text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 002 (The storm rages)
2. Sinch´i muyu wayra
Jesusqa kawsaqesninwan uj jatun yaku qochata chimpashasqanchu chimpaman, jinallapi manchay sinch’i para wayra jatarisqa.
(Ruido de: lluvia, viento fuerte)
Qhochapi yakuqa manchayta oqharikusqa, barcunkutaj kayman jaqayman papelpis kanman jina chuqaykacharikusqa. Jesuspa kawsaqesnintaj tukuy atisqankuta kallpakusqanku barconku mana yakuman p’ultikunapaj nitaj sayachiyta atisqankuchu. Chay runakuna manchaytapuni manchharisqanku, imaraykuchus yachasqanku ajina para wayra kajtin imachus kananta chay qhocha Genezaretpeqa.
Watejmanta manchay sinch’i wayra yakuta barconkuman junt’aykuchillantaj. Mayta wayra khuyurin, qochapi yakupis qhollchoqeyarin, ¿chay jinamanta salvakunkumanchu karqa? Wakin chaypi kajkunamanta challwa jap’ejkuna karqankupis, ajina mana allinkunawan tinkojkuna, jinapis chay jina sinch’i wayra qochapi oqharikusqan jinataqa, mana ujtapis rikurqankuchu.
Discípulos: "¡Way, p’ultikushaykuña!"
Paykuna chay mana allinwan tinkunankukamaqa, Jesusqa barcoj qhepa qhepa k’uchumpi puñusharqa.
Manañapuni nimata ruway atispataj rispa qhaparinku:
Discípulos: "¡Jesús, yanapawayku arí! ¿manachu dakunki wañunaykumanta imatajrí? Yanapawayku p’ultikushanchejña."
¿Pimantataj yanapataj qan mañakunki, chay sinch’i wayra jina llakiykuna, ch’inqokuna kawsayniykipi kajtinri?
Jesucristomin tukuy ima atiymanta aswan atiyniyojqa. Pay rinch’arispa jatariytawan wayrata k’amin.
Jesús: "¡Ch’in kay wayra! ¡sayay mana allin kaj!"
Chayratopacha yaku qhollchoqeyajpis wayrapis sayarqa, ni jayk’ajpis chay jina loco wayra kanmanchu jina karqa.
Jesús atiyninwan ruwasqanta rikuspa mayta t’ukurqanku kawsaqesniqa.
Discípulos: "¿Pitaj kay Jesusrí? Wayrapis, yaku qhollchoqejpis kasunkoqa."
Jesusqa tukuy atiyniyon Señormin, may atiyniyoj tukuy imakunamanta nisqaqa, onqoykunaj jinataj millay espirituspa patankupipis atiniyoj. Wañuymantapis atiyniyoj.
Nipipis Pay jina kanmanchu, nitaj Pay jina ruwajpis.
Jesuspa kawsaqesnin, yachachisqasnimpi yuyarqanku Jesusqan khuska p’ultikunankuta.
Jesús: "¿Maytaj qankunaj creeyniykichejrí? ¿Imaraykutaj manchharinkichejrí?"
Mayta p’enqakusqanku chay jinata tapurisqanmantaqa.
Jesusqa atiynillayojtaj chay "mana allinkuna" kawsayniykipi kajkunamantapis. Paywan parlay llakiyniykimanta, phutikuyniykimanta, juchachakuymanta onqoykunamantapis.
Jesusqa may atiyniyoj, chayrayku ama manchikuychu. Paypipuni atienikuy.
Personajes: Relator, discípulos, Jesús
© Copyright: CEF Germany


c: text/html

text:
Hillary Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton sutiyuq warmiqa (* 26 ñiqin kantaray killapi 1947 watapi paqarisqa Chicago llaqtapi, Illinois suyupi) huk USA Hukllachasqa Amirika SUYUKUNA taripay amachaq wan pulitiku runam.
2009 watamantapacha 2013 watakamaHukllachasqa Amirika Suyukunap
hawa ministrunmi (Secretary of State, istaw sikritaryun) kachkan.
2016 watapi umallina akllanakuykunapi umallinata mañaspa Donald Trumppa atipasqa karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hillary Clinton.
- Hillary Clinton web site oficial (en) (es)
- Biografía extensa en español por Fundación CIDOB

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wp/qug/Esmeraldas marka
Esmeraldas marka icha waylla markami nishka shuk Ecuador mamallaktapa kuntisuyupi markami kan. Chay markapi, 2001 watapi 385 223 kari warmimi tiyarka.[1] Esmeraldas markapa uma llakta Esmeraldas llaktami kan.
Kutakachi Kayapas kawsaykuska wakaychishka allpaka Esmeraldas markapimi sakirin.
Kitikuna[edit | edit source]
Esmeraldas markaka pusak kititami charin.
Chay markapi mishu runakunaka, yana runakunaka, ayllu runakunatapashmi (Epera runakuna, Chachi runakunapash) kawsan. Payka kunuk, tamyayukmi kan, hatun sachakunata charinmi. Pacífico mamakuchapi runakunaka challwakunata hapin, shinalla, kunan pachapi, Atacames llaktapi shuk manyayuk llaktapipash tawka runakunaka karu markakunamanta wampunkapak rin.
Esmeraldas llaktapi hatun chakllisinchiyuk plantaskunata (refinerías nishka) allpawirawan llankan, chay kipa wampunakunata allpawirata wirayakukunatapash plantaskunamanta karu llaktaman apakun.


text:
Paysandú
Paysandú llaqtaqa, Uruwayi mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Durazno llaqta kamasqa 8 ñiqin inti raymi killapi 1749 watapi.
Hatun llaqta 8 ñiqin inti raymi killapi 1906
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paysandupiqa 84 162 (2004) runakunam kawsachkanku.
Ñaña kuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Hellín, Ispaña
- Muscatine, Iowa, USA.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paysandú.
- Sitio web de la intendencia de Paysandú.
- Sitio Web de Paysandú
- Plano de la ciudad
- Chat de Paysandú
- Diario El Telégrafo
- Paylana
- Fotografías y videos relacionados a la región


text:
Perú Suyupi warmi warma kay (los retos de ser niña en el Perú )
¿Cuáles son las dificultades que enfrentan las niñas en nuestro país, aquellas que se cruzan en su camino hacia la felicidad?
Wakiq punchawkuna, kayhina: masikunapaq utaq cevichipaq churasqanku sumaq yuyasqa kanku, huk punchawkuna manataqyá yuyasqachu utaq kaspapas usuchisqa kan.
Chaynapunim kachkan ancha qunqasqa, chunka hukniyuq octubre killapi “warmi wawakunapa punchawnin” churasqa.
Llikachasqa willanakuykunapi rimariqkunam ninku chay punchawqa qari wawakuna usuchiymi nispanku; pantasqa yuyaywantaq ninku, paykunallata qawarispankuqa wakintam usuchichkanku, qari kaq warmakunata qunqachkanku, qipancharqunku nispanku.
Chayraykum yuyaymanananchik , kay Peru suyupi ima sasachakuykunawantaq warmi wawakuna kawasanku, hawka kakuy haypayninpi imapas churmichaqninkunata.
Ancha kallpachanam kayta atin imapas yachayninchikkuna, qispisqa kananchikpaq hinallataq kawsakuyninchikpi ima ruraytapas sumaqta hamutarispa qispichinanchikpaq. Qayllas ruraykuna allin kachkaptinpas, qillqay mana yachaqkunaqa warmikunahina qawarisqam kachkanku: Perú suyunchikpim sapa chunka runamantam, pusaq warmikuna manataq likaq manataq qillqay yachaq kanku. Warmi warmakunataqa manaya yupaychankuchu, hinaptin yachay wasiman riqkuna mana qispinkuchu, imaymana tarikunku. Llaqta chawpipi yachaq waynayariqña warmakunaqa sapa pachakmanta qanchis chunka suqtayuqmi kusa watallanpi tukunku, karunkunapi yachaqkunañataq tawa chunka suqtayuqlla sapa pachakmanta qispinku.
Kayna pisilla qispiyninkuqa qawarisqa kachkan warmi wawakuna wiksata tarikunku llumpay wawallampi. Warmallaraq kaq mamakunapa imayna kawsakuynin qatipaq achka taripaykunam qawarichiwanchik, paykunaqa qispinku, kuyaywan hinataq qullqiwan ayllunku chiqapta yanapaptin, chaynapiqa ima munasqan haypanku nispa. Perú suyunchikpiqa, ancha llakipaqmi warma kayllanpiraq wiksayakuqña kaqkunaqa kanku ayllunpa utaq mamataytankupa kuyakuyninmanta utaq qullqiwan yanapayninmanta pisipi kaqkuna.
Llaqta ukumanta karunniqkunapi yachaqkunaqa, sapa chunkamanta tawam manaraq chunka pusaq watanman chayachkaspa ña yanayuqña kanku, chayqa aswan llakiraq kan huktawanpas wiksayakuynin. Kay ancha sasachakuykunapi tarikuspanku, wakcha kayninkupi, hinataq wiksayakusqanmanhina qawaptinku manapuniña warmi warmakunaqa yachay wasiman kutiykuyta atinkuñachu.
Yaqachu kanman yachay wasikuna chaypi educación sexualmanta rimanapaq, hinaptinpas kaqninpi allin chuyachasqa willakuykunaqa manayá kanraqchu. Sapa pachakmanta chayraq yaqa kimsa chunka tawayuq wayna sipasyariqkunallaraq yananwan kaspa anticonceptivowan harkachikunku. Aswan sasachakuyqa kan: sapa pachakmanta suqta chunka iskayniyuq wayna sipaskuna mana hatallinkuchu nitaq ima anticonceptivowanpas harkachikunkuchu.
Sasisqa, chikusqa kayninqa manayá harkachikuy hinachu, aswan yachasqam kachkan warmakunapa uñaraq kachkaspa ustunakuchkankuña, llumpay rikchapasqaña wiñachkanku. Wiksayakuq warmi warmakunata hinataq waynayariqkunata runapa kanisqantaqmi manapuni hatarichinapaq yanapanchu. “Chankaykitam wichqakuwaq karqa”
“Pitaq qamta kallpasurqanki”, nisqankum lakipayanapaqhina, chaymi suyunchikpi qawarichiwanchik qari rurasqanmanta mana nanachikusqanta hinataq wiksayakuy warmillapa huchanhina kasqanta, chayqa kuskamanta sasachakuyman churanakuymi kanan.
Manapunim yanqa willakuychu sapa chunka warmimanta qanchis warmi warmakuna manaraq chunka pusaqniyuq watanman chayachkaspa kallpasqaña kasqanku. Paykunaqa tarikunku sasachakuypi mana ancha qawarisqa, manataq imapas willakuy salud reproductivamanta sumaq chuyachasqata uyariq, mancharisqa kallpaqninkunapa muyurisqanpi, warmi warmakuna ñaka ñakayta kawsakuyninpi imapas munasqanta yaqapas qispichinqaku.
Chayraykum políticas de genero kayta atin, wawamantapacha imaymana sasachakuykunamanta uywanapaq, hinaspa warmi warmakunapa kinkin kaynin chaninchayninta kallpachanankupaq, chaynapi yachaywan munayniyuq qispinankupaq. Kunanmi paykuna uyarichikuyta munanku kawsakuynin tikranankupaq. Imaymana kayninkupaq Servicio de Salud kananta mañakunku, hospitalkunapi taq kayta atin módulokuna maqasqa wawakuna aswan allin qawarinapaq,
Chaynallataqmi paykuna mañakunku serviciokuna paykunapa kamaqninpi ruwasqa, rimaq, hatalliq kananta, yachaywasikunapitaq kananpuni warmikunamanta sayaqnin, umalliqnin.
Chay hayparinakamaqa, kunan paykuna kallpachakusqan qawarichiyta munanku wakin warmi warmakunaman qullana kay, umalliq kay, ministra kay utaq presidenta kaypas haypanallam, hinataq sumaqta qipaman kawsakuyninchikqa kunan pacha nanachikuyniyuq kayninchikmanta kasqa yuyananchikpaq . Ñuqanchikpa hawanchikpim kallpachasqa kaynin, imapas allin ruraynin hinataq yuyaysapa kaynin yuyarichinanchik.
¡PERU SUYUPI WARMI WARMAKUNA, KUSI PUNCHAW QAMKUNAPAQ!
Traducción de: Gavina Córdova y Luis Mujica
Red Nuqanchik de Ayacucho
Ver artículo original: "Los retos de ser niña en el Perú"
(Foto: Canal IPe)


text:
Ryan Giggs
Ryan Joseph Willson Giggs sutiyuq runaqa (29 ñiqin ayamarq'a killapi 1973 watapi paqarisqa Cardiff llaqtapi - ) huk Kamri mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ryan Giggs.


text:
INTIRAYMI “INTIWATANA”
QUSQU llaqtaman, kikin Tawantinsuyuq sunqunman, apukamachikninkuq ñawparisqan waranqa waranqa runakuna chayamuyta qallarirqanku… Chawpi tutata tata inkaq kachan kamachin khanaku lawrarinanta; ch’akatiya, t’ula ch’aqrakuna lawrariyta qallarin.
Wankarakuna uyarikun, panpantin khatatirin, pinkillus, lichiwayus, qhunqhutakuna, qhinakuna, suqusukuna, tukuy imaymana ñawch’ikkuna Saqsaywaman chhikan kanchan junt’ata uyarikun.
Nina lawray k’ancharirin kanchachata, qhariwarmikunaq p’achachanku karupi lliphipiriyta qallarin, ninaq’uchñi janaqpachaman uqharikun mama killata q’uwachaspa.
Nina qaylllaman Tata Inka chimpaykun, jaqaypi sumaq t’ikanchasqa chukunanpi, aqlla warmikunan muyuykusqan chayamuqkunata suyasan;… Intiyaykuy chiqamanta, Chincha runakuna rikhurimunku; Intilluqsimuy chiqata Antisuyu runakuna rikhurimunku; kunti chiqamanta Kuntisuyu runakuna rikhurimunku; qulla chiqamantataq Qullasuyu runakuna rikhurimunku.
Jaqay ch’isi, mama killaq k’anchasqallan khanakuq k’anchayninwan ima, runakunaq takitusuyninku ninayarik jallp’a q’uchñi ukhupi rikukunku; chayllaman, Tata Inka quri chukunanmanta sayarispa, makisninta patata uqharispa, tukuy ch’inyarinankuta mañan, nintaq: ALLINPAQTAQ KACHUN JAMUSQAYKICHIK, KAYPI QHIPAKUNQA TUKUY LLAKIY PHUTIYNIYKICHIS, KUTIPUSASPATAQ SUYUSNIYKICHIKMAN WIÑAYPACHA KUSIKAWSAYTA APAKUNKICHIK; IMARAYKUCHUS, TATA INTINCHIKPAQ RAYMIN, PAYLLAMIN TUKUY MAÑAKUSQAYKICHIKTA QUSUNQACHAQ… QHALLALLA CHINCHASUYU, QHALLALLA KUNTISUYU, QHALLALLA ANTISUYU, QHALLALLA QULLASUYU; tukuytaq qhallalla nispa kutiykuchirqanku.
Chay qhipata, sapa suyuq kachakunan, tukuy kusiy takirispa tusurispa, tata inkaq ñawpaqinman churamurqanku apamusqankuta, jukkunaqa qurita, qullqita, kachita, imaymana q’apaq qhurakunata; jukkuna chaqrankupi puquchisqankuta, tukuy laya sarakunata, papakunata, kinuwata, millmita, tarwita, thaquta ima; jukkunari imaymana p’acharuwasqankuta, luq’ukunata, chhararakunata, unkukunata, wallqhipukunata, juk’utakunata, quripillukunata; jukkunataq uywakunata, llamakunata, wik’uñakunata, allpaqakunata, wanakukunata, ch’arkita, millmata, warakunata, tukuy quri saltakunata ima.
Inkaqa, ñust’a aqllakunawan kachakunanwan ima, ch’isintinta tukuy takitusuqkunaman jatun muyu mathipi aqhata anqhuchikkanku… Ch’isintinta Tata Intik paqarimuyninta suyasqankutawantaq; p’isaqa khuyuyta qallariktinkama, Apu Inka juk qhapariywan tukuyta sayarichirqa, nirqataq: “khanaku aswanta lawrarichun, yuraq llamata apamuychik, wilanchapusun Tata Intinchikta; makisninchikta patata uqharina, tukuy sunquwan k’ajayninta jap’iqana, mañakuychiktaq tukuy munasqaykichikta kusikawsayta tarinapaq”.
Intiraymi, Tata Intik p’unchaynin, k’anchayninwan k’ajayninwan ima runakunaq makinman kallpata churarqa; runataq q’uwaq q’uchñinpi tukuy qusqanta janaqpacha apuqi wasinkama chayachirqa.


text:
PUNTIRU PEDROPA KILLKASHKAN KILLKA
1
Pedro saludan shikwa kawsahuk kirikkunata
1-2 Munashkayni wawkinikuna paninikuna, ñuka Pedro Jesukristupa kamachishkan chaymanta kachashkan kani paypa shiminta yachachinaynipa. Ñawpamanta pacha Yayanchi Dios yachashpan Jesusta kirina kanaykichita kankunata akllarka payta kasuk runakuna kanaykichipa. Espiritunta kankunama kachashpan kankunata aliyachirka. Chasna kashpanmi Yaya Diosta kasukkuna tukushkankichi, chaymantapas uchaykichikunamanta llakichishka. Chasna llakichiy tukushkankichi Jesukristu uchaykichikunaranti wañushpan yawarnin shuturishkanrayku. Kunan Amuykichi kashpan kay allpapi shuk allpamanta runakunashina kawsankichi Yaya Diosta mana kasukkuna chawpipi. Kankuna Ponto, Galasia, Kapadosia, Asia, Bitinia allpakunapi kawsakkunarayku killkani. Yaya Dios kankunata tukuy uras ashwanta llakichichun chaymantapas yanapachun kushilla kawsanaykichipa.
Yaya Dioswa kawsak rinanchimanta yachachin
3 Wawkinikuna paninikuna, akuychi Amunchi Jesukristupa Yayanta paypa Yaya Diosninta kushichishunchi yapa alimi kanki nishpa. Ñukanchita yapakta llakichishkanrayku Espiritunwa mushu kawsayta kushpa mushu runata rurashka. Chasna kashpanmi kushikushpa chapanchi shuk puncha silupi Yaya Dioswa kawsak rinanchita. Jesukristuta wañushkanmanta kawsachimushkanrayku yachanchi ñukanchitapas chasnallatata kawsachinanta paywa kawsak rinanchipa. 4 Chasna paywa kawsak rishpaykichi Yaya Dios kankunata yapa ali kawsanata silupi kunka, maykantami kunan kankunarayku wakaychahun. Chayka manami waklinkachu, nima tukurinkachu, tukuy uras alilla kanka, nima pi uchata rurankanachu. 5 Yaya Dios kankunata atun yachayninwa wakaychanka tukuy parisinakunamanta kishpichishka ali kawsana silupi paktanaykichipa, paypi sinchikushpa kawsashkaykichirayku. Chasna ñukanchita kishpichinanta unay rimashpan shutipa paktachishkanta allpa tukurinan uras riksichinka.
6 Chayta yachashpaykichi atunta kushikuychi. Kunan kay allpapi kawsahushpaykichira shuk punchakuna Yaya Diosta kirihushkaykichipi achka imapi kamarishka kahushkaykichirayku parisishpaykichipas kushikuychi. 7 Chasna parisishpaykichi atipankichi rikuchinata Yaya Diosta shutipa kirikkuna kanaykichita. Orota yuyariychi. Orota ninapi churanchi kamananchipa shutipa oro kananta. Chaymantapas churanchi, oro kashpan tukuy susyan rupananpa, orollana kiparinanpa. Mana oro kashpanka llampu rupan. Shutipa oro kashpanka mana rupanchu. Chasna kashpan yachanchi shutipa oro kananta. Yaya Diosta kirishpaykichi parisinakunawa kamarishka kanaykichi tiyan, imashnami oro ninawa chasna. Yaya Diosta kirishpalla katishpaykichi chay kirinaykichika tukurik oromanta yapa valin. Chasna alita kirishkaykichita rikushpan Jesús kuti shamushpan Yaya Dios kankunata rimanka alita kirik runakunami kankichi nishpa. Chaymantapas kankunata kushichishpan atun yachayyu tukuypi alilla kanaykichipa ruranka.
8-9 Kankuna Jesukristuta nima ima uras rikushpaykichipas payta yuyahunkichi. Kunanpas payta mana rikuhushpaykichipas paypi sinchikunkichi. Chasna Jesukristuta kirishpa kawsashpaykichi yachankichi Yaya Dios kankunata kishpichihushkanta kirishkaykichishina paktachinanta. Chayta yuyarishpaykichi ña atunta kushikuhunkichi. Chay kushikuhushkaykichika mana rimaypachu mana asirtaypachu atunmi kan.
10-11 Ñawpa Yaya Diospa yachayninwa yachachikkuna unay manara paktarishpan ña rimarkakuna Yaya Dios llakichishpan ñukanchikunata kishpichinanmanta. Yaya Diospa Kachanan Kishpichikpa Espíritun paykunapi kahushpan manara paktarihushpan paykunata yachachirka chay Kishpichikpa parisinanmanta, chaymantapas parisishkanwasha tukuymanta ashwan suma atun apu tukunanta. Paykuna yapa ashwanta yachanayashpankuna tukuy killkarishkakunapi maskarkakuna. Yapa yachanayarkakuna ima urasmi paktanka chay kishpichikka, chaymantapas pimi kanka nishpa. 12 Yaya Dios paykunata riksichirka chay rimahushkankunaka runakunata kishpichinanmanta mana paykuna kawsahushkankunapi paktachinanta, ashwan shuk puncha paktachinan karka. Chay ñawpa Yaya Diospa kishpichinanmanta rimashkankunaka kunan chay kishpichik Jesukristu shamushpan ñukanchirayku ña paktarishka. Yaya Dios Espiritunta silumanta ñukanchi Jesuswa purikkunama kachashpan yuyachishkanshina kankunata chay suma ali shimita Jesukristu runakunata kishpichinanmanta yachachishkanchi. Tukuy chayta angelkunapas yapa yachanata munanahun, imashnami Yaya Dios runakunata kishpichin. Chasna kashpanpas mana atipanahunchu yachanata.
Yaya Diosta kirikkuna payshina alillata rurashpa kawsanahuchun
13 Tukuy chay kankunarayku Yaya Dios rurashkanta yuyarishpaykichi achka yuyaykichita sakiychi. Shuk yuyayllawa tukuy shunkuykichimanta pacha yuyarishpaykichi chapaychi Jesukristu rikurinan uras Yaya Dios kankunata llakichishpan kishpichihushkanta alita paktachinanta. 14 Yaya Diosta kasuk wawankuna kashkaykichirayku ama munashkaykichita rurashpa kawsaychichu, imashnami ñawpa Yaya Diosta manara riksishpaykichi kawsapayarkankichi. 15-16 Yaya Dios killkachishkanpi riman:
Ñuka ucha illa alikunallata rurak kashpayni kankunapas ñukashina alikunallata rurashpa kawsaychi nishpa.
Yaya Dios, maykanmi kankunata kayashka paywa kawsanaykichipa alillata rurak kashpan kankunapas payshina alillata rurashpa kawsaychi.
17 Kankuna mañashpaykichi Yaya Diosta rimankichi Yayayni nishpa. Chasna payta shuk aylluykichitashina rimashpaykichipas ama yuyariychichu shukkunamanta ashwan alitami llakichiwanka nishpa. Yaya Dioska tukuy runakunata rurashkankunamanta chasnalla tapunka alitachu rurashpa kawsashkakuna manachu nishpa. Manami valichinkachu shuk runata shuk runakunamanta ashwanta. Chayta alita yuyarishpa payta kasushpa kawsaychi, kay allpapi shuk allpamanta runakunashina kawsahushpaykichira. 18-19 Yaya rukuykichi wañukunashina yanka kawsapayarkankichi. Paykunapa kawsashkankunamanta yachakushpaykichi kankunapas chasnallatata kawsapayarkankichi. Yaya Dioska kankunata chay mana payta kasushpa yanka kawsashkaykichimanta kishpichishka. Mana kankunata kishpichishkachu tukurik kullkiwa. Ashwan Jesukristu kankunaranti kruspi wañushpan suma yawarnin shuturishpan kishpichiy tukushkankichi. Imashnami shuk suma obehata wañuchishpankuna yawarninta shutuchipayanahun uchankunamanta llakichiy tukunankunapa, chasnashinami suma ucha illa Jesukristuka wañushpan yawarnin shuturirka uchanchimanta picharishka kananchipa. Chayta yachashpaykichi Yaya Diosta kasushpa kawsaychi.
20 Manara Yaya Dios kay allpata rurahushpanra ña yuyarirka Jesukristuta kachananta chasna wañushpan runakunata kishpichinanpa. Chay yuyarishkanta Yaya Dioska unaymanta kunan paktachishka ñukanchikunarayku kay allpa tukurihushkan punchakunapi. 21 Jesukristu kankunarayku wañushpan chaymanta kawsarimushkanwasha Espiritunta kachashpan Yaya Diosta kasuk tukushkankichi. Chay Yaya Diosmi Jesukristuta wañushkanmanta kawsachishka, chaymantapas tukuy apukunamanta atun apu kananpa silupi yaykuchishka. Chayta rurarka kankuna payta kirishpa kawsanaykichipa, chaymantapas tukuy shunkuykichimanta pacha chapashpa kawsanaykichipa kankunatapas wañushpaykichi kawsachinanta paywa pakta silupi kawsanaykichipa.
22 Kunanka kankuna Yaya Diospa shutipa kashkata riksichik shiminta kasushkaykichirayku uchaykichikunamanta picharishka tukushkankichi ali yuyaywa wawkikunawa panikunawa yuyanakushpa kawsanaykichipa. Chasna kashpan tukuy shunkuykichimanta pacha mana sampayashpa shukwa shukwa yuyanakushpa kawsaychi. 23 Yuyariychi Yaya Dios kankunata mushu runata rurashkanta. Paypa mana tukurik shiminwa kankunata yuyachishpan mushu wawatashina rurashka. Mana runa wañukmantachu mushu wawashina tukushkankichi kuti wañuk runalla kanaykichipa. Ashwan Yaya Dios paypa mana tukurik shiminwa kankunata yuyachishpan chasna tukushkankichi wiñaypa kawsayyuna kanaykichipa. Chay shimika wiñaypa kawsayyushina mana tukurik tukuy uras chasnalla rimak kan. 24 Chasnallatata Yaya Diospa killkachishkanpi riman:
Tukuy runakuna kiwashina wañuk kanahun. Kiwaka chakirin, sisanka urman, chaymanta wañun. Runakuna kiwashina shuk ratulla kawsan, chaymanta wañun. Tukuy rurashkankuna kiwa sisashinami chinkarin.
25 Ashwan Yaya Diospa shiminka manami nima ima uras tukurinkachu, wiñayparayku chasnalla rimak kan nishpa.
Chay shimitami kankunata yachachishkanchi Jesukristu runakunata kishpichik kan nishpa.


text:
Griguryu II
San Griguryu II, Griguryu II huk iskay ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. II, Italya simipi: Gregorio II) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
19 ñiqin aymuray killapi 715 watapimanta 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapikama Tayta Papam.
Raymi: 2 ñiqin hatun puquy killapi
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu II.


text:
Paqocha uywaqkuna kay Peña Azul nesqa ayllupi aparisqanku uk hatun paqocha uywa qhatuyta, hinamantapis imaymana mihuikunata wayk’ullasqankutaq chaymantapis imaymana p’acha ruwasqata paqocha willmamanta ima, chayta sutichasqanku FEGAPA 2022 nispa.
Kay hatun uywa qhatuyqa qallarisqa kay pasaq viernes chunka soqtayoq setiembre killamantaña, chaipitaq ruwasqanku exposecion nesqata allichaq paqochakunata hinallataq llamakunata qhawachisqanku. Chaymanta tayta alcalde Ananea llaqtamanta Leonardo Huanca Mamani premio nesqawan yanaparisqa.
MISTI RIMAYPI: Los productores, ganaderos de alpacas y llamas, ademas de artesanas y socias dedicadas a la gastronomía de la comunidad campesina de Peña Azul, se desarrolló la octava versión de la feria descentralizada de caracter comunal de camélidos andinos, artesanal y platos típicos (FEGAPA) 2022.


text:
2
Dyuspa Santu Ispiritunmi ch'ayamurqan
1 Jisuspi yumbay kriyiqkunam Pintikustis fyista ch'ayaptin, tandakarqan suq wasiman.
2 Chaypi kaykaptinllapam, qonqaylla uyarqanllapa ancha jwirti wayrashina kunyaqta anaq syilupi. Chay kunyaqqam shamushpa, chay wasiman undarqan.
3 Kanan umangunapa sawambim qallu laya ninakunashina rikakurqan kadunupi.
4 Dyuspa Santu Ispiritunqam yumbay paykunapa shunqonman yaykushpa, undarqan. Chaymandaqam chay Santu Ispiritu rimachiptin, achka laya rimaykunapina rimarqanllapa.
5 Chay diyakunapim Jirusalinmanqa shamushqallapa karqan achka isrraylinukuna tukuy karu nasyungunamanda. Paykunaqam duktrinanda ancha allita kasuqllapa.
6 Kanan chay kunyaqta uyashpaqam, chay wasiman qemikarqanllapa. Chaypi uyashpa achka laya rimaykunapi rimaptinllapaqam, paykunaqa ispantashqata ancha yuyarqanllapa: ¿Imashinataq kay runakunaqa atinllapa rimayta kadunupa kikin rimayninchiqpiqa? nishpa.
7 Kanan paykunaqam ancha ispantashqata suqnin suqnin nirqanllapa:
—Ima kay rimaqkunaqam prubinsya Galiliyamanda ¿manachu?
8 Mana yach'akushpa nasyunninchiqkunapa rimayningunata, ¿imashinataq atinllapa rimayta kay achka rimayninchiqkunapiqa?
9 Chaqa kaypim kanchiq achka nasyungunamanda: Partiyamanda, Midyamanda, Ilanmanda, Misuputamyamanda, Judiyamanda, Kapadusyamanda, Puntumanda, Asyamanda,
10 Frijyamanda, Panfilyamanda, Ijiptumanda, Afrikapa lugarningunamanda. Chay lugarkunaqam Sirini llaqtamanda mas waq ladumbi kidan. Rrumanukunapismi kay Isrrayilpi tiyanllapa. Chay rrumanukunapa wakin wambrangunaqam kay Isrrayilpi nasiqkuna. Wakin rrumanukunaqam noqaykuna isrraylinukunapaq tikrakashqa, duktrinayllapapi kriyishqanllaparayku.
11 Kambismi Krita nasyunmanda, Arabya nasyunmanda runakuna. Achka nasyungunamanda kashpapismi, ancha allita intyindinchiq kikin rimayninchiqkunapi Dyuspaq niwaptinchiqllapa: Tayta Dyusmi ancha shumaq milagrukunata rurashqa, nishpa.
12 Yumbay paykunam ancha ispantashqata apustulkunata chaparqanllapa. Manam atirqanllapachu intyindiyta:
—¿Imashinam atinllapa kaytaqa rurayta? nishpa.
13 Piru wakinnataqmi burlashpa, yanqakunata kayshina rimarqanllapa:
—Chay runakunaqam mach'ashqa, nishpa.
Pidrum achka runakunata yach'achirqan
14 Pidruqam chay unsi apustulkunawan shayashpa ancha jwirtita rimarqan:
—Isrraylinu masikuna, tukuy kay Jirusalimbi tiyaqkuna, allita uyawayllapa, kayta yach'anaykillapa.
15 Manam chay yuyashqaykichu kanillapa. Manam mach'ashqallapachu kani. Chaqa chayraqmi las nwibi. Manaraqmi punchawchu. ¿Chaychu mach'ashqa kaymanllapa?
16 Ashwan kayshinaraqmi. Dyuspaq chay unay rimaq Juwilmi nirqan:
17 Taytanchiq Dyusmi nin:
Ushyakanan tyimpu ch'ayamuptinmi, Santu Ispirituyta rini qoq yumbay laya runakunata. Chaymi wambraykikunaqa, ullqopis, warmipis noqa munashqayta rinllapa rimaq. Chulukunatam musqoypishina achka layakunata rini rikachiq. Byijukunatapismi rini rikachiq musqoynimbi.
18 Chay diyakunapim Santu Ispirituyta rini qoq chay kasuwaqkunata, ullqokuna warmikuna noqa nishqayta suqkunata ninambaqllapa.
19 Anaq syilupipismi rurashaq mana rikashqanllapata, chaykunata rikashpa, ispantananllapa. Kay pachapipismi yawarta, ninata, qondayta rurashaq, runakuna rikashpa ispantananllapa.
20 Rupayqam rin wañuq. Killaqam yawarshina kulurniyuq rin tikrakaq. Chayshinam rin kaq yaqqana shamuptin runakunapa Washadurnin. Chaymandaqam pay shamuptinqa, suq ancha shumaq diya rin kaq.
21 Chay diyapim noqapi yumbay kriyiqkunata rini washaq, paykuna shutiyta myintashpa noqaman mañakushqanrayku, nishpa.
22 Chayshina Dyus nishqanda nishpaqam, Pidruqa nirqan:
—Isrraylinu masiykuna, kayta uyawayllapa: Taytanchiq Dyusmi chay Jisus Nasaritmanda kaqta akrarqan, manaraq wañushpa, ancha shumaq milagrukunata ruranambaq. Chay milagrukunatam ñawpaykillapapi rurarqan, rikashpa yach'anaykillapa: Allibmi Dyusqa paywan, nishpa.
23 Piru chaykunata rikashpapismi, qamkunaqa mana allikunata rurarqaykillapa. Jisusta intrigashuptinllapam, prisushpa aparqaykillapa chay mana allin runakunaman, paykuna kruspi klabashpa wanchinanllapa. Dyusmi unaymandapacha yach'arqan: Churiy Jisustam chayshina rinllapa wanchiq, nishpa.
24 Chayshina qamkuna wanchiptikipismi, Taytanchiq Dyusqa wañuyta binsishpa, Jisusta kawsachimurqan. Manam dijarqanchu wañushqalla kidanambaq.
25 Chaymi chay unay gubyirnu Dabidqa Jisus ninambaq kaqta kayshina iskibrirqan:
Tukuy tyimpum Taytay Dyus pullay kashqa. Chayshina noqapa allin laduypi kaptinqam, mana pipis atinqachu manchachiwaytaqa.
26 Paypi yuyakushpa, tukuy shunqo ancha kushikushpam, payta alabashqa kani. Chaymi wañunaypaq kashpapis, mana nimata manchashpachu rini kawsaq.
27 Chaqa qamqam noqa kasushuqtaqa mana ringichu dijawaq, wañuqkunapa lugarnimbi ismunaypaqqa.
28 Yach'achiwashqam kangi, qamwan tukuy tyimpu kawsanaypaq. Kanan qam pullay kashpam, ancha ringi kushichiwaq.
29 Chaykunata yach'achishpaqam, Pidruqa nirqan:
—Masitakuna, chayqam ancha klaru, noqanchiqkuna yach'ananchiq. Chay unay agwilunchiq Dabid wañuptinmi, pambarqanllapa. Chaqa paypa pantyunninqam kanangaman kay sirkanchiqpi. Chaypillam kwirpunqa.
30 Piru chay Dabidmi Dyuspaq rimaq kashpa, yach'arqan Dyus ufrisishqanda. Chaqa Dyusqam paytaqa kayshina ufrisishqa karqan: “Noqa kikiymi allipta niyki: Qamba karu willkaykimandam rin nasiq isrraylinukunapa Washadurninqa. Paymi rin kamachikuq qamshina”, nishpa.
31 Chaymi chay Dabidqa ancha unay tyimpupi Dyus Akrashqan Washadurpaq kayshina iskibrishqa karqan, payta rikashqa kanmanshina: Jisusqam mana rinchu kidaq wañuqkunapa lugarnimbiqa. Ashwanmi rin kawsamuq. Chaymi kwirpunqa mana rinchu ismuq, nishpa.
32 Chay Dabid nishqanshinallam Tayta Dyusqa allipta Jisusta wañushqanmanda kawsachimushqa. Paytaqam noqaykuna kikiy ñawiyllapawan rikashqallapa kani. Chaymi tistigukuna kanillapa.
33 Chaymandaqam Tayta Dyusqa Jisusta aparqan anaq syiluman, paypa allin ladumbi tiyanambaq. Kanan Jisus Tayta Dyusmanda Santu Ispiritunda ch'askishpam, qowashqallapa ufrisiwashqanshina. Chaymi kay achka rimaykunata atinillapa rimayta.
34-35 Chay unay gubyirnu Dabid wañushpaqam, manaraq kawsamushqachu, syiluman rinambaqqa. Ashwan Dyus Akrashqan Washadurpaqmi kayshina iskibrirqan:
Tayta Dyusmi Kamachikuqniyta nirqan: “Allin laduypi tiyay, kuntrashuqkunata binsishpa, ch'akikipa waranman ruranaykaman (qamta kasushunanllapa)”, nishpa.Nuta: Chay Dabidpa Kamachikuqninmi Jisusqa.
36 ’Llaqta masi isrraylinukuna, allita uyawayllapa. Manchu qamkuna chay Jisusta kruspi klabachirqaykillapa. Piru Taytanchiq Dyusqam payta numbrashqa, Washadurninchiq, Siñurninchiq, kanambaq.
37 Chayshina Pidru niptinmi, yumbay chay uyaqkunaqa ancha malayakushpa syintirqanllapa. Chaymi Pidruta tukuy chay wakin apustulkunata tapurqanllapa:
—¡Masitakuna! ¿Imatam kananqa atinillapa rurayta, washadu kanayllapaqa? nishpa.
38 Chaymi Pidruqa paykunata nirqan:
—Tukuy ima mana allikunata rurashqaykirayku syintishpa, chay uchaykikunata dijashpa, Jisukristupa shutimbi shutikuyllapa, Tayta Dyus uchaykillapata pirdunashunambaq. Chayshina ruraptikillapaqam, payqa Santu Ispiritunda rin qoshuqllapa.
39 Payqam chayta ufrisiwashqa kanchiq noqanchiqkunapaq, wambranchiqkunapaq, yumbay karupi kaqkunapaq, yumbay pay akrashqangunapaq.
40 Chayshina nishpam, Pidruqa masta yach'achishpa, paykunata kayshina ancha kunarqan:
—Amar kayllapachu chay malu llaqta masinchiqkunashinaqa. Ashwanri washadu kayllapa, ama paykunawan kastigadu kanaykillapa.
41 Chayshina Pidru yach'achikuptinmi, chay kunashqanda kasuqkunaqa shutikurqanllapa. Chay diyaqam Jisuspi kriyiqkunamanqa kimsa mil mushuq kriyiqkuna tandakarqanllapa.
42 Kanan yumbay paykunam ancha allita kasuqllapa chay dusi apustulkuna yach'achishqanda. Paykunapuram ancha shumaqta kawsashpa tandakaqllapa, Dyusman mañakunambaq, tandata pitishpa, pulla mikushpa, Santa Mikunata mikunambaqllapa.
Jisuspi kriyiqkunaqam kayshina kawsaqllapa
43 Chay dusi apustulkunam ancha achka milagrukunata ruraqllapa. Chayta rikaqkunaqam ancha ispantashqata chaparqanllapa.
44 Jisuspi yumbay kriyiqkunaqam ancha shumaqta kawsaqllapa. Tukuy ima kusasnimbismi yumbaypaq kaq.
45 Randikushpa wakin ch'akranda, wakin kusasnindapismi, chay qellaywanqa chay mas pubrikunata yanapaqllapa.
46 Tukuy diyam Dyuspa adurana wasinman shumaqta tandanakuqllapa. Ancha umildi kashpam, kushikushpa, wasingunapipis tandanakushpa, tandata pitishpa, Santa Mikunata pulla mikuqllapa.
47 Kanan Taytanchiq Dyustam ancha alabaqllapa. Chayshina shumaqta kawsaptinllapam, yumbay rikaqkuna yuyaqllapa: Paykunaqam ancha allin runakuna, warmikuna, nishpa. Siñurninchiq Jisusmi diyapi diyapi mushuq kriyiqkunata washashpa, masta achkayachiq chay kriyiqkunataqa.


text:
19 KAQ YACHACHIKUY
Familiantam allinta uywarqa
1, 2. a) ¿Imakunapim Mariapa hinaspa Joseypa vidanqa cambiarurqa? b) ¿Ima mana allin noticiamantataq Joseyqa Mariaman willarqa?
JOSEYMI apananpaq kaqkunata asnonman tutapi sumaqllata cargaruspan kaylawman-waklawman qawarikuspa señoranwan pasarqaku. Payqa piensarqachá Belenmanta Egipto nacionkama rinankupaqqa karu-karu kasqanpi. Chay nacionpi runakunaqa hukniraq rimayniyoq chaynataq hukniraq costumbreyoqchá kanku. ¿Yaqachu Joseypa familianqa costumbranqa chay nacionpi?
2 Mosqoyninpi angelpa nisqantaqa manapaschá Joseyqa Mariaman willayta munarqachu. Ichaqa kuyasqanraykum willarqa wawanta rey Herodes wañurachiy munasqanmanta. Chaymi Belenmanta chaylla pasakurqaku (leey Mateo 2:13, 14). Mariaqa mayna llakisqachá tarikurqa. Paykunaqa manam entienderqakuchu wawata imanasqa wañuchiyta munasqankumantaqa. ¿Pitataq imananman manaraq imapas ruway atiq wawachaqa? Chaywanpas Jehova Diospi confiaspam pasakurqaku.
3. ¿Runakuna imayna kachkaptinkuraqtaq Joseywan Mariaqa Belenmanta pasakurqaku? (Dibujota qaway.)
3 Belen llaqtapi runakuna puñuchkaptinkuraqmi Joseywan Mariaqa Jesusta aparikuspa pasakurqaku. Achikyamusqanman hinachá Joseyqa piensarqa: “¿Imaynatataq carpinterolla kachkaspayqa atiyniyoq enemigoykunamanta familiayta cuidasaq? ¿Atisaqchu ima necesitasqankutapas qoyta? ¿Atisaqchu imaña pasaptinpas Jehova Diospa munasqanman hina Jesus cuidayta hinaspa uywayta?”, nispa. Chayna piensasqanwan hukmanyaspanpas Joseyqa chay sasachakuykunatam atiparqa. Sasachakuyninkunata imayna atipasqanmanta yachasqanchikmi yanapawasun tayta-mamakunata hinaspa llapallanchikta pay hina iñiyniyoq kanapaq.
Familiantam cuidarqa
4, 5. a) ¿Imanasqam Joseypa vidanqa qalaypaq cambiarurqa? b) ¿Imaynatam angelqa kallpancharqa Diospa kamachisqanman hina Josey ruwananpaq?
4 Egiptoman manaraq richkaptinkum yaqa wata masnin pasaytaraq Joseypa vidanqa Nazaret llaqtapi cambiarurqa. Joseyqa chay * Hinaptinmi Jehova Diospa angelnin mosqoyninpi Joseyman willarqa chuya espirituntakama Mariaqa wiksayakusqanmanta. Chay wawamantam nirqa: “Paymi runankunata salvanqa huchankumanta”, nispa. Chaymantapas kallpancharqam: “Ama manchakuychu Mariawan casarakuyta”, nispa (Mat. 1:18-21).llaqtapim yacharqa chaynataq casarakunanpaq rimapayasqan Mariapas, payqa Eliypa churin Diosman sonqo doncellam karqa. Ichaqa yacharurqam Mariaqa wiksayoqña kasqanmanta. Chaymi Mariata penqaypi mana churayta munaspan pipapas mana yachasqallan rakikuyta munarqa.
5 Joseyqa Diosta kasukuq allin ruwaq kasqanraykum angelpa kamachisqanman hina ruwarqa. Diospa kuyasqa Churinta uywananpaq hinaspa cuidananpaqmi Joseyqa aceptarqa. Chaymantam Roma nacionpa reynin kamachisqanrayku Joseyqa señoran onqokunanpaqña kachkaptin Belen llaqtankuman rirqaku padronachikuq. Chaypim Mariaqa wawachanta onqokurqa.
6-8. a) ¿Imanasqataq Joseypa familianqa kaqllamanta sasachakuypi tarikurqa? b) ¿Imaynatam yachanchik lucero kaqlla achkiyqa Satanasmanta kasqanta? (Uray patanpi willakuytapas qawariy.)
6 Nazaret llaqtaman kutikunanmantaqa Belenpim Joseyqa familianwan qeparqaku, Belenqa Jerusalenpa hichpallanpim karqa. Wakcha kaspankupas manam faltachipurqachu Mariapa hinaspa wawanpa ima necesitasqankutaqa. Jesuspa nacerusqan pasayllatam huk wasichapi yachanankupaq otaq tiyanankupaq tantearqaku. Ichaqa tiempo pasaytam kaqmanta sasachakuypi tarikurqaku, chay tiempopaqqa yaqapaschá Jesusqa wata maschayoqña karqa.
7 Lucero kaqlla achkita qatispankum qawaqkunaqa otaq adivinaqkunaqa Joseypa hinaspa Mariapa kasqanku wasiman chayarurqaku. Chay runakunaqa hamurqaku intipa qespimunan lawmantam, yaqapaschá karqaku Babilonia nacionmanta, paykunaqa hamurqaku wawallaraq Jesusman regalokunata qospa honranankupaqmi.
8 Chay runakunaqa Jesuspa vidantam peligropi churarqaku, ichaqa manam yachanchikchu yachachkaspa chayna ruwasqankumantaqa. Chay luceropa kanchaynin kaqlla achkiqa Belenman manaraq richkaptinkum puntataraq pusarqa Jerusalenpi rey Herodesman, paymanmi chay runakunaqa willarqaku judiokunapa reynin kananpaq wawachata qawaykunankupaq hamusqankumanta. * Chayna willasqankuwanmi chay reyqa tantearurqa wawallaraq Jesusta wañuchinanpaq.
9-11. a) ¿Imaynatam yachanchik Satanasmantapas Herodesmantapas astawan atiyniyoq Jesusta amparasqanmanta? b) ¿Ima ninkum Egiptoman risqankumanta cuentokunapi, ichaqa imaynatam chayarqaku?
9 Ichaqa Satanasmantapas Herodesmantapas astawan atiyniyoq Mateo 2:1-12).kaqmi Jesustaqa ampararqa. Imakuna pasasqanpiyá reparasun. Chay adivinaq runakunaqa Joseypa kasqan wasiman chayaruspankum wawallaraq Jesusta rikururqaku Mariapa marqayninpi, hinaspam apamusqanku “qorita” chaynataq miskillaña aceiteta regalarqaku. ¡Maynatachá Joseywan Mariaqa admirakurqaku chay regalokunawanqa! Chay runakunaqa Jerusalenmanmi kutiyta piensarqaku Jesusta maylawpi tarisqankumanta rey Herodesman willanankupaq. Ichaqa Jehova Diosmi chay runakunata mosqoyninkupi kamachirqa huklawninta llaqtankuman kutinankupaq (leey
10 Chay runakunapa pasasqanku qepallatam Joseyman Jehova Diospa angelnin nirqa: “Hatarispayki mamantinta wawata ayqechiy Egipto nacionman hinaspa chaypi kamuy qamkunaman willamunaykama. Herodesmi maskachkan wawata wañuchinanpaq”, nispa (Mat. 2:13). Kay yachachikuypa qallariyninpi yachamusqanchikman hinam Joseyqa chaylla kasukurqa. Imamantapas puntataqa Jesus allin kanantam munarqa chaymi Egiptoman pasakurqaku. Chay adivinaq runakunapa Jesusman regalasqankuwanmi yanapachikurqaku viajanankupaq chaynataq Egiptopi mantienekunankupaqpas.
11 Joseywan Maria Egiptoman lluptisqankumantam cuentokunapi mana kaqkunamanta willakunku. Chaypim ninku, ñanpi suwakuna mana imananankupaq wawallaraq Jesus milagrota ruwaptin Egiptoman chaylla chayasqankumanta, chaynataq miski ruruq palmera sachakunata kumuchiptin Maria pallasqanmantapas. * Ichaqa manam chaynachu karqa, paykunaqa mana reqsisqanku ñannintam Egiptomanqa sasata chayarqaku.
Joseyqa familianta cuidananraykum kallpanchakurqa
12. ¿Imatam yachanmanku Joseymantawan Mariamanta tayta-mamakuna?
12 Joseyqa allin ejemplom taytakunapaq, payqa llamkayninwan otaq imawanpas mana harkachikuspanmi familianta allinta cuidarqa. Jehova Diospa kamachisqantam allintapuni cumplirqa. Kay tiempopi tayta-mamakunapas mana allin runakunapa kasqanpi kawsasqanchikwanmi wawa-churinku uywaypi llumpayta sasachakunku. Warmakunaqa chayllam inturachikunmanku mana allin kaqkunawan chayqa yanqacharunmanmi vidankutapas. ¡Mayna allinmi Joseyta qatipakuspa wawa-churinku cuidaq tayta-mamakunaqa!
Familiantam mantienerqa
13, 14. ¿Imanasqataq Joseywan Mariaqa Nazaret llaqtapi tiyarqaku?
13 Joseywan Mariaqa manapaschá unay tiempochu Egiptopiqa Mat. 2:15). Diospa nisqan cumplikunanpaqmi Joseyqa yanapakurqa Mariatawan Jesusta llaqtanman kutichispan. Ichaqa, ¿maymantaq kutirqaku?karqaku, pisi tiempollamantam Joseyman angel willarqa Herodes wañusqanmanta. Jehova Diosqa willachirqañam Egipto nacionmanta Churinta qayachinanpaq kasqanta (
14 Joseyqa allin tanteoyoq runam karqa, manam confiarqachu Herodespa rantinpi kamachiq rey Arquelaopiqa, paypas runamasin wañuchiq mana allin runam karqa. Joseyqa Diospa kamachisqanman hinam Nazaret llaqtaman familianta pusarqa. Chaypim Joseywan Mariaqa wawa-churinkuta uywarqaku (leey Mateo 2:19-23).
15, 16. ¿Imaynataq Joseypa llamkayninqa karqa? ¿Ima herramientakunatataq servichikunman karqa?
15 Nazaretpi vida pasay mana llumpay qollqepaq kaptinpas sasachakurqakum. Bibliam willawanchik Joseyqa carpintero kasqanmanta, carpintero kayqa sasam karqa. Paykunaqa sachakunata takaspam otaq kuchuspan chakinanpaq raku kaspikunata hombronkupi apaqku. Chaymanta horqosqanku tablakunawanmi ruwaqku wasikunata, buquekunata, chakakunata, carretakunata, ruedakunata, yugota otaq yapunapaq kaqkunata chaynataq herramientapa cabonkunatapas (Mat. 13:55). Carpintero kayqa kallpasapa kaqkunapaqmi karqa. Paykunaqa yaqa sapa kutim llamkaqku wasinpa pationpi otaq waqtanpi.
16 Joseypaqa yaqapaschá kapurqa tukuy rikchaq herramientankuna, wakintaqa yaqapaschá taytanraq servichikurqa. Kapurqachá escuadran, plomadan, cordelnin, hachan, serruchon, azuelan, sierran, martillon hinaspa kullumanta takanan otaq mazon, kapurqataqchá tukuy rikchaq formonninkuna chaynataq ruwasqanta laqananpaq colankuna. Toqonanpaq otaq uchkunanpaqpas yaqapaschá kapurqa berbiquiy nisqanku herramientan. Kapurqataqchá clavonkunapas, clavokunaqa achka qollqepa chaninmi karqa.
17, 18. a) ¿Ima ruwaytam Joseyqa Jesusman yachachirqa? b) ¿Imanasqataq Joseyqa astawan llamkarqa?
17 Josey imayna llamkasqantachá Jesusqa qawarqa. Sapa ruwasqantachá allintapuni qawarqa. Payqa repararqachá Joseyqa kallpasapa chaynataq imatapas sumaqta ruwaq kasqanpi. Yaqapaschá Jesusmanqa taksachanmantapacha yachachirqa atisqanman hina imapasruwayta, ichapas challwapa qaranwan maderakuna lijayta. Chaymantapas sapa sachamanta maderakuna imayna kasqantachá reqsichirqa, chayqa yaqapaschá karqa roble, sicomoro, olivo nisqanku sachakuna.
18 Jesusqa qawarqachá Joseyqa kallpasapa makinwan sachakuna kuchusqanta otaq wasikunapaq qerunkuna churasqanta ichaqa repararqam chayna makiyoq kaspanpas payta, mamanta chaynataq wawqe-panichankunata sumaqllata kuyakuywan hapiykusqanta otaq marqakusqanta. Jesuspa nacesqan watakuna pasaytaqa yaqapaschá Mariaqa Joseypa churinkunata soqtataraq wachakurqa (Mat. 13:55, 56). Joseyqa familianta mantienenanpaqchá anchata llamkarqa.
Joseyqa familianwan Diosta servinankupaqmi kallpanchakurqa
19. ¿Imaynatam Joseyqa familianta yanaparqa Diosman sonqo kanankupaq?
19 Joseyqa astawanmi kallpanchakurqa familianman Diosmanta yachachinanpaq. Payqa tiempochakurqachá churinkunaman Jehova Diosmanta chaynataq kamachikuyninkunamanta yachachinanpaq. Joseywan Mariaqa wawa-churinkutam pusaqku huñunakunanku wasiman, Diospa Leyninmanta leesqankuta chaynataq explicasqankuta uyarinankupaq. Chay huñunakuykunamanta kutimuspanqa yaqapaschá Jesusqa uyarimusqankunamanta tapukurqa. Joseyqa kallpanchakurqachá tapukusqankunata contestananpaq. Chaymantapas Diosman sonqo Joseyqa Jerusalenpi fiestakunaman otaq huñunakuykunamanmi familianta pusaq. Sapa watam riqku Pascua fiestaman 120 kilometrota, chaynatataqmi kutimuqkupas. Chayman viajasqankuwan chaynataq huñunakuykunapi kamusqankuwanqa yaqapaschá wasinkumanqa kutimuqku iskay semanamanta.
20. ¿Imaynatam taytakunaqa Joseyta qatipakunmanku?
20 Kay tiempopi taytakunapas Josey hinam kallpanchakunku. Familianta mantienenanpaq llamkaspankupas tiempochakunkum churinkunaman Jehova Diosmanta yachachinankupaq. Anchatam kallpanchakunku Familiawan Diosta Yupaychanapaq Tutapi yachachinankupaq chaynataq huñunakuykunaman hinaspa asambleakunaman pusanankupaqpas. Paykunapas Josey hinam piensanku imamantapas aswan allinqa churinkuman Diosmanta yachachiy kasqanpi.
‘Llakisqallañam’ maskarqaku
21. ¿Imatam Joseywan Mariaqa ruwaqku Pascua tiempo chayamuptin? ¿Haykapitaq musyarurqaku Jesusqa paykunawan mana kutisqanta?
21 Bibliam willawanchik 12 watanpi Jesus kachkaptin imam pasasqanmanta. Sapa wata pusasqanman hinam Joseyqa familianta Pascua huñunakuyman pusarqa. Verdellaña pampakunata, qatakunata Sal. 120-134). Tukuy hinastinmantachá Jerusalenmanqa chayarqaku wara-waranqantin runakuna. Fiesta otaq huñunakuy tukuytam chay runakunaqa kaqlla kutirqaku wasinkuman. Joseywan Mariaqa imawanpas afanakusqankuraykuchá piensarqaku Jesusqa wakin ayllunkuwan risqanta. Huk punchaw puriytaña riruspankum musyarurqaku Jesusqa mana kutisqanta, chaymi llumpayta mancharikurqaku (Luc. 2:41-44).qawastinmi achkallaña runakunapiwan rirqaku. Jerusalenmanmi rirqaku sasa purina ñanninkunata, wakinqa Diosman asuykunapaq takikunata takistinmi rirqaku (
22, 23. ¿Imatam Joseywan Mariaqa ruwarqaku paykunawan Jesus mana kutisqanmanta cuentata qokuruspanku? ¿Ima nirqataq Mariaqa Jesusta tariruptinku?
22 Llumpay llakisqallañam Joseywan Mariaqa Jerusalenman kutirqaku. Luc. 2:45, 46.)Hinaspam ‘¡Jesus . . ., Jesus . . .!’, nispa qayaykachakustin maskarqaku. Runakuna kutikuptinkum Jerusalen ñankunapiqa manaña ima bullapas karqañachu. Kimsa punchawñam chaynata maskarqaku. Jesuspa chinkarusqanwanqa Joseyqa piensarqachá Jehova Diospa qayllanpi llumpay huchallikusqanta. Chaymantam templopi maskanankupaq rirqaku, hinaspam tarirurqaku huñunakunanku huknin cuartopi Diospa Leynin yachachiqkunatawan kuskata. Jesusqa paykunawanmi tiyachkarqa. Joseywan Mariaqa ¡maynatachá kusirikurqaku rikuruspanku! (
23 Jesusqa Diospa Leyninmanta yachachiqkunata uyarispanmi tapurqa, paykunañataqmi anchata admirakurqaku yachasqanwan chaynataq imayna contestasqanwan. Joseywan Mariapas admirasqallañam karqaku. Ichaqa Mariam nirqa: “Wawalláy ¿imanasqamá Luc. 2:47, 48).kaytaqa rurawankiku? Taytaykiwan ñoqam llakisqallaña maskamuchkaykiku”, nispa. Joseypa ima nisqanmantaqa Bibliaqa manam imatapas willawanchikchu (
24. ¿Imaynataq tayta-mamakunaqa wawa-churinkumanta tarikunku hinaspa imanasqa?
24 Jesusqa mana pantaq kaptinpas tayta-mamanqa llumpaytam preocupakurqaku. Chay willakuywanmi cuentata qokunchik tayta-mamakunaqa wawa-churinkumanta mayna preocupakusqankuta. Kay tiempopiqa astawanraq tukuy mana allin kasqanraykum tayta-mamakunaqa wawa-churinkumanta “llakisqallaña” tarikunku. Diosqa yachanmi wawa-churikuna uywayqa sasa kasqanta, Palabranpi chayta yachasqankuwanqa ¡mayna kallpanchasqachá tarikunku!
25, 26. ¿Ima nispantaq Jesusqa tayta-mamanta contestarqa? ¿Imaynam Joseyqa tarikurqa Jesuspa nisqankunata uyarispan?
25 Jesusqa Taytanpa wasinpim allin amparasqa sientekurqa. Payqa kusisqallañam willasqankuta sumaqta uyarirqa. Chaymi uywaqnin tayta-mamanta tapurqa kaynata: “¿Imanasqataq maskawarqankichik? ¿Manachu yacharqankichik Taytaypa asuntonkunapi kanayta?”, nispa (Luc. 2:49).
26 Joseyqa yuyaymanarqachá Jesuspa chayna nisqankunapi. ¿Kusisqachu sientekunman karqa? Yaqachá, Joseyqa anchatam kallpanchakurqa Jehova Diosta kuyananpaq Jesusman yachachiypi. Jesusqa warmachallaraq kaspanpas allintam entienderqa Joseyqa llampu sonqo runa kasqanmanta, chaywanmi payqa kusisqa tarikurqa.
27. ¿Ima ruwayniyoqmi taytakunaqa kanku? ¿Imaynatam Joseyta qatipakunmanku?
27 Churiki kaptinqa, ¿kallpanchakunkichu imayna kawsasqaykiwan allin tayta kasqaykita churikikunaman qawachinaykipaq? ¡Mayna allinmi chayqa! Entenadoyki otaq uywakusqayki warmaykikuna kaptinqa yuyariy Joseypa imam ruwasqanta hinaspa sapakamata allinta uyway. Imamantapas astawanqa Jehova Diosmanta yachananpaq yanapay (leey Efesios 6:4).
Familianmantam allinta nanachikurqa
28, 29. a) ¿Imatam Joseymanta yachanchik Lucas 2:51, 52 nisqankunawan? b) ¿Imaynatam Joseyqa Jesusta yanaparqa allin yuyayniyoq wiñananpaq?
28 Bibliaqa Joseypa vidanmantam pisillata willawanchik ichaqa allinninchikpaqmi paymanta sumaqta yachayninchikqa. Jesusmantam Biblia nin: ‘Jesusñataqmi sayayninpi wiñarqa Diostapas chaynataq runakunatapas agradastin’, nispa (leey Lucas 2:51, 52). ¿Imatam entiendenchik chay willakuywan? Joseyqa allin qosam chaynataq allin taytam karqa, Jesusqa Diospa Churin kaspanpas Joseyta respetaspam kamachisqankunata kasukurqa.
29 Bibliaqa nintaqmi Jesusqa wiñasqanman hina allin ‘yuyayniyoqña’ kasqanmanta. Chaywanmi cuentata qokunchik allin yuyayniyoq wiñananpaq Josey yanapasqanmanta. Ñawpa tiempomantaraqmi judiokuna niqku tiempochakuq runakunallam yachayniyoq kanku, carpinterokunaqa, chakrapi llamkaqkunaqa chaynataq herrerokunaqa manam justiciamantaqa chaynataq rikchanachiykunamantaqa entiendenkuchu nispa. Chayna rimasqanku yanqa kasqantam Jesusqa qawachirqa. Carpintero kaspanpas uywaqnin Joseyqa allintam yacharqa justiciamanta chaynataq Jehova Diospa kamachikuyninkunamantapas.
30. ¿Imaynatam Joseyta qatipakunmanku lliw taytakuna?
30 Chaymantapas Joseyqa Jesustam cuidarqa sanolla wiñananpaq. Carpinteriapi llamkayqa kallpasapa runakunapaqmi karqa, chaypi llamkananpaqmi Joseyqa Jesusta yachachirqa. Jesustaqa reqsirqaku manam carpinteropa churin kasqallanwanchu kikintam suticharqaku ‘carpinterowan’ (Mar. 6:3). Joseyqa allintapunim Jesusta uywarqa. Josey hinam taytakunaqa churinkuta allinta cuidananku chaymantapas vida pasanankupaqmi imapi llamkaytapas yachachinanku.
31. a) ¿Haykapitaq Joseyqa wañukurqa? ( Recuadrotapas qawariy.) b) ¿Imaynatam Joseypa ejemplonta qatipakuchwan?
31 Jesucristo 30 watanpi bautizakuptinqa Joseymantaqa Bibliaqa manañam imatapas willawanchikchu. Predicayta qallaykuptinqa maman Mariaqa ñam viudaña karqa (recuadrotapas qawariy “¿Haykapitaq Joseyqa wañukurqa?”). Joseyqa Diospi iñiq kaspanmi allin tayta hinaspa allin qosa kaspan allintapuni kallpanchakurqa peligrokunamanta familianta cuidananpaq hinaspa mantienenanpaqpas. Llapanchikmi kallpanchakunanchik Josey hina iñiyniyoq kanapaq, astawanraqmi churiyoq taytakunaqa.
^ par. 4 Chay tiempopiqa rimapayasqa warmitaqa casarasqata hinañam qawarqaku.
^ par. 8 Chay achkiqa manam cielopi lucerokunapa achkiynin hinachu karqa, manataqmi chaytaqa Jehova Dioschu servichikurqa. Chay achkiytaqa Satanasmi servichikurqa Jesusta wañuchinankuta munaspan.
^ par. 11 Bibliaqa sutillatam willawanchik Jesusqa haykapimanta milagro ruway qallarisqanmanta. Payqa bautizakuruspanñam milagrokunata ruwarqa (Juan 2:1-11).


text:
Andy García
Andrés Arturo García Menéndez sutiyuq runaqa, icha Andy García (* 12 ñiqin ayriway killapi 1956 watapi paqarisqa La Habana llaqtapi - ) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Tayta: René García Núñez; Mama: Amelie Menéndez
Warmikuna: Marivi Lorido García (1982-)
Churinkuna: (4) Dominik Garcia-Lorido (1983), Daniella (1988), Alessandra (1991) wan Andres (2002).
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Andy García.
- IMDb: Andy García


text:
Olivia de Havilland
Olivia Mary de Havilland sutiyuq warmiqa (1 ñiqin anta situwa killapi 1916 watapi paqarisqa Tokyo llaqtapi - 25 ñiqin anta situwa killapi 2020 watapi wañusqa Paris llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranwaypi, kuyu walltaypi pukllaqmi karqan, Oskar Suñaytas chaskirqan.
Taytan: Walter de Havilland, Maman: Lillian Fontaine.
Qusan: Marcus Goodrich (1946-1953), Pierre Galante (1955-1979).
Churinkuna: Benjamin.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Oskar 1947: To each his own.
- Oskar 1950: Heiress.
== Kaypipas qhaway ==\
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Olivia de Havilland.


text:
Unyun pruwinsya
Unyun pruwinsya (aymara simipi: Unyun jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de La Unión) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kutawasi llaqtam.
Willay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa| 4 ñiqin aymuray killapi 1835 watapi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Chunka hukniyuq distritunmi kan.
WakiLlamk'apuy
SimikunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (ana hawa simi) Pukyu: [2]
Pruwinsyapi paqarisqaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Unyun pruwinsya.
- Saywitu: Ariqipa suyu
- www.portalcotahuasi.com / Unyun pruwinsya


text:
Buscar este blog
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones
Rimachiq: Jenny Huamán
Iskay waranqa chunka suqtayuq wata yaqa tukuypim (2016) tayta Gerald Taylorwan rimaykurqani, Lima llaqtapi.
Yachachiq Taylorqa pichqa chunka watañam qichwata qillqa maytunkunawan mirarichkan, hinallataqmi Manuscrito de Huarochirí qillqawan llamkachkanraq. Chaynallam Yauyos, Chachapoyas, Ferreñafe llaqtakuna siminkunarayku llamkarqa.
Warma kaptinsi paninkunapa achka liwrunkuna karqas, chaymantaraqsi anchatam munarqa chay liwrukunapi kaq rikuyta. Chay liwrukunas huk llaqtakunap kawsasqanmanta willarqan, ñawpay rikchawan tullpusqa ‘mapa’ ñisqayuqsi dibujukunata rikuchispa: pukawan Inglaterra ñisqap imperion, ankaswan Francia ñisqap imperion, qilluwan España ñisqap imperionpas tullpusqa rikurqakus, chaymantaraq karu llaqtamantakuna yachayta munarqa, ichaqa Andes siminkunamanta yachayta manam pichqa chunka watanpipas takyanchu.
Bolivia suyupiqa manuscritomanta yacharqa Jesús Larapa qillqa maytunta likaspa, La Literatura de los quechuas qillqawan aswan kayta yachasaq nikurqa. Chayraykupunim qillqa maytukuna maskarqa achka bibliotecaman risqa, Bolivia, Inglaterra, Alemania suyukunapi, ima.
1966 watapi Francia suyuman kutirqa, chaypim etnolingüística amerindia nisqanmanta yachachiq Bernard Pottierpa cursonman yaykurqa, Ecole des Hautes Études d l´Amérique Latine, Paris llaqtapim. Perú suyuman kutispa 1968 watapiñam, Alfredo Torerowan rimaspan Chachapoyas llaqtamanta qichwankunata maskaparqa, chaymantapunim doctorpa tesisninta riqsichirqa La Sorbona Universidadpi, 1970 watapi.
CNRS (Centro Nacional de Investigacciones científicas de Francia) hamutaq wasipi, 1974 watamanta kachkan, norte llaqtankunapapas qichwanta yacharqa: Chachapoyas, Lamas, Ferreñafe. 1975 watamanta qillqasqantawan IFEA (Instituto francés de estudios andinos) payta yanaparqa. Hinallataqmi 1980 watapi editorial nisqa L’Harmattan francés simiman tikrasqanta riqsichirqa, chaymantaña 1987 watapi punta kaq castilla simiman tikrasqan Ritos y tradiciones de Huarochirí del siglo XVII (IFEA-IEP) riqsichirqa.
Dr. Taylor, maypitaq Manuscrito de Huarochirí qillqamanta yacharqa?
Oruro llaqtapim, Bolivia suyupi, 1965 watapi. Chay pachapi ruso simita Técnica de Oruro Universidadpim yachachirqani. Plazapim sichpachallampi librería nisqa karqa, chaypi literatura nisqanmanta qillqa maytu rantisqaypi qanchis willakuykuna manuscritomanta karqa. Ancha kusisqa karqani tarispayqa, yacharanichu ñawpaq machukunapa hamutankusqa qillqasqa karqa, hinallataqmi mana coloniamantachu.
Chaymanta Jesús Larata watukuyta munarqani, Cochabamba llaqtapim pay tiyarqa, paymi Galarsapa facsimilartam waqaycharqa, latín simimanta castellano simiman tikrasqam karqa. Chay punchawmi chay pisi qillqamanta llamkasaq nikurqani. Francia suyupi kasqaypiñam castellano simipi Arguedaspa qillqasqanta tarirqani.
Lima llaqtaman kutimusqaypiñam, 1968 watapi, tesisniyta tukuyta munasqaypim Agraria Universidadman rirqani, francés simiman manuscrito trikranaypaq, ichaqa Arguedas unquchkarqa chayraykum manam paywan tuparqanichu. Hinaptinqa Alfredo Torerowanmi rimarqani, tapurqani ima kaq qichwamanta qallariyman llamkanaypaq, paymi niwarqa allinmi kanman Chachapoyas llaqtamanta qichwanta llamkanaypaq. Ichaqa pisillataraq chay llaqtamanta yacharqani, Kuelap llaqtamanta uyarirqani.
Chay watapipas Arguedaspa qillqa maytunta rantirqani, likayta qallarispaymi mana allin qillqasqanta tarimuni. Chaymantaña manam paypa qillqasqanta yacharanim, Trasnpolim paleografía qichwamanta ruwarqa, payqa Norte América suyunmanta karqa manam qichwata rimarqachu. Llumpay mana allin karqa chay qillqa maytuqa chayraykum ñawpaq Manuscrito qillqawanmi llamkanay nikurqani.
París llaqtaman kutispayqa, tesisniyta tukuspa huk watamantañam 1969 watapi, Londres Museopa bibliotecanman rispaymi Galatenpa (Galante, 1944) qillqasqanta tarirqani, ichaqa castilla simipi rapikunata pitaq ruturqa. Galanteqa Italia suyumanta diplomaticom karqa, payqa Perú llaqtapim llamkarqa hinallataqmi Literaturata anchata munarqa. Latín simimanta castilla simiman tikrarqa, qichwata mana yacharqachu, paymi ñawpaq castilla simipi manuscritota qillqarqa. Hinallataqmi, Mejía Qespepas castilla simiman trikrarqa.
1969 watapi chayraqmi qichwapi qillqasqa tarirqani, Madrid bibliotecapi karqa, hinallataqmi iskay kaq rakinqa karqachu. Arguedaspa facsilimarkunapi chay qillqaqa karqa.
Centro Nacional de Estudios Científicos de Francia hamutaq wasiman yaykuyta munaspa, tikrasqaykunata riqsichirqani, chaykuna kimsa tawawan rakinkunam, qatiq rakintaq manam tarirqanichu, hinaptinqa Alemania suyupi 1939 watapi riqsichirqaku.
Imatataq punta kaq Manuscritomanta qillqarqanki?
Ñawpaq machukuna hamutasqanku hinallataqmi cristiano runakunapas manam hinallachu karqa, chaymanta qillqarqani manuscritomanta, chay qati rakintamanta qillqarqani.
Chaymantañam lliwta francés simiman tikrarqani, 1969 watapi qallarirqani ichaqa 1980 watapiraq riqsichirqani.
Chachapoyas llaqtaman kutirqachu?
Chachapoyas llaqtamanta tesisniyta 1970 watapi ruwayta tukuspayqa, iskay qichwa kaq chay llaqtamanta yacharqani. Chaypim kimsa kaq kachkanka: Luya, Utcubamba, Jalca llaqtakuna. Hinallataqmi, 1974 watamanta CNRS hamutaq wasipim llamkarqani, chaypaqmi llaqtakunapi llamkarqani, chaymantapas 1975 watapi Chachapoyas llaqtaman kutirqani, 1976 watakama chaypi karqani, ichaqa huk watallam karqani 1989 watapiraq kutirqani, akchatam llamkanaypaq huntarqani.
Chachapoyas llaqtamantallachu qillqarqa? Yauyos llaqtamantapas yachachirqa…
Chaymantañam Ferreñafe, Yauyos llaqtankunamantapas qillqarqani. Yauyos llaqtapiqa qanchis kaq qichwam kachkan ichaqa mana paykunapura rimaptinku pantanku. Hinallataqmi Huarochirí llaqtapi llamkaptiypas hinallam karqa simiwan. Ñam 1980 watapi Yauyos llaqtankunapi llamkayta qallarirqani, Lima llaqtaman kutimusqaypi Chachapoyas llaqtamanpas rirqani.
Australia suyumanta Europa suyunkunaman, chaynallam América suyunkunapipas. Chaynallataqchu Huarochirí llaqtapi ñankunapipas purirqa?
Riki, hina 1980 watapi Lurín yunkamanta Unicancha llaqtaman purirqani San Damián llaqtakama. Lurín, Rímac llaqtakama chakillawan purirqani, manuscritopa yupinta qatispayhina kimsa mayukunapi purirqani: Mala, Lurín, Rimac mayupipas. Chay pachapi Mala llaqtapa sutinqa Huarochirí karqa, Lurín llaqtapaqá Pachacamac karqa, Rímac llaqtapaqa Maman karqa. Chaynallam Tupichocha llaqtapi, Tumna llaqtapipas karqani.
Imaraykutaq Manuscrito de Huarochirí qillqata waqaychanayku hinallataq likanchasun?
Manuscrito qillqata Arqueología nisqankupi llamkaq runakuna likan, ichaqa pisikunallam riqsinku, wakinkunam "sasachá" ninku. Ichaqa ñawpaq pachapi, curakuna kawsaptin achkatam qillqarqaku, chay qillqasqankuta likayta sasachakunchikmi. Manuscrito qillqapim ñawpaq runankunapa ruwayninmanta kachkan, hinallataqmi ñawpaq dioskunamantapas tarinchikmi, chay pachamanta kunankama ruwaykunam kawsachkan.
Perú suyupi pisi runakunallam manuscritomanta rimanku, ñuqap tikrasqaymanta manaraq pipas qillqanchu, ichaqa karu llaqtakunapi manuscritonchikqa achka simimikunaman tikrasqa. Alemán simimanpas latín simimanta qipanchallapi. Chaynallam Arguedas castilla simiman qillqarqa, hinallataqmi holandés simimanpas, chaymantaña inglés simiman.
Kay rimanakuyqa Atuqpa Chupan riwistapim, 5 yupa kaqninpi, 2017 watapi rikurimurqa
Comentarios
Entradas populares
Atuqwan Rimaykuy
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones


text:
20
Uvas chakrapi llank'aq runakunamanta
1 —Runakunata Dios gobiernayta qallarisqanqa rikch'akun huk uvas chakrayoq runamanmi. Chay runan tutallamanta lloqsispa runakunata mashkamun chakranpi llank'anankupaq.
2 Hinaspan chay mashkamusqan runakunawan acuerdoman haykuranku, chakranpi llank'amuqtinku huk p'unchaw jornalta pagapunanpaq. Saynata acordaruspankutaqmi, paykunataqa chakranman mandaran llank'amunankupaq.
3 Hinallataqmi esqon horas hinaña kashaqtin chay uvas chakrayoq runaqa kaqmanta lloqsiran. Hinaspan plazapi rikuran mana llank'anayoq yanqa sayashaq runakunata.
4 Chaymi paykunatapas niran: “Qankunapas riychisyá chakraypi llank'amuq; llank'asqaykichismantaqa pagapusqaykichismi”, nispa. Hinaqtinmi paykunapas chay uvas chakranman llank'aq riranku.
5 Saynallataqmi chawpi p'unchaw hina horasta, hinallataq kinsa horas tarde hinaña kashaqtinpas, chay uvas chakrayoq runaqa lloqsillarantaq. Hinaspan apamullarantaq runakunata chakranpi llank'anankupaq.
6 Chaymantapas pishqa horas hina tardeña kashaqtinmi, chay uvas chakrayoq runaqa plazaman lloqsillarantaq. Hinaspan mana llank'anayoq yanqa sayashaq runakunata rikuspa, tapuran: “¿Imanaqtintaq qankunari mana imatapas ruwaspa, kaypi enteron p'unchaw kashankichís?” nispa.
7 Chaymi chay runakunaqa contestaranku khaynata: “¡Manan ni pipas llank'apakunaykupaq pusawankuchu!” nispanku. Hinaqtinmi chay uvas chakrayoq runaqa niran: “Saynaqa qankunapas chakraypi llank'aqyá riychis; {llank'asqaykichismantaqa pagapusqaykichismi}”, nispa.
8 Chaymantan inti haykuyushaqtinña uvas chakrayoq runaqa, capatazninta kamachispa, khaynata niran: “Llank'aqkunata waqyamuspa jornalninta pagapuy, qepallataña hamuqkunamanta qallarispa, tutamantan hamuqkunapi tukunaykikama”, nispa.
9 Chaymi pishqa horas hina tardetaña llank'anankupaq hamuq runakuna ashuyamuqtinku, chay capatazqa huk p'unchaw jornal completota sapankamaman pagapuran.
10 Chaymantañataqmi ashuyamullarankutaq, tempranomanta llank'aq runakunapas. Hinaspan paykunaqa piensaranku, chay qepa hamuq runakunamanta aswan mastaraq pagonkuta chashkinankupaq. Hinaqtinmi paykunamanpas chay capatazqa, huk p'unchaw jornal completollatataq pagapuran.
11 Chaymi chay enteron p'unchaw llank'apakuq runakunaqa, chakrayoqpa contranpi rimapakuranku.
12 Hinaspan chay uvas chakrayoq runata, khaynata niranku: “Kay qepallataña hamuq runakunaqa huk horallan llank'arunku. Chayri, ¿imanaqtintaq paykunamanri noqaykuman hina iguallata pagarapunkí? Noqaykuqa enteron p'unchawmi ruphaypipas pisipaspa llank'arayku. Sayna ruwasqaykiqa manan allinchu”, nispanku.
13 Hinaqtinmi uvas chakrayoq runaqa, chay reclamaq runakunamanta huknin kaq runata, khaynata contestaran: “¡Amigo! Manan noqaqa engañashaykichu. Qanmanqa pagapushayki imaynan parlasqanchisman hinan. Icha ¿manachu noqawan acuerdopi qeparanchis, huk p'unchaw jornalta pagapunaypaq?
14 Saynaqa chay pagoykita chashkikapuspa ripuy. Noqaqa imaynan huk p'unchaw jornalta qanman pagapushayki, saynallatataqmi kay qepallataña hamuq runakunamanpas, pagapuyta munani.
15 Ichaqa noqan yachani qolqeywan ima ruwaytapas. Icha, ¿allin runa kasqaywanchu qanqa envidiakushankí?” nispa.
16 Kay willakuywan yachachiyta tukuruspanmi, Jesusqa niran:
—Kay pachapi runakuna qawananpaq importante kaq ashka runakunan, hanaq pachapiqa mana importantechu kanqaku. Ichaqa kay pachapi mana importante kaq ashka runakunañataqmi, hanaq pachapiqa aswan más importante kanqaku. {Diosqa ashka runakunatan waqyan salvasqa kanankupaq, ichaqa chikallanmi akllasqa runakunaqa kanku}, nispa.
Jesusmi kinsa kutitaña willakuran wañunanmanta
(Mar 10.32-34; Luc 18.31-34)
17 Jerusalén llaqtaman rishaspankun, Jesusqa chunka ishkayniyoq discipulonkunata huk lawman waqyarispa, khaynata niran:
18 —Noqanchisqa Jerusalén llaqtamanmi rishanchis. Chaypin noqa Diosmanta Hamuq Runaqa entregasqa kasaq, sacerdotekunapa jefenkunaman, hinallataq leykunata yachachiq runakunaman ima. Paykunan acusawanqaku “wañuchun”, nispanku.
19 Hinaspan huk law nacionniyoq runakunaman entregawanqaku. Chaymi paykunaqa asipayawaspanku burlakuwanqaku; hinallataq maqawanqaku ima. Chaymantataqmi cruzpi chakataspa wañuchiwanqaku. Ichaqa kinsa p'unchawmantan kawsarinpusaq, nispa.
Zebedeopa warmin huk favorta mañakusqanmanta
(Mar 10.35-45)
20 Chaymantan Zebedeopa warminqa Jesusman ashuyuran ishkaynin wawankunapiwan ima. Hinaspan huk favorta mañakunanpaq Jesuspa ñawpaqninpi qonqorikuran.
21 Hinaqtinmi Jesusqa payta tapuran:
—¿Imatataq munankirí? nispa.
Chaymi chay warmiqa khaynata niran:
—Ama hina kaychu, favorniykita merecesaq, qan gobiernaspaykiyá, kay wawaykunata tiyaykachipuway, hukninta phaña ladoykipi, huknintañataq lloq'e ladoykipi, nispa.
22 Hinaqtinmi Jesusqa contestaspa niran:
—Qankunaqa manan yachankichishchu ima mañakusqaykichistapas. Noqaqa anchatan ñak'arisaq. Ichaqa, ¿qankuna atiwaqchishchu noqa hina ñak'ariyta? nispa.
Hinaqtinmi paykunañataq niranku:
—Arí, atisaqkun, nispanku.
23 Chaymi Jesusqa niran:
—Cheqaqtapunin niykichis, qankunaqa noqa hinan anchata ñak'arinkichis. Ichaqa manan noqachu nisaq pis phaña ladoypi otaq lloq'e ladoypi tiyananpaqqa. Aswanmi chaypiqa tiyanqaku Papaypa akllasqan runakunalla, nispa.
24 Chayta uyarispankun Jesuspa chunkantin discipulonkunaqa phiñakuranku, Juanpaq hinallataq Jacobopaqwan ima.
25 Chaymi Jesusqa discipulonkunata waqyaspa, khaynata niran:
—Qankunaqa yachankichismi kay pacha nación llaqtakunapi gobiernaqkunaqa, llaqta runakunata kamachispankun munasqankuta ruwanku. Saynallataqmi autoridadkunapas paytukusqallaña kaspanku, llaqta runakunawanqa munasqankuta ruwanku.
26 Ichaqa qankuna ukhupiqa manan saynachu kanan. Aswanqa pipas qankuna ukhupi kamachiyta munaspaqa, qankunata servisuqniykichismi kanan.
27 Hinallataq pipas allin reqsisqa primeropi kayta munaspaqa, qankuna ukhupiraqmi serviqniykichis runa kanan.
28 Saynallataqmi noqa Diosmanta Hamuq Runaqa, manan noqata serviwanankupaqchu hamurani. Aswanqa runakunata servinaypaqmi hamurani. Hinaspapas huchasapa runakunapa rantinpi wañuspay, paykunata salvanaypaqmi noqaqa hamurani, nispa.
Ishkay ñawsa runakunata Jesús sanoyachisqanmanta
(Mar 10.46-52; Luc 18.35-43)
29 Jesusqa discipulonkunapiwan kushka Jericó llaqtamanta lloqsimushaqtinkun, ashka runakunapas Jesuspa qepanta riranku.
30 Hinaqtinmi chay risqanku ñanpa patanpi, ishkay ñawsa runakuna tiyashasqaku. Chayninta Jesús pasasqanta uyariruspankutaqmi, chay ishkay ñawsa runakunaqa qaparispa, waqyakuranku khaynata:
—¡Davidpa mirayninmanta Jesús, khuyapayaykuwaykuyá! nispanku.
31 Chaymi runakunaqa phiñarikuranku, chay ñawsa runakuna upallanankupaq. Ichaqa saynata phiñarikushaqtinkupas, chay ñawsa runakunaqa astawanraqmi qapariranku khaynata:
—¡Davidpa mirayninmanta Jesús, khuyapayaykuwaykuyá! nispanku.
32 Hinaqtinmi Jesusqa chay ñan risqankupi sayaykuspa, chay ishkaynin ñawsa runakunata waqyaspa tapuran:
—¿Imatataq qankunapaq ruwanaytari munankichís? nispa.
33 Chaymi paykunaqa contestaranku:
—Señor, ñawsa kasqaykumantan sanoyayta munayku, nispanku.
34 Chaymi Jesusqa paykunata khuyapayaspa, ñawinkuta tupayuran. Hinaqtinmi chay ratomantapacha chay ishkaynin ñawsa runakunaqa sanoyaspa rikuranku. Hinaspan Jesuspa qepanta riranku.


text:
Silala urqu
Silala (kastilla simipi: Cerro Silala / Cerro Silala Chico) nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, Siluli ch'in pachapi, huk nina urqum Buliwya suyupi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi Hatun Qitina kantunpi, Chili mama llaqtapipas. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 4.750 m / 5.685 maswan hanaqmi.
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ichik Silala
- Siluli ch'in pacha
- Likankawur
- Linsur
- Uturunku (nina urqu)
- Tuqurpuri
- Hatun Qitina kantun
- Siluli ch'in pacha
- Silala mayu


text:
5
Pitwïshaćhu isquirbishactawan Uwishcätam lican
1 Chay täcunaćhu täcücäpa allï maquinćhümi licälú calaśh uta pitwïshaćhu lulïpapis janäpapis isquirbïshacta, jinaman anćhish sïllu siguranawan sumä wićhäśhacta. 2 Jinamanmi licälú munayniyu anjil ayaycaćhaypanuy cay niyäta: “¿Mayantan sumä allin cayan pitwïshäpa siguraläśhancäta paquilcul quićhananpä?” nil. 3 Niptinmi quićhananpä nï licaycunallanpäpis mana pipis allinnin cañächu janay pachäćhu nï cay pachäćhu, nï luli allpäćhüpis. 4 Chaynu allinnin mana captinmi ya'a sumä-sumäta wa'aculá. 5 Jinaptïmi jucnin mandacü yaśhaca: “¡Amaña wa'aychu! Má, ¡Judá caśhtaćhu Liyuncämi, Davidpa Milayninpi Śhamücämi llallïla! Paymi ichá anćhish siguräśha cäcunäta paquiycul pitwïshäta quićhaycülunman” niman.
6 Chaypïtam chay tawan cawsäcunäpa, ishcay ćhunca tawayu yaśhacunäpa ćhawpićhu cä quiquin täcunaćhu licälú juc malta uwish wañüchisha-yupay cayalpis śhäcuyäta. Anćhish wälayu, anćhish ñawiyümi caculläñä. Chaycunam cañä cay pachäman Dios caćhamuśhan Ispirituncuna. 7 Chay uwishmi täcunaćhu täcücäman aśhuycul allï maquinpïta pitwïshacta ćhasquiñä. 8 Chaynu ćhasquïluptinmi chay tawan cawsäcunäwan, ishcay ćhunca tawayu yaśhacunaca ñawpäninman uyshucaycälil un'ulacaycälin. Llapanmari arpayü-cama jinaman üru ćhanćhaćhu juntay-juntay insinsiu apacälälisha-cama capäcuñä. Chay chalapacücunäpa mañacuynincunamari insinsiu cañä. 9 Chaynu jinacälälisham muśhü taquicta taquipäcuñä cay nil:
“Amllam sumä allin canqui pitwïshäta uywaycunayquipäpis, siguräśha cäcunäta quićhaycunayquipäpis.
Anmari wañuchisha calanqui;
yawarniquiwantacmi llapa malcacunäpi, llapa imaymana limaycunaćhu limäcunäpi, imaymana ayllucunäpi, llapa nasyuncunäpi Diosninchicpä nunacunacta lantilanqui.
10 Payta sirbinanpämi mandacücunäman sasirdüticunäman muyuycälichilanqui.
Paycunañatacmari cay pachäćhu mandapäcun'a” nil nipäcuñä.
11 Chaypïtam licalcuśhäćhu uyalïlú achca-achca anjilcunap shiminta. Chaycuna täcunaćhu täcücäpa, tawa cawsäcunäpa, yaśhacunäpa muyülïninćhümari walanganpi-walanganpi nisyu-nisyu caculcälläñä. 12 Paycunam llapan callpanwan taquipäcuñä:
“Wañüchisha Uwishca sumä allinninmi cayan; paypam llapan munaypis, llapan cäniyücunäpis, llapa yaćhaypis, llapa callpapis.
Payllatacmari allinninpa licaycunapä, altuman juluycunapä, alawaycunapäpis cayan” nil.
13 Chaypïtapis uyalïlümi Tayta Diospa lluy camaśhancunaca cay pachäćhu, janay pachäćhu, luli pachäćhu, lamarcunäćhu lluy cäcunäpis cay nil alawapäcüta:
“Täcunaćhu täcücäwan Uwishcäpis alawäśha imaycamapis capäcuchun,
wiña-wiñaypä altuman juluycuśha,
allinpa licaycuśha,
munayniyüpa licaycuśha capäcuchun” nil.
14 Nipäcuptinmi chay tawa cawsäcunaca “Aw, chaynu cachun” nïlälin. Chayćhütacmi chay yaśhacunäpis uyshucaycälil un'ulacuycul alawapäcuñä.


text:
5
Iglesiapi yachachiq liderkunamanta
1 Iglesiapi yachachiq liderkunatan kunan ruegakuykichis. Noqapas qankuna hina yachachiq lidermi kani; hinallataq Señor Jesucristopa ñak'arisqanmantapas testigon kani. Saynallataqmi noqaqa Señorninchis Jesucristo kutimuspa, sumaq k'anchariyninta rikuchiwaqtin, anchata kusikusaq paywan kushka. Chayraykun consejamuykichis khaynata:
2 Qankunamanmi Diosqa encargasurankichis, paypi creeq runakunata allinta cuidanaykichispaq. Saynaqa allintayá cuidaychis, imaynan huk allin michiqpas allinta cuidan ovejakunata hina. Amayá qankunaqa cuidaychis huk obligasqa hinachu, nitaq qolqeraykullachu; aswanqa ancha kusikuywanyá Diospa munasqanman hina cuidaychis.
3 Hinaspapas qankunaqa amayá kay pachapi patronkuna hinachu kamachikuqlla kaychis. Aswanqa huk ejemplo hinayá Diospi creeqkunapaqqa kaychis.
4 Saynata ruwaqtiykichismi, llapallan liderkunapa Jefen Jesucristo hamuspa, michiqkunapa michiqnin kaspa, qosunkichis mana hayk'aq tukukuq premioykichista.
5 Saynallataq qankunapas jovenkuna, hinallataq sipaskuna, yachachiq liderniykichista kasukuspa kawsaychis. Hinaspa llapallaykichis humildadwan kasunakuspa kawsaychis. Chaykunamantan Bibliapi nin khaynata:
“Diosqa paytukuq runakunapa contranpin kashan.
Ichaqa humildadwan kawsaq runakunatan yanapan”, nispa [Proverbios 3.34].
6 Chayraykuyá qankunaqa tukuy atiyniyoq Diospa ñawpaqninpi humildadwan kawsaychis. Hinaspa payta allinta kasukuychis, saynapi Diospa munasqan tiempo chayamuqtin, qankunata hatunchasunaykichispaq.
7 Diosmi qankunataqa cuidashasunkichis. Chayraykuyá qankunaqa tukuy ima llakikuyniykichistaqa Diosman dejaychis.
8 Enemigoykichis diablon huk yarqasqa león hinaraq qaparqachaspa mashkashasunkichis, pillatapas huchaman urmarachispa mikhusunaykichispaq. Chayraykuyá qankunaqa sapa p'unchaw listolla kaychis,
9 saynapi chay diablopa contranpi qaqa hina allinta sayaspa, ama vencechikunaykichispaq. Qankunaqa Diospiyá astawanraq confiaspa iñiychis. Hinaspapas yachaychisyá, enteron kay pachantinpin Jesucristopi creeqmasinchiskunapas, qankuna hina, tukuy clase sasachakuykunata pasashanku.
10 Ichaqa kay pachapi pisi tiempolla ñak'arisqaykichis pasaruqtinmi, ancha khuyakuwaqninchis Diosqa astawanraq yanapasunkichis, ama ishkayaspa paypi confianaykichispaq, hinallataq paymanta ama karunchakunaykichispaq ima. Saynaqa yuyariychisyá, Diosmi qankunataqa akllasurankichis, wawan Jesucristontakama, paypa kasqanpi wiñaypaq kananchispaq.
11 Diosyá hatunchasqa kachun, kunanmanta asta wiña-wiñaykama, ancha atiyniyoq kasqanmanta. Amén.
Cartapa tukukuyninmanta
12 Wawqenchis Silvanon yanapawaran, kay chikan cartata qankunaman escribimunaypaq. Chaytan paywan apachimushaykichis. Silvanoqa Jesucristopi cheqaq creyenten. Hinaspapas payqa wawqeypas kanman hinan. Noqaqa anchatan paypi confiani, Diospi mana ishkayaspa creesqanrayku. Kay cartapi consejokunata leespaykichisyá, allinta kallpanchakuychis. Diosqa cheqaqtapunin qankunataqa munakusunkichis. Saynallataqyá qankunapas Diosta munakuychis ama ishkayaspaykichis. [Nota: Silvanopa huknin sutinqa karan Silasmi. Paymantan masta yachasunchis Hechos 15.22 leespanchis].
13 Señorninchis Jesucristopi creeq kay Babilonia llaqtapi kaqkunan qankunaman saludota apachimushasunkichis. Paykunatapas Diosmi qankunata hina akllaran, paypa wawankuna kanankupaq. Saynallataqmi wawqenchis Marcospas qankunaman saludota apachimushasunkichis. Payqa wawaypas kanman hinan. [Nota: Babiloniawanqa Roma llaqtatan rikch'anachinku].
14 Saynallataqyá qankunapas khuyakuywan much'aykanakuspa saludaykanakuychis.
Diosmanmi mañakushani, qankunaqa Jesucristowan huk sonqolla kasqaykichisrayku, saynapi qankunata sumaq hawkayaypi kawsachisunaykichispaq. Amén. [Nota: Israel nación llaqtapiqa qarikunapas uyankupin huk much'aywan saludanakuranku. Saynan paykunapaqa costumbrenku karan. Ichaqa kay Perú llaqtanchispiqa manan chay costumbrenchisqa kanchu].


text:
Traducción al quechua: Karín Chacón
Versión en castellano
Chunka iskayniyuq p'uchukay killakuna sut'incharinku willay riqsichiy qispiynin manchachispa tarikusqanta. Kay wata pandemia nisqa kaqtin manchaykunaqa uchkhaycharinku: mana k'apak kamachikunata qhawarinchik hawchakay medidas nisqa kamachikuykunata haykuchinku llullakuynan mana allin willakuy uyanchanankupaq, sapa kuti aswan k'achata yachan ñankunata chanichinku internet nisqapi yachaykuna hark'anapaq hinallataq qatiykachkallanku chanin rimay periodismo nisqata restricciones nisqata mat'ipayaspa.
Willay kamayuqkuna violencia nisqa qatiywan nak'ariskallanku hinallataq mana chanin hap'ichikuykunawan, chaymantapas pakasqa qhawaq tukukuy kaqtin, mayqinchus sut'i imaymana ruray pacha awqanakuypi hinallataq maypacha akllanakuypi. Huch'uy chiqanyaypi, mana pipas hunt'achakunchu kay kapuhaykunamanta maypichus sunqu churayniyuq kallpayuqkuna hinallataq ryramuqkuna mana gubernamentales nisqa impunidad nisqawan hinanku.
Mana unanchayniyuq demandas nisqa imaymana ruraykuna
Rakiri, reporteros nisqakuna awqanakunku huk achkha yapasqa willayman demandas nisqap mana allin unanchayniyuqman. Kay juicios icha demandas nisqa imaymana ruraykuna participación nisqa uyariqkuna awqanapaq (SLAPPs siglas inglés) nisqapi willay kamayuqkuna manchachinapaq siq'isqa hinallataq waqkunata chanin rimay yuyaychaykuna rimariqta corporaciones nisqakuna icha atiyniyuq runakuna puririyninmanta. Huch'uy chiqanyaypi, tarikunku mana mérito nisqa kutin mañariyniyuq, frívolos nisqa hinallataq yapasqa willayniyuq maypichus mana machkhankuchu huk kamachikusqa simi allin tukuyta aswanpas mayqin willay kamayuq mat'ipayayta icha derechos humanos nisqa amachaqta.
Estado nisqap yanakuyninkuna chiqanpi willakuy hatk'aypaq wak manchakuyta ruranku rimay qispichinapaq hinallataq periodismo nisqa qispichinapaq. Ch'acha pachata quspa hinallataq represivo nisqa maypichus wakin suyukunapi tradicionales nisqa chawpikuna rurakunku, qillqakamay qispiypay web nisqaqa plataforma nisqa kamachiy. Ichaqa wakin gobiernos nisqakuna chiqanpi qillqakamaykunata kapuhachkallanku. Achka suyukunapi internet nisqaqa hark'ayniyuq, mit'a wisq'anq chawpikunamanta icha filtrando páginas web nisqakunata.
Periodismo nisqa qispiyqa hatun atipanakuykunata awqan, apaykachay kamachikunamanta puriq kutiyniyuq kamachikuykunata ruraq rimayninkuna reprimir nisqapaq willay kamayuq hina kawsay llank'ayta atipakuspa mana atikuy kama. Kay atipanakuykunaman awqanakunapaq, allin ruray kanman yachay imaynatachus kamachikuykuna hark'an chayta.
Kay riqsichiyqa hawq'anchan llapan yuyachayta hawa suyumanta kikinchay kamachikuykunamanta hinallataq ancha riqsiqa manchaykunawan mayqintachus willay kamayuqkuna uyanchanku. Yuyay quykunata haywanku hark'anapaq, thanichinanpaq hinallataq amacgakunaykipaq kamachikuy manchakuykuna awqanapaq mayqintachus llank'aynin rayku awqanakunman.
Tunpakuy
Tunpakuyqa huk tukukuy llapan kamachikuy mayqinchus unamchakun ch'iqiriy hina huk mana chiqaq chiqan niymanta mana chanin llakiyta ukhirichin hinallataq huk runata jurídica icha natural nisqara reputación nisqanta llakiyman churan. Derecho Internacional de los Derechos Humanis nisqanman hina, tunpakuyqa hamut'akunman huk hark'ay hina huk runap "mana chiqaq kamachikuy kapuhaykuna" "Allinyupay kaynin hinallataq reputación nisqa" awqanapaq.
Kamachikuykuna tunpakuy awqanapaq sapanka suyupi hukhina. Chayrayku, huk thaskiyqa tunpakuy demanda nisqamanta amachakunaykipaq suyuyki yuqanchayta mayt'un hinallataq pacha kamachikuy yuyay quy machkhayta.
Yuyay quykuna tunpakuymanta manchakuy huch'iyachiy hark'aypaq
Willay kamayuqkuna manan atikunmanchu hunt'asqanpi manchakuy kamachikuy pisiyachiyta, qatiy suti suyu wakin yuyay quy ruraykunata apaykun mayqinkunachus allin lluqsinan tunpakuymanta huchachasqa tarikuwaq hina atikuykuna huch'iyachinapaq.
- Qatiy allin periodistas nisqa unanchaykunata. Minucioso nisqa kanayki, chanin hinallataq sut'i uyanchasqaykipi, fuentes hinallataq citas nisqatkikunata allin qhawaywan churanayki, sapa kuti atinki hina (ari nisqanwan) rimaykunata grabación nisqata rurawaq hinallataq chiqan nisqatkikunata qillqay maypichus mana mayt'uy kachunchu mana ima munasqatki niy icha sut'ichaywan mana yanapay atisqayki. Chaymantapas, mana akllaychu, pisiyachiychu nitaq paráfrasis nisqakunata ruraychu huk tapuykutichiypaq rimayninkunawan sichus chaymanta wichq'aq chupa ukhipi qillqanki hina. Astawan ñawinchariy imaynatataq telefónicas nisqa wahakuykunata hinallataq periodísticos nisqa qallaykuykunata astawan siminchanapaq.
- Consciente nisqa kanayki nisqaykimanta hinallataq niy khaqnachasqa atisqallaykita. Chiqan nisqaykikunap hunt'asqallanta qhawarinayki hinallataq evita ambigüedad nisqata.
- Machkhachasqaykip huk qillqakamachiyta hinallataq wak llanchina qillqakunata apay. Sichus ruranki huk makipuraymanta icha runamanta huk chaqwan chiqan niyta hinaqa, atinayki sut'inchayta choqaq nisqaykita hinallataq takyanan ruraykunapi, ahinaqa tukuy pachapi atinki hina sut'ichaykunata huñullay.
- Sichus qillqa kamachikuykuna mayt'un huk ima runata audio icha video nisqa grabación nisqa rurayta, ancha yupa allinmi ari nisqan rimayninta qillqasqapi urkhuy.
- Tukuy pachapi chaniykikunata chiqapchay hinallataq sunqulliy fuentes nisqakunata chanichiy. Sichus ima chiqaq hina mana hap'iychu automática nisqa unanchaypi sichus wak chiqanpi qillqasqa kaqtillan.
- Yuyariy tunpakuy declaración nisqa wakmanta uyaychasqaykimanta huchachasunkisman. Chayrayku, qhawakuywan puriy sichus waqkunap alegaciones nisqanta kutin ruranqanku hina. Chaymantapas sichus huk tunpakuy tuit nisqata retuiteas hinaqa, demanda nisqa manchayman churakunki.
- Sichus imamanta qunki yuyaychayniykita hinaqa, imataq huk subjetiva nisqa chiqan niyta allin ch'uyata saqinayki hinallataq allin munaqwan rurasqata.
- Sichus yachanki qillqayniyki tunpayniyuq hinaqa, yuyanchakuy kan derecho nisqa willanaykipaq. Kan wakin imayaykuna maypichus derecho nisqa willanaykipaq. Kan wakin imayaykuna maypichus derecho nisqayki willanaykipaq, sichus ahinaña kaptin icha mana tunpakuykuna kaqtinpas. Ichaqa, consciente nisqa tunpay kamachikuykuna hinallataq tunpaykuna huk suyumanta wak suyu huktaqyachanku.
- Demandas nisqakuna tunpakuymanta achkha pachata tukunku hinallataq ancha chaniyuq kanku. Chaymantapas sichus chay kasqanta tukuchaypi atipankiña hinapas costo nisqaqa amachakusqaykimanta ancha hatunmin kanman. Qhawakipay seguro nisqa hunt'asqaykita hinallataq huk indemnización icha responsabilidad profesional nisqamanta unanchay hamuq pachapi hark'akunaykipaq, astawan sichus freelancer nisqa hina llank'anki hina.
Fuentes nisqaykikunap amachaynin
Periodismo nisqap machkhachaykunap achkha rikch'aykuna mana fuentes confidenciales nisqawan hinallataq willaqkunawan mana atikunmanchu. Kay fuentes nisqakuna mana riqsisqa sutita munankuman represalias físicas económicas hinallataq profesionales nisqamanta hark'akunankupaq willakuykuna rakirisqanku rayku uyariq munaqkuna allinnin rayku.
Tiqsimuyupi willay kamayuqkuna takyachinku sunquyuqkamay kamachiyta fuentes confidenciales nisqankunap kikin kaynin rikuchiyta. Hinaspapas kallantaqmi huk kallpa mawk'a yachasqa kamachikuy hawa suyumanta fuentes nisqap hark'anapaq, kawsay ima rurayta chaninchaspa fuentes confidenciales nisqa pukllaqkuna "qhawaq" periodismo nisqa hinallataq "khipu yupaychay" hina ninanpaq. Kamachiy huk willaqpaq kikin kaynin sut'ichanapaq kanman huk aknachay thuniy rimay qispiypi hinallataq willay qhaway chawpikunapi, chaymantapas willay qispiy flujo nisqa manchaypi churasqamanta.
Fuentes confidenciales nisqakunata manchay llakiypi churayta imaynatataq huch'iyqchikunman hark'aynin
Seguridad digital nisqaqa tiksichaniq willay kamayuqkuna sapanpi ruraqkunapaq. Rimanayukuspa qallaykuykunawas perugua nisqap periodismo nisqapaq: Digital nisqa mit'api alertadores nisqakunawan llank'aypi, kay qatiy qallaykuykuna allin lluqsiyniyuq fuentes nisqap hark'anapaq:
- Mañasunchis hina mana riqsisqa kayninta amachan.
- Allin chay hinakunata qunayki fuentes nisqakuna qamwan huk "ñawpaq ñiqiy willakuy" ruranpaq.
- Yanapay atiq willaqkunata publicidad nisqawan imaynamanta mana riqsisqa canales hinallataq cifrados nisqamanta wahamunasunkispaq. Sapankaman manchakuy huñuyta ch'uyachay. • Chaninchay willaqman huchachay chaniynin, fuente icha denunciante nisqaykiman ch'uyachay kallpachay manchakuykunata sichus digitalmente nisqa rikuchisqa kanman hina.
- Responsable nisqa kanayki digital nisqa amachayniykimanta hinallataq cifrado nisqap apaykachayniykimanta hinallataq cifrado nisqap apaykachayniykimanta.
- Kikinchay qampaq mayqinkunataq astawan manchaykuna hinallataq fuente nisqaykipaq hinallataq ima específicos nisqa thaskiykunata puriyman churanayki pay pura hark'anaykipaq.
- Llanchina qillqakunata uyaychay hinallataq kaq kikin pacha chanikunatapas llapanninpi allin atikuq kaqtin. Willaykunapi huñu chanikunap allin yupaychayninta riqsinayki.
- Allinta ch'usahachiy fuentes nisqaykimanta chanikuna qusqaykikunata ahinata mañasunchis hina confidencialidad nisqan hark'anapaq sunquyuqkamay kamachikukuna, kamachikuykuna hinallataq runa yanapaq nisqanman hina.
- Allinta buzones digitales nisqaykikuna fuentes confidenciales nisqakunapaq hinallataq willaqkunaman allin hanan kayta qunan. Materuales nisqa hatun manchay kaqtinqa, anonimato nisqa.
- Hamut'an marcos nisqa kamachikuykunata hinallataq nacionales, regionales, internacionales nisqa kamasqakunata fuentes confidenciales nisqa hinallataq willaqkunata hark'aq.
Digital Media Law Project nisqa yuyayta qullantaq:
- Qhawakunayki sichus confidencialidad nisqata simi ninki hinaqa: Fuentes nisqaykikunaman mana riqsisqa sutita simi ninki hinaqa qanta hinallataq paykunapaq allin ruray kanman, ichaqa quyta atiwaq sichus allinta qhawatisqa hamut'anki allin rurayninkunata hinallataq mana allin rurayninkunata.
- Machkhachay sichus atinki "secreto profesional" nisqata kutin mañariyta fuentes nisqaykikuna hinallataq mana uyaychasqa willaykuna hark'anapaq: wakin suyukuna amachayta haywanku "willay kamayuqkunapaq" citaciones nisqa chaskiqkunapaq hinallataq demandas nisqa kamachikuykuna kay willakuyta mañakuspa.
- Unanchay maypi llank'ayniyki uyaychayta: maypichus uyaychanki chayqa fuentes nisqaykikunaq hark'ay atiyninta wat'aykachinman hinallataq willakuy huñusqata.


text:
Slobodan Milošević
Slobodan Milošević (sirbya simipi: CлoбoдaH MилoшeBић) sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin chakra yapuy killapi 1941 watapi paqarisqa Požarevac llaqtapi - 11 ñiqin pawqar waray killapi 2006 watapi wañusqa Den Haag llaqtapi) huk Sirbya mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Taytan: Svetozar Milošević; Maman: .
Warmi: Mirjana Marković.
Churinkuna: .
Alma mater: Novi Sad Yachay Sunturnin.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Slobodan Milošević.


text:
23
1 Saymi autoridäcunata ricärir Pablo nergan: “Taytacuna, manami imatapis lutantaga rurashcäsu. Sayno cawashgätaga Tayta Dios musyanmi.”
2 Sayno niptinmi runacunata más mandag cüra Ananías nergan Pabluta shimicho lagyananpä.
3 Sayno lagyasiptin Pablo nergan: “Sayno lagyasimashgayquipita quiquiquitami Tayta Diosninsi castigashunquipä. Caycho gam jamaraycanqui leyninsicuna niyashganno jusä cashganta mana cashgantapis juzgamänayquipämi. Leyninsichöga manami ninsu pita lagyasinayquipäpis. Sayno caycaptenga ¿imanirtä leyninsicunata mana cäsur lagyasimashcanqui?”
4 Sayno niptinmi saycho caycag runacuna niyargan: “¿Imanirtä gayapanqui Tayta Diosninsi acrashgan más mandag cürata?”
5 Saymi Pablo nergan: “Mandag cüra cashgantaga manami musyargäsu. Tayta Diosninsipa palabrancho nican autoridäninsita mana gayapänansipä cashgantami.”
6 Pablo musyargan say autoridäcuna waquin cag saduceo cashganta y waquin cagna fariseo cashganta. Saymi fuertipa nergan: “¡Taytacuna! Awilöcuna fariseo runa cashgannömi nogapis fariseo runa cä. Wanushcunata Tayta Diosninsi cawarisimunanpä cashganta yachasiptëmi juzgaycäyämanqui.”
7 Sayno niptinmi Pablupa favornin fariseucuna sharcur saduceucunawan rimanacur galaycuyargan.
8 Saduceucuna yachasiyag wanushcuna manana cawariyämunanpä cashganta. Saynöpis yachasiyag angilpis ni almapis mana cashgantami. Fariseucunanami isanga yachasiyag wanushcuna cawariyämunanpä cashganta, ángil cashganta y alma cashgantapis.
9 Say janan fiyupa rimanacuyaptin Moisés guelgashgan leycunata yachaseg fariseucuna waquin niyargan: “Cay runaga manami imatapis mana alitaga rurashgasu. Cay runataga pagta juc angilpis o juc almapis parlapash.”
10 Saymi rimanacur más büllata rurayaptin comandantega cayno yarpargan: “Capasmi caycunaga Pabluta wanusiyanmanpis.” Sayno yarparmi soldäducunata gayasimorgan Pabluta carcilman cutisinanpä.
11 Saypita waraynin sacay Pabluta Jesucristo yuriparcur nergan: “Pablo, ama mansariysu. Jerusalencho wilacuynëta wilacushgayquinömi Romachöpis wilacunquipä.”
Pabluta wanusiyänanpä wilanacuyashgan
12 Autoridäcuna shuntacäyashganpita waraynin junagmi waquin autoridäcuna jurayargan Pabluta wanusiyänanpä: “Pabluta manarä wanuserga ama imatapis micushunsu ni upushunsu” niyashpan.
13 Sayno wilanacog runacuna cayargan chuscu chuncapita (40) masmi.
14 Nircurmi aywayargan mandag cüracunaman y Israel mayor runacunaman niyänanpä: “Nogacuna jurayashcä Pabluta manarä wanuserga imatapis mana micuyänäpä ni upuyänäpämi.
15 Cananga autoridäcunawan gamcuna: ‘Pabluta shumag tapuyta munayä’ neg-tumpala comandantita niyay waray tuta Pabluta apasimunanpä. Nogacunaga listulami caycäyäshä apaycämoglata wanusiyänäpä.”
16 Sayno parlayashgantami wiyargan Pablupa sobrinun. Saymi carcilman aywaycur wiyashgancunata Pabluta wilargan.
17 Wilaptin Pablo juc soldäduta gayarcur nergan: “Cay magtata comandantiman pushay, wilamashganta paytapis wilananpä.”
18 Sayno niptinmi say magtata comandantiman pusharcur nergan: “Pablumi gayaycasimar ruwacamash cay magtata gamman pushamunäpä. Paymi imata wiyashgantapis wilashunqui.”
19 Saymi comandanti say magtata jucläman pusharcur taporgan: “¿Imatä caycan wilamänayquipä?” nir.
20 Saymi magta nergan: “Israel runacunapa waquin autoridäninmi wilanacuyash Pablo imano cashgantapis musyayta munag-tumpala waray tuta autoridäcuna shuntacäyänan cagman payta apasinayquipä.
21 Sayta ama criyiysu. Chuscu chuncapita (40) masmi runacuna jurayash Pabluta manarä wanuserga imatapis mana micuyänanpä ni upuyänanpäpis. Say runacunami shuyaraycäyan Pabluta apaycäsiptilayquina wanusiyänanpä.”
22 Wilarcuptinnami say magtata comandanti nergan: “Ama pitapis wilapanquisu cay wilamashgayquitaga.” Sayno wilarcurmi say magta wayinpana cuticorgan.
Cesarea marcaman Pabluta apayashgan
23 Sayta musyarcurmi comandanti ishcay soldäducunata gayaycasir nergan: “Canan alistacuy ishcay pachac (200) soldäducuna chaquipa aywayänanpä, nircur ganchis chunca (70) soldäducuna caballun muntash aywayänanpä y nircur ishcay pachac (200) soldäducuna lanzanwan aywayänanpä. Paycunatami mandanqui canan sacay las nuëvi Cesarea marcaman aywayänanpä.
24 Saynöpis Pablo muntacunanpä caballuta puestupay Judea provinciapa mandagnin Félixman ali chänanpä.”
25 Sayno nircurmi paycunawan apasinanpä cartata guelgargan. Say cartacho caynömi guelgaraycargan:
26 Tayta Félix:
Noga Claudio Lisias gamta saludä.
27 Israel runacunami cay runata magar wanusiyänanpäna caycäyargan. Saymi Roma runa cashganta musyashpä soldäducunawan aywashcä paycunata guechunäpä.
28 Nircurnami imapita chiquishgantapis musyayta munar apayashcä Israel runacunapa autoridänincuna shuntacash caycäyashganman.
29 Saychönami chiquegnincuna niyargan: “Cay runaga manami leyninsicunata cumplinsu.” Sayno niyaptinpis nogaga manami ima jusantapis tarishcäsu wanusish cananpä ni carcilcho wichgaränanpäpis.
30 Israel runacuna Pabluta wanusiyänanpä wilanacuyashganta musyaycurmi gamman apaycäsimö. Saynölami paycunatapis nishcä naupayquichörä arreglayänanpä. Saylatami canan guelgarcamö.
31 Saymi comandanti mandashgannöla say sacay soldäducuna Pabluta apayargan Antipatris marcayag.
32 Waraynin tuta chaquilapa aywag soldäducuna cutiyämorgan cuartilninman. Y caballuwan aywagcunana aywayargan Pabluwan Cesareaman.
33 Cesareaman chaycurnami Félixta cartata goycur Pablutapis entregaycuyargan.
34 Saynami Félix cartata liyirishpan Pabluta taporgan maypita cashgantapis. Cilicia provinciapita cashganta musyaycur nergan:
35 “Contrayquicuna chämuptinrämi musyashäpä imanir contrayqui sharcuyashgantapis.”
Nircur Pabluta wichgasergan rey Herodispa despächuncho caycag carcilman.


text:
Hatun panda
Hatun panda (Ailuropoda melanoleuca) nisqaqa huk ukumarim, yanapas yuraqpas, Chunwa mama llaqtapi urqukunapi kawsaq. China suru (Bambusa) raphikunatam chillkikunatapas mikhun. Ancha chikichasqa rikch'aqmi. Aycha uquq ñuñuq (Carnivora) nisqakunaman kapuspanpas, yaqa yuralla mikhuqmi.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Lü, Z, Wang, D. & Garshelis, D.L. 2008. Ailuropoda melanoleuca. IUCN 2010. Lista Roja de Especies Amenazadas IUCN. Version 2010.1.  . Consultado el 22 Abril 2010.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hatun panda.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Hatun panda