaypaq takyanki!
^ párr. 12 Chaytan científico runakuna sutichanku propiocepción nispa. ¿Imaynataq chayri? Chaytaqa nikun maypi kasqanchista, maypi makinchispas chakinchispas kasqanta cuerpoq reparasqantan. Chaymi yanapawanchis chʼillmispa tʼaqllakunanchispaqpas imata ruwananchispaqpas. Sichus machuyapuqtinchis cuerponchispa reparay atisqan pisiyapun chayqa manapasñachá sayariyta, puriyta, allin tiyaytapas atisunmanchu.


text:
Llaqta kallpay
Llaqta kallpay icha Akllanakuspa kamachinakuy, Runakamay, Dimukratiya icha Dimukrasya (grigu simimanta: Anuokpatίa, chaymanta kastilla simipi: democracia) nisqa mama llaqtapiqa mama llaqtayuq runakunaqa mama llaqta pusaq runankunata, umalliq nisqa runatapas akllankum.
Huk pulitiku ñasakunapiqa dimukratiya nisqap hayunqa diktaturam.
- Llaqta kallpaypa. Kuraq kaykunata wiyan. Democrático.
- Llaqta kallpa munaq. Llaqta kallpayta qatin. Demócrata.
- Llaqta kallpayllapa. Llaqta kallpay kamatsinqannaw. Democraticamente.
- Llaqta kallpatsay. Llaqta kallpayman hatiy. Democratizar. [1]
- Llaqta kallpayqa manam pitsqa wata ushaychaw pushaqkuna akrayllatsu; mayqam runapis shumaq rikashqa kananmi, mana pii harunantsu.
Imapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Anqas simipi


text: Aspectos farmacogenómicos de las enfermedades psiquiátricas LIC. MARIA ZORRILLA ZUBILETE Lic. en Ciencias Biológicas. Be ca ria de Per fec cio na mien to del Con se jo Na cio nal de In ves ti ga cio nes Cien tí fi cas y Téc ni cas. Je fa de Tra ba jos Prác ti cos, 1ª Cá te dra de Far ma co lo gía, Fa - cul tad de Me di ci na, UBA. e-mail: zo rri lla@f me d.u ba.ar Re su men La re gu la ción de la ex pre sión de ge nes por se ña les ex tra ce lu la res es un me ca nis mo fun da men tal en el de sa rro llo, ho meos ta sis y adap ta - ción al me dio. La far ma co te ra pia ha de sa rro lla do fár ma cos que tie nen co mo blan - co aque llas mo lé cu las al te ra das en un es ta do pa to ló gi co. Sin em bar - go, a ni vel po bla cio nal las mo lé cu las par ti ci pan tes en las vías de se - ña li za ción pre sen tan va rias iso for mas po si bles. Es de cir que un gen pue de en con trar se al ta men te con ser va do o pue de pre sen tar un al to gra do de po li mor fis mo. Por otra par te, se sa be que di fe ren tes in di vi duos no res pon den de ma ne ra si mi lar a un mis mo tra ta mien to. Es ta va ria ción en la res - pues ta es, en par te, de bi da a las pe que ñas di fe ren cias que exis ten en tre los in di vi duos con res pec to a su com po si ción ge né ti ca. La far ma co ge no mia es la uti li za ción de la in for ma ción ge né ti ca de un in di vi duo pa ra es tu diar el efec to de una dro ga, y con ello po der pre de cir la res pues ta del pa cien te al tra ta mien to a esa dro ga. Ideal - men te se po dría pen sar que la far ma co ge no mia se ría de gran va lor en me di ci na con el de sa rro llo de dro gas efec ti vas adap ta das a los sín to mas in di vi dua les co mo con se cuen cia del em pleo de he rra mien - tas de diag nós ti co ge né ti co. Los es tu dios far ma co ge né ti cos de en fer me da des psi quia tri cas ad - quie ren hoy una im por tan cia te ra péu ti ca da do que se ha en con tra - do un con si de ra ble po li mor fis mo en tre es tos pa cien tes y su con se - cuen te res pues ta clí ni ca. El pro pó si to de los en sa yos far ma co ge né ti cos clí ni cos es tá en dis tin - guir en tre di chos pa cien tes quie nes son más o me nos res pon de do - res a de ter mi na da dro ga, o con tra ria men te, quie nes es tán más en ries go de su frir even tos ad ver sos. Con es ta in for ma ción, se po dría ele gir una far ma co te ra pia que pue da ma xi mi zar la efi ca cia en el tra - ta mien to, mi ni mi zan do los ries gos re fe ren tes a reac cio nes ad ver sas, im pli can do es to un me jor co cien te be ne fi cio /ries go. Pa la bras cla ve Re gu la ción de ge nes • Far ma co te ra pia • Far ma co ge no mia • Es qui - zo fre nia • De sór de nes Afec ti vos. In tro duc ción Los sis te mas de se ña li za ción bio ló gi cos se pue den en ten der a múl - ti ples ni ve les: mo le cu lar, ce lu lar, ti su lar, or gá ni co, en tre in di vi duos y am bien tal. Se po dría pen sar en el tér mi no se ña li za ción pa ra des - cri bir des de una sen ci lla in te rac ción de mo lé cu las sim ples has ta in - te rac cio nes en tre es pe cies en un sis te ma bio ló gi co. Pa ra ana li zar la com ple ji dad de di chos sis te mas de se ña li za ción a ni vel mo le cu lar e in tra ce lu lar, se de ben te ner en cuen ta con cep tos bio quí mi cos, de bio lo gía ce lu lar y mo le cu lar, de fi sio lo gía y tam bién de ma te má ti cas pa ra po der apli car los mé to dos de si mu la ción. Las re des de se ña li za ción bio ló gi cas po seen mu chos de los si guien tes atri bu tos: en sam bla do di ná mi co, tras lo ca ción, de gra da ción y ca na - li za ción de reac cio nes quí mi cas. To das es tas fun cio nes ocu rren si - mul tá nea men te y ca da com po nen te del sis te ma par ti ci pa en di fe - ren tes ac ti vi da des. Una ma ne ra de co men zar a en ten der di cha com ple ji dad es con cep - tua li zar un sim ple pa so de se ña li za ción y lue go ir agre gan do los com po nen tes. De es ta for ma ir au men tan do la com ple ji dad del sis - te ma a es tu diar. La des crip ción de un sis te ma sim ple se ría pen sar en un sis te ma ho - mo gé neo ce lu lar en don de to das las mo lé cu las tie nen igual ac ce so unas a otras. Exis ti ría una mo lé cu la en el ex te rior que in te rac tua ría con otra mo lé cu la en la su per fi cie ce lu lar pa ra trans fe rir la in for ma - ción des de el ex te rior al in te rior de la cé lu la a tra vés de un efec tor. Es ta sim pli fi ca ción no pue de ex pli car un sis te ma bio ló gi co, da do que se sa be que exis ten va rias iso for mas po si bles pa ra ca da una de las mo lé cu las in vo lu cra das, y a su vez, al gu nas de es tas mo lé cu las su fren mo di fi ca cio nes quí mi cas y de gra da cio nes. Ade más, se de be te ner en cuen ta que en una cé lu la eu ca rion te exis te una com par ti - men ta li za ción (mem bra na nu clear) que ge ne ra un nue vo ni vel de com ple ji dad en las vías de se ña li za ción. Den tro de la cé lu la las se ña les en los di fe ren tes com par ti men tos no tra ba jan ais la da men te si no que for man ca mi nos o vías de se ña li za - ción que mu chas ve ces con flu yen en la re gu la ción de la ex pre sión de un mis mo gen. Es to se pue de ob ser var en la fi gu ra 1, don de se es que ma ti zan cua tro vías de se ña li za ción en la re gión post-si náp ti - ca de una neu ro na. Es tos ca mi nos in clu yen com po nen tes que se pue den tras lo car des de la mem bra na plas má ti ca al ci to plas ma y des de el ci to plas ma al nú cleo. La res pues ta de una neu ro na a los neu ro tras mi so res es tá de ter mi na - da por un com ple jo de re cep to res que son ca pa ces de trans du cir la se ñal des de el ex te rior al in te rior ce lu lar uti li zan do en zi mas, ca na - les ió ni cos, pro teí nas del ci toes que le to y fac to res de trans crip ción que por úl ti mo me dian el efec to cau sa do por es tos neu ro tras mi so - res. El pa so ini cial de es tos sis te mas es el im pac to de una se ñal so - bre la mem bra na neu ro nal que ge ne ra o ac ti va un se gun do men sa je - ro en el in te rior ce lu lar. Es tos se gun dos men sa je ros ac ti van a va rias pro teí nas (in clu yen do pro teí nas ki na sas) que ac túan co mo ter ce ros men sa je ros en el in te rior del nú cleo y que mo di fi can el pro ce so GLOSARIO TRAS LO CA CION Al te ra ción de una es truc tu ra (ADN o pro teí na) de una for ma a otra. DE GRA DA CION Trans for ma ción de una sus tan cia en otra con la pér di da o ga nan cia de ener gía me dia da por en zi mas. PRO TEI NAS KI NA SAS En zi mas ca pa ces de agre gar un gru po fos fa to a otra es truc - tu ra pro tei ca en un de ter mi na do re si duo ami noa cí di co (se- ri na, treo ni na o ti ro si na). De acuer do al ami noá ci do que fos fo ri le se en cuen tran las fa mi lias de Ki na sas: Se ri na- Treo ni na Ki na sa o Ti ro si na Ki na sa. GEN Es un frag men to de ADN que lle va la in for ma ción ne ce sa ria pa ra la ob ten ción de una ca de na po li pep tí di ca fun cio nal que pue de cum plir pro pie da des es truc tu ra les (for mar par te de una es truc tu ra pro tei ca) o re gu la to rias (re gu lar otras es - truc tu ras). ISO FOR MAS Una es truc tu ra pro tei ca pue de pre sen tar va rian tes en su se - cuen cia de ami noá ci dos (es truc tu ra pri ma ria), en sus unio - nes (es truc tu ra se cun da ria), en su ple ga mien to (es truc tu ra ter cia ria) o en su con for ma ción tri di men sio nal (es truc tu ra cua ter na ria: mo nó me ros, dí me ros, te trá me ros). To das es tas va rian tes se lla man iso for mas po si bles de esa es truc tu ra pro tei ca. Co mo ejem plo se pue de men cio nar la en zi ma Des - hi dro ge na sa Lác ti ca (DHL) que ca ta li za la con ver sión de pi - ru va to a lac ta to. La DHL es un te trá me ro que pue de es tar for - ma do por dos cla ses de su bu ni da des: M (que pre do mi na en mús cu lo) y H (que pre do mi na en el co ra zón). Hay cin co iso - for mas de la DHL que son re sul ta do de la com bi na ción de es - tas su bu ni da des (M y H). EN ZI MAS DE RES TRIC CION En zi mas que cor tan en se cuen cias o "mo ti vos" de ADN. Exis - ten en zi mas que cor tan do ble ca de na de ADN y otras que cor - tan sim ple ca de na de ADN. Son muy uti li za das en in ge nie ría ge né ti ca pa ra ar mar la se cuen cia de ADN de sea da. ALE LO En un or ga nis mo di ploi de, los ge nes se en cuen tran de a pa - res, ca da co pia de es te par se de no mi na ale lo. En ca da cro - mo so ma ho mó lo go exis te una co pia de un gen en una ubi - ca ción par ti cu lar (lo cus o lo ci en plu ral). DNA MI CROA RRAY Es tu dios a ni vel po bla cio nal de la ex pre sión de cien tos de ge nes al mis mo tiem po. HA PLO TI POS Ca rac te rís ti cas de uno de los ale los de un gen. LO CI GÉ NI COS Ubi ca ción cro mo só mi ca de un gen. MAR CA DO RES GE NÉ TI COS Ge nes que pre sen tan va ria ción a ni vel po bla cio nal y se pue - den uti li zar co mo in di ca do res de po li mor fis mos. RA TÓN TRANS GÉ NI CO Ra tón crea do por la in tro duc ción de un nue vo frag men to de ADN a la lí nea ger mi nal por mi croin yec ción en el hue vo fer - ti li za do. PSICOFARMACOLOGÍA // 17


c: application/xml

text:
Chunka punchaw diciembre killapim 1948 watapi Hukllawasqa Nacionkuna huñunakuspanku allinmi nirqaku hinaspam reqsichirqaku runakunapa lliw derechonkunata, chaymi kay librochapi tukuy nisqanku kachkan.
Chay hatun huñunakuypim rimanakurgaku lliw Runakunapa Derechonkuna sapakama nacionkunapi reqsichisqa, yachachisqa hinaspa leesqa kananpaq, reqsichisqamá kanan tukuy rikchaq yachay wasikunapipas, chaynataqa rurana chay nacionkunapa mana imayna kasqantapas qawaspam.
HUKLLAWASQA NACIONKUNAPA REQSICHISQAN LLAPA RUNAKUNAPA DERECHONKUNA
Qallariynin
QAWARISUNYA: Libre kawsakuywan kay pachapi tukuy imapi hawka kawsakuyqa sumaq sapichasqam kachkan kaykunapi: Lliw runakunaqa mamanchikpa wachakuwasqanchikmantapunim mana pipapas usuchisqan allin qawasqa hinaspa igual derechoyoq kananchik.
QAWARISUNYA: Runakunam tukuy mana allin ruwaykunaman chayarunku, runapa derechonkunata mana sumaqta reqsispanku otaq yachachkaspankupas chaykunata mana kaqpaqpas hapispanku, lliw runakunam munanchik hamuq punchawkunapi allin kawsakuyta; tukuy manchakuykuna hinaspa muchuyllapi wakcha kaykuna chinkaruptinqa lliw runakunam mana manchakuspaña rimarisun imam umanchikpi kaqta, mana manchakuspataqmi chaskisun imam yachay munasqanchiktapas.
QAWARISUNYA: Kananmi Runakunapa Derechon waqaychaq munayniyoq kamachikuykuna, chay kamachikuykunam mana pimanpas sayapakuspa yanapanan derechon valechiy munaq sarutyasqa hinaspa usuchisqa runakunata.
QAWARISUNYA: Kay pachapi nacionkuna amistadta armanankupaqmi sonqonchikpi munaypaq-munananchik hinaspam chay munayta cheqechinanchik.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam kay qellqapi cheqapyachirqaku Iliw runakunapa derechonpi creesqankuta hinaspam rimanakurqaku runakunaqa qari kaspapas otaq warmi kaspapas igual derechoyoqkama kasqan reqsichiyta. Tukuy chaykunata sumaqta yachaykuspaqa libre kawsakuyninchikpa kallpanchasqanmi aswan sumaqtaraq llamkasunchik llaqtanchik hatunyananpaq.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam rimanakurunku lliw runakunapa derechonchikqa hinaspa libre kayninchikqa llapallanpa allin chaskisqan kananpaq.
QAWARISU NYA: Runakunapa derechonchikwan libre kayninchik allin reqsisqa kaspaqa cheqapmi kanqa.
HATUN HUÑUNAKUYPI RUNAKUNAPA DERECHON REQSICHISQA KASQANMANTA
Hatun rimanakuyman lliw nacionkunamanta hamuqkunam kay qellqapi reqsichinku lliw mundontin runakunapa derechonkunata, chaynapi runakuna maypiña yachaspapas kay qeliqata qawaspanku respetayta hinaspa libre kawsakuyta yachanankupaq; atisqankuman hinam wakinkunamanpas reqsichinqaku tukuy kaykuna cheqappuni kananpaq; kaykunataqa ruwanqaku hukllawasqaman perteneceq nacionkunapi kawsaqkunam otaq kay nacionkunapa amparonpi kaqkunam.
PUNTA KAQ (1)
Lliw runakunam nacesqanchikmantapacha libre kanchik, lliw derechonchikpipas iguallataqmi kanchik. Yuyayniyoq kasqanchikraykum hawkalla aylluntin hina kawsayta debenchik llapa runakunawan.
ISKAY KAQ (2)
Kay qellqapi tarikuq derechonchikmanta yachachikuykunaqa lliwchanchikpaqmi, manam imananchu huk runapa imayrikuq kayninpas nitaq qari warmi kayninpas nitaq imayna rimasqanpas nitaq ima diospi creesqanpas, manam imananchu imayna formapi gobierno kananpaq piensasqankunapas nitaq maylawmanta kasqanpas nitaq wakcha-apu kasqanpas nitaq imaynaña kasqanpas.
Lliw nacionkunam libre kaspapas otaq mana libre kaspapas imaymana rikchaq gobiernoyoq kanchik, wakinñataqmi huk nacionkunaman hapipasqa kanku, ichaqa imaynaña kaspapas manam hukmanpaq qawasqachu kananchik.
KIMSA KAQ (3)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik kawsananchikpaq libre kananchikpaq hinaspa waqaychasqa kananchikpaq.
TAWA KAQ (4)
Manam pipas usurpasqa sirvienteqa kachwanchu, tukuy formapi prohibisqam runakunata dueñochakuruspa sirvichikuyqa hinaspa runa rantinakuyqa.
PICHQA KAQ (5)
Manam pipas imaymana ñakariykunaman churasqaqa kachwanchu, manataqmi runa kayninchikta penqayman churaykuspa castigasqaqa kachwanchu.
SOQTA KAQ (6)
Lliw runakunam maypiña tarikuspapas derechoyoq kanchik ima juiciopipas valechikunanchikpaq.
QANCHIS KAQ (7)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik igualkama leypapas chaskisqan kananchikpaq, leyqa mana pimanpas sayapakuspanmi amparawananchik. Kantaqmi derechonchik kay yachachikuykunata mana kasukuspa contranchikpi sayariy munaqkunamanta. Derechoyoqtaqmi kanchik kay yachachikuykuna qonqayta pantaypi kaptin leypa waqaychasqan kananchikpaqpas.
PUSAQ KAQ (8)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik justiciapi uyarisqa kaspanchik amparachikunanchikpaq, leyman hina derechonchikpa contranpi ruwaqkunamantam waqaychasqa kananchik.
ISQON KAQ (9)
Faltanta mana sumaqta yachachkaspaqa manam pipas detenesqaqa, presochasqaqa nitaq hukláw nacionman qarqosqaqa kanmanchu.
CHUNKA KAQ (10)
Lliw runakunam igual kasqanchikrayku mana sayapakuq justiciawan uyarichikunanchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqmi kanchik juiciopi ima deberninchikpas otaq derechonchikpas yachananchikpaq. Imamanta tumpasqa karuspapas yachananchikpaqmi sumaqta qawachiwananchik.
CHUNKA HUKNIYOQ (11)
LIiw runakunam ima huchamanta tumpasqa kaspanchikpas inocente kasqanchik valechikunanchikpaq derechoyoq kanchik, leyman hina juiciopi huchayoq kasqanchikta tarinankukama. Chay juiciopipas kanmi derechonchik garantiata chaskispanchik cheqaptapuni difiendesqa kananchikpaq.
Huk runapa imapas ruwarusqanmantaqa manam sentenciaruspanku castiganmankuchu sichum chay ruwasqan punchawkunapi manaraq ley lloqsispa delito kasqanta qawachichkaptinqa. Castigasqaqa kanqa chay hucha ruwasqan punchawkunapi leyman hina castigokunallawanmi.
CHUNKA ISKAYNIYOQ (12)
Manam pipas yanqapas yanqaqa chaqwanmanchu vidanchiktaqa nitaq ayllunchikkunapatapas, manam yanqapuniqa yaykukuykunmanchu wasinchikmanpas, manataqmi cartanchiktapas yanqaqa pipas Ieekurunmanchu. Lliwmi derechoyoq kanchik kaykunamanta leywan amparachikunanchikpaq.
CHUNKA KIMSAYOQ (13)
Lliw runakunam maypipas purinanchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqtaqmi kanchik nacionninchikpiqa maypi wasichakunapaqpas.
Lliw runakunapam derecho kapuwanchik kikin nacionninchikmanta otaq maylaw nacionmantapas lloqsinanchikpaq hinaspa kikin nacionninchikman kutimunanchikpaq.
CHUNKA TAWAYOQ (14)
Sichum huk runa persiguisqa kanman nacionninpa gobiernon hina mana piensasqanrayku, hinaspaqa payqa derechoyoqmi huklaw nacionman ayqekuspa amparasqa kananpaq.
Nacionninpi cheqap hucha rurarusqanmanta justiciapa qatikachasqan runaqa manam runakunapa derechonman hapipakunmanchu huklaw nacionman ayqekuspa chaypiña libre kawsakunanpaq.
CHUNKA PICHQAYOQ (15)
Sapakama runakunam derechoyoq kanchik huk nacionman pertenecenanchikpaq.
Kay derechonchiktaqa manam pipas yanqamantaqa qechuwachwanchu. Kantaqmi derechonchik nacionmanta cambiakuyta munaptinchik mana pipas harkakuwananchikpaq.
CHUNKA SOQTAYOQ (16)
Qaripas warmipas casarakuy tiempoman chayaruptinchikqa kanñam derechonchik casarakuspanchik familiayoq kananchikpaq, manam imananchu ima castamantam otaq maylawmantam kayninchikpas, qaripas warmipas igual derechoyoqmi kanchik casado kayninchikpi allin kawsakunanchikpaq chaynataq rakinakunanchikpaqpas.
Qaripas warmipas mana munaspaqa manam casarakuchwanchu.
Tayta-mamam llapa familiantin estadopa waqaychasqan kananchikpaq derechoyoq kanchik, ñoqanchikqariki nacionta wiñachiq huk hatun ayllum kanchik.
CHUNKA QANCHISNIYOQ (17)
Lliwmi derechoyoq kanchik sapallanchikpas otaq iskay kimsa runakunawan kuskapas kapuqniyoq kananchikpaq.
Manam kapuqninchiktaqa yanqaqa pipas qechuwachwanchu.
CHUNKA PUSAQNIYOQ (18)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik imayna formapipas piensananchikpaq, conciencianchikman hina kawsakunanchikpaq hinaspa ima diospi creenanchikpaqpas. Kay derechonchikman hinaqa librem kanchik ima religiontapas chaskinanchikpaq hinaspa imayna formapipas creesqanchikta ruwananchikpaq. Sapallanchikpipas otaq huk huñunakuypipas ruwachwanmi chay creesqanchiktaqa hinaspapas yachachichwanmi wasinchikpi otaq maypipas.
CHUNKA ISQONNIYOQ (19)
Lliw runakunam imayna piensasqanchiktapas rimarinanchikpaq derechoyoq kanchik, erechoyoqtaqmi kanchik mana pipa harkakusqan chaykunata willakunanchikpaqpas, chaskichwantaqmi hukkunapa piensasqantapas.
ISKAY CHUNKA (20)
Kanmi derechonchik huñunakunapaq chaynataq ima huñunakuyta hawkalla hatarichinapaqpas.
Manam pipas obligasqaqa kachwanchu ima huñunakuymanpas mana munastin pertenecenanchikpaqqa.
ISKAY CHUNKA HUKNIYOQ (21)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik nacionninchikpa gobiernonpi servikunanchikpaq, chaytaqa rurachwanmi kikinchikpunipas otaq munasqanchikta akllaspapas.
Lliw runakunam igual derechoyoq kanchik gobiernonchikpa atiendenan wasikunaman yaykuspa chaypi atiendechikunanchikpaq.
Gobiernopa atiyninqa kachkan lliw llaqtakuna munaspanchik chay autoridadta qoptillanchikmi, chay munasqanchiktam reqsichinchik librepuni votaspanchik; chay vototam ruwayta debenchik mana pipa yachasqanta chaynapi munasqanchikpaq votananchikpaq.
ISKAY CHUNKA ISKAYNIYOQ (22)
Llapallan runakunam derechoyoq kanchik educacionpi, kupuqninchikpi hinaspa imayna kawsayninchikpipas amparasqa kananchikpaq chaynapi tukuy allin kayman chayananchikpaq. Chay seguridadtam chaskinchik kaykunawan: Gobiernom organizasqa kaspan ñoqanchikpaq atisqanta ruranan imakunam nacionninchikpi kaqkunawan, allinninchikpaqmi ruranan kallpanman hina otaq huklaw nacionkunapa yanapasqanpas.
ISKAY CHUNKA KIMSAYOQ (23)
LIiw runakunam munasqanchikpi iiamkananchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqtaqmi kanchik mana ilamkayniyoqkunapas llarnkayta maskaspa tarinanchikpaq, manam pipas munarispanqa qarqowachwanchu llamkayninchikmantaqa.
LIiw runakunam derechoyoq kanchik mana ima sayapakuykunawan trabajonchikman hina pago chaskinanchikpaq.
Lliw runakunam derechoyoq kanchik sasapas facilpas iiarnkasqanchikman hina pagonchik chaskinanchikpaq, chaynapi allin kawsakuyman hina familiantin allin kawsananchikpaq; mana chayqa chaskinam yanapakuyta chaypaq hina hatarichisqa yanapakuqkunamanta.
Lliw runakunam derechoyoq kanchik lamkaq-masinchikkunaWan grupota formaspa otaq chayna grupokunaman pertenecespa derechonchik vechikunanchikpaq.
ISKAY CHUNKA TAWAYOQ (24)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik samananchikpaq hinaspa samarispa asirikunanchikpaq, derechoyoqtaqmi kanchik atisqanchikman hinalla sapa punchaw llamkananchikpaqpas hinaspa vacacionalninchik chaskinanchikpaqpas.
ISKAY CHUNKA PICHQAYOQ (25)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik allin kawsayta tarispa familiantin allin mikusqa, allin pachasqa hinaspa sano kawsakunapaq. Derechoyoqtaqmi kanchik amparasqa kananchikpaq, invalido kaspapas, viudo otaq viuda kaspapas, machu otaq paya kaspapas; derechoyoqtaqmi kanchik trabajota mana tarispapas otaq qonqayta ima mantenikunanchikpaq kaqta pierderuspapas amparasqa kananchikpaq.
Wiksayoq warmikunapas chaynataq warmachakunapas derechoyoqmi kanku allin mantienesqa kanankupaq. Casadómanta otaq mana casadomanta kaspapas lliw warmachakunaqa igual derechoyoqmi kanku amparasqa kanankupaq.
ISKAY CHUNKA SOQTAYOQ (26)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik educasqa kananchikpaq. Mana qollqellapaqmi primariaqa chaymi obligatorio primariayoqllapas lliw kanankupaq. Allin notanchikman hinaqa lliwmi mastaraq educakuchwanchik chaynapi imam munasqanchikman chayananchikpaq.
Educacionpa rurunqa kanan runakunapa allin kawsakuyninmi hinaspa lliw derechonkuna sumaq reqsiymi chaynapi libre kaynin allin respetasqa kananpaq. Hawkalla kaspanchikmi comprendenakunanchik huklaw nacionkunawan, wakin castakunawan hinaspa ima diospi creeqkunawanpas. Huñunasqa nacionkunatapas yanapananchikmi tukuy kay pachapi hawka kawsakuy kananpaq.
Tayta-mamakunaqa derechoyoqmi kanchik imayna educacionta familianchik chaskinanpaqpas.
ISKAY CHUNKA QANCHISNIYOQ (27)
LIiw runakunam derechoyoq kanchik maymi yachasqanchikpi ima ruray kaptinpas yanapakunanchikpaq. Yanapakuchwanmi tukuy imapi llaqtanchik sumaqílataña wiñananpaq hinaspapas derechoyoqmi kanchik chay llaqtapa imapas qowasqanchikta chaskikunapaq.
Sichum umallanchikmanta imapas valorniyoq kaqta horqoruchwan otaq pipapas manaraq rurasqanta imatapas chayraq ruwaruchwan, hinaspaqa derechoyoqmi kanchik chay paqarichisqanchikkunapa valorniyoq kasqanta amparachinanchikpaq.
ISKAY CHUNKA PUSAQNIYOQ (28)
Derechoyoqmi kanchik nacionninchikpi hinaspa lIiw nacionkunapipas runakunapa derechon valechiq organizacion kananpaq, chaynapi kay tukuy qawasqanchik derechonchik hinaspa libre kasqanchik haypananchikpaq.
ISKAY CHUNKA ISQONNIYOQ (29)
Lliw runakunam llaqtanchikpi qespinchik, chayraykum llaqtanchikpaq deberniyoq kanchik.
Derechonchik otaq libre kayninchik valechikunanchikmantaqa leyllam harkakuwachwan, chaynaqa kanman wakinpa derechonkuna otaq libre kayninku mana usurpasqa kananpaqmi, chaynapi chaqwakuna mana kananpaq. Chaynapitaq lliw runakunaqa sapakama kikin nacionninchikpi hawkalla kawsakunanchikpaq.
Kay lliw derechonchikqa otaq libre kayninchikqa manam valechisqaqa kanmanchu, sichum imayna formapipas hukllawasqa nacionkunapa munasqanpa contranpi kaspaqa.
KIMSA CHUNKA (30)
Kay qelíqapa nisqankunaman hapipakuspaqa manam pipas otaq gobiernopas imatapas ruwanmanchu, derechonchikta hinaspa libre kayninchikta usurpanankupaqa.


text:
Usikayus distritu
Usikayus distritu (kastilla simipi: Distrito de Usicayos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Usikayus llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Apulupampa walla
- Ariquma qucha
- Kallawaya hampiqkunap pallasqan yurakuna
- Kallawaya walla
- Kukaña qucha
- Q'umir umiña qucha
- Wiluyuq qucha
- Willkanuta walla


text:
Antonio José de Sucre
Antonio José de Sucre Alcalá sutiyuqqa (3 ñiqin hatun puquy killapi 1795 watapi paqarisqa Cumaná llaqtapi, Winisuylapi, 4 ñiqin inti raymi killapi 1830 watapi wañusqa Berruecos llaqtapi, Kulumbyapi), huk Winisuyla mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku.
Wuliwiya suyup iskay ñiqin umalliqninmi karqan (29 ñiqin qhapaq raymi killapi 1825 watamanta 18 ñiqin ayriway killapi 1828 watakama), Piruw suyup umalliqninmi karqan (23 ñiqin inti raymi killapi 1823 watamanta 17 ñiqin anta situwa killapi 1823 watakama).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antonio José de Sucre.


text:
Toaripi Lauti
Sir Toaripi Lauti, GCMG PC sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin ayamarq'a killapi 1928 watapi paqarisqa Gilbert wan Ellice wat'akunapi - 25 ñiqin ayamarq'a killapi 2014 watapi wañusqa Funafuti llaqtapi ), huk Tuwalu mama llaqtayuq pulitiku wan yachachiq qarqan.
1990 watamanta 1993 watakama ñawpaq kuti Tuwalupa Kamachiq runanin qarqan.
Taytan: ; Maman:
Ñawpaq warmi:Sualua Tui
Churinkuna: .
Yachaywasi:
Alma mater: Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Toaripi Lauti.


text:
Pamplona
Pamplona llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam. Nawarra pruwinsya wan Nawarra Uma llaqta.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa wata 74 a C, Pompeyo.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Barriokuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kathuliku inlisya.
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Los Sanfermines[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 6-14 Anta situwa killa San Fermín.
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Universidad Pública de Navarra (UPNA)
- Universidad de Navarra (UN)
- Universidad Nacional de Educación a Distancia (UNED)
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pamplona.
- Ayuntamiento de Pamplona
- Pamplona en la página de turismo del Gobierno de Navarra


text:
Wp/qug/Tiksimuyu
Tiksimuyu icha Allpamama (kastilla shimipi : Tierra) shuk Intipa ayllupi rumpumi kan : payka Intipa kimsaniki rumpumi kan. Killaka allpapachata muyushpaka purikun. Allpapachaka Intimanta 152,000 000 km karupi purin. Paypak karaka 6472 km karupi paypa chawpimanta tiyan. Kuyllur yachakkunaka payka 4467 hachu-hachu (4 467 000 000) watakunata charin.
Allpapachaka ashtawan yakuta charin, chaymanta payka ankash kuyllur icha ankash planita nishkami. Allpapachaka karapi, 70% yakuta 30% allpata, rumikunata, rasutapash tiyanmi, payka paypak kara hawapi wayrata charin. Yachakkunaka yuyan, 4000 hunu watamanta Allpachapi kawsayka tiyanmi. Kunan, yakupi, allpapi, wayrapipash, yurakunaka, wiwakunaka, runakunakapash kawsanmi.
Tiksimuyupi, chay allpapachakunami tiyan : Africa, Asia, Abya Yala, Europa, Australia, Antárctica. Chay hatun mamakuchami tiyan : Atlántico mamakucha, Pacífico mamakucha, Índico mamakucha, Uraypa chiri mamakucha, Chinchaypa chiri mamakucha. Paypa ashtawan hatun urkukunaka Himalaya urkukunami kan (Chumulunkma urkuka, icha Everest, Tiksimuyupak ashtawan hanak urkumi kan, payka 8848m hanakmi kan), Punasuyu urkukunamipash.


text:
Inka Wasi (sut'ichana)
Inkawasi nisqaqa kaykunatam niyta munan:
- Inkakunap rurasqan wasi, qhaway Inkakunap wasichasqankuna;
- Inka Wasi llaqta: Inka Wasi distritupi, Phirriñaphi pruwinsyapi, Lampalliqi suyupi, Piruw
- Inka Wasi (Wankawillka): Pilpichaka distritupi, Waytara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi, Piruw
- Inka Wasi (Ayakuchu): huk ñawpa llaqta, Pullu distritupi, Pariwanaqucha pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, Piruw
- Inka Wasi (Lima): huk ñawpa llaqta, Lunawana distritupi, Kañiti pruwinsyapi, Lima suyupi, Piruw
- Inka Wasi (Asway): (kastilla simipi: Ingahuasi, ñawpa pacha Qunuwasi), Kumpi kitillipi, Tumipampa kitipi, Asway markapi, Ikwadur
- Inka Wasi (P'utuqsi): Uyuni kachi quchapi, Buliwya mama llaqtapi
- Inka Wasi urqu: saywa Arhintina-Chili


text:
1我保罗奉上帝的旨意,按照在基督耶稣里所应许的生命做基督耶稣的使徒, 2写信给我亲爱的儿子提摩太.
愿父上帝和我们的主基督耶稣的恩典,怜悯和平安临到你!
勉励忠心事奉
3我日夜不停地为你祷告,对我效法祖先用清洁的良心事奉的上帝充满了感恩. 4每逢想起你流泪的情形,我就渴望见你,好使我的心充满喜乐. 5我记得你那真诚无伪的信心.你外祖母罗以和你母亲友妮基首先有了这信心,我深信你也有. 6因此我提醒你,要把上帝在我把手按在你身上时赐给你的恩赐充分发挥出来. 7因为上帝赐给我们的不是懦弱的心,而是刚强,仁爱,自律的心.
8所以,你不要羞于为我们的主做见证,也不要以我这为主被囚的人为耻,要靠着上帝的能力和我一同为福音受苦. 9上帝拯救了我们,并呼召我们过圣洁的生活,不是因为我们的行为,而是出于祂的旨意和恩典.早在万古以前,祂就在基督耶稣里把这恩典赐给我们了, 10如今借着我们救主基督耶稣的降世显明了出来.基督已经消灭了死亡,借着福音将不朽的生命彰显了出来.
11我为了这福音受委派做传道人,使徒和教师. 12我因此而遭受这些苦难,但我不以为耻,因为我知道我所信的是谁,也深信祂能保守祂所托付我的1:12 “祂所托付我的”又可翻译为“我所信托祂的”.,一直到那日1:12 “那日”指保罗站在基督面前交账的日子.. 13你要以在基督耶稣里的信心和爱心,把从我这里听到的正确教导当作典范遵守, 14要靠着住在我们里面的圣灵牢牢守住交托给你的美善之道.
15你知道几乎所有亚细亚的人都离弃了我,其中包括腓吉路和黑摩其尼. 16愿主怜悯阿尼色弗一家人,他常常鼓励我,不以我被囚禁为耻. 17他在罗马的时候千方百计寻访我的下落,直到找着我为止. 18你很清楚,他从前在以弗所怎样在各个方面服侍我.愿主再来时格外地怜悯他.
1Ñucaca, Taita Dios munashcamanta, huillagrichun Jesucristo mingashca Pablomi cani. Taita Dios Cristo Jesusmanta causaita cusha nishcatami huillacuni.
2Caitaca can Timoteomanmi quillcani: Canca ñuca cʼuyashca churi shinami cangui.
Canmanca Yaya Diospish, Apunchij Jesucristopish, jatunta cʼuyashpa, llaquishpa, sumaj causaita cushca cachun.
‘Mingashcataca alli pajtachicuilla’ nishcami
3Tutapish punllapish Diosta mañacushpaca, canta yuyarishpami, mana samashpa pagui nicunilla. Ñuca Diostaca, ñuca ñaupa yayacuna shinallataj, ima mapa yuyai illajllamari imatapish Paipajlla ruracuni. 4Ñucaca, can huacashcata yuyaricunillami. Chaimantami ñuca shungu cushicuchun, ñuca ñahuihuantaj cantaca ricusha nini. 5Cantaca, mana nij tucushpalla, crijtaj cashcataca yuyaricunillami. Cambaj abuela Loidapish, cambaj mama Eunicepish, paicunami punta alli crijcuna carca. Cantapish paicuna shinallataj, alli crij cashcata rijsinimi. 6Chashna cajpimi, cambaj jahuapi ñuca maquita churajpi Dios canman cushca ruranataca, huañucuj ninata ashtahuan japichij shina, alli catilla nini. 7Taita Diosca ñucanchijmanca, manchana yuyaita cuj espiritutaca mana curcachu. Ashtahuanpish imatapish rurai tucujta, cʼuyajta, quiquinllataj jarcarijta ruraj Espiritutamari curca.
8Chaimanta Apunchij Jesusta huillanatapish, Paita huillacushcamanta preźu tiyacuj ñucamantapish ama pingaringuichu. Ashtahuanpish Taita Dios llaquita apai tucunata cushcahuanca, canpish alli huillaimantaca llaquita apailla. 9Diosmari ñucanchijtaca, Paipajlla causachun cayashpa quishpichirca. Mana ñucanchij ima allita rurashcamantachu, chashnaca rurarca. Ashtahuanpish Paillatajmi tucuipaj ñaupa chashna ruranata munashca. Chaimantami, mana cʼuyaipajta Cristo Jesusllamanta cʼuyashpalla, ñucanchijtaca quishpichirca. 10Chashna rurasha nicushcatamari, Diosca ñucanchijta Quishpichij Jesucristota cachashpa, cunan ricuchirca. Pai shamushpamari, alli huillaita huillashpa, huañuitaca anchuchishpa, mana tucurij causaita achijman llujshichishpa ricuchirca. 11Chaita mana israelcunaman huillachunmari, ñucataca churarca. Chaimantami paicunaman huillajpish, huillagrichun mingashcapish, yachachijpish cani. 12Ñucaca, chaita pajtachingaraicumi, cai llaquicunataca apacuni. Chashna llaquita apacushpapish, manataj pingarinichu. Ñucaca, Pita crishcata yachanimari. Pai ñucaman mingashcatapish, shamuj punllacama Pai huaquichi tucuna cashcata yachanimi.
13Allita ñuca yachachishcataca, chai yuyai huaquichingui. Cristo Jesuspi shunguta churashpa, paita cʼuyashpa caticunguilla. 14Dios canman mingashca sumaj ruranataca, ñucanchijpi causacuj Diospaj jucha illaj Espirituhuan alli pajtachicunguilla.
15Asiamanta cajcuna tucuicuna ñucata shitashpa rishcataca, canllataj yachanguimi. Figelopish, Hermogenespish chai ñucata shitashpa rijcunapurami.
16Onesiforollami ñuca llaquihuan cajpica, tauca cutin cushichij shamurca. Paica, cadenacunahuan ñuca huatashca cajpipish, mana pingarircachu. Chaimanta Apunchij Jesusca, paipaj huasipi cajcunataca achcata llaquichun. 17Onesiforoca, Romaman chayamushpapish, ñucataca japingacamami mashcarca. 18Paica, Efesopipish ñucanchijta llaquishpa, achca allicunata rurashcataca canllataj allimari yachangui. Pai chashna cashcamantaca, shamuj punllapica Apunchij Jesusca, paita ashtahuan llaquishca cachun.


text:
ediciones
Artemio Huillca Galindo nisqapaq musuqchasqapura wakin kaynin
Musuq p'anqa: '''Juan Artemio Huillca Galindo''' sutiyuq runaqa ({{Pun|20|10|1923}} paqarisqa Wanta llaqtapi, Ayakuchu suyupi; 2008 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq kathuliku taytakuram, qhichwa simipi qillqaqmi, aranway ruraqmi karqan. == Kawsasqan == Juan Artemio Huillca Galindoqa Wanta llaqtapi paqarirqaspa Wanta llaqtapi yachaywasiman rirqan. Chaymantataq yachachiq kaspa yachaywasikunapi llamk'arqan. {{Pun|10|3|1966}} p'unc…


text:
Inti wañuy
Inti wañuy nisqa pachapiqa p'unchaw kachkaptin inti laqhayachkanmi, killa musuq killa (killa wañuy) pachapi tiksi muyup rakichanta llanthuchaptin. Hunt'a inti wañuy nisqataqa tiksimuyup uchuy rakichallanpi rikunchik, wakin rakinkunapitaq mana imatapas (pasaqlla hunt'a intita) icha raki inti wañuy nisqatam rikunchik. Inti wañuy kachkaptinqa, intip chimpuntam rikunchik.
1, 4 iñukunapi killa unquy kaymi atin, 2, 3 iñukunapitaq inti wañuymi. Huk iñukunapi killa manam tiksi muyup llanthunman yaykunchu.
Mana chhikapura hinachu siq'isqa.