text:
18 KAQ YACHACHIKUY
Bautizakuymantawan Dioswan amistad ruraymanta
¿Imaynatam cristianokuna bautizakunku?
¿Imakunatam ruranayki bautizakunaykipaq?
¿Imaynatam Diosman qokuykuna?
¿Imaraykutaq tukuymanta llalliqmantaqa bautizakunayki?
1. ¿Imanasqam Etiopia nacionpi kamachikuq runa Bautizakuyta munarqa?
“KAYQAYA kaypi kasqa yaku ¿imaraqtaq faltawan bautizawanaykipaq?” nispam nirqa punta pachak wata ukupi Etiopia nacionpi kamachikuq runa. Diosta serviq Felipem Jesus Mesias kasqanmanta Bibliawan yachachirqa. Chay kamachikuqqa anchatapunim kusikurqa yacharusqanmanta, chaymi bautizaykunanpaq mañakurqa (Hechos 8:26-36).
2. ¿Imanasqapunitaq bautizakuypiqa piensanaykiña?
2 Sichu kay librota qallariymantapacha Jehová Diospa testigonwan estudiarunkiña hinaptinqa tapukuchkankipaschá: ‘¿Imaraqtaq faltawachkan bautizakunaypaqqa?’, nispa. Yacharunkiñam runakuna Paraisopi wiñaypaq kawsanankupaq Bibliapa prometesqanmanta (Lucas 23:43; Apocalipsis 21:3, 4). Yacharunkitaqmi wañuqkuna imayna kasqankumanta chaynataq kawsarimuy kananmantapas (Eclesiastes 9:5; Juan 5:28, 29). Yaqapaschá Jehová Diospa testigonkunapa huñunakuyninkunaman richkanki hinaspapas Diosta munasqanman hina yupaychasqankuta qawachkanki (Juan 13:35). Segurochariki Jehová Dioswan sumaq amistadta rurachkankiña.
3. a) ¿Imatataq Jesusqa qatiqninkunata kamachirqa? b) ¿Imaynataq cristiano bautizakuyqa?
3 ¿Imaynatam qawachiwaq Jehová Dios serviy munasqaykita? Qatiqninkunatam Jesus kamachirqa: “Llapallan nacionpi runakunaman rispayá [. . .] bautizamuychik”, nispa (Mateo 28:19). Jesuspunim bautizakusqanwan qawachirqa lliwpas bautizakunanchikpaq. Ichaqa manam Jesustaqa umanpichu yakuwanqa maqchiyllaqa-maqchirqaku (Mateo 3:16). Griego rimaypi bautizay ninanqa yaku ukupi entero cuerponchikta “challpuymi”. Chaynaqa cristiano bautizakuyqa yaku ukuman entero cuerpo challpuymi.
4. ¿Imatam qawachin bautizakuq runaqa?
4 Jehová Dioswan amistad rurayta llapallan munaqkunaqa bautizakunankum. Bautizakuqqa Diospa munayninta ruray munasqantam qawachichkan chaynataq Diospa munayninta ruraspan kusikusqantapas (Salmo 40:7, 8). Bautizakunapaq imam ruranamanta yachaykusunchik.
YACHAYTAWAN IÑIYTAM HAYPANA
5. a) ¿Imatam puntataqa ruranayki bautizakuyta munaspaykiqa? b) ¿Imanasqataq ancha allinpuni huñunakuykunaman riyqa?
5 Bautizakunapaq punta kaq ruraytaqa ñam cumplichkankiña. ¿Imaynata? Biblia estudiasqaykipi Jehová Diosmantawan Jesucristomanta yachaspaykim (Juan 17:3). Ichaqa astawanraqmi yachaytaqa haypawaq. Cristianokunaqa munanikum Jehová Dios imam ‘munasqanmanta entiendeykachisunaykita’ (Colosenses 1:9). Jehová Diospa testigonkunapa huñunakuyninkunam yanapasunki chay yachayta haypanaykipaq. Chaymi huñunakuykunaman riytaqa amam dejanaykichu (Hebreos 10:24, 25). Chay huñunakuykunaman sapa kutilla riptikiqa Jehová Diosmanta yachaynikim astawan masyarinqa.
6. ¿Bibliapa lliw yachachikuyninkunataraqchu yachana Bautizakunapaqqa?
6 Bautizakunapaqqa manam Bibliapa lliw yachachikuyninkunataraqchu yachanaykiqa. Yuyariy, Etiopia nacion kamachikuq runa Bibliamanta imallatapas yachachkaspanpas yanapanataraqmi necesitarqa astawan yachananpaqqa (Hechos 8:30, 31). Chaynam qampas astawanraqmi yachanayki. Diosmanta yachaynikiqa manam haykapipas tukunqachu (Eclesiastes 3:11). Ichaqa Bautizakunaykipaqqa yachanaykim Bibliamanta yachanapaq kaq yachaykunata hinaspapas chaykunapim iñinayki (Hebreos 5:12). Ejemplopaq, yachanaykim wañuqkuna imayna kasqankumanta, imarayku Diospa sutinpas Gobiernonpas ancha allinpuni kasqanmanta.
7. Bibliata estudiasqaykiman hina, ¿imatam sonqoykipi wiñachinayki?
7 Chaywanpas, manam yachayllachu-yachana, Bibliaqa ninmi “mana iñiyniyoq kaspaqa Diostaqa manam agradachwanchu”, nispa (Hebreos 11:6). Bibliam willakun ñawpa Corinto llaqta wakin runakuna cristianokunapa willakusqankuta uyariruspanku ‘iñikuspa bautizakusqankumanta’ (Hechos 18:8). Chaynatachá qampas rurayta munanki. Bibliata estudiaspaqqa iñinaykipunim Biblia Diospa Palabran kasqanpi. Iñinaykitaqmi Diospa promesankuna cumplikunanpi chaynataq rantinchikpi churin Jesucristopa wañukusqanwan salvaykusunaykimantapas (Josuey 23:14; Hechos 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17).
BIBLIAPA YACHACHIKUYNINKUNAMANTA WILLAKUY
8. ¿Imam tanqasunki yachasqaykikunamanta rimarinaykipaq?
8 Qaqa hina iñiyniki kaptinqa yachasqaykikunamanta astawan rimanaykipaqmi tanqasunki (Jeremias 20:9). Arí, Diosmantawan munayninmantam rimariyta munankipuni (2 Corintios 4:13).
9, 10. a) ¿Pikunamanmi Bibliapa yachachikuyninkunamanta willakuyta qallariwaq? b) ¿Imatam rurawaq Jehová Diospa testigonkunawan kuska predicayta munaspaykiqa?
9 Qallarinapaqqa, Bibliapa wakin yachachikuyninkunamantam sumaqllata willakuwaq aylluykikunaman, amistadnikikunaman, vecinoykikunaman chaynataq llamkaqmasikikunamanpas. Chaymantañataqmi Jehová Diospa testigonkunawan arreglo rurakusqanman hina kuskaña predicaytapas munanki. Chayna kaptinqa ama recelaspa Bibliamanta yachachisuqnikiwan rimariy. Yachachisuqniki predicanaykipaq hinaña kasqaykita reparaptinqa, iskay ancianokunawan iskaynikichik rimarinaykichikpaqmi arreglota rurakunqa.
10 Chaynapim astawan reqsinki Diospa llaqtanpi nanachikuq ancianokunata (Hechos 20:28; 1 Pedro 5:2, 3). Paykunam kaykunapi reparanqaku: Bibliamanta yachanapaq kaq yachachikuykunata entiendesqaykipi, chaykunapi iñisqaykipi, yachasqaykiman hina imayna kawsasqaykipi chaynataq cheqaqtapuni Jehová Diospa testigon kayta munasqaykipipas. Chayna kaptinqa willasunkikum manaraq bautizasqa predicaq kanaykipaq, chaynapim Jehová Diospa testigonkunawan kuska predicayta qallarinki.
11. ¿Predicaq kayta munaqkunaqa imakunatataq saqenanku?
11 Wakin kutikunapiqa ancianokunam qawanku predicay munaqpa imayna kawsayninta tikranantaraq. Chayraykum predicaqña kanaykipaqqa kay hatun huchakunamanta karunchakunayki: millakuypaq aychapa munasqan huchapakuykunamanta, machakuymanta, coca akuymantawan cigarro pitaymantapas (1 Corintios 6:9, 10; Galatas 5:19-21).
WANAKUYMANTAWAN DIOSMAN KUTIRIKUYMANTA
12. ¿Imanasqataq huchanchikkunamanta wanakunanchik?
12 Bautizakunapaqqa huk ruraykunataraqmi ruranayki. Apostol Pedrom nirqa: “Chaynaqa huchaykichikmanta wanakuspayá Diosman kutirikuychik”, nispa (Hechos 3:19). Sonqonmantapuni huchanmanta wanakuqqa anchatapunim pesakun rurasqankunamanta. Ichaqa manam hatun huchapi kawsaqkunallachu wanakunankuqa, lliwpas wanakunanchikmi. ¿Imanasqa? Llapallan runakunam huchallikuq kanchik, chaymi huchanchikmanta Dios pampachaykuwananchikta necesitanchik (Romanos 3:23; 5:12). Bibliata manaraq estudiachkaspaykiqa manam Diospa munaynintaqa yacharqankichu. Chayraykum Diospa munasqanman hinaqa mana kawsakurqankichu. Chaymi huchanchikkunamantaqa wanakunanchikpuni.
13. ¿Ima ninantaq Diosman kutirikuyqa?
13 Huchamanta wanakuruspaqa allin ruraymanñam kutirikunanchik. Diosman kutirikuyqa manam huchakunamanta pesapakuyllachu, aswanqa ñawpa kawsasqanchikpi mana allin rurasqanchikkunata saqeymi. Kallpanchakunaykipunim Diosman kutirikusqaykimantapacha allin kaqllataña ruranaykipaq. Bautizakunaykipaqqa huchapi kawsasqaykimantam wanakunayki hinaspapas Diosmanmi kutirikunayki.
KIKINCHIKMANTA DIOSMAN QOKUYNINCHIK
14. ¿Imatawanraqmi ruranayki manaraq bautizakuchkaspa?
14 Manaraq bautizakuchkaspaqa kaytawanmi ruranayki: Jehová Diosmanmi qokunayki.
15, 16. ¿Ima ninantaq Diosman qokuyqa, imataq kallpanchawasun chayta rurananchikpaq?
15 Diosman qokuyqa sonqomanta mañakuypi Jehová Diosllapaqña kawsanapaq prometekuymi (Deuteronomio 6:15). Ichaqa, ¿imaraykutaq Diosmanqa qokuykuna? Kay tupanachiypi yuyaymanasun: huk qarim huk warmita ninman, astawan reqsiykuytam munayki nispa. Warmita astawan reqsispam hinaspa sumaq kayninkunapi astawan reparaspam paytaqa astawan kuyanqa. Chayna kaptinqa, casarananpaqñam rimapayanqa. Casarakuspaqa imaymana rurayniyoqmi astawan tarikunqa. Ichaqa, payta kuyayninmi chaykunata rurananpaq kallpanchanqa.
16 Jehová Diosta reqsispanchikmi hinaspapas kuyaspanchikmi kallpanchasqa tarikunchik payllapaqña kawsaspa payllataña yupaychananchikpaq. Jesucristota qatikuyta munaqqa manañam ‘kikillanpaqqa kawsananñachu’ (Marcos 8:34). Sichu imamantapas Diosta puntata kasukusunchik chaynataq munasqanchikkunatapas qepaman churasunchik hinaptinqa manañam kikillanchikpaqchu kawsasunchik. Manaraq bautizakuchkaspaqa Diospa munaynin rurayta puntapi churanaykipaqmi akllakunayki (1 Pedro 4:2).
AMA MANCHAKUYCHU JEHOVÁ DIOSMAN QOKUYTAQA
17. ¿Imanasqataq wakinkunaqa Diosman qokuyta manchakunku?
17 Wakin runakunaqa Jehová Diosman qokuytam manchakunku. Manchakunkupaschá Diosman qokusqankuta mana cumpliptinku cuentallikunankumanta. Piensankupaschá huchallikuruptinku Jehová Diosta piñachinankumanta, chaymi Diosman mana qokunkuchu.
18. ¿Imataq kallpanchasunkiman Jehová Diosman qokuykunaykipaq?
18 Jehová Diosta astawan kuyaspaykim kallpanchasqa tarikunki payman qokuykunaykipaq chaynapi qokusqaykiman hina kawsanaykipaqpas (Eclesiastes 5:4). Diosman qokusqayki qepamanqa ‘Señorpa qatiqnin hina allinta kawsanaykipaqmi hinaspapas paypa munasqanta ruranaykipaqmi’ kallpanchasqa tarikunki (Colosenses 1:10). Diosta kuyaynikim yanapasunki Diospa munaynin kasukuyta mana sasa hinata qawanaykipaq. Yaqapaschá apostol Juan hina qampas ninki: “Diosta kuyaspanchikqa kamachikuyninkunatapas kasukunchikmi, kamachikuyninkunaqa manam llumpay sasachu”, nispa (1 Juan 5:3).
19. ¿Imanasqataq mana manchakunaykichu Jehová Diosman qokuykuyta?
19 Manam chuyay-chuyayraqchu kananchik Jehová Diosman qokuykunapaqqa. Payqa yachanmi atisqanchikta mana atisqanchiktapas, chaymi atisqallanchikta kamachiwanchik (Salmo 103:14). Paymi yanapasunkipuni allin kawsakunaykita munasqanrayku (Isaias 41:10). Segurom kawaq tukuy sonqoykiwan Jehová Diospi iñikuptiki ‘munasqanman hina kawsachisunaykimanta’ (Proverbios 3:5, 6).
DIOSMAN QOKUSQAYKITA QAWACHIY BAUTIZAKUSPA
20. ¿Imatawanraqmi rurananku Diosman qokuykuqkunaqa?
20 Yacharusqanchikman hinaqa yaqapaschá oracionpi Jehová Diosman qokuykuyta munachkankiña. Ichaqa Diosta cheqaptapuni kuyaqkunaqa kaytaraqmi rurananku: Diosman qokuykusqankumantam runakunaman ‘willakunanku’ (Romanos 10:10). ¿Imaynatam chayta rurana?
21, 22. ¿Imaynatam runakunapa qayllanpi Jehová Diosman qokurusqaykita ‘willakuwaq’?
21 Bautizakuyta munaptikiqa congregacionnikipi ancianomasinkunawan ruranankupaq yanapaq ancianomanmi willakunayki. Paymi rimanqa huk ancianokunawan Bibliapa yachanapaq kaq tapukuykunamanta qanwan rimarinankupaq. Bautizakunaykipaq allin kasqaykita ancianokuna tantearuptinkuqa willasunkikum hamuq asambleakunapi bautizakunaykipaq. * Bautizakuna punchawpiqa bautizakuqkunapaq yachachikuypim qawachikun imam bautizakuy kasqanmanta. Chay yachachikuy tukupaytam bautizakuqkunata asambleapi yachachikuq iskay tapukuykunata ruran, paykunañataqmi kallpawan kutichinku. Chaynapim Diosman qokuykusqankuta llapallan runakunaman ‘willakuchkanku’.
22 Bautizakuynikiqa Diosmanña qokusqaykitam lliwman qawachin chaynallataqmi Jehová Diospa testigonña kasqaykitapas. Bautizakuqkunaqa yakupim chinkaykunankukama challpuchikunku chaynapi Diosmanña qokurusqankuta qawachinankupaq.
BAUTIZAKUSQAYKIMAN HINA KAWSAKUYMANTA
23. ¿Ima ninantaq “Taytapa, Churipa hinaspa Chuya Espiritupa sutinpi” bautizakuyqa?
23 Jesusqa qatiqninkunatam nirqa “Taytapa, Churipa hinaspa Chuya Espiritupa sutinpi” bautizakunankupaq (Mateo 28:19). Taytapa sutinpi bautizakuyqa tukuy unanchaq Dios kasqanta reqsikuymi, Churipa sutinpi bautizakuyñataq kamachiqninchik kananpaq akllasqa kasqanta reqsikuymi (Salmo 83:18; Mateo 28:18). Chuya espiritupa sutinpi bautizakuyñataqmi Diospa tukuy imatapas atiq kallpan reqsikuymi (Galatas 5:22, 23; 2 Pedro 1:21).
24, 25. a) ¿Imawanmi tupachichwan bautizakuytaqa? b) ¿Ima tapukuytataq kutichinanchik?
24 Bautizakuyqa manam yakupi challpukuyllachu. Ancha valorniyoq ruraymanmi rikchakun. Yakupi challpukuyqa munasqallanchikman hina kawsasqanchikmanta “wañuymanmi” rikchakun. Yakumanta lloqsimuyñataqmi qawachin bautizakusqaykimantapacha Jehová Diospa munayninta ruranaykipaqña kawsarimusqaykita. Ama haykapipas qonqaychu kikin Jehová Diosmanpuni qokurusqaykita, manam llamkaymanchu ni runakunapa piensasqanmanchu, manataqmi runakunamanchu nitaq huk rikchaq ruraymanchu. Diosman qokurusqaykiwanmi chaynataq bautizakusqaykiwanmi Jehová Dioswan sumaqllaña amistad rurayta qallarichkanki (Salmo 25:14).
25 Ichaqa manam bautizakusqallaykiwanchu salvasqaqa kanki. Apostol Pabloqa qellqarqam: “Manchakuywan hinaspa respetowanyá salvasqa kasqaykichik qespichiypi riychik”, nispa (Filipenses 2:12). Bautizakuyqa Diosman hukllawasqa kanapaq qallariyllaraqmi. Ichaqa, ¿imatam rurananchik Diosman hinalla hukllawasqa kanapaq chaynataq kuyakuyninpi takyananchikpaqpas? Tukupay kaq yachachikuymi kay tapukuytaqa kutichinqa.
^ par. 21 Jehová Diospa testigonkunapa asambleankunapim bautizakuq munaqkunaqa bautizakunku.


c: text/html

text:
Illanchaykuy
Illanchaykuy (kastilla simipi: radioactividad) nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchayninmi.
Kay hinam illanchaykuykunam:
- Alpha illanchay (Ilyup iñuku huk'inkuna): pisilla t'uksiq illakuna (wayra pachapi 15 cm), mikhusqa imayaykunapi ancha millaq
- Bita illanchay (Iliktrun illanchay, Pusitrun illanchay): aswanña t'uksiq illakuna
- Gamma illanchay (Iliktrumaqnitiku illanchay): sinchita t'uksiq illakuna
Illanchaykuyqa runapaq, huk kawsaqkunapaqpas ancha millaqmi. Sinchi illanchaykuy runata wañuchinmi.
Illanchaykuy ismuykuy nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchaspa ismuykuyninmi.
Kay hinam ismuykunku:
- Alpha illanchay kaptinqa, iñuku huk'iqa iskay prutuntam iskay niwtruntapas chinkachin. Kay hinam iñuku wisnu tawa iñuku tupuwan chhallayan, iñuku ñiqintaq iskaywanmi pisiyan.
- Bita illanchay iliktrun kachasqa kaptinqa, iñuku huk'ipiqa huk niwtrun prutunman t'ikrakun, chaywanmi iñuku ñiqin hukwanmi mirakun. Iñuku wisnutaq aschallawanmi chhallayan. Pusitrun kachasqa kaptintataq, prutun niwtrunmanmi t'ikrakun.
- Gamma illanchay kaptinqa, manam iñuku ñiqichu, manapas iñuku wisnuchu hukchakun.
Ima illanchaykuq iñuku rikch'aqqa sapaq kuskan ismuykuy mit'ayuqmi. Chay kuskan ismuykuy mit'anpiqa imayaypa iñukunkunap kuskan kaqnin wakin imayaypa iñukukunam tukukun, alpha icha bita illanchaspa.
Sallqapi huk illanchaykuq iñuku rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Uranyu 235U, 238U
- Thoryu 232Th
- Radyu q'illay 226Ra, 228Ra
- K'illimsayaq 14C
- Trityu 3H
- Radun 222Rn
- Kalyu 40K
- Polonyu 210Po

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Andres Tupaq Amaru
Andres Mendigure Tupaq Amaru sutiyuq runaqa huk indihina ankalli runas karqan, Tupaq Amaru iskay ñiqinpa kunchansi, Pedro Willka Apasawan Surata llaqtata ch'utaypa pusaqninsi.
4 ñiqin aymuray killapi 1781 watapi iskay kaq kuti Surata ch'utiyta pusarqan, 20.000 indihina awqaqkunata pusaspa. Mayup yakunkunata hark'aspa llaqtapi ispañulkunata atipayta munarqan.
Yananqa Gregoria Apazas karqan, Tupaq Katarip panansi.
Surata 4 ñiqin chakra yapuy killapi 1781 watapi atipasqa kaptinsi, Tupaq Katarita yanapaq hamurqan. Asankaru 1781 watapi atispa kaptin, hap'isqa karqan, ichataq indultasqa karqan.
Sikuwani qasi 1782 watapi ari ninakusqa kaptin, musuqmanta taripasqa karqan, Ispañaman qarqurqanku.


text:
Tax Deductibility/qu
United States
Wikimedia Foundation nisqaqa mana qhatuna khuyapayana tantanakuymi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi US IRS Code Section 501(c)(3) nisqawan takyachisqa. Chayrayku Hukllachasqa Amirika Suyukunapi kawsaq runakunaqa icha tantanakuykunaqa impuwistu hamuypallana kachkayninmanta allinchakunqachá.
Other countries
Wikimedia Foundation nisqaqa mana qhatuna khuyapayana tantanakuymi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi US IRS Code Section 501(c)(3) nisqawan takyachisqa. Chayrayku Hukllachasqa Amirika Suyukunapi kawsaq runakunaqa icha tantanakuykunaqa impuwistu hamuypallana kachkayninmanta allinchakunqachá. Mana Hukllachasqa Amirika Suyukunapi tiyaq runakunap icha tantanakuykunap qaranankunaqa manachá impuwistu hamuypallanapaq akllanachu kanqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapichu wakinpichu. Hinaspaqa, qaraqkunaqa kikinpa mama llaqtanpim impuwistumanta kunayta mañakuchun. Ima mama llaqtapas Wikimedia hina mamallaqtapura tantanakuypa qaranapaq mañakuyninta mana saqillaptinqa icha khuyapayana qaraymanta impuwistuta manuchaykuptinqa, Wikimedia nisqaqa chaypi tiyaq runakunamanta icha tantanakuykunamanta qaranankunata manam mañakuyta munanchu.


c: application/epub+zip

text:
Kaykunamanta yachachin
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
¿Confianapaqchu runakunaq profetizasqan? 3
¿Pillan hamuq tiempomanta yachanman? 4
Jehová Diospa testigonkunawan rimaspa: ¿Iñinkuchu Jesuspi Jehová Diospa testigonkuna? 8
Paykuna hina kay: Espada hina t’urpusqan nanaytan aguantarqan 12
BIBLIAMANTA HUK TAPUKUYKUNA: ¿Biblia Diospa siminpunichu?
(Ñit’iykuy ENSEÑANZAS BÍBLICAS > PREGUNTAS SOBRE LA BIBLIA nisqapi, español simipi)
QALLARIYPI KAQ | ¿PILLAN HAMUQ TIEMPOMANTA YACHANMAN?
¿Iman hamuq tiempopi kanqa? ¿Yachayta munawaqchu? “Arí” nishankichá. Hamuq tiempomanta yachayta munasqanchisraykun imaymana willakuykuna rikhurimun.
CIENTIFICOKUNA: Paykunaqa askha qolqetan gastanku, ancha allin maquinakunawantaqmi yanapachikunku kay pacha qhellichakusqanmanta imakuna kananta yachanankupaq, maypi parananta mana paranantapas.
TANTEAQKUNA: Paykunan tanteanku mayqen político ganananta otaq ima negocio ruway allin kasqanta. Warren Buffett qhapaq runan allinta tantean negociokuna ruwaymanta, chaymi payta sutichanku “profeta” nispa. Nate Silver runapas imaymanata qhawarispan allinta tantean mayqen político ganananta, ima película ganananta, hukkunatapas.
ÑAWPA QELQAKUNA: Wakinmi ninku: “Chay qelqakunapin tarikun hamuq tiempomanta willakuykuna”, nispa. Askha runakunan ninku Nostradamus sutiyoq runaq qelqasqan kay tiempopi hunt’akusqanta. Hinaspapas calendario maya nisqapin willarqan 2012 wata 21 diciembre killapi kay pacha chinkapunanta.
RELIGIONKUNAPI UMALLIQKUNA: Paykunan willarqanku pachantinpi manchay ñak’ariykuna kananta, chaywantaqmi askha runakunata huñurqanku. Profeta Harold Camping runan qatikuqninkunawan willarqanku 2011 watapi kay hallp’a tukukapunanta, ichaqa yanqan karqan rimasqankuqa.
WATUQKUNA: Paykunan ninku hamuq tiempopi imachus sucedenanta. Edgar Cayce, Jeane Dixon runakunaq willasqanku wakinña hunt’akurqan chaypas, askhan mana hunt’akurqanchu. Jeane Dixon runan willarqan 1958 watapi tercera guerra mundial kananta. Edgar Cayce runapas willarqanmi Nueva York llaqta 1970 watakunapi lamar-qochaman chinkaykapunanta.
¿Yachasunmanchu hamuq tiempopi imakuna kananta? Chayta yachayqa allinninchispaqmi kanman, ¿imarayku? Sichus yachasunman hamuq tiempopi imakuna kananta chayqa, chayman hinan imatapas ruwasunman.
QALLARIYPI KAQ
Llapallanchismi hamuq tiempomanta yachayta munanchis, chaymi tapukunchis: “¿Aswan allin kawsaychu kanqa wawaykunapaq? ¿Chinkachisqachu kanqa kay hallp’a? ¿Imatan ruwayman hamuq tiempopi aswan allin kawsayniyoq kanaypaq?”, nispa. Chaykunataqa tapukunchis thakpi, mana manchakuspa kawsayta munaspan. Hamuq tiempopi imachus kananta yachaspaqa, chayman hinan imatapas ruwasunman.
¿Yachanmanchu pillapas hamuq tiempopi imakuna kanantapas? Hamuq tiempomanta willakuqkunaq nisqanqa iskay kinsallan hunt’akurqan. Diospa willasqanmi ichaqa llapanpuni hunt’akun. Biblian nin: “Qallariymantapachan willani qhepaman imaynachus tukukunanta, qhepaman imachus kanantan ñawpaqmantaña willani”, nispa (Isaías 46:10). ¿Diospa ima profeciankunan hunt’akurqan?
¿Yanapawasunmanchu ñawpa tiempopi Diospa willachisqan profeciakuna imayna hunt’akusqanmanta yachay? Arí yanapawasunmanmi. Chaypaq kaywan rikch’anachisun. Tiempomanta yachaq runa sapa kutilla willasqan hunt’akunman chayri, ¿iskayasunmanchu paymanta? Manapunichá, aswanchá sapa tutamantan uyarisunman chay p’unchay parananpaq otaq ruphayananpaq willasqanta. Diospa willachisqan profeciakuna hunt’akusqanmanta yachasqanchispas yanapawasunmanmi hamuq tiempomanta profeciakunapi confiananchispaq.
¿Ima niwaqmi huk hatun llaqta thunichisqa kananmanta profetaq willasqan qhepaman hunt’akuqtin? ¡Anchatachá admirakuwaq! Chay hinatan Diospas huk profetanwan willachirqan Nínive llaqta thunichisqa kananta (Sofonías 2:13-15). ¿Hunt’akurqanchu chay profecía? Huk qelqakuna nisqan hina, qanchis pachak watakuna ukhupin, manaraq Jesús hamushaqtin, Babilonia, Media llaqtakunamanta soldadokuna Nínive llaqtaman phawaykurqanku, chayqa sucederqan chay profecía 15 wata willakusqan qhepamanmi. Diosmi willachisqaña Nínive llaqtata ‘ch’inneqta hina ch’akiman tukuchinanta’. Chay llaqtaqa 518 kilómetro hinan karqan, chaywanpas manan hap’ikapurqankuchu aswanmi thunispan q’ara pampaman tukuchipurqanku. Chaytaqa manan mayqen tanteaq runapas yachayta atinmanchu karqan.
Diospa huk profetanmi 300 wata ñawpaqta willarqan huk runa altar patapi runakunaq tullunta ruphachinanta, willarqantaqmi chay runaq sutinta, mayqen familiamanta kananta, ima llaqtapi ruphachinan kasqantapas. Chay willasqanqa llapallanmi hunt’akurqan. ¡Kay tiempopi chay hina profeta kanman chayqa, ancha allin reqsisqachá kapunman! Diosmi willachirqan Davidpa mirayninmanta Josías, Betel llaqtapi runakunaq tullunta ruphachinan kasqanta (1 Reyes 13:1, 2). ¿Hunt’akurqanchu chay profecía? Arí, 300 wata qhepamanmi Davidpa mirayninmanta Josías nacerqan. Paymi “kamachirqan aya tulluta horqomunankupaq. Chaytataq [Betelpi kaq] altar patapi ruphachirqan” (2 Reyes 23:14-16). ¡Manan runallaqa chayta yachanmanchu karqan!
Sichus pipas willanman huk atiyniyoq llaqta thunisqa kananta, chay llaqtata thuniq manaraq nacemushaqtin chayqa, anchatachá admirakusunman. Chay hina willakuytan profetanwan Dios willachirqan. Willachirqanmi huk runa Ciro sutiyoq huk atiyniyoq llaqtata thunichipunanta, judío runakunata kamachi kasqankumanta kacharichipunanta, Dios yupaychana wasi yapamanta hatarichisqa kananpaq yanapakunantawan. Hinaspapas enemigonta atipananpaq mayuta ch’akichinan kasqanta, enemigokunaq llaqta punkun kicharparisqa kanantapas (Isaías 44:27-45:2). ¿Hunt’akurqanchu chay willachisqan? Huk librokuna nisqan hina hunt’akurqanmi. Rey Ciron Babilonia llaqtata atipananpaq llaqtaq qayllanpi mayuta huk ladoman kichaspa ch’akichirqan. Hinaspapas punku kicharayasqa kasqanraykun soldadokuna haykurqanku. Qhepamanmi rey Ciro, Diosta mana reqsishaspa, judiokunata kacharipurqan kamachirqantaq Jerusalenpi yupaychana wasita allichanankupaq (Esdras 1:1-3). Chay hina willakuykunataqa Diosllan willachinman karqan.
Kaypin yacharunchis kinsa profeciakuna hunt’akusqanmanta, ichaqa manan chayllachu hunt’akurqan. Ñawpaq tiempopi Israel llaqtata umalliq Josué runan llaqtata nirqan: ‘Qankunan tukuy alma, tukuy sonqo Señor Diospa sumaq nisqasuykichista llapanta hunt’asqanta reqsinkichis, payqa llapantapunin rimarisqantaqa hunt’arqan’, nispa (Josué 23:1, 2, 14). Arí, chay tiempopi Israel runakunaqa paykuna kikinkun rikurqanku Diospa lliw rimasqan hunt’akusqanta. ¿Imaraykun Diospa lliw rimasqan hunt’akun? Mana runakunaq willasqan hinachu kasqanrayku. Chayta yachasqanchismi anchata yanapawanchis hamuq tiempopaq profeciakunapi confiananchispaq.
Runakunaqa cienciamanta yachasqankuman hina, tanteasqankuman hina otaq atiyniyoqpaq yuyaykusqankuman hina imatapas willanku. Willasqanku qhepamantaq suyanku imachus sucedenanta (Proverbios 27:1).
Diosmi ichaqa tukuy imatapas yachan. Yachanmi runakuna imayna kasqankuta, ima ruway munasqankutapas. Chaymi yachanña huk runa otaq huk nación imaynapi tarikunanta. Hinaspapas Diosqa munayninman hinan imatapas ruwachinman otaq cambianman. Pay kikinmi nin: “Rimasqay simiyqa manan hinallachu kutimuwanqa, aswanpas imachus munasqaytan ruwanqa”, nispa (Isaías 55:11). Wakin profeciakunan willashan hamuq tiempopi imakuna ruwananmanta, chaytan Diosqa hunt’anqa.
¿Kashanmanchu allin willakuykuna ñoqanchispaq wawanchiskunapaqpas? Arí, kashanmi. Kaypi yuyaykusun: ¿Imatan ruwasunman lloqlla kananta yacharqospa? Kaqratochá tukuy atisqanchista ruwasunman llaqtamanta ayqenapaq. Chay hinatan ruwananchis hamuq tiempopaq Diospa willachisqanta yachaspapas. Arí, Diosmi willachiwashanchis hamuq tiempopi imachus sucedenanta, chayqa manan runakunaq willasqanwan tupanchu. (Qhaway “¿Imatan Dios willachiwanchis hamuq tiempomanta?” nisqa recuadrota.)
Biblian willashan imachus hamuq tiempopi kananta, llapallanchistaqmi chaytaqa yachasunman. Dios kikinmi niwanchis: “Qallariymantapachan willani qhepaman imaynachus tukukunanta [...]. Ñoqan nini: Yuyaykusqaykunan hunt’akunqa, tukuy ima munasqaytan ruwasaq”, nispa (Isaías 46:10). Llapallanchismi sumaq kawsayman aypasunman. Chaymanta astawan yachanaykipaq Jehová Diospa testigonkunata tapukuy. Paykunaqa manan watuqchu, espiritukunawan rimaqchu, nitaq imatapas willanankupaq atiyniyoqchu kanku. Paykunaqa Bibliatan estudianku, chaypi yachasqankuman hinataqmi willasunkikuman hamuq tiempomanta.
JEHOVÁ DIOSPA TESTIGONKUNAWAN RIMASPA
Qhawarisun imaynatas Testigokuna runakunawan parlarinku chayta, chaypaqmi Antonio sutiyoq Testigo Luis runawan parlarinqa.
Antonio: Imaynalla kashanki Luis, kusikunin yapamanta tupasqanchiswan.
Luis: Ñoqapas kusisqan kashani qanwan tupaspa.
Antonio: Chayllaraq lloqsimuq Qhawaq, ¡Rikch’ariy! revistakunatan apamushayki. Sumaq temakunan kashan leenaykipaq.
Luis: Anchatan agradecekuyki. Ichaqa manaraq ripushaqtiykin tapukuyta munasharqayki.
Antonio: ¿Imamantachá?
Luis: Qayninpakunallan huk llank’aqmasiyman willasharqani apamuwasqayki revistakuna ancha allinpuni kasqanta. Hinan niwarqan: “Aman chay revistakunataqa leenkichu, Testigokunaqa manan Jesuspi iñinkuchu”, nispa. Chaymi nirqani: “Revistakuna apamuwaqniyta tapusaq”, nispa. ¿Cheqaqtachu Jesuspi mana iñinkichis?
Antonio: Allinmi chay tapukusqayki. Pimantapas yachayta munaspaqa aswan allinmi pay kikinta tapukuy, riki.
Luis: Arí, cheqaqmi chayqa.
Antonio: Testigokunaqa iñiykun Jesuspi. Ñoqaykuqa salvaqniykuta hinan paytaqa qhawariyku.
Luis: Chaytan ñoqapas sonqoypi yuyaykusharqani. Llank’aqmasiy huk hinata niwasqaraykullan tapukuyta munasharqayki. Hinaspapas manan hayk’aqpas chaymantaqa rimarqanchischu.
Antonio: Arí, manan rimarqanchischu. Ñoqaykuqa predicasqaykupin runakunaman Bibliapi textokunata rikuchiyku Jesuspi iñiy ancha importante kasqanmanta. ¿Manachu kunan chay textokunata qhawasunman?
Luis: Riki, allinmi kanman.
Antonio: Ñawpaqta leesun Juan 14:6 textota. Chaypin Jesús qatikuqninkunata nirqan: “Ñoqan kani ñanpas, cheqaq-kaypas, kawsaypas. Pipas ñoqallantapunin Yayamanqa chayanqa”, nispa. Chaypi nisqan hina, ¿imaynatan Yayaman chayasunman?
Luis: Jesuspa yanapayninwanmi.
Antonio: Arí. Chaypin Testigokunapas iñiyku. Bibliamanta yachasqaykiman hina, ¿piqpa sutinpitaq mañakunanchis?
Luis: Jesuspa sutinpiyá, riki.
Antonio: Arí, chaymi ñoqapas Jesuspa sutinpipuni mañakuni. Chaytan llapa Testigokunapas ruwayku.
Luis: Allinmi chay ruwasqaykichisqa.
Antonio: Arí. Kunanqa Juan 3:16 textotañataq qhawarisun. Chaypin pisillapi willashan Jesuspa kawsayninmanta predicasqanmantawan, chaytan sutichanku “huch’uy evangelio” nispa. ¿Leewaqchu?
Luis: Riki, nishanmi: “Diosqa anchatapunin runakunata munakurqan, chaymi sapan Churinta kachamurqan, pipas paypi iñiqqa ama wañunanpaq, aswanpas wiñay kawsayniyoq kananpaq”.
Antonio: Gracias Luis. ¿Hayk’aqllapas chay textota leerqankichu?
Luis: Manan, ichaqa iglesiaypi leeqtinkun uyarirqani.
Antonio: Yaqa llapa runakunan chaypi nisqanta yachanku. Chaypi Jesús nisqan hina, Diosqa munanmi wiñaypaq kawsananchista. Ichaqa, ¿imatan chaypaq ruwananchis?
Luis: Iñiyniyoqmi kananchis.
Antonio: Arí, chaypiqa Diospa phiwi Churin Jesuspi iñinanchismantan rimashan. Hinaspapas Qhawaq revistapin willashan Jesuspi iñispalla wiñay kawsayniyoq kananchista. 2 paginapin willashan Diospa Gobiernonpi kamachikuq Jesuspi iñinanchispaq chay revista lloqsimusqanta. Paymi ñoqanchisrayku wañurqan wiñay kawsayta chaskinanchispaq.
Luis: Mmm... ¡revistaykichispipunimá willashasqa Jesuspi iñisqaykichismanta!
Antonio: Arí.
Luis: Chhaynaqa, ¿imaraykutaq runakuna huknirayta qankunamanta rimanku?
Antonio: Wakinqa hukkunaq rimasqantapaschá uyarikunku otaq religionninkupi pastorkuna chaykunata nimunku.
Luis: Yaqapaschá kanman “Jehová Diospa testigon” kasqaykichismanta, manataq “Jesuspa testigon” kasqaykichismantachu.
Antonio: Arí, chaypas kanmanmi.
Luis: ¿Imaraykutaq qankunari Jehová sutimanta astawan rimankichis?
Antonio: Jehová suti, Diospa sutin kasqanrayku. Chaymi paymanta rimaspa mañakuspapas sutintapuni hoqarinanchis. Chaytan Jesuspas ruwarqan. Chaypaq qhawarisun Jesuspuni qatikuqninkunata imayna mañakunankupaq yachachisqanta. ¿Leewaqchu Mateo 6:9 textota?
Luis: Riki, nishanmi: “Qankunaqa kay hinata mañakuychis: Yayayku hanaq pachapi kaq, sutiyki yupaychasqa kachun”, nispa.
Antonio: Gracias leesqaykimanta. Chaypin Jesús qatikuqninkunata kallpacharqan Diospa sutin hatunchasqa kananpaq mañakunankuta. ¿Imaraykutaq chayta ruwanankupaq kallpacharqan?
Luis: Mmm... imaraykuchá.
Jesuspi iñispallan salvasqa kasun
Antonio: Chayta yachanapaq leesun Hechos 2:21 textota. Chaypi nishan: ‘Pipas Señor [Diospa] sutinpi waqyakuqqa qespichisqan kanqa’, nispa. Chaypi nisqan hina, salvasqa kanapaqqa Diospa sutintan hoqarinanchis. ¿Yachanmanchu karqan chayta Jesús?
Luis: Yacharqanyá riki.
Antonio: Arí, chaymi payqa munarqan qatikuqninkuna Yayanpa sutinta reqsinankuta, sutinmanta waqyakunankutapas, chayta ruwaspallan salvakunanku karqan. Chaymi Testigokunapas Diospa sutinmanta rimashallaykupuni, munaykutaqmi runakuna Diospa sutinta reqsinankutapas.
Luis: Runakunaqa reqsinkun Diosta, manaña sutinta yachankuchu nitaq sutinmantachu waqyakunku chaypas.
Antonio: Wakinqa yachankupaschá, ichaqa Dios kikinmi sutinta yachachiwarqanchis payman astawan asuykunanchista munaspa.
Luis: ¿Imaynataq chayri?
Antonio: Chaypaq kaypi yuyaykusun. Yaqa llapa runakunan yachanchis huk runa Puka Qochata kicharisqanta, Diosmanta chunka kamachikuykuna chaskisqantapas. Huk runa familianta animalkunatapas salvananpaq arca ruwasqanta. Chaymantapas yachanchismi salvawananchispaq huk runa hanaq pachamanta hamusqanta. ¿Yanapawasunmanchu imallapipas paykunaq sutinta yachay?
Luis: Manayá.
Antonio: Chaywanpas Diosmi munarqan Moisespa, Noepa, Jesuspa sutinpas qelqasqa kananta. Sutinkuta yachasqanchismi yanapawanchis cheqaqpuni kawsasqankuta yachanapaq.
Luis: Arí, cheqaqmi chayqa, manan hayk’aqpas chaypi yuyaykusqanichu.
Antonio: Testigokunapas munaykun llapa runakuna Diosta reqsispa paypi confianankuta, amigonkuta hina rikunankutapas. Ichaqa yachaykun Jesuspa yanapaynillanwan salvacionman aypay atisqaykuta. ¿Qhawarisunmanchu huk textotawan?
Luis: Riki.
Antonio: Juan 14:6 texto leesqanchispin Jesús nirqan: “Ñoqan kani ñanpas, cheqaq-kaypas, kawsaypas”, nispa. Kunanqa Juan 14:1 textota leesun. ¿Leeykuwaqchu tukuyninta?
Luis: Chaypi nishan: “Diospi iñiychis, ñoqapipas iñillaychistaq”, nispa.
Antonio: Chaypi nisqan hina, ¿akllakusunmanchu Jesuspi otaq Jehová Diospi iñinanchista?
Luis: Manan akllakusunmanchu, Jesusqa nirqanmi iskayninkupi iñinapaq.
Antonio: Arí. Ichaqa, ¿simillawanchu ninanchis iñisqanchista icha kawsayninchispichu rikuchinanchis?
Luis: Kawsayninchispiyá rikuchinanchis.
Antonio: Arí. Ichaqa, ¿imaynatan chayta ruwasunman? ¿Manachu chaymanta huk kutipi parlarisunman?*
Luis: Riki, allinmi kanman.
¿Bibliaq imapas yachachisqantachu mana entiendeshanki? ¿Testigokunaq creesqanmantachu yachayta munanki? Chhayna kaqtinqa, paykunata tapuy. Anchata kusikunqaku qanwan rimaspa.
^ par. 60 Astawan yachayta munanki chayqa ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa libropi 12 capitulota maskhay, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan. Horqowaqmi www.jw.org/quz nisqamanta.
Askha runakunan ninku: “Diosmi kay pachataqa kamachishan”, nispa. Ichaqa Dios kamachiqtin, ¿kanmanchu ñak’ariykuna? Manapunin riki (Deuteronomio 32:4, 5). Bibliaqa sut’itan willan kay pachapi kamachikuqqa Satanás kasqanta (leey 1 Juan 5:19).
¿Imaynapin Satanás kay pachata kamachiyta qallarirqan? Qallariypin Satanasqa Diospa contranpi hatarirqan, hinaspa Adán Evata tentarqan Diosta mana kasukunankupaq (Génesis 3:1-6). Chaymantapachan paykunaqa Satanasta serviq kapurqanku. Jehová Diosqa derechonpin kashan kay pachata kamachinanpaq, tukuy sonqowan kasukunanchistataqmi munan (Deuteronomio 6:6; 30:16, 19). Kunanpas yaqa llapa runakunan Satanasta kasukushanku, chaymi Satanás kamachiqninku kapun (leey Apocalipsis 12:9).
¿Hinallatachu Jehová Dios qhawanqa Satanaspa kamachikusqanta? Manapunin. Diosqa Jesuspa yanapayninwanmi pisi tiempollamanta Satanaspa mana allinkuna ruwasqanta allichanqa (leey 1 Juan 3:8).
Jesusqa Jehová Diospa atiy qosqanwanmi Satanasta wañuchipunqa (Romanos 16:20). Diospa Gobiernon kay pachata kamachikuyta qallariqtintaq runakuna kusisqa thakpi kawsasunchis, imaynan qallariypi kawsay karqan hinata (leey Apocalipsis 21:3-5).
PAYKUNA HINA KAY | MARÍA
MARIAN manaña llakikuyninta aguaytayta atispa pampapi qonqorikurqan. Wawanmi unayta ñak’arisqan qhepaman nanaymanta quejakuspa wañukapurqan. P’unchayña kasharqan chaypas, kuskan p’unchaymanta hinan pachantin tutayarqan, hinamantaq hallp’a sinchitapuni chhaphchikurqan (Mateo 27:45, 51). Yaqapaschá chayta rikuspa María yuyaykurqan Jesuspa wañupusqanmanta Jehová Dios astawanraq llakisqa kasqanta.
Tardeyaykuyta hinan Mariaqa Golgota nisqanku patapi wawanmanta waqaykusharqan (Juan 19:17, 25). ¿Imakunapin pay yuyaykushanman karqan? Yaqapaschá yuyarirqan 33 wata ñawpaqta, qosan Josewan Jerusalenpi yupaychana wasiman Jesusta wawallaraq kashaqtin apasqankuta. Chaypin Simeón sutiyoq yuyaq profeta Jesusmanta allinkunata willarqan. Ichaqa Mariatan nirqan: “Llakikuymi espada hina t’urpuspa sonqoykita nanachinqa”, nispa (Lucas 2:25-35). Chay nisqantan Mariaqa chayraq entienderqan.
Runakunan ninku: “Wawayki wañupuqtinmi astawanqa llakikunki”, nispa. Arí, pipas munakusqanchis runa wañupuqtinqa sinchitan llakikunchis (Romanos 5:12; 1 Corintios 15:26). ¿Imaynatan chay llakikuyta atipasunman? Mariaq kawsayninmanta yachasqanchismi yanapawasun chay llakikuyta aguantanapaq.
Jesús manaraq predicayta qallarishaqtinmi, runakuna rimasharqanku Bautizaq Juanmanta, huchankumanta kutirikunankupaq willasqanmantawan. Chaytan Nazaret huch’uy llaqtapipas rimasharqanku. Chayta qhawarispan Jesusqa yacharqan predicayta qallarinanpaq tiempo chayamusqanta (Mateo 3:1, 13). Ichaqa wasimanta Jesuspa ripusqanmi Mariapaq familianpaqwan sasachakuykunata apamurqan, ¿ima sasachakuykunan karqan?
Chay tiempopaqqa ñapaschá Mariaq qosan wañukapurqanña. Chhayna kaqtinqa anchatachá Mariaqa chay kutipipas llakikurqan.* Jesustaqa manañan ‘carpinteroq churin’ nirqankuchu, aswanpas “carpintero” nirqankun. ¿Imarayku? Taytan wañukapuqtin pay taytanpa rantinpi carpintería negociowan llank’apusqanrayku. Paymi kuraq wawa kasqanrayku mamanta soqta sullk’ankunatawan uywanman karqan (Mateo 13:55, 56; Marcos 6:3).* Jesusqa yaqapaschá sullk’an Santiagota (Jacobo) yachachishanman karqan carpinteriapi llank’ayta. Chaywanpas familianpi manan facilchu imapas kapunan karqan. ¿Llakikurqanchu María chaymanta? Yaqapaschá. Ichaqa, ¿imatan María ruwarqan wawan, Cristo otaq Mesías kapusqanta yachaspa? Bibliaq yanapayninwan chayta t’aqwisun (Juan 2:1-12).
Jesusqa Juanpa bautizasqan qhepamanmi Diospa akllasqan kapurqan otaq Mesías nisqa (Lucas 3:21, 22). Chay qhepamanmi qatikuqninkunata akllayta qallarirqan. ¡Imaymanan ruwanan kasharqan! Chaywanpas tiempotan t’aqaq familianwan amigonkunawan kananpaq. Huk kutinmi mamanwan, wawqenkunawan, qatikuqninkunawan ima, Caná llaqtapi casarakuyman rirqanku, chay llaqtaqa Nazaret llaqtamanta 13 kilómetro karupin kasharqan. Chaypin María casarakuqkunata llakisqata rikurqan. ¿Imamantan llakisqa kasharqanku? Vinon tukurukusqa. Chay tiempopiqa casarakuy fiestapi vinoq tukukusqanqa p’enqaymi karqan. Chaymi chayta rikuspa María Jesusman phawarirqan.
Jesustan nirqan: “Manan vinonku kapunchu”, nispa. ¿Imaraykutaq María chayta nirqan? Payqa yacharqanmi Jesús allin runa kasqanta, hukkunarayku imatapas ruway atisqanta. Hinaspapas munasharqanpaschá milagro ruway qallarinanta. Chaymi Jesusqa nirqan: “Mamáy, ¿imanaqtintaq chayta niwanki?”, nispa. Ñawpa rimasqanku simipiqa, Jesuspas mamanta phiñakushanman hinatan willashan. Ichaqa Jesusmi mamanta sumaqllata anyasharqan llank’ayninta imayna aparinantaqa Jehová Taytallan kamachinan kasqanta.
Mariaqa allin yuyayniyoq huch’uyyaykukuq warmi kasqanraykun Jesuspa anyasqanta sumaqta chaskikurqan. Payqa yacharqanmi Jesuspas chayllaraq casarakuqkunapi interesakusqanta. Ichaqa repararqanmi chaymantapacha manaña wawanta kamachinan kasqanta, aswanpas paymi Jesuspa nisqanta kasunan karqan. Chaymi fiestapi atiendeqkunata María nirqan: “Llapan nisqasuykichistan ruwankichis”, nispa. Chay qhepamanmi Jesusqa milagrota ruwaspa unuta allin vinoman tukuchirqan. Hinan chayta rikuspa “yachachisqankunaqa paypi iñirqanku”, maman Mariapas Señorninta, Salvaqninta hinan Jesusta qhawaripurqan.
¿Imatan tayta-mamakuna Mariamanta yachankuman? Wawankupi confiaytan. Manan pipas María hina wawayoqqa karqanchu, chaywanpas wawanku kurak kapuqtinmi tayta-mamakunapaq sasachakuykuna kanman. Wakin tayta-mamakunaqa tukuy tiempon huch’uy wawata hina kurak wawankuta rikunku, chaytaqmi sasachakuykunata apamun (1 Corintios 13:11). ¿Imaynatan kurak wawaykikunata yanapawaq? Paykunataqa Diosta kasukunanpaq hinan qhawarinayki, kasukuq kasqanmanta Diospa bendicionninta chaskikunanpaq hina, chaypin rikuchinki paykunapi confiasqaykita. Sichus María hina huch’uyyaykukuq kanki, confiankitaq paykunapi chayqa, allinninkupaqmi kanqa. Chaymi Jesustapas yanaparqan kurak kapusqan tiempopi.
Jesuspa predicay qallarisqanmantapachaqa pisitañan Biblia willan Mariamanta. ¿Imarayku? Ñawpaqpi yachasqanchis hina, Mariaqa viudan kapunman karqan, chhayna kaqtinqa sapallanñachá wawankunata uywarqan, hinaspapas wakin wawakunaqa wasipipasraqchá tiyarqanku. Chaymi payqa manaña huk llaqtakunaman Jesusta qatikuyta atirqanchu (1 Timoteo 5:8). Chaywanpas payqa familianwanmi sapa kutilla yupaychana wasita riq, Mesiaspa yachachisqanpipas yuyaymanaq (Lucas 2:19, 51; 4:16).
Nazaret llaqtapi kaq yupaychana wasipi Jesús yachachishaqtinqa, runakuna ukhupichá Mariaqa uyarisharqan. Chay kutipin Jesusqa willarqan ñawpaqmantaraq willasqa profeciakuna paypi hunt’akusqanta. ¡Maytachá Mariaqa kusikurqan chayta uyarispa! Chaywanpas llakikurqanchá askha runakuna Jesuspi mana iñisqankumanta, wañuchiyta munasqankumantapas (Lucas 4:17-30).
Ichaqa manan llapa familianchu Jesuspi iñirqanku. Tawa wawqenkunamantan Juan 7:5 texto nin: “Wawqenkunapas manan paypiqa iñirqankuchu”, nispa. Karqanmi Jesuspa panankunapas, ichaqa mana imatapas Biblia paykunamantaqa willanchu. Mariaqa kallpachakunanmi karqan hunt’aq sonqo kananpaq, mana iñiq wawankunata Diospi iñinankupaq sumaqllata yanapananpaqpas.
Huk kutinmi Mariaq familian, yaqapaschá wawankunawan kuska nirqanku: “[Jesusqa] manan yuyayninpichu kashan”, nispa, chaymi pusakapuyta munarqanku (Marcos 3:21, 31). Mariapas paykunawan kuskan rirqan, yaqapaschá kayta yuyaykuspa: “Ichapas Jesusta uyarispa iñipunkuman”, nispa. Ichaqa manan Jesuspa sumaq yachachisqanpas, milagrokuna ruwasqanpas sonqonkuman chayarqanchu. Chaykunata rikuspa yaqapaschá Mariaqa sonqonpi sinchi llakisqa nirqan: “¿Imapunitaq kay familiaypa sonqontari kuyurichinqa?”, nispa.
Yaqapaschá familiaykipipas qosayki, esposayki otaq wawaykikuna mana Diospi iñinkuchu. Chhaynapi tarikushanki chayqa, María hinan tukuy atisqaykita ruwanayki familiaykita yanapanaykipaq. Payqa familian qhawarinanpaq hinan kallpachakurqan Diosta kusikuywan thak sonqowan servinanpaq. Hinaspapas tukuy atisqanpin Jesusta yanaparqan. Wasimanta ripuqtin anchataña llakikunman karqan chaypas, manan chaywanchu pisipapurqan, aswanmi anchata kusikurqan wawanta yanapaspa. Qanri, ¿yanapashankichu wawaykita Diosta ñawpaqta servinanpaq?
Jehová Diosqa manan hayk’aqpas qonqanchu payrayku tukuy ruwasqanchista. Chaymi Mariatapas allinwan kutichipurqan Jesuspi iñisqanrayku (Hebreos 11:6). Mariaqa maytachá kusikuq wawanpa yachachisqanta uyarispa otaq yachachisqanmanta hukkuna willaqtinku.
Jesusqa imaymana rikch’anachiykunawanmi yachachirqan. Rimarqanmi huk warmi wasinta pichaspa chinkachisqan qolqeta tarisqanmanta, iskay warmikuna hak’uta kutasqankumanta, huk warmi lamparata hap’ichispa k’anchana pataman churasqanmantawan. Yaqapaschá Mariaqa chaykunata uyarispa yuyaykurqan Jesús wawallaraq kashaqtin chaykunata rikusqanpi otaq pay chaykunata ruwashaqtin Jesuspa rikusqanpi (Lucas 11:33; 15:8, 9; 17:35). “Yugoyqa ch’usallan, q’epiypas manan llasachu” nispa Jesuspa nisqanta uyarispa, yaqapaschá yuyaykullarqantaq, allin yugo ruwayta José Jesusman yachachisqanpi (Mateo 11:30). Maytachá Mariaqa kusikurqan Diospa Churinta uyawananpaq yachachinanpaqpas akllasqa kasqanmanta. Hinaspapas anchatachá kusikurqan allin reqsisqa, facil-llata entiendenapaq rikch’anachiykunawan yachachiq kasqanmanta.
Chaywanpas Mariaqa manan hayk’aqpas hatunchakurqanchu. Jesuspas manan mamanta hatuncharqanchu nitaqmi hayk’aqpas nirqanchu hatunchanapaq otaq yupaychanapaq kasqanta. Huk kutinmi huk warmi nirqan: “Kusisamiyoqmi wachakuqniyki, ñuñuqniyki warmiqa”, nispa. Jesustaq kutichirqan: “Aswan kusisamiyoqqa Diospa siminta uyarispa hunt’aqkunan”, nispa (Lucas 11:27, 28). Huk kutinpas: “Mamaykin wawqeykikunapiwan maskhashasunkiku”, nispa niqtinkun Jesús nirqan: “Pipas Diospa munayninta ruwaqmi wawqeypas, panaypas, mamaypas”, nispa. ¿Phiñakurqanchu María chaykunata uyarispa? Manan, payqa yacharqanchá familiakunamantaqa iñiqmasikuna aswan importante kasqankuta (Marcos 3:32-35).
Mariaqa maytachá llakikurqan wawan k’aspipi warkusqa kashaqtin sinchita ñak’arisqanta rikuspa. Juanpas rikurqanmi chayta, chaymi willarqan Jesusta warkusqanku k’aspi qayllapi María sayashasqanta. Wañuy patapi wawan kasharqan chaypas, Mariaqa manan saqerparirqanchu. Jesusqa sinchi nanaypin kasharqan, manan samariytapas rimaytapas atirqanchu. Chaywanpas mamanpi interesakuspan Juanta valekurqan qhawaripunanpaq. Chaytaqa Jesús ruwarqan wawqenkuna mana iñiq kasqankuraykun. Chaypin rikuchirqan llapa runapas familianpi interesakunan kasqanta, astawanqa iñiyninkupi (Juan 19:25-27).
Jesús wañupuqtinmi, Mariata ‘llakikuy espada hina t’urpuspa sonqonta nanachirqan’, profeciapi nisqan hina. Ichaqa kinsa p’unchay qhepamanmi ancha kusikuy paypaq karqan, arí, wawanmi kawsarimpurqan. Chay p’unchaykunallapin Jesús wawqen Santiagoman rikhurirqan, yaqapaschá sapallanpi (1 Corintios 15:7). Chay huñunakuymi Jesuspa wawqenkunata yanapanman karqan sonqonku llamp’uyapunanpaq. Hechos 1:14 texton willan chay p’unchaykuna qhepallaman huk huñunakuypi llapallanku mamankuwan kuska huk sonqolla Diosmanta mañakusqankuta. Chaypi nisqan hina, chayraqmi wawqenkunaqa repararqanku Jesús Mesías kasqanta. Qhepamantaq Santiagowan Judaspiwan Bibliapi sutinkuwan kaq cartakunata qelqarqanku.
Chay huñunakuypi mañakusqanku qhepamanmi Bibliaqa manaña willanchu Mariamanta. Ichaqa maytan llapanchistapas yanapawanchis llakikuyta atipasqan. Allin iñiyniyoq kasqanraykun payqa sonqonpi sinchi hatun nanayta atiparqan. Hinaspapas hanaq pachapaq suyakuyniyoqmi karqan. Sichus ñoqanchispas allin iñiyniyoq kasun chayqa, atipasunmi kay millay pachapi kaq ima llakikuytapas, sumaq bendicionkunatan chaskikusunpas.
^ par. 8 Evangelio qelqakunaqa Jesús 12 watayoq kanankamallan Josemanta willan. Chaymanta wichaymanqa Mariamanta wawankunallamantawanñan willan. Huk kutipipas Jesusmanta rimashaspan runakuna nirqanku: “Mariaq churin” nispallaña (Marcos 6:3).
^ par. 8 Jesusqa manan Josepa churiyasqanchu karqan, chaymi Jesuspa wawqe-panankuna mamallanmanta karqan (Mateo 1:20).
Kay hallp’aqa kawsay kananpaq hinan allin ruwasqa kashan. Hallp’anchisqa chhikan k’iraykusqan kasqan. Hinaspapas intiq muyuriqninpi imayna muyusqan, kikillanpi imayna muyusqanwan iman, mana kay pachamanta unu ch’akinchu nitaq chhullunkunchu. Kallantaqmi atmósfera nisqa, kay pachaq sonqonmanta lloqsimuq kallpapas, chaykunan hallp’anchista hark’allantaq intiq sinchi ruphayninmanta. Hinaspapas animalkunawan plantakunawanmi yanapanakunku kawsay kay pachapi kananpaq. Chaykunata qhawarispan runakuna ninku: “Kay hallp’anchisqa manan yanqapaqchu kamasqa kashan”, nispa (leey Isaías 45:18).
Kay pachapiqa nishupunin kashan mana allin ruwaykuna ñak’ariykunapas. Chaymi askha runakuna ninku: “Diospa munayninpichá chaykunaqa kan”, nispa (leey Deuteronomio 32:4, 5).
Kay hallp’aqa runakuna Jehová Diosta munakuspa, paykunapura respetanakuspa, sumaqta kawsanankupaqmi ruwasqa karqan. Chaymi runaqa mana kaqllachu animalkunawan plantakunawanpas, ¿imapin hukniray kanku? Runaqa atinmi Jehová Diosta reqsiyta, pay hina munakuq, chanin ruwaq kaytapas (leey Eclesiastés 12:13; Miqueas 6:8).
Jehová Diosqa ancha atiyniyoqmi, payqa hunt’anqan hallp’apaq imachus prometesqanta. Chaymi mana iskayaspa suyakunanchis kay hallp’api sumaq kawsay kananta (leey Salmo 37:11, 29; Isaías 55:11).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ ***bh paginakuna 115-124 Diospa munasqanman hina kawsay***
12 capítulo
Diospa munasqanman hina kawsay
¿Imata ruwanayki Diospa amigon kanaykipaq?
¿Imaynatan afectasunki Satanaspa churapakusqan?
¿Ima millay ruwaykunatan Dios cheqnikun?
¿Imaynatan Diospa munasqanman hina kawsawaq?
¿IMAYNA runakunatan akllawaq amigoyki kananpaq? Yaqapaschá akllawaq qan hina yuyaykuqta, allin kawsayniyoqta. Khayna runakunatapaschá akllawaq: rimasqanta hunt’aq runata, sumaq sonqo runata.
2 Diosqa ñawpaqmantaraqmi runakunamanta amigonkunata akllaran. Abrahantan niran amigoymi, nispa (Isaías 41:8; Santiago 2:23). Davidmanta niran, ‘sonqoypaq hina runa’ nispa, chhayna runakunata munakusqan rayku (Hechos 13:22). Profeta Danieltapas rikuran “ancha munasqan” runata hinan (Daniel 9:23).
3 ¿Ima rayku Abrahán, David, Danielpas Jehová Diospa amigonkuna karan? Abrahanta niran: ‘Simiytan kasukuranki’, nispa (Génesis 22:18). Arí, Jehová Diosqa asuykun paypa munayninta k’umuykukuspa ruwaqkunamanmi. Israelitakunatan niran: “Ñoqata kasuwaychis, ñoqan Diosniykichis kasaq, qankunataq llaqtay kankichis”, nispa. (Jeremías 7:23.) Jehová Diosta kasukunki chayqa, qanpas amigonmi kanki.
JEHOVÁ DIOSQA AMIGONKUNATAN KALLPACHAN
4 Yuyaykuy Diospa amigon kaypi. Biblia nin: Jehová Diosqa “kay pachantintan qhawashan tukuy sonqo payta serviqkunarayku atiyninta rikuchinanpaq”, nispa (2 Crónicas 16:9). ¿Imaynatan Dios atiyninwan yanapasunkiman? Salmo 32:8 texto willan: “Ñoqan yachachisqayki, ñoqan yuyaychasqayki, ñoqan maynin purinayki ñanta yachachisqayki”, nispa.
5 ¡Chay sumaq simikunawanmi Jehová Dios rikuchin qhawarinasuykita! Paymi necesitasqaykiman hina yuyaychasunki, chayman hina kawsaspaqa pakaykusqan kanki. Diosqa yanapaytan munasunki wateqaykunata sasachakuykunatapas atipanaykipaq (Salmo 55:22). Diospa munayninta tukuy sonqoykiwan ruwanki chayqa, salmista hinan pakaykusqa kanki, paymi niran: “Señor Diostaqa yuyashallanipunin, paña ladoypin payqa kashan, manan imapas urmachiwanqachu”, nispa (Salmo 16:8; 63:8). Arí, Jehová Diosqa yanapasunkimanmi munasqanman hina kawsanaykipaq. Ichaqa yachasqayki hina, Diospa awqanmi mana munanchu Diospaq hina kawsanaykita.
SATANASPA CHURAPAKUSQAN
6 Satanasmi iskayachiran Diospa kamachikusqanta, 11 capitulopi yachasqanchis hina. Jehová Diostan tunparan llullamanta mana chanin kamachikuqmantawan, kay hinata niran, Diosqa manan munanchu Adanwan Evawan kikinkumanta allin kaqta mana allin kaqta akllakunankuta, nispa. Ñawpaq tayta-mamanchis huchallikusqanku qhepamanmi miraynin kay Hallp’api hunt’aran. Chayta qhawarispan Satanasqa iskayachillarantaq runakunaq yupaychayninta. Kay hinata niran: “Runakunaqa manan Diosta munakuspachu munayninta ruwanku. Makiypi kanman chayqa llapa runakunatan Dios contra hatarichiyman”, nispa. Job qelqan willan Saqra chhayna yuyaykusqanta. ¿Pin karan Job, ima sasachaymi paypaq karan Satanaspa churapakusqanmanta?
7 Jobqa kinsa waranqa soqta pachak wata ñawpaqtan kawsaran. Allin runan karan, chaymi Dios paymanta niran: “Pay hina chanin runaqa manan kay pachantinpi kanchu. Payqa tukuy sonqonwanmi serviwan, mana allin ruwaymantapas t’aqakunpunin”, nispa (Job 1:8). Arí, Jobqa Jehová Diospa sonqontan kusichiran.
8 Saqran Jobpa yupaychayninta iskayachiran. Jehová Diosta niran: “Qanqa paytapas familiantapas tukuy kaqnintapas manan piwanpas llamiykachinkichu, aswanmi lliw ima ruwasqantapas saminchashanki, chaymi uywankunapas suyuntinman hunt’aykushan. Kaqninkunatachus kunan qechurqowaq, chayñayá yachawaq imaynataraqchus uyaykipi ñakasunkiman chayta”, nispa (Job 1:10, 11).
9 Satanasmi niran, Jobqa Diospa munayninta ruwan imapas chaskisqan raykullan, nispa. Nillarantaqmi, Job wateqaypi tarikuqtinqa Dios contran hatarinman, nispa. ¿Imaynata Jehová Dios kutichiran Saqraq chhayna churapakusqanman? Saqraqa Jobpa yupaychaynintan iskayachiran, chaymi Jehová Diosqa hinallata qhawaran Satanaspa wateqananta. Chaypin yachakunman Job Diosta munakusqanta mana munakusqantapas.
JOBTA WATEQAKUN
10 Chay qhepallamanmi Satanás Jobta imaymanawan wateqaran. Wakin uywankunata suwachiran, puchuqtataq wañuchiran, kamachinkunatapas yaqa llapantan wañuchiranku. Chhaynapin wakchayapuran. Chay qhepallamanmi Saqra huk hatun llakikuywan ñit’iran, hatun wayrawanmi chunkantin wawankunata wañuchisqa. Chhaynaniraq llakikuykunapiña karan chaypas “manapunin huchallikurqanchu, manallataqmi Diostapas huchacharqanchu” (Job 1:22).
11 Satanasqa Jobta mana urmachiyta atispan astawan wateqaran. Kaytachá yuyaykuran: manataq Diospa contranpi huchallikuranchu kaqninkuna, kamachinkuna, wawankunapas chinkashaqtin chayqa, onqospaqa Diostan ñakanqa, nispa. Chay rayku Jehová Dios hinallata qhawaran millay nanay onqoywan Saqra Jobta onqochinanpaq. Chaywanpas manan Jobpa iñiynin pisiyaranchu. Aswanmi kallpawan niran: “Kawsanaykamaqa: Mana huchayoqmi kani, nillasaqpunin”, nispa (Job 27:5).
12 Jobqa manan yacharanchu Satanaspa ñak’arichisqanta. Nitaq yacharanchu Jehová Diospa kamachikuq-kayninman Saqraq churapakusqanta, chaychá payqa yuyaykuran chay sasachakuykunawan Diospa ñit’isqanta (Job 6:4; 16:11-14). Chhayna kaqtinpas Jehová Diospaq hunt’aq sonqo runan karan. Hinaspapas hunt’aq kayninwanmi rikuchiran Satanaspa tunpasqan yanqa kasqanta.
13 Jehová Diosmi Satanaspa churapakusqanman kutichiran Jobpa hunt’aq sonqo kayninwan. Jobqa Jehová Diospa amigonpunin karan, hunt’aq sonqo kasqanmantataq Dios samincharan (Job 42:12-17).
¿IMAYNATAN AFECTASUNKI SATANASPA CHURAPAKUSQAN?
14 Satanasqa manan Jobpa hunt’aq sonqo kaynillantachu iskayachiran. Sapankanchispa hunt’aq sonqo kayninchistan iskayachiran. Chaytan Diospa Simin rikuchin Proverbios 27:11 textopi, chaypi nin: “Churilláy, yachayniyoq kay, hinaspa sonqoyta kusirichiway, chaymi k’amiwaqniyman kutichisaq”, nispa. Chay simikunan qelqakuran Jobpa wañusqan unay watakuna qhepataña, chaymi rikuchin Satanás Diosman churapakushallasqanta, Diospa kamachinkunata tunpashallasqantapas. Diospa munasqanman hina kawsaspan Jehová Diosta yanapanchis Satanaspa k’amisqanman kutichinanpaq, chhaynapin sonqontapas kusichinchis. ¿Qanri ima ninkitaq? Kawsayniykita allichanaykipaq kallpachakunaykiña kaqtinpas, ¿manachu yanapakuyta munawaq Saqra llulla kasqanta sut’inchaypi?
15 Qhawariy Satanaspa nisqanta: “Tukuy imantapas runaqa qoyta atinmi, kawsayninta qespichinanraykuqa”, nispa (Job 2:4). ‘Runa’ nispaqa manan Jobllatachu tunpasharan aswanpas llapa runakunatan. Chayta yachayqa allinmi. Saqran iskayachiran Jehová Diosman hunt’aq sonqo kasqaykita. Payqa munanmanmi sasachakuykunapi tarikuspa Diosta mana kasukunaykita allin ruwasqaykita saqenaykitapas. ¿Imakunawanmi Satanás hark’asunkiman Diospa munayninta mana ruwanaykipaq?
16 Satanasqa imaymanawanmi runakunata Diosmanta t’aqashan, 10 capitulopi yachasqanchis hina. Mayninpiqa “qaparishaq león hinaraqmi tukuyneqta purishan pillatapas oqoykunanpaq maskhaspa” (1 Pedro 5:8). Chaytaqa reparanki amigoykikuna, familiayki, huk runakunapas, Biblia estudianaykita yachasqaykiman hina kawsanaykitapas hark’asuqtiykiku (Juan 15:19, 20). Hinaspapas Satanasqa ‘k’anchashaq angelmanmi tukushallan’ (2 Corintios 11:14). Chhaynapin Saqraqa imaymanawan runakunata pantachin Diospa munayninta mana ruwanankupaq. Hukninmi pisi kallpayay. Manan Diospa munasqanta hayk’aqpas ruwayta atinkichu, nispapaschá yuyaykachisunkiman (Proverbios 24:10). “Qaparishaq león” hina, otaq ‘k’anchashaq angelmanña’ tukun chaypas, iskayachiyninqa kaqllan: payqa ninmi, runakuna sasachakuypi otaq wateqaypi tarikuspaqa manan Diospa munayninta ruwanqakuchu, nispa. ¿Imaynatan qanpas Saqraq k’amisqanman kutichiwaq Job hina Diosman hunt’aq sonqo kasqaykita rikuchinaykipaq?
KASUKUSUN JEHOVÁ DIOSPA KAMACHIKUY SIMINKUNATA
17 Qanpas Diospa munasqanman hina kawsaspan Satanaspa k’amisqanman kutichiwaq. ¿Imatan chaypaq ruwanayki? Biblia kutichin: “Señor Diosta munakuychis tukuy sonqoykichiswan, tukuy almaykichiswan, tukuy kallpaykichispiwan”, nispa (Deuteronomio 6:5). Diosta astawan munakuspan munasqanman hina kawsanki. Apóstol Juanmi qelqaran: “Diosta munakuspanchisqa kamachikusqankunatan kasukunchis”, nispa. Jehová Diosta tukuy sonqoykiwan munakunki chayqa, ‘kamachikuyninkunaqa manan sinchi sasachu’ kanqa (1 Juan 5:3).
18 ¿Ima kamachikuykunata Jehová Dios qowanchis? Wakinqa millay ruwaykunamanta karunchakunapaqmi. Chayta rikunki 122 paginapi: “Karunchakusun Jehová Diospa cheqnisqan ruwaykunamanta” nisqa recuadropi. Chaypin willashan Bibliaq huchachasqan ruwaykunamanta. Wakintaqa manapaschá huchapaqchu qhawarinki. Ichaqa chay textokunapi yuyaymanaspan reparanki Diospa kamachikuyninkuna allinniykipaq kasqanta. Chayman hina kawsayniykita allichayqa sasapaschá qanpaq kanqa. Ichaqa Diospa munasqanman hina kawsaqkunaqa ancha kusikuytan tarinqaku (Isaías 48:17, 18). Chaytaqa qanpas atiwaqmi. ¿Ima rayku chayta ninchis?
19 Jehová Diosqa hunt’ay atisqallanchistan kamachiwanchis (Deuteronomio 30:11-14). Payqa allintan reqsiwanchis, yachanmi maykama atisqanchista mana atisqanchistapas (Salmo 103:14). Hinaspapas kallpachawasunmanmi payta kasukunanchispaq. Apóstol Pablo qelqaran: “Chaywanpas Diosqa hunt’aqpunin. Maykamachus pruebata muchuyta atiwaqchis chaykamallan Diosqa probachisunkichis [otaq hinallata qhawanqa probasqa kanaykichista], chaypin kallpachasunkichis qaqata sayanaykichispaq, ahinapin Diosllataq yanapasunkichis chay pruebamanta lloqsinaykichispaq”, nispa (1 Corintios 10:13). Jehová Diosmi qaqata sayananchispaq ‘hatun atiyninwan’ yanapawanchis (2 Corintios 4:7). Chay atiytan Pablo chaskiran, chaymi sasachakuykuna atipasqan qhepaman niran: “Atiy qowaqniypa kallpachawasqanwanmi tukuy imaymanata atini”, nispa (Filipenses 4:13, NM).
IMA SUMAQ KAYKUNATAN ÑOQANCHISPI WIÑACHINANCHIS
20 Jehová Diospa munasqanman hina kawsanapaqqa manan cheqnisqan ruwaykunallamantachu t’aqakuna. Paypa munakusqantan munakunallanchistaq (Romanos 12:9). ¿Manachu kusikunki qan hina yuyaykuqwan qan hina allin kawsaqwan huñunakuspa? Chay hinatan Jehová Diospas kusikun. Chhaynaqa paypa munakusqanta qanpas munakullaytaq. Salmo 15:1-5 textopin willan imayna runakunan kanku Diospa amigonkuna. Biblia nisqan hina, Jehová Diospa amigonkunan ‘santo espirituq [...] rurusqanta’ kawsayninkupi rikuchinku: “munakuyta, q’ochukuyta, sumaq kawsayta, pacienciayoq-kayta, sumaq sonqo-kayta, allin runa-kayta, rimasqanta hunt’aq-kayta [“iñiyniyoq-kayta”, NM], llamp’u sonqo-kayta, cuerpo kamachiq kaytawan” (Gálatas 5:22, 23).
21 Chay sumaq kaykunata qanpi wiñachinaykipaqqa Bibliatan leenayki estudianaykitaq. Hinaspapas Jehová Dios qanmanta ima munasqanta yachasqaykiman hinan paypa yuyaykusqanta yuyaykunki (Isaías 30:20, 21). Jehová Diosta astawan munakuspataq munasqanman hina kawsayta munanki.
22 Jehová Diospa munasqanman hina kawsanapaqqa kallpachakunanchismi. Bibliaq nisqan hina, kawsayninchista t’ikrasqanchisqa rikch’akun millay kawsayninchista ch’utikuspa mosoq runa kaywan p’achakusqanchismanmi (Colosenses 3:9, 10). Salmistan niran, Diospa kamachikuyninkunata ‘kasuqqa allin premiotan chaskinqa’, nispa (Salmo 19:11). Diospa munasqanman hina kawsaspaqa askha saminchaykunatan chaskinki. Hinaspapas Satanaspa churapakusqanmanmi kutichinki Jehová Diostataq kusichinki.
[Uranpi willakuy]
Manan kikin Satanaschu llapa hark’aqniykikunata tanqan hark’anasuykipaq. Ichaqa paymi kay pacha kamachiq diosqa, paytaqmi pachantinta munaychakushan (2 Corintios 4:4; 1 Juan 5:19). Chay rayku runakuna mana allintachu qhawarinku Diospa munasqanman hina kawsayta, chaymi wakinqa hark’asunkiman.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Sichus Diosta kasukunki chayqa amigonmi kanki (Santiago 2:23).
▪ Satanasqa llapa runakunaq hunt’aq sonqo kaynintan iskayachiran (Job 1:8, 10, 11; 2:4; Proverbios 27:11).
▪ Karunchakunanchismi Jehová Diospa cheqnisqan ruwaykunamanta (1 Corintios 6:9, 10).
▪ Jehová Diosta kusichinapaqqa cheqnikunan cheqnikusqanta, munakunataq munakusqanta (Romanos 12:9).
[Tapuykuna]
1, 2. Willay, pikunan karan Jehová Diospa amigonkuna.
3. ¿Pikunatan Jehová Dios akllan amigonkuna kananpaq?
4, 5. ¿Imaynatan Jehová Dios atiyninwan llaqtanta yanapan?
6. ¿Ima niranmi Satanás runakunamanta?
7, 8. a) ¿Imayna runan karan Job wiñaymasinkunamanta? b) ¿Imaynatan Jobpa yupaychayninta Saqra iskayachiran?
9. ¿Imaynatan Jehová Dios kutichiran Satanaspa churapakusqanman, ima raykutaq?
10. ¿Ima wateqaykunapin Job tarikuran, chhaynapi tarikuspa huchallikuranchu?
11. a) ¿Imatawanraqmi Saqra Jobta onqochispa rikuchiyta munaran, imatan Jehová Dios ruwaran? b) ¿Ima niranmi Job onqoywan ñak’arishaspapas?
12. ¿Imaynatan Job kutichiran Saqraq churapakusqanman?
13. ¿Ima allinpin tukuran Jobpa hunt’aq sonqo kaynin?
14, 15. Satanás Jobta tunpaspaqa llapa runakunatawanmi tunparan, ¿ima rayku chayta ninchis?
16. a) ¿Imakunawanmi Satanás runakunata Diosmanta t’aqashan? b) ¿Imaynatan qantapas chaykunawan urmachisunkiman?
17. ¿Ima raykun astawan Jehová Diospa kamachikuyninkunata kasukunchis?
18, 19. a) Willariy Jehová Diospa wakin kamachikuyninkunata (qhawariy 122 paginapi recuadrota). b) ¿Imaynapin yachanchis hunt’ay atisqallanchista Dios kamachikusqanta?
20. ¿Ima sumaq kaykunatan qanpi wiñachinayki, ima rayku chayta ruwanayki?
21. ¿Iman yanapasunki sumaq kaykunata qanpi wiñachinaykipaq?
22. ¿Imakunan kanqa Diospa munasqanman hina kawsaqtiyki?
[122, 123 paginakunapi fotokuna recuadropiwan]
KARUNCHAKUSUN JEHOVÁ DIOSPA CHEQNISQAN RUWAYKUNAMANTA
Wañuchiy (Éxodo 20:13; 21:22, 23).
Qhelli huchapi kawsay (Levítico 20:10, 13, 15, 16; Romanos 1:24, 26, 27, 32; 1 Corintios 6:9, 10).
Layqakuykuna (Deuteronomio 18:9-13; 1 Corintios 10:21, 22; Gálatas 5:20, 21).
Idolokuna yupaychay (1 Corintios 10:14).
Machay (1 Corintios 5:11).
Suwakuy (Levítico 6:2, 4; Efesios 4:28).
Llullakuy (Proverbios 6:16, 19; Colosenses 3:9; Apocalipsis 22:15).
Payllapaq kananta munaq (1 Corintios 5:11).
K’araq sonqo (Salmo 11:5; Proverbios 22:24, 25; Malaquías 2:16; Gálatas 5:20, 21).
Qhelli rimay (Levítico 19:16; Efesios 5:4; Colosenses 3:8).
Yawarwan mana kaqta ruway (Génesis 9:4; Hechos 15:20, 28, 29).
Familiata mana uywayta munay (1 Timoteo 5:8).
Hatun maqanakuykunapi yanapakuy otaq política nisqapi chaqrukuy (Isaías 2:4; Juan 6:15; 17:16).
Cigarro pitay otaq drogakuy (Marcos 15:23; 2 Corintios 7:1).
[118 paginapi dibujolla]
Hunt’aq sonqo kasqanmantan Jobqa saminchasqa karan
^ ***bh paginakuna 27-36 ¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?***
3 capítulo
¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
¿Imatan Dios munan runakunapaq?
¿Ima nispan Diosta k’amikuran?
¿Imaynan Hallp’api kawsay kanqa hamuq tiempopi?
DIOSQA khayna sumaqtan yuyaykushan: Hallp’atan hunt’achinqa kusisqa qhali runakunawan. Biblian willawanchis ‘Señor Dios Edenpi huerta plantasqanta’, chaypin “hallp’amanta phutuchimurqan lliw munayllaña sach’akunata, mikhunapaqpas sumaqta”. Chaymantataq ñawpaq tayta-mamanchis Adanta Evatawan kamaran, chay sumaq huertaman churaspataq niran: “Askhata miraychis, kay pachamanpas hunt’aykuychis, chaypi munayniyoq kaychis”, nispa (Génesis 1:28; 2:8, 9, 15). Rikusqanchis hina, Diosqa munaran runakuna wawakunayoq kanankuta, chay huertata Hallp’antinpi mast’arinankuta animalkunatapas qhawarinankuta.
2 Diosqa munan kay Hallp’a paraisoman tukupuqtin runakuna chaypi tiyanantan, ¿hayk’aqllapas chay hunt’akunmanchu? Jehová Diospunin prometen: “Rimasqayta hinan ruwasaq”, nispa (Isaías 46:9-11; 55:11). Arí, Kamaqninchisqa hunt’anqapunin yuyaykusqanta. Paypunin nin, Hallp’ataqa “manan yanqa kananpaqchu” kamarani, aswanpas “runaq tiyananpaqmi” kamarani, nispa (Isaías 45:18). Diospa munasqanman hina, ¿pikunan kay Hallp’api tiyananku karan, hayk’a tiempopaqtaq? Biblian kutichin: “Chanin runakunaqa kay hallp’atan hap’ikapunqaku, chaypin wiñaypaq tiyanqaku”, nispa (Salmo 37:29; Apocalipsis 21:3, 4).
3 Rikusqanchis hina chay promesaqa manaraqmi hunt’akunchu. Runakunaqa onqonkun, wañunkun, maqanakuspataq wañuchinakunku. Arí, manan Diospa munasqanman hinachu kawsay kashan. Jehová Diosqa manapunin munaranchu chhaynapi kawsananchista. Chhaynaqa, ¿iman sucederan? ¿Ima rayku mana hunt’akuranchu Diospa munaynin? Chay tapuykunaman kutichiykunataqa manan runakunaq qelqasqan librokunapichu tarisun, hanaq pachapi sasachakuykuna qallarisqan rayku.
AWQAQ PAQARIMUSQAN
4 Génesis qelqa willan Edén huertapi Diospa awqan paqarimusqanta. ‘Mach’aqway’ nispaña sutichakun chaypas manan cheqaq mach’aqwaychu. Apocalipsis qelqa willan ‘Saqra, Satanás nisqa kasqanta. Paymi kay pachantinta q’otuspa pantachishan’. Sutichallantaqmi “ñawpa mach’aqway”, nispa (Génesis 3:1; Apocalipsis 12:9). Arí, chay awqaqa atiyniyoq angelmi, chay mana rikuna espiritun mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran, imaynan huk artista muñecota rimachin hinata. Chay angelqa rikuranmi runakunapaq Hallp’ata Dios kamashaqtin (Job 38:4, 7).
5 Jehová Diospa lliw kamasqanqa allinpunin. Chhaynaqa, ¿pin kamaran “Saqra” “Satanasta”? Diospa kamasqan huk atiyniyoq angelmi pay kikinmanta Saqraman tukupuran. ¿Imaynatan chay sucederan? Imayna huk allin runa tiempoq pasasqanman suwaman tukupunman hina. ¿Imaynapin suwaman tukupunman? Sonqonpipaschá rikhurichin mana allinkuna munapayayta. Chayllapi yuyaykuqtinqa astawanmi mana allinkuna munapayasqan saphichakunman. Yuyaykusqanman hina imapas kaqtinqa yaqapaschá sonqonpa munapayasqanta ruwanqa (Santiago 1:13-15).
6 Kaqllataqmi sucederan Satanaswanpas. Jehová Diosmi Adanta Evatawan niran, wawakunayoq kaspa kay Hallp’aman hunt’aychis nispa, chaytachá chay angelqa uyariran (Génesis 1:27, 28). Khaynatachá yuyaykuran: “¡Kay runakuna miraspaqa ñoqatan yupaychawankuman Dios yupaychanankutaqa!” nispa. Chay millay yuyaykusqanmi sonqonpi saphichakuran, chaymantataq Diosmanta mana kaqta rimaspa Evata q’oturan (Génesis 3:1-5). Chhaynapin chay ángel “Saqra” kapuran, “Saqra” sutiqa “Yanqamanta tunpaq” ninanmi. Chaymantapas “Satanás” nisqa kapuran, “Satanás” sutiqa “Contrapi churakuq” ninanmi.
7 Satanasqa toqllakunawan llullakuykunawanmi Adanta Evatawan q’oturan Diosta mana kasukunankupaq (Génesis 2:17; 3:6). Mana kasukusqankumantataq wañuranku Diospa nisqan hina (Génesis 3:17-19). Huchallikusqanmantan Adanqa manaña ch’uya runachu karan chaymi llapa mirayninpas huchayoq kapuranku (Romanos 5:12). Chayqa rikch’akunman torta ruwana q’aphñusqa moldemanmi. ¿Imaynatan chay moldepi ruwasqa tortakuna lloqsinqa? Chay q’aphñusqa molde kasqanman hinan lloqsinqa. Kaqllataqmi llapa runakunapas “q’aphñusqa” hina nacenchis Adanpa huchallikusqanwan. Chay raykun machuyanchis wañunchispas (Romanos 3:23).
8 Satanasqa Adanta Evatawan Diospa contranpi huchallichisqanwanmi mana kasukuqkunaq umalliqninman tukupuran. Jehová Diosmanmi churapakuran imayna kamachisqanmanta mana kaqta rimaspa. Kay hinatan niran: “Mana allin kamachikuqmi, kamachinkunatan yukan manataqmi munanchu allin kanankuta. Runakunaqa manan necesitankuchu Diospa kamachikuyninta, kikillankumantan allin kaqta mana allin kaqtapas akllakunkuman. Allinmi kankuman ñoqata kasuwaspankuqa”, nispa. ¿Imatan Dios ruwaran chhayna millay tunpasqanmanta? Wakinqa ninkun, wañuchinman karan mana kasukuqkunata, nispa. Mana kasukuqkunata wañuchispa, ¿sut’imanchu horqonman karan Satanaspa llullakusqanta? ¿Rikuchinmanchu karan allin kamachikuq kasqanta?
9 Jehová Diosqa chanillantan imatapas ruwan. Chay rayku mana kaq pachachu mana kasukuqkunata wañuchiran. Aswanmi tiempoq pasananta suyaran Saqraq k’amisqanman kutichinanpaq, llulla kasqantapas sut’iman horqonanpaq. Chay tiempopin Satanaspa yanapayninwan runakunalla kamachikunanku karan. Kay libroq 11 capitulonpin willakushan ima rayku chhaynata ruwaran, ima raykutaqmi khaytukuy tiempota suyashan chay sasachakuykunata allichananpaq. Ichaqa tapukuy: ¿Adanwan Evawan creenankuchu karan Satanasta paykunapaq mana imatapas ruwashaqtin? ¿Allintachu yuyaykusharanku imaymana qoqninku Jehová Diosta millay llullata hina rikuspanku? ¿Imatan qan ruwawaq karan?
10 Allinmi kanman chay tapuykunapi yuyaymanayqa ñoqanchispas chhaynapi tarikusqanchis rayku. Qanpas Jehová Dioswan kaspan Satanaspa k’amisqanman kutichiwaq. Sichus Diosta Kamachiqniykita hina kasukunki chayqa Saqra llulla kasqantan rikuchinki (Salmo 73:28; Proverbios 27:11). Kay pachapi waranqa-waranqa millonninpiña runakuna tiyan chaypas, pisillan Jehová Diosta Kamachiqninkuta hina akllakunku. Chay rayku tapukunanchis: ¿Bibliapunichu yachachin Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? nispa.
¿PIN KAY PACHATA KAMACHIN?
11 Jesusqa yacharanmi Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta. Huk kutipin Saqra huk qhawariyllapi Jesusman rikuchiran “kay pacha lliw suyukunata lliw hatun atiyninkunatawan”, nirantaq: “Qonqoriykukuspachus yupaychawanki chayqa, lliw kaykunatan qopusqayki”, nispa (Mateo 4:8, 9; Lucas 4:5, 6). Chay nisqanpi yuyaykuy. Sichus mana Satanaspa makinpichu lliw suyukuna kashanman chayqa, ¿wateqanmanchu karan Jesusta chaykunawan? Jesusqa manan negaranchu Saqraq makinpi lliw suyukuna kasqanta, mana chayqa sut’imanmi horqonman karan.
12 Jehová Diosmi tukuy-atiyniyoq, tukuy imaymana Kamaqpas (Apocalipsis 4:11). Biblian ichaqa mana maypipas ninchu, Jehová Diosmi otaq Jesucriston kay pachata kamachishan nispaqa. Aswanmi Jesús Saqrata suticharan “kay pachapi kamachikuq”, nispa (Juan 12:31; 14:30; 16:11). Hinaspapas Biblian willan Satanás ‘kay pacha kamachiq dios’ kasqanta (2 Corintios 4:3, 4). Apóstol Juanpas Satanasmanta kayta niran: ‘Lliw kay pachan Saqraq munaychakusqan kashan’, nispa (1 Juan 5:19).
SATANASPA MUNAYCHAKUSQAN PACHAQ TUKUKUYNIN
13 Watakunaq pasasqanman hina kay pachapi millay kawsay astawan yapakushan. Ejercitokuna awqa-tinkuypi kashanku, kamachikuqkunapas waqllipushanku, religionpi umalliqkunapas iskay uyan kanku, wakwarishanmi millay yana alma runakunapas. Kay pachapi millay kawsayqa manañan allichakunqachu. Ichaqa Bibliaq willasqan hina as pisi tiempomanta Armagedón nisqa hatun maqanakuypi Dios chaykunata tukuchinqa, chay qhepamantaq mosoq pachapi sumaq kawsay kanqa (Apocalipsis 16:14-16).
14 Jehová Diosmi Jesucristota akllaran Diospa Reinonpi Kamachikuq kananpaq. Ñawpaqmantañan Biblia kayta willaran: “Huk qhari wawa nacepuwanchis, Diosmi qowanchis huk qhari wawata, paymi ñoqanchista kamachiwasun. Paypa sutinmi [...], Thak-kaypa Qollanan. [...,] kamachikuy atiyninqa hinantinmanmi mast’arikunqa, thak-kaypas manan tukukunqachu”, nispa (Isaías 9:6, 7). Jesusmi qatikuqninkunata yachachiran chay kamachikuyta mañakunankupaq: “Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun, munayniyki kay pachapi ruwakuchun, imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata”, nispa (Mateo 6:10, Edición 1988). Diospa Reinonmi otaq Diospa Kamachikuynin kay pachapi kamachikuqkunata tukuchinqa, paykunaq rantintataq kamachikunqa (Daniel 2:44). Chaymantataq kay Hallp’ata paraisoman tukuchinqa.
¡MOSOQ PACHA QAYLLAYKAMUSHANÑA!
15 Biblia nin: “Diospa prometewasqanchis mosoq hanaq pachata mosoq hallp’a pachatawan suyashanchis, chaykunapiqa tukuy imapas chaninkaman kanqa”, nispa (2 Pedro 3:13; Isaías 65:17). Biblia ‘hallp’amanta’ rimaspaqa runakunawanmi mayninqa tupachin. Chaymi chay ‘mosoq hallp’a pacha’ tupan Dios sonqo runakunawan.
16 Jehová Diosmi mosoq pachapi pay sonqo runakunaman “wiñay kawsayta” qonqa, chaytan Jesús prometeran (Marcos 10:30). Ama hina kaspa Bibliaykipi maskhay Juan 3:16; 17:3 textokunata, Jesusmi chay textokunapi willashan imatan ruwananchis wiñay kawsayta chaskinapaq. Kunanqa Bibliapi yachasun ima saminchaykunatan chaskinqaku Paraisopi tiyaqkuna.
17 Millay ruway, awqa-tinkuy, huchapi kawsay, k’araq sonqo kaypas chinkapunqan. “Chinkapullanqan millay runakunaqa [...]. Llamp’u sonqokunan ichaqa kay hallp’ata chaskinqaku.” (Salmo 37:10, 11.) Thak kawsaymi kanqa, Diosmi ‘teqsimuyuntinpi awqa-tinkuykunata qolluchinqa’ (Salmo 46:9; Isaías 2:4). Chay kawsay chayamuqtinmi ‘chanin runa t’ikarinqa, thak kawsaypas hunt’aykunqa manaña killaq’ kanankama, chayqa wiñay-wiñaypaq ninanmi (Salmo 72:7).
18 Jehová Diospa kamachinkunaqa mana manchakuspan tiyanqaku. Ñawpa israelitakunapas Diosta kasukuspaqa mana llakipakuspan tiyaranku (Levítico 25:18, 19). ¡Ancha sumaqmi kanqa Paraisopi mana manchakuspa tiyayqa! (Isaías 32:18; Miqueas 4:4.)
19 Manañan mikhuykuna pisiyanqachu. “Askhallaña trigo kachun, orqo patakunapi askhallaña aytikuchun”, nispan salmista takiran (Salmo 72:16). Jehová Diosmi saminchanqa pay sonqo runakunata, ‘chakrakunapas rurunqan’ (Salmo 67:6).
20 Hallp’antinmi paraisoman tukunqa. Millay runakunaq purunyachisqan hallp’apin sumaq wasikunata hatarichinqaku sumaq huertakunan kanqapas (Isaías 65:21-24; Apocalipsis 11:18). Hallp’an pisi-pisimanta aswan sumaqman tukunqa, Edén huerta hinan teqsimuyuntin sumaqllaña kapunqa. Diosmi wiñaypaq ‘makinta kicharispa llapa kawsaqkunata munasqankuwan saksaykachinqa’ (Salmo 145:16).
21 Runakunan animalkunawan sumaqta kawsanqaku. Salqa animalkunan uywasqa animalkunawan kuska mikhunqaku. Manan wawapas salqa animalkunata manchakunqachu (Isaías 11:6-9; 65:25).
22 Manañan onqoykuna kanqachu. Diospa akllasqan Kamachikuq Jesusmi llapa onqosqakunata hanpinqa, kay Hallp’api kashaspa hanpisqanmantaqa astawanraq (Mateo 9:35; Marcos 1:40-42; Juan 5:5-9). “Manan mayqellanpas: ‘Onqosqan kani’, ninqachu.” (Isaías 33:24; 35:5, 6.)
23 Munakusqanchis runakunapas wañusqankumantan kawsarinqaku, kasukuspaqa manañan hayk’aqpas wañunqakuchu. Lliw Diospa yuyayninpi kaqkunan kawsarimunqaku. Arí, ‘chaninkunatapas mana chaninkunatapas wañusqankumantan Dios kawsarichimunqa’ (Hechos 24:15; Juan 5:28, 29).
24 Ancha Hatun Kamaqninchis Jehová Diosmanta astawan yachayta munaspa munayninta ruwaqkunapaqmi sumaq suyakuy kashan. Jesusmi qayllanpi wañuq suwata niran: “Ñoqawan kuska paraisopi kanki”, nispa, chhaynapin hamuq Paraisomanta rimaran (Lucas 23:43). Chay saminchaykunaqa Jesucristowanmi hunt’akunqa, chay raykun paymanta astawanraq yachananchis.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Diosmi munasqanman hina kay Hallp’ata paraisoman tukuchinqapuni (Isaías 45:18; 55:11).
▪ Satanasmi kay pachataqa kamachishan (Juan 12:31; 1 Juan 5:19).
▪ Mosoq pachapin Dios runakunata anchata saminchanqa (Salmo 37:10, 11, 29).
[Tapuykuna]
1. ¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
2. a) ¿Imaynapin yachanchis Hallp’apaq Diospa munasqan hunt’akunanta? b) Bibliaq nisqan hina, ¿pikunan kay Hallp’api wiñaypaq tiyanqaku?
3. ¿Imaynan kay Hallp’api kawsay kashan, imakunatan tapurikunanchis?
4, 5. a) ¿Pin mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran? b) ¿Imaynapin allin runa suwaman tukupunman?
6. ¿Imaynapin Diospa kamasqan ángel Saqra, Satanás nisqa kapuran?
7. a) ¿Ima raykun Adanwan Evawan wañuranku? b) ¿Ima raykun Adanpa llapa miraynin machuyanchispas wañunchispas?
8, 9. a) ¿Ima niranmi Satanás Diospa kamachikuyninmanta? b) ¿Ima raykun mana kaq pachachu Dios wañuchiran mana kasukuqkunata?
10. ¿Imaynatan qanpas Jehová Dioswan kaspa Saqraq k’amisqanman kutichiwaq?
11, 12. a) ¿Imaynatan Jesús wateqasqa kasqanpi rikukun Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? b) ¿Imapin yachallanchistaq Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta?
13. ¿Ima rayku necesitanchis mosoq pachata?
14. ¿Pitan Dios akllaran Reinonpi Kamachikuq kananpaq, ima nispan Biblia willaranña chay Kamachikuqmanta?
15. ¿Iman ‘mosoq hallp’a pacha’?
16. ¿Ima sumaq regalotan Dios qonqa pay sonqo runakunaman, imata ruwana chayta chaskinapaq?
17, 18. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antinpi thak kawsay kananta, mana manchakuspa tiyananchistapas?
19. ¿Imaynapin yachanchis mosoq pachapi askha mikhuykuna kananta?
20. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antin paraisoman tukunanta?
21. ¿Imaynapin yachanchis runakunawan animalkunawan sumaq kawsay kananta?
22. ¿Iman sucedenqa onqoykunawan?
23. ¿Ima raykun ancha kusikunapaq kanqa wañupuqkunaq kawsarinpuynin?
24. ¿Ima ninki kay Hallp’a Paraíso kaqtin chaypi tiyakuymanta?
[30 paginapi dibujo]
¿Satanás munachinmanchu karan Jesusman kay pachapi llapa suyukunata mana paypa kashaqtin?
[35 paginapi dibujolla]
^ ***bh paginakuna 27-36 ¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?***
3 capítulo
¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
¿Imatan Dios munan runakunapaq?
¿Ima nispan Diosta k’amikuran?
¿Imaynan Hallp’api kawsay kanqa hamuq tiempopi?
DIOSQA khayna sumaqtan yuyaykushan: Hallp’atan hunt’achinqa kusisqa qhali runakunawan. Biblian willawanchis ‘Señor Dios Edenpi huerta plantasqanta’, chaypin “hallp’amanta phutuchimurqan lliw munayllaña sach’akunata, mikhunapaqpas sumaqta”. Chaymantataq ñawpaq tayta-mamanchis Adanta Evatawan kamaran, chay sumaq huertaman churaspataq niran: “Askhata miraychis, kay pachamanpas hunt’aykuychis, chaypi munayniyoq kaychis”, nispa (Génesis 1:28; 2:8, 9, 15). Rikusqanchis hina, Diosqa munaran runakuna wawakunayoq kanankuta, chay huertata Hallp’antinpi mast’arinankuta animalkunatapas qhawarinankuta.
2 Diosqa munan kay Hallp’a paraisoman tukupuqtin runakuna chaypi tiyanantan, ¿hayk’aqllapas chay hunt’akunmanchu? Jehová Diospunin prometen: “Rimasqayta hinan ruwasaq”, nispa (Isaías 46:9-11; 55:11). Arí, Kamaqninchisqa hunt’anqapunin yuyaykusqanta. Paypunin nin, Hallp’ataqa “manan yanqa kananpaqchu” kamarani, aswanpas “runaq tiyananpaqmi” kamarani, nispa (Isaías 45:18). Diospa munasqanman hina, ¿pikunan kay Hallp’api tiyananku karan, hayk’a tiempopaqtaq? Biblian kutichin: “Chanin runakunaqa kay hallp’atan hap’ikapunqaku, chaypin wiñaypaq tiyanqaku”, nispa (Salmo 37:29; Apocalipsis 21:3, 4).
3 Rikusqanchis hina chay promesaqa manaraqmi hunt’akunchu. Runakunaqa onqonkun, wañunkun, maqanakuspataq wañuchinakunku. Arí, manan Diospa munasqanman hinachu kawsay kashan. Jehová Diosqa manapunin munaranchu chhaynapi kawsananchista. Chhaynaqa, ¿iman sucederan? ¿Ima rayku mana hunt’akuranchu Diospa munaynin? Chay tapuykunaman kutichiykunataqa manan runakunaq qelqasqan librokunapichu tarisun, hanaq pachapi sasachakuykuna qallarisqan rayku.
AWQAQ PAQARIMUSQAN
4 Génesis qelqa willan Edén huertapi Diospa awqan paqarimusqanta. ‘Mach’aqway’ nispaña sutichakun chaypas manan cheqaq mach’aqwaychu. Apocalipsis qelqa willan ‘Saqra, Satanás nisqa kasqanta. Paymi kay pachantinta q’otuspa pantachishan’. Sutichallantaqmi “ñawpa mach’aqway”, nispa (Génesis 3:1; Apocalipsis 12:9). Arí, chay awqaqa atiyniyoq angelmi, chay mana rikuna espiritun mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran, imaynan huk artista muñecota rimachin hinata. Chay angelqa rikuranmi runakunapaq Hallp’ata Dios kamashaqtin (Job 38:4, 7).
5 Jehová Diospa lliw kamasqanqa allinpunin. Chhaynaqa, ¿pin kamaran “Saqra” “Satanasta”? Diospa kamasqan huk atiyniyoq angelmi pay kikinmanta Saqraman tukupuran. ¿Imaynatan chay sucederan? Imayna huk allin runa tiempoq pasasqanman suwaman tukupunman hina. ¿Imaynapin suwaman tukupunman? Sonqonpipaschá rikhurichin mana allinkuna munapayayta. Chayllapi yuyaykuqtinqa astawanmi mana allinkuna munapayasqan saphichakunman. Yuyaykusqanman hina imapas kaqtinqa yaqapaschá sonqonpa munapayasqanta ruwanqa (Santiago 1:13-15).
6 Kaqllataqmi sucederan Satanaswanpas. Jehová Diosmi Adanta Evatawan niran, wawakunayoq kaspa kay Hallp’aman hunt’aychis nispa, chaytachá chay angelqa uyariran (Génesis 1:27, 28). Khaynatachá yuyaykuran: “¡Kay runakuna miraspaqa ñoqatan yupaychawankuman Dios yupaychanankutaqa!” nispa. Chay millay yuyaykusqanmi sonqonpi saphichakuran, chaymantataq Diosmanta mana kaqta rimaspa Evata q’oturan (Génesis 3:1-5). Chhaynapin chay ángel “Saqra” kapuran, “Saqra” sutiqa “Yanqamanta tunpaq” ninanmi. Chaymantapas “Satanás” nisqa kapuran, “Satanás” sutiqa “Contrapi churakuq” ninanmi.
7 Satanasqa toqllakunawan llullakuykunawanmi Adanta Evatawan q’oturan Diosta mana kasukunankupaq (Génesis 2:17; 3:6). Mana kasukusqankumantataq wañuranku Diospa nisqan hina (Génesis 3:17-19). Huchallikusqanmantan Adanqa manaña ch’uya runachu karan chaymi llapa mirayninpas huchayoq kapuranku (Romanos 5:12). Chayqa rikch’akunman torta ruwana q’aphñusqa moldemanmi. ¿Imaynatan chay moldepi ruwasqa tortakuna lloqsinqa? Chay q’aphñusqa molde kasqanman hinan lloqsinqa. Kaqllataqmi llapa runakunapas “q’aphñusqa” hina nacenchis Adanpa huchallikusqanwan. Chay raykun machuyanchis wañunchispas (Romanos 3:23).
8 Satanasqa Adanta Evatawan Diospa contranpi huchallichisqanwanmi mana kasukuqkunaq umalliqninman tukupuran. Jehová Diosmanmi churapakuran imayna kamachisqanmanta mana kaqta rimaspa. Kay hinatan niran: “Mana allin kamachikuqmi, kamachinkunatan yukan manataqmi munanchu allin kanankuta. Runakunaqa manan necesitankuchu Diospa kamachikuyninta, kikillankumantan allin kaqta mana allin kaqtapas akllakunkuman. Allinmi kankuman ñoqata kasuwaspankuqa”, nispa. ¿Imatan Dios ruwaran chhayna millay tunpasqanmanta? Wakinqa ninkun, wañuchinman karan mana kasukuqkunata, nispa. Mana kasukuqkunata wañuchispa, ¿sut’imanchu horqonman karan Satanaspa llullakusqanta? ¿Rikuchinmanchu karan allin kamachikuq kasqanta?
9 Jehová Diosqa chanillantan imatapas ruwan. Chay rayku mana kaq pachachu mana kasukuqkunata wañuchiran. Aswanmi tiempoq pasananta suyaran Saqraq k’amisqanman kutichinanpaq, llulla kasqantapas sut’iman horqonanpaq. Chay tiempopin Satanaspa yanapayninwan runakunalla kamachikunanku karan. Kay libroq 11 capitulonpin willakushan ima rayku chhaynata ruwaran, ima raykutaqmi khaytukuy tiempota suyashan chay sasachakuykunata allichananpaq. Ichaqa tapukuy: ¿Adanwan Evawan creenankuchu karan Satanasta paykunapaq mana imatapas ruwashaqtin? ¿Allintachu yuyaykusharanku imaymana qoqninku Jehová Diosta millay llullata hina rikuspanku? ¿Imatan qan ruwawaq karan?
10 Allinmi kanman chay tapuykunapi yuyaymanayqa ñoqanchispas chhaynapi tarikusqanchis rayku. Qanpas Jehová Dioswan kaspan Satanaspa k’amisqanman kutichiwaq. Sichus Diosta Kamachiqniykita hina kasukunki chayqa Saqra llulla kasqantan rikuchinki (Salmo 73:28; Proverbios 27:11). Kay pachapi waranqa-waranqa millonninpiña runakuna tiyan chaypas, pisillan Jehová Diosta Kamachiqninkuta hina akllakunku. Chay rayku tapukunanchis: ¿Bibliapunichu yachachin Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? nispa.
¿PIN KAY PACHATA KAMACHIN?
11 Jesusqa yacharanmi Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta. Huk kutipin Saqra huk qhawariyllapi Jesusman rikuchiran “kay pacha lliw suyukunata lliw hatun atiyninkunatawan”, nirantaq: “Qonqoriykukuspachus yupaychawanki chayqa, lliw kaykunatan qopusqayki”, nispa (Mateo 4:8, 9; Lucas 4:5, 6). Chay nisqanpi yuyaykuy. Sichus mana Satanaspa makinpichu lliw suyukuna kashanman chayqa, ¿wateqanmanchu karan Jesusta chaykunawan? Jesusqa manan negaranchu Saqraq makinpi lliw suyukuna kasqanta, mana chayqa sut’imanmi horqonman karan.
12 Jehová Diosmi tukuy-atiyniyoq, tukuy imaymana Kamaqpas (Apocalipsis 4:11). Biblian ichaqa mana maypipas ninchu, Jehová Diosmi otaq Jesucriston kay pachata kamachishan nispaqa. Aswanmi Jesús Saqrata suticharan “kay pachapi kamachikuq”, nispa (Juan 12:31; 14:30; 16:11). Hinaspapas Biblian willan Satanás ‘kay pacha kamachiq dios’ kasqanta (2 Corintios 4:3, 4). Apóstol Juanpas Satanasmanta kayta niran: ‘Lliw kay pachan Saqraq munaychakusqan kashan’, nispa (1 Juan 5:19).
SATANASPA MUNAYCHAKUSQAN PACHAQ TUKUKUYNIN
13 Watakunaq pasasqanman hina kay pachapi millay kawsay astawan yapakushan. Ejercitokuna awqa-tinkuypi kashanku, kamachikuqkunapas waqllipushanku, religionpi umalliqkunapas iskay uyan kanku, wakwarishanmi millay yana alma runakunapas. Kay pachapi millay kawsayqa manañan allichakunqachu. Ichaqa Bibliaq willasqan hina as pisi tiempomanta Armagedón nisqa hatun maqanakuypi Dios chaykunata tukuchinqa, chay qhepamantaq mosoq pachapi sumaq kawsay kanqa (Apocalipsis 16:14-16).
14 Jehová Diosmi Jesucristota akllaran Diospa Reinonpi Kamachikuq kananpaq. Ñawpaqmantañan Biblia kayta willaran: “Huk qhari wawa nacepuwanchis, Diosmi qowanchis huk qhari wawata, paymi ñoqanchista kamachiwasun. Paypa sutinmi [...], Thak-kaypa Qollanan. [...,] kamachikuy atiyninqa hinantinmanmi mast’arikunqa, thak-kaypas manan tukukunqachu”, nispa (Isaías 9:6, 7). Jesusmi qatikuqninkunata yachachiran chay kamachikuyta mañakunankupaq: “Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun, munayniyki kay pachapi ruwakuchun, imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata”, nispa (Mateo 6:10, Edición 1988). Diospa Reinonmi otaq Diospa Kamachikuynin kay pachapi kamachikuqkunata tukuchinqa, paykunaq rantintataq kamachikunqa (Daniel 2:44). Chaymantataq kay Hallp’ata paraisoman tukuchinqa.
¡MOSOQ PACHA QAYLLAYKAMUSHANÑA!
15 Biblia nin: “Diospa prometewasqanchis mosoq hanaq pachata mosoq hallp’a pachatawan suyashanchis, chaykunapiqa tukuy imapas chaninkaman kanqa”, nispa (2 Pedro 3:13; Isaías 65:17). Biblia ‘hallp’amanta’ rimaspaqa runakunawanmi mayninqa tupachin. Chaymi chay ‘mosoq hallp’a pacha’ tupan Dios sonqo runakunawan.
16 Jehová Diosmi mosoq pachapi pay sonqo runakunaman “wiñay kawsayta” qonqa, chaytan Jesús prometeran (Marcos 10:30). Ama hina kaspa Bibliaykipi maskhay Juan 3:16; 17:3 textokunata, Jesusmi chay textokunapi willashan imatan ruwananchis wiñay kawsayta chaskinapaq. Kunanqa Bibliapi yachasun ima saminchaykunatan chaskinqaku Paraisopi tiyaqkuna.
17 Millay ruway, awqa-tinkuy, huchapi kawsay, k’araq sonqo kaypas chinkapunqan. “Chinkapullanqan millay runakunaqa [...]. Llamp’u sonqokunan ichaqa kay hallp’ata chaskinqaku.” (Salmo 37:10, 11.) Thak kawsaymi kanqa, Diosmi ‘teqsimuyuntinpi awqa-tinkuykunata qolluchinqa’ (Salmo 46:9; Isaías 2:4). Chay kawsay chayamuqtinmi ‘chanin runa t’ikarinqa, thak kawsaypas hunt’aykunqa manaña killaq’ kanankama, chayqa wiñay-wiñaypaq ninanmi (Salmo 72:7).
18 Jehová Diospa kamachinkunaqa mana manchakuspan tiyanqaku. Ñawpa israelitakunapas Diosta kasukuspaqa mana llakipakuspan tiyaranku (Levítico 25:18, 19). ¡Ancha sumaqmi kanqa Paraisopi mana manchakuspa tiyayqa! (Isaías 32:18; Miqueas 4:4.)
19 Manañan mikhuykuna pisiyanqachu. “Askhallaña trigo kachun, orqo patakunapi askhallaña aytikuchun”, nispan salmista takiran (Salmo 72:16). Jehová Diosmi saminchanqa pay sonqo runakunata, ‘chakrakunapas rurunqan’ (Salmo 67:6).
20 Hallp’antinmi paraisoman tukunqa. Millay runakunaq purunyachisqan hallp’apin sumaq wasikunata hatarichinqaku sumaq huertakunan kanqapas (Isaías 65:21-24; Apocalipsis 11:18). Hallp’an pisi-pisimanta aswan sumaqman tukunqa, Edén huerta hinan teqsimuyuntin sumaqllaña kapunqa. Diosmi wiñaypaq ‘makinta kicharispa llapa kawsaqkunata munasqankuwan saksaykachinqa’ (Salmo 145:16).
21 Runakunan animalkunawan sumaqta kawsanqaku. Salqa animalkunan uywasqa animalkunawan kuska mikhunqaku. Manan wawapas salqa animalkunata manchakunqachu (Isaías 11:6-9; 65:25).
22 Manañan onqoykuna kanqachu. Diospa akllasqan Kamachikuq Jesusmi llapa onqosqakunata hanpinqa, kay Hallp’api kashaspa hanpisqanmantaqa astawanraq (Mateo 9:35; Marcos 1:40-42; Juan 5:5-9). “Manan mayqellanpas: ‘Onqosqan kani’, ninqachu.” (Isaías 33:24; 35:5, 6.)
23 Munakusqanchis runakunapas wañusqankumantan kawsarinqaku, kasukuspaqa manañan hayk’aqpas wañunqakuchu. Lliw Diospa yuyayninpi kaqkunan kawsarimunqaku. Arí, ‘chaninkunatapas mana chaninkunatapas wañusqankumantan Dios kawsarichimunqa’ (Hechos 24:15; Juan 5:28, 29).
24 Ancha Hatun Kamaqninchis Jehová Diosmanta astawan yachayta munaspa munayninta ruwaqkunapaqmi sumaq suyakuy kashan. Jesusmi qayllanpi wañuq suwata niran: “Ñoqawan kuska paraisopi kanki”, nispa, chhaynapin hamuq Paraisomanta rimaran (Lucas 23:43). Chay saminchaykunaqa Jesucristowanmi hunt’akunqa, chay raykun paymanta astawanraq yachananchis.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Diosmi munasqanman hina kay Hallp’ata paraisoman tukuchinqapuni (Isaías 45:18; 55:11).
▪ Satanasmi kay pachataqa kamachishan (Juan 12:31; 1 Juan 5:19).
▪ Mosoq pachapin Dios runakunata anchata saminchanqa (Salmo 37:10, 11, 29).
[Tapuykuna]
1. ¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
2. a) ¿Imaynapin yachanchis Hallp’apaq Diospa munasqan hunt’akunanta? b) Bibliaq nisqan hina, ¿pikunan kay Hallp’api wiñaypaq tiyanqaku?
3. ¿Imaynan kay Hallp’api kawsay kashan, imakunatan tapurikunanchis?
4, 5. a) ¿Pin mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran? b) ¿Imaynapin allin runa suwaman tukupunman?
6. ¿Imaynapin Diospa kamasqan ángel Saqra, Satanás nisqa kapuran?
7. a) ¿Ima raykun Adanwan Evawan wañuranku? b) ¿Ima raykun Adanpa llapa miraynin machuyanchispas wañunchispas?
8, 9. a) ¿Ima niranmi Satanás Diospa kamachikuyninmanta? b) ¿Ima raykun mana kaq pachachu Dios wañuchiran mana kasukuqkunata?
10. ¿Imaynatan qanpas Jehová Dioswan kaspa Saqraq k’amisqanman kutichiwaq?
11, 12. a) ¿Imaynatan Jesús wateqasqa kasqanpi rikukun Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? b) ¿Imapin yachallanchistaq Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta?
13. ¿Ima rayku necesitanchis mosoq pachata?
14. ¿Pitan Dios akllaran Reinonpi Kamachikuq kananpaq, ima nispan Biblia willaranña chay Kamachikuqmanta?
15. ¿Iman ‘mosoq hallp’a pacha’?
16. ¿Ima sumaq regalotan Dios qonqa pay sonqo runakunaman, imata ruwana chayta chaskinapaq?
17, 18. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antinpi thak kawsay kananta, mana manchakuspa tiyananchistapas?
19. ¿Imaynapin yachanchis mosoq pachapi askha mikhuykuna kananta?
20. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antin paraisoman tukunanta?
21. ¿Imaynapin yachanchis runakunawan animalkunawan sumaq kawsay kananta?
22. ¿Iman sucedenqa onqoykunawan?
23. ¿Ima raykun ancha kusikunapaq kanqa wañupuqkunaq kawsarinpuynin?
24. ¿Ima ninki kay Hallp’a Paraíso kaqtin chaypi tiyakuymanta?
[30 paginapi dibujo]
¿Satanás munachinmanchu karan Jesusman kay pachapi llapa suyukunata mana paypa kashaqtin?
[35 paginapi dibujolla]