text:
Vincent Paulmanta
Vincent Paulmanta, Vincent de Paul sutiyuq runaqa, (kastilla simipi: Vincente de Paul) (* 24 ñiqin ayriway killapi 1581 watapi paqarisqa Pouy llaqtapi - † 27 ñiqin tarpuy killapi 1660 watapi wañusqa Paris llaqtapi). huk Ransiya mama llaqtayuq taytakura. Kathuliku santu.
Taytan: Jean de Paul, Maman: Bertrande de Moras.
Yachaywasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Vincent Paulmanta.


c: text/html

text:
– Ñapashmi kay unkuy mirarikun.
– Ama kullkimanta llakikuna tiyachun.
– Guayaquilpilla, toque de queda.
– GAD Municipal Otavalomanta fumigacionkunata shinakun
– Cotacachipi runakunata antawa pushakkuna (transporte público), kunan punchamanta mana purita ushankachu.
Categoría: Willaykuna
– Ñapashmi kay unkuy mirarikun.
– Ecuador mamallaktapi “toque de queda” kallarin.
– Otavalo GAD Municipal wichakun wakin ruraykunata.
– Cotacachi GAD Municipal antawakunata desinfectanakun.
– Ecuadorpak pushak hampikkuna yanapachun mañan.
– Imbaburapi 15 unkushkakuna tiyan, Ibarrapi 13, Atuntaquipi 1, Otavalopi 1.
– Otavalopi yanapaykuna.
– Cotacachipi yanapaykunapash.
KICHWASHUN WILLAYKUNA 01/04/20
Otavalo kitipi, Wanra Wasi ukupi kichwamanta hatuntantanakuy kallarirka. Kay tantanakuyka tukuy Ecuador kichwa runakunatami kayachishkakuna, kay yachakuykunaka chunka iskun punchakamanmi kakrin. Kay tinkuypaka GAD Otavalo, Kichwashun, Global Voices tantanakuykunami makipurashpa…
COMUNICADO DE PRENSA El 13 de enero de 2016, el Grupo Parlamentario de los Derechos de los Pueblos y Nacionalidades de la Asamblea Nacional del Ecuador, por medio de su…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waman Puma Suñay
Waman Puma Suñay nisqaqa Buliwyapi 2010 watamanta sapa iskay wata qusqa suñaymi, Buliwyapi indihina nisqa rimaypi qillqasqa willakuypaq, Waman Puma sutiyuq qillqaqmanta sutichasqa.
Chay suñaytaqa Buliwyanu Kultura Ministiryu (7.700 buliwyanuwan), Santillana liwruchaqkuna, Buliwyapi Ispaña Imbahada, Repsol, Banco Sol, Corporación Andina de Fomento (CAF) nisqa ima qullqichan 70.000 buliwyanuwan.
Kaymi huk suñaychasqakuna:
- 2010: Federico Tórrez Márquez, Jach’a Tantachawita-Pachakuti (Hatun Tantanakuymanta Pachakutiyman), aymara simipi
- 2012: Zulema Pary Montesinos, Sumaq Urqu, qhichwa simipi
- 2014: Elio Ortiz García, Ara Taìkuegua Jenonde Kuñatai Oiko Vae, waraniyi simipi


text:
P'utuqsi urqu
P'utuqsi urqu, Sumaq urqu icha Qullqi urqu (kastilla simipi: Cerro Rico) nisqaqa huk urqum Buliwya mama llaqtapi P'utuqsi suyupi, P'utuqsi llaqta ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.800 mitrum aswan hanaq.
P'utuqsi urquqa ñawpa pacha qullqisapas karqan. Kastilla atiymanta, kastilla qhapaq pacha nisqapiqa Abya Yalapi runakuna wiraquchakunapaq, mistikunapaq yanqa llamk'ana atirqan. Chay wiraquchapaq llamk'ay mit'api ancha achka runakunaqa ñak'a-ñak'aspa qhuyakunapi, ahinataq P'utuqsi urqupi Paylawiri nisqa qullqi qhuyapi, wañurqan.
Chunka isqunniyuq, iskay chunka pachakwatakunapi ancha hatun chayanta qhuyam karqan, 1980 watakunapi wichq'asqa.


text:
Por Júlio Lubianco, original para LJR
Traducción: Karín Chacón
Manchakuy awqanakuykunap cobertura nisqan ayqichakum rurakipay siq'iymanta awqanayuq chiqanmanta América Latina nisqapi willay kamayuqkuna llank'aqkunapaq. Urbana nisqa awqanakuy chawpipi sapa kuti astawan kachkan achkha hatun hawa suyukunapi, willay kamayuqkuna allin wakichisqa kananku qunqaymanta imaymana ruraykunapi uchkhaywan hinanankupaq. Ancha yupa allinmin kutirqapun allin rurapayniyuq kay imayna makipi apanan yuyaykuna thanta qillqamanta hina hinallataq rimay hap'iqayninta.
Kayqa ququn imaraykuchus willay kamayuqkuna hukllachasqa kanku huk manchay sasa cobertura nisqaman sapa p'unchaw kawsayninman imaymana ruraykuna manchakuy awqanakuymanta. Kanman awqanakuykuna narcotraficantes rivales nisqa purakuna icha bandas nisqakuna hinallataq fuerzas de seguridad nisqa purakuna, icha kallanmantaq imaymana ruraykuna militar nisqawan awqanakuy grupos guerrilleros nisqakunawan.
Kallpachakuy hinallataq ayninakuy
Willakuykunamanta umalliq TV Globo Brasil en Belo horizonte nisqamanta, Marcelo Moreira, seguridad nisqapi willay kamayuqkunapaq yachakipakunata chaskin iskay waranqa suqtayuq watamanta pacha, maypichus huk yupay yachanakuna haywarikurqan willay kamayuqkunapaq Río de Janeiro hinallataq Sao Paulo nisqa yachaykamaymanta.
Kay kallpachakuykunaqa, Moreira nisqanman hina, paqchirurayachayta iskay phani pachata yupaykun hinallataq iskay p'unchaw ruraykunata ruray yachapay hinallataq yachay yuyay clases nisqakunawan.
Ruray yachapay clases nisqakunapi, willay kamayuqkunaqa simulacros de disparos nisqakunanta llallinku, huk manchay sasachay sapa p'unchaw hina willay kamayuqkunapaq mayqinkunachus awqanakuykunata hinallataq seguridad pública en Río nisqata hark'anku.
Marcelo Moreira, Tv Globo nisqamanta: wakichiy kallpachakuyqa manchakuy awqanakuykuna cobertura nisqapaq chay ukhupi kanan ejecutivos hinallataq editores nisqakuna. (cortesía nisqa).
"Maypichus policías nisqakuna wakichiy kallpachakunku, willay kamayuqkuna kallpachakuyku. Balística nisqamanta hinallataq equipo de protección nisqamanta yachaqanku. Primeros auxilios nisqakunapi kan yuyaychayninku, imayna hark'akunanku, tiyayninkuna. Personalizado nisqa huk wakichiy kallpachakuy mayqinkunachus awqanakunqanku conflicto armado nisqa imaymana rurayninchiskunata", Moreira nin LJR nisqaman.
Willay kamayuq, mayqinchus umallirqan Asociación Brasileña de Periodismo de Investigación (Abraji) nisqata iskay waranqa chunka iskayniyuq watapi hinallataq iskay waranqa chunka kimsayuq watapi atiqllan wakin ancha yupa yuyay quykunata chakatay ninapi kaqkunapaq.
"Mana poste nisqap khipanpi sayanaykichu imaraykuchus t'uqu kachkan. Huk sach'a ancha allinqa, ichaqa allin kurkuyuq kanan mana huk bala nisqa chinpananpaq. Sichus huk auto khipapi pakakunki hinaqa, bloque de motor nisqap khipapi khipakunayki, imaraykuchus sichus kachkanki carrocería nisqap khipanpi hinaqa k'irisqa kanki, chiqancharin".
Severino Silva, huk fotoperiodista cobertura violencia urbana nisqata aparirqan achkha watata rio de Janeiro nisqapi diario local o p'unchawpaq chawpinmanta, yuyanpan ancha yupayninpi willaykamayuqkuna lliw muyuyninta qhawarinankupaq hinallataq hawa pacha k'anchana uyaychaymanta takyanankupaq sichus manchakuy awqanakuykunata hark'anku hina.
"Huk aylluman aykuspa huk tiroteo nisqa hark'anapaq, nillanipuni ñawikunata hinallataq ninrikunata kicharayasqata takyachina hinallataq mana rimanaykischu. Chaymantapas celular niypaq ringtone nisqamanta wañuchipuni , vibrar nisqallanpaq saqini. Fotografía nisqapiqa, flash nisqapi mana apaykachanichu", yupaycharin LJR nisqaman.
Manchay sasachaykuna chaninchay
Ancha ñawpaq qallariymanta imaymana ruraykunata ruray yachaqaypi, ichaqa, ancha yupa allinmin huk kallpachay wakichiynin apay, chaymanta ñawpa willay yuyay paqarin. Huk ancha yupa nispaqa manchay sasachaykuna chaninchay mayqinwanchus atikun mapear nisqa imaymana sasachaykuna cobertura nisqapi kaqkuna, manaña yuyaychay kaqtinpas, qallariyninpi, huk awqanakuy.
Tiqsiq hinallataq CEO GJS nisqamanta, huk empresa estadounidense.
Willay kamayuqkunata yachakipan hinallataq yanapan awqa muyuykunapi, Frank Smith, yachaqaqninkunata yachachin, achkhanpi machkhachaq willay kamayuqkuna, huk "Jerarquía de riesgo" nisqa rurayta tapuy kutichiykunata ch'uyanchaspa. Kay sistema nisqapi, huk riqsisqa hinallataq sunqulliy fuente nisqa chaskin huk puntuación nisqata, pisi k'aqmata manchay sasachaymanta, aswan qhipa chinpapi, sichus tapuchikuq kutichiy huk huchachasqamanta sospechoso nisqa hinaqa icha policía corrupto nisqa, puntuación nisqaqa hukyachanman qanchismanta chunkakama.
"Chayqa niyta munan, huk yupayninpi, pisi manchay sasachaq runakunawan rimanayki. Hinallataq ancha manchay sasachay umalliqkunawanqa rimanki, sichus ancha yupayninpi allin kanqa hinalla, machkhachay p'uchukaqtin", nin Smith LJR nisqaman, mayqinchus qillqarillantaq Manual de Seguridad nisqata CPJ nisqamanta willay kamayuqkunapaq, maypichus kachkan capítulos nisqakuna conflictos armados nisqapaq wakichiymanta, ahinallataq suwa huchachaymanta hinallataq corrupción nisqamanta hark'ay
Willay kamayuqkuna hina, secuestrado nisqa hina kasqa wak masinkunawan kuchka waranqa isqun pachak isqun chunka hukniyuq Guerra del Golfo cobertura nisqapi. "Ancha qhawakuyniyuq kasunman karqan hinallataq maypichus kasqanchismanta uchkhayta ripusunman karqan, huk masiwan kuchka, ichaqa qhipakuyku hinallataq chaninninta hunt'apuyku. Chayrayku clase nisqapi huk ima kay yachachiyniykuqa margen de error nisqa quy mayqin ima ruraypipas.
Ichaqa, pantanman mayqinchus hamut'anman protocolod de seguridad nisqa ch'uyanchayqa willay kamayuqkunapaq ñawpa willay reportero asignado nisqallapaq nispa. Qhawakuyqa hamunan pikunachus huk redacción nisqapi hatun umalliqkuna kaqmanta, Moreira unancharin. Willay kamayuq umalliqpaq Globo de Beto Horizonte nisqamanta, hatun pusachay wasi consciente nisqa kanan ancha yupa allin seguridad kasqanmanta usachiqninkunapaq, maychikapi willakuykunap kamachiqnin hinallataq editores nisqakuna yachakipakunaman puririnanku reporteros nisqakuna kuchkawan, imaymana ruraykunapo imaynanmanta puririy yachanankupaq.
"Yachakipaykunapi anchata chiqanchakuyku imayna phani pacha apaykachayta redacción nisqapi k'iqllukunapi imaynanmanta cobertura nisqa ruray wakichiymanta. Huk runa apachiylla wakichiy yachachisqa kasqan rayku. ¿Sichus mana allinchu chay ruray lluqsibman hina mayqintaq kanman reportero nisqap wakichiy phawarikuynin? Sichus huk manchay sasachay chiqanpi tarikun hina, ¿Imaynata khawakun? lliw inversión nisqa tecnología hinallataq planificación nisqapi.
Pusachay wasip participación nisqanwan yupaychanan. Reportero nisqa sapallanqa chayta manan ruranmanchu", Moreira ch'uyacharin.
México, mama suyu maypichus achkha willaykamayuqkuna wañuchisqa kanku América Latina nisqapi, ONG chunka isqunniyuq artículo nisqa yuyanpan vulnerables nisqa willay kamayuqkunaqa kanku mayqinkunachus política local nisqapi, seguridad, crimen organizado hinallataq narcotrafico nisqapi qillqa yachaykunata hark'anku chaykuna.
Coordinadora de prevención nisqanwan rimanakuspa México suyupi ONG nisqamanta Itzia Miravete, redes nisqa ruray yanapayqa hark'akuy ruraykunata kallpachan hinallataq profesionales nisqap hark'ayninta hinallataq mancha y sasachayta pisiyachinman. Chaymantapas siminchan incidentes nisqap qillqakamachiy takyachiyta, chiqan manchachiykunata icha tiroteos nisqakunata, astawan sut'ichayniyuq manchay sasachay tupuynapaq hinallataq hamuq pachapi tapuna yuyanpaykuna hap'ikunman.
"Maypachachus atikuq manchachiykuna riqsirikun hinaqa, ahina vulnerabilidades nisqa hinallataq yuyay unanchaykuna, siminchayku llank'ayta huk protocolo nisqata mayqinchus atinan medidas nisqa aknachayta vulnerabilidades nisqa hukhinayachiynapaq yuyay unanchaykunapi hinallataq inhibir nisqa yanaychaykunata huk kapuhaypaq chaypiyta hina. P'uchukaypi siminchayku medidas nisqa hap'iqasqakunapaq kachun huk perspectiva preventiva nisqa ichaqa kallachuntaq emergencia nisqapi puririnapaq ahina post agresión nisqa hina chay nisqa manchay sasachay impactos psicoemocionales llank'ay atinapaq", nin Miravete LJR nisqaman.
Huk awqanakuy hina
América Latina nisqapi manchay sasachaykuna sapa kuti involucran nisqa imaymana ruraykunapi hinallataq huk awqanakuy chiqan rikch'akuq wakichiykuna. Kaytan yachaqasunman mayqinmantachus América Latina nisqapi willakuqmanta hinallataq wak hawa suyukunapi awqanakuy chiqanmanta.
Atikunman achkha willakuykuna huñu yupaychay manaraq redacción nisqamanta lluqsimuspa hinallataq equipo de seguridad nisqa apay, cascos hinallataq chalecos de antibalas nisqakunata. Yachana may puriyta, may ñayankuna puriyta hinallataq fuerzas de seguridad chinpamun hina imayna thaniqwan allin puriyta
Icha suwa huchachayninyuqkuna, ichaqa kay wakichiyqa mana chiyllachu.
Coberturas nisqapi yachaykamayuqkuna awqanakuy pachakunapi yuyanpanku ancha yupa kasqan huk profesional nisqa mink'aymanta chay kikin chiqanmanta hinallataq reportero nisqap "paña makita" hina kanan región nisqap lliw ima rurayninkunapi. Kay “Paña makita”Fixer nisqata hina suticharinku, hinallataq imaymanakunata ruran: guía, consultor de seguridad hinallataq asistente nisqa hina ñawpa willay ruraykunapi.
Lliw nisqapi, makinpi kawsayniykita churachkanki. Hinallataq pay ruranman manchay sasachaykunap huk chaninchayta mayqinkunawanchus haqaypi awqanki chayta, imaraykuchus allinta chay pachata riqsin. Mana huk runayuq haqaypi yuyanchanawanpaq, vulnerabilidad nisqapi tarikuyman. Fixer nisqaqa ancha yupa allinmin, chaleco antibalas nisqamantapas aswanmin", nin LJR reportero nisqaman brasileño yan Boechat, canal de televisión Band nisqamanta, Venezuela, Afganistán, Siria, Irak, Etiopía hinallataq Ucrania suyupi ima awqanakuykuna hark'aq.
Ichaqa, huk allin yachaq Fixer nisqa mink'ayqa kay ruraypi limitaciones financieras nisqaman awqanakun, achkha Freelance willay kamayuqkunapaq huk sut'iyay hinallataq huch'uy chiqankunamanta mayqinkunachus munanku kay puriykunata. Hinallataq mana kanchu iskayay seguridad periodística nisqa yachayniyuqkunapi: freelancers icha reporteros de redacciones nisqakuna pisi recursos nisqayuq manchay sasachaykunaman astawan sut'inchasqa kanku awqaykunamanta hark'aq.
"Sichus pisi qullqiyuq kanki hina, astawan manchay sasachaypi churakunki. Pisi qullqiwan, chaymanta hurquyta munanki ancha atikuqta. Pacha, pachata llank'anki, manan allin auto nisqayuqchu kanki, manan allín Fixer nisqayuqchu kanki. Chaymantataq pantanki mana pantanaykikunata", nin Boechat.
Chaymantapas willay kamayuqkuna kikin llaqtankunapi llank'achkanku hina chay pachata riqsinkuman mana huk Fixer nisqata munaspa, disparidades nisqakuna kachkanraqmi. Reporteros nisqakuna hatuchaq willakuy huñukuykunamanta medidas de seguridad nisqapi kankuman ancha allin yachakipasqa icha kankuman ancha allin equipo nisqayuq independientes nisqa llank'aqkunamantapas icha reporteros nisqakuna huch'uy chawpi chiqankunamanta mayqinkunachus pisi recursos nisqayuq.
Lliw atikuy precauciones nisqakunata hap'iqaspapas hinallataq astawan chikanyay medidas de seguridad nisqata hap'iqaspa manchay sasachaykuna hark'anapaq, willay kamayuqkunaqa allín kayta munanku huk yuyaychay hap'iqanankupaq maypachapi frustrante nisqa riqch'akun, ichaqa maychikapi allin yuyay hina churakun kawsay unanchachinapaq: tukuchay yuyayqa chay llakiy mana allinchu chay munasqa willay hark'ay.
"Chayqa ima hayk'a mana manchakuspa ruray, mana waqatichu. Irak suyupi icha wak chiqanpi rurayman karqan, sasayman hinallataq hamut'ayman, kayqa sinchi manchay sasachay". Chay yuyay hap'iyqa ancha yupa allinmin", kallpachan Smyth.
Severino Silva ahinata yuypaykullantaq "Mana ima siq'ipas kawsayniyki hina kanmanchu (...) Sichus chaypi sunquyki hinallataq mana allinchu tarikunki hinaqa, mana riychu.


text:
16
Creyicoqcunapaq ofrendata elluyänanpaq Pablu mandan
1 Jerusalen marcacho Teyta Jesucristuman creyicoqcunapaq ofrendata elluyänequipaq caqtaqa “Elluyë Galacia probinsiacho quecar wauqintsiccunata” mandanqänolla. 2 Pecunata mandarmi queno nerqä: “Uryapucur ganayanqequimanno cada domingu waquinta raquiyanqui ofrendequicuna” nir. Qamcunapis tseno rurayanqui noqa chäramuptï listullatana entregayämänequipaq. 3 Tse elluyanqequi ofrendata Jerusalenman apar ewayänanpaq acrayë waquin wauqintsiccunata. Qamcuna caqman chëcamurnam, quiquï juc cartata rurashaq tse cartawan Jerusalencho creyicoqcuna shumaq chasquiyänanpaq. 4 Noqapis puederqa, pecunawanmi jeqarishaq.
Juc marcacunapapis ewananpaq Pablu yarpanqan
5 Watucaqniquicuna shamur Macedonia probinsiaparaqmi tumamushaq. 6 Itsapis qamcunawan tamya tiempu pasanqanyaqraq cashun. Tsepitaran waquin marcacunamanqa ewashaq qamcuna despachayämaptiqui. 7 Qamcunaman watucaqniquicuna ratullaqa manam shamita munätsu. Dios munaptenqa, uneraqmi täcurishun. 8 Peru que Efeso marcachoqa camushaq Pentecostes fiestayaqran. 9 Porqui atscaq chiquiyämaptinpis, Teyta Diosmi puncu quichaq cuenta yanapecaman mecho tsechopis nunacunata willapänäpaq.
10 Wauqintsic Timoteupis noqanollam Teyta Diospa willaquininta willacur purin. Pe qamcunaman chämuptin shumaq chasquïcuyanqui cushicunanpaq. 11 Peta ama meqequipis musyaq tupäyanquitsu “Que jobin ¿imataraq musyanman!” nir. Antis shumaq chasquiyanqui noqacunaman cushishqa cutimunanpaq. Pe chämunantaqa quecho creyicoq wauqicunawanmi shuyaquicayä.
12 Qamcunata watucayäshoqniquicuna shayämuptinmi, Apolutapis allapa rogarqä pepis shamunanpaq. Tseno roguecaptïpis, manam munarqontsu. Peru imecarpis shamonqam.
Pablu cartancho despidicun
13 Imeca mana allicunapita alcabu cayë. Diosnintsicman marcäcur imepis cawacuyë. Ollqu ollqu shumaq portacuyë, ima eca captinpis callpata tsariyë. 14 Piwan mewanpis cuyanacur shumaq cawacuyë.
15 Creyicoq mayicuna, qamcuna musyayanquim Acaya probinsiacho wauqintsic Estefanas castancunawan puntata Teyta Jesucristuta chasquïcuyanqanta. Pecunaqa Teyta Jesucristuman creyicoq wauqicunata imecachopis yanapecayanmi. 16 Petaqa qamcuna cäsuyänequim. Tseno yanapacoqcunataqa imecachopis yanaparmi cäsuyänequi.
17 Estefanas, Fortunato y Acaico qamcunapita chëcamur rantiquicuna yanapayämaptin allapam cushicorqö. 18 Qamcunata cushiratsiyäshonqequinollam shonqütapis cushitsimur masraq callpata qomashqa. Pecunataqa qamcuna respetuwanmi ricayänequi.
19 Que Asia probinsiacho Teyta Jesucristuman creyicoq wauqicunapis saludustam qamcunapaq apatsicayämun. Tsenomi Aquilapis warmin Priscapis y wayinman ellucayaq creyicoqcunapis qamcunapaq saludusta apatsicayämun. 20 Tsenolla chasquïcuyë waquin wauqicunapa saluduncunatapis. Y quiquiquicunapis shumaq waqupänacur saludanaquicuyë.
21 Wauqicuna panicuna, que cartata juc escribipämashqa captinpis ushanantaqa quiquïmi escribimü.
22 Pipis Teyta Jesucristuta mana cuyaq caqqa condenadu catsun. ¡Teyta Jesucristu cuticallämï!
23 Teyta Jesucristu alli queninwan yanapecuyäshï. 24 Jesucristullaman creyicoq carmi, cuyayarniqui llapequicunata saludecuyaq. ˻Tseno catsun.˼


text:
Andriy Gromyko
Andriy Andreyevich Gromyko sutiyuq runaqa (rusiya simiː AHдpéй AHдpéeBич ГpoMы́k, bilurusu simipiː AHдpэй AHдpэeBiч ГpaMыka) (* 18 ñiqin anta situwa killapi 1909 watapi paqarisqa Gómel llaqtapi - 2 ñiqin anta situwa killapi 1989 watapi wañusqa Moskwa llaqtapi) huk Bilarus mama llaqtami Musikuq wan pulitiku runam.
1957 watamantapacha 1985 watakama Susyalista Suwit Republikakunap Huñun hawa ministrunmi, (MиHиcTpы иHocTpaHHыx дeл Poccии) kachkan.
Taytaː Andriy Matveyevich; Mamaː Olga Yevgenyevna.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Andriy Gromyko.
- Reseña biográfica en la Web Oficial del Ministerio de Asuntos Exteriores (inlish simipi)


text:
Runa yupaypaq kay cartografiñisqa kanpuni tiyan, chay marco muestralta sumaqta juqharinapaq. Kay georreferenciadawanpis khuskamanta llamk’akun ,allin willaykunta t’ukurinapaq, willaykunatapis ch’uyamanta qhawakuyta atin.
Juk allin ñan, cartografiñisqa ruwaypi,imayna ruwaypi imaynataq willaykuna lluqsin chaytapis atin riqsichiyta.
PRUEBAS PILOTO
PREPARACIÓN DE CARTOGRAFÍA PARA LA ACTUALIZACIÓN CARTOGRÁFICA ESTADÍSTICA
TRINIDAD
COBIJA
POTOSÍ
TARIJA
SUCRE
Ruway wakichiy cartografia jawa t’aqapi:
- Beni llaqtapi, kay llaqtamanta 19yuq munisipiyus llamk’asqaña.
WAK LLAMK’ANA WASIKUNAWAN YANAPAYNIN
- Ministerio de Defensa e IGM khuskamanta llamk’ay.
- Puraqmanta IGM yanapayninwan Actualización Cartográfica Estadísticañisqawan llamk’ay.
- Imaymanamanta llamk’ana , wakichina IGMpaq.
- IGMllamk’aqkunapaq kallpachaykuna cartografía para la Actualización Cartográfica Estadística wakichiypaq.


text:
Ecuador Wiñariy Kullkiwasika B.P (BDE), Wiñariy Mamallaktapa Kullkiwasipa kullkimañachik rurakwasimi kan, ñawpakta kullkimañaymanta, llikakunamanta, tukuyllapa mitachimanta rurayuyaykunaman kullkimañachiypi kapak pushakmi kan; llaktakunapa kullkikamayta ñawpaman pushak shinallatak runakuna kawsayta alliyachik alli ruraykunami kan. Ñukanchikka Kapuykay Kullkikamay Suyu Tantari rurakwasi ukupimi kanchik.
Ñukanchik rurakwasika 1979 watapi karwa killapi 6 punchapimi wallparishka kan, chaypachamantami Mamallakta Kullkiwasi shutiwan llaktakunata, runakunatapash yanapankapak shukpalla hayñiyuk kamachiy wasi shinami kawsay kallarirka. Watakuna kipaka, 2015 watapi kapak killapi 30 punchapi Hatun Kamachiy No 867 kamachishkata paktachinkapakka Mamallakta Kullkiwasita allichiy kallarishka, chaywanka Ecuador Wiñariy Kullkwasi shutichishka.
Shinami, BDE wasika kikin hayñiwan, kikin kullkiyachikwan, kikin kullkiwanpash tukuyllapa kullkimañachik wasi tukurka. Ñukanchikpa kullkiwasipa ruraykunata, kullkimañachiytapash Codigo Organico Monetario y Financiero kamachiymanta, shinallatak Junta de Política y Regulación Monetaria y Financiera ukumanta llukshishka kamachiykunamanta, shinallatak, chapak rurakwasikunamanta, Junta General de Accionistas, paypa pushakkunamanta; ashtawanpash Estatuto socialpak kamachiykunamanta, tukuyllapa rurakwasikuna kamachiykunamantapash rikuriyashka kanmi.
Ñukanchikpa kawsaypika, BDE wasika tukuylla mamallaktapi ashtawan kullkimañachik wasimi kan, shinashpaka llaktakunata yanapankapak nishpa, chaypakka tukuylla kamachiykunata, chuayaykayta, mushukyaytapashmi paktachinchik. Sumak kawsaymanmi pachamamata mamallaktapa tukuylla llakatakunata runa kawsaytapash sumaychashpa yanapankapak munanchik. Chayrayku, tawka llaktapi wasi ukunata charinchik, shinallatak tukuylla Ecuador mamallaktapi allikayta, yachakuyta, yakuta, achikta, sirmata shukkunatapash, alli ñankunatapash charinkapak yuyaykunaman kullkimañachiywan yanapankapak maunanchik.
Azogues hatunllaktamanta Kiti Katuyranti Wasita purikuy


text:
Kasarakuy
Kasarakuy icha Kuskanchakuy nisqaqa warmip qusachakuyninmi, qharip warmichakuyninmi.
Kasarakuyqa runap kawsayninpi ancha hatun p'unchawmi, sinchita phistasqam. Kasarakuy p'unchawmanta warmi qusanwan kuskalla kawsanakunmi.
Kristiyanu inlisyapiqa tayta kuram warmita qusanwan kasarachin. Inlisyap hawanpitaq kawsay qillqakamachiy (registro civil) nisqapi kasarakunku, mama llaqtap mink'achisqan runam hallch'aman qillqamun.
Ñawpa pacha huk runa wakikunapiqa manas kasarakuychu karqan. Warmip qharip kawsanakuyninkunaqa hukcharayarqansi.
Warmi qhariwan khuyanakuspaqa, sirwinakuspa allinta riqsinakunman. Huk wakikunapitaq, ahinataq Arabya mama llaqtakunapi - manam sirwinakunkuchu, aswantaq taytanmi qusanta, warminta akllaspa kasarachin.
Musuq pachapiqa achka qusa warmikuna sasachakuyniyuq kaspaqa t'aqanakunmi, manaña kuska kawsanakuyta munaspa.


text:
Puy-Puy amachana sach'a-sach'a
Puy-Puy amachana sach'a-sach'a (kastilla simipi: Bosque de Protección Pui-Pui) nisqaqa huk amachana sach'a-sach'am, Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, Chanchamayu pruwinsyapi, Shawsha pruwinsyapi, Kunsipsyun pruwinsyapi, Satipu pruwinsyapi, Wituq distritupi, Chanchamayu distritupi, Pichanaki distritupi, Munupampa distritupi, Pampa Hermosa distritupi, Qumas distritupi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mayukuna: Tulumayu, Huatzirok mayu, Pichanaki mayu, Ipuki mayu (Ipoki),


text:
Fiebre amarilla
Fiebre amarilla, riqsisqa vomito negro utaq plaga americana,[1] kaqhina huk unquy ñawch’i viral.[2] Sintomakuna kay ruphay, chulli unquy, mana yariqha, ñat’ikuna, musculo nanay wasapi chaymanta umapi kanku.[2] Sintomakuna phisqa punchaw allichanku.[2] Wakin runakuna huk punchaw allichayninmanta, ruphayta kutichin, wiksa nanay tiyan chaymanta k’iwicha waqlli qallarin chanta kay q’illu qara ruwan.[2] Sichus kayta rikusqan, achka yawar waqlliluna chaymanta rurun pantaykuna hatunyachisqanku.[2]
Hap’iynin chaymanta Hapinakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay unquy fiebre amarilla virusrayku hapisqan chaymanta kay china mosquitowach’iywan.[2] Runakunaman waqllichin, wak primate, chaymanta achka wak mosquitokuna.[2] Llaqtakunapi, hukñiqi qhapaq mosquitokuna Aedes aegypti especiekuna kay unquyta ch’iqichin.[2] Kay virus huk RNA virus kay Flavivirus generowan.[3] Kay unquy sasa wak kikin unquy kan, ñawpaq sintomakunawan.[2] Yuyachiypaq kay unquyta, yawar muestrata polimerasa reacción en cadena kaqwan munan.[4]
Prevención chaymanta Hapinakuna chaymanta Allichaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk allin chaymanta harkasqa vacuna fiebre amarillawan chaymanta wakin suyukuna vacuna viajerokunapaq munan.[2] Wak ruwanakuna t’ituypaq unquyta huchuyachiy achka transmisor mosquitokunata yapan.[2] Llaqtakunapi maypi fiebre amarilla unquy kikin chaymanta vacuna mana kikinlla, ñawpaq hapinakuna unquqkunamanta chaymanta inmunización llapa runakunapi qhapaq t’ituypaq unquyta.[2] Sichus unqusqan, uhquypa allichaynin sintomakunawan kan chanta mana akllasqa tukukusqakuna viruspaq kankuchu.[2] Kay runakunapaq unquywan wañuyta atikun sichus mana hapinakuna tiyankuchu.[2]
Epidemiologia chaymanta ñawpaq willakuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fiebre amarilla unquy 200.000 infecciones chaymanta 30.000 wañuykuna sapa watapi ruwan,[2] 90% kay wañuymanta África kaqpi kanku.[4] Iskay huñu runakunamanta kawsanku kitikunapi maypi kay unquyta kikin kan.[2] Kikin tropical kitikunapi Sud América kaqpi África kaqpi, ichaqa mana Asia kaqpi.[5][2] 1980 kaqmanta, achka yupaykuna unquykunamanta fiebre amarillamanta hatunyachinku.[6][2] Kayta iñisqan pisi runakuna immune kanku, aswan runakuna llaqtakunapi, runakuna llaqtakunapi kawsachkanku, runakuna sapa kuti kuyuchkanku chaymanta tikrasqa clima.[2] Kay unquy África kaqpi paqarisqan, maypi kay unquy Sud América kay trata de esclavos kay siglo 17qi ch’iqichin.[1] Chantapas kay siglo 17qi kaqmanta, achka brotekuna unquymanta Ámerica, África, chaymanta Europa hap’isqan.[1] Kay 18qi siclota chaymanta 19qi siglota, fiebre amarilla aswan maqllu unquyta infecciosa unquy rikusqa kasqan.[1] Kay fiebre amarilla virus hukñiqi virus ukhunpi tarisqan.[3]
Willakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Oldstone, Michael (2009). Viruses, Plagues, and History: Past, Present and Future. Oxford University Press. pp. 102–4. ISBN 9780199758494. http://books.google.com/books?id=2XbHXUVY65gC&pg=PA103.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 Yellow fever Fact sheet N°100. World Health Organization (May 2013) (p'unchaw: 23 February 2014 )
- ↑ 3,0 3,1 Lindenbach, B. D., et al. (2007). «Flaviviridae: The Viruses and Their Replication». En Knipe, D. M. and P. M. Howley. (eds.). Fields Virology (5th edición). Philadelphia, PA: Lippincott Williams & Wilkins. p. 1101. ISBN 0-7817606-0-7.
- ↑ 4,0 4,1 Tolle MA (April 2009). "Mosquito-borne diseases". Curr Probl Pediatr Adolesc Health Care 39 (4): 97–140. Error: Bad DOI specified. PMID 19327647.
- ↑ CDC Yellow Fever (p'unchaw: 2012-12-12 )
- ↑ Barrett AD, Higgs S (2007). "Yellow fever: a disease that has yet to be conquered". Annu. Rev. Entomol. 52: 209–29. Error: Bad DOI specified. PMID 16913829.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fiebre amarilla.


text:
Por Dr. Alfredo Alberdi Vallejo
Wayqe, panaykuna:
Kaykay qepa watakunañam rikuriramunku yuraq qalas qara runakuna, chaykunamantaqa supaypa wachasqan italiana paya huk chilina warmipiwan, pallqo siminkuwan, munachkanku qachachayta Filipe Waman Pumapa runa sayayninta, qellqakusqanta, sutintawampas.
Wakin piru wañu "historiadurkunaqa" kullu uyankunata mana rikurichimunkuchu kay wayqeta michakunankupaq waknaña anqaymanta, pichikuna qinam chupanta chankanman satispanku ayqenku Waman Pumata sapallanta saqespa, wakinkunañataq chay "marqueskunapa", "condekunapa", "ministrukunapa" sikinta lampiykuspankum qollqentaqa chaskikaykamunku, sutinkunata qellqarispanku.
Kayna puni kaptinqa, "*Runa Yachachiy*" llika wasimanta yurichimusaqku, Waman Pumapa waqtampi sayarispa, ima qellqakunatawan orqoririspa, chay qala putukunapa wiswichasqanta mayllarinapaq.
Chayraykum, kaypi mañakamuchkaniku kay qellqata mirarichispa huk wayqe panikunaman apachinakunaspa, kayta willanakuspa, alli yachaykunapaq.
Napaykamuykichik,
Alfriduykichik.
----
*Nawinchay*: Amam kay qellqataqa "kastillanuman" tikrachinkichu, runasimipillapi kachun.
Nota: Difunda sin traducir a otras lenguas para no perder la originalidad del mensaje


text:
Katok chuqa' ke'axima' ri taq awetab'al, jaqäl ewan taq atzij chuqa' ch'aqa' chik — xab'akuchi' nawokisaj Firefox.
Ri nik'atzin chawe richin ri Firefox Sync ja ri jun Firefox Account.
K'a ewäl ri ruk'u'x atzij richin ewan rusik'ixik, xa xe rat chuqa' ri taq awokisab'al ketaman ruwa.
Yeqayäk ri ewan kisik'ixik taq atzij pa ruk'u'x qasamaj richin man yojtikïr ta niqasik'ij.
Chi rij xtanik'oj ri ataqoya'l chuqa' toq xtapïtz' pa ruwi' ri ruximonel jikib'anïk, Firefox pa ruyonil xtuxïm ri' pa ruka'n b'ey.Ch'aqa' ato'ik richin nanuk'samajij ri Firefox Account


text:
Chipaya runa
Chipaya runa nisqakunaqa huk runa llaqtam, Chipaya llaqtapi, huk llaqtachakunapipas, Sawaya pruwinsyapi, Buliwya mama llaqtapi tiyaq.
Uru runakunaqa chipaya simitam riman, achka runakunataq aymara simitapas, kastilla simitapas riman.
Kay k'itikunapim kawsanku: Chipaya llaqta (Santa Ana de Chipaya); Ayparawi kantun (Sawaya pruwinsya, Uru Uru suyu); Chinchay Puwpu qucha; Quwiphasa kachi qucha (Uru Uru), Buliwya (Munisipyukuna: Chipaya munisipyu, Churu munisipyu, Puwpu munisipyu, Pasña munisipyu, Challapata munisipyu, Killaqa munisipyu, Santiago Wari munisipyu, Pampa Awllaqas munisipyu, Antamarka munisipyu, Toledo munisipyu).
RikchakunaLlamk'apuy
LiwruLlamk'apuy
- Rodolfo Cerrón-Palomino, El chipaya o la lengua de los hombres del agua, Fondo Editorial de la Pontificia Universidad Católica del Perú 2006, ISBN 9972-42-77l-4, 309 p.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chipaya.
- Liwrumanta: Rodolfo Cerrón-Palomino, El chipaya o la lengua de los hombres del agua (kastilla simipi)


text:
Arika Parinaqutapas suyu
Arika Parinaqutapas suyu nisqaqa (kastilla simipi: XV Región de Arica y Parinacota) Chilipi huk suyum. Uma llaqtanqa Arika llaqtam.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay pruwinsyanmi kan:
- Arika pruwinsya, uma llaqtanqa Arika llaqtam
- Parinaquta pruwinsya, uma llaqtanqa Putre llaqtam.
Tawa munisipyunmi (comuna) kan:
- Arika pruwinsyapi:
- Arika munisipyu, uma llaqtanqa Arika llaqtam
- Camarones munisipiyu, uma llaqtanqa Qhuya (Cuya) llaqtam
- Parinaquta pruwinsyapi:
- General Lagos munisipyu, uma llaqtanqa Wiswiri (Visviri) llaqtam
- Putre munisipyu, uma llaqtanqa Putre llaqtam


text:
Denis Mukwege
Denis Mukengere Mukwege sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin pawqar waray killapi 1955 watapi paqarisqa Bukavu llaqtapi - ). huk KRR mama llaqta hampikamayuq.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2018 watapiqa chiqniq (Nadia Murad).
Taytan: ; Maman: .
Ñawpaq warmi: .
Yachaywasi: Alma materː Buyumbura Yachay Suntur.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Denis Mukwege.


text: Es tu dio re tros pec ti vo so bre el tra ta mien to de la Ex ci ta ción Psi co mo triz (EPM) en un hos pi tal neu rop si quiá tri co Re su men La ex ci ta ción psi co mo triz (EPM) es uno de los más fre cuen tes mo - ti vos de con sul ta de la guar dia psi quiá tri ca. En el pre sen te tra ba jo rea li za mos un es tu dio re tros pec ti vo des crip ti vo ana li zan do las pres - crip cio nes far ma co ló gi cas apli ca das pa ra los pre sun tos cua dros de EPM. Ob je ti vos: Ana li zar la bi blio gra fía exis ten te a la fe cha so bre los cri te rios uti li za dos pa ra el diag nós ti co y el tra ta mien to de la EPM; y des cri bir el tra ta mien to ad mi nis tra do a pa cien tes con diag - nós ti co pre sun ti vo de EPM en el Hos pi tal Mu ni ci pal Neu rop si quiá - tri co de Mu je res “Brau lio A. Mo ya no”. Ma te rial y Mé to dos: Pa ra la bús que da bi blio grá fi ca se uti li zó la ba se de da tos Med li ne en el pe - rio do com pren di do en tre Ene ro de 1966 y Ma yo de 2000 re la cio - nan do los si guien tes cri te rios: EPM-diag nós ti co y EPM-tra ta mien to. Pa ra el aná li sis de los pa tro nes de con duc ta te ra péu ti ca fren te a un pre sun to cua dro de EPM se ob tu vie ron da tos de las his to rias clí ni - cas de pa cien tes de un ser vi cio de me dia no pla zo del Hos pi tal Mu - ni ci pal Neu rop si quiá tri co de Mu je res “Brau lio A. Mo ya no” en tre 1979 y Ma yo de 2000. Los cri te rios de in clu sión fue ron: las pa - cien tes con diag nós ti co de EPM; y aque llas que pre sen ta ban la des crip ción de un cua dro clí ni co en el que es tu vie ran uno o más de los cri te rios pa ra agre sión (se lec cio na dos de la es ca la pa ra agre sión de Yu dofsky). Re sul ta dos: No se en con tra ron tra ba jos de in ves ti ga - ción fár ma co - clí ni ca es pe cí fi ca men te de sa rro lla dos en pa cien tes con diag nós ti co de EPM. Se ob ser va ron los si guien tes he chos: (a) los neu ro lép ti cos tí pi cos, so los o aso cia dos, fue ron los fár ma cos más pres crip tos; (b) la po li far ma cia rea li za da en un al to por cen ta - je de ca sos no se co rre la cio nó con una me jor res pues ta clí ni ca; (c) un au men to en la ten den cia de pres crip ción de lo ra ze pam en el año 1999 y es pe cial men te en los me ses del año 2000 in clui dos en es - te es tu dio; y (d) una fal ta de ava les bi blio grá fi cos só li dos pa ra las con duc tas te ra péu ti cas adop ta das. Con clu sio nes: Se des pren de de es te es tu dio la ne ce si dad de de fi nir cla ra men te la ex ci ta ción psi co - mo triz (EPM) so bre la ba se de cri te rios fá cil men te iden ti fi ca bles y, de en ca rar es tu dios clí ni cos co rrec ta men te di se ña dos con el ob je to de ob te ner re sul ta dos de efi ca cia y se gu ri dad que pue dan sus ten - tar, en da tos ba sa dos en evi den cias, te ra péu ti cas ra cio na les. Pa la bras cla ve • ex ci ta ción psi co mo triz • diag nós ti co • tra ta mien to • es tu dio re - tros pec ti vo des crip ti vo • An te ce den tes La ex ci ta ción psi co mo triz (EPM) es uno de los más fre cuen tes mo - ti vos de con sul ta de la guar dia psi quiá tri ca. A pe sar de ello, aún hoy si gue sien do una en ti dad de ca rac te rís ti cas no de fi ni das y au - sen te en los ma nua les diag nós ti cos de uso ha bi tual en psi quia tría (DSM IV y CIE 10); mo ti vo por el cual, en tre otras ra zo nes, ca re - ce ría has ta el pre sen te de un tra ta mien to es tan da ri za do y ava la do por es tu dios de efi ca cia y se gu ri dad me to do ló gi ca men te acep ta - bles. A pe sar de ello, di fe ren tes au to res es ta ble cen que en pa cien - tes se ve ra men te agi ta dos el tra ta mien to de elec ción se ría el lo ra - ze pam en una do sis de 2 a 4 mg IM o de 0.5 a 2.0 mg IV (se re - quie re al me nos 2 mi nu tos pa ra su ad mi nis tra ción) ca da 20 mi nu - tos has ta lo grar la se da ción bus ca da y que, la apli ca ción IV, só lo de be rea li zar se en pre sen cia de per so nal en tre na do en re su ci ta - ción car dio rres pi ra to ria (5,6). So bre la ba se de es te co no ci mien to pre li mi nar se pue den a lle gar a de fi nir las si guien tes hi pó te sis: 1. No exis te un tra ta mien to cien tí fi ca men te va li da do pa ra el tra ta - mien to de la EPM. 2. El tra ta mien to y el diag nós ti co de los cua dros psi quiá tri cos pre - sun ta men te ca ta lo ga dos co mo EPM se ri ge por cri te rios per so na - les de los mé di cos tra tan tes. Ob je ti vos 1. Ana li zar la bi blio gra fía exis ten te a la fe cha so bre cri te rios diag - nós ti cos pa ra EPM y su tra ta mien to. 2. Des cri bir el tra ta mien to ad mi nis tra do en el Hos pi tal Mu ni ci pal Neu rop si quiá tri co de mu je res “Brau lio A. Mo ya no” a pa cien tes con diag nós ti co pre sun ti vo de EPM. Ma te rial y Mé to dos Pa ra la bús que da bi blio grá fi ca se uti li zó la ba se de da tos Med li ne (Na tio nal Li brary of Me di ci ne) en el pe rio do com pren di do en tre Ene - ro de 1966 y Ma yo de 2000 re la cio nan do los si guien tes cri te rios: EPM-diag nós ti co (psy cho mo tor agi ta tion - diag no sis) EPM-tra ta mien to (psy cho mo tor agi ta tion - treat ment) La can ti dad de ci tas apa re ci das no per mi tió dis cri mi nar la in for ma ción se gún ni ve les de je rar quía y obli gó a to mar y ana li zar to das las ci tas. Pa ra el aná li sis de los pa tro nes de con duc ta te ra péu ti ca uti li za dos FIGURA 1 FIGURA 2 CAN TI DAD DE ME DI CA MEN TOS UTI LI ZA DOS EN CA DA EPI SO DIO DE PRE SUN TO EPM ME DI CA MEN TOS UTI LI ZA DOS EN LOS PRE SUN TOS EPI SO DIOS DE EPM 16 // PSICOFARMACOLOGÍA


text:
Samaypata
Samaypata nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Santa Krus suyupi, huk llaqtam, Florida pruwinsyap uma llaqtanmi.
Saymaypata ñiqpiqa Samaypata pukaram, 1998 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
- Santa Krus llaqta: 100 km
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sach'akuna, Samaypata ñiqpi
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Samaypata.
- Samaypata munisipyu: yupaykuna, saywitu


text:
Joinville
Joinville llaqtaqa Brasilpi (Santa Catarina suyupi aswan hatun llaqta), Purtuyiskunap 1851 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 9 ñiqin pawqar waray killapi 1851 watapi
Joinville llaqtaqa 515 250-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Joinville.
- Munisipyu Joinville
- Diario ANotícia
- Circolo Italiano di Joinville


text:
Dan Quayle
James Danforth Quayle sutiyuq runaqa, icha Dan Quayle (* 4 ñiqin hatun puquy killapi 1947 watapi paqarisqa Indianapolis llaqtapi - ), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
TaytanːJames Cline Quayle; Mamanː Martha Corinne Pulliam.
Warmi: Marilyn Tucker.
Churinkuna: (3) Ben.
Alma mater: DePauw Yachay Sunturnin.
1989 watamanta 1993 watakama Hukllachasqa Amirika Suyukuna Umalliq rantip.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Dan Quayle.


text:
SESEIB shinallatik UNAE Hatunyachana wasiwan makikunata kushpa ishkayshima yachayta sinchyachishanin
Rómulo Antun paypak llamkakunawan tawka tantanakuy charirka ishkayshimi yachay sinchyachinkapak.
Ishkayshimi Killkanuku pushak German Flores Ishkayshimi Yachay pushakwan Nacional de Educación Hatunyachana wasimanta tantarirka shuk ninakushka aspinkapak shuktik killakunapi, kay ninakushkapi ishkayshimi yachayta ashawan sinchyachinkapak munankuna ashtawanpash shina wawakuna kuitsakuna wamprakunapish sumak yachachiy charichun.
Shinallatak Ishkayshimi Killkanuku pushak Rodrigo Mendieta Nacional de Educación Hatunyachana wasimanta tantarirkapish paywanka tawka yuyaykunata rimarirkakuna ishkishimi yachayta sinchyachishpa katichun.
SESEIB pushakka yupaychai nirka UNAE Hatunyachana wasiman ishkayshimi yachaymanta llamkasha nikpi, kay yanapayka sumak yachachiyukkunata kunka.


text:
Pachakutiq Inka Yupanki
Pachakutiq Inka Yupanki (Pachakutiq Yupanki ñisqapas, kastilla simipi: Inca del cambio del rumbo de la tierra, digno de estima) Inkakunap isqun ñiqin qhapaqninsi, Hanan Qusqup tawa ñiqin qhapaqnin karqan.
1438 watamanta 1471 watakama qhapaq inkas karqan. 1438 watapi K'ana runakunap Qanchi runakunappas yanapayninwan Chanka runakunata Yawarpampapi atirqan, suyunkuta Tawantinsuyuman hap'imuspa. 1460 watapi Wankakunata atirqan, 1470 watapitaq Chimukunata.
Taytanmi karqan Wiraqucha Inka, churinkunataq karqanku Amaru Inca Yupanqui itaq Tupaq Inka Yupanki
Ñawpaqnin inka qhapaq: Wiraqucha Inka
Qhipaqnin inka qhapaq: Tupaq Inka Yupanki


text:
TARPUK MANUKKUNA BNF KULLKIPAK WAWA KULLKIWAN YANAPARINKA
Kay Remisión de Intereses, Multas y Recargos Tributarios hatun kamachiyta 324 yupay tantaripi 109 apuchiwan arinirka, kaytaka mañashka kullkipak wawa kullkiwan yanaparichun País tantari rikuchishkami karka, shinallatak churashka kullkiwan, apachishka kullkiwan, yanaparinka, (BNF) kamachiywan wanachishka kullkitapash mana kunka.
Manarak atinakushpa, Gabriela Rivadeneira Mamallakta Tantanakuyta pushak, Rosana Alvarado Mamallakta Tantanakuyta kipapushak, País tantarimanta kamachiy killkakkuna, imashina kay kamachiy killkarikushkata riksichirka.
Shinami Rivadeneira Mamallakta Tantanakuyta pushak riksichirka, (BNF) kullki wasi mañachishkamanta wawa kullkita tikrachina, shinallatak churashka kullkiwan, yapachishka kullkiwan, yanaparinka, (BNF) kamachiywan wanachishka kullkitapash mana kunka.
Paymanta “Achka paklla runakuna, tarpukkuna ishkay waranka kullkita manun. Mamakullkimanta wawakullki kimsakutin mirarishkamanta tikrachinata mana ushashkachu”, shinami willarka.
Paymanta, Fausto Cayambe kamachiy killkak mushuk kamachiyta kaytami rikuchin, shinallatak churashka kullkiwan, apachishka kullkiwan, kullkita mañankapa kamachiywan katishka kullki, chayta tantachikpika (BNF) kullki wssi mañachishkamanta wawa kullkiwan 15 waranka kullkimi kan.
“Kay kamachiywan Ecuador llaktamanta runakunami yanaparinka, 95 patsarikmi 5 waranka mañashka kullkita charin”, shinami willarka.
Cayambe kamachiy killkak, kamachiy arinirishka pachamanta manu kullki allichirinka 180 punchami sirin nirka. “46 hunu kullkimi kan, chaytami imanikmanta hapishka kan. Kay kullki llakikunaka 98% patsakrimi pachamama wakllirishkamanta llaki kan: yaku nuyushka, usyaymanta, kurukuna, chay llakikunamantami uchilla tarpukkuna mañashka kullkita mana tikrachinata ushashka”, shinami rikuchirka.
Manukkuna mañashkatami tikrachinchik nishpa Cayambe kamachiy killkak willarka, 31 puncha, pawkar killa, 2015 watakama shuk samayta rurarka, shinami llakita allichirka. “983 watamanta manukuna tiyan, achka manukunami 2009 watamanta wanachishka”, shinami charirayarka.
Kay chani hawaka, Cayambe kay manu wawa kullkita kishpiychinaka 18 hunu dólar kullkimanmi chayan.
Kay kamachiywan, BNF kullkiwasipi tiksirishpa, Ministerio de Agricultura kamaywasipi tiksirishpa, shinami kullki wayakapi yallishkata kutintak kawsachinata mashkan.
Llankakkunapak Minkashka kayami llankay hawa mañaykunata chaskinka.
Kay Derechos de los Trabajadores y la Seguridad Social minkashka kaya 10:00 sayllamanta tantarinka, chaypika llankay hayñita llakichishka hawa mañaykunata wanaykunata chaskinka.
Kay Derechos de los Trabajadores y la Seguridad Social minkashka kaya 10:00 sayllamanta tantarinka, chaypika llankay hayñita llakichishka hawa mañaykunata wanaykunata chaskinka.
Kayta paktachinkapa Betty Carrillo minkashkata pushak, 96 yupay tantariman kayanka, kaytaka Función Legislativa Hatun kamachiypak, 27 nikipak 1, 2 yupaykunata hapishpa, Reglamento de las Comisiones Especializadas Permanentes y Ocasionales uchilla kamachiypak 8 niki 1, 2 yupayta hapishpa kayarka.
Kay kamachiykuna killkak Troncal llaktamanta llankakkunapak pushakkunata chaskinka, kamachiyta pakishpa paykunapak hayñita mashna watata llankashkamanta mana kullkita kushkatami wanayta churan.
Shinallatak “Decameron Ecuador” tampupi yallik watakunapi llankakkunata chaskinka, paykunami llankayta kukkuna hayñita pakishpa llakichishka hawa riksichinka.
Shukatak nikimanta rikushpa, kamachiy killkakkuna Ángel Rivero kamachiy killkak willashkata riksinkakuna, Autoridad Portuaria de Guayaquil 64 paya llankakkunapak llaki hawa riksichinka; katipika “Proyecto Hidroeléctrico Coca Codo Sinclair” llankak wasiman rishka hawa willanka.
RSA/pv/jc-kichwa


text:
2
Ri Dios can pa ruchojmil-wi nu'on juzgar
1 Pero rix nuwinak israelitas, ri ni'ij chi can man utz ta ri quibanon ri winak ri yebano quiri',* Mt 7:1; Lc 6:37 man utz ta ri ni'ij, roma rix xa quiri' chuka' niben, y romari' manak modo ni'ij chi can man jun imac. 2 Can keta'n chi ri Dios nuya' ruq'uiexel chique conojel winak roma ri mac ri jequibanon. Can anche'l niqui'en, quiri' xtu'on ri Dios quiq'uin. 3 Y cuando rix ni'ij chi yalan itzel quibanon ri winak ri niqui'en mac anche'l ri', y xa ja' quiri' chuka' niben rix; ¿ninojij como rix chi ri Dios manak xtuya' ruq'uiexel ri imac chuka'? 4 ¿Man ibanon ta como entender anchique roma ri Dios yalan utz iwiq'uin y anchique roma raja' can nucoch' (nucuy) mac y q'uiy ru-paciencia? Chiwech ka rix nina' chi can utz niben xabachique (xama'anchique) mac ri nijo' y raja' man jun anchique nu'on chiwe. Pero xa man quiri' ta. Raja' quiri' rubanon-pe iwiq'uin rix roma nrojo' chi niya' can ri mac. 5 Pero rix cof ibanon che ri iwánima. Man nijo' ta niya' can ri mac. Y roma quiri' niben, can nimol-apo ri castigo chiwij. Can xtika ri ru-castigo ri Dios pa iwi' chupa ri k'ij cuando raja' xtu'on juzgar. Roma raja' can pa ruchojmil-wi nu'on juzgar. 6 Roma can anche'l ri kabanon chikajunal, quiri' chuka' ri ruq'uiexel ri xtutzolej chake.* Sal 62:12 7 Xa jojcoch'on y siempre nakac'uaj jun c'aslen utz, ri Dios xtuya' chake ri c'aslen ri man niq'uis ta. Jari' ri xtuya' ri Dios chake roj ri can nakarayij jojbec'ue' chila' chicaj chi ronojel tiempo, anchi' xe sakil c'o y chiri' chuka' can nim xti'an chake. 8 Pero xa man jojniman ta che ri Dios, can xtika-wi ru-castigo pa kawi'. Y can nim ri castigo ri xtika pa kawi'. Quiri' xtakac'ulumaj xa man jojniman ta che ri nu'ij ri ketzij tzij, y xa ja ri man choj ta ri nakanimaj. 9 Can conojel winak ri yebano itzel tak ex, itzel ri ne'quic'ulumaj, y xte'quibana' sufrir. Na'ey xtika ri castigo pa quiwi' ri israelitas, c'ajari' pa quiwi' ri man je israelitas ta. 10 Pero conojel ri yebano ri utz, xquiebec'ue' chicaj anchi' xe sakil c'o, y nim xti'an chique; can xtic'ue' uxlanen pa cánima chi ronojel tiempo. Y ja ri israelitas ri na'ey xti'an quiri' chique, c'ajari' ri man je israelitas ta. 11 Roma ri Dios junan nu'on chake konojel.* Dt 10:17
12 Ri Dios can ruyo'n-wi ri ley chake roj israelitas; y xa naka'an mac, ri Dios can ja ri ley ri' ri nucusaj chi jojru'on juzgar. Pero ri winak ri manak ri ley re' quiq'uin y niqui'en mac, can xtika-wi chuka' ri castigo pa quiwi', pero manak xticuses ri ley ri' chiquij chi ye'an juzgar. 13 Ri winak ri xe niquic'oxaj ri nu'ij ri ley y man niqui'en ta ri nu'ij, can c'o quimac niquikalej chech ri Dios. Pero ri yebano y niquinimaj ri nu'ij ri ley, can man jun-wi quimac niquikalej chech. 14 Ri winak ri man je israelitas ta ri niqui'en ri nu'ij ri ley, más que reje' man quic'oxan ta anchique nu'ij, pero can k'alaj chi pa cánima can c'o-wi ri ni'in chique anchique ri utz y anchique ri man utz ta. Anche'l xa c'o ri ley pa cánima. 15 Anche'l xa can tz'iban ri ley pa cánima, y jari' ri ni'in chique anchique ri utz y anchique ri man utz ta. Y reje' utz nuna' ri cánima cuando ja ri utz niqui'en, y cuando man utz ta niqui'en, ri cánima can nibison. Reje' can quieta'n ri utz y ri man utz ta ri niqui'en. 16 Y can quiri' chuka' xtuna' ri cánima chupa ri k'ij cuando xquie'an juzgar. Can xtoka ri k'ij cuando xquie'an juzgar conojel winak y xtiyo'x ruq'uiexel ri quimac, ri xqui'en pa ewel y ri man pa ewel ta xqui'en. Y ri Dios can ja ri Jesucristo ri xtucusaj chi nu'on juzgar. Quiri' nu'ij ri utzilaj rutzij ri Dios ri nintzijoj.
Ri israelitas y qui-ley
17 Rix nuwinak, ri can yalan jixquicot cuando ni'ix israelitas chiwe, rix ninojij chi can xixcolotaj yan, roma ri Dios chiwe rix xuya-wi ri ley. Y chuka' yalan nina' roma ni'ij chi jix rutenemit ri Dios. 18 Rix jixtijox riq'uin ri ley, y romari' iweta'n anchique ri nrojo' ri Dios chi naka'an, y chuka' iweta'n anchique ri utz y anchique ri man utz ta. 19 Y rix ninojij chi can jixtiquier nic'uaj quibey ri man yetzu'n ta y niya' quisakil ri jec'o pa k'eku'm. 20 Ninojij chuka' chi can jixtiquier ye'itijoj ri winak ri man jun quieta'n, y ye'itijoj chuka' ri ac'uala'. Roma chiwe rix yo'n-wi ri ley ri c'o q'uiy no'j (na'oj) y c'o ronojel ri ketzij chupa. 21 Rix ni'ij chi ye'itijoj ri ch'aka chic. ¿Manak como nic'atzin chi nitijoj-ka-iwi' rix na'ey? Roma ni'ij chique ri ch'aka chi can man utz ta ri elak'. ¿Manak como jixelak' rix? 22 Rix ni'ij chique ri achi'a' ri c'o quixaylal chi can man tiquicanoj jun chic ixok, y chuka' ni'ij chique ri ixoki' ri c'o cachijlal chi can man quiebe riq'uin jun chic achi. Y rix ¿manak como niben quiri'? Rix ni'ij chi can itzel quietz'et ri dioses ri man je ketzij ta; xa quiri' ni'ij, ¿anchique roma nilek'aj ri c'o pa tak jay anchi' jec'o-wi ri dioses ri man je ketzij ta? 23 Can nina' chi jix nimalaj tak winak roma c'o ri ru-ley ri Dios iwiq'uin. Pero roma man niben ta ri nu'ij ri ley, ri winak ri man je israelitas ta itzel yech'o'n chirij ri Dios. 24 Romari' ri rutzij ri Dios nu'ij: Ri winak ri man je israelitas ta itzel yech'o'n chirij ri Dios,* Is 52:5 roma niquitzu' ri itzel tak ex ri niben rix israelitas. Quiri' tz'iban can.
25 Roj israelitas can banon ri circuncisión chake, y ri' yalan utz. Pero xa manak naka'an ri nu'ij ri ley, man jun nic'atzin chi banon ri circuncisión ri' chake; xa junan anche'l man banon ta ri circuncisión chake. 26 Y xa c'o jun achi ri man israelita ta y can nu'on ri nu'ij ri ley; chech ri Dios, ri jun ri nu'on quiri' anche'l xa can banon ri circuncisión che, más que man rubanon ta. 27 Ri achi ri can nu'on-wi ri nu'ij chupa ri ley, y man banon ta ri circuncisión che, ja raja' ri xtibano juzgar iwichi, y romari' nik'alajin chi rix ri man niben ta ri nu'ij ri ley, can man utz ta chi quiri' niben roma can pa ik'a' rix c'o-wi ri ley y chuka' banon ri circuncisión chiwe. 28 Can jix israelitas-wi y banon ri circuncisión chiwe. Pero man xe ta ri' nic'atzin chi nik'alajin chi jix rutenemit ri Dios; jix israelitas xe roma can quiri' xixalex y banon ri circuncisión chiwe, pero ri' xa pa ich'acul c'o-wi. 29 Roma chech ri Dios ri ketzij je rutenemit raja', ja ri winak ri ch'ajch'oj cánima. Reje' can banon ri circuncisión pa cánima. Ri circuncisión ri' ni'an roma ri Espíritu Santo y man ja' ta ri nu'ij chupa ri ley. Y ri winak ri banon ri circuncisión chique pa cánima, jari' ri can yeka chech ri Dios y más que man yeka ta chiquiwech winak.


text:
GABRIELA RIVADENEIRA ALLPAPACHAPI KASILLA TIYACHUN ARINISHKATA HAWAMAN CHURAN
Kay 23 Reunión del Foro Asia Pacífico (APPF) tantari tukuripi, willakkunapak ñawpakpi, Gabriela Rivadeneira Mamallakta Tantanakuyta Pushak, 17 Mamallaktakuna kaypi kashkata hawapi churarka, suyupi, allpapachapi alli kachun rimanakushkata hawapi churarka.
Kay 18 yuyarikunata surkushkata hatunyachishpa rimarka, sapan Mamallakta Tantanakuypak ukupi kay arinishkakunawan llankana, Canadá llakta tantaripi imashina llankamushkata rikuna nirka, suyupi llaktaywan kamachiy killkakkuna yanapashpa, shinallatak yachaypi, kawsay tarpuypi, amawtaypi, sumakruraypi, allikawsaypi llankana hawa rimarka.
Llakta ushay paktashkatapash maymutsurikni kan nirka, tukuy laya manchachiyta, tantarishpa wañuchikta supaycharka, kay llakikunapak ranti kasikayta wallpashun nirka.
Wiñarik yuyaykuna sakirin, imashina achka yuyayta charik allpapachapi tiyak llaktakunaman kullkita kuna, runakuna purinkapa hayñikuna, mana Mamallaktakuna kamanalla kankachu.
Pushanata yachay
Japón llakatamanta shamuk kamachik, Shigeru Tanaka, imashina pushak kanamanta rimarka, Gabriela Rivadeneira Mamallakta Tantanakuyta pushak, kay 23 Reunión del Foro Asia Pacífico tantarita pushashkamanta kushiyarka. Kay 22 tantariman chayashka, ishkayka APPF wiñachinkapa karka, kay Quito llaktapi akllashka tantarimi rikurin, Ecuador llaktamanta runakuna may sumak karka, ashtawankarin atinakuymanta alli karka.
Hatun yuyarikuna
Pay, Fernando Bustamante kamachiy killkak, Killkakkuna Pushak, arinishka 18 yuyarikunata, kaypi tantarishka Mamallaktakuna shuk yuyaytalla charishkatami rikuchirka. Kay 41 mushuk yuyaykunamanta 24 yuyaykunami Minkashka tantariman chayarka, wakin yuyaykuna chaytallatak nik kakpi ashalla tukun nirka.
Yuyaykuna hawa rikuchirka, arinishka yuyaykuna paktashkata, shina:
* Corea llaktapi kasi tiyachun, nuclear ayñita mirachi kallarin, llakikuna chay llaktapi tukurichun.
* Malasia llaktapi chinkarishka mintalak antankakunata pichashpa mashkakukkunaman kushikuyta kunchik, ashtawankarin 370 yupaywan pawak antankata mashkakukman kushikuyta kunchik.
* Chirikunuk rantinchirikuk hawa llakirikuna tiyakta.
* Kipa punchakuna Asia Pacífico llaktakunawan rantinchirishpa yanapay.
* Warmikunapak llakta ushay, chaypi kay, llaktaypi pushanata.
* Wakllirikuna ama tiyachun.
* Kapukchik sapita mushukyachinkapa yachayta, allikawsayta, amawtayta, suyupi sumakrurayta willana.
* Kay “Jalal” kaopuchik wasita mirachina, chayka kullki wiñachimi kanka, Religión Islámica iñipi tiksirishkami alli shunkuwan mintalana nisha nin.
* Uni watapak kasikaywan llakita allichishpa, Medio Oriente llaktakunapi kasikay tiyachun.
* Chapayta takankapa nishpa, kay Ciber kamay hawa, shukpaklla hayñi hawa rikuna.
* Ñapash llaki rikurikta, alli kawsay wakllirikta, ashtawanaka ébola unkuymanta anchurina.
* Mushuk manchachikkunata, tantarishpa wañuchikta takana; runakuna pushakta, llakichikta takana; kullkimanta, mintalay; shuktakkunatapash.
MG/pv/jc-kichwa


text:
Pocho Rospigliosi
Carlos Alfonso Rospigliosi Rivarola sutiyuq runaqa, icha Pocho Rospigliosi (* 23 ñiqin pawqar waray killapi 1930 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 13 ñiqin kantaray killapi 1988 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq Kurku kallpanchay willay kamayuqmi qarqan.
Warmiː Gladys Moyano.
Churinkunaː José Luis, Juan Carlos (*1957-†2009), Lucy, Luis Miguel (*1965-†2009).
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pocho Rospigliosi.


text:
Cambridge Yachay Suntur
Cambridge Yachay Suntur (inlish simipi: University of Cambridge) nisqaqa HQS Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Cambridge Yachay Suntur, 1231 watapi kamarisqa karqan.
Yachay suntur hatun runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cambridge Yachay Suntur.
- Cambridge Yachay Suntur: Tukri llika tiyaynin (inlish simipi)


text:
Giambattista Tiepolo
'Giambattista Tiepolo sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin pawqar waray killapi 1696 watapi paqarisqa Venezia llaqtapi - 27 ñiqin pawqar waray killapi 1770 watapi wañusqa Madrid llaqtapi), huk Italya mama llaqtayuq llimphiqmi qarqan.
Taytanː Domenico Tiepolo, Mamanː Orsetta Marangon.
Warmiː Maria Cecilia Guardi Tiepolo (1719 watapimanta)
Churinkuna̠ː (9) Giovanni Domenico Tiepolo, Lorenzo Tiepolo...
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giambattista Tiepolo.


text:
Ayu Ayu munisipyu
Ayu Ayu munisipyu (kastilla simipi: Municipio Ayo Ayo) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Jaruma pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Ayu Ayu llaqtam (647 llaqtayuq, 2001 watapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Francisco Macías Nguema
Mez-m Ngueme, Francisco Macías Nguema, sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1924 watapi paqarisqa Nsegayong llaqtapi - 29 ñiqin tarpuy killapi 1979 watapi wañusqa Malabu llaqtapi), huk Chawpipacha Khiniya mama llaqtayuq pulitiku.
1968 watamanta 1979 watakama kuti Chawpipacha Khiniyapa Umalliqnin qarqan.
Ñawpaq warmikuna: Clara Angue Osa / Mónica Bindang Ayong.
Churinkuna: 5 .
Yachaywasi: .
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Francisco Macías Nguema.
q


text:
5
Masapuɏʼn Mansasaggala Takuʼn Manguuway Si Mangulilan Apu Jesu Kristu
(Mat. 24:42-44; 2Pe. 3:10-13)
1 Susulud, lu mipanggop si timpuʼn makwaan cha alla, chakampun un masapuɏʼn isuɏatmi kan chikayu. 2 Ti tilataggammuyu un ha eɏgew un mangulilan Apu Jesus utla pita, ked isun chi umaliyan chi osaʼn man-aakaw si labi un achipun cha tagu maammuwan. 3 Lu gumatong chi timpuʼn mangibyeg-an cha tagu un mallin-awacha ya lappun manchalagencha, hachi magalatongan chi machusaancha. Ked isun chi sigeb chi umalak un byebyai. Ked achipuncha malisiyan chi machusaancha.
4 Ngim chikayuʼn susulud, lu chumtong chi hachiʼn timpu, achi kayu matataeg un isun cha achipun mamati. Ti chicha, isun chi iinggewcha si manggikbot, ked hachi mataagencha un isun chi mapukaw lu lumlok chi man-aakaw. 5 Chitakuʼn mamati, sililawan Apudyus chi somsomok taku ked isun chi padcha willu eɏgew chi iinggewan taku, chakampun un isun chi gikbot willu labi igew taku. 6 Ked hachi achipun taku otyan maluɏachen si ugalin cha achipun mamati un isucha lasusuyop, ngim masapuɏʼn lakasagala taku ya tingngeɏon taku long-eg taku. 7 Somsomkon taku un labi masuyopan cha tagu ya labi bo mabuukan cha kabubuuk. 8 Ngim gapu ta mamati taku isun chi padcha iinggewan taku, masapuɏʼn tingngeɏon taku long-eg taku ya popotpotan taku pammati taku un siya isun chi useɏon takuʼn mansolod. Ked ha man-aayat taku siya isun chi mambyetukung taku si lamlama taku un mataguwan taku ing-inggala. 9 Ti ha lanchutukan Apudyus kan chitaku, chakampun un malusaala kan chitaku ngim chilutukan chitaku ta matatagu taku si ing-inggala gapu kan Apu takuʼn Jesu Kristu. 10 Latoy si Jesus para kan chitaku ta makwaʼn makatagu taku kan siya, ulay lu langkakatoy taku willu sissiyaʼn matattagu taku si umaliyala. 11 Ked ituɏutuɏuyyuʼn man-asisegeg ya man-asituɏung ta kumoscheɏ kayu si allaʼn pammatiyu, un isun chi pin-ayu koon.
Cha Biyang Takuʼn Mamati
12 Awed bo pionmiʼn chawaton kan chikayuʼn susulud. Bibiɏu lu potgonyuʼn ustu cha mangkawakawachi kan chikayu. Chicha mangichaychaɏan ya mangibyegbyega kan chikayu mipanggop si pammatiyu kan Apu Jesus. 13 Ipailayu mampopotogyu ya ayatyu kan chicha mipagapu si kawachicha. Ya bibiɏu otyan chi mantitimpuyugenyu losan.
14 Alla bo cha uchum un ibyegami. Masapuɏʼn tudtuchuwanyu cha mantungatungangaw, segagonyu cha chummauy, tuɏunganyu cha lakapsut, ya ipailayu alusyu kan cha losan. 15 Lu awed mangwa si lawwing kan chikayu, achi kayu bumaɏos ngim pasigyu bibiɏuwon cha koonyu kan cha biɏunyu ya cha losan un tagu.
16 Pasig kayu otyan lagalas. 17 Pasig kayu bo malluwalu. 18 Ulay silu makwa kan chikayu, manyaman kayu kan Apudyus ti siya piola kan chikayu un lititimpuyug kan Kristu.
19 Achiyu tipochon chi pion chi Ispiritun Apudyus un ibyega kan chikayu. 20 Achiyu amsiwon cha ibyegbyegan cha propeta, 21 ngim masapuɏʼn paloklokanyu cha losan un litudtuchu taplu ammuwonyu lu tuttuwaʼn lampeɏpu kan Apudyus. Ked suɏutonyu cha bibiɏu 22 ya man-awichenyu cha losan un lawwing.
23 Chawatonmi kan Apudyus un puun chi lumin-awaan taku, ta ustu-ustuʼn papeɏkasola chikayu. Chawatonmi bo ta ayyuwalala somsomokyu, kalichodwayu ya long-egyu taplu lappun pulus machillawanyu si kasin Jesu Kristu un Apu taku umaliyan. 24 Si Apudyus un langayeg kan chikayu, koola cha alla, ti siya ked mantegochen.
25 Susulud, iluwaluwanyu yan chikami.
26 Pakumustaonyu cha losan un susulud taku utlat ta siya mangipaila un man-asiayat kayu.
27 Gapu si kalobbongak un lampeɏpu kan Apu Jesus, ibilinku kan chikayu un ibyasayu allaʼn suɏatku kan cha losan un susulud taku utlat.
28 Iluwaluk ta kacheguwan chikayu kan Jesu Kristu un Apu taku.


text:
Tajin niqanük' jun utziläj K'amaya'l
Ri taqel qataqanem, ja ri niqajikib'a' chi ri K'amaya'l jun aj chijun ajwinäq tob'äl, jaqäl chuqa' okel chi kiwäch konojel. Jun K'amaya'l ri nab'ey nuya' ruq'ij ri winäq, akuchi' ri winaqi' yetikïr nikitz'äq nikib'ït ri ketamab'al chuqa' ya'on q'ij chi ke, echajin chuqa' alaj kik'aslem.
Pa Mozilla, öj jun molaj chijun ajruwachulew k'ak'a' ajsamaj, ch'ob'onela' chuqa' nuk'unela', ri yojsamäj junam richin tik'ase' chuqa' okel ri k'amaya'l, ke ri', konojel ri winaqi' chi jun ruwachulew xtiya' rutzijol taq etamab'äl chi ke ri taq to'onela' chuqa' nuk'unela' taq k'amaya'l. Niqanimaj chi ri kito'ik winaqi' rik'in jun okel nuk'uche'el yalan k'o ruq'ij chi ninimär jun winäq chuqa' richin ri qak'aslem ri chwa'q kab'ij.
Tasik'ij ri Mozilla Manifesto richin nak'ül ch'aqa' chik taq rub'anikil taq retal chuqa' ruk'u'x taq tzij nikib'inisaj chi niq'i' ri taqel qataqanem.
-
Kak'uluman
Nikiya' q'ij chawe chi choj yato'on pa jalajöj taq k'ojlib'äl
-
Natab'äl
Akuchi' öj petenäq wi chuqa' achike rub'eyal xojapon akuchi' öj k'o wi
-
Taq Molna'oj
Ri taq wachinïk kitz'aqatisan temeb'äl, taq k'ayij chuqa' k'ak'a' taq samaj
-
Chanpomanem
Ri qach'akulal, qamolaj chuqa' ri qanimamolaj richin Mozilla


text:
Sveinn Björnsson
Sveinn Björnsson sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin hatun puquy killapi 1881 watapi paqarisqa København llaqtapi - 25 ñiqin qhulla puquy killapi 1952 watapi wañusqa Reykjavik llaqtapi) huk Islandya mama llaqta taripay amachaq pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama:.
Warmi: Georgia Björnsson
Churinkuna (?): .
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Sveinn Björnsson.


text:
“Qankuna testigosniy kankichej”
“[Jehová] nin: Qankuna testigosniy kankichej.” (ISA. 43:10.)
1, 2. 1) ¿Imatá uj testigo ruwan? 2) Telepi, radiopi, periodicopi ima, ¿imamantataj mana cheqata willakunchu? 3) ¿Imaraykutaj Jehová pichus kasqanta rejsichikunanpaj mana periodicotachu chayri radiotachu necesitan?
¿IMATÁ uj testigo ruwan? Uj diccionario nin: “Uj testigoqa imatachus rikusqanta, yachasqanta ima sutʼinchan”, nispa. Sudafricamanta, Pietermaritzburg llajtapi uj periódico 160 watastaña orqhokun, The Witness (Testigo) nisqataj sutikun. Chay periodicopaj jinapuni chay suteqa, imaraykuchus chay periodicoqa Jallpʼantinpi imaschus kasqanmanta cheqata willananpaj orqhokun. Chay periodicota rikhurichej nerqa: “Kay periodicoqa maychus kajtapuni willanqa”, nispa.
2 Llakikunapaj jina telepi, radiopi, periodicospi ima, mana tukuy imatapunichu cheqata willakun. Cheqa Diosmanta, ruwasqasninmanta ima manallataj cheqatachu willakun. Chayrayku Tukuy Atiyniyoj Jehovaqa profeta Ezequielnejta nerqa: “Tukuy naciones yachanqanku noqa [Jehová] kasqayta”, nispa (Eze. 39:7). Jehovaqa pichus kasqanta rejsichikunanpaj mana periodicotachu chayri radiotachu necesitan, imaraykuchus pachantinpi 8 millones jina testigosnin tiyapun. Paykunataj pichus Jehová kasqanta, imatachus ruwasqanta, imastachus kunan ruwashasqanta, imastachus qhepaman ruwananta ima willanku. Isaías 43:10 nin: “Qankuna testigosniy kankichej noqaj ajllakusqay kamachiypis”, nispa. Runasman willamuyta kausayninchejpi ñaupajman churaspaqa Jehovaj testigosnin kasqanchejta rikuchinchej.
3, 4. 1) Bibliamanta Yachaqajkuna, ¿maykʼajmantapachataj Jehovaj testigosnin sutiwan rejsisqas karqanku, imaynataj chay mosoj sutiwan kasharqanku? (23 paginapi dibujota qhawariy.) 2) ¿Ima tapuykunamantaj kutichisun?
3 Diospa sutinwan rejsisqas kasqanchejqa ni imawanpis kikinchakunchu. Imaraykuchus payqa ‘wiñaypaj Rey’, pay kikin nin: “Kay suteyqa wiñaypaj kay sutiwantaj rejsisqa kasaj wiñaypa wiñaynintimpaj”, nispa (1 Tim. 1:17; Éxo. 3:15; Eclesiastés 2:16, kikinchay). Kay 1931 watapi Bibliamanta Yachaqajkunaqa Jehovaj testigosnin sutiwan rejsisqas karqanku. Paykunamanta ashkhastaj cartasta apacherqanku chay mosoj sutitawan rejsisqa kasqankumanta may agradecesqa kashasqankuta rikuchinankupaj. Canadá suyumanta uj qotuchakuy uj cartata apacherqa, chaypitaj nerqa: “May kusisqas kashayku Jehovaj testigosnin sutiwan rejsichikunaykumanta, chay sutita jatunchanaykupajtaj mayta kallpachakuyta munayku”, nispa.
4 Jehová sutiwan rejsisqa kasqanchejta, ¿imaynatá jatunpaj qhawasqanchejta rikuchisunman? Isaías librota leeshaspa, ¿atisunmanchu sutʼinchayta imaraykuchus Jehovaj testigosnin sutiwan rejsisqa kasqanchejta?
ÑAUPA TIEMPOMANTA DIOSPA TESTIGOSNIN
5, 6. 1) ¿Imaynatá israelita tatas Jehovaj testigosnin kasqankuta rikucherqanku? 2) ¿Imatawan israelita tatas ruwarqanku, imaraykutaj kay tiempomanta tatas paykuna jina ruwananku tiyan?
5 Jehovaqa Israel llajtata ajllarqa testigon kananpaj. Sapa uj israelitataj Jehovaj testigon kasqanta rikuchinan karqa (Isa. 43:10). Sutʼincharinapaj tatasqa wawasninkuman Jehová ñaupa tiempopi kamachisninpaj imastachus ruwasqanmanta yachachinanku karqa. Imaynatachus Pascuata ruwanankuta kamachishaspataj, Jehová nerqa: “Sichus maykʼajpis wawasniykichej tapusonqachej: Qankunapajqa imatataj kay ruwasqaykichej niyta munanri? nispa, chayqa qankuna ninkichej: Kay uywaqa Pascua jaywana Tata Diosmanta yuyarikunapaj. Maypachachus israelitas Egiptopi kashajtinku, egipciosta Tata Dios wañurachisharqa chaypacha, payqa pasallarqa israelitaspa wasisninkuta. Ajinamanta ayllusninchejta salvarqa, nispa ninkichej”, nispa (Éxo. 12:26, 27). Tatasqa sutʼinchayta aterqanku wawasninkuman Faraón israelitasta mana kachayta munasqanta Diosta yupaychanankupaj. Faraón nerqa: “Pitaj kasqa chay Tata Dios, noqa paypa nisqanta kasunaypaj, israelitastataj rejta saqenaypaj?”, nispa (Éxo. 5:2). Tatasqa wawasninkuman willarqanku Jehová imaynatachus Faraonpa nisqanman kutichisqanta, Jehová Tukuy Atiyniyoj kasqanta imaynatachus tukuyman rikuchisqanta ima. Jehovaqa Egiptota 10 ñakʼariykunawan castigarqa, israelitastataj Faraonpa makinmanta Puka Qochapi salvarqa. Israelitasqa rikorqanku Jehová cheqa Dios kasqanta, nisqanta juntʼasqanta ima.
6 Israelitasqa Jehovaj testigosnin kayta may jatunpaj qhawarqanku. Paykunaqa, wawasninkuman, wata runasninkuman ima Jehová imastachus llajtanrayku ruwasqanta willarqanku. Chantapis yachachillarqankutaj Jehovaj kamachiykunasninman jina llimphu kausayniyoj kanankupaj. Jehová nin: “Qankunaqa juchamanta tʼaqasqa may santos kaychej, imaraykuchus noqa Señorniykichej Tata Diosqa may santomin kani”, nispa (Lev. 19:2; Deu. 6:6, 7). Kay tiempomanta tataspis israelita tatas jina ruwananku tiyan. Wawasninkuman yachachinanku tiyan Diospa sutinta jatunchanankupaj jina kausakuyta (Proverbios 1:8; Efesios 6:4 leey).
7. 1) Jehová israelitasta bendicejtin, ¿imatá naciones rikorqanku? 2) ¿Imastataj ruwananchej tiyan Diospa sutinwan rejsichikusqanchejrayku?
7 Jehová Diosqa, israelitasta Payta kasukusqankurayku bendicerqa. Chayraykutaj “tukuy naciones” rikorqanku Jehová llajtanta jarkʼashasqanta (Deu. 28:10). Llakikunapaj jinataj israelitasqa Diospa kamachiykunasninta pʼakiyta qallarerqanku. Sutʼincharinapaj, Canaanpa diosesninkuta yupaychasqankurayku, may sajrasman tukorqanku, wawasninkutapis ninapi qʼolacherqanku, wajcha runastapis ñakʼaricherqanku. Chaytaj rikuchiwanchej mana paykuna jina ruwanata. Astawanpis kallpachakuna Jehová jina imatapis ruwanapaj, sutinwan rejsichikusqanchejrayku llimphu kausayniyoj kanapaj ima.
“UJ MOSOJ IMATA RUWASAJ”
8. ¿Imatá ruwanantataj Jehová Isaiasman kamacherqa, chantá imatá Isaías ruwarqa?
8 Jehovaqa, Isaiasnejta israelitasman willarqa Jerusalén thuñisqa kananta, llajtanta waj suyu wata runata jina apakapojta saqenanta ima. Chantapis Jehovaqa “uj mosoj imata” ruwananta, llajtan kacharichisqa kananta ima nerqa (Isa. 43:19). Jehovaqa yacharqa israelitas sajra ruwayninkumanta mana pesachikunankuta, Isaiastajrí israelitas mana pesachikojtinku imapichus rikukunankuta willallarqapuni. Chantapis payqa yachayta munarqa israelitas maykʼajkamachus mana kasukunankuta. Diostaj payman nerqa: “Kayqa kanqa llajtas chinkachisqa kanankama, mana uj runayoj kanankama, wasis ni piniyoj kanankama, chay campospis chʼimpacha qhepakunankama”, nispa (Isaías 6:8-11 leey).
9. 1) ¿Maykʼajtaj juntʼakorqa Isaías imatachus Jerusalenmanta nisqan? 2) ¿Imaraykutaj rijchʼarisqallapuni kananchej tiyan?
9 Isaiasqa profeta jina 46 watasta jina llankʼarqa. Qallarerqataj profeta jina llankʼayninta rey Uziaspa qhepa kaj wata kamachiyninpi, 778 watapi jina Jesús niraj jamushajtin. Llankʼaynintataj tukucharqa 732 watapi Ezequías kamachiyta qallarishajtin. Chaymanta qhepamantaj Jehovaqa Jerusalén llajta 607 watapi thuñisqa kanankama willachillarqapuni. Jehovaqa israelitasman ashkha watas ñaupajmantaña willacherqa imapichus rikukunankuta. Kunanpis Jehovaqa llajtannejta willachishan imachus qhepaman kananta. Kay Torremanta Qhawaj revista ñaupaj kutirayku orqhokusqanmantapacha 135 watasña kashan. Chaymantapachataj willan Satanaspa kamachiynin tukukuyninmanña chayashasqanta, cuentanmantataj Cristo Waranqa Watasta Kamachiyta qallarinanmanta ima (Apo. 20:1-3, 6).
10, 11. Babiloniapi kaj israelitas, ¿Isaiaspa ima nisqantataj juntʼakojta rikorqanku?
10 Wakin judiosqa Jehovata kasukuspa babiloniospa atiyninman churakorqanku. Chayraykutaj Jerusalén llajta thuñisqa kashajtin mana wañorqankuchu, astawanpis Babiloniaman wata runasta jina aparqanku (Jer. 27:11, 12). Israelitasqa Babiloniapi 70 watastaña kashaspa Isaiaspa nisqanta juntʼakojta rikorqanku. Pay nerqa: “Israelpa Santo Kaj Diosnin, preciowan kacharichisoj Tata Diosqa ajinata nin: Qankunarayku Babiloniaman runasta kachasaj, Babiloniamanta runastataj ayqechisaj”, nispa (Isa. 43:14).
11 Kay profeciaqa tʼukunapaj jina juntʼakorqa. Kay 539 watapi octubre killa qallariyta, uj chʼisi Babiloniamanta rey, sumachaj runasnin ima Diospa templonmanta suwasqanku qori vasospi vinota ujyarisharqanku diosesninkuta yupaychaspa. Paykuna ujyanankukamataj, Mediamantawan Persiamantawan soldados Babilonia llajtaman japʼikapunankupaj yaykuykorqanku. Kay 538 chayri 537 watapi Persiamanta rey Ciroqa, Babiloniapi kaj judiosta Jerusalenman kutipunankuta, Diospa templonta watejmanta sayarichinankuta ima kamacherqa. Tukuy chayta Isaías nerqa, chantapis Jehová llajtanta pesachikusqanrayku kutipushajtin jarkʼananta nillarqataj. Jehovataj paykunata “ajllakusqay ayllu [...] mayqentachus noqapaj ruwarqani jatunchanawankupaj, chay” nispa nerqa (Isa. 43:21; 44:26-28). Israelitasqa Babiloniamanta Jerusalenman kutipuspa, Diospa templonta sayarichispa ima, sutʼita rikorqanku Jehová cheqa Dios kasqanta, nisqanta juntʼasqanta ima.
12, 13. 1) ¿Pikunataj israelitasman Diospa Templonta watejmanta sayarichishajtinku ujchaykukorqanku? 2) Waj ovejasmanta kajkuna, ¿imayna kausayniyojtaj kananku tiyan, ima suyakuyniyojtaj kanku?
12 Israelitas Jerusalenman kutiytawan Diospa Templonta watejmanta ruwasqankutawan, ashkha waj llajtayojkuna Diosta yupaychanankupaj paykunaman ujchaykukorqanku. Aswan qhepamantaj “waj runaspis [...] judiosman tukorqanku” (Esd. 2:58, 64, 65; Est. 8:17). Kay tiempomanta ajllasqa cristianos pikunachus “Diospa nacionnin Israel kanku” chaykuna, “may chhika” runasmanta kajkunawan khuska Diosta yupaychashanku (Apo. 7:9, 10; Juan 10:16; Gál. 6:16). Iskaynin qotustaj mayta kusikunku Diospa sutinwan rejsisqas kasqankumanta.
13 Jesucristo Waranqa Watasta Kamachishajtin, may chhika runasmanta kajkunaqa may kusiywan wañuymanta kausarimojkunaman willarenqanku, imaynatachus Jehovaj testigosnin jina Satanaspa pachanpa tukukuynin tiempopi kausakusqankumanta. Chaytataj ruwayta atenqanku kay tiempopi Jehovaman cheqa sonqos kaspa, llimphu kausayniyoj kaspa imalla. Diospa munayninman jina kausanapaj kallpachakojtinchejpis pantanchejpuni, chayrayku sapa pʼunchay Diosmanta perdonta mañakunanchej tiyan. Llimphu kausayniyoj kanapaj kallpachakuspaqa, Jehovaj sutinwan rejsichikusqanchejmanta mayta agradecekusqanchejta rikuchisunchej (1 Juan 1:8, 9 leey).
¿IMA NIYTA MUNAN DIOSPA SUTIN?
14. ¿Ima niyta munan Diospa sutin?
14 Diospa sutinwan rejsisqas kasqanchejta jatunpaj qhawanapaj, imatachus Diospa sutin niyta munasqanpi tʼukurina. Diospa sutin “Jehovaqa” hebreo qallumanta tijrachikun, chay sutitaj “imamanpis tukun” nispa tijrachikullanmantaj. Chayrayku nisunman Diospa sutin “Pay Imachus Necesitakusqanman Tukun” niyta munasqanta. Jehová ajllarqa sutinta imaynachus Pay kasqanta yachananchejpaj. Pay tukuy imata ruwaj Dios, imatachus ruwananta nejtin ni pi munayninta juntʼananpaj jarkʼayta atinchu, ni Kuraj Supaypis.
15. ¿Imatá Jehová Moisesman nerqa, imatá chay rikuchiwanchej? (“Jehová suti” nisqa recuadrota qhawariy.)
15 Jehovaqa Moisesman imachus sutin niyta munasqanmanta astawan sutʼincharqa. Llajtanta Egiptomanta orqhomunanta kamachishaspataj Moisesman nerqa: “Noqa kani pichus kani chay”, nispa. Chantá nillarqataj: “Nillankitaj israelitasman: Noqa kani nej Dios qankunaman kachamuwan”, nispa (Éxo. 3:14). Jehovaqa imachus necesitakusqanman tukun munayninta juntʼananpaj. Chaytataj rikucherqa israelitasta kacharichishaspa, imaraykuchus Jehovaqa israelitaspaj Kacharichejninku, Jarkʼajninku, Pusajninku, tukuy imata Qojninku ima karqa.
JEHOVAMAN AGRADECEKUSQANCHEJTA RIKUCHINA
16, 17. 1) ¿Imaynatá Diospa sutinwan rejsichikusqanchejmanta agredecesqa kasqanchej rikuchisunman? 2) ¿Imatá qhepan yachaqanapi ukhuncharisun?
16 Jehovaqa, kasqan jinallapuni. Sutintaj yuyarichiwanchej Pay imachus necesitakusqanman tukunanta llajtanta jarkʼananpaj. Sutʼincharinapaj, tukuy ima necesitasqanchejta qowanchej sapa pʼunchay kausakunapaj, creeyninchejpi sinchʼi sayasqa kanapaj ima. ¿Imatawan Diospa sutinmanta yachakusunman? Jehovaqa ruwasqasninta munayninta juntʼananpaj imachus necesitakusqanman tukuchiyta atin. Sutʼincharinapaj, Jehovaqa munayninta juntʼananpaj kay pachapi testigosninta apaykachashan. Noqanchejnejta munayninta juntʼashasqanta yachayqa, Payta jatunchananpaj jina imatapis ruwanapaj tanqawanchej. Hermano Kårepi tʼukurina, payqa 84 watayojña, 70 watastañataj Jehovata Noruegapi sonqo kʼajaywan sirvishan. Pay nin: “Bibliamanta yachachiytaqa jatunpaj qhawani, maytataj kusikuni runas Bibliaj nisqanta entiendespa kusikusqankumanta. Sonqo juntʼasqa kani Jesuspa wañuyninrayku juchamanta, wañuymanta ima kacharichisqa kayta atisqanchejmanta, paraisopi wiñay kausayta tariyta atisqanchejmanta ima sutʼinchaspa”, nispa.
17 Wakin lugarespeqa mana tariyta atillanchejchu Diosmanta yachakuyta munajkunata. Chaywanpis hermano Kåre jina mayta kusikunchej Diospa sutinmanta yachakuyta munajta tarispa. ¿Imaynatá Jehovaj testigosnin kashaspa, Jesuspa testigosnin kayta atillasunmantaj? Qhepan yachaqanapi chayta ukhuncharisun.


text:
Urbanu VIII
Urbanu VIII, Urbanu pusaq ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. VIII, Italya simipi: Papa Urbano VIII) Maffeo Barberini sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin ayriway killapi 1568 watapi paqarisqa Firenze llaqtapi - † 29 ñiqin anta situwa killapi 1644 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.
1623 watamanta 1644 watakama 235º Tayta Papam
Taytaː Antonio ; Mamaː Camilla Barbadori
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Urbanu VIII.
- Urbanu VIII - Vatican.va
- Catholic Hierarchy


text:
Ima kaqwampas chaywampas ima qawampipas… ¡Kusi Raymi!
2021 wata tukuyninman chayarun. Suni hinallataq qukman niraq wata, mana kay Covid-19 hatun unquy raykullachu aswanqa sapa kutilla política nisqan sasachakuy kasqan rayku, kamachikuq mana may risqanman yakuyyninwan chaynallataq kamachikuqwan mana tupaq umalliq qarquy munaqwan, iskayninku manay niraq ruwaqkuna.
Chaynapi, kay Bicentenario de la Proclamación de la Independencia de la República nisqan mana imallawan purirun; aswanqa, campaña electoral nisqanmanta hinallataq musuq kamachikuqpa punta killakunallapi, llumpay alliqman rikunamanta chaynallataq qatiqninkunapawan pawariramun llaqtapa ñawpaq mana yuyaymanayninkuna: usuchinakuy, millanakuy chaynallataq sarutyanakuy. Ichuqman riqkunamantañataq Ejecutivo nisqan ukunpi kaqmanta, yapamanta huñurirunku aslla runakuna kamachikuyta aparinankupaq, kikinku pura aysanakuspanku chaynallataq masi masinkunallata akllaspanku, kay iskay ñankunam aparin mana allin ruwaykunaman kay Repúblic nisqan wiñay kawsaymanta puni.
Chaywampas, peruanukuna chaynallataq peruanakuna lliw sasachakuykunata atiparunchik unquy kaqmanta, qullqi kaqmanta chaynallataq política kaqmantapas. Chaynapi, kay hatun unquy manaraq samariyta quwachkaptinchikpas, imakunatapas yuyaymanachkanchik chaynallataq kallpanchakuchkanchik. Pikuna manaraq vakunakuqkunapas – ima raykupas- kunan ruwarunku kamachikuq allinta unancharuptin chay carnet de vacunación nisqanta qawachikunapaq ima ruwanapaqpas may yaykunankupaqpas. Kay ruwaykunawanmi qawachkanchik llaqtarunakuna imaynas suyachkan Estado kamachikuykunata kallpanchananta lliwta kaqkamalla waqaychanampaq. Hina chaynatam nichwan kay SUNEDU nisqanmanta achka runakuna allinta amachachkan chay mana allin ruway munaqkunamanta pikunam kay Ley universitaria nisqanta allin puririsqanta qipachiyta munachakanku.
Kay wata tukynin kallapiña, Noticias SER ñawinchaqninkunaman chayachikamun ancha riqsikuyniykuta. Watapaq ruwasqaykuta yapamanta waqaychasaqku suyu ukumanta puni allin willakykunata chaynallataq tukuy niraq rimaykunata chayachinaykupaq ima kaqmantapas chaykuna mana allin qawarisqa kaqmanta. Kay 2022 watapi suyaniku hinallaraq puririysiwanaykikuta imayna kay chunka wata hinaña.
¡Kusi raymi qamkunapaq!
El Editorial de Noticias SER es traducido por Enma Díaz


text:
Buscar este blog
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones
NARRATIVA QUECHUA ACTUAL DE BOLIVIA / La escritura desde otros territorios
Pablo Landeo Muñoz[1]
JINÉS CORNEJO ENDARA, al publicar el extenso relato Saqapa (2013), hizo una de las mayores contribuciones en toda la historia literaria quechua de Bolivia. En efecto, Saqapa[2] / El cascabel, es un cuento memorable con el que por vez primera me enfrenté al quechua de Bolivia, en la variante de Amarete, Hatun Ayllu donde nació Jinés. La lectura inicial fue difícil, luego vinieron las relecturas para comprender el texto, sin acudir a la versión española; el placer y las experiencias emotivas, fueron intensos, es decir, una recompensa merecida al esfuerzo.
Se desconoce la suerte de Saqapa en Bolivia. Quienes estamos vinculados a las literaturas en quechua, nada sabemos de la suerte que tuvo este libro. A mi entender fue una oportunidad desaprovecha por quienes dicen impulsar la educación intercultural bilingüe, desde las literaturas andinas, pues pudo haberse discutido y reorientado el destino de este programa educativo y de la propia literatura en quechua de Bolivia. Saqapa es un relato histórico asociado a la memoria colectiva de los ayllus quechuas, es también un relato de aventuras donde el personajes principal debe enfrentar una seria de adversidades para restituir al ayllu, la semilla del maíz que desaparece por acción de ciertas enfermedades, que simbólicamente podría aludir a la modernidad y sus hábitos alimenticios que condenan al olvido las tradicionales formas de alimentarse en los Andes. Saqapa es también identidad porque habla de los hombres quechuas de Bolivia, de sus usos y costumbres, de sus leyendas y ficciones. En el país altiplánico, a la fecha, se produce y publica literatura quechua con cierta regularidad; sin embargo, ella es sosa, carente de vitalidad argumentativa, incapaz salir de los espacios comunes; plena de neologismos innecesarios, responde a los intereses políticos actuales.
Atuqpa Chupan[3] tuvo la satisfacción de contar con una colaboración de Jinés Cornejo Endara que fue publicada en el N° 4, se trata del cuento “Kiristianu tiwla” / “El zorro que se hizo cristiano”. Contestatario, lúcido y sin ataduras a clase política alguna, Jinés aprovecha de personajes literarios como el zorro, la lechuza, etc. para satirizar y descubrir la realidad de nuestras sociedades andinas (no únicamente boliviana, sino andina, en general). En este contexto, la religión católica no se salva de las pullas de Jinés porque ella es responsable histórica de muchos males que nos carcomen la consciencia y el pensamiento. El cuento propone finalmente, que seamos igual que la lechuza, del cuento de Jinés, capaces de reflexionar y cuestionar el sistema social imperante, aun desde nuestra supuesta oscuridad.
Jinés Cornejo habita en París, desde hace mucho tiempo; gran conversador, irónico y siempre rebosante de humor. A los nueve años lo matricularon en una escuela primaria de Charazani (departamento de la Paz), donde sufrió las consecuencias de la escuela en castellano, cuando su lengua materna era el quechua. Ahora recuerda con humor muchos pasajes de su infancia, escribe en su lengua materna y anuncia la próxima publicación de su novela Sapa Chiwanwaya. Nos dice que escribe en quechua para nunca dejar de sentirse un hombre de los Andes. Esta es una oportunidad para conocer el espíritu contestatario de Ginés y saborear de su buena literatura.
[1] Pablo Landeo, co-fundador y director de Atuqpa Chupan Riwista. En 2016, publicó Aqupampa / Arenal, para el Perú, la primera novela en quechua, sin traducción al español. A la fecha se desempeña como profesor de quechua en el Instituto Nacional de Lenguas y Civilizaciones Orientales, en París.
[2] Ginés Cornejo Endara. Saqapa / El cascabel. Edición, quechua-español, traducción de Lydia Cornejo y Janet Toranzo. Plural Editores. Bolivia, 2013; 96 pp.
[3] Jinés Cornejo Endara. “Kiristianu tiwla”, en Atuqpa Chupan Riwista, Wata 4, Yupa 4. Lima 2016-2017, pp. 42-43.
Kiristianu tiwla
Jinés Cornejo Endara
Athun ayllumantas Tukuqa sipas taripaq llaqta wayq’uta purikuq. Chay ñanpis uq tatawan tupaykuq, qhawariq. K’ita ripuq Tiwlallatas ñawinpiqa rikhuriq. Tukuqa:
–Tiwla, imatataq kaypiri ruwachkanki? Ñuqaqa “maytachá ripun” niykimariqa –niq
Tiwlataqa.
–Manan, chana, kaypin yachakupuni. Tatakuran uywakupuwan, kastilla simiyuq, kiristianu runan kapuni –nispa willarikuq.
Tukuqa:
–Imataq kiristianuri? –nispa tapurikuq.
Tiwlaqa niq kasqa:
–Risawan suti jap’iqaq runan kiristianuqa. Ñuqapas José kapuni, liyta, qillqayta yachaqachipullawankutaq. Kunantaq katikistata chayaykuchiwanku salqa runakuna kiristianuman kutichinaypaq. Minchhan Athun ayllumanpas lluqsimusaqku Jisukiristu riqsichiq, kayjina kurustan apamusaqku –nispa qulqi kurusninta kunkanmanta aysarqurispa rikurichiq–. Qantapas ñuqan llaqtamasiytajina kay kurusniyta much’aykurichispa sutichaykusqayki. Manañan “Q’illu Ñawi Tuku” nisunkichiqchu, “Paloma de Oro” kapunki. Usqullupas “Gato Felino” kapullanqataq.
Tukuqa sunqu nanasqas tiwlataqa qhawariq:
–Imaynataq chayna rikch’aq simikunata niwanki? Kunitan Usqulluman chay simi rimasqaykita willaykumusaq, jap’irquchisqayki. Tukuy runaq rikusqan warkuykuchisqayki. Ama chhaynakunata t’anpayawaychu! –nispa phiñaykukuq.
Tiwla:
–Tata, sipichiwaypas ñak’achiwaypas, ñuqaqa mana jayk’aqpas wañusaqchu. Diospaq wawanmi kapuni –niq.
Tukuqa:
–Imaninki? Willamullasaq ari –nispa askichakuq.
Tiwlaqa:
–Chana tata, amaraq siqaychu –nispa jap’iykuq–, qanqa atuqyakusqayta yuwachkanki! Maypi tiyasqaytapas rikurichimusqayki –nispa tatakuraq mana yachasqan inlismanqa pusaykuq.
Santukunata kuruskunata tatakuraq misanan p’achakunata kanpanillata ima qhawachiq. Tukuqa pasta uya santukunata kurusta rikuspaqa ukhuntas “ras ras” niq. Inlis sukumallata uyarispaqa ña jap’isqatas yuwakuq.
–Jaku! Jaku tiwla! Tatakurataq jap’iwaswan! –nispa mancha-mancha phawarqumuqku.
Tiwla astawan Tuku mancharichinapaq tatakuraq muyu ispijunta pakamanta apaqarqumuspa inlis punkupi kaymantajina tukuq uyantaqa qhawaykuchiq. Tukuqa uyanta rikurqukuspaqa chhiqatas mancharikuq:
–Chuy, muru alqu! Imawantaq chhaynata yanawanki? Imatataq apaykachanki? Imatataq rikuchiwanki? Ñawiytaraq ch’amakachiwanki! –nispa thuruchakuspa Tiwlamanqa jayt’anapaq p’inkiq.
Tiwlaqa: –Ama! Ama chana! Phukllapayarichkaykin –asispa ispijutaqa karumantajina rikurillaqtaq.
Tukuqa sunqunpis: –Imaynatan qichurquyman? –nispa muchphaykuchkaq.
Tiwlaqa jinapis: –Kayqa ispijuqa chana, qanpas makiykiwan qhawarikuy –nispa chinpaykuq.
Tukuqa ispijutaqa p’anaq jap’iq qichurquq, phawarichiq. Tiwlaqa: –Imanantaq? Chana tata, ama qichuwaychu! Manan ñuqaqtachu, tatakuraq ispijunmi. Angelito mío, Paloma de Oro, no me pongas en penitencia –nispa qasipuni waxakuq.
Tukuqa uqta wichayta chinkaykuq. Athun aylluman lluqsispas Usqulluta ispiju k’anchaywan tuta paqariyta machkhaq. Tukuqa Usqulluta mana tarispas paqariysiychiña lluqsimuyta puñunan machayta chayapuq. Usqulluqa:
–Pitaq chayamun? Qanchu kanki chana tata? –nispa rikch’arirquq.
Tukuqa: –Arí tatay! Ñuqan kani, chaytukuyta machkhayki, kaypimá kachkasqankí! K’ita tiwlawanmi llaqta wayq’upi tuparqumuni. Tatakurakuwanmi tiyapusqa, kastilla simiyuq, kiristianun iman kapusqa. Kayjina machay inlisman iman pusaykuwan! Santukunata kurusta rikuchiwan. Kay ispijuwan iman uyamanta k’anchaykuchiwan, chaytan qichurqumuni. Qanpas uyaykita qhawarikuy –nispa ispijutaqa Usqulluman jaywaq.
Usqulluqa ispijuta jap’iq, uyanta qhawarikuq. Tatakuraq ispijuntaqa urayta richiq, ispijuqa “llip’iq llip’iq” t’ikrarikuspas urayta chinkaykuq.
–Tata, chay yachamusqayki simi manan allinchu. Imaynataq athun ayllupi tiyakuq runari kiristianumanri kutiswan? Chay simiykita q’ala runaman willamusaq. Waxarikumusaq: “Q’aya p’unchaysi tatakurakuna llaqtamanta lluqsimunqa, warak’ayuq, k’aspiyuq sayarimuychiq! Rumi ch’iqchi chay mistikunata qatirisun! Chay muru chupa k’ita Ch’uñulutataq alqukunawan jap’iykuchisun! Iskaynin ninrinta qallunta mururparisun! Uqtawan manaña mistikunawan k’uskinakuqta ruwarqusun. Ima kaqtinqa Ankan qaparinqa, sayarimunkichiqpacha. Imaynataq santukunawan kuruswanri pachamamatari qhillichachiswan, kiristianumanpas kutiswan?” niykumusaq. Q’ala ñuqapi iñiqkunaman, Usqulluqa usqullun ichaqa kani! –nispa phiñaykukuq.
Tukuqa: –Jinapuni tatay! Sayarichimuy! Kay pachamamanta phurmuq wawajina jark’akusun –nispa astawan q’apachaykuq.
Usqulluqa nisqanjinapunis waxarikumuq, q’ayantintaq apachita patapi Ankapiwan suyaykumuqku. Usqulluwan ankawanqa pakamantas ñantaqa qhawaqku. Ñawinkupis Tiwla ñaypaqta qhawarqumuq, qhipantataq iskay silla mulakunaqa qhawarqumuqllaq. Usqulluqa allinta qhawariq.
–Anka, askichakuy! Jaqayñapuni chinpamunqaku! Puriy! Willamuy! “Jamuchkankun” nimuy! –nispa kacharparimuq.
Tiwlaqa ñaypaqtas Athun ayllumanqa kurusta rikuchikumuspa kanpanillata chinliqichispa qhawarqumuq. Jinapis rumi ch’iqñiqa jatariq. Tiwlaqa qasipunis “Ñuqan kani, diospaq wawantan pusamuchkani, chaytataq wañurquchiwaqchiq!” nispa waxakuchkaq. Jina waxakuchkaqta alquwanñataq kachaykuqku. Tiwlaqa alqukunaq jap’isqan kurusta wikch’uspa kanpanilla aysarisqa phawariq, mach’a apachitata chinkaykuq, tatakurakunataq ñanta pantaspa Apurwaya wichayniqta chinkaykullaqtaq. Kiswarayuq panpapi k’aq k’aqñataq iskayninkuta jap’irquq. Tatakura qatiq runakunaqa warmi p’achayuq ayakunatas aysariqku. “Imaynataq kaykunari?” nispa p’achankuta aqsutajina qullpurispa qhawaykuqku. Paykunatajinas taripaqku “Kay misti ayakuna asnayninkuwan, phiru masinkuta waxanman” nispa. Ukhuq ukhunta jutk’uspa iskay paltata tatakurakunataqa p’anpaykuqku. Silla mulakunataq mistikunaq chakinpi atiykullaqkutaq.
Nispallan tapukusqaypi willawanku.
Comentarios
Entradas populares
Atuqwan Rimaykuy
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones


text:
Bhumibol Adulyadej
Bhumibol Adulyadej (Rama IX) Thay simiː พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช, Phra Chaoyuhua Bhumibol Adulyadej sutiyuq runaqa (7 ñiqin qhapaq raymi killapi 1927 watapi paqarisqa Cambridge llaqtapi - 13 ñiqin kantaray killapi 2016 watapi wañusqa Bangkok llaqtapi) huk Taylandya hatun qhapaqninsi (1946-2016)
Taytanː Mahidol Adulyadej; Mamanː Srinagarindra
Warmiː Mom Rajawongse Sirikit Kitiyakara (1950 - 2016)
Churinkunaː ñusta Ubolratana Rajakanya, Riy Maha Vajiralongkorn, ñusta Maha Chakri Sirindhorn, ñusta Chulabhorn Walailak.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Bhumibol Adulyadej.


text:
Hermann Emil Fischer
Hermann Emil Louis Fischer Emil Fischer sutiyuq runaqa (* 9 ñiqin kantaray killapi 1852 watapi paqarisqa Euskirchen (Alimanyapi) llaqtapi - † 15 ñiqin anta situwa killapi 1919 watapi wañusqa Berlin (Alimanya) llaqtapi); Alimanya mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1902 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: Fischer, Mama: .
Alma mater: Bonn Yachay Sunturnin wan Strasbourg Yachay Sunturnin
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hermann Emil Fischer.


text:
Ali Khamenei
Ali Hoseiní Khamenei (Pharsi simipi: سید علی حسینی خامنهای ), sutiyuq runaqa, (17 ñiqin anta situwa killapi 1939 watapi paqarisqa Mashhad llaqtapi - ), huk Iran mama llaqtayuq Muslim Dyusmanta yachachiq pusaqmi qarqan.
1981 watamanta 1989 watakamam Iranpa Umalliqnin karqan.
Warmi: Joyaste Khamenei (1964–)
Churinkuna: (6) Moŷtabá, Mostafá, Masud, Meysam, Hoda wan Boshra.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ali Khamenei.


text:
João Goulart
João Belchior Marques Goulart sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin pawqar waray killapi 1918 watapi paqarisqa São Borja llaqtapi - 6 ñiqin qhapaq raymi killapi 1976 watapi wañusqa Mercedes llaqtapi), huk Brasil mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Taytan: Vicente Rodrigues Goulart; Maman: Vicentina Marques Goulart.
Warmi: Maria Teresa Fontella Goulart.
Churinkuna: .
Yachaywasi:
Alma mater: Rio Grande do Sul Yachay suntur
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: João Goulart.


text:
Mamallaktapa Yachayta Kamaypa, Yachay Yuyay Covid 19 unkuy pachapi llankay paktashkakunamanta rimay
Kay Pawkar killa, 28 wacha punchami,
Mamallaktapa Yachay Kamayta pushak Monserrat Creamer pushaka Plan Educativo Covid 19 hawa willarka. Chaypimi yachachikkunapa, pushakkunapa, kamay llankakkumapa, DECE yachakukkunapa tantanakuyta pushak llankakkunapa, Unidades Distritales de Apoyo a la Inclusión UDAI- ukukunapi llankakkuna llankachunmi yachachinkapa llankay yuyaykunata kacharka. Kaytaka Coronavirus unkuy harkari pacha tiyanka kamami rurana kanchik nirkami.
Ecuador Mamallaktaka achka llaki pachakunatami yallikun, kaypimi tukuykuna tantalla kana kanchik, shinallatak ayllu ukukunapipash tantalla kana kanchik. Harkari pachapipash ñukanchik wawaunaka wasipimi mushuk yachaykunata yachakunkuna nishpami Mamallaktapa Yachay Kamayta pushakka willaka.
Mamallakpa Yachay Kamayta pushaka, astawahkarin nirkami: tukuykunapa yachana wasikuna, particulares, fiscomisionales, municipales yachana wasikunapa yachachikkunata mañashka: yapa achka wasipi llankaykunata ama kachakun, Shinallatak tukuy yachaykunamanta ishkay sayllallapi llankaykunata wasipi rurachichunmi kacharkanchik nishpami pushaka willan.
Shinallatak Mamallakpa Kamay yachayta pushkka, https://recursos2.educacion.gob.ec portal zirmapika shuk huno yalli killkarishkatami charinchik nirka, chayka nisha ninmi punchantami ishkay patsak waranka rikukkunami punchanta tikinrishpa[1], rikunkuna. Shinallak Yachay Kamay ukupash yachakuymanta willaykunata, willaykunata rurashpami tukuy willachikkunaman kachashpa wakin akllashka sayllakunapi[2] willachinchik nishpami willarka.
EDUCA yachaywanmi patsa sukta chunka karurikuchikkunapi llukshikunchik, ashtawankarin shuk waranka llaktapuyay[3] ankiuyarikunapipashmi uyarinchik. Shinallatak https://www.educa.ec zirmapipash digital karurikuchiktami charinchik. Shinami yachachikkuna yachachinkapak, yachakukkunapash yachankapak tukuy sami yachana mutsurikunatami charinkuna nishpami Yachay Kamayta pushakka willarka.
Ashtawankarin, Yachay Kamayta Pushakka, pitapash llankaymantaka mana surkushunchu nirkami. Quiero ser Maestro 6 mishanakuypi mishkakunamanka nombramiento pankatami pakta llankashpa katichun kurkanchik nishpa willarka. Ranti mishnakuypi mana mishakkuna, Educa Emple ukuman yaykukkunamanka contra pankawami llankakunkuna. Kunan kamaka kinsa waranka yachachikkunaman contrato pankata kurkanchik, paykunaka kuntisuyu yachay pachapi llankakunkuna. Shinallatak Monserrat Creamer pushakka ayriwa killa, 15 punchapika tawka yachachikkunami llankaymantaka contrato tukurishkamantaka shukshinkakuna nishpami willarka.
Puchukaypi Yachay Kamay Pushakka, tukuy yachachikkunapa llankaymanta yupaycharka, ashtawan ñawpakman katichunmi mañarka, “ayllukuna mutsurishkata yanapashpa katishun nishpa” mañarka, tukuykunami tandarina kanchik. Tanlla llankashpami Mamallaktapipash ashtawan sinchiyarishun, shinami kay pachamantaka achkata yachashun nirkami.


text:
San Luis Obispo (California)
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; San Luis rikuy.
San Luis Obispo nisqa llaqtaqa, Californiapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam San Luis Obispo kundadupi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1 ñiqin hatun puquy killapi 1772 watapi St. Louis of Toulose suti.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
34,32 km²
45 119 runa kuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kawpaq runa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuraka: Heidi Harmon.
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: San Luis Obispo (California).


text:
Chaski
Chaski icha Kurriyu (kastilla simipi: correo, inlish simipi: mail, post, huk iwrupa rimaykunapi: posta) nisqaqa ima willaykunata, chaski qillqakunata, q'ipikunata wantukunapaq, kachaqmanta chaskiman apamunapaq runa llikam. Chaskiqa qallariyninpi mama llaqtap iman kaptinpas, huk mama llaqtakunapi akuna qallarikuyman qurqan.
Kaymi mama llaqtap chaskinpa ruranankuna:
- Chaski qillqa apay
- Q'ipi apay
- Karu qillqay (telégrafo)
- Karu rimay (teléfono)
Kunan pachaqa anchata willanakunchik internet nisqantam, e-chaskiwanmi, manañam mama llaqtap chaskinwanchu.


text:
Jordan Henderson
Jordan Brian Henderson sutiyuq runaqa (*17 ñiqin inti raymi killapi 1990 watapi paqarisqa Sunderland llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta hayt'ay (Inlatirra)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2018
- Bobby Charlton
- Gordon Banks
- Bobby Moore
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jordan Henderson.