text:
Kaychata uyarispansi apo Waman Pomapas akis noqapas Felipapa aqa wasinman riyman, awir Adelaidachawanpas, qanra Wamkarwanpas tupayman; awir imayna kunan punchaw llapan layqa tayta kurakuna runata nakarichikchanku nispa nisqa.
Pacha wañuymanta kwintucha
(Tayta Juan Pedro Kimichupa qillqasqan)
…Chaynas Muyuypanpapi.
Runa parla tinkuchiypi rabyanta quchpachispa asnu wataytaña qallaripuran taita Yayala curachata wischupunankupaq.
~Chayqa waqram… chayqa warmita muskiruspanqa manañam qunqanmanchu, llulluchallanta, payachata, qusayuqta icha soltera muyukuqtapas winku ñawillañam kuchitapas llallirispa, qara butasninwan tankaykuspa quchpayta munan pacha, ~nispas willanakunku Muyuypanpapi. ~Ariya, chay Huambarkunapa Adelaydachan warmiwan tiyakuspapas manaña saksaq, mana wanaq machu kuchi waqra sapa yaya, nispas altarerupas willakun.
Warmi qari llaqta runakunapa willanakusqanta musyapakuspas, tayta curachaqa wichay pulpituman lluqarquspa tuqay hunta rabyanta maqchirin tukuypanpa wanwa tiyananpi.
~Uyarillawaychik hucha sapa haqarway runakuna; hankunapas bayonetayuq kukurayaq anqelkuna, ~nispas qayaykachakuyta tuqyarichin ahinata: ~An, ñuqa yayaykichikmanta, kikin taytachapa ministrunmanta, machula San Franciscopa qatiqninmanta anyasqankichik. Upa tukuq sacristanwanpas willanakusqankichik yana almakuna. Chayqa huchapa mamanmi, pecado mortal, wañuy hucha.
~Ay, ananallaw, nispam yurariwankichik wanwa umakuna. An pacha wañuy fin del mundo muyurimuyta qallariptinmi chayraq, ari uyarisqaykichik hina, chayraqmi chuyanawayta mana atispa waqaykachankichik.
Pacha wañuy fin del mundo qusñiriptinmi, uma muyuykichikpas aqtuywan tupanakunqa, hinaptinmi… kayta uyariychik…
Ay demoniowan uywanakuqkuna; atakaykichikmi rawrayta qallarinqa imaymanapas kañakunqa hinaptin. Wira ataykichikmantan anti uchu rawray mastarikunqa ñutquykichikpas chicharrunankama. Ay,chayraqmi chuyay sunqu ripukunayta qawarinkichik.
Ari llapallan kuchi uma. Pacha wañunan punchawmi, suma-sumaqta puka pachawan pachapakuspay, qara butaswan butaschasqa, ¡yana mulachaywan ichikuykusqa pawarisaq! Ispiritu santo palomacha hinam rikra raprayta kicharispa sumaqchata pawakusaq, wichay hanaq pachaman chimpasaq. ¿Qankunarí?
Ay, qankunam sutanaymanta, mulachaypa chupanmanta ima qapipakuspaykichik ñutikichikpas kipuykusqa waqaykachankichik kaynata: ~¡Ñuqaykutawan aysallawaiku yaya!, ama hina kaychu angil wawa, ñuqaykutawan apakuwayku ~nispa, witqi ñawi mallqu pichiwsa hina qawaykachakunkichik… Ñuqata, ñuqachata nisparaq butasniytapas muchapayankichik, hinaptinmi, ispiritu santo palumachapi ichikuykusqa kunkayta kutirichimuspay, wañuy nanaq despresyuywan; ~llapan aka tanqakuna, kunanñataq ñutquykichik tasnuyta qallariptin, taytayku hatun yaya nispa llaqwapayawankichik. Uchitiyta pukuychik merdas nispaymi taytachapa alta grasyanman pawakuykusaq…


c: text/html

text:
Chiruki
Chiruki icha Tsalaki (kikinpa siminpi: Tsalagi, inlish simipi: Cherokee) nisqa runakunaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi (Oklahoma, North Carolina suyukunapi) kawsaq indihina runa llaqtam, tsalaki simita rimaq, 300.000-manta aswan runam. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtamansi kapurqan.
1838 watapis Waqaysapa Ñan (Trail of Tears, Nu na da ul tsun yi) nisqapi Hukllachasqa Amirika Suyukunap kamachinan Chiruki runakunata (wakin Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakuna hinas) Georgia, North Carolina suyukunapi kaq mama llaqtankunamanta Indyu Suyumansi (Indian Territory, kunan Oklahoma suyu) ayqichirqan. 15.000 ayqichisqa Chiruki runakunamantaqa 4.000 runachá wañurqan. Indyu Suyupi Chirukikunap uma llaqtanqa Tahlequah llaqtas tukurqan. Waranqachá Chiruki runa ayqikuspa North Carolina suyupi kaq Hatun Phuyusapa Urqukunapis (Great Smoky Mountains) kakurqan, kunan p'unchawkama.
1887 watapi General Allotment Act nisqawan indhina runallaqtap allpankunaqa - Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakunap tukuy allpankuna - akuna runakunamansi rakinachisqas karqan, ñawpaqta indhina runakunamansi, qhipaqtataq, 1889 watamantapacha - mistikunamanpas. Chaywan lliwmanta aswan allpakunas mana indihinamansi qusqa karqan. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtap pusaqninkunaqa kikinpa suyunta Sequoyah sutiyuq kamariytas munarqan, ichataq HAS kamachina manas saqillarqanchu, 1907 Oklahoma suyuta kamarichispa. Chaypacha Chiruki runakunap kikinpa kamachinanta puchukarqan.
1934 watapi Indian Reorganization Act nisqawanqa kikinpa pusaqninkuna akllay hayñinta musuqmanta chaskirqan.
2000 watapiqa 97.300 Chiruki runa Oklahoma suyupis kawsarqan, 13.000 North Carolina suyupis, 9.000 Alabama suyupis, 5.600 Georgia suyupis, 5.500 Tennessee suyuis, 3.000 South Carolina suyupis. 230.000 Chiruki runaqa Chiruki Nasyun (Cherokee Nation) nisqamanmi kapuchikun (Oklahomapi Tahlequah llaqtapi tiyayniyuq), 12.000-chá chincha anti Oklahomapi Kituwah (United Keetoowah Band of Cherokee Indians) nisqaman, 13.400-taqsi North Carolina suyupi Anti Chiruki (Eastern Band of Cherokee Indians) nisqaman.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Constantino Carvallo
Constantino Carvallo sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin ayriway killapi 1853 watapi paqarisqa Wachu llaqtapi - † 10 ñiqin pawqar waray killapi 1920 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq hampikamayuq qarqan.
Taytan: Carvallo; Maman: Loli.
Yachaywasi:
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Constantino Carvallo.
- “Unión Fernandina”,


text:
Gustav Heinemann
Gustav Walter Heinemann sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin anta situwa killapi 1899 watapi paqarisqa [[]] llaqtapi - 7 ñiqin anta situwa killapi 1976 watapi wañusqa Eseen llaqtapi), huk Alimanya mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitku qarqan.
1969 watamanta 1974 watakama ñawpaq kuti Kunti Alimanya llaqtapa Umalliqnin qarqan.
Taytan: Otto Heinemann; Maman: .
Ñawpaq warmi: Hilda (1896-1978).
Churinkuna: Uta Ranke-Heinemann
Yachaywasi: School ( Alimanya)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gustav Heinemann.


text:
Giuseppe Mazzini
Giuseppe Mazzini sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin inti raymi killapi 1805 watapi paqarisqa Genova llaqtapi - 10 ñiqin pawqar waray killapi 1872 watapi wañusqa Pisa llaqtapi), huk Italya mama llaqtayuq pulitiku wan willay kamayuqninmi qarqan.
Taytan: Giacomo Mazzini; Maman: Maria Drago.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Italia republicana y unitaria (1831)
- Una nación libre (1851).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giuseppe Mazzini.


text:
Filomeno Ormeño
Filomeno Ormeño Belmonte sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin inti raymi killapi 1930 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi - 5 ñiqin ayamarq'a killapi 1975 watapi wañusqa Limaq llaqtapi), huk Piruw mama llaqtayuq takichaq wan yatana qallwa waqachiq qarqan.
Taytan: Filomeno Ormeño Bustamante; Maman: María Isabel Belmonte Valdivia.
TakikunakunaLlamk'apuy
- "Celaje"
- "Labios Rojos"
- "Cuando me Quieras"
- "Feliz Amanecer"
- "Un Viejo Querer"
- "De Alma y Talón"
- "Tondero Peruano"
- "El Huayruro"
- "El Palomo enamorado"
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Filomeno Ormeño.
- Blogspot


text:
Liyun XIII
Liyun XII icha Liyun kimsa chunka ñiqin (latin simipi: Leo PP. XIII, Italya simipi: Papa Leone XIII) sutiyuq runaqa (2 ñiqin pawqar waray killapi 1810 watapi paqarisqa Carpineto Romano nisqapi, Roma llaqtapi; 20 ñiqin anta situwa killapi 1903 watapi wañusqa Watikanu mama llaqtapi) huk Tayta Papas karqan.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Liyun XIII.
- León XIII - Vatican.va
- Papa Pecci - Catholic Hierarchy


text:
Ho Chi Minh llaqta
Ho Chi Minh llaqta llaqtaqa, witnam simipi Thành phố Hồ Chí Minh, ñawpaqtataq Sàigòn nisqaqa Witnam mama llaqtapi lliwmanta aswan hatun llaqtam. Dong Nam Bo suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Llaqtaqa Mekong mayu kimsak'uchumanta chinchanpim, Sàigòn mayup kunti manyanpim. 1975 watamanta Urin Witnam republikap uma llaqtanmi karqan. Atipaq Chincha Witnampa kamachiqninkuna llaqtata Ho Chi Minh sutiyuq witnam kumunista pusuqmantam suticharqanku.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ho Chi Minh llaqta.


text:
Bettino Craxi
Benedetto Craxi sutiyuq runaqa, icha Bettino Craxi (* 24 ñiqin hatun puquy killapi 1934 watapi paqarisqa Sassari llaqtapi - † 19 ñiqin qhulla puquy killapi 2000 watapi wañusqa Hammamet llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Warmi: Sandra Milo. Churinkuna (2).:
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Bettino Craxi.


text:
Paraná (Entre Ríos)
Paraná llaqtaqa Arhintina mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Entre Ríos wamani uma llaqtap. Paranápiqa 249 539 runakunam kawsachkanku (2005).
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paraná llaxtachan kuski ?.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Paraná (Entre Ríos).


text:
Ampuq pruwinsya
Ampuq pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Ambo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ampu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 21 ñiqin kantaray killapi 1912 watapi, Guillermo Billinghurst Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pusaq distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t’inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ampuq pruwinsya.
- Saywitu: Wanuku suyu


text:
Pinwinu
Pinwinu (Spheniscidae) nisqakunaqa yana yuraq alqa-alqa, ancha allinta wayt'aq, mana phawayta atiq pisqukunam. Pinwunukunaqa mama qucha patapim, chalapim q'isachan. Challwakunatam, umachakikunatam, yukrakunatapas mikhunku.
Chinaqa iskay icha ch'ulla runtutam wachan. Urqu chinawan kuska kawsan, sapsi runtuta uqllaspa. Iskay runtu kaptin, huklla kawsarin (wakin-wakinllapim iskaynin).
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Abya Yalapiqa kay pinwinukunam kawsan:
- Patranka (Spheniscus humboldti)
- Pataqunya pinwinu (Spheniscus magellanicus)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pinwinu


text:
Recep Tayyip Erdoğan
Recep Tayyip Erdoğan, sutiyuq runaqa (* 26 ñiqin hatun puquy killapi 1954 watapi paqarisqa Istanbul llaqtapi - ), huk Turkiya mama llaqtap musikuq wan pulitiku karqan.
2014 watamanta kuti Turkiyapa Umalliqnin karqan.
2003 watamanta 2014 watakama kuti Turkiyapa Uma kamayuqnin karqan.
1994 watamanta 1998 watakama kuti Istanbulpa Kurakanin karqan.
Tayta: Ahmet Erdoğan; Mama: Tenzile Erdoğan
Ñawpaq warmi: Emine Erdoğaɳ
Churinkunaː Ahmet Burak, Bilal, Esra, Sümeyye.
Alma mater: Marmara Yachay Suntur
QillqasqankunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Recep Tayyip Erdoğan.
- Turkiya Umalliq Ufisyal Website (inlish simipi)
- Erdoğan's personal Website (inlish simipi)


text:
Li Peng
Li Peng, (李鹏), (Chinu simipi: 李鹏, chino tradicional: 李鹏, pinyin: Lǐ Péng, Wade-Giles: Li P'eng) sutiyuq runaqa, 20 ñiqin kantaray killapi 1928 paqarisqa Chengdu llaqtapi, - ) Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtap Allwya kamayuq wan pulitiku qarqan. .
1987 watamanta 1998 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Li Shouxun (chinu qillqa)
Ñawpaq warmi: Zhu Lin
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Li Peng.
- (Inlish simipi):


text:
Witichi munisipyu
Witichi munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Vitichi) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Chinchay Chichas pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Witichi llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Chachakumaniyuq - Chinchilla - Hatun Lluq'iyuq (Jatun Llokheyoj) - Hermita Blanco - K'iska Urqu - Kunturiri
- Mayukuna: Witichi mayu
- Quchakuna:
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
La Unión (Salwadur) suyu
La Unión suyu (kastilla simipi: Departamento de La Unión) nisqaqa huk suyum Salwadur mama llaqtapi. Uma llaqtanqa La Unión llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 22 ñiqin inti raymi killapi 1865 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
372 271 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
18 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: La Unión (Salwadur) suyu.


text:
Hamut'ay
- Yachaqay nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Hamut'ay icha Pawachasqa yachay nisqaqa (latin simipi: scientia, chaymanta kastilla simipi ciencia) aypaq yachaykunankam atipay allichaypas ruray ñan (proceso) nisqamanta. Chay yachayqa runakunap rurasqanpa, qhawaswanpa, yuyasqanpa, yuyaychakusqanpa ruruchisqan kaspa, allin-allinchasqa kaspa, rurananqa huk yanapanakunawan kamachinata qatichinaspa chaskinam, huklla hatun kamachina llik'api, chay llik'api ruranakuspa.
Hamut'aywanqa runa yachayninta k'uskiykuywan miraykunmi, yachachiywantaq runapura mast'arinmi, yachay sunturpi, kuraq sunturpi, mayninpipas.


text:
Hernando Siles
Hernando Siles Reyes sutiyuq runaqa (5 ñiqin chakra yapuy killapi 1882 watapi paqarisqa Chuqichaka llaqtapi, Wuliwiyapi, 23 ñiqin ayamarq'a killapi 1942 watapi wañusqa Limaq llaqtapi, Piruwpi) huk Bulgarya mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (10 ñiqin qhulla puquy killapi 1926 watamanta 28 ñiqin aymuray killapi 1930 watakama).
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hernando Siles.
- www.worldlingo.com


text:
Awqaq sipaskuna mayu
Awqaq sipaskuna mayu (kastilla simipi, purtuyis simipi: Amazonas) nisqaqa Tiksi muyuntinpi lliwmanta aswan hatun, 6,400 km suni mayum. Piruwpiqa Ukayali Awriq mayukunap tinkunpi paqarispa, sach'a-sach'anta Atlantiku mama quchaman kallpan. Chay hatun AmaruAwqaq sipas mayup sach'a suyuntaqa Awqaq sipas sachasapa nispa ninchikmi.
Yaykuq mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yurayura Uywa-uywapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Awqaq sipaskuna mayu.


text:
Esmeralda munisipyu
Esmeralda munisipyu nisqaqa (aymara simipi: Esmeralda jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio de Esmeralda) Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Litoral pruwinsyapi, Uru Uru suyupi. Uma llaqtanqa Esmeralda llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Esmeralda munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Antamarka munisipyu
Antamarka (kastilla simipi: Andamarca / Santiago de Andamarca) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Urin Qaranqa pruwinsyapi, Uru Uru suyupi. Uma llaqtanqa Antamarka (Santiago de Andamarca) llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
- Urqukuna: Ch'iyar Qullu (Chiar Kkollu) - Wichhu Qullu (Wichu Kkollu)
- Quchakuna: Janq'u Quta (Jankho Kkota) - Jayu Quta (Jayu Kkota) - Puwpu qucha
- Mayukuna: K'ara K'ara mayu - Laq'a Jawira
KantunkunaLlamk'apuy
Kimsa kantunmi kan:
RunakunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Antamarka munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Munisipyupi paqarisqaLlamk'apuy
Evo Morales, Buliwya suyup kunan umalliqnin paqarimurqa Jurinuqa kantunpi, Isallawi llaqtapi, 26 ñiqin kantaray killapi 1959 watapi.


text:
San Borja munisipyu
San Borja (kastilla simipi: San Borja) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu José Ballivián pruwinsyapi, Beni suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Borja llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
RunakunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam, hukkuna runa llaqtakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Capitán Germán Quiroga Guardia antanka pampa, San Borja
Munisipyupi paqarisqaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Yawar Mallku
Yawar Mallku nisqaqa huk buliwyanu pilikulam, 1969 watapi qhichwa simipim rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Jorge Sanjinés karqan.
Pilikulaqa Buliwyapi Qhichwa ayllu llaqtachap sayarisqanmanta willaykun, Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta hamuq kururay yanapaqkuna mana willaspa warminkunata qumichaptinmi.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
-
- Yawar Mallku sutiyuq pilikulamanta qillqa, inlish simipi, kastilla simipi, Internet Movie Database nisqapi
- Film Reference: Yawar Mallku pilikulamanta (inlish simipi)
- Yawar Mallku pilikulata qhaway (vimeo.com)


text:
Ayllu runa
Ayllu runa icha Indihina icha pachan runa (kastilla simipi: indígena, latin simimanta: indigenus "kaypi paqarisqa") nisqaqa unay, ñawpa pachamantaña kawsayninpa llaqtanpi kawsasqa machu yayakunayuq runam, huk llaqtap ñawpaq kaq runankunam.
Awya Yalapi indihina runakunataqa ispañulkuna indio ("Indya mama llaqtayuq runa") nirqankus, Indyapi kachkayta iñirqaspansi. Kunan pachaqa manañam chayta munankuchu, chayraykum indihina ninkum.
Manan runa simipi , kunan niyanchu indihina, aswan niyan pachan runa, manaqa patsan runa; mayqan simi taqepas manam 'indihina' simita huyñunchu.
Awya Yalapi indihina runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qhichwa runa
- Aymara runa
- Awahun
- Shuwar
- Ashaninka
- Machiqinqa
- Waraniyi
- hukkunapas


text:
Jan Peter Balkenende
Jan Peter Balkenende Jan Pieter Balkenende sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin aymuray killapi 1956 watapi paqarisqa Biezelinge llaqtapi - ). Urasuyup mama llaqtap wiñay kawsayuq, taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
2002 watamanta 2010 watakama Urasuyupa uma kamayuqninmi kachkan.
Tayta: Jan Pieter Balkenende, Mama: Thona Johanna Sandee.
Warmi: Bianca Hoogendijk (1996–)
Churinkuna: Amelie.
Yachay wasi: "Christian Lyceum Zeeland" (Goes llaqta).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jan Peter Balkenende.


text:
Saitama
Saitama (nihun simipi: さいたま市, Hepburn: Saitama-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Saitama llaqta kamachiy llaqtam, Kantō suyu hatun llaqta.
168,33 km2
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1600 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1 275 331 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritu (ku) Saitama:
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Saitama.
- Saitama Uficial qillqa web (kastilla simi)


text:
Nelson Piquet
Nelson Piquet Souto Maior sutiyuq runaqa, icha Nelson Piquet (* 17 ñiqin chakra yapuy killapi 1952 watapi paqarisqa Río de Janeiro llaqtapi - ) huk Brasil mama llaqtayuq awtu yallinakuymi qarqan.
Tayta: ; Mama: Piquet.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
GP ganados[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Nelson Piquet.
- Sitio oficial


text:
Sukumpiyu marka
Sukumpiyu marka nisqaqa huk markam Ikwadur mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Musuq Loja llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Limunqucha risirwa - Kuyawinu risirwa - Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpa - Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa - Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki
- Mayukuna: Awariku mayu - San Miguel mayu - Putumayu
- Quchakuna: Limunkucha
- Phaqchakuna: San Rafael phaqcha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kitinmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sukumpiyu markapiqa Napurunakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku:


text:
Wawra distritu
Wawra distritu (kastilla simipi: Distrito de Huaura) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi , Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wawra llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Quchakuna: Pasiphiku mama qucha
- Mayukuna: Wawra mayu (Río Huaura) - Supi mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wawra distritu.


text:
Jorge Basadre pruwinsya
Jorge Basadre pruwinsya (aymara simipi: Taqna jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Jorge Basadre) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Taqna suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Lukumpa llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 19 ñiqin ayriway killapi 1988 watapi, Alan García Umalliqmi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Kimsa distritunmi kan.
WakiLlamk'apuy
RunakunaLlamk'apuy
8 814
SimikunaLlamk'apuy
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
IñiyLlamk'apuy
Llaqtap amachana santunLlamk'apuy
- Tayta Lukumpa Kristu
Karu puriyLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t’inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jorge Basadre pruwinsya.
- Saywitu: Taqna suyu
- Municipalidad Provincial de Jorge Basadre


text:
Taraqchi
Taraqchi[1] (Molothrus bonariensis) nisqaqa huk laya takiq pisqum, rikch'aq chhaqim. Huk pisqukunap - iskay pachakmanta aswan rikch'aq, ahinataq tiluchip - q'isanta qichuspa chaypi kaq runtukunata qarquspa kikinpa runtunkunata tiluchiwan uywachin. Taq, taq, taq icha Taraq, taraq, taraq nispa waqaykunmi.
Palamakunatam, rurukunatam, murukunatam mikhun. Chakrakunata anchata waqllichiq pisqum, manam munakusqachu.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ YouTube - Encarna Lazarte: Qhochalita (Cueca Quechua). TARAQCHI = AveS parasíticas de color plumaje café oscuro.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Taraqchi
- Conosur Ñawpaqman No 127 (disimri 2007), p. 12: Juliancitumanta Taraqchimantawan
- Julieta Zurita Cavero (ed., Proeibandes, Qhuchapampa 2009): Imaymanta Qhichwapi ñawikunanchikpaq puquykunamanta, p. 13-19: Ariel Balderrama Rocha: Sara puquyniymanta riqsichispa (Laguna Sulty-Punata), Taraqchimanta: p. 16.


text:
Piruw suyupi runa llaqtakuna
Kay Piruw suyupiqa kanmi askha runa llaqtakuna.
- Pukyu: [1]
Amarumayu sach'a-sach'a suyupi runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qhichwa runa: Llakwash, Napuruna, Qhichwa Pastasa-Tigre
- Arawaka rimaq ayllu llaqtakuna: Amuesha, Ashaninka, Culina, Chamicuro, Machiqinqa, Nomatsiguenga, Piro
- Jíbaro rimaq ayllu llaqtakuna: Achual, Awahun, Candoshi, Huambisa, Jíbaro
- Pano rimaq ayllu llaqtakuna: Amahuaca, Capanahua, Cashibo - Cacataibo, Cashinahua, Isconahua, Mayo-Pisabo, Mayoruna, Nahua, Sharanahua, Shipibo - Conibo, Yaminahua
- Tupi-Warani rimaq ayllu llaqtakuna: Cocama - Cocamilla
- Cahuapana rimaq ayllu llaqtakuna: Chayahuita, Jebero
- Ya no clasificada: Taushiro, Ticuna, Urarina
- Peba-Yagua rimaq ayllu llaqtakuna: Yagua
- Huitoto rimaq ayllu llaqtakuna: Bora, Huitoto, Ocaina
- Harakmbet rimaq ayllu llaqtakuna: Amarakaeri
- Tacano rimaq ayllu llaqtakuna: Ese' Ejja
- Tucano rimaq ayllu llaqtakuna: Orejón, Secoya
- Záparo rimaq ayllu llaqtakuna: Sapara: Arabela, Iquito
Qhichwa rimaq runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kichwa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa pachap runallaqtankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ashaninka simi
- Awahun simi
- Aymara simi
- Chayawita simi
- Haqaru simi
- Kukama simi
- Machiqinqa simi
- Qhichwa simi
- Shipibu simi
- Terena simi
- Yanisha simi


text:
Chuntu
- Suntu (Coleoptera) nisqakunamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Chuntu, Mintu icha Wamp'ar (kastilla simipi: pirámide) nisqaqa huk pachankam, kimsak'uchu hina uyakunayuq, tiksi uyantaq k'imsak'uchum icha manam kimak'uchuchu. Chay kimsak'uchu hina, mana tiksi kaq uyankunaqa huk ñawch'in nisqa iñupim tinkunakun. Tiksi uyanqa achka k'uchum. Chay tiksiqa allinlla, huklla suni kaq manyayuq kaptinqa, allinlla chuntu ninchik.
Kimsak'uchulla chuntutaqa tawantin kimsak'uchu (tetrahedron) ninchikmi.
Pirushtu, Ankash qallupi
P'ulin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chuntup p'ulinnintaqa kay hinam yupahap'inchik: ; A = tiksip hallka k'iti k'ancharnin, h = ñawch'inpa hanaq kaynin tiksimanta.
Hallka k'iti k'anchar[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allinlla chuntup hallka k'iti k'ancharninta kay hinam yupahap'inchik:
Layakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- phichqa uyayuq wamp'ar (pirámide pentagonal)
- sayt'u wamp'ar (pirámide rectangular)


text:
Huwanpa qillqasqan
Huwanpa qillqasqan (grigu simipi: eὐaYYέλιov katὰ Ἰwάvvnv, kastilla simipi: Evangelio según san Juan) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Iwanhilista Huwanpa grigu simipi qillqasqan. Wakin kimsa iwanhilyu (kusi willay) qillqa hinaqa, Jesuspa kawsasqanmanta wañusqanmanta sayarisqanmantapas willan. Musuq Rimanakuypa tawa ñiqin qillqanmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Congregación de los Sagrados Corazones - Provincia del Perú: Evangelios en Quechua (Musuq Rimanakuymanta):
- Qallariyninpim Simi karqan - Huwanpa qillqasqanpa qallariynin (runasimi.de)
- Huwanpa qillqasqan, bible.is nisqapi:
- Huwanpa qillqasqan, bibles.org nisqapi:


text:
Kasma pruwinsya
Kasma pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Casma) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kasma llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 25 ñiqin anta situwa killapi 1955 watapi, Manuel A. Odría Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna: Hatunmayu (Río Grande) - Kasma mayu - Sechín mayu
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]


text:
Chawpi distritu (Israyil)
Chawpi distritu (Iwriyu simiː מְחוֹז הַמֶּרְכָּז, Meḥoz haMerkaz, kastilla simipi: Distrito Central) nisqaqa huk suyum Israyil mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Ramla llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chawpi distritu (Israyil).


text:
Usphaqucha
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Uchpaqucha rikuy.
Usphaqucha (kastilla qillqaypi Uspaccocha) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Santuario Nacional de Ampaypi, huk qucham, Apurimaq suyupi, Awankay pruwinsyapi, Tampurqu distritu,. Anqasquchamantaqa 400 m karum.
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Atuq (Pseudalopex culpaeus)
- Taruka: Yuraqchupa luwichu (Odocoileus virginianus), Hatun taruka (Hippocamelus antisensis);
- Kuntur (Vultur gryphus)
- Wisk'acha (Lagidium peruanum)
- Qiwlla (Larus serranus)


text:
Kristuyuyay iñiy
Kristuyuyay iñiy nisqaqa Hisukristu qispichiq kaymanta iñiymi.
Kristuyuyay iñiymantaqa Apuyayam willakun.
Tiksinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanu iñiykama Jesusqa Dyuspa Churinmi. Huklla Dyusmi kaspa, chay Dyusqa kimsantin hinam:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Dyusqa Israel llaqtanwan Sinai urqupi Moysesman Chunkantin Kamachiykunatam qillqachispa Ñawpa Rimanakuytam kamachirqan. Jesustaq Urqupi Kamiykuypiqa musuq kamachiykunatam kamarqan. Qhipaq Sinapiqa rakinakuspa Kruspi kurkunta yawarnintapas quspa Musuq Rimanakuyta kamachirqan iñiqninkunata huchankunamanta qispichinapaq, wiñay kawsanankupaq. Wañuymanta sayarispa wañuytam atiparqan. Pisilla chaymanta hanaq pachaman rirqan. Chaymanta pacha Dyuspa pañanpi tiyachkan. Hamunqa kay pachaman runakunata taripanapaq.
Apustulu Pawlu kristiyanu iñiytaqa mana hudyu kaq llaqtakunaman yachachirqan. Payqa hinapas wañuchisqa karqan.
Kristiyanukunaqa tiksi sut'iyachiyninkunataqa Iñini mañaypi rimaykunku.
Yayayku nisqa, Iwanhilista Matiyukama Jesuspa kamachisqan mañayqa ancha chaninchasqam.
Ima hinam kawsanku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanukunaqa huk runakunatam katisismunisqa qillqawan kristiyanu iñiymantam yachachinku, Jesusqa hanaq pachaman rina kaspa lliw iñiqninkunata chay yachachiyta kamachirqaptinmi.
Kristiyanu tukuspa, runaqa bawtisakun huchankunamanta qhispichikunapaq. Jesu Kristumanta yuyanapaq, huchanmanta qhispikunapaqpas Siñurpa Sinantam mikhun.
Lliwmanta aswan chaninchasqa kristiyanu phistakunaqa kaymi:
- Nawidad: Jesuspa paqarisqan
- Paskwa: Jesuspa sayarisqan
- Pintikustis: Ch'uya Ispiritup runakunaman mast'arikusqan
Paskwapqa ñawpaqnin tawa chunka p'unchawkuna mallaspa sasinku Jesuspa muchusqanta yuyanapaq. Paskwap qanchistaq ñawpaqnin p'unchawkunaqa Simana Santa nikun. Chay pachaqa Jesuspa muchasqanta Yerusalempi chayasqanmanta sayarisqankama pacha yuyaykunku.
Wiñay kawsaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Jesuspa hanaq pachaman risqanmantapachaqa kristiyanukuna achka pisilla iñiykunaman rakikurqanku. Chayrayku kunan pacha achka kristiyanu inlisyakunam:
- Katulika inlisya
- Ortodoksa inlisya
- Protestantismu: Martin Luther-pa, huk rifurmatur nisqa runakunap kamasqan
Abya Yalapi kristuyuyay iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ispañamanta Purtugalmantapas awqakunaqa Abya Yalapi chayamuspa, kaypi runakunata ñit'ipayta, qullqita qurita qichuytapas munaspa "katuliku, kristiyanukunam kayku" nispa llullarqan. Runakunap Tawantinsuyu iñiyta ama nichaspa, kristiyanu iñiyta runakunaman kamachirqan. Chay munay mana munaywan iñichiyqa manam Jesuspa siminkamachu karqan, kristiyanu iñiyqa runap qispillam kamarikuyninwan chiqaptaq iñinan kaptin.
Kunanqa Abya Yala mama llaqtakunapi lliw runakunamanta aswan katuliku kaptin, hukkunataq protestantu inlisyakunapi iñiqkunapas kanku. Chaywanpas, achka runakunam kunanraq Pachamamata huk apukunatapas yupaychan.
Hawa T'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimipi Kristiyanu Mañaykuna
- Jesuitas del Perú. 1. Runasimipi Genesis, 45 Kb. 2. Runasimipi Katisismu, 58 Kb.
- HCJB - Cunan Cristo Jesus bendician - Afirmacion Doctrinal: Tucui Diospaj huahuacunami yachana canchi ...
- Wycliffe Bible Translators (Diospa Simin Qelqa T′ikrachiq): Perupi qheswa runakunata servinapaqmi aynipi llank'ashanku. Irma Inugay de Phelps qelqasqan (QSHKS qillqaypi)


text:
Chayanta pruwinsya
Chayanta pruwinsya (aymara simipi: Chayanta jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Chayanta) nisqaqa Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Qullqichaka llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa munisipyunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chayanta pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Una llunku
Una llunku[1] (Symphytum officinale) nisqaqa huk hampi yuram, k'uyu t'uktuyuq quram. Qipunchaqa Iwrupa, Asya allpa pachakunamantam hamun, kunantaq Awya Yalapipas wiñan.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Louis Girault: Kallawaya - guérisseurs itinérants des Andes. Recherches sur les pratiques médicinales et magiques. Paris 1984.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Una llunku.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Una llunku


text:
Nacachi maun ndaa cha cuni cun nducu tuhun cun:
- CUHVA CHA NANI CHI: Iyo maan cuhva cha tiso vaha tiñu cuhva cha natahvi Constitución Politica de los Estados Unnidos Mexicanos. Ta tichi chehe nahan tiñu cuhva cha “Vachi xini chi” a Artículo” chi cha nduvi nuun chi Carta Magna (Tutu Cahnu).
- CHA VACHI XINI CHI: Chi sivi ya nacoto tiñu chi iin iin “Capítulo” cuenda Constituión Política de los Estados Unidos Mexicanos, ta cuhva cha satiñu chic ha vachi tichi tutu ya, ta vachi tahan cha ndaa “Xini chi” a (“Capítulo chi”) nu Carta Magna (Tutu Cahnu).
- Artículo: Ta iyo maan cuhva cha natahvi tiñu chi maan Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos. Ta vachi maan tahan cuhva chai yo cha ndaa “XIni chi” a (“Capítulo chi”) tichi Carta Magna (Tutu Cahnu) cuhva tiso vaha chi nu cahan chi.
- Artículo transitorio: Cahan chi cuenda ndihi 19 artículo cha cuu chi uxu ni tiempu cha chaha chic ha ndee chi maan Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos
- Tuhun cha cati tuhun: Tuhun cha cati tuhun cuenda Constitución Politica de los Estado Unidos Mexicanos, ta vachi tahan chi tichi tuhun cha nani “Coto Vaha Cuenda Constitución yo” cha ni tava cha cuu Secretaría cuenda Educación Pública, ta chacan Instituto Nacional cuenda Lenguas Indigenas quihin chi ta savaha chi cha na cua sandico coo tiñu tuhun ya chi ndihi tuhun ñuun cha iyo chi cuenda lingüística chi cuhva cha iyo ñivi ñuun.


text:
San Mateo distritu
San Mateo distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Mateo de Huanchor) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi , Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Mateo llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Antachayri - Paka rit'i urqu - Panchakutu - Phaqcha rit'i urqu - Sullkun - Utush Mikhunan
- Quchakuna:
- Mayukuna: Rimaq mayu - Yuraq mayu (Río Blanco)
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Antankallu phaqchakuna
- Antikuna q'asa
- Chawpi Walla (Piruw)
- Jitpa walla
- Palakala phaqchakuna
- Paryaqaqa
- Paryaqaqa walla
- Infiernillo chaka[1]


text:
3 YACHAQANA
“Tukuy creejkunaj tatanku”
1, 2. Noej tiemponmanta Abrahampa tiemponkama, ¿imataj manaña kikinchu karqa, chantá imaynataj Abraham kasharqa?
ABRAHAMTA rikushawajpis jina tʼukuriy. * Payqa, maypichus tiyakorqa chay llajtapi zigurat nisqa jatun torremanta qʼosñita llojsishajta rikushan. Watejmantasina killa diospa sacerdotesnin lantisninkuman jaywanasta qʼolachishanku. Qhaparisqankutaj llajtantinpi uyarikushan. Abrahamtaj chayta mana qhawayta munaspa wasinman ripushan. Ashkha runaspa chaupintataj phiñasqa ripushan lanti yupaychay Ur llajtaman juntʼaykusqanmanta. Noej tiemponmantapacha manaña imapis kikinchu karqa.
2 Noé wañupusqanmanta iskay watasninman Abraham nacekorqa. Noeqa, familianwan khuska arcamanta llojsiytawan, Diosman uj jaywanata jaywarqa, Diostaj Noeman kuticherqa uj kʼuychita cielopi rikhurichispa (Gén. 8:20; 9:12-14). Jaqay tiempopeqa, cheqa yupaychaylla kaj. Chay tiemponmanta Abrahampa tiemponkamaqa ashkha watas pasarqa, runastaj mirarqanku, chaywanpis chay runasmanta ashkhas manaña Jehovatachu yupaychasharqanku, manaqa llulla dioskunata. Abrahampa tantan Tarepis lantista yupaychayman chajrukullarqataj, ichapis lantista ruwaspa (Jos. 24:2).
¿Imaynamantá Abraham sinchʼi creeyniyoj runaman tukorqa?
3. ¿Imaraykutaj Abraham may rejsisqa karqa, chantá imatá paymanta yachakusunman?
3 Abrahamtaj mana tatan jinachu ruwarqa. Astawanpis Diospi creesqanrayku may rejsisqa karqa. Watas pasasqanman jinataj astawan creeyninta kallpacharqa. Chayrayku apóstol Pablopis Dios yuyaychasqanman jina “tukuy creejkunaj tatanku”, kasqanta nerqa (Romanos 4:11 leey). Imaynatachus Jehovapi atienekusqanta, imaynatachus pay jina ruwayta atisqanchejta ima ukhuncharinachej.
Jatun Para pasasqanmanta kausay
4, 5. ¿Pitaj Abrahamman Jehová Diosmanta yachacherqa, imaynatataj chayta yachanchej?
4 ¿Pitaj Abrahamman Jehovamanta yachacherqa? Jaqay tiempopeqa Diospa kamachin Sem kausakushallarqapuni. Manapis Noej kuraj wawanchu karqa, Bibliaqa Noej familiamanta parlaspa paypa sutinta ñaupajta oqharin, ichá Diospi sinchʼi creeyniyoj kasqanrayku. * Jatun Para pasasqanmanta qhepaman, Noeqa Jehovamanta nerqa: “Sempa Señornin Tata Dios”, nispa (Gén. 9:26). Sem, Noej churenqa, Jehovata, cheqa yupaychayta ima jatunpaj qhawarqa.
5 ¿Abraham Semta rejserqachu? Ichapis. Tʼukurinachej, Abraham wawita kashaspa Semta qhawarishasqanpi. Maytachá Abraham tʼukorqa, Sem tawa pachaj wataspi imastachus rikusqanta yuyaspa. Payqa niraj Jatun Para kashajtin imaschus kasqanta, chantá imaynatachus kay pachaman yaku juntʼaykusqantapis rikorqa. Aswan qhepamantaj rikullarqataj imaynatachus llajtas rikhurisqanta runa mirasqanman jina. Chantapis Nimrodpa tiemponpi kausarqa, pichus Babel torre ruwakunanta kamacherqa. Semtaj mana Babel torreta ruwaysikorqachu, chayraykutaj Jehová Babel torreta ruwajkunaj parlayninkuta chajrojtin, pay, familian, familiarnin Abrahampis, ima qallutachus Noé parlarqa chay qallullatapuni parlarqanku. Cheqamantapuni Abrahamqa, Semta jatunpaj qhawarqa. Imaraykuchus Sem kausashajtillanrajpuni Abrahamqa kausakorqa, chantapis paysina Abrahamman Diosmanta yachacherqa.
6. 1) Jatun Paranejta imatachus Dios yachachisqanta, ¿imaynatá Abraham sonqonpi japʼikusqanta rikucherqa? 2) ¿Imaynataj Abrahampata, Sarajpatawan kausayninku karqa?
6 Imayna kajtinpis, Abrahamqa Jehová Jatun Paranejta yachachisqanta sonqonpi japʼikorqa, Noé jinataj Diospa munayninta ruwananpaj kallpachakorqa. Chayraykutaj lanti yupaychayta qhesacharqa, tukuy runas, familiaresnin ima lantista yupaychajtinkupis. Chantapis payqa uj sumaj warmita tarikorqa, sutintaj Sara karqa. * Saraqa may kʼachita, Diospipis sinchʼi creeyniyoj karqa. Abrahamtaj paywan casarakorqa, mana wawasninku kajtinpis, Jehovata khuska yupaychaspa mayta kusikorqanku. Chantá Lotta uywakorqanku wajcha qhepakusqanrayku, Lottaj Abrahampa sobrinon karqa.
7. ¿Imaraykutaj Jesuspa discipulosnin Abraham jina ruwananku tiyan?
7 Abrahamqa Jehová Diosman cheqa sonqo karqa, nitaj Ur llajtapi lanti yupaychayman chajrukorqachu. Pay warminwan khuska mana chay llajtamanta runas jinachu ruwarqanku. Noqanchejpis sinchʼi creeyniyoj kanapajqa, Abraham jina ruwananchej tiyan uj jinas kayta mana manchachikuspa. Jesús discipulosninman nerqa: “Mana kay pachajtachu kankichej. Chayraykumin kay pachamanta runasqa chejnisunkichej”, nispa. (Juan 15:19 leey). Jehová Diosta sirvisqaykirayku familiayki, waj runas ima qhesachasunku chayqa, mana qanllachu ajina qhesachasqa kanki. Cheqamantapuni cheqa sonqo Abraham jina, Sara jina ruwashanki.
“Ripuy kay jallpʼaykimanta”
8, 9. 1) ¿Imatataj Abraham ni jaykʼaj qonqarqachu? 2) ¿Imatataj Jehová Abrahamman willacherqa?
8 Uj pʼunchay Jehovaqa, Abrahamman uj willayta willacherqa, chaytataj Abrahamqa ni jaykʼaj qonqarqachu. Bibliaqa mana ninchu imaynatachus Jehová, Abrahamman willachisqanta, chaywanpis ‘Jatun Atiyniyoj Dios’ payman rikhurisqanta niwanchej (Hechos 7:2, 3 leey). Ichapis Diosqa uj angelnejta jatun kayninpa kʼanchaynillanta Abrahamman rikucherqa. Arí, Jehová Diosqa mana chay tiempomanta runaspa lantisninku jinachu karqa, chaytaj Abrahamta maytachá kallpacharqa.
9 Chantá, ¿imatá Abrahamman, Dios willacherqa? “Ripuy kay jallpʼaykimanta, aylluyki ukhumantawan, noqa rikuchisqayki, chay jallpʼaman”, nispa willacherqa. Chaywanpis Jehovaqa mana nerqachu maymanchus ripunanta, astawanpis noqa rikuchisqayki chay jallpʼaman nispalla nerqa. Chaypajtaj Abrahamqa llajtanta, familiaresninta ima saqenan karqa. Oriente Mediopeqa familiata jatunpaj qhawaj kanku. Chayrayku familiata saqerpareyqa may jatun llakiy kasqanta yuyaj kanku, wañuymantapis astawanraj.
10. ¿Imaraykutaj Abrahamwan, Sarawan Ur llajtapi wasinkuta mana saqeyta atillarqankuchu?
10 Abrahamqa nichá llajtanta saqerpariyta atillarqachu. Yachakusqanman jina, Ur llajtaqa may sumaj qhapaj llajta karqa ( “Abrahamwan, Sarawan saqesqanku llajta” nisqa recuadrota qhawariy). Arqueólogos allaspa tarisqankuman jina, jaqay tiempopi wakin familias sumaj wasispi kamachisninkuwan tiyakoj kanku. Chay wasistaj 12 chayri astawan cuartosniyoj kaj, uj sumaj empedrasqa patioj muyuyninpitaj. Astawanpis yakuyoj, alcantarilladoyoj ima karqanku, bañosninkupis jatuchaj cuartos jina karqa. Chantapis Abrahamwan, Sarawanqa manaña waynaschu karqanku, imaraykuchus Abrahamqa ichá 70 watayojña karqa, Sarataj 60 watayojña. Abrahamtaj uj sumaj qosa jina warmin allillan kananmanta llakikorqa. ¿Llajtanmanta ripuspa warminman necesitasqanta qoyta atinmanchu karqa? Paykunaqa sapa kutichá parlarej kanku imachus paykunata llakichisqanmanta, paykunamanta imachus kananmanta ima. Abrahamqa may kusisqachá kasharqa warmin Sara paywan khuska ripunanta nejtin. Sarapis qosan jina, llajtanta, wasinta ima saqeyta munarqa.
11, 12. 1) Abraham, Sara ima llajtankumanta ripunankupaj, ¿imastataj wakichinanku karqa? 2) Abraham, Sara ima Ur llajtamanta ripusqanku pʼunchay, ¿imayna kasqantataj yuyanki?
11 Paykunaqa imatachus ruwanankuta ajllaytawan wakichikorqanku. Ashkha imastataj ruwananku karqa. ¿Imastataj apananku karqa? ¿Imataj kanman karqa familiaresninkumanta, kamachisninkumanta, astawanpis Abrahampa tatan Taremanta? ¿Pusakapunanku allinchu kanman karqa? Abrahamwan, Sarawanqa ajina kasqanta yuyarqanku, imaraykuchus wañupunankama qhawayta munarqanku. Tarepis paykunawan riytaqa munarqapunisina, imaraykuchus chay kutipajqa Taré manaña lantista yupaychasharqachu. Chantapis Bibliaqa Taré familianta pusariykukuspa Ur llajtamanta llojsipusqanta nin. Sobrinon Lotpis paykunallawantaj rerqa (Gén. 11:31).
12 Ripunanku pʼunchay chayamorqa, chay pʼunchay imaynachus kasqanpi tʼukuriy, llajtaj jawanpi familianwan, kamachisninwan ima, ripunankupaj wakichisqaña kasharqanku. Uywasninkuta tantaykorqanku, burrosninkuman, camellosninkuman ima chajnaykorqanku. Arí, wakichisqaña kasharqanku puririnankupaj. * Ichá tukuypis Abraham kamachinallantaña suyasharqanku, Abraham puririnankuta kamachejtintaj, paywan tukuy familianwan Ur llajtamanta riporqanku ujtawan mana kutinankupaj.
13. ¿Imaynatá kay tiempomanta Diospa kamachisnin Abraham jina, Sara jina ruwasqankuta rikuchinku?
13 Kay tiempopipis ashkha willajkuna maypichus astawan willajkuna necesitakun chay lugaresman ripunku. Wakinkunataj waj qalluta parlayta yachakunku, chayri Diospa Reinonmanta waj jinasmanta willanankupaj mayta kallpachakunku. Chayta ruwanankupajtaj Abraham jina, Sara jina waj imasta saqenanku tiyan, imaraykuchus mana allinnillankutachu maskʼanku. Abraham jina ruwasun chayqa, cheqamanta Jehová bendeciwasunchej, chantapis qosqanchejmanta astawanraj pay qowasunchej (Heb. 6:10; 11:6). ¿Imaynatá Jehová Abrahamta bendicerqa?
Éufrates mayuta chimparqanku
14, 15. ¿Imaynatá Abrahamwan, kamachisninwan Urmanta, Harankama rerqanku? ¿Imaraykutaj Harán llajtapi qhepakorqanku?
14 Abrahamwan kamachisninwan rillarqankupuni, ajinamanta sapa pʼunchay puriyman yachaykukorqanku. Abrahamwan, Sarawanqa, chakipi chayri burropi, camellopi ima lloqʼaykusqa rishaspa parlarej kanku, uywaspa campanillasnin sonasqanraykutaj parlasqankoqa nichá uyarikullajchu. Tukuyninkutaj jarata wakichiyta, oqhariyta ima sumajta yachakorqanku. Sapa puririspataj Taré camellopi chayri burropi sumaj lloqʼaykusqa rinanta qhawarej kanku, machituña kasqanrayku. Éufrates mayunnejta, inti yaykuynej pata ladonnejman rerqanku. Arí, paykunaqa sapa pʼunchay rillarqankupuni.
15 Harán llajtamantaj chayarqanku, 960 kilometrosta (192 leguasta) riytawan, chay llajtaqa qhapaj llajta karqa, chaynejtataj pasaj kanku inti llojsimuynejmanta, inti yaykuynejmanta ranqhajkuna. Abrahamtaj chaypi qhepakorqa, ichapis tatan manaña purinanpaj jinachu kasqanrayku.
16, 17. 1) ¿Ima tratotataj Jehová Abrahamwan ruwarqa? 2) Abraham Harán jallpʼapi kashajtin, ¿imaynatá Jehová bendicerqa?
16 Pisi tiemponmantaj Tareqa, 205 watayoj wañuporqa (Gén. 11:32). Chayrayku Abrahamqa llakisqachá kasharqa. Jehovataj watejmanta paywan parlaspa, imatachus Ur llajtapi nisqanta, ima bendicionestachus japʼinanta ima nerqa. Abrahampa mirayninmantaqa ‘uj jatun nación’ llojsinan karqa, paynejtataj wajkunapis bendecisqallataj kananku karqa (Génesis 12:2, 3). Chaytaj maytachá payta kallpacharqa. Abrahamqa may kusisqa Harán llajtamantañataj riporqa, Jehová paywan uj tratota ruwasqanrayku.
17 Chay kutipitaj astawan wakichikunan karqa, kapuynin Jehovaj bendicionninwan ashkhayasqanrayku. Biblia nin: “Haranpi kashaspa mashkha runastachus rantikorqa chaytawan. Tukuy imasnintawan apariykukuspataj [llojsiporqa]”, nispa (Gén. 12:5). Arí, mirayninmanta uj nación llojsinanpajqa, ashkha kapuykunasniyoj, kamachisniyoj ima kanan karqa. Chaytaj mana ninayanchu Jehová kamachisninta qhapajyachisqanta, manaqa munayninta juntʼanankupaj necesitasqankuta qosqallantapuni. Abrahamqa Harán jallpʼamanta llojsiporqa maymanchus rishasqanta mana yachaspa.
18. 1) ¿Ima pʼunchaytaj Diospa llajtan yuyarinallanpajpuni kanman karqa? 2) Aswan qhepa watasman, ¿imaspiwantaj karqa 14 nisán pʼunchaypi? (“ Mana qonqanapaj jina pʼunchay”, nisqa recuadrota qhawariy.)
18 Ashkha pʼunchayta puriytawantaj Carquemisman chayarqanku, viajajkunataj chaynejtapuni Éufrates mayuta chimpaj kanku. Ichá ima pʼunchaychus Abraham chay mayuta chimpasqanqa, Diospa llajtan yuyarinallanpajpuni kanman karqa. Abrahamqa 1943 watapi Jesús niraj jamushajtin Éufrates mayuta chimparqa, ichá 14 pʼunchaypi nisán killamanta (Éxo. 12:40-43). Ima jallpʼatachus Jehová Abrahamman rikuchinanta nisqanqa Carquemismanta ura ladonpi kasharqa. Jehová, Abrahamwan tratota ruwasqantaj chay pʼunchay qallarerqa.
19. ¿Imatataj Jehová Abrahamman nerqa, chayta uyarispa imatá pay yuyarikunman karqa?
19 Chaymanta Abrahamqa ura ladoman rillarqapuni Sichemman chayanankama, maypichus Moré valle kasharqa chayman. Chaypi Jehovaqa Abrahamman rikhurispa chay jallpʼata mirayninman qonanta nerqa. Chayta uyarispa ichá Abrahamqa, Edén huertapi Jehová runasta salvananpaj uj miraymanta parlasqanta yuyarikorqa (Gén. 3:15; 12:7). Chay pacha ichá Abrahamqa, Jehová munayninta juntʼananpaj payta apaykachashasqanta repararqa.
20. ¿Imaynatá Abraham, Jehovaj nisqanta jatunpaj qhawasqanta rikucherqa?
20 Abrahamqa imatachus Jehová payman nisqanta jatunpaj qhawarqa. Canaán jallpʼanta risqanman jinataj Diospaj altaresta ruwaporqa, ñaupajtaqa Moré jallpʼapi, chaymantataj Betel llajtaj qayllanpi. Bibliataj niwanchej pay, Jehovaj sutinta oqharisqanta. ¿Imaynamantá? Jehovaman mayta agradecekuspa miraynin ima jallpʼastachus japʼinanta rikusqanmanta, chantapis ichá chay cheqaspi tiyakoj runasman willaspa (Génesis 12:7, 8 leey). Abrahamqa ashkha chʼampaykunataraj atipanan karqa. Jinapis payqa mana yuyarikullarqapunichu imastachus Ur llajtapi saqesqanmanta, manaqa imatachus qhepaman ruwananpi yuyarqa. Hebreos 11:10 nin: “Abraham suyasharqa jaqay sumaj cimientosniyoj llajtata, mayqentachus Dios wakicherqa, sayacherqataj, chayta”, nispa.
21. Kay tiempomanta Diospa kamachisnin, ¿imatataj Diospa Reinonmanta yachanchej, chantá imatataj ruwasun?
21 Kay tiempomanta cristianosqa, Abrahammanta nisqa astawan yachanchej ‘sumaj cimientosniyoj llajtamanta’, nisunman Diospa Reinonmanta. Sutʼincharinapaj, yachanchej chay Reino janaj pachapi kamachishasqantaña, pisi tiempomantawantaj kay sajra pachata tukuchinanta. Chantapis yachallanchejtaj chay Reinomanta kamachejqa Jesucristo kasqanta, pichus Abrahampa mirayninmanta jamorqa. Abraham kausarimuspa maytachá kusikonqa imaynatachus Jehovaj munaynin juntʼakusqanta yachaspa. ¿Qanpis rikuyta munawajchu imaynatachus Diospa munaynin juntʼakunanta? Jina kajtenqa Abraham jina ruwallaypuni. Jehová Diosta yupaychanaykirayku imatapis saqespa, payta kasukuspa, qotuchakuypi ima llankʼaytapis jatunpaj qhawaspa ima. Ajinamanta “tukuy creejkunaj tatanku” Abrahamqa, qanpa tataykipis kallanqataj.
^ párr. 1 Abrahamqa, jaqay tiempopi Abram sutiyoj karqa. Aswan qhepamantaj Diosqa, “Abraham” sutita churarqa, chay sutitaj “ashkha runaspa tatanku” niyta munan (Gén. 17:5).
^ párr. 4 Abrahammanta parlaspapis kikillantataj nin, pay mana Tarej kuraj wawanchu kajtinpis, Bibliaqa Tarej familianmanta parlaspa paypa sutinta ñaupajta oqharin.
^ párr. 6 Saraqa, jaqay tiempopi Saraí sutiyoj karqa. Aswan qhepamantaj Diosqa, “Sara” sutita churarqa, chay sutitaj “Ñusta” niyta munan (Gén. 17:15).
^ párr. 12 Wakin yachayniyoj runas ninku Abrahampa tiemponpi camellosqa mana runaswan japʼichikojchu kasqanta. Chay nisqankutaj mana cheqachu. Imaraykuchus Bibliaqa ashkha kutispi Abrahampata camellosnin kapusqanta nin (Gén. 12:16; 24:35).


text:
12 KAQ YACHACHIKUY
Jehova Diosmi consuelarqa
1, 2. ¿Imakuna pasasqantataq Eliasqa chay punchawpi rikurqa?
ELIASQA yanay-yanay parapim kallpachkan. Jezreel llaqtaman chayananpaqqa karuraqmi kachkan, ‘Dios kallpata’ qoykuptinmi mana samaykuspan kallpachkan. Manam haykapipas chaynataqa kallparqachu, rey Acabpa carretan chutaq caballokunatapas llallirurqaraqmi (leey 1 Reyes 18:46).
2 Reyta saqeruspanmi kallpachkan chayananpaqqa karuraqmi kachkan. Chay punchawpi admirakuypaq pasasqankunapi piensastinmi uyanmantapas yaku suturisqa hinalla kallpachkan. Carmelo orqopim Jehova Diosqa qawachirqa paylla cheqap Dios kasqanta, Baalta yupaychayqa yanqapaqmi karqa. Baalta yupaychaq sacerdotekunapas wañuchisqam karqaku, chaymantapas Eliaspa mañakusqanman hinam Jehova Diosqa parachimurqa. Chaykunapi piensastinchá Eliasqa kallparqa (1 Rey. 18:18-45).
3, 4. a) ¿Imakunapi piensaspantaq Eliasqa kusisqa sientekurqa? b) ¿Ima tapukuykunatam contestasun?
3 Jezreel llaqtaman 30 kilometrota kallpaspanqa kusikuywanchá Eliasqa piensan rey Acabqa Carmelo orqopi qawasqankunawan pim cheqap Dios kasqanmanta cuentata qokuspan Baal taytacha yupaychaynin saqenanpaq kasqanpi, chaynataq Jehova Dios serviqkunata amaña qatikachananpaq warmin Jezabelta harkakunanpaq kasqanpipas.
4 Imapas allinpaq kaptinqa kusikuywanmi piensanchik. Piensanchikchá ima sasachakuyninchikpas manaña kaptin astawan allin kayninchikpi. ‘Eliaspas ñoqanchik hina’ sentimientoyoq kaspanmi chaynata sientekurqa (Sant. 5:17). Ichaqa ñakariyninkunaqa manam tukurqachu. Chayllam llaki qatirqa, chaywanmi hukmanyaruspan wañuruytaña munarqa. ¿Imataq pasarurqa? ¿Imaynatam Jehova Diosqa Eliasta iñiyninpi kallpancharqa?
Chayllam sasachakuypi tarikurqa
5. ¿Ima nispanmi rey Acabqa mana reqsikurqachu Carmelo orqopi Jehova Diospa ruwasqankunata?
5 Jezreelpi palacionman Acab chayaruspanqa, ¿qawachirqachu huchanmanta wanakusqanta? Bibliam nin: “Rey Acabmi warmin Jezabelman willarqa Eliaspa llapa ima rurasqanta, willarqataqmi Baalmanta willakuqkunata imayna wañurachisqantapas”, nispa (1 Rey. 19:1). Warminman willaspanqa manam nirqachu tukuy chaykunataqa Jehova Dios ruwasqanmanta. Mana iñiyniyoq kasqanraykum nirqa tukuy chaykunataqa ‘Elias ruwasqanmanta’. Hinallam qawachirqa Jehova Dios mana respetasqanta. ¿Imatam nirqa Jezabelqa?
6. ¿Imapaq tanteasqantam Jezabelqa Eliasman willachimurqa?
6 Jezabelqa llumpayta piñakuspanmi Eliasman willachimurqa wañuchisqa kananmanta. Kaynata: “Dioskunayá sinchita castigawachun Baalmanta willakuqkunata imaynam rurasqaykiman hina sichu qamtapas paqarin kay horakama mana chaynata ruraruptiyqa”, nispa (1 Rey. 19:2). Baalmanta willakuqkunata wañuchisqanmanta vengakunanpaqmi Jezabelqa tantearun. Chaymi jurarqa paqarintillanta Eliasta mana wañuchispanqa kikin wañunanpaq kasqanmanta. Chay amenazasqanmanta yacharuspanqa imaynaraq Eliasqa sientekurqa. Payqa Jezreelpim huk wasichapi chay tuta puñuchkarqa, hinaptinmi qonqayllamanta rikcharirachispa willarqaku Jezabelpa tanteasqanta. ¿Imaynataq Eliasqa sientekurqa chayta uyarispan?
Mancharikuspanmi hukmanyarurqa
7. ¿Imaynam Eliasqa sientekurqa wañunanpaq amenazasqa kasqanwan hinaspa imatam ruwarqa?
7 Eliasqa piensarqam Baal taytachataqa manaña yupaychanankupaq kasqanta, ichaqa manam chayna piensasqanman hinachu karqa. Jezabelqa wañurachirqañam Jehova Diosmanta willakuq profetakunata, Eliasta wañuchinanpaqpas tantearurqañam. ¿Imaynam Eliasqa sientekurqa Jezabelpa amenazasqanwan? “Wañuypa patanpiña kasqanta” musyaruspanmi mancharikurqa. Yaqapaschá piensayta qallaykurqa Jezabelqa imayna wañuchinanpaq tanteasqanpi. Chaywanchá llumpayta mancharikuspan vidanta salvananrayku lluptikurqa (1 Rey. 18:4; 19:3).
Imakuna pasawananchikpi llumpayta mana piensaspaqa manam hukmanyasunchu
8. a) ¿Imam pasarqa Eliastawan Pedrota? b) ¿Imatam yachachiwanchik paykunata pasasqan?
8 Manam Eliasllachu manchakuqqa karqa. Paymanta unay watakuna pasaytam apostol Pedropas mancharikurqa. Huk kutipim Señor Jesucristo kallpancharqa yakupa hawanpi purinanpaq, Pedrom ichaqa ‘sinchi wayrawan mancharikuspan’ yakuman chinkaykuyta qallaykurqa (leey Mateo 14:30). Eliasta hinaspa Pedrota pasasqanmi yachachiwanchik iñiyninchikpi takyanapaqqa manam llumpaytaqa piensanachu ima mana allinkuna pasawananchikpiqa. Aswanqa Jehova Diospa yanapayninpim tukuy sonqonchikwan confiananchik.
Manañam kawsayta munarqañachu
9. Rimarimuy Elias mayman lluptikusqanmanta chaynataq imayna tarikusqanmantapas.
9 Eliasqa mancharisqallañam pasakurqa Juda law Beerseba llaqtaman, chay llaqtaqa 150 kilometro karupiraqmi karqa. Serviqninta chaypi saqeykuspanmi pasakurqa ‘huk punchaw puriy’ karu chunniqman. Yaqachusmi mikunanpaq imatapas mana apaspan pasakurqa. Hukmanyasqa hinaspa mancharisqam llumpay rupaypi qachyallaña ñanninta richkan. Inti seqaykuytapas Eliasqa llumpay pisipasqañam hinalla richkan. Hinaspam retamapa sikinpi pisipasqallaña tiyaykurqa, chay sitiopiqa chayllatam tarirqa llantukunanpaq (1 Rey. 19:4).
10, 11. a) ¿Imapaqmi Eliasqa Jehova Diosta mañakurqa? b) Diosta serviqkuna hukmanyasqa tarikuspanku imayna sientekusqankumanta rimarimuy textokunapa nisqanman hina.
10 Eliasqa llumpay hukmanyasqa kaspanmi Jehova Diosta mañakurqa wañurachinanpaqña. Qaparispanmi nirqa: “Ñoqaqa manam abueloykunamanta aswan allinchu kani”, nispa. Eliasqa yacharqam paykunapa tullunku otaq uchpanku sepulturapi kasqanta chaynataq yanapaykunanpaq ima ruway mana atisqankutapas (Ecl. 9:10). Eliasqa chay wañusqakuna hinam mana imapaq valeq kasqanta piensarqa. Chaymi wañuruytaña munarqa.
11 ¿Admirakunanchikchu Diosta serviq runapa hukmanyasqanwan? Manam. Bibliaqa willakunmi Diosta serviq warmikunapas chaynataq qarikunapas llumpay hukmanyasqa kasqankuwan wañuruytaña munasqankumanta, paykunamanta wakinmi karqa Rebeca, Jacob, Moises hinaspa Job (Gen. 25:22, NM; 37:35; Num. 11:13-15; Job 14:13).
12. ¿Imaynatam Eliasta qatipakuchwan hukmanyasqa tarikuspaqa?
12 Kunanqa “sasallaña” tiempokunapim kawsanchik, chaymi Jehova Diosta serviqkunapas wakinpiqa hukmanyasqa tarikunchik (2 Tim. 3:1). Hukmanyasqa tarikuspaykiqa Elias hinayá imayna tarikusqaykimanta Jehova Diosman willakuy. Payqa “llakipayakuq” Diosmi (leey 2 Corintios 1:3, 4). Qawasunyá Eliasta imayna consuelasqanmanta.
Jehova Diosmi Eliastaqa cuidarqa
13, 14. a) ¿Imaynatam Jehova Diosqa angelninwan yanapachirqa Elias hukmanyasqa tarikuptin? b) ¿Imatam ñoqanchikpi Jehova Diosqa reparan?
13 Jehova Diosqa, ¿imaynaraq sientekurqa kuyasqa serviqnin retamapa sikinpi tiyaykuspan wañuchinanpaqña mañakuptin? Jehova Diosqa llakikuywanchá qawarqa. Elias puñuruptinmi Jehova Diosqa angelninta kacharqa, angelñataqmi sumaqllata rikcharichispan nirqa: ‘Hatariykuspayá mikuy’, nispa. Elias hatariptinmi angelñataq qorqa sansapa hawanpi ruwasqa tortillata chaynataq aysakupi yakuta. Eliasñataqmi mikuruspan kaqmanta puñuykurqa. Llumpay hukmanyasqa kasqanwanmi mana imatapas rimarispa siriykurqa. Angelqa kaqmanta rikcharichispanmi nirqa: ‘Hatariykuspayá mikuy’, nispa. Yaqapaschá achikyaq lawtaña chaynata rikcharichirqa, chaymantapas nirqam: “Llumpay karuraqmi rinaykiqa kachkan”, nispa (1 Rey. 19:5-7).
14 Diospa yanapayninwanmi angelqa yacharqa Eliaspa mayman risqanta. Yacharqataqmi Eliasqa kikinpa kallpallanwanqa mana puriy atisqanmantapas. Ñoqanchikpas anchatam kusikunchik imayna tarikusqanchikpi chaynataq imayna sientekusqanchikpi Jehova Dios reparasqanmanta yachasqanchikwan (leey Salmo 103:13, 14). Chay mikuyqa, ¿hayka punchawtaq Eliasman kallpata qorqa?
15, 16. a) ¿Imaynatam Eliasta yanaparqa Jehova Diospa mikuy qochisqan? b) ¿Imanasqataq Jehova Diospa mikuy hina qowasqanchik yachachikuyninkunata chaninchananchik?
15 Bibliam nin: ‘Chaymi hatariruspa mikurqa hinaspa tomarqa, chay mikuywan kallpanchakuykuspanmi tawa chunka punchaw hinaspa tawa chunka tutan rirqa Diospa orqonwan sutichasqa Horeb orqoman’, nispa (1 Rey. 19:8). Eliasmi ayunarqa tawa chunka punchaw hinaspa tawa chunka tuta. Paymanta soqta pachak wata ñawpaqtam Moisespas chaynata ayunarqa, Eliasmanta waranqa wata pasaytañataqmi Señor Jesucristopas chaynata ayunarqa (Ex. 34:28; Luc. 4:1, 2). Chay mikuyqa manam hukmanyasqa kaynintaqa chinkachirqachu ichaqa kallpatam Eliasman qorqa hinalla kawsananpaq. Eliasqa yuyaqña kaspanpas hinallam sapa punchaw rirqa yaqa killa parten.
16 Kay tiempopipas Jehova Diosqa mikuchichkaq hinam serviqninkunataqa cuidawanchik (Mat. 4:4). Palabranta chaynataq chaymanta horqosqa qellqakunata estudiaspam Diosmanta yachanchik chaywanmi saksasqa hina tarikunchik. Diosmanta yachasqanchikkunaqa manapaschá lliw sasachakuyninchiktachu chinkachinqa ichaqa yanapawanchikmi chaykunata aguantanapaq. Yanapawasuntaqmi wiñay kawsayta haypanapaqpas (Juan 17:3).
17. ¿Maymantaq Eliasqa chayarurqa? ¿Imakunataq ñawpaqta chay orqopi pasarqa?
17 Eliasmi 320 kilometrota purispan Horeb orqoman chayarurqa. Chay orqopim Jehova Diosqa angelnintakama lenguachkaq ninapi Moisesman rikuriykurqa, hina chay orqopitaqmi israelitakunapaq Leyninkunata qorqa. Chay orqoman chayaruspanmi Eliasqa machay ukupi samarqa.
Jehova Diosmi consuelaspan kallpancharqa
18, 19. a) ¿Imamantam angelqa Eliasta tapurqa? ¿Ima nirqataq Eliasqa? b) ¿Imakunaraykutaq Eliasqa hukmanyasqa tarikurqa?
18 Horeb orqopi kachkaptinmi Jehova Diosqa angelnintakama Eliasta tapurqa: “¿Imatataq kaypi rurachkanki?”, nispa. Diosqa yachaytam munarqa imanasqa chaypi tarikusqanmanta. Angelqa sumaqllatam tapurqa, hinaptinmi Eliasqa imayna sientekusqanmanta kaynata nirqa: “Llapallan kamachiq Dios Taytalláy, qanmantam llumpayllataña sientini, Israelpa mirayninkunam contrato rurasqaykita saqeruspa altarnikikunatapas tuñirachinku. Qanmanta willakuqkunata espadawan wañurachiptinkum sapallayña puchuruni, ichaqa ñoqatapas maskawachkankum wañurachiwanankupaq”, nispa (1 Rey. 19:9, 10). Chayna nisqanwanmi qawachirqa imakunarayku hukmanyasqa kasqanmanta.
19 Puntataqa Diosta serviyninpi ruwasqankuna yanqapaq kasqantam piensarqa. Eliasqa tukuy sonqonwanmi Jehova Diosta unay watakunaña servirqa chaymantapas paylla cheqap Dios kasqantam qawachirqa, chaykunawan kusikuypi kananmantaqa sasachakuypim tarikun. Israelitakunaqa hinallam Diosta mana kasukuq mana iñiyniyoq kachkanku, taytacha-mamacha yupaychayñataqmi onqoy hinaña mirachkan. Chaymantapas ‘sapallan’ sientekusqanwanmi hukmanyasqa tarikun. Eliasqa piensanmi enteron Israel nacionpi Jehova Diosta paylla servisqanmanta. Hinaspapas manchakuywanmi kachkan. Diosmanta willakuqkunatam achkataña wañurachinku, paytapas wañuchinankupaq kasqanpim piensachkan. Penqakurqapaschá imayna sientekusqanmanta willakuytaqa, ichaqa chaywan mana harkachikuspanmi willakurqa. Ñoqanchikpas Elias hinam imayna sientekusqanchikmanta Diosman willakunanchik (Sal. 62:8).
20, 21. a) ¿Imakunatataq Eliasqa rikurqa machaypa punkunpi sayaspan? b) ¿Imamantataq Eliasqa cuentata qokurqa tukuy chaykunawanqa?
20 ¿Imaynatam Jehova Diosqa Eliasta kallpancharqa? Angelmi Eliasta nirqa machaypa punkunpi sayananpaq, imapaq chayna sayananta mana yachaspanpas payqa kasukurqam. Hinaptinmi qonqayllamanta llumpayta wayramuyta qallaykurqa. Chay wayraqa llumpayta qaparispanmi orqokunapa puntanta tuñichirqa, qaqakunatapas tuñichirqa. Eliasñataqmi machaypa punkunpi sayachkan ñawinta allpamanta tapakuspan chaynataq pachantapas hapikuspan. Wayra pasaruptinmi allpa kuyuyta qallaykuptin pampaman mana laqakurunanpaq hapipakurqa. Chay sitiopiqa terremotom pasarqa allpa kuyusqanmanta sosegaruptillanmi lenguachkaq nina rikuriykamurqa chay mana ruparunanpaqmi Eliasqa machay ukuman pawaykurqa (1 Rey. 19:11, 12).
21 Ichaqa Jehova Diosqa manam wayrapichu, terremotopichu nitaq ninapichu karqa. Eliasqa yacharqam Jehova Diosqa Baal taytachamantaqa tukuy atiyniyoq kasqanta. Baalta yupaychaqkunam niqku pay parachimuq kasqanta. Jehova Diosmi ichaqa wayratapas paratapas atiyninwan unancharqa. Cielopas paypaqqa manam hatunchu (1 Rey. 8:27). Ichaqa, ¿imaynatam tukuy chaykunaqa Eliasta kallpancharqa? Yachamusqanchikman hinam payqa manchakuywan tarikurqa. Kunanqa cuentatam qokurun tukuy atiyniyoq Jehova Dios paywan kasqanmanta. Ichaqa, ¿hinallaraqchu manchakunqa rey Acabtawan Jezabelta? (Leey Salmo 118:6.)
22. a) ¿Imaynam Eliasqa sientekurqa angelpa sumaqlla rimapayasqanwan? b) ¿Pitaq kanman karqa Eliasta sumaqlla rimapayaqqa? (Uray patanpi willakuyta qawariy.)
22 Lenguachkaq nina pasaruptinmi hawkayayña karqa. Hinaptinmi angelqa Eliasta kaqmanta sumaqllata tapurqa: “¿Imatataq kaypi rurachkanki?”, nispa. Chaymi Eliasqa kaqmanta willakurqa imayna sientekusqanmanta. * Manañam llumpay hukmanyasqañachu tarikurqa, ichaqa sumaqllata chayna tapusqanwanmi astawanraq kallpanchaykurqa, Jehova Diosqa qawachirqam Eliasta ancha valorasqanta. ¿Imaynatam chayta qawachirqa? Willarqam Israelpi Baal yupaychaqkunata imam pasananmanta. Jehova Diospa chayna tanteasqantaqa manam imapas harkayta atinqachu, chaywanmi Eliasqa cuentata qokun ruwasqankuna mana yanqapaq kasqanmanta. Chaymantapas Jehova Diosqa Eliastam kamachirqa huk ruwaytaraq ruwananpaq (1 Rey. 19:12-17).
23. ¿Imakunawanmi Jehova Diosqa Eliasta kallpancharqa?
23 ¿Imaynatataq Jehova Diosqa Eliasta kallpancharqa sapallan mana sientekunanpaq? Iskay ruwaykunata ruwananpaqmi nirqa. Puntatam kamachirqa Diosmanta willakuq kananpaq Eliseoman aceitewan umanpi tallimunanpaq. Eliseoqa mozoraqmi karqa Eliasmantaqa payqa unay watakunaraqchá Eliasta compañanqa chaynataq yanapanqa. ¡Eliasqa maynatachá kusikurqa! Chaymantapas Jehova Diosqa kusikuypaqmi kaynata nirqa: “Israel nacionpim puchuchirqani qanchis waranqa runakunata, paykunaqa manam qonqorakurqakuchu nitaqmi Baal sutiyoq taytachataqa mucharqakuchu”, nispa (1 Rey. 19:18). Eliasqa manam sapallanchu tarikurqa. Maynatachá kusikurqa chay waranqantin runakuna Baal taytacha mana yupaychasqankumanta yachasqanwanqa. Paykunaqa chay sasachakuy tiempopim necesitarqaku Jehova Diosta tukuy sonqonwan servispan Elias kallpanchananta. Angelpa sumaqllata rimapayasqanqa maynatachá Eliasta kallpancharqa, payqa chay angelpa rimasqantam uyarirqa kikin Jehova Diospa econta hina.
Saqekuptinchikqa Bibliantakamam Diosqa sumaqllata rimapayawaspanchik yachachiwanchik
24, 25. a) ¿Imaynatam ñoqanchikpas Diospa sumaqlla rimapayawasqanchikta uyarichwan? b) ¿Imaynatam yachanchik Eliasqa Dioswan consuelachikusqanmanta?
24 Elias hinam ñoqanchikpas admirakunchik llumpay wayrata otaq nisyu parata qawaspaqa. Chaykunata unanchasqanmi qawachiwanchik Jehova Diosqa tukuy atiyniyoq kasqanta (Rom. 1:20). Jehova Diosqa hinallam atiyninta servichikuchkan tukuy sonqonwan serviqninkunata yanapananpaq (2 Cron. 16:9). Diosmantam astawan yachananchik Bibliata estudiaspa (leey Isaias 30:21). Saqekuptinchikqa Bibliantakamam Jehova Diosqa sumaqllata rimapayawasun, yachachiwasun, corregiwasun, kallpanchawasun chaymantapas kuyawasqanchiktam qawachiwasun.
25 ¿Allinpaqchu Eliasqa hapirqa Jehova Diospa Horeb orqopi imayna consuelasqanta? Awriki. Eliasqa anchatam munarqa Baal taytacha yupaychay saqenankuta chaypaqmi hinalla kallpanchakurqa. Ñoqanchikpas Elias hinayá Palabranpi Diospa nisqankunata tukuy sonqonchikwan kasukusunchik (Rom. 15:4).
^ par. 22 1 Reyes 19:9 nisqanman hina Eliasta sumaqllata rimapayaqqa huk angelmi karqa, yaqachusmi hina payllamanta riman 15 versiculonpipas ‘Tayta Diosmi rimapayarqa’ nispan. Chayqa yuyarichiwanchiktaqmi israelitakunata chunniqninta pusaq angelmantapas. Paymantam Jehova Diosqa nirqa: “Payqariki ñoqapa rantiypim kachkan”, nispa (Ex. 23:21). Manam yachakunchu chay angel Jesucristo kasqanmantaqa, payqa kay pachaman manaraq hamuchkaspanmi ‘Simi’ otaq Jehova Diospa rantinpi rimaq karqa, paymi Diospa munayninmanta serviqninkunaman willarqa (Juan 1:1).


text:
Yahya Jammeh
Yahya Alphonse Jemus Jebulai Jammeh sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin aymuray killapi 1965 watapi paqarisqa Kanilai llaqtapi huk Gambya mama llaqta Awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
President (1994-2017)
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Zeinab Suma Jammeh / Alima Sallah
Churinkuna (2): Mariam wan Muhammed.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yahya Jammeh.


text:
Pukara munisipyu
Pukara munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Pucará) nisqaqa pichqa ñiqin munisipyu Vallegrande pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pukara llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kantunmi kan.
Kantun - Uma llaqta
- Pukara kantun (393 km²) - Pukara
- La Higuera kantun (226 km²) - La Higuera
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa astawan mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Mathieu Debuchy
Mathieu Debuchy sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin anta situwa killapi 1985 watapi paqarisqa Fretin llaqtapi - ) huk Ransiya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtap kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2011:
- Ransiya Kupa
- Ransiya Ligue 1
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mathieu Debuchy.


text:
Iñuku huk'i ayñi
Iñuku huk'i ayñi nisqakunaqa iñuku huk'i t'uqyaywan thuñichiq, runakunta wañuchiq ayñikunam, illanchaykuywan runakunata unquchiq.
Ñawpaq kaq iñuku huk'i ayñiqa Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi 1945 watapi Hiroshima llaqtap hawanpi t'uqyarqan, iskay kaqtaq Nagasaki llaqtap hawanpi (iskaynintin llaqta Nihunpi), pachak waranqa runatam wañuchispa.
Kunan pachaqa kay mama llaqtakunam iñuku huk'i ayñiyuq:
- Hukllachasqa Amirika Suyukuna
- Rusya (1991 watakama: Suwit Huñu)
- Hukllachasqa Qhapaq Suyu
- Ransiya
- Chunwa
Huk mama llaqtakunataq hinallataq iñuku huk'i ayñiyuqchá, ichaqa mana nispa takyankum.


text:
Thomas Malthus
Thomas Robert Malthus sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin hatun puquy killapi 1766 watapi paqarisqa Surrey llaqtapi - 29 ñiqin qhapaq raymi killapi 1834 watapi wañusqa Bath llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq qillqaq, musiku yachaq wan taytakura qarqan.
Taytan: Daniel Malthus, Maman: Henrietta Malthus.
Warmi: Harriet.
Churinkuna: Henry, Emily wan Lucy.
Alma mater: Cambridge Yachay Sunturnin .
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ensayo sobre el principio de la población (An Essay on the Principle of Population, 1798).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Thomas Malthus.


text:
Joachim Löw
Joachim Löw ( 3 ñiqin hatun puquy killapi 1969 watapi paqarisqa Schönau llaqtapi - ) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.
Warmi: Daniela; Churinkuna: .
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Atipaq - Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014 Brasil
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2006
- Jürgen Klinsmann
- Andreas Köpke
- Jens Lehmann
- Christoph Metzelder
- Pierre Littbarski
- Manuel Neuer
- Philipp Lahm
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Joachim Löw.
- Uficial web
- fussballdaten.de


text:
Pumapampa pruwinsya
- Kay panqachaw yuyaykunapitaqa ankash rimaychaw llanchina Wikipidiyachawpis qillqashqam kaykan: Puwaqpanpa wamani.
Puwaqpampa wamani (pusaq pampa) icha Pumapampa pruwinsya (aymara simipi: Pumapampa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Pomabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk wamanim. Uma llaqtanqa Pumapampa llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 21 ñiqin hatun puquy killapi 1861 watapi, Ramón Castilla Umalliqmi. Tsay wata ushakaran 'Kunchuku' wamani, Siwas marka umallaqtan kaykaptin.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Waskaran mamallaqta wari kancha
- Urqukuna: Pukahirka - Tawllirahu
- Mayukuna:
- Quchakuna:: Hankapampa
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pumapampa wamanipiqa tawa distritum:
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay wamanipiqa aswanta runa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
Wamanipi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Fidel Olivas Escudero, taytakura wan pulitiku.


text:
13 kaq yachachikuy
Mana kasukusqanmantam wanakurqa
1, 2. a) ¿Ima sasachakuytaq karqa Jonas mana kasukusqanrayku? b) ¿Imatam Jonasmanta yachasun?
JONASQA manañam atirqachu upallalla kayta. Preocupakurqaqa manam llumpayta wayramuptin olakuna hoqarikuspan buqueta laqyaptin kuchun-kuchun kikichyasqallanwanchu, aswanqa yakuman buque mana chinkaykunanpaq buquepi llamkaqkuna afanakusqankuwanmi. Jonasqa seguropunim karqa paypa huchanrayku chay runakuna wañunankupaq kasqanmanta.
2 Chayna sasachakuypim tarikurqa Diosta mana kasukusqanrayku. Ichaqa, ¿imapitaq mana kasukurqachu? ¿Atinmanraqchu chaymanta wanakuyta? Jonasmanta yachaspanchikmi chay tapukuykunata contestasun chaynataq payta imayna qatipakunamantapas. Yachasuntaqmi Diosman sonqo kachkaspa huchallikuspapas wanakuy atisqanchikmanta.
Galileamanta kaq profeta
3-5. a) ¿Imatam runakunaqa piensanku Jonasmanta yuyarispa? b) ¿Imatam Biblia yachachiwanchik Jonasmanta? (Uray patanpi willakuytapas qawariy.) c) ¿Imanasqataq Diosmanta willakuyqa sasa karqa Jonaspa tiemponpi?
3 Jonasmanta yuyarispankuqa Diosta mana kasukusqallanpim hukkunaqa reparanku. Ichaqa Jonaspaqa karqam allin kayninkunapas. Jehova Diosqa Jonastam akllarqa paymanta willakuq kananpaq, qalaypaq mana kasukuq kaptinqa manachá akllanmanchu karqa.
Jonaspaqa karqam sumaq kayninkunapas
4 Bibliam Jonasmanta allinta willawanchik (leey 2 Reyes 14:25). Jonasqa Gat-hefer llaqtamantam karqa, chay llaqtaqa Nazaret llaqtamantam 4 kilometrollapi karqa. 800 wata pasaytam Jesucristopas * Nazaretpi uywasqa karqa. Jonasqa rey Jeroboam chunkantin ayllukunamanta israelitakunata kamachichkaptinmi Jehova Diosmanta willakuyta qallaykurqa. Eliaspas unay watañam wañukurqa, Eliseopas wañukurqañam Jeroboampa taytan kamachichkaptinraq. Chay iskaynin profetankunawanmi Jehova Diosqa Baal yupaychayta chinkachirqa. Ichaqa israelitakunaqa kaqmantam Diosmanta karunchakuyta qallaykurqaku. Reyninkupa tukuy ‘mana allinkuna’ ruwasqanwanmi intusqa karqaku (2 Rey. 14:24). Chayna tiempopiqa Diosmanta willakuyqa sasallañam karqa. Chayna kaptinpas Jonasqa Diospa kamachisqantam tukuy sonqonwan ruwarqa.
5 Ichaqa astawan sasa cumplina kamachikuytam Jehova Dios kamachirqa. ¿Ima ruwananpaqtaq kamachirqa?
‘Ninive llaqtamanyá riy’
6. ¿Imapaqmi Jehova Diosqa Jonasta kamachirqa? ¿Imanasqam chay ruwayqa sasa karqa?
6 Jehova Diosmi kamachirqa: ‘Ninive sutiyoq hatun llaqtaman rispayá chaypi yachaqkunapa contranpi willakamuy: Paykunapa mana allin rurasqankuqa castiganaypaq hinaña kasqantayá qawachimuy’, nispa (Jon. 1:2). ¿Imanasqataq chay ruwayqa sasa karqa? Ninive llaqtaqa Asiria nacionpa capitalninmi karqa, chay llaqtaqa intipa qespimunan lawpim 800 kilometro karupi karqa, chayman chakillawan rispaqa yaqa huk killapim chayaqku. Jonaspaqa manam chaychu sasaqa karqa. Ninive llaqtaman chayaspa Jehova Diospa nisqanta chaypi mana kuyapayakuq llumpay mana allin runakunaman willaymi sasaqa karqa. Diospa llaqtanpi mana kasukuq israelitakunaman willakuyninpas sasam karqa. ¿Yaqachu Ninive llaqtapi kaq runakuna kasukunmanku karqa? ¿Imaynaraq Jonasqa tarikurqa ‘runa wañuchiqwan’ sutichasqa llaqtapi? (Nah. 3:1, 7.)
7, 8. a) ¿Imatam Jonasqa ruwarqa Jehova Diospa kamachisqanta mana kasukuspan? b) ¿Manchakuq runachu Jonasqa karqa?
7 Manam yachanchikchu chaykunata Jonas manchakusqanmantaqa, ichaqa yachanchikmi ima ruwasqanmanta. Jehova Diosmi kamachirqa intipa qespimunan lawman rinanpaq, Jonasmi ichaqa intipa seqaykunan lawman karu-karuta pasakurqa. Lamar qochapa patanpi Jope llaqtaman chayaruspanmi chaypi buqueman seqaruspan Tarsis law llaqtaman pasakurqa. Yachaysapa runakunam ninku Tarsis llaqtaqa Españapi kasqanta, Ninive llaqtamantaqa 3.500 kilometro karupiraq. Chaykamaqa buquewan rispanmi yaqa huk watapichá chayanman karqa. Chayna pasakusqanwanmi Jonasqa qawachirqa Jehova Diospa kamachisqan mana kasukuy munasqanta (leey Jonas 1:3).
8 ¿Manchakuq runachu karqa? Manam, yachasunmi payqa valorchakuq kasqanmanta. Jonasqa ñoqanchik hina pantaq runa kaspanpas anchatam kallpanchakurqa (Sal. 51:5). ¿Manachu wakinpiqa manchakunchik?
9. ¿Imaynam wakinpiqa tarikunchik? ¿Imatam mana qonqananchikchu chayna tarikuspaqa?
9 Wakinpiqa piensachwanmi mana ruway atisqanchikkunata Dios kamachiwasqanchikmanta. Jehova Diosmi kamachiwanchik Gobiernonmanta hukkunaman willakunapaq, ichapas chay ruwaytaqa manchakunchik (Mat. 24:14). Jesusmi nirqa: “Diospaqa tukuymi atinallan”, nispa. Chayna nisqantam yuyananchik, Diospa yanapayninwanqa manam ima ruwaypas sasachu (Mar. 10:27). Wakinpiqa manapaschá confianchikchu Jehova Diospi, chaypaschá Jonastapas pasarurqa. Ichaqa, ¿imataq pasarurqa mana kasukusqanwan?
Jehova Diosmi Jonasta corregirqa
10, 11. a) ¿Imaynam Jonasqa sientekurqa lamar qochapa patanmanta karupiña kasqanwan? b) ¿Ima sasachakuypim Jonasta apaq buqueqa tarikurqa?
10 Jonasqa buquepi tiyaykuspanmi qawachkan buquepi llamkaqkunapa jefenta chaynataq chaypi llamkaqkunapas buquewan lloqsinankupaq afanakusqankuta, chay buqueqa yaqapaschá karqa Fenicia nacionman carga apaq. Karupiña kasqanwanmi lamar qochapa patanta yanqa-yanqallataña rikuchkan chaymi Jonasqa hawkaña sientekun. Ichaqa manam unaychu hawkayayninqa karqa.
11 Qonqayllamantam llumpayta wayramuptin orqo sayay olakuna hoqarikuyta qallaykurqa, chayqa kay tiempopi barcokunatapas warmakunapa pukllanan barcochata hinachá yakuman chinkaykachinman karqa. Jonasta apaq maderamanta buquetaqa olakunam pakikurunanpaq hinaña laqyaspan kuyutyachirqa. Jonasqa, ¿yacharqachu Jehova Dios chayna wayrachimusqanmanta? Manam yachakunchu, ichaqa yacharqam buquepi llamkaqkunapa diosninkuqa mana imapaq valeq kasqanta (Lev. 19:4). Jonasqa musyarqataqmi ‘buqueqa pakipakurunanpaqña’ kasqanmantapas (Jon. 1:4). Chaypi kaqkunataqa Jehova Diosllam yanapayta atinman karqa. Ichaqa, ¿imaynatam Jonasqa Diospa yanapayninta mañakunman karqa paymanta ayqekuchkaspanqa?
12. a) ¿Imanasqataq Jonasqa puñuq pasakunman karqa sinchi wayra hora? (Uray patanpi willakuytapas qawariy.) b) ¿Imaynatam Jehova Diosqa qawachirqa pi huchayoq kasqanta?
12 Imayna yanapaytapas mana atispanmi Jonasqa buquepa uku lawnin kuchuchanpi siriykuspan miskita puñururqa. * Buquepi llamkaqkunapa kamachiqnin tariruspanmi rikcharichispan nin wakinkuna hinayá diosnikita mañakuy nispa. Buquepi llamkaqkunaqa segurom karqaku chay sinchi wayra-paraqa mana kikillanmanta kasqanta aswanqa dioskunapa castigon kasqanmanta, chaymi suerteta choqaspa yachayta munarqaku pirayku chayna tarikusqankumanta. Chaywanmi Jonasqa mancharisqallaña qawarqa runakunapa qayllanpi suerte choqasqankuta. Payqa cuentatam qokururqa Jehova Diospa kamachisqanta mana ruwasqanrayku chayna wayrachimusqanmanta (leey Jonas 1:5-7).
13. a) ¿Imamantam Jonasqa willakurqa buquepi llamkaqkunaman? b) ¿Imananankupaqmi Jonasqa chay runakunata nirqa hinaspa imanasqa?
13 Chaymi Jonasqa chaylla willakurqa buquepi llamkaqkunaman paypa huchanrayku chay desgracia pasasqanmanta. Jonasqa willakurqam tukuy atiyniyoq Jehova Dios serviq kasqanta chaynataq kamachisqanta mana kasukuspa lluptikunanpaq chay buqueman seqasqanmantapas. Ichaqa chayna mana kasukusqanwanmi chaypi kaqkunapa vidanta peligropi churarqa. Chaymi chaypi kaq runakunaqa mancharisqallaña tapurqaku buque mana pakipakunanpaq chaynataq librakunankupaq ima ruwanankumanta. ¿Imatam Jonasqa ruwarqa? Payqa yacharqam imata ruwaspan chay runakunata librananpaq kasqanta. Chirillaña yakupi heqepaspan wañuyta manchakuspanpas nirqam: “Lamar qochamanyá wischuykuwaychik hinaptinqa lamar qochaqa hawkayarunqañam. Ñoqaraykumiki kay wayra-paraqa qamkunapa contraykichikpi hatariramun”, nispa (Jon. 1:12).
14, 15. a) ¿Imaynatam qatipakuchwan Jonaspa iñiyninta? b) ¿Imatam ruwarqaku buquepi llamkaqkunaqa Jonaspa nisqanwan?
14 Chaynatachu ninman karqa manchakuq runa kaspanqa, ¿manachá aw? Jehova Diosqa allinpaqmi qawarqa Jonastaqa valorchakuq chaynataq hukkunapa rantinpi wañuy munasqanta. Chayna ruwasqanwanmi Jehova Diospi iñisqanta qawachirqa. Ñoqanchikpas Jonastam qatipakunanchik kikinchikpaq allin kaqkunata maskanamantaqa allin kaqkunata hukkunapaq ruwaspa (Juan 13:34, 35). Pipas imapipas yanapanata necesitaptinqa, ¿kallpanchakunchikchu yanapaykunapaq? Chaynata ruwaspaqa Jehova Diostam kusichisunchik.
15 Buquepi llamkaqkunapa rantinpi Jonas wañuyta munasqanqa paykunatam anchata admirachirqa chaymi mana munarqakuchu lamar qochaman wischuykuytaqa. Aswanqa tukuytam ruwarqaku buqueta sinchi wayra mana ñuturunanpaq. Astawan wayramuptinmi imatapas manaña ruwayta atisqankuwan Jonasta llakipayaykunanpaq Jehova Diosta mañakuykuspanku yakuman wischuykurqaku (Jon. 1:13-15).
Diosmi kuyapayaspan salvaykurqa
16, 17. Rimarimuy lamar qochaman Jonas imayna chinkaykusqanmanta. (Dibujokunatapas qawariy.)
16 Mancharikuypaq lamar qochamanmi Jonastaqa wischuykurqaku. Yaqapaschá tukuy kallpanwan nadearqa yakuman mana chinkaykunanpaq chaymantapas rikurqataqchá buqueqa paymanta karunchakusqanta. Maynata kallpanchakuspanpas yaku ukumanmi chinkaykurqa wañuyllataña suyaspan.
17 Yakuman chinkaykuspan imayna sientekusqanmantam yachanchik kikinpa qellqasqanta Bibliapi leespa. Chaypim willawanchik chay hora imakunapi piensasqanmanta. Llumpay llakikuywanmi piensarqa Jerusalenpi templonman haykapipas manaña kutinanpaq kasqanpi. Chaymantapas sienterqam uku-ukuman chinkaykusqanta. Jonasqa piensarqañam chaypi wañunanpaq kasqanta (leey Jonas 2:2-6).
18, 19. ¿Imataq Jonasta pasarqa lamar qocha ukupi? ¿Imataq millpururqa hinaspa pitaq chay animalta kamachirqa? (Uray patanpi willakuytapas qawariy.)
18 Qonqayllamantam Jonasqa rikururqa payman asuykuq hatun llantuta. ¿Imataq karqa? Yaqapasmi hatunllay-hatun challwa. Allillamanta asuykuspanmi hatun siminwan chaylla millpurparirqa.
19 Jonasqa piensarqachá: “Kunanqa wañusaqmi”, nispa. Ichaqa admirakuypaqmi, ¡hinalla kawsarqa! Chay millpuqninqa manam imanarqachu. Jonasqa mana sasachakuspanmi chay challwapa ukunpi hinalla respirarqa. Challwa millpuruptin mana wañurusqanwanqa maynatachá admirakurqa. Tukuy chaykunawanmi musyanchik Jonasta millpurunanpaq ‘hatun challwata’ Jehova Dios kamachisqanmanta (Jon. 1:17). *
20. ¿Imakunatam qawachin challwapa ukunmanta Jonaspa mañakusqan?
20 Jonasqa unayñam chay challwapa ukunpi kachkan. Pasaypaq tutayaypim tarikun, chaypichá tiempochakurqa yuyaymanananpaq chaynataq Jehova Diosta mañakunanpaqpas. Jonas libropa 2 capitulonmi astawan willawanchik Salmos libropi textokunapa nisqanman hina mañakusqanmanta, chaywanmi qawachirqa Diospa Palabran estudiaq kasqanta. Imayna mañakusqanqa qawachirqataqmi agradecekuq kasqantapas. Jehova Diosmanmi nirqa: “Ñoqam ichaqa qanman graciasta qospay wañuchipusqayki animalkunataña. Cumplisaqpunim prometekusqaytaqa. Dios Taytalláy, qamllam salvanki runakunataqa”, nispa (Jon. 2:9).
21. ¿Imamantam Jonasqa cuentata qokurqa? ¿Imatam ñoqanchikpas mana qonqananchikchu?
21 Challwapa ukunpi chaynataq lamar qochapa ukunpi tarikusqanwanmi Jonasqa cuentata qokurqa maypiña hinaspa imaynaña kaptinchikpas Jehova Diosqa libraykuwaqninchik kasqanmanta (Jon. 1:17). Jehova Diospa yanapayninwanmi kimsa punchaw hinaspa kimsa tuta challwapa ukunpi Jonasqa kawsarqa. Manam haykapipas qonqananchikchu ‘kawsachiwaqninchikqa’ Jehova Dioslla kasqanta (Dan. 5:23). Pay kaptinmi kawsanchik. ¿Chaychu mana agradecekuchwan? Chaytam qawachinanchik kamachisqankunata kasukuspa.
22, 23. a) ¿Imaynatam Jonasqa qawachirqa agradecekuq kasqanta? b) ¿Imaynatam Jonasta qatipakuchwan pantaruspaqa otaq huchallikuruspaqa?
22 ¿Imatam Jonasqa ruwarqa? ¿Agradecekuspanchu Jehova Diosta kasukurqa? Awriki. Bibliam nin: ‘Tayta Dios challwata kamachiptinmi lamar qochapa patanman Jonasta [aqtururqa]’, nispa. Chaytam ruwarqa kimsa punchaw hinaspa kimsa tuta pasayta (Jon. 2:10). ¿Chayqa manachu admirakuypaq karqa? Mana nadeaspallanmi lamar qochapa patanpiña Jonasqa rikurirurqa. Chaymanta qepallatam agradecekuq kasqanta qawachirqa. Bibliam nin: “Tayta Diosmi Jonasta yapamanta rimapayaspan kaynata nirqa: ‘Ninive sutiyoq hatun llaqtaman rispayá qanman rimapayasqayta chaypi yachaqkunaman willakamuy’”, nispa (Jon. 3:1, 2). Kunanqa, ¿imatataq Jonasqa ruwarqa?
23 Jonasqa chayllam “Tayta Diospa kamachisqanman hina Ninive llaqtaman pasarqa” (Jon. 3:3). Payqa chaylla kasukuytam yacharurqa. Chayna ruwasqanqa qatipakunapaqmi. Llapallanchikmi pantaq chaynataq huchallikuq kanchik (Rom. 3:23). Ichaqa, ¿imatam ruwananchik pantaruspaqa otaq huchallikuruspaqa? ¿Hukmanyarusunchu? Icha, ¿hinallachu kallpanchakusun allin kaqkunata ruwanapaq?
24, 25. a) ¿Imamantam Jonasqa anchata kusikurqa? b) ¿Imamantam hamuq tiempopi astawan kusikunqa?
24 ¿Allinpaqchu karqa Jonaspa kasukusqanqa? Awriki. Maynatachá kusikurqa lamar qochapa hoqarikamuynin hawkayaruptin buquepi llamkaqkuna librasqa kasqankumanta yachasqanwan. Lamar qochapa hawkayasqanta qawaspankum buquepi llamkaqkunaqa ‘animalkunata wañuchispa Tayta Diosman ofrecespa’ paytaña servinankupaq prometekurqaku (Jon. 1:15, 16).
25 Jonaspa hayka punchaw chaynataq hayka tuta challwapa wiksanpi kasqantam Jesus tupachirqa wañurachiptinku hayka punchaw chaynataq hayka tuta pampasqa kasqanwan (leey Mateo 12:38-40). Jonas kawsarimuspanqa maynatachá kusikunqa paymanta Jesus rimasqanta yachaspan (Juan 5:28, 29). Ñoqanchiktapas Jehova Diosqa bendeciwasunmi. Bendecisqa kayta munaspaqa Jonas hinam pantasqanchikkunata reqsikunanchik, kasukunanchik chaynataq runamasinchikpipas reparananchik.
^ par. 4 Jonasqa Galilea llaqtamantam karqa, unay watakuna pasaytam hatunchakuq fariseokuna Jesusta penqaypi qepachinankurayku nirqaku: “Bibliapi maskaspayá yachay, Galilea lawmantaqa manam haykapipas karqachu Diosmanta willakuqqa”, nispa (Juan 7:52). Chayna nisqankuwanmi fariseokunaqa qawachirqaku Bibliapa willakusqankunapi mana reparasqankuta. Chayna nisqankumantaqa Bibliata tikraqkunapas cuentatam qokunku (Is. 9:1, 2).
^ par. 12 Griego rimaypi Septuaginta qellqapa nisqanman hinaqa Jonasqa qorqoryaspanraqsi puñukusqa. Chaynataqa puñurqa manam buquepi pasasqankuna mana imapas qokuptinchu. Wakinqa puñuyllawanñam aysachikunku llumpay llakisqa tarikuspankuqa. Chaynam pasarqa Jesuspa qatiqninkunawanpas, payqa Getsemani huertapi mañakunankamam Pedropas Santiagopas chaynataq Juanpas llumpay ‘llakisqa’ tarikusqankuraykum puñururqaku (Luc. 22:45).
^ par. 19 Hebreo rimaypi “challwa” niq palabratam griego rimaypi Septuaginta qellqa tikran “manchakuypaq animal” otaq “hatun challwa”, nispa. Manam yachakunchu mayqen hatun challwa Jonasta millpusqanmantaqa. Ichaqa ninkum Mediterraneo lamar qochapiqa tiburon sutiyoq hatun challwakuna runakunata enterollata millpusqanmanta. Manam chayllachu lamar qochapiqa kan. Kanmi tiburon ballena nisqankupas chayqa 15 metro otaq masnin sayayniyoqmi.


text:
Chawchuri rikuri
Chawchuri rikuri icha Rasismu nisqaqa rasista nisqap runakunap yuyayniyninmi, huk "rasa" (raza) nisqaman kapuq runakunaqa wakin "rasa" kunaman kapuq runakunamanta awsan allinmi, aswan yuyayniyuq kaq, aswan allinta yuyaychakuq, aswan qhali, nispa.
Huk chawchuyuq runakunaman manam llamk'aytachu qun, aswan pisi qullqita imatapas rantispa qun, manam yanapanchu.
Chawchuri rikuriq runaqa nin, huk chawchuyuq runakuna manam pay hina allinchu, nispa. Hinaspaqa rasistakuna nin, indio runakuna, negro runakuna mana blanco hina allinchu, aswantaq q'anra, upa, nispa allquchaspa.
Chawchuri rikuriqa huk mama llaqtakunap kawpaynimi, ahinataqmi karqan Iwrupa mama llaqtakunap kawpaynin kulunyankunapi, isklawniyuq asindayuqpas Awya Yala republikakunapi 19 kaq pachakwatapi, Alimanyapi Adolf Hitler kaptin, 1994 watakama Urin Afrikapi Apartheid nisqa kawpayninpas. Chay hina kawpaspaqa huk rasa nisqayuq runakunaman wakin rasayuq runakunamanta aswan hayñikunatam qun.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chawchuri rikuri.


text:
Palistina kamachikuy
Palistina kamachikuy (arabya simipi دولة فلسطين Dawlat Filastin) nisqaqa Palistinap rakinkunapi 1994 watapi kamarisqa kamachiymi. Chay k'itikunataqa Israyil awqaqkunam 1967 watapi hap'irqan, aswan Palistina k'itikunatapas, tukuy ñawpa Palistina nisqa suyutam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Quchakuna:
- Mayukuna: Jordan Mayu
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Palistina kamachikuy.


text:
Paysandú
Paysandú llaqtaqa, Uruwayi mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Durazno llaqta kamasqa 8 ñiqin inti raymi killapi 1749 watapi.
Hatun llaqta 8 ñiqin inti raymi killapi 1906
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paysandupiqa 84 162 (2004) runakunam kawsachkanku.
Ñaña kuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Hellín, Ispaña
- Muscatine, Iowa, USA.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paysandú.
- Sitio web de la intendencia de Paysandú.
- Sitio Web de Paysandú
- Plano de la ciudad
- Chat de Paysandú
- Diario El Telégrafo
- Paylana
- Fotografías y videos relacionados a la región


text:
Ñawpaq watakunamantaraqmi ayllunchikpi runakunaqa harawikunata hayllikunata wankakunata takikurqanku. Kaqmi pacha kaykunata takinankupaq, manam munasqanku pachapichu takikunku, aswanqa imapas rurayninkuta allinta qispichinankupaq utaq llamkasqankuta sumaqta ruranankupaq. Runakuna kay pachapi kawsasqankumantapunim harawikurqanchik hayllikurqanchik wankakurqanchik sunqunchikmantapuni.
Qayna pachakunamantaraqmi harawi qillqaqkunaqa rikurimurqan. Achkan kanku manam chikallachu, kantaqmi iskay simipi harawi qillqaqkunapas. Ichaqa anchatam kusikuni kunan wayna Edison Percy Borda Huyhua harawi qillqaq kasqanwan. Waynamanta allinta siminchikta chaninchanqa chayqa ancha allinmi, imarayku llaqtanchikkunapa yuyaynin allin qalita sayananpaq. Ichayá, llapa warmakunapa kawsayllantapas allinyachinman kay harawikuna. Ñuqaqa musyachkanin llapan warmakunapa sunqun llanllarinanta. Ñam kunan pachakuna ñuqanchikpura rimanakuy kachkanña.
Ancha sumaqmi sunqumantapuni harawikuyqa tukuy ima nanaykunatapas hampiykunmi. Chaymi ancha allin harawiyqa.
Qayna punchawkunam turanchikpa harawi maytu qillqasqanta likaykuspaymi (ñawinchaykuspaymi) allinta hamutarini, chaymi ñawpaqtaqa tapukuykusunchik Imaynatam kawsakunchik? Ima pachakunapitaq tarikunchik? Imanasqataq kawsanchik kawsasqanchikhina? Imaynataq tarikun tiqsi muyu? Kusisqachu kawsanchik? Kaykuna hinallataq huk tapukuykunamanta astawan hamutarinapaqmi likaykunanchik “Nina Qallu”sutiyuq harawikuna maytuta. Chay maytupi qarawikunatam turinchik Edison Percy Borda Huyhua qillqaykun ancha- anchata hamutarispa, machupas, payapas, warmipas, qaripas, sipaspas utaq maqtapas likaykuspa (ñawinchaykuspa) paywan kuska hamutarinapaq. Kay harawi maytuqa qichwa siminchikllapim qillqasqa kachkan, chaynallataq qichwa rimaq runapa yuyaymanasqanmantapacha.
Nina Qallu harawi maytuta likaykuspaymi qawarini kay pachakunapi imayna kawsasqanchikmanta: chiqninakuq runakunahina, qullqisapatukuspanchik kananchikmanta, llakisqanchikta, imayna allintukuq runakuna sarunchawasqanchikmanta, atiysapatukuqkunamanta, pachamamanchik ñakarisqanmanta, manaña kuyanakuy yachasqanchikmanta, kay kawsaypi sasachakuykunamanta ima payqa qillqaykamullawanchik. Ichapas ñuqanchik maytu qillqasqanta likaykuspa sumaqta uywanakuchwanchik. Kaykunata harawi maytupi qawaykuspaymi nini: manachu turinchik Percypa nisqanpihinapas huk runahinalla quñunakurquskuspa kawsayninchikta allinta chaninchachwan. Mana allin kawayninchik kaptinqa sumaqllatam allichananchik, ichaqa amayá tayta mamanchikmanta pinqakusunchikchu, nitaq kawsayninchikmanta, rimayninchikmanta ima, aswanqa allinta kallpata qapispanchikyá sumaqta uywanakusunchik. Lliwllanchik kamaykachinakuspaqa kunan pachakunapi millay kawsayninchiktaqa mancharqachichwanmi, hinaspa pisi-pisillamanta qulluchichwan. Ichaqa manayá chayllamantachu kay sumaq harawi maytuqa riman. Aswanqa riman kuyanakuymanta, wayllunakuymanta chaynallataq tayta mamanchik kuyaymantawan.
Hinallataq payqa kunan pacham kawsachkan, manam qayna nitaq ñawpaqpachakunapichu, chaymi aswan allinqa. Payhina waynakuna qillqanqaku chay ichaqa aswan ancha allin, imanasqa sumaqtayá chaninchachinqaku kawsayninchikta, ayllunchikpa yachayninkunata. Waynakunapas mana pinqakuspachá qichwasiminchikta rimakusunchik maypipas chaypipas, nitaq pi supaytapas manchakusunchu. Usuchiwaqninchiktapas warakawan warakaruptinchikmi ñutinpas kipukurqunqa, siminpas watanakurqunqa, chaymi ichaqa llaki kachkan.
Llapallaykichiktam qayariykichik kay allin harawi maytuta likaykunaykichikpaq, ichaya achka likarquspaqa quñunarikuspa maytupa rimasqanta llamkarichwan kaymanta watakunaman lliwllanchik sumaqta uywanakunanchikpaq.
*tomade de Hamutanapaq Willakuy
Maytu qatipaq: Luz María Castro Quispe, Ocobamba (1998)
Payqa Ocobamba, Apurimacmanta
Uywaq kananpaqmi yachapakuchkan
Tiqsi muyu wasi Antonio Ruiz de Montoyapi.


text:
Kathuliku Inlisya
Kathuliku Inlisya (grigu simimanta: Kaθoλιkή Ekkλnσίa (katholikī´ ekklīsía) "sapsi inlisya [qayakusqa runakuna]", chaymanta latin simipi Ecclesia Catholica, kastilla simipi: Iglesia Católica) nisqaqa Tayta Papap kamachisqan Tiksimuyuntinpi kaq kristiyanu inlisyam.
Hatun rakiypi chunka hukniyuq kaq pachakwatapis ñawpaq kaq inlisyamanta kunti Iwrupapi tukurqan, anti Iwrupapi, Bisantinu qhapaq suyupi kaq Orthodoksa Inlisyamantas rakispa.
16 kaq pachakwatapi prutistanti inlisyakunas Katuliku Inlisyamanta rakikupurqan.
Ispañakuna, purtugalkunapas katuliku inlisyata Abya Yalaman chiqiykuchimurqan.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kathuliku Inlisya.


text:
Machu Pikchu
Machu Pikchu icha Machupíkchu [1] icha Patallaqta[2] nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Machu Piqchu icha Machu Pijchu), Piruwpi, Qusqu suyupi kaq mawk'a llaqtam, Inkakunap qhipaq pukaranmi karqan.
Hacha hacha sumaqkay rankachikuqyuq, Machupíkchu pukara [3] tiyaykan hatikasa Qosqo chawpi Antikunapi. Kaykan 2.430 t. q. s. h. [4]. Qusqu (Qosqo) [5] llaqtamantaqa 70 km. [6] karum.
Manam hayk'appas Ispañamanta awqakuna chay llaqtata tarirqaptinku, chinkaykurqan. 1911 watapi USA-manta wiñay kawsay yachaqmi, Hiram Bingham, tarirqan; llapan Pacha runakuna musyananpaq. Kunanqa tukuy tiksi muyumanta Piruwman hamuykuq karu puriqkunap lliwmanta aswan watukusqanmi llaqta.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
2007 watapi 7 ñiqin anta situwa killapi p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Machu Pikchutaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Saywitukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willkamayu qhichwapi tiyay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
- Wayna Pikchu
- Inka
- Pachakutiq Inka Yupanki
- Wayna Pikchu
- Chuqik'iraw
- Willkamayu
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw):
- Naska siq'ikuna
- Wantar Chawin
- Muchik
- Lima (Mawk'a llaqta)
- Ariqipa (Mawk'a llaqta)
- Karal
- Chan Chan
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Lira y Mejía: Diccionario quechua -castellano (2008) URP, Lima.
- ↑ «Machu Picchu se llamaba Patallaqta: Una historiadora basa en un documento del siglo XVI el descubrimiento del primer nombre de la ciudad inca», El País, 2012-03-19.
- ↑ Escritura de Mario Mejía en Diccionario quechua castellano ISBN 978-9972-236-70-9
- ↑ Tatkikuna qucha s'iqin hananpi.
- ↑ Qheswa-español-qheswa / Simi taqe; Qosqo - Perú, 1995
- ↑ 1 km = huk waranqa tatkikuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Machu Pikchu.


text:
Urin Murawya suyu
Urin Murawya suyu (Chiku simipi: Jihomoravský kraj, Aliman simipi: Südmährische Region, Kastilla simipi: Región de Moravia Meridional) nisqaqa huk Chiksuyu Ripuwlikap mama llaqtayuq suyunin. Uma llaqtanqa Brno llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mayuku a[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Urin Murawya suyu.


text:
Miguel Miranda
Miguel Eduardo Miranda Campos sutiyuq runaqa, (* 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1966 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi - 6 ñiqin pawqar waray killapi 2021 watapi wañusqa Chiklayu llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aq qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Miguel Miranda.
- Kawsay qillqa
- RSSSF