text:
Tiwanaku
Tiwanaku nisqaqa Wuliwiya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Inkawi pruwinsyapi, Tiwanaku munisipyupi, huk mawk'a llaqtam. Tiwanaku llaqtapiqa 800 runakuna kawsachkan.
2000 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
- Tiwanaku - Titiqaqa qucha: 20 km
- Tiwanaku - Chukiyapu: 70 km
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qalasasaya qhapana
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kimsa Chata
- Lukurmata
- Qalasasaya
- Qhunqhu Wankani
- Tukuy runakunap qhapaq kaynin
- Wuliwiyapi mawk'a llaqtakuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


c: text/html

text:
San Matías amachasqa sallqa suyu
San Matías amachasqa sallqa suyu (kastilla simipi: Area Natural de Manejo Integrado San Matías) suyuqa amachasqam, kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
San Matías parkipiqa kanmi 874 laya yurakuna.
- Tabebuia ochracea
- Mara yura rikch'aq ayllu:
- Yaku tukuta Guarea macrophylla
- Astronium fraxinifolium
- Copernicia alba
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay amachasqa suyuqa kanmi 14 laya ñuñuqkuna 11 aylluwan, 142 laya pisqukuna 46 aylluwan, suchuqkuna 11 ayllupi, 24 laya allpa yaku kawsaqkuna 5 ayllupi.
- Yaku puma Pteronura brasiliensis
- Odocoileus dichotomus
- Ozotoceros bezoarticus
- Q'utu k'usillu: Alouatta caraya
- Wankana: Tayassu pecari
- Suri: Hatun suri Rhea americana
- Luru: Anodorhynchus hyacinthinus
- Luru: Amazona aestiva
- Uturunku Panthera onca
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Chilipi amachasqa sallqa suyukuna
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muruyuq
Muruyuq, Muruchaq icha Tuktuyuq nisqakunaqa (Spermatophyta, grigu simimanta Eπepuatόφuta, "muru yurakuna") lliw tuktuyuq, muru icha ruru ruraq yurakunam. Lliw yurakunamanta aswan achkaqa tuktuyuq yurakunam.
Muruyuq yurakunap mitan kamay raki huñukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Llat'an muruyuqkuna (Gymnospermae)
- Sikas yurakuna (Cycadophyta)
- Yinku yurakuna (Ginkgophyta)
- Akwayuqkuna (Coniferae / Pinophyta)
- Qatasqa muruyuqkuna (Angiospermae / Magnoliophyta)
- Ch'ulla phutuy raphiyuqkuna (Monocotyledoneae / Liliopsida)
- Iskay phutuy raphiyuqkuna (Dicotyledoneae)
- Ch'ulla khata sisayuqkuna (Magnoliopsida)
- Kimsa khata sisayuqkuna (Rosopsida)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cycadophyta.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ginkgophyta.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gnetophyta.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Magnoliophyta.


text:
Pillku Mayu
Pillku mayu (kastilla qillqaypi Pilcomayo, waraniyi simipi Araguay) nisqaqa huk 1.590 km suni mayum Arhintina mama llaqtapi, Parawayi mama llaqtapi, Buliwya mama llaqtapipas (Chuqichaka suyu, Uru Uru suyu, P'utuqsi suyu, Tarija suyu). Pukyu mayunqa Jach'a Juqhu mayum,[1] Wari munisipyupi, Uru Uru suyupi. Pillku mayuqa qallarin yaku tinkuqpim Chillawamanta Kachi mayuwan, P'utuqsi suyupim, Tomás Frías pruwinsyapi, Urmiri munisipyupi, Qawayu kantunpi.
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Puyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Jorge Molina Carpio, Daniel Espinoza Romero, Balance hídrico superficial de la cuenca alta del río Pilcomayo, La Paz 2005 (kastilla simi)


text:
Qhawanilla distritu
Qhawanilla distritu (kastilla simipi: Distrito de Cabanilla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Lampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qhawanilla llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Quchakuna: Quchapampa - Laruqucha - Titiqucha - Mariyaqucha - Yanaqucha - Huerta qucha - Puquña
- Mayukuna:
- Urqukuna:
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Kulunya
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Colonia rikuy.
Kulunya nisqaqa huk karuq kaq mama llaqtap atisqan, kapuynin hina hap'isqa suyum, manañam qispichu kachkaq, warkukuq, manam kacharisqachu.
Kulunya pacha nisqapi Iwrupapi mama llaqtakuna - Ispaña, Purtugal, Inlatirra, Ransiya, Urasuyu, qhipaqtaq (chunka isqunniyuq kaq pachakwatap puchukayninpi) Alimanyapas, Italyapas - Afrikapi, Asyapi, Abya Yalapi, Awstralyapi, Usiyanyapi suyukunata, mama llaqtakunata kulunyacharqan, chaypi kawsaq indihina runakunata sarupaspa.
Abya Yalapi Kastilla Atiy nisqawan indihinakunap muchuyninmi qallarirqan.
Abya Yalapi mitma wiraquchakuna chunka pusaqniyuq kaq pachakwatap puchukayninpi (Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Inlatirramanta), chunka isqunniyuq kaq pachakwatapi (Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi: Ispañamanta, Purtugalmanta) qispikurqan, indihinakunata qhipaqmanraq sarupaspa. Asyapi, Afrikapi kaq runa llaqtakuna iskay chunka kaq pachakwatallapi, Iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi qispikurqan. Chay mama llaqtakunaqa kunanraqmi musikunwan Iwrupa mama llaqtakunamanta, Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta wachuriq kachkanraqmi. Chaytaqa musuq kulunya pachatam ninchik.
Kunan pachaqa Tiksimuyupi pisillaraqmi kulunyakuna:
- Ransiyaman kapuq: Ransis Wayana, Wadilup, Martinik, Ransis Pulinisya, hukkunapas
- Hukllachasqa Qhapaq Suyuman kapuq: Malwinakuna, hukkunapas
- Hukllachasqa Amirika Suyukunaman kapuq: Guam, Anti Samuwa, Burinkin, hukkunapas
- Urasuyuman kapuq: Urasuyu Antillakuna
- Ispañap, Purtugalpa kulunyankunaqa manañam kachkanchu.


text:
Fernando VII
Fernando VII kay Fernando Qanchis Ñiqin (kastilla simi: Fernando VII de España) sutiyuq runaqa (14 ñiqin kantaray killapi 1784 watapi paqarisqa San Lorenzo de El Escorial llaqtapi - 29 ñiqin tarpuy killapi 1833 watapi wañusqa Madrid llaqtapi) huk Ispañap Qhapaqni.
- Ispañap Riy: 19 ñiqin pawqar waray killapi 1808 watapi - 29 ñiqin tarpuy killapi 1833 watapi.
- Warachikuy: .
- Suti:
- Warmi: .
- Awki: Isabel II.
- Riypa Wasin: Borbon-Anjoupa wasin.
- Tata: Carlos IV.
- Mama: Maria Luisa Parmamanta.
- Wawakuna: .
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fernando VII.


text:
Abdullah Gül
Abdullah Gül sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin kantaray killapi 1950 watapi paqarisqa Kayseri llaqtapi - ), huk Turkiya mama llaqtayuq musikuq wan pulitikumi.
2007 watamanta 2014 watakama kuti Turkiyapa Umalliqnin qarqan.
2003 watamanta 2007 watakama Turkiya Hawa ministru.
Taytan: ; Maman:
Ñawpaq warmi: Hayrünnisa Gül.
Churinkuna (3) Ahmet Münir, Kübra wan Mehmet Emre.
Yachaywasi: .
Alma mater: Istambul Yachay Sunturnin.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Abdullah Gül.


text:
Esmeralda munisipyu
Esmeralda munisipyu nisqaqa (aymara simipi: Esmeralda jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio de Esmeralda) Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Litoral pruwinsyapi, Uru Uru suyupi. Uma llaqtanqa Esmeralda llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Esmeralda munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Wik'uñakuna mama llaqta risirwa
Wik'uñakuna mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional Las Vicuñas) mama llaqta parkiqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Chili mama llaqtapi, Arika Parinaqutapas suyupi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chilipi amachasqa sallqa suyukuna
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna


text:
Oleg Blokhin
Oleg Volodymyrovych Blokhín u Oleg Vladimirovič Blojin (Rusu simipi: Oлer BлaдиMиpoBич БлoxиH; ukranya simipi: Oлer BoлoдиMиpoBич БлoxiH), (2 ñiqin ayamarq'a killapi 1952 watapi paqarisqa Kyiv llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq karqan.
Warmi: Irina Deriugina, Churinkuna: Irina Olehivna Blokhina.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Oleg Blokhin.
- USSR national football team All-Time Goals and Caps Leader
- Ukraine's Golden Player representative [1]
- Oleg Blokhin UkrSoccerHistory.com (inlish simipi)


text:
Shell Mera
Shell Mera nisqaqa kastilla simipi: Shell Mera) Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi, Mera kitipi, huk llaqtam.
Shella Mera llaqtaqa hatun allpa wira ruruchinamantam, Shell nisqa, qillqaq Juan León Meramantapas [1] sutichasqa (Ikwadurpa llaqta takin).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amarumayu antanka pampa (Shell Mera MAF antanka pampa)
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pastasa runa
- Sapara runa
- Mera llaqta
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ ec.lirondo.com/ Mera kitillimanta (kastilla simi)


text:
Ecuador Wiñariy Kullkiwasika B.P (BDE) pachasami rantita harkanaka ancha mutsuriypachami kan nishpami nin, kay llakika tukuylla pachamamapi tiyak kawsayllikakunata, shinallatak kullkikamay pukuna ruranakunatapashmi waktan. Kay ukupika Wiñariy Kullkiwasika pachasami rantita harkak ima llakita pishiyachik rurayyuyaykunata kullkimañachishpa yanapankapak ancha mutsurishkami kan. Kay llankayka pachamamata kamak ruraykunata yanapachin rukupaya wamrakunapa yuyayta warmi karipa yuyaytapash uyashpa.
Kamachik pankakuna shina, BDE rurakwasika 2018 wata inti raymi killa 6 punchamanta Resolución Nro.2018-DIR-023 nishkawan 2018-2021 Llankay Ñantaka allimi nispa arininakurka. Kay Ruray Ñanpika 13 mutsuripa rurana yuyaymi tiyan, chaypuraka mushuk kullkimañachiy pukyuman yaykuykuna, shinallatak pachamamata kamayman rina.
San Pedro Mártir uchilla mayullikata hanpirichina, mushukyachina, alliyachinamanta rurayuyay. Paltaspi, Loja markapi.
Mula Corral Rurayuyay.Ambato – Tungurahua.
San Pedro Mártir uchilla mayullikata hanpirichina, mushukyachina, alliyachinamanta rurayuyay. Paltaspi, Loja markapi.
Ashatawanpash, 2019-2021 Maymutsurik Ñanmanta ishkayniki paktayka rurayuyaykunata mirachina mutsurinmi nin llaktakunata wiñariypi shinallatak pachasami rantita harkaypi pishiyachiypipash shukllapa llankakwasikuna yanapayta purichishpa.
Kunanpika BDE rurakwasika ishkay maymutsurik yuyaytami pakarichikun: Kawsaypacha Waki Kamakyuyayta shinallatak Ñirak Kamakyuyaytapash, tawkasami rurakwasikunapa yanapaywan, paykunawanpash llankanakushpapash.
Allpasamita kamak Kullkimañachiymantaka, BDE rurakwasika shuk hatun munayta paktachisha nikun Pachasamipak Waylla Wakaychita (FVC) purichik rurakwasi shina killkarichina, kay munaytaka Kawsaypacha Yaku Kamaywasiman chayachishkami kan, maykanmi FVC rurakwasipakka mamallakta pushak kan. MAAE nishkaka BDE rurakwasipak ushaykunata allichina llakikunatapash yachankapak yanapashka, kayshinashpami FVC wasimanta killkarichishka kankapak allpasami kullkimañachiykunatapash hapishpa llaktakunaman chayachinkapakpash.
BDE rurakwasika MAAE rurakwasimanta tawka ukukunawan allpasami allikay rantikay ruranakunamanta rimanakushpami llankakun. Ashtawanpash, Kullkiwasika Cooperación Técnica Alemana (GTZ) rurakwasiwan Rurakwasipura Yanapankuypa Pankawan yanapanakushpami llankan. Kay aspishka pankapak paktayka kullkimañachiy rurayuyaykunata pukunakunatapash ishkantipurarishpa wiñachinami, shinallatak ushaykunata sinchiyachina, shinallatak pachasami rantipi, hatun llakta sumak kawsaypipash rurakwasita sinchiyachina.
BDE rurakwasika Waylla Kullkiwasi tukunkapakka tukuy kamachiykunawan katiruraykunawanpash kullkimañachikkunamanta allpasami kullkikunata charinkapak mañakkunawan pakta paktami kana kan. Chayraykutakmi wakin karumanta rurakwasikunawanmi llankanakunchik ( BID, CAF; GIZ; etc.) rurayñankunata rurankapak, rurashkata rikuchikkunata pakarichinkapak. Rantikutin, BDE rurakwasika Kawsaypacha Waki Ruray Llika – BDE, 2015 watakamanlla kawsakushkata mushukyachinarakmi nishpami yuyarka, kayka ashtawan allitapacha purichiypalla rurapaylla Kawsaypacha Waki Maklluykunata Tupuk Llika (SARAS) tukunkapak nishpa.
Ancha mutsurishkami kan BDE rurakwasika COVID-19 HatunUnkuy llakikuna tiyashkamanta llaktakunapi achka llankaykuna, katuyranti mutsurikukta rikushpaka tawka kuskakunapi yanapashka (allikay,, kullkikamay, kullkimañachiy, pukuchiy, etc). Rurakwasika “Green Recovery” nishkata ruray kallarikunmi; nishun, sumak yuyaykunata pakarichinkapak, wayllayachik ruraykunata kullkimañachiyta tarinkapakpash llankashpa, mushuk llankaykunaman kullkita mañachishpapash hatun unkuy llakikunata pishiyachinkapak nishpa.
Waylla Chaninchaypi mishak Lago Agrio Rurayuyay, BDEmanta sumak yuyaymi GAD alli kawsaypacha ruraykunata chaninchanmi.


text:
Mario Puzo
Mario Gianluigi Puzo sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin kantaray killapi 1920 watapi paqarisqa Hell's Kitchen llaqtapi - 2 ñiqin anta situwa killapi 1999 watapi wañusqa Long Island llaqtapi), USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Churinkuna: Anthony Puzo, Joseph Puzo, Dorothy Antoinette Puzo, Virginia Erika Puzo wan Eugene Puzo.
Alma mater: City College of New York, Universidad de Nueva York.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1969 The Godfather (El Padrino)
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mario Puzo.


text:
1¡Ay imanöraj canqui Sioncho goyaj autoridäcuna! ¡Ay imanöraj canqui Samariacho tiyaj mandajcuna! Gamcunaga charashayquiman yäracurmi munayniyoj-tucurcushcanqui. Gamcunamanmi Israelcunaga «yanapämay» nir aywarcaycämun.
2Calne siudäta aywar mä ricamunqui. Chaypitaga päsar chayanqui Hamat jatun siudäman. Chaypitana uranqui Filisteacho caycaj Gat siudäman. ¿Chay nasyuncunacho tiyaj runacunapita mas bälejchuraj gamcunaga canqui? ¿Gamcunapa nasyunniquega chay nasyuncunapita mas allichuraj?
3Gamcunaga fiyupa ñacay junaj chayamunanpaj caycajta manami yarpayllapis yarpanquichu. Chaypis mana allita rurar masmi gayaycanqui chay ñacay junajta.
4Cuyayllapaj llagllaypa adurnasha jamanacho wegurpaycanqui. Fistata rurar cushicushpayqui goyaycanqui. Carni-mallwacunata, werannin töru-mallwacunata micur jamarpaycanqui.
5Arpacunatapis wagay-wagayllataraj tucarmi birsucunatapis mushojcunallata jorguycanqui. Instrumentucunatapis Davidnörämi tucuy-nirajta ruraycanqui.
6Jatusaj cöpacunawan bïnuta upyarcaycanqui. Cuerpuyquicunamanpis allinnin perfümicunataraj pichucuycanqui. Nasyunniqui mana alliman chayaycashanpäga manami imapis gocushunquichu.
7Chayno cashayquipitami gamcunataraj ñaupa-puntataga juc-läman prësu apashunquipaj. Fistata rurar gaparpashayquicunapis manami musyacangapänachu.
8Tayta Diosga quiquinpa jutinchömi jurasha. Munayniyoj Tayta Diosga caynömi nin: «Jacobpita mirar-aywajcuna alli-tucushanga fiyupami rabyachiman. Palasyuncunatapis melanäcömi. Chaypitami paycunataga siudänintinta cachapaycushaj chiquejcunapa munayninman.»
9Chay öraga juc wasicho chunca runacunalla cawaycar quëdasha cashpanpis llapanmi wañonga.
10Chaura juc famillyan ayata pampananpaj wasiman chayanga. Wasi ruricho caycajtana taponga: «¿Pillaga gamwan chaycho caycanrächu?» nir. Chaura ruripita nimonga «Manami pipis cashachu» nir. Mastapis ruripitaga nimonga: «Upälla. Tayta Diospa jutinta rimarpis rimaycunquimanchari. Chauraga castigarpis castigaycamashwanchari» nir.
11Tayta Diosmi camacächenga jatunpis tacshapis wasicuna juchunanpaj. Chauraga llapanmi illgangapaj.
12¿Cawallucuna purinmanchuraj gagapa? ¿Gagacho yapyashwanchuraj? Chaura ¿imanirtaj gamcunaga layta benënumanno ticrachishcanqui? ¿Imanirtaj autoridäcuna alli arriglananpaj cajtapis ticrachishcanqui fiyupa ashgajmanno?
13Gamcunaga manacajcunallapitami alabacuycanqui. Munayniyoj cashayquipitami alli-tucur puriycanqui.
14Cananga sumaj tantiyacuy Israelcuna. Munayniyoj Tayta Diosga caynömi nin: «Nogami camacächishaj juc nasyun runacuna shaycamur fiyupa ñacachishunayquipaj. Chaycunaga llapaniquitami ñacachishunquipaj Hamatman yaycunapita-pacha gallaycur asta Arabá mayucama» nir.


text:
T'utura pruwinsya
T'utura pruwinsya icha Carrasco pruwinsya nisqaqa (kastilla simipi: Provincia de Carrasco) Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa T'utura llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suqta munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa astawan Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tutura pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mawk'a saywitu: Tutura / Carrasco pruwinsya
- Pruwinsyap wiñay kawsaynin (kastilla simi)
- bvirtual.proeibandes.org / María Toainga Masaquiza: Enseñanza del castellano como segunda lengua (tésis) (kichwa simi, kastilla simi)


text:
Pangor kitilli
Pangor kitilli [1] icha Juan de Velasco kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Juan de Velasco, tayta Juan de Velascomantam sutichasqa [2] ) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim , Kulta kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Pangor (Juan de Velasco) llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
RunakunaLlamk'apuy
Kitillipiqa Puruha Kichwa runakuna kawsanku.
Kitillipi paqarisqaLlamk'apuy
- Tayta Juan de Velasco
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
- ↑ municipiodecolta (kastilla simi)
- ↑ www.enciclopediadelecuador.com (kastilla simi)
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
|-


text:
Tiluchi
Tiluchi[1] icha Tilanchu[2] (Furnarius rufus) nisqaqa huk laya takiq pisqum, rikch'aq t'uruchakim. T'urumanta aswan hatun q'isankunatam ruran.
Palamakunatam mikhun.
Taraqchim kikinpa runtunkunata tiluchipman churan, awqa hina.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Especies bolivianas: Tiluchi, Hornero, Furnarius rufus
- ↑ Imaymanta Qhichwapi ñawikunanchikpaq puquykunamanta 1, p. 22, Tilanchu/Tiluchi ‘Hornero’, ñiyta munan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Tiluchi


text:
Kay Justicia y Estructura del Estado minkashka, tukuykuna yuyarishpa (12 apuchiwan), chawpita shitashka Código Orgánico Administrativo (COA) kamachiyta arinirka.
Chay 19 niki shitashkamanta Mamallakta Tantanakuy 14 nikita rikuchun nirka, shinallatak 101, 104, 207, 336 nikikunata allimi kan nichun nirka, shinami 3, 4, 5 nikuna, mushukyachishka churashkaman kachun nirka.
Kay mushukyachishka nikikunaka kamayta alli kachichun rikuchin nirka, lshinallatak anchuchikta, upallalla kamayta, wakllichishkata allichina kachun rikuchin.
Shina, kamaykunaka may allimi kanka nirka, kayashka kipa kamaymanta rurayka may allimi kanka. Imahina kamay mana alli kakpika, tukuylla mitachikuna imashina paktachinata rikushpa mana paktachikpika, tawka kutin pantayta charishka kakpi rikuna kanka.
Tukuylla mitachikuna pantarikpi, mana alli kakta allichichun mañay, yanaparinkapa mañay 30 punchapimi mana, arinishkatapash tikrachishka kanka, kay puncha yallikpika, mana kayashka kashpa paykunallakta chayamukpika, alli kakta rikushkami kanka.
Paktanakuna
Kay Código Administrativo kamachiyka, Ecuador llaktapak kamachiy llikapika chushakmi rikirin, kunanmi ñukanchikpak Mamallaktapika kamay alli kamachiywan kallaripi kanka, shina ñawpakman llaktayukkunwan, kamaywasiwan kimirishpa yanapanka, yallik watakunamanta chikan chikan kamaypi kamachiykuna tiyashka.
Chaytami shuklla kamachiy tukushka kanka, imashinami Estatuto del Régimen Jurídico Administrativo de la Función Ejecutiva (ERJAFE) kamachiy, sapan kamachiymi yuyarikunata, churashkakunata chikan chikan arinishka, chaymi wanaykunata, llankakkunata pantachishka kanka.
MG/pv/jc-kichwa


text:
Qispilla urmay
Qispilla urmay nisqaqa llasaq wisnup urmaynin, llasaturakullap aknachsqan, huk kallpakunap mana aknachasqan.
Wayra pacha wisnuwan qhaqunakuspanmi, ama kachunchu, ichataq ch'usaq p'ulin kachun. Chay ch'usaq p'ulinpi urmachkaq wisnu qispilla urmachkaspaqa, pachawan p'ikwaykunmi, wiñaylla utqayninta mirachispa Wayra pachapi urmachkaq wisnutaq urmachkaspataq qhaquy llasaturakuta aypaspa manañam p'ikwaykunchu.
Qispilla urmaypa hanaq kayninpa minuywanqa kay hinam ( nisqa qallariy hanaq kay nisqapi manaraq kuyurqaspaqa):
- h = wisnup hanaq kaynin t nisqa pachapi
- = wisnup qallariy hanaq kaynin
- g = llasaturaku kallpap aknachasqan p'ikwachiynin.
Wisnup risqan karu kayninqa kay hinam:
- s = urmachkaq wisnup risqan karu kaynin


text:
Gustave Eiffel
Alexandre Gustave Eiffel sutiyuq runaqa, (* 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1832 watapi paqarisqa Dijon llaqtapi - † 27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1923 watapi wañusqa Paris llaqtapi), huk Ransiya mama llaqtayuq allwiya kamayuq qarqan.
Taytan: Alexandre Eiffel, Maman: Catherine.
Ñawpaq warmi: Marie Gaudelet.
Churinkuna: (5).
Yachaywasi: Lycée
Alma mater: École Centrale Paris.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Caballero de la Legión de Honor
- Oficial de la Legión de Honor
- Langley Gold Medal (1913)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gustave Eiffel.


text:
Muhu pruwinsya
Muhu pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Muhu jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Moho) Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Muhu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1991 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Quchakuna: Chupaquta - Titiqaqa qucha
- Mayukuna: Qunima mayu - Waraya mayu
- Wat'akuna / Yaqa wat'akuna: Suwasi wat'a - Wat'asani yaqa wat'a - Wat'a yaqa wat'a
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa distritunmi kan:
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t’inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Muhu pruwinsya.
- Saywitu: Punu suyu
- Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)


text:
Silala urqu
Silala (kastilla simipi: Cerro Silala / Cerro Silala Chico) nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, Siluli ch'in pachapi, huk nina urqum Buliwya suyupi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi Hatun Qitina kantunpi, Chili mama llaqtapipas. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 4.750 m / 5.685 maswan hanaqmi.
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ichik Silala
- Siluli ch'in pacha
- Likankawur
- Linsur
- Uturunku (nina urqu)
- Tuqurpuri
- Hatun Qitina kantun
- Siluli ch'in pacha
- Silala mayu


text:
Atam
Atam nisqaqa huk qurpa kawsaq nisqa kawsaqkunap hawanpi icha ukhunpi kawsaqmi, qurpa kawsaqpa kurku puriqllankunawan kawsachikuq, mana icha alli-allillamanta qurpa kawsaqta wañuchiq, ichataq waqllillaq.
Atamkunaqa k'allampakunam, uywakunam, yurakunapas. Hinallataqmi qurpa kawsaqkunapas k'allampakunam, uywakunam, yurakunam.
Hunt'a atam nisqakunaqa - ahinataq mallunwa - qurpallantam kawsan, manam huk imakunamantapaschu. Rakilla atam nisqakunataq - ahinataq hamillu, ayamaych'a, antakusmapas - huk yurakunapi wiñaq yurakunam, inti wayllay ruraspapas huk kawsachikuy imayaykunata qurpa yuramanta hurquq.


text:
Aphruasyatiku rimaykuna
Aphruasyatiku rimaykuna nisqaqa huk ancha hatun rimaykunap ayllunmi, chincha Aphrikapi uralan kunti Asyapipas. K'umukuq rimaykunam. 354 rimaykunachá, 43 wañusqaña, 347 hunuchá rimaqninkuna kachkan.
Kaymi aphruasyatiku rimaykunap pichqantin urin ayllunkuna:
- Iqiptu simi (Iqiptiku, Kuptiku) †: huk rimay, wañusqaña: Iqiptu
- Berber rimaykuna > 24 rimaykuna, paypura 5 wañusqaña, 13,5 hunu rimaqniyuq: chincha kunti Aphrika
- Simitu rimaykuna > 62 rimaykuna, paypura 28 wañusqaña, 261 hunu rimaqniyuq: chincha Aphrika, Sispa Anti, Arabya, Malta, Ithiyupya
- ahinataq: arabya simi, malta simi, iwriyu simi, amhara simi, tigriña simi, tigriy simi
- Kushitu rimaykuna > 47 rimaykuna, paypura 2 wañusqaña, 38 hunu rimaqniyuq: chincha anti Aphrika
- ahinataq: sumali simi, oromo simi
- Omo rimaykuna > 27 rimaykuna, 4 hunu rimaqniyuq: uralan kunti Ithiyupya (ancha asllata Sudanpipas)
- Chadiku rimaykuna > 193 rimaykuna, paypura 7 wañusqaña, 31 hunu rimaqniyuq: uralan kunti Chad, uralan Niqir, chincha Niqirya
- ahinataq: hawsa simi


text:
1Jerusalencho Tayta Diospa Templunta Salomón aruchiyta gallaycuran. Aruchiran Moriah jircacho papänin Davidta Tayta Dios yuripashan cajcho. Chaycho Templuta rurananpämi David niran. Chayga caran Jebús runa Ornanpa rïguta ëracunan.
2Wataman ishcay quilla gallarej ishcay junajcho aruchiyta gallaycachiran. Aruchiyta gallaycushan öra Salomonga chuscu watana ray caycaran.
3Salomonga Templupaj simintuta chutachiran ishcay chunca ganchis (27) metru larguta, isgun metru anchuta.
4Templupa alarninpa anchuynenga caran isgun metru, Templupa anchuyninwan iwal. Altuyninpis caran isgun metru. Salomonga alar rurita ushajpaj goriwan chapyachiran.
5Quiquin Templu ruritaga intërunta ushajpaj intablaran sipres guerupita tablawan. Nircur jananpaga mas fïnu caj goriwan chapyachiran. Gori jananmanna dibujaran palma-nirajcunata, cadina-nirajcunatapis.
6Camaränanpaj cuyayllapaj achicyaj perlascunata churaparan. Goriga caran Parvaim partipita.
7Rurinpaga ushajpämi goriwan chapyaran llapan tirantita, wachcu gueruta, numralta, quisyuta, puncuta. Tacaypa querubín anjilcunatapis dibujaran.
8Templu ruricho mas rispitädu caj cuartutapis rurachiran. Chaypapis anchuynin caran isgun metru, Templupa anchuyninwan iwal. Larguyninpis caran isgun metru. Chay cuartutapis chapyaran mas fïnu caj goriwan. Chay cuartuman goriga yaycuran ishcay chunca waranga (20,000) quïluno.
9Guerucunata charichinanpaj läbuscunapis caran goripita. Cada ünun lasaran medyu quïlu masno. Altuscho caycaj cuartutapis goriwan intërunpa chapyaran.
10Mas rispitädu cajcho guerupita rurachiran ishcay querubín anjilcunata. Chay älayojcunatapis goriwan chapyachiran.
11Ishcan querubín anjilcunapa ishcan älan quicharaptin jucaj puntapita jucaj puntacama larguynin caran isgun metru. Jucnillanpa jucaj älallan caran ishcay metru juc cuarta masnin largu. Chay caj älanga pergaman töparaycaran. Jucaj älanna jucajpa älanman töparaycaran.
12Chayno jucaj querubín anjilpa jucaj älanpis töparaycaran jucäga pergaman, jucaj älanna jucnin älayojpa älanman.
13Ishcan querubín anjilcunapa älan jucajpa älan cantunpita jucajpa älan cantuncamaga caran isgun metru. Ishcanpis ichirpaycaran älancuna quichasha, chaupiman ricacusha.
14Chayno chaparänanpäpis fïnu lïnu jïlupita awaran. Chaypa jananmanna querubín anjilcunata burdachiran murädu jïluwan, auröra jïluwan, cuyayllapaj pochgoj puca jïluwanpis.
15Salomón rurachiran Templupa puncuncho cananpaj ishcay jatusaj pilancucunata. Larguynin caran chunca sojtan (16) metruno. Puntancho rinrincuna ishcay metru juc cuarta altun caran.
16Cadinatapis ruraran wallgano camaränanpaj. Chay cadinata churaparan pilancupa rinrinman. Chayno ruraran pelöta-mallwa-nirajcunata cadinaman warcunanpaj.
17Pilancucunata ichichiran Templupa quiquin puncunman, jucta derëchu caj lädunman, jucajtana ichoj caj lädunman. Derëchu cajcho cajta «Jaquín» niran; ichoj cajcho cajtana «Boaz» niran.


text:
AWAKI PUNCHA, 13 AYRIWA KILLAPI
YACHAYSHUTIKUNA
- Ecuadorpi puka semaforopi kanchik.
- Imbaburapi mana unkushka mirashkachu.
- Otavalopi fumigashpa katinakun.
- Cotacachipi mascarillawan purina kan.
Kay 13 puchamanta, Aukarik killapimi tukuy Ecuador 7 punchata pukapi kakrinchik, Añawllawtuwan ama unkunkanpak.
Kay punchakuna yallishka kipami, markakunami rikunka ima tullpuwan kakta: Puka semaforo , killu semáforo, waylla semaforo. Pukami maykan markakuna, ashtawan llakipi kan, kipa killu, katipika waylla.
Kunanpika tukuy Ecuador pukapi kan, chaymantami:
– Antawata shuk punchatalla llukchita usharin. Placa Puchukay yupayta rikushpa.
– Toque de queda, 2pacha chishimanta, 5 tutamantakaman; mana pipash llukshita ushanchu
– Hampikkuna, willachikkuna, mikunata hatukkuna, paykunaka salvoconducto nishkawan purita ushanka.
– Ima tantanakuykunapash mana tiyankachu.
– Katuna ukukunata, katuna pampakunata rikuriyashpa katinka.
– Tukuy llamkaykuna, tukuy yachaykunapash illanmi.
– Mikunawasikunaka, wasiman apankapaklla katuyta ushan.
Ecuadorpi 7529 unkushkakuna tiyan, 355 wañushkakuna, 597 hampishkakuna.
Imbaburapi mana mirashkachu: 33 unkushkakuna tiyan, Ibarra 26, Otavalo 2, Cotacachi 2, Atuntaqui 3.
OTAVALOPA WILLAYKUNA
Otavalomanta GAD Municipal desinfectashpa katinakun, kay punchakunapi kay llaktakunata desinfectashka:
Ciudadela 31 de octubre, Santiaguillo, Urbanización Santiago del Valle, 31 de octubre hatuna pampa, kullkiwasikunata, Cuerpo de Bomberos Otavalo, EMAPAO, Feria de San José de Quichinche,
Shinallatak, kitipa kimiriya llaktakunatapash:
La Joya Alta, Mojandita, Mojandita Curubi, Mojandita mirador, 4 esquinas, La rinconada, Larcacunga, Nuevo Santiaguillo
COTACACHIPA WILLAYKUNA
Auki Tituaña, kitipushak, COEpa pushak shuk kuyukshuyupi willachirka:
Cotacachipi ishkay unkushkakuna tiyan, shuk ayllupimi ishkay pura unkushkakuna kan, nirka. Shinallata , shuk resolucionta llukchirka, tukuykuna mascarillawan purichun.
Mikunata mana charikkunapakka Junta Paroquialwan, Prefectorawan, Gobernacionwan, MIESwanPASH rikúkrin. Shinallatak shuk mañayta rurarka, ama wasimanta llukshichun, chayllami unkuyta harkayta usharinka. kay unkuypaka hampi illánmi, ñukanchikllatakmi rikupashllami usharinka, nirka.
Wasimanta Ama llukshipashunchik mashikuna. Wasipi sakiripashunchik.
USHASHPAKA YANAPASHUNCHIK.
KICHWASHUN tantanakuymi kanchik. Kichwapi willachishpa.
Alliwa Pazmiñomi kapani. kayakama mashikuna.


text:
Houari Boumedienne
Mohammed Ben Brahim Boukharouba icha Houari Boumédiène هواري بومدين sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin chakra yapuy killapi 1932 watapi paqarisqa Ain Hesseinia llaqtapi - 27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1978 watapi wañusqa Alhir llaqtapi), huk Alhirya mama llaqtayuq awqaq pusaq pulitiku wan Umalliq.
1965 watamanta 1978 watakama kuti Alhiryapa umalliqnin karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Houari Boumedienne.
- Boumediène Biografía en Fundación CIDOB (en español)


text:
Apanqara unquy
Apanqara unquy icha Kansir (latin simimanta: cancer, "apanqura", chay hina rik'chayninrayku) nisqakunaqa kurkupi mana atikuspa wiñaykuchkaq q'umpuyasqakunam, aswan kutikunapi wañuyman pusaq unquykunam.
Kawsaykuq waqllisqa kaspa, millay rikch'ayniyuq tukuspa apanqara kawsaykuq tukuspa miraykuyta qallarin, apanqara q'umpu tukuspa. Kurkup unquy hark'aynin allin kachkaptin, millay k'awsaykuqta musyaspa yuraq yawar kawsaykuqkunam apanqara kawsaykuqkunata wañuchin, apanqara unquyta hark'aspa. Mana allin kachkaptin, apanqara tuqa miraykuspa atin, runata wañuchispa.


text:
Abogado gey txipay fey ta chi chillkatuwe Universidad de Concepción pígelu ka zoy amuy ñi chillkatun fey nentuy ñi Magister Ciencias Políticas Pontificia Universidad Católica de Chile mew. Ka niey chillkatun Filosófía zugu mew Universidad de Chile chillkatuwe mew. Fantepu yeniey ñi kimeltun fey ta chi txokin mew Instituto de Asuntos Públicos pigelu ka fey ti chi txoytun chillkatun Economía ka Negocios pigelu Universidad de Chile chillkatuwe mew.
Wüneltu mew kimeltukefüy ka mapu küpachi chilkatuwe fey ta chi Pontificia Universidad Católica de Chile pigechi chillkatuwe mew, ka fey ti chi Universidad Talca pigelu ka fey ti Universidad Alberto Hurtado pigelu. Ka wünenkülekefüy pu chillkatufe ñi txawüluwün mew Universidad de Concepción mew kiñe waranka aylla pataka mari pura kechu txipantü ka kiñe waranka aylla pataka mari aylla txipantü mew. Ka koneltulekefüy fey ta chi Asamblea de la Civilidad pigechi txoy (kiñe waranka aylla pataka mari pura kayu txipantü mew).
Nentuy müfü wirin chillka nüwkülelu fey ta chi rupawme wezalkawün zugu ka ñi we ñi azkünüwün Chile mapu. Ka koneltuley fey ta chi consejo fey ta chi txokinche azelkakelu che ñi az mogen fey mew zullieerkeyu kom ti pu decano-ka decana nielu pu facultad de derecho pigey kom fey ti pu chillkatuwe ruka mew nüwkülelu ka fey ti chi pu chillkatuwe ruka kizuyenielu ñi zuguegün epu waranka mari meli txipantu mew ka wechurpuy epu waranka mari aylla txipatü mew ka üytügey ñi koneltueal fey ta chi zugu mew kayu txipantü mew, fey wechurpual epu waranka epu mari kechu mew. Fey mew epe kom che wünenkülelu feyta chi txokin che mew üytueyu.


text:
Waman Puma
Felipe Waman Puma de Ayala icha Waman Puma chaylla, 1556 watapi Antamarka llaqtapi (Wamanqa llaqta ñiqpi), Lukana pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, paqarisqa, 1644 watapi wañukusqa Lima llaqtapi, Inkakunap kawsayninmanta Ispañulkunap atisqanmantapas ancha achkata qillqarqan. "Nueva Corónica y buen gobierno" ñisqa qillqasqan kastilla simipi pisilla qhichwa simipipas rurarqan.
Llapan Piruwpa llaqtakuna rikapar puriran, achka wata. Paypa qillqasamni harusakuna simin, paymi qallarisqa kay patsan runakunapaq, kaytan nisqa pachan amachaq ( 'indigenismo').
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- El primer nueva coronica y buen gobierno (1615)
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Felipe Guaman Poma de Ayala: El primer nueva corónica y buen gobierno (1615/1616) - qillqasqata internetpi ñawinchay
- El mundo al revés. Guaman Poma anticolonialista. Alfredo Alberdi Vallejopa musuq qellqasqan 2010, Berlimpi.


text:
Chinchay Qaranqa pruwinsya
Chinchay Qaranqa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Nor Carangas) nisqaqa Buliwyapi, Uru-Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wayllamarka llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna: Jach'a Jawira - Wayllamarka mayu - Payrumani mayu
- Quchakuna: Churuputu qucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk munisipyunmi kan: Wayllamarka munisipyu.
Isqun kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chinchay Qaranqa pruwinsyapiqa (Wayllamarka munisipyupi) aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Yoso kaa chikoo̱ ñuu Kasandoꞌo
Iyó uvi kuꞌva chino̱ ñuu Kasandoꞌo, nakatyí ñáyɨvɨ chaꞌnu, vasɨ ña chitó kachi yo nya cha ndicha, soko kua nyeꞌe yo nɨnduvi kuꞌva iꞌya, takuꞌva koto yo yoso kaa kuaꞌan:
Kuaꞌa ri ñuu nyiꞌi ndu ɨɨn ri ta kaku̱ ñuu Kasandoꞌo
Tyembu chaꞌnu ña ɨɨn ri kuvi̱ ñáyɨvɨ, soko chiyo̱ noo kɨvɨ ndu ɨɨn ri ñu. kuaꞌa xaan ityi ñáyɨvɨ chiyo̱. Ta yukuan kɨvɨ kaku̱ ñuu Kasandoꞌo.
Tyembu chaꞌnu ña ɨɨn ri kuvi̱ ñáyɨvɨ chiyo̱. Ta noo noo ityi ñu, kuvi̱ chi noo noo ñuu nyiꞌi. Ta kuaꞌa xaan ñuu nyiꞌi iꞌya chiyo̱ nɨkachiko nu kuví ñuu Kasandoꞌo vityin. Ta suꞌva ñuu nyi'i kuan kuví i'ya:
a) Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Tiñoo
b) Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Chakuaa
c) Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yutya Ñukoso
d) Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Ino
c) Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Tiñoo
Iꞌya kuví suꞌva ityi ñáyɨvɨ chiyo̱ tyembu chaꞌnu kuan, vasɨ ña kuaꞌa ñáyɨvɨ chiyo̱ noo ñuu, soko sɨɨn sɨɨn kachiyo̱ ñu, vasɨ ɨɨn ri ñáyɨvɨ chichi ñuu kakuví ñu, ta ɨɨn ri saꞌan kakaꞌan ñu, soko ña ɨɨn ri kakuví ñu nya kua kakañí taꞌan ñu tatu kuñí ñu. Yukuan chaꞌa, kuvi̱ chi noo chaꞌa, cha chaa̱ noo ra toꞌo, toꞌo teku, katyí maa yo. Ña chitó vaꞌa yo nya kuví ityi kakichi̱ koyo ra kuan, cha kaa kuiri vatyí ityi nu kuaꞌan ityi Chinuu (Tlaxiaco) kichi̱ ra. Soko ɨɨn ri taꞌan chiꞌñuu yo kuví chi ra. Ta maa ra ña kachitaꞌa̱n iñi ra cha sɨɨn sɨɨn iyó ñáyɨvɨ ityi tyeꞌe, vatyi tatu ña ɨɨn ri kuví ñáyɨvɨ, ñaꞌri maa noo cha vaꞌa kuví sakuvi ñu. Tyukuan chaꞌa tyiꞌi̱ ra tyiño cha sandu ɨɨn ri ra chi ñu, ta sananduvi̱ ra noo ri ñuu chichi cha tandɨꞌɨ ñuu nyiꞌi cha chiyo̱ maa. Ta sañaꞌa̱ ra chi ñáyɨvɨ nonga kuꞌva vaꞌa ka, cha savaꞌa ñu veꞌe ñu chiꞌin itya ta chiꞌin nyayu. Vatyi cha kuꞌva cha iyó maa ñu, ña chitó ñu savaꞌa ñu veꞌe ñu noo kuꞌva vaꞌa. Vasɨ savaꞌa̱ ñu veꞌe ñu, soko sɨɨn kuꞌva. Ta sɨɨ ri, kuaꞌa ka tyiño kutuꞌva̱ ñu saꞌa̱ ra, vatyi maa ra kuñí xaan ra cha ɨɨn ri kuví ñu, ta cha koto ka ñu ñáá ndɨꞌɨ cha chiñi tuñi, takuꞌva vatyi koo vaꞌa ka ñu ñayɨvɨ̱. Ta vityin kua nyeꞌe yo yoso kaa kuꞌva chikoo̱ ñuu Kasandoꞌo, ta ñáá tuꞌun cha naní chi tyikuan kaa.
Tyakɨ xaan kuꞌva sañaꞌa̱ ra cha vaꞌa toꞌo ya chi ñáyɨvɨ chiyo̱ tyembu kuan, cha ku ɨɨn ri ñu, vatyi takuꞌva kuví koto tandɨꞌɨ ri ñu, vatyi takuꞌva kuví koto tandɨꞌɨ ri ñu, ñáá cha chito̱ noo noo taꞌan ñu. Ta cha sɨɨn sɨɨn kuan, noo ityi ñu chitó vavaꞌa ñu, ta nonga ityi ñu ñaꞌri maa kachitó ñu. Yukuan chaꞌa nɨñɨ xaan kuñí ra cha vaꞌa toꞌo kuan chiꞌin ñu, vatyi kuñí ra tyi ñáyɨvɨ ñuu ra, koo vaꞌa ñu, ta yori maa kuví chasaꞌa chi ñu tandɨꞌɨ kuiri maa kuꞌva.
Ta kuꞌva kandu̱ ɨɨn ri ñu kuvi̱ chi tyeꞌe kaa:
Kuenda barriu chikoo̱ ñu ñuu Kasandoꞌo. Ña chikoo tɨꞌvɨ ñu, soko ɨɨn ri cha chiñi tuñi ñu nanduvi̱.
Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Tiñoo chi koo̱ ñu nu kuví Barriu Kaꞌnu. Chikunañi̱ barriu kuan tyikuan kaa cha kuenda vatyi kuaꞌa ka ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Tiñoo ta ñima ka uñi taꞌan ka ñuu kuan.
Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Chakuaa, chikoo̱ ñu nu kuví Barriu Ñu chiyo. Ta kuví barriu kuan vityin nu katyí maa yo Barriu San Jacinto. Chikunañi̱ ñu: “ñu chiyo” cha kuenda vatyi Yuku Chakuaa, inga chiyo Nduꞌva Tyeta nyaá.
Iꞌya nyeꞌé yo noo tuꞌun vatyi, vasɨ sandu ɨɨ̱n ri ra toꞌo iꞌya chi ñáyɨvɨ soko chiyo̱ chiin tɨsɨꞌɨ chichi cha nduvi taꞌan barriu iꞌya: Ñu Chiyo, ta Barriu Kaꞌnu. Vasɨ noo kuꞌva ɨɨn ri kakuví ñu. Soko inga kuꞌva, xaan kakuñí ñu chi taꞌan ñu. Ta tyikuan kaa kuvi̱ yoso tyembu. Cha vityin kuiri ka ndɨꞌɨ tuꞌun kuan. Ña chitó yo ñáá tuꞌun.
Uvi taꞌan ka ñuu iꞌya: Yutya Ñukoso ta Yuku Ino, nyiꞌi xaan, soko cha kaa kuii ri vatyi kuaꞌa ka cha vaꞌa chitó ñáyɨvɨ iꞌya ta ñima ka uvi ka kuan. Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yutya Ñukoso, vasɨ cha kuenda vatyi tuꞌvá ñu savaꞌa ñu itu kaꞌñi, ta chasɨ ñu ndutya, ta tyikuan kaa choso̱ ñu ñáá ndɨꞌɨ yutun tachi̱ ñu. Yukuan chaꞌa kuví sɨvɨ ñuu kuan tyikuan kaa: Ñukoso. Kuní chi katyí kuan vatyi chitó ñu kotyiño ñu ndutya cha yaꞌa nu nyikú ñu. Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Ino, kuaꞌa ñaa ndɨꞌɨ cha savaꞌa tuku ñu kuan chiꞌin yuu tyakɨ. Ta cha kuenda cha nyiꞌi xaan ñuu iꞌya, ndɨnduvi taꞌan ndu ɨɨ̱n ri ta chino̱ noo barriu, ñima tari uvi ka ñuu kuan, vatyi noo ñuu kuví noo barriu, ta chikunañi̱ barriu iꞌya: Ñuu Kuatyi.
Tyikuan kuꞌva kaa chikunyiku̱ ñáyɨvɨ ñuu Kasandoꞌo tyembu kuan. Soko vityin kumamaa maa ri ñáyɨvɨ kichi̱ ityi nu kuaꞌan ityi Chinuu (Tlaxiaco) kakuví ñu. Maa ra toꞌo cha sandu ɨɨ̱n ri cha ñáyɨvɨ ya kana̱ ra chi ñu vatyi takuꞌva takuꞌva kasañaꞌa ñu ñáá ndɨꞌɨ cha chiñi tuñi chi ñáyɨvɨ chiyo̱ ityi Kasandoꞌo tyembu kuan. Ta chikoo̱ sɨɨn tuku ñu kuan, ta chichi cha maa ri maa ñu ñu sakoo̱ ñu noo barriu. Ta chikunañi̱ barriu kuan: Ñutoꞌo.
Tyikuan kaa kaku̱ ñuu Kasandoꞌo. Vii xaan kuꞌva kaa chikoo̱ vatyi ɨɨ xaan ri nanduvi̱ ñáyɨvɨ, vatyi ra toꞌo cha sandu ɨɨ̱n ri chi ñu, vaꞌa xaan sañaꞌa ra chi ñu. Ta chikunañi̱ ñuu chaa ya: Kasandoꞌo cha kuenda vatyi chiꞌin tuꞌun ya kuvi̱ chasaꞌa ra sandu ɨɨn r ira chi ñáyɨvɨ kuan. Ta nya nu 20 taꞌan chiyo ndaꞌa libru ya nyeꞌe ndo.
Nota: Nu katyí chi ñáá cha kuní chi Kasandoꞌo.
Ñáyɨvɨ chiyo̱ Yuku Chakuaa chaa̱ koyo ñu ta sakaku̱ ñu ñuu Kasandoꞌo
Iꞌya kua nyeꞌe yo inga kuꞌva nakatyí ñáyɨvɨ chaꞌnu, yoso kaa chino̱ ñuu Kasandoꞌo. Ta kuví chi tyeꞌe kaa:
Nakatyí ñáyɨvɨ chaꞌnu vatyi kañi tyembu, tyembu cha maa maa ri maa ñáyɨvɨ chichi ñuu chiyo̱, vatyi Yuku Chakuaa, yukuan chinyaa̱ noo ñuu tyakɨ xaan. Vaꞌa xaan chiyo̱ ñáyɨvɨ ñuu kuan vatyi vaꞌa xaan ñuꞌu.
Kuaꞌa xaan cha kachi ñu chiyo̱ cha kuenda vatyi vaꞌa xaan koo̱n savi, ñáá ri chiin cha tachi̱ ñáyɨvɨ cha koo ma kuvi. Sɨɨ xaan kuví chi ñu cha kuenda ya.
Kuaꞌa xaan isu, quɨnɨ kuꞌu, kolo yiva, ta kuaꞌa ka kɨtɨ vaꞌa cha kachi yo. Soko tyikuan kaa kuaꞌa tuku kɨtɨ xaan chiyo̱, ndɨkaꞌa, ñaña, kuɨñɨ, ndɨsutun, ndɨkuɨñɨ, koo xaan ñandɨꞌɨ.
Tyikuan tuku ri chiyo̱ noo nuu tasu naꞌnu xaan tɨ, ta uvi taꞌan xiñi tɨ. Iyo xaan kaá tasu kuan. Yuꞌví xaan ñáyɨvɨ nyeꞌé ñu chi tɨ cha kuenda vatyi tuꞌvá tɨ chachí tɨ chi ñu. Viꞌi ka tatu ra kuatyaa chachí vaꞌa xaan kuñí tɨ chachí tɨ. Yukuan chaꞌa, ñáyɨvɨ chiyo̱ tyembu kuan saꞌa xaan ñu kuenda chi ñu cha kuenda tasu kuan, vatyi maa tɨ yatyi xaan tɨ.
Vaꞌa xaan chiyo̱ ñáyɨvɨ yukuan cha kuenda vatyi vaꞌa xaan kuvaꞌa̱ tyiño saꞌa ñu.
Ta kuaꞌa xaan quɨtɨ kuꞌu kachi ñu chiyo̱. Ñaꞌri maa cha kumañi̱ chi ñu yukuan. Soko chiꞌin kuenda xaan ri chiyo̱ ñu. Yatyi xaan kuñí chi koꞌon iñi ñu cha kuenda quɨtɨ iꞌya, vatyi maa tɨ uvi taꞌan xiñi tɨ, kumi taꞌan chɨtɨ nuu tɨ.
Chitó xaan ñu saꞌa kuenda ñu chi ñu, koto kachi yóó ndɨꞌɨ ka kɨtɨ chi ñu, ta kuñun, kuɨñɨ o ñaña o koo, soko kuenda tasu cha uvi xiñi kuan yɨɨ xaan. Yukuan chaꞌa nduku̱ ñu kuꞌva yoso kaa, ta ma kuvi ka cha kuñí tasu kuan chiꞌin ñu, ta nandaku iñi ñu savaꞌa̱ ñu tika tuñɨɨ naꞌnu takuꞌva vatyi quɨꞌɨ kuiri xiñi ñu, ta tyikuan kaa ta ma kachi ka tasu kuan chi ñu, tɨɨn tɨ tika ri cha yɨꞌɨ xiñi ñu, kuꞌun chiꞌin tɨ ta maa ñu kaku ñu. Tyikuan kaa ta ma kachi tasu kuan chi ñu. Tari ra kuatyaa ta tyikuan tuku ñáyɨvɨ chaꞌnu ɨnuu ri kayɨꞌɨ tika kuan xiñi ñu, tatu kuan nyita ri kakuñí tɨ kuan kakachi tɨ. (Ndicha maa vatyi ñima ɨnuu ri chi ñáyɨvɨ chachí tɨ). Tasu kuan naꞌnu xaan tɨ kuan ta yatyi xaan tɨ cha kuenda vatyi uvi taꞌan xiñi tɨ ta kumi taꞌan chɨtɨ nuu tɨ, cha kuenda vatyi quɨtɨ nu tatyi kuvi̱ tɨ.
Ta yukuan chaꞌa vasɨ saꞌa̱ xaan ñáyɨvɨ kuenda chi ñu, kuaꞌa xaan ñu kachachi̱ tasu kuan. Ta tyikuan kaa kuvi̱ noo chaꞌa tyi seꞌe rey ñuu kuan, kuví ra noo ra tyivaa. Ta cha noo uchi uñi o uchi kumi kuiya ra. Naa̱ iñi ra tyiꞌi̱ ra tika tuñɨɨ xiñi ra. Ta ña kuyatyi̱ ka ra saꞌa̱ ra kuenda chi ra, ta yatyi xaan kichi̱ tasu kuan ta queꞌe̱n tɨ chi ra, ta kuaꞌan tɨ chiꞌin ra. Ni minoo ñáyɨvɨ ta ña kuvi̱ sakaku ñu chi ra tyivaa kuan, vatyi yatyi xaan ri kuvi̱.
Soko ñáyɨvɨ ñuu kuan, kuñí xaan ñu chi rey kuenda ñu, vatyi vaꞌa xaan ñáyɨvɨ kuví ra chiꞌin ñu, vaꞌa xaan nyaká ñaꞌa ra chi ñu. Yukuan chaꞌa kuiꞌya xaan nduvi̱ iñi ñu cha kuenda vatyi keꞌe̱n tasu kuan chi seꞌe rey kuenda ñu. Soko sɨɨ xaan nduvi̱ iñi ñu kuꞌva cha katyi̱ rey kuan chi ñu vatyi kuví kuꞌun koyo ñu ityi nu kuaꞌan tasu kuan, ta nanduku ñu, vasɨ yɨkɨ ri ka ra tyivaa kuan. Yukuan kuvi nu kuaꞌan koyo ñu ñandɨꞌɨ, nu yutun, tandɨꞌɨ ityi nu ñuꞌu tatu ñaꞌri noo kuꞌva iyó. Yaꞌa̱ uvi quɨvɨ, ta ñaꞌri maa kanañiꞌa ra, nya kua nya kua nya cha ndu̱ ucha o uña quɨvɨ, ta noo ityi ra kachinanduku̱ chi ra tyivaa kuan kachaa̱ koyo ra chaꞌa noo yutun. Kuri kuan tuñuꞌu, o tuvatɨ ña chito̱ yáá yutun kuví tun, soko maa tyi noo yutun kaꞌnu kuví tun. Ta yukuan kuví nu kanañiꞌi̱ ra yɨkɨ ndɨyɨ kayukú chaꞌa yutun kuan. Ta kayukú yɨkɨn saꞌma ñandɨꞌɨ. Ta kananyeꞌe ra vatyi yɨkɨ saꞌma cha tuꞌvá seꞌe rey kuan ñiꞌnó kuví. Tyikuan kaa kachitó ra vatyi yɨkɨ ra tyivaa kuan, kanañiꞌi̱ ra. Numi ri kasakoto̱ ra chi rey kuan tuꞌun iꞌya, ta yoso kaa kakunyakuvi ra chiꞌin yɨkɨ kuan. Yukuan kuvi nu katyi̱ rey kuan vatyi cha kuenda vatyi yukuan kanañiꞌi̱ ra yɨkɨ seꞌe ra, yukuan ri nakoꞌon maa chi chichi ñuꞌu, ta inga tuku kuꞌva: Ndɨɨ kuii maa ñáyɨvɨ iyó Yuku chakuaa, na ndichi koyo ñu, vatyi nu kanañiꞌi̱ ñáyɨvɨ yɨkɨ seꞌe rey kuan, yukuan kunɨkoo ñu. Ta tyikuan kaa nachaa̱ ñuu cha chinyaa̱ Yuku Chakuaa nu kuví Kasandoꞌo vityin. Ta chikunañi̱ ñuu kuan Jamiltepec cha kuenda vatyi Jamilli chinañi̱ ra tyivaa seꞌe rey kuan. Yukuan chaꞌa Jamiltepec kuñí chi katyí: Yuku ra Jamilli, vatyi “tepec” kuñí chi katyí “yuku”. Yukun kuví nonga kuꞌva nakatyi ñáyɨvɨ cha chino̱ ñuu Kasandoꞌo.
NOTA: Chiꞌin xiñi savi maa yo, kasandoꞌo kuñí chi katyí: “Kuaꞌa ñáyɨvɨ ɨɨn ri kasavaꞌa ñu ndoꞌo”. (Casa kuñí chi katyí: “kuaꞌa ñáyɨvɨ ɨɨn ri savaꞌa ñu noo cha savaꞌa ñu”) Ikan kuꞌva iya kaꞌan maa yo cha iyó yo ityi tyeꞌe, ta kuñun:
kasanduvaꞌa ra kuñí chi katyí vatyi kuaꞌa ra ɨɨn ri kuví ra ta sanduvaꞌa ra.
Ityi chinuu ta tyembu chaꞌnu chikunyaa̱ tuꞌun ya tyeꞌe kaa: cadza. Ta uvi taꞌan tuꞌun kuñí chi katyí: “yuku” ta inga kuan: “ɨɨn ri kuví ñu ta sakuvi ñu noo cha sakuvi ñu”. Ta ikan tuꞌun iꞌya kaꞌán maa yo tyeꞌe. Ta uvi kuꞌva iꞌya kuñí chi katyí: Kasandoꞌo: “nu yuu ndoꞌo” “Kuaꞌa ñáyɨvɨ ɨɨn ri kuvi ñu savaꞌa ñu ndoꞌo”. (Uvi taꞌan tuꞌun casa ta ndoꞌo).
Soko chiyo̱ noo tyembu cha chaa̱ koyo noo ityi ñáyɨvɨ chichi ñuu cha chiyo̱ ityi Ñucoꞌyo. Ta ikan ñu kuan kuñí cha kunañi ñuu iꞌya chiꞌin saꞌan maa ñu. Ta cha kuenda vatyi uvi kuꞌva kuñi chi katyí Kasandoꞌo, yukuan chaꞌa, keꞌen ñu noo kuꞌva cha chachí taꞌan chi chiꞌin saꞌan maa ñu. Ta kuví chi tyeꞌe kaa: Jamiltepec.
Ta ñáyɨvɨ iꞌya, xiꞌna ka ityi Chinuu yaꞌa ñu. Ta Jamiltepec kuñí chi katyí: “nu yuku nu iyó ndoꞌo”. (Xami: ndoꞌo, tepec: nu yuku).
Autor: Alfredo Bautista Mejía
Idioma: Mixteco de Jamiltepec, Oaxaca
Asesora Lingüística: Andrea Johnson P.
QG-9-753
Derechos de uso © 2021,


text:
José de la Torre Ugarte
José de la Torre Ugarte y Alarcón Manrique sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin pawqar waray killapi 1786 watapi paqarisqa Ika llaqtapi - † 1 ñiqin tarpuy killapi 1831 watapi wañusqa Truhillu llaqtapi), Piruw mama llaqtayuq takichaqmi karqan.
Tayta: Estanislao de la Torre Ugarte y García Guerrero; Mama: Mercedes Alarcón Manrique y Nestares.
Ñawpa warmi: Manuela Valdivieso y Rizo de la Prada.
Yachay wasi: San Luis Gonzaga Ikamanta.
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Somos libres, seámoslo siempre nisqaqa (kastilla simipi), nisqa Piruwpa llaqta takinmi. Takinantaqa José Bernardo Alcedom kamarirqan, kastilla simipi rimankunatataq José de la Torre Ugartem qillqamurqan.


text:
7 ñiqin pawqar waray killapi
7 ñiqin pawqar waray killapi p'unchawqa (07.03., 7-III, 7ñ marsupi) Griguryanu kalindaryupi watap suqta chunka suqtayuq kaq (66ñ - wakllanwatapi 67ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 299 p'unchaw kanayuq.
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kathuliku santukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ima tukusqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yurisqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1693: Clemente XIII, Tayta Papa
Wañusqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1274: Tommaso d'Aquino, kathuliku santu


text:
Juan Paz del Castillo
Juan Paz del Castillo y Díaz Padrón sutiyuq runaqa (19 ñiqin tarpuy killapi 1778 watapi paqarisqa Karakas llaqtapi - 24 ñiqin anta situwa killapi 1828 watapi wañusqa Kulumbyapi), huk Winisuyla mama llaqtayuq awqaq pusaq qarqan.
Taytan: Blas Francisco Paz del Castillo, Maman: Juana Isabel Díaz Padrón y Hernández Caraballo de Acosta.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Winisuylapa wiñay kawsaynin
- Francisco de Miranda
- Antonio José de Sucre
- Juan Germán Roscio
- José Cortés de Madariaga
- Juan Pablo Ayala
- Francisco Isnardi
- José Mires
- Manuel Ruiz
- Juan Baraona
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan Paz del Castillo.


text:
We nrokisaj k'ïy tzatzq'ob'äl ri kanob'al, tachapa' rokisaxik Firefox.
Chi kijujunal ri taq kema' nasamajij pan akematz'ib' jub'a' ok tzatzq'ob'äl nikimëj. Toq k'ïy nokisäx, eqal nub'eb'ana' pe ri aq'inoj. Ri Firefox nucha' ri junamil — rik'in k'ïy tzatzq'ob'äl richin majun ak'ayewal toq yatok pa k'amaya'l chuqa' nuya' kan k'ïy tzatzq'ob'äl richin chi chajin loq'el ri akematz'ib'.
Ri Chrome norokisaj jotöl chi re ri 1.77x mul tzatzq'ob'äl chuwäch ri Firefox. We jub'a' chik ok rutzatzq'ob'al akematz'ib', ri nub'än chi yalan niyoke'. Toq nokisäx ri ruk'isib'äl ruwäch chi Firefox rik'in k'ïy tajinïk nub'än chi k'a k'o na atzatzq'ob'al richin ye'asamajij ri jeb'ël taq akema'.
Kakanon aninäq pan ajk'amaya'l rik'in Ichinan Okem pa K'amaya'l pa Firefox. Xa xe ri ichinan rub'anikil Firefox nuya' Chajinïk chuwäch Ojqanïk ri yeruq'ät ri taq rutzijol kik'in ri kikanonela' richin yesamajïx ri taq ruxaq. Qasanel taq ruxaq k'amaya'l nuq'ajuj jun ruxaq ajk'amaya'l nitikïr nisamajin yalan aninäq.


text:
Kuntur
Kuntur nisqaqa (Vultur gryphus) lliw phawaq pisqukunamanta aswan hatunmi.
Ima hinam kawsan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunturkunaqa Antikunapim kawsanku. Q'isachanku hanaq hanaq qaqakunapi. Manam llumpay allintachu phawayta atin. Llumpaytam llasanku phawaypaqqa. Wichaymanta urayllamanmi phawanku allinniqta. Uraymanta hanaymanqa satasam phawanku. Aychatam mikhunku, wañusqa uywakuna.
Huk, iskay runtullatam wachanku. Kunturchakunaqa qalatu kanku. Suqta killa q'isapi kanku. Utqaylla hatunyanku, phuruchakunku, hinaspa phawaytaña qallarinku. Mana llumpaytachu miranku. Kay hatun pisqukunaqa waqaychananchik, ama lliw chinkananpaq.
Yawar phistapaq, turu pukllaypaq, kunturkunata hap'ispanku. Turu pukllaypaq hap'ispanku, kunturkunaqa ñakarichinku.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sanancha[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunturqa Buliwyapi, Chilipi, Ikwadurpi, Kulumbyapipas huk mama llaqta sanancham, wallqanqankukunapi kan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Kuntur


text:
Wak'as munisipyu
Wak'as (kastilla simipi: Vacas, wak'a nisqamanta sutinchasqa) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtan Wak'as, "Papaq llaqtan" sutiwan riqsisqa, achkha papa puqusqanrayku.
Qhipa runayupayman jina tiyapun 12.511 runakunan (2001).
Tarikuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as munisipyu tarikun qulla antipi Quchapampa suyupi; antiman kantun Carrasco pruwinsyawan, kuntiman kantun Jarani munisipyuwan, chinchaman kantun T'iraqi pruwinsyawan, qullamantaq kantun Misk'i pruwinsyawan. Kasqantaq jana kaynin 3.400 mitrusmanta 4.420 mitrus kama.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as allin riqsisqallataq quchasninrayku, mayqinkunachus aswan jatunkuna kanku Quchapanpa suyu ukhupi.
- Quchakuna: Parqu Qucha, Asiru Qucha, Junt'utuyu, Pilawit'u, Qullpa Qucha, Yanatama.
- Mayukuna: Phaqcha, Challwa Mayu, Jatun Mayu
- Urqukuna: Kunturpuñuna, Khurupanpa, P'allqaluma, Juch'uy Llallawa, Quturipunta.
- Phaqchakuna: Turu Wayq'u
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay munisipyupi wiñan juk ñawpa mallki, Chukiqayara (Titanka / Puya / Kara / T'ikanka) sutiwan riqsisqa, t'ikan sapa pachaq watalla, wiñantaq 10 m. aswanta, Quchapampa suyupi Wak'asllapi tiyan kay mallkiqa. Ñawpaq riqsichiktaq karqa jamut'asqa Ransiyamanta Alcide d'Orbigny, 1838 watapi. Kay mallkiq jamut'asqa sutin Puya raimondii.
Tiyallantaq waq mallkikuna:
- Alisu (Alnus acuminata)
- Anrreswaylla / Andres waylla (Cestrum Parqui L’Herit, Cestrum mathewsi)
- Ch'illka / t'ula (Baccharis dracunculifolia)
- Ichhu (Stipa ichu)
- Kalistu (genus Eucalyptus)
- Kishwara / Kiswar (Buddleja incana)
- Mat'ara / t'utura (Scirpus californicus)
- Kichka muqu-muqu (Sulcorebutia steinbachii)
- Qayara (Puya...)
- Qiwiña / Qiwuña (Polylepis)
- Ulala / Waraqu (Cactus flagelliformis, Eriocereus tephracanthus)
- Waqaq Sawsi (genus Salix)
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Quchakunampi tiyan achkha qucha p'isqukuna: wallata (Chloephaga melanoptera), pariwana, suq'a, panama (Oxyura jamaicensis), chullunpa; challwakunapis tiyallankutaq.
Chaymanta kallankutaq kay k'itakuna: wisk'acha, atuq, añathuya (Mephitidae) , k'itaquwi, ch'usiqa, waman, p'isaqa, yuthu, jamp'atu, k'ayrankuli, ararankha, kataripis.
Tiyallankutaq kay uywakuna: llama, quwi, waqkuna ima.
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa pacha Wak'as k'itipi kawsarqanku ñawray llaqtakuna, Quta Chuwi llaqtakuna jina, qhipaman Inkakuna pachapi Puqunawan khuska juñusqa karqa Tawantinsuyuman, maynintataqchus qhapaq ñan riq. Chaymanta kulunya pachapi karqa Misk'i k'itiqta, "Doctrina de San Francisco de Pocona" ukhupi, "Viceparroquia de Santa Bárbara de Bacas" sutiwan.
Qhispiy chayamusqantawan musuq suyu Buliwyapaq, Wak'as riqsipasqa karqa wisikantun jina Misk'i pruwinsyaqta, 1830 watapitaq kantunman tukurqa. Chaymanta musuq Punata pruwinsya kamasqa kasqanmantawan, 1874 watapi, Wak'as kantun juñusqa karqa Wantiula wisikantunninwan khuska, kinsa ñiqin T'iraqi munisipyumpata. Qhipa watasmantaq Jarani pruwinsya kamakuqtin, 1914 watapi, Wak'as kantun qiparirqa iskay ñiqin T'iraqi munisipyumpata jina. Qhipa qhipamantaq, T'iraqi kamasqa kaqtin musuq pruwinsya, 1986 watapi, Wak'as kikin pachapi tukurqa iskay ñiqin munisipyu Jarani pruwinsyaqta. Chaymantapachataq Wak'aspa wakin juch'uy llaqtasninta kay musuq pruwinsya T'iraqi jap'iyqakapun: Boqueron k'asa, Ch'ullkumayu, Qañiquta, Qayarani, Quwari, Payrumani, T'ulapampa, Sapataranchu waqkunatawan.
Kulunya pachapi Wak'as karqa 13 ayllu llaqtasniyuq, "estancias" sutiwan riqsisqas, chaymanta Buliwya suyu qhispiy tarisqantawan, Quchapampa munisipyu kay jatuchachaq jallp'akunata jap'iyqakapurqa "haciendasman" tukuchispa "Rijurma Agrariakama" (1953), kaykunaq arrinsanwantaq payllaq munisipyu yachay wasinkunata Quchapampa suyuq uma llaqtanpi.
Wak'as munisipyumanta llaqtayuqkuna riqsisqan kanku maqanakusqallankumantapuni, ankalli kayninkuraykutaq tukuy atiy millp'uymanta ñak'arisqankumanta kulunya pachapi ripublikapiwan, ñawpa kaysay jap'in achkha juqharichiykunata jatariykunatawan, kaykunamanta achkha tukukurqanku kallpawan pampachasqas, atirakiywantaq. Maqanakuyninkuna ukhupi allin kawsayta mask'aspa 1936 watapi, 20 p'unchay qhapaq inti raymi killapi kamarqanku iskay kaq ñiqin qutata Buliwya suyupi ukhupi, "Sindicato de Trabajadores Agrarios de Vacas" nisqa sutiwan, yachachiq Toribio Clauriq yanapayninwan khuska, pichus kamasqa ñawpaq watapi "Escuela Indigenal de Vacas" juch'uy yachay wasita Challwamayupi, mask'aspa purum runakunapaq qhispiyta.
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Juk kantunmi kan: Wak'as kantun
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Runakuna 2001 watapi)[2]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wak'as munisipyuqta tiyan achkha allin imakuna qhawaykachanapaq, ñawpaqta kasanku quchasnin Parququcha, Asiruqucha, Junt'utuyu, Pilaqucha, Qullpaqucha, Yanatamawan; riqsisqas challwakunarayku, qucha p'isqus icha k'ita pilikunaraykupis; chanta Quchaquchitapis maypichus unay pacha Santa Bárbara rikhurikunman kasqa.
Unay ñawpa mallki Puya raimondii, Chukiqayara sutiwan riqsisqa, sapa pachaq watalla t'ikaq, may ima chaniyuq riqsisqa. Jinallataq Turu Wayq'u phaqcha; qhatukuna sapa junqajuna: intichaw p'unchayta Wak'as llaqtapi, killachaw p'unchayta Rudiyupi, ch'askachaw p'unchaytataq Parirumpi, chhalaku wata qhatukuna San Pedro Virgen del Carmen raymipiwan, "Jatun qhatu challwamanta" ayriway killapi iskay ñiqin intichaw p'unchayninpi, maypichus atikun mikhuriyta challwamanta misk'i mukhuna wayk'usqasta, waqkuna mikhuykunatapis, Wak'as aqhatawan khuska uqyaykurispa. Phuqllay raymi takipayanakuswan, ayakunaq p'unchaynin raymipis mastak'uswan wayllunk'aswan ima; Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaqpis, juk ñawpa jatun yachay wasi Buliwya suyumanta, maypichus kamasqa karqanku "Escuela Indigenal de Vacas", "Sindicato de Trabajadores Agrarios de Vacaswan" khuska. Jinallataq Santa Bárbara raymi, Wak'aspa patrunan, qhapaq raymin Wak'as llaqtaq p'unchaynin ima, raymichakun kikin Wak'aspi tawa p'unchay qhapaq inti raymi killapi; chanta ruwakullankutaq waq raymikunapis.
Qhatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ayriway killapi iskay ñiqin intichaw p'unchayninpi ruwakun Wak'as llaqtapi Jatun qhatu challwamanta, karu puriymantawan (Feria del Pejerrey y del Turismo).
Jinallataq sapa qanchischawta ruwakunku qhatukuna, Wak'as llaqtapi intichaw p'unchayta, Rudiyupi killachaw p'unchayta, Parirumpitaq ch'askachaw p'unchayta; kay qhatukunapi ranqhanku tukuy laya puquykunata, astawanqa Wak'as munisipyumanta puquykunata, ranqhallankutaq p'achakuna waq imakunatapis.
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 18 ñiqin hatun puquy killapi: Jatun Yachay Wasi Yachachiqkuna Wakichikunankupaq, Escuela Superior de Formación de Maestros Ismael Montespa p'unchaynin, Challwamayupi.
- Phuqllay, takipayanaku
- 4 ñiqin aymuray killapi: Santa wila krus tatala, Wak'aspi Parirunpi ima.
- 14 ñiqin aymuray killapi: Tata Isiku (San Isidro), Misuk'anipi Parirunpi ima.
- Corpus Christi, Wak'aspi
- 29 ñiqin inti raymi killapi: San Pedro, Wak'aspi.
- 16 ñiqin anta situwa killapi: Virgen del Carmen, Buliwyaq patrunan, Wak'aspi.
- 2 ñiqin chakra yapuy killapi: Kanpu runaq p'unchaynin, Challwamayupi.
- 3 ñiqin chakra yapuy killapi: Virgen de Copacabana, Buliwyaq Quyan pillunchasqa, Challwamayupi.
- 15 ñiqin kantaray killapi: Wak'as munisipyuq p'unchaynin
- 2 ñiqin ayamarq'a killapi: Ayakunap p'unchawnin / Tukuy Santukuna, mast'akus, wayllunk'as.
- 4 ñiqin qhapaq raymi killapi: Santa Bárbara, Wak'aspa qhapaq raymichakuynin.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiymanta rimaspa Wak'as munisipyupi tiyan tukuy yachay wasikuna. Ñawpaq juch'uy yachay wasi qhari wawakunapaq kamasqa karqa 1862 watapi, kikin Wak'as llaqtapi. Aswan qhipatataq kamarqa yachachiq Toribio Claure Challwamayupi Escuela Indigenal de Vacas nisqata, 1935 watapi, Warisata yachay wasi unanchayninman jina, purum runakunaq wawasninku yachakunankupaq. Kunanqa tiyan tukuy juch'uy llaqtakunapi Juch'uy Yachay wasikuna, jinallataq wakimpi Chawpi yachay wasikunapis.
1946 watapi "Escuela Normal Rural Ismael Montes", kunan "Escuela Superior de Formación de Maestros Ismael Montes", 18 p'unchay jatun puquy killapi 1916 watapi kamasqa Tunqulipi, Qulumi k'itipi, apasqa karqa Escuela Indigenal de Vacaspa wasinman; maypichus kunankama wakichikunku musuq yachachiqkuna llank'amunankupaq purumakunapi.
Chiwalaki Wayrawasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay wayrawasita Misuk'anipi kamarqa «Instituto de Capacitación Campesina» (INCCA), uk ONG, 1 ñiqin tarpuy killapi 1990 watapi. Kunanqa Chiwalaki wayrawasita apanku ñawpaqman «Central Regional de Chiwalaki», purum runakunaq qutun.
Qullana runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiqkuna:
- Mariano Vásquez, pay karqa kasiki, pay kikintaq kamarqa juk "juch'uy yachay wasi qhispisqata" Kuruspampa jallkampi 1925 watapi.
Jarawiqkuna:
- José Rojas, paqarimurqa Wak'as llaqtapi, pay karqa yachachiq, arawirqa "Linda Vaqueña" takiyta.
- Pablo Fernández, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 29 ñiqin inti raymi killapi 1954 watapi.
Waqachiqkuna:
- Ronald Rodríguez Clavijo, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 10 ñiqin tarpuy killapi 1959 watapi.
- Freddy Veizaga Siles, payqa yachachiq, waqachin charankuta kitarratawan.
Takiqkuna:
- Albaro Clavijo López.
- Juan Carlos Rodriguez Clavijo, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 22 ñiqin qhapaq raymi killapi 1963 watapi. Payqa kay qutukunapi karqa: Inkallajta, Siembra, Kharkas, Proyección, waqkunapi ima.
- Natividad Betty Veizaga Siles, paqarimurqa Wak'as llaqtapi 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1957 watapi. Payqa Pukaq Wayra Qutumanta 1980 watamantapacha.
Tantakamusqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiqkuna:
- Toribio Claure Montaño, paqarimurqa T'arata llaqtapi 27 ñiqin ayriway killapi 1900 watapi, wañupurqataq Qurqi (Uru-Uru) llaqtapi, 16 ñiqin pacha puquy killapi 1965 watapi. Karqa yachachiq kampupi llaqtakunapiwan. Pay kamarqa «Escuela Indigenal de Vacas» nisqata, Challwamayupi; yanapallarqataq «Sindicato de Trabajadores Agrarios de Vacas» nisqaq kamayninpi.
- David Morató, yachachiq kampupi, yanaparqa yachachiq Toribio Claureta «Escuela Indigenal de Vacas» ñawpaqman apayta.
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ismael Montes, Buliwya suyup umalliqnin (1904 - 1909, 1913 - 1917)
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhawallaytaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wak'as munisipyu.
- Saywitu: Wak'as munisipyu
- Wak'as munisipyu: yupaykuna, saywitu
- Yupaykuna: Wak'as munisipyu
- Santa Bárbara raymi Wak'aspi (Kastilla simi)
- Wak'asmanta rikch'akuna
- Betty Veizaga Pukaj Wayra Qutuwan: Llaqtaypa takiynin (Takipayanaku)
- Chiwalaki Wayrawasi (Kastilla simi)
- «Ismael Montes» Yatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaq (Kastilla simi)
- Puya Raimondi (Chukiqayara) wañupuwasanchiq (Kastilla simi)


text:
Abdul Salam Arif
Abdul Salam Arif (arabya simipi: (عبد السلام محمد عارف الجميلي`Abd as-Salām `Ārif Al-jumaili) (* 21 ñiqin pawqar waray killapi 1921 watapi paqarisqa Bagdad llaqtapi - 13 ñiqin ayriway killapi 1966 watapi wañusqa Bagdad llaqtapi) huk Iraq mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qnarqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: .
Churinkuna: Sana wan Rafal Alkadiry Abdul Salam.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Abdul Salam Arif.


text:
1Ñucaca, Jesucristota servij, huillagrichun Pai mingashca Simón Pedromi cani.
Ñucanchij Dios, Quishpichij Jesucristoca ima juchachina illajta rurajmari. Chashna cashpami cancunamanpish, ñucanchijman shinallataj alli sumaj crinata curca. Cancunamanmi caitaca quillcani.
2Cancunaca Diostapish, Apunchij Jesustapish rijsinguichijmi. Chaimanta, Diosca cancunamanca, Paipaj jatun cʼuyaitapish, sumaj causaitapish yallijta tiyashca cachun.
Dios agllashpa churashcapica sinchita catichijlla
3Diosca, Tucuita rurai tucujmi. Chashna cashpami, Pai shinata sumajyachingapaj ñucanchijtaca cayashpa, Paimanta yachachishca. Chashnami, Pai munashca shina causachun, ñucanchij tucui imalla charina cashcata cushca. 4Chashnamari Diosca, ‘Jatun, sumaj allicunata cushami’ nishca. Chaicunata chasquishpami, cancunaca Dios ima shina caj shinallataj canata chasquircanguichij. Chaimantami cai pachapi millai munaicunata caźushpa, ima mana alli ruraicunamantaca ña anchurishcanguichij.
5Cunanca, ña crijcuna cashcamantaca, tucui yuyaihuan allita ruraichij. Ña allita ruranata yachashpaca, Diosta ashtahuan rijsichij. 6Ña Diosta rijsishpaca, quiquinllataj jarcarij, mana pʼiñarij caichij. Ña mana pʼiñarij cashpaca, Dios yuyailla caichij. 7Ña Dios yuyailla cashpaca, caishuj chaishuj llaquinacuichij. Ña llaquinacuj cashpaca, cʼuyanacuichij. 8Apunchij Jesucristota rijsishcamanta, cancunapi chashna yuyaicuna junda tiyajpimi, mana qʼuilla, mana yangalla causanguichij. 9Maijanpish caicunata mana charijca, paipaj ñaupa juchacunata Dios maillashcatami cungarishca. Chaimantami paipaj ñahuihuanca, ña mana caruta ricui tucuj shina tucun. 10Chashna cajpimi can huauqui panicunataca, Dios imapaj cayashpa agllashcataca, ama cungarishpa chai yuyai catichun nini. Chaita yuyaipi causashpaca, manataj urmanguichijchu. 11Chashna cajpimi ñucanchijta Mandaj, Quishpichij Jesucristo huiñaita mandacunmanca, ‘Shamuilla’ nishpa, cancunapajca jatun punguta pascanga.
Dios Quillcachishcaca cashcatataj yachachijmi
12Cashcatataj yachachishca cai shimicunataca, ña yachashcamantami, cunancama alli caticushcanguichij. Chaimanta cunanca yuyachishalla ninimi. 13Ashtahuancarin cancunata cashna yuyachinaca allillatajmi. Chaimanta, ñuca causaicamaca caicunata yuyachishpa cunacushallami. 14Ñucaca ñallami huañugrini, ñallami cai aichataca saquigrini. Chaitaca, Apunchij Jesucristollatajmi ña huillarca. 15Cai ñuca imalla nishcacunataca, ñuca huañushca qʼuipapish yuyaipi cachunmi, ñuca causashcacamaca yuyachicunilla.
16Apunchij Jesucristo, tucuita rurai tucuj shamuna cashcata cancunaman yachachishpaca, mana ñucanchij yuyaimanta surcushca yanga parlollatachu yachachircanchij. Ashtahuanpish Paitaca, jatun sumaj Mandaj cashcataca, quiquin ñahuihuantaj ricushcatami huillarcanchij. 17Yaya Dios Paiman sumaj jatunta canata cucujpica, tucuita yalli sumaj achij nicuj tiyacunmantami: «Caimi Ñuca cʼuyashca Churi, Paillami Ñucataca jatunta cushichin» nishcata uyarcanchij. 18Ñucanchijca Diospajlla urcupimi, Apunchij Jesus-huan carcanchij. Chaipimi, jahua pachamanta chashna Rimajtaca, ñucanchij rinrinhuantaj uyarcanchij. 19Chaitapish yalli crinallata huillashcataca, Dios ima nishcata huillajcuna quillcashcatamari charinchij. Paicuna huillashcamari, amsata nina sindi achijyachicuj shina ricuchicun. Pacari luźero llujshishpa, cancunapaj shunguta achijyachishpa, achij punllata rurangacamaca, chai quillcacunami achij luzta ricuchinga. Paicuna huillashcata tucui yuyaihuan uyashpaca, allitamari ruranguichij. 20Caitatajca yuyaipi charichij: Dios imallata huillachishcacunaca, Quillcashcapica, mana pipaj quiquin yuyaillamanta huillashca tiyacunchu. 21Dios ima nishcata huillajcunaca, imata huillashpapish, mana quiquin yuyaillamanta surcushpa huillarcacunachu. Ashtahuanpish Taita Diospajlla runacuna cashpami, Diospaj jucha illaj Espíritu yuyaita cujpi Diosmanta huillarcacuna.
1我是耶穌基督的奴僕和使徒西門·彼得,寫信給藉著我們的上帝和救主耶穌基督的義,與我們得到同樣寶貴信心的人.
2願你們因認識上帝和我們主耶穌而得到豐富的恩典和平安!
追求長進
3因為我們認識了用自己的榮耀和美德呼召我們的上帝,上帝以祂神聖的能力將生命與敬虔所需要的一切賜給了我們. 4藉此,祂已將既寶貴又偉大的應許賞給了我們,使我們脫離世上私慾帶來的敗壞,能夠有份於上帝的性情.
5正因如此,你們要加倍努力,不僅要有信心,還要有好的德行;不僅要有好的德行,還要有知識; 6不僅要有知識,還要有節制;不僅要有節制,還要有忍耐;不僅要有忍耐,還要有敬虔; 7不僅要有敬虔,還要有愛弟兄姊妹的心;不僅要有愛弟兄姊妹的心,還要有愛眾人的心. 8如果充分具備了這些品德,你們對我們主耶穌基督的認識就不會停滯不前,毫無收穫. 9缺乏上述品德的人不是瞎眼就是目光短淺,忘記他從前的罪已經得到潔淨.
10所以,弟兄姊妹,你們要更加努力,以確定自己蒙了呼召和揀選.這樣,你們就絕不會失足犯罪, 11進入我們的主和救主耶穌基督永恆國度的大門必為你們敞開.
12雖然你們已經知道這些事,並且在所領受的真道上也很堅固,但我還是要常常提醒你們. 13我覺得應當趁著我還在世的時候1·13 「還在世的時候」希臘文是「還在這帳篷裡的時候」,作者用帳篷代表自己的身體.提醒你們,激勵你們, 14因我知道自己離世的日子已經不遠了,正如我們的主耶穌基督指示我的. 15我要盡力使你們在我離世以後仍然常常記得這些事.
見證基督的榮耀
16我們從前告訴你們有關主耶穌基督的大能和祂降臨的事,並非根據巧妙虛構的神話,而是我們親眼見過祂的威榮. 17祂從父上帝那裡得到了尊貴和榮耀,那時從極大的榮光中有聲音對祂說:「這是我的愛子,我甚喜悅祂.」 18當時我們和祂一同在聖山上,親耳聽見了這來自天上的聲音.
19這使我們更加確信先知的預言.你們要留意這些預言,把這些預言看作照耀在黑暗中的明燈,一直到天破曉,晨星在你們心中升起. 20你們首先該知道:聖經上的一切預言都不可隨人的私意解釋, 21因為預言絕非出於人的意思,都是人受了聖靈的感動,講出上帝的信息.


text:
Alexandre Pétion
Anne Alexandre Sabès Pétion Alexandre Pétion sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin ayriway killapi 1770 watapi paqarisqa Port au Prince llaqtapi - 29 ñiqin pawqar waray killapi 1818 watapi paqarisqa Port au Prince llaqtapi) huk Ayti mama llaqtap awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Marie-Madeleine Lachenais.
Churinkuna: .
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alexandre Pétion.


text:
Jill Abramson
Jill Ellen Abramson sutiyuq warmiqa (* 19 ñiqin pawqar waray killapi 1954 watapi paqarisqa New York llaqtapi - ) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq qillqaq, willay kamayuq wan ruruchiq qarqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jill Abramson.
- Uficial web site


text:
Robert Johnson
Robert Leroy Johnson sutiyuq runaqa, icha Robert Johnson (8 ñiqin aymuray killapi 1911 watapi paqarisqa Hazlehurst llaqtapi - 16 ñiqin chakra yapuy killapi 1938 watapi wañusqa Greenwood llaqtapi) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq Blues takiq, takichaq wan tintawku waqachiqmi.
Taytan: Noah Johnson; Maman: Julie Ann Majors (Julie Dodds).
Warmi: Virginia Travis (1929-1930) / Caletta Craft (1931-1938)
Churin: Claud.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Johnny Cash
- John Fogerty
- Chuck Berry
- Brian Jones
- Johnny Winter
- Johnnie Johnson
- Jimi Hendrix
- Muddy Waters
- Neil Diamond
- Eric Clapton
- Sheryl Crow
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Robert Johnson.
- IMDb


text:
Qelqakunata ruwayku
QELQAKUNATA RUWAYKU
Diospa Palabranmi runaq uyantaqa k’ancharichin
Bibliamanta Mateo librotan makiwan Japones rimaypi presentaranku. Rimasqanku simipi Biblia kaqtinqa sonqonkumanmi chayan.
QELQAKUNATA RUWAYKU
Diospa Palabranmi runaq uyantaqa k’ancharichin
Bibliamanta Mateo librotan makiwan Japones rimaypi presentaranku. Rimasqanku simipi Biblia kaqtinqa sonqonkumanmi chayan.
Orqo-orqokunapi predicakun
Perú llaqtapi quechua rimaq runakunan Jehová Diosta adorashanku rimasqanku simipi Mosoq pachaq Bibliapas qelqakunapas kasqanrayku.
Cheqaq kaqtan respetanchispas valoranchispas
Jehová Diospa testigonkunaq qelqankunata leenki otaq videokunata qhawanki chayqa ama iskayaychu, chaykunaqa allin investigasqan kashan.
África ladopi ñausakunata yanapakushan
Malaui nacionpi ñausa runakunapaqmi chichewa simi rimaypi braillepi Bibliamanta qelqakunata orqokamushan, chaywanmi paykunaqa may agradecesqa kashanku.
¿Imapaqmi lloqsimuran JW Library nisqa aplicación?
JW Library nisqa aplicacionqa gratisllan, imaymana yanapaykunan chaypi kashan Bibliata estudianapaq.
Lliu mundopin imaymana qelqakunata orqokamushan runakuna Diosta reqsinankupaq
Jehová Diospa testigonkunaqa chunka pisqayoq jawapin 700 rimaypi imprimishanku Bibliamanta rimaq qelqakunata.
Sonqota kusirichiq videokuna
Jehová Diospa testigonkunaqa askha videokunatan wawakunapaq orqomushanku chhaynapi chaykunawan wawakunata sumaqta kausankupaq, Diosta servinankupaq ima yachachinapaq. ¿Ima ninkun runakuna chaymanta?
Rimasqanku simipi Bibliata chaskinku
Mosoq pachaq Biblian, Diospa Palabran nisqa Bibliataqa gratisllan rakikushan lliu munaqman.
¿Imaynatan Congo nacionpi ch’eqechikun Bibliamanta revistakunata librokunatapas?
República del Congo nacionpi Testigokunaqa sapa killanmi viajanku chay nacionpi runakunaman Bibliata, qelqakunata ima rakimunankupaq.
“Kayninmi ñanqa, kayninta puriy”
Pusaq simi rimaypi takita uyariy, chay takiqa Diospa palabranman jinan ruwasqa kashan.
Sumaq musicata tocaqmi jamunku
40 wata masñan lliu mundomanta tocaqkuna juñukunku juj orquestapi tocanankupaq.
Diosmi encargawanchis ‘ch’uya willakuyninkunata’ lliuman chayachinanchispaq (Romanos 3:2)
Chay Bibliakunawanmi pachaj wata jinaña Jehová Diospa testigonkuna yanapachikushanku. Chhaynaqa, ¿imaraykun Bibliata juj simikunaman t’ijrashanku?
Pisiyachisqa video: Qhawaq: 1879 watamantapacha
Pachantinpi aswan masta rakikuq revistaqa watakunaq pasasqanman hinan cambiarqan, qhaway imayna chay kasqanta.
Pisiyachisqa video: Manan Bibliakunata faltachinkuchu
Japón nacionpi sucursalniykun askha Bibliakunata ruwamushan runakunaman rakinapaq.
“¡Imachá ñoqamanta kanman!”
Qhaway ñawsa runa dedonkunawan Bibliata leespa kusisqa kasqanta (braille).


text:
Juvénal Habyarimana
Juvénal Habyarimana sutiyuq runaqa (* 8 ñiqin pawqar waray killapi 1937 watapi paqarisqa Rwanda - 6 ñiqin ayriway killapi 1994 watapi wañusqa Kigali llaqtapi) Hutu Rwanda mama llaqtayuq pulitiku wan Umalliq.
1973 watamanta 1994 watakama ñawpaq kuti Rwandapa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Agathe Habyarimana
Wawakuna:
Yachaywasi: .
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juvénal Habyarimana.
- Rwanda: How the genocide happened, BBC News, 1 de abril de 2004 (inlish simipi)


text:
Katiguriya:Hukllachasqa Amirika Suyukuna
Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta qillqakuna.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hukllachasqa Amirika Suyukuna.
Urin katiguriyakuna
Kay katiguriyapiqa kay qatiq 11 urin katiguriyakunam, 11-pura.
H
- ► Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq (15 K, 12 P)
K
- ► Kurku kallpanchay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna) (3 K, 2 P)
T
W
- ► Wiñay kawsay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna) (3 K, 3 P)
Y
"Hukllachasqa Amirika Suyukuna" sutiyuq katiguriyapi qillqakuna
Kay katiguriyapiqa kay qatiq 7 p'anqakunam, 7-pura.


text:
Llaktayuk Chaypikachun Rikurayak Tantanakuyka kamachikkunata churankapak akllay ruraykunata paktachin. Mamakachiypi kamachiykunapipash nishkata katishpa.
- Akllanakuypak Minkashka Llaktayukkuna
Akllanakuypak Minkashka Llaktayukkunaka chunka purami kan: 5 Mamallakta Awllimanta minkashkakuna shinallatak tantanakuymanta 5 minkashkakuna. Paykunaka mishanakuyman yaykushpami akllaytukun, tukuy mañaykunata paktachishka kashpa.
CPCCS tantanakuyka akllanakuypak minkashka llaktayukkunatami wallpachina, kay kati kamachikkunata akllankapak:
– Akllayta Harkak Kimsakamachik
- Utkachik kimsarunata rikuchishkawan CPCCS tantanakuyka kay kati kamachikkunata chura, mananiy shinallatak ñawinchiy ruraykuna rurashka kipa:
– Mamallakta Kamachiy Yanapak shinallatak y
- Chanik Minkashkawan III wankuriypi: Kamaywasi yalliymanta, ñukanchik mamallaktapika Llaktayuk Chaypikachun Rikurayak Tantanakuymi mishanakuypak ukukamachiykunata akllanakuypak churana:
- Mamallakta awllikuna, kamaywasikunapash kimsarunata kachashkamanta, 7 aymuray killa 2011 wata shitanakuypi arinishka mushukyachiypika Llaktayuk Chaypikachun Rikurayak Tantanakuymi imashina ruranata, pachakunata, shuk ashtawan akllanakuy mitata churan:
Llaktayuk Chaypikachun Rikurayak Tantanakuyka makachikunapi nishkakunata paktachishpaka akllanakuy ruraykunata ruray ushan, kamaywasikunapak kamachikkunata churan. Kaykuna:
– IESS Kullkikamakwasipak tantarishka shinallatak rukukunapak minkashkakuna
– Rmikuna Awkiyaypak Mamallakta Rimanakuypak Minkashkakuna
– Defensores y defensoras del Kullkiyachik Llikapak sapan yanapakwasikunapak tantarikkunapak mawkakta kamakkuna
– Mamallaktapi willachikkunapak rikukkunata killkakatikkunatapash kamakkuna
– Paktakaypak Mamallakta Tantanakuypak minkashka llaktayukkuna
– Shuk Sumakruna Kamachiypi nishkakunapash


text:
Otto Wallach
Otto Wallach sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin pawqar waray killapi 1847 watapi paqarisqa Königsberg (Alimanya) llaqtapi - † 26 ñiqin hatun puquy killapi 1931 watapi wañusqa Göttingen (Alimanya) llaqtapi); Alimanya mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1910 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi).
Tayta: Otto Wallach, Mama: .
Alma mater: Berlin Yachay Sunturnin wan Göttingen Yachay Sunturnin.
QillqasqankunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Otto Wallach.


text:
San Martin Q'alata kantun
San Martin Q'alata kantun (kastilla simipi: Cantón Calata de San Martín) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Manqu Qhapaq pruwinsyapi, San Pidru Tikina munisipyupi. Uma llaqtanqa San Martin Q'alata llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunpi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chilliqa wat'a
- Kalwaryu urqu (Titiqaqa qucha)
- Killawat'a
- Pachataka
- Sampaya
- Tikina yaku k'ikllu
- Titiqaqa qucha


text:
Tunpis suyu
Tunpis suyu nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Tunpis llaqtam.
Way kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 25 ñiqin ayamarq'a killapi 1942 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Los Manglares de Tumbes mamallaqta willkachasqa - Amutapi urqukuna mamallaqta parki - Tunpis mama llaqta risirwa
- Mayukuna:
- Urqukuna:
- Quchakuna::
Llaqta pusay rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 3 pruwinsyakuna
- 12 listritu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Arthur Rubinstein
Arthur Rubinstein sutiyuq runaqa (28 ñiqin qhulla puquy killapi 1887 watapi paqarisqa Łódź llaqtapi, Pulunya mama llaqtapi, 20 ñiqin qhapaq raymi killapi 1982 watapi wañusqa Genève llaqtapi, Suwisa mama llaqtapi) huk Pulunya mama llaqtayuq yatana qallwa waqachiq wan takichaq karqan.
QillqasqankunaLlamk'apuy
- Jean-Pierre Thiollet, 88 notes pour piano solo, "Solo nec plus ultra", Neva Editions, 2015, p.50. ISBN 978 2 3505 5192 0.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Arthur Rubinstein.


text:
Mathieu Kérékou
Mathieu Kérékou sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin tarpuy killapi 1933 watapi paqarisqa Kouarfa llaqtapi - 14 ñiqin kantaray killapi 2015 watapi wañusqa Cotonou llaqtapi) huk Binin mama llaqtapi awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi:
Churinkuna: ?.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mathieu Kérékou.


text:
Bibliamanta predicayku
BIBLIAMANTA PREDICAYKU
Jawa llaqtakunapi predicakusqan: Irlanda
Juj hermanon familianpiwan karu llaqtachaman riranku Bibliamanta yachachinankupaq, chaypin aswan kusisqa Diosta serviranku.
BIBLIAMANTA PREDICAYKU
Jawa llaqtakunapi predicakusqan: Irlanda
Juj hermanon familianpiwan karu llaqtachaman riranku Bibliamanta yachachinankupaq, chaypin aswan kusisqa Diosta serviranku.
Pisiyachisqa video: Allinpaqmi kutimurqan
Manhattan (Nueva York) llaqtapin huk especial campañata ruwakurqan, chaypin askha runakuna imaymana qelqakunata apakurqanku, chayta qhaway.
Hawa llaqtakunapi predicakusqan: Australiapi
Jehová Diospa testigonkunamanta huk familian huk semanata viajarqanku Australiaq hawa llaqtankunapi Bibliamanta yachachinankupaq.
JW.ORG nisqawan predicasun
Jehová Diospa testigonkunaqa, kurakkunapas wayna-sipaskunapas ancha allinpaqmi qhawarinku jw.org direccionta. Chaywan yanapachikuspan runakunaman Diospa gobiernonmanta willanku.


text:
ediciones
Rodrigo Montoya Rojas nisqapaq musuqchasqapura wakin kaynin
Musuq p'anqa: '''Rodrigo Montoya Rojas''' sutiyuq runaqa ({{Pun|3|8|1943}} paqarisqa Pukyu llaqtapi, Ayakuchu suyupi) huk Piruw mama llaqtayuq runa yachaqmi, kastilla simipi qillqaqmi, qhichwa simi takikunata, waynukunata pallaqmi. == Kawsaynin == Rodrigo Montoya Rojas Pukyu llaqtapi wiñarqaspa 1960 watamanta Lima llaqtapi Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturninpi yachaqarqan runa yachayta, 1970 watapi dukturyaspa. Chay ya…


text:
Kay Comisión de Justicia minkashka, Código Orgánico Administrativo ishkaykutin atinakunkapa allichishpa katin.
Kay Tribunal Distrital de lo Contencioso Administrativo kamachikkuna, Federación de Servidores Públicos pushakkuna upallalla kamay hawa rimarka, Mamallaktapak awllik kamachiywan ukllarinamanta riksichin.
Kamachiy kamana mutsurirkami, kamayta kamachiywan rikuna, pantaykuna tiyakpi wanachina mutsurirka, uchilla kamachiykuna chakchurishka kakpi ashtawankarin rikuna alli kashka, llakichi tiyarka.
Ñukanchikka kallarimanta kamachiy killkakkunapak Justicia minkashkapi llankayta napanchik, shinami Federación de Servidores Públicos del Ecuador, Miguel García Falconí puyshak rimarka.
Kay 2011watamanta, tukuylla llankaymanta 30 waranka runakuna llukshishka, mañashka llankayta katushkamanta llukshirka, Tribunal Contencioso Administrativo kamachikkuna, mayhanllapash mana allichirishkachu. Chay llakimanta shuk mañayta kachana nirka, nirka.
Kamashkakunapak hayñita (llaktayukkuna, mawkayachikkuna) kamana, shinallatak tukuylla awllikkunapak hayñikunapi, mañashkakunapi paktapakta kachun, kamay kamaychiypi awllikkunata kamana achiklla kachun rimarka, shuk awllikta surkunkapa allli kanka, llankakta kuk llakichikta llakinka.
Amawta Patricio Secaira, juez del Tribunal Distrital de lo Contencioso Administrativo kamachik, runakuna paymanta alli kamayta shuyan nirka, kay kamaykunataka kamachuiywan rikunatami riksichin, killkashka pankakunata allita churachun nirka.
Ashalla pachapi, mañaykuna, ñakarikuna 15 punchakama mana tikrachishka karka, upallalla kamaymantami shina karka.
Kay jueces de lo contencioso administrativo kamay upalla kakta purichinkapa chaypi kashka, shina tukuy kamay runakunata ama llakichichun shinarka, yanka Mamallaktata llakichikta kamana nirka.
MG/pv/jc-kichwa


text:
El ministro de Educación, por razones incomprensibles, sin ningún argumento científico válido, pretendió desactivar la Dirección General de Educación Intercultural Bilingüe que, en materia pedagógica ofrece la alternativa más pertinente y la que se corresponde con la realidad cultural y lingüística del Perú y con los Proyectos Curriculares de la mayoría de las regiones del país.
La educación bilingüe intercultural (EBI) no sólo acomete el fortalecimiento de la identidad cultural y resuelve la problemática de las lenguas nacionales, sino que, esencialmente, se orienta a recuperar los saberes de nuestros ancestros en todas las áreas del conocimiento para articularlos a la ciencia y la cultura universales, con el fin de que los peruanos nos reconozcamos como tales y aceptemos todo aquello que viniendo de occidente u oriente sirva para el desarrollo humano sostenible de la sociedad peruana.
¿Hasta cuándo hemos de permitir que la educación sea un conjunto de acciones colonizadoras, asimiladoras y modernizantes? En sociedades como la nuestra, la interculturalidad debe ser la base de la cual se deriven las competencias, capacidades, estrategias y contenidos enraizados en nuestra filosofía, conocimientos y prácticas propias, con el fin de que, a partir de ellos, incorporemos críticamente todos los conocimientos científicos y tecnológicos de la humanidad. Por eso, la interculturalidad debe ser un enfoque transversal que abarque toda la realidad económica, social y política del país. Los problemas de inclusión no funcionan sin la interculturalidad porque detrás de la exclusión hay un racismo de siglos, una discriminación abierta o solapada que agrieta mucho más nuestras heridas.
Por estas consideraciones me adhiero a todas las voces conscientes que se han levantado en el Perú contra esta pretensión del ministro. Es más, dedico a la DIGEIBIR y a todos los profesores de EBI este cuento escrito en mi condición de quechua-hablante.
HUWANCHA KANAWIRI
Autor: Feliciano Padilla (*)
Layqaquta yachaywasipi Huwancha sutichasqa maqt’illu, llapan pukllaq masinkunata, sapa kutilla waqachirqan. Huwanchaqa isqun watayuqsi karan. Wakin yachaqmasinkunapis isqun watayuqllataqsi karqanku; ichaqa kay Huwanchaqa, sapa p’unchaw allinta chawllata mikhuruspa anchata wiñasqa. Paywan tuparachiktinchisqa wakinkunaqa huchuylla karqanku. Wiraqucha Walintin Mulinas hamawtanqa kasqa. Allintas kay wiraquchaqa yachachiq, ichaqa mana chiwchikunaq maqanakusqankutaqa qhawarqanchu. Chay maqanakuykunaqa patiyupis sapa kutilla kaq.
Hurhicha, Manukucha, Winsischa, hamuychik, karahus – nispas nisqa Huwanchaqa.
Ama qapariychu. Lliw maqt’illukunaq uyarinantachu munanki . Kaypiñan kayku- nispas ninku.
Apamuwasqaykista usqhaylla quwaychik.
Hurhichaqa, Manukuchapiwan, mikhunankunatas qunku.
Pisillan kayqa. Sapa p’unchaw nisuta pisiyamun kay quwasqaykichik.
Chayllan papachu. Manan wasiykupi imapis kanñachu – nispas nisqaku Hurhicha, Manukuchantin.
¡Manan! ¡Manan ch’aynaqa kanmanchu! Paqarinmantaqa imapipis llank’anaykichik. Uyarishkankischu. Paqarinqa ashkata apamuwankichik- ch’aynatas nin Huwanchaqa t’antakunata, latanukunata, misk’ikunata qhawarispa.
¿Qanri, Winsischa? Maymi apamuwasqayki
Manan imatapis apamuykichu. Taytaymi manaña llank’anchu. Chaymi mamallay qatupi siwillachakunata wintin. Wasiypiqa pisillatañan mikhuskayku. Allquypis, misiypis, tullullañan kashkanku – nispas Winsischaqa quyayllaña riman.
Karahus. Manan ñuqata ch’aynataqa niwankimanchu. Manan, manan Winsischa – nispas saqra hina qaparin, ñawinmanta ninataraq phatachispa.
Papachu, ama maqawaychu.
¡Manan, karahus! – nispas hallpapi quspachin, sikinpiñataq, wiqsanpiñataq hayt’aspa.
Chaymantataq Huwanchaqa iskaynin sapatunkunata Winsischawan llaqwachisqa. Winsischaqa waqansi, quyayllatañas waqan. Taytantas yuyarin, mamantas waqyan, ichaqa manas pipis hamunchu. Huq maqt’illukunallas quyayllaña qhawarinku Winsischata pampapi rikuspa.
Tawa killañas kay aychakunawan, latanuskunawan, t’antakunawan Huwanchataqa wirayachinku. Mayninpiqa qullqitas mañakun. Chaysi kimsantin iskulirukuna Titiqaqa quchapatapi huñunakusqaku. Chaypis yuyayninkunata kallpachispa Huwanchapaq ch’ullalla kasun, nispas ninku.
Ari. Kunanmanta pacha ch’ullalla kasun. Manañan allquchakuswanñachu. Kay kamalla Huwancha kachun. Paqarinqa kay maqt’ata kimsantinchikmanta maqasun – nispas ninku iskulirukunaqa.
Waykillasunchu – tapukunsi Winsischaqa.
Ari. kay allquta waykillasun. Qam, Winsischa, raqu k’aspita ch’uspaykipi apamunki – ninsi Manukuchaqa.
Chay p’unchaw chayamuqtinsi, Huwancha quchapataman silwarispa rishkaptin, Manukucha maqanakuyta maskaspa, Huwanchataqa sikinpi hayt’an. ¡Ima nanmi, Manukucha, karahus!, nispas hayt’ataqa kutichin. Chayllapis, Hurhicha Huwanchaq sinqanta saqmarparin. Manukuchañataq, Hurhichañataq ñawinta saqmaspa qumiryachinku. Yawarllañas Huwanchaqa kashkan. Chaysi yawarninta qawaspa waqayta qallarin. Waqashkaktintaq Winsischa k’aspiwan chakinpiraq, muqhunpiraq, umanpiraq takarparin.
Kaymi, ñawiy qumirchawasqaykimanta; kaymi sinqaymanta yawar phutuchiwasqaykimanta – nispas Winsischaqa allinta Huwanchaq chakinta takan.
Chaysi, isqun p’unchawmanta Huwancha Kanawiriqa kutimusqa. Wist’u chakis patiyupi purin. Ch’inlla, mana piwanpis rimanakuspa. Ichaqa manañas imatapis mañakunñachu. Quyayllañas purin. Lliw maqt’illukunas kusikunku. Paykunapis “ch’ullalla llapanchik Huwanchapaq kasun”, nispas ninku.
Chay p’unchawmantas Huwancha kanawiriqa mana pitapis maqanñachu. Allin maqtamansi tiqrapun. Iskay killamanta munagillu kapun. Machuyaqtintaqsi tata kuraq misan yanapaq tukupun.
(*) Feliciano Padilla: Profesor de morfosintaxis del quechua en la Maestría de Lingüística Andina y Educación de la UNA Puno.


text:
Allpa chinkari
Allpa chinkari (kastilla simipi: erosión) nisqaqa pachap, tiksip hawanpi allin allpap chinkayninmi.
Urqukunapi sach'akunam, thansakunam saphinkunawan allpata hap'ispa hark'aykunmi, ahina allin allpa kakuykunmi. Sach'a-sach'akuna mutusqa kaptinqa, manañam allpata hark'aykunchu. Para yakuwan, wayrawan chinkanmi. Chaymantataqmi manañam puquna allpachu kan.
Chayrayku allpa chinkarita hark'anapaqqa amachana sach'a-sach'am kachun.
Lliwmanta aswan hatun allpa chinkariqa urqukunapi lluqllakunam.


text:
Roberto Firmino
Roberto Firmino Barbosa de Oliveira sutiyuq runaqa, icha Firmino (5 ñiqin kantaray killapi 1991 watapi paqarisqa Maceió llaqtapi - ) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2019
- Awya Yala Kupa
- UEFA Champions League
- Klubkuna Pachantin Kupa
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Roberto Firmino.


text:
Franco de Vita
Franco Atilio De Vita De Vito icha Franco de Vita sutiyuq runaqa (23 ñiqin qhulla puquy killapi 1954 watapi paqarisqa Karakas llaqtapi - ), huk Winisuyla mama llaqtayuq takichaq, takiq wan yatana qallwa wan kitara wakichaqpas qarqan.
Taytan: Ferdinando De Vita; Maman: Rosa De Vito.
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Guillermo Dávila
- Carlos Mata
- Ricardo Montaner
- Natalia Jiménez
- Gloria Trevi
- Mirla Castellanos
- Gianmarco
- Ilan Chester
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Franco de Vita.
- Ufisyal web


text:
Sansa k'anchana
Sansa k'anchana nisqaqa pinchikilla michata achkiy michaman t'ikraq - aswantaq q'uñi michaman - k'anchanam.
Sansa k'anachanaqa ch'usaq p'ulin q'ispillupi q'illay (Wolframyu, Osmiyu, ñawpa pachataq k'illimsamanta) q'aytuyuqmi.
Chay q'aytunta pinchikilla purichkaptinqa, q'aytu q'uñikunmi, sansachkaspa achkichkaspa.
Ñawpaq kaq sansa k'anchanataqa Thomas Alva Edisonsi wallparirqan.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Sansa k'anchana.