text:
Yuyaq tayta-mamanchista sumaqta qhawarisun
“Wawallaykuna, ama simillawanchu rimayllawanchu munanakusun, aswanpas cheqaq munanakuyninchisqa ruwasqanchiswan sut’ita rikuchikuchun” (1 JUAN 3:18)
1, 2. a) ¿Ima sasachaykunapin wakin familiakuna tarikunku? b) ¿Imakunatan wawakuna tapukunkuman? c) ¿Imatan familiakuna ruwananku manaraq chay sasachakuykuna kashaqtin?
MAY llakikuymi llapa wawakunapaq tayta-mamanku machuyapuspa pisi-pisimanta kallpanku pisiyapusqanta otaq manaña qhalichu kapusqankuta rikuy. Yaqapaschá taytanku otaq mamanku urmaspa tullunkuta p’akikunku, maypi tiyasqankuta qonqaspa chinkapunku otaq sinchita onqopunku. Hinaspapas yuyaq tayta-mamakunapunin sinchita llakikunku manaña paykunallamanta imatapas ruwayta atispanku otaq onqopuspanku (Job 14:1). Chaymi wawakuna tapukunkuman: “¿Imaynatan paykunata yanapayman? ¿Imaynatan cuidayman?”, nispa.
2 Yuyaq runakunata imayna cuidanamanta willaq qelqan nin: “Machuyapuq familiakunamanta rimayqa sasan kanman. Ichaqa manaraq imapas kashaqtin chaykunamanta rimaq familiakunan aswan allin preparasqa kashanku chay sasachakuykuna chayamuqtin”, nispa. Llapallanchismi chay sasachakuypi rikukusun, chaymi ñawpaqmantaña chay sasachakuykunapaq preparakunanchis. ¿Imaynatan familiakuna yanapanakunkuman yuyaq tayta-mamankuta cuidaypi? Chaymantan kunan yachasun.
¿IMAYNATAN ‘SASA P’UNCHAYKUNAPAQ’ PREPARAKUNA?
3. ¿Imatan wawakuna ruwananku kanqa yuyaq tayta-mamanku astawan yanapanata necesitaqtinku? (25 paginapi fotota qhaway.)
3 Watakunaq pasasqanman hinan tayta-mamakuna manaña paykunallamanta imatapas ruwayta atinqakuchu, hinaspa astawan yanapanata necesitanqaku (leey Eclesiastés 12:1-7). Chaykuna kaqtinqa familiantinmi rimananku imaynata yanapanankupaq, atisqankuman hina sapankanku imata ruwanankupaqpas. Chaypin tayta-mamakunawan kuska sut’ita rimananku imayna yanapay atisqankumanta. Necesitasqankupi yanapaqtinkuqa yaqapaschá tayta-mamakuna sapallankuraq tiyayta atinqaku. * Hinaspapas sapanka wawan qhawarinan imayna yanapananta (Prov. 24:6). Yaqapaschá wakin wawakuna sapa p’unchay cuidankuman wakintaq gastokunawan yanapankuman. Ichaqa qhepakunamanmi sapankapas hukniraymanta yanapananku kanqa.
4. ¿Maykunapin yanapayta maskhankuman yuyaq tayta-mamayoq cristianokuna?
4 Yuyaq tayta-mamaykita cuidanaykipaqqa ñawpaqtan allinta yachanayki imawan onqoshasqanta. Sichus mana hampiy atina onqoywan kashan chayqa, yachanaykin imaynapi qhepaman tarikunanta (Prov. 1:5). Yuyaq runakunapaq llaqtaykipi kaq yanapaykunata maskhay. Hinaspapas maskhay tayta-mamaykita aswan allinta cuidanaykipaq yanapaykunata. Yuyaq tayta-mamayki qhepaman imaynapi tarikunanta yachayqa sinchitan llakichisunki, yaqapaschá mana ima ruwaytapas atinkichu. Chaykunamanta munakusqayki amigoykiwan rimay, astawanqa Jehová Diosman willakuy, paymi thak-kayta qosunki ima sasachakuytapas atipanaykipaq (Sal. 55:22; Prov. 24:10; Filip. 4:6, 7).
5. ¿Imaraykun ñawpaqmantaña yuyaykushana yuyaqkunata imayna cuidanamanta?
5 Yuyaq tayta-mamakunapas familianpas ñawpaqmantañan qhawarishananku sasachakuykuna kaqtin ima ruwanankuta. Yaqapaschá yuyaq tayta-mama huknin wawanwan tiyanan kanqa otaq yuyaqkunata cuidananku wasiman apananku kanqa otaq huk yanapaykunapi yuyaykunanku kanqa. Chaykunata qhawarisqankun yanapanqa ‘sasa kawsay’ chayamuqtin allin preparasqa kanankupaq (Sal. 90:10). Ichaqa askha familiakunan sasachakuykuna kaqtinña ima ruwanankupaqpas rimanakuyta qallarinku. Yuyaq runakunamanta yachaq runan nin: “Sasachakuykuna kaqtinña ima ruwanapaqpas decidikuyqa manan allinchu”, nispa. Familiakuna mana allinta yuyaykuspa usqhaylla decidinqaku chayqa sasachakuykunapin tarikunqaku chhaynapin yuyaykusqankutapas mana tupachinqakuchu. Ichaqa ñawpaqmantaña rimanakuqtinkuqa manan sasachu kanqa ima cambiokuna ruwakusqanpas (Prov. 20:18).
6. ¿Imaraykun allinpuni tayta-mamakunawan parlariy maypi tiyanankumanta imaynata cuidanamantapas?
6 Yaqapaschá yuyaq tayta-mamaq wasinta necesitasqankuman hina allichana kanqa otaq huk ladoman astakunanku kanqa. Ichaqa chaykunamanta paykunawan rimayqa sasan kanman. Chaywanpas askha runakunan ninku yuyaq tayta-mamankuwan ñawpaqmantaña chaykunamanta rimasqanku allinpuni kasqanta. Manaraq sasa tiempokuna kashaqtin rimaspaqa mana sasachakuspallan imatapas sut’ita parlarinku, respetowan uyarinku, allintataq imatapas decidinku. Thak kashaspa llapallanku parlariqtinkuqa mana manchakuspan imamantapas rimanqaku, chhaynapitaq munanakusqankuta rikuchinqaku. Yaqapaschá yuyaq tayta-mamakunaqa tukuy atisqankuta kallpachakunqaku ima ruwanankutapas paykunallamanta ruwanankupaq. Chaywanpas wawankunawanmi parlarinanku imayna cuidana munasqankuta, chhaynapi wawakuna allinta decidinankupaq.
7, 8. a) ¿Imakunamantan familia parlarinan kanqa? b) ¿Imaraykun chaykunamanta parlariy allinpuni?
7 Tayta-mamakuna, familiaykichiswan parlarisqaykichispin willanaykichis ima munasqaykichista, qolqeykichis hayk’a kashasqantapas. Chay hinapin qankuna mana allin kashaqtiykichis allinta imatapas decidinqaku. Paykunaqa respetanqakuchá ima munasqaykichistapas, sapallaykichis tiyanaykichispaq decidisqaykichistapas (Efes. 6:2-4). Yaqapaschá huknin wawaykichispa wasinman ripuyta munankichis otaq hukniraymanta yanapanata munankichis. Ichaqa yuyarinaykichismi sapanka familiapas hukniray kasqanta. Hinaspapas manan usqhayllachu ima cambiokunamanpas yachakunchis.
8 Sichus ñawpaqmantaña yuyaykunkichis ima ruwanaykichista allintataq imamantapas parlarinkichis chayqa, manan sasachakuykuna kanqachu (Prov. 15:22). Familiaykichiswan parlariychis imayna hampichikuy munasqaykichista. Chaypin parlariwaqchis mana yawarllawan hampichikuymanta. Qankunaqa yachanaykichismi ima clase hampichikuykuna kasqanta, chay hinapi mayqen kaqtapas akllakunaykichispaq. Mana yawarllawan hampichikuymanta documentoykichista hunt’aychis, chaymi sut’ita rikuchinqa imayna hampichikuy munasqaykichista. Hinaspapas huk iñiqmasitan allinta akllanaykichis, rantiykichispi doctorwan parlananpaq. Llapaykichismi chay documentoq copianta hap’inaykichis importante documentokunawan kuskata. Wakin tayta-mamakunaqa testamento ruwasqanku, asegurachikusqanku, otaq huk documentokunatawan kuskatan chay documentota waqaychanku.
ASTAWAN YANAPANA KAQTIN
9, 10. ¿Imaynapi tarikuspan yuyaq runakuna astawan necesitanku wawankuq yanapayninta?
9 Yaqa llapa tayta-mamakunan munanku atisqankuman hina sapallanku imatapas ruwayta, wawakunapas allinpaqmi chayta qhawarinku. Yaqapaschá atishankuraq wayk’ukuyta, hampinku ukyayta, allin yuyaywanraqtaq rimashankupas. Chaymi wakin tayta-mamakuna manaraq munankuchu wawankuq yanapananta. Tiempowanmi ichaqa manaña imatapas allintachu yuyanku, sasata purinku, manaña rantikuytapas atinkuchu. Chay hinapi tarikuqtinkun ichaqa wawakuna yanapananku kanqa.
10 Mayninpin yuyaq runakunaqa qonqapunku maypi kashasqankuta, llakiwan ñit’ichikunku, qonqaylla hisp’aywan atipachikunku, otaq mana allintañachu uyarinku, rikunku, yuyankupas. Chaykuna kaqtinqa wawakunan usqhaylla doctorman apananku. Hinaspapas tayta-mamanku allin atiendesqa kananpaqqa, yaqapaschá paykuna tayta-mamankuq rantinpi rimananku kanqa, documentokuna ruwaypi yanapananku kanqa otaq mayta rinankupaqpas apananku kanqa (Prov. 3:27).
11. ¿Imakunatan ruwawaq yuyaq tayta-mamayki cambiokunaman yachakunanpaq?
11 Yuyaq tayta-mamakuna mana qhaliyaqtinqa, yaqapaschá hukniraymanta yanapana kanqa. Ichaqa pisi-pisimantan imakunatapas cambiana chhaynapi mana sasachakuspalla chay cambiokunaman yachakunankupaq. Karupi tiyanki chayqa, yaqapaschá huk iñiqmasita otaq huk vecinota valekuwaq tayta-mamaykita qhawarispa imaynachus kasqanta willanasuykipaq. Yaqapaschá wayk’uypi otaq wasita limpiaypi yanapanata necesitashanku. Otaq wasipi ima kaqkunatapas allichana kashan facil-llata chaypi purinankupaq otaq bañakunankupaq. Chaykunallapi yanapanata necesitashankuman chayqa, yaqapaschá hukpa yanapayninwanqa sapallankuraq tiyankuman. Ichaqa manaña sapallanku tiyanankupaq hinañachu kashanku chayqa, astawanpaschá yanapanayki kanqa. Imaynaña kaqtinpas, qhawariy tiyasqanku llaqtapi ima yanapaykuna kasqanta (leey Proverbios 21:5). *
¿IMAYNATAN HUKKUNA YANAPANKU TAYTA-MAMANKUTA?
12, 13. ¿Imatan karupi tiyaq wakin wawakuna ruwanku tayta-mamankuta yanapanankupaq?
12 Llapa wawakunan munanchis tayta-mamanchis allin kanankuta, allin kasqankuta yachaspaqa thakmi kanchis. Wakin wawakunaqa karu llaqtakunapin tiyanku, chaymi vacacionninku kaqtin tayta-mamankuta visitanku, hinaspa imatapas manaña ruway atisqankupi yanapanku. Hinaspapas, wakin wawakunaqa sapa kutillanmi telefonopi waqyanku otaq cartata apachinku, chaypin rikuchinku munakuyninkuta (Prov. 23:24, 25).
13 Karupiña wawakuna tiyanku chaypas, interesakunankun tayta-mamanku sapa p’unchay imakuna necesitasqankupi. Tayta-mamanku iñiq kankuman chayqa, umallikunatan tapurikunkuman imaynata yanapanankupaq. Hinaspapas Diosmantan mañakuna paykunata yanapanapaq (leey Proverbios 11:14). Manaña iñiqchu kankuman chaypas, Bibliaq nisqanman hinan ‘sumaq respetowan’ qhawarina (Éx. 20:12; Prov. 23:22). Sapanka familian qhawarisqankuman hina decidinqaku imayna yanapayta. Wakinqa paykunawan kuska otaq tiyasqanku qayllapi tiyanankutapaschá munanqaku. Chaywanpas yaqa llapa tayta-mamakunan sapanku tiyayta munanku, manataqmi wawankuq familiankuwan tiyayta munankuchu nitaq gastachiyta munankuchu. Wakinqa qolqenkuq kasqanman hinan huk runata contratanku yanapachikunankupaq (Ecl. 7:12).
14. ¿Ima sasachakuymi kanman tayta-mamanta cuidaqpaq?
14 Wakin familiakunapiqa tayta-mamankuq qayllanpi tiyaq wawakunan paykunata cuidanku. Chay hinapi tarikuq wawaqa, manan familiantapas qonqananchu. Sapankanchispaqpas imaymanan kan wasipi ruwanapaq. Hinaspapas qhepakunaman imapas kaqtinqa manapasñachá tayta-mamanta cuidayta atinqachu, hinaspa yapamanta qhawarinanku kanqa imayna yanapayta. Chaymi ñawpaqtaraq chaykunata qhawarispa mana hukllachu tukuyta ruwananpaq comprometekunan. Chaykuna mana kananpaqqa yaqapaschá huk wawakunapas astawan yanapakunanku kanqa tayta-mamanku cuidaypi.
15. ¿Imaynatan hukkuna yanapankuman tayta-mamanku cuidaqkunata?
15 Tayta-mama astawan yanapanata necesitasqanman hinan cuidaqqa sinchita sayk’upunman (Mar. 6:31). Llapa wawakunapas tukuy atisqankutan tayta-mamankurayku ruwayta munanku, ichaqa anchata kallpachakusqankupin ñit’isqa hina sientekunkuman. Chhaynapi tarikuq wawakunaqa atisqankuman hinan imatapas ruwananku, otaq yanapayta mañakunanku. Sichus hukkunapas atisqankuman hina yanapanqaku chayqa, manan necesitanqakuchu yuyaqkunata cuidananku wasiman apayta.
16, 17. a) ¿Imaynan sientekunku tayta-mamankuta cuidaqkuna? b) ¿Iman tayta-mamanku cuidaqkunata yanapanman ama sinchita llakikunankupaq? (Recuadrota qhaway.)
16 Llapa wawakunapas anchatan llakikunchis tayta-mamanchis yuyaq kapuqtinku. Wakinqa sinchitan llakikunku otaq mana ima ruwaytapas atinkuchu. Wakinqa phiñakunkun, huchachakunku otaq sientepakunku. Wakin tayta-mamakunaqa manan agradecekunkuchu wawankuq yanapasqanta otaq k’arakta rimanku. Ichaqa ama chaykunawan phiñakuychu. Huk doctormi nin: “Ima llakikuytapas atipanapaqqa yuyarinan [tayta-mamakuna] ñoqanchiswanraq kashasqanta, manataqmi imamantapas huchachakunanchischu”, nispa. Hinaspapas esposaykiwan otaq qosaykiwan, mayqen familiaykiwanpas otaq munakusqayki amigowanpas parlariymi yanapasunkiman ama sinchita llakikunaykipaq, imatapas allin yuyaywan ruwanaykipaqpas.
17 Qhepamanqa yaqapaschá tayta-mamakuna astawan cuidanata necesitanqaku, hinaspa wawakuna manaña cuidayta atinqakuchu. Chay kaqtinqa yaqapaschá yuyaqkunata cuidananku wasiman apapunanku kanqa. Huk iñiqmasin chaypi tiyaq mamanta sapa kutilla visitan, paymi nin: “Mamayqa sapa p’unchay cuidanatan necesitarqan, chaymi manaña yanapayta atirqaykuchu. Maytapunin llakikurqayku yuyaqkunata cuidananku wasiman apapunaykupaq decidispayku. Chaywanpas chay ruwasqaykuqa allinpunin karqan, astawanqa wañuy patapiña tarikusqanrayku, paypas chaytaqa entienderqanmi”, nispa.
18. ¿Imakunan kanqa yuyaq tayta-mamanku cuidaqkunapaq?
18 Tayta-mamakunaq yuyaq kapusqanku tiempopi yanapayqa manan facilchu llakikunapaqtaqmi kanpas. Sapanka familiaq sasachakuyninqa manan kaqllachu. Chaywanpas ñawpaqmanta preparakusqanku, sut’illanta parlarisqanku, llapallanku yanapanakusqanku, Diosmanta mañakusqanku iman yanapanqa tayta-mamankuta allinta cuidanankupaq. Chaykunata ruwaspan tayta-mamankuta allinta yanapanqaku kusisqataq sientekunqaku (leey 1 Corintios 13:4-8). Chaykunamanta astawanqa, sonqonchispin thak sientekusun, Jehová Diospas allinpaqmi qhawariwasun (Filip. 4:7).


c: text/html

text:
¿Rasunpachun, wañücunaca cawsamun’a?
Am, ¿ima ninquim?
Aw
Manam
Ichapiśhćha
BIBLIÄMI NIN
“Diosmanmi ya’apis chalapacú, jucpun juchayu mana juchayüpis wañücunapis śhalcamunancäman” (Hechos 24:15, Muśhü Limalicuy)
YA’ANCHICTA IMANUYPAM YANAPÄMANCHIC
Cunsuylucta talishunmá cuyay ayllunchic wañuptin (2 Corintios 1:3, 4)
Manañaćhá wañuytápis manchaśhunchu (Hebreos 2:15)
Yaćhaśhünmi, wañüninchiccunawan enterun allpäćhu cawsämuptin tincunanchicta (Juan 5:28, 29)
¿RASUMPACHUĆH BIBLIÄPA NISHAN?
Aw, quimsacta yaćhaycuśhun:
Diosmá cawsayta licalichïca. Jehovapi Bibliami niyan: “Aśhwanpa paymi llapanchictapis cawsayta, lluy imactapis uycamäninchic” (Hechos 17:25, Muśhü Limalicuy). Pay’a ima cawsäytapis uyal’a suma poderniyumá wañücunactapis cawsachimunampa.
Dios, unaypis cawsachilañam wañü nunacunacta. Bibliaćhu niyanmi pusä nunapi wañul yapa cawsamuśhanpi, walmipis, umbripis imaymana watayücama cay allpäman. Waquinnintä wañulpuluptin, Lazaructa tawa punña wañüśha cayaptin (Juan 11:39-44).
Dios suma sumämi munayan wañücunata cawsachïta. Jehová ćhïninmi wañuycata, cuntrantanümi licayan (1 Corintios 15:26). Chincachïta allictam munayan, lulalun’a wañücunata śhalcächimul. Yalpayninćhu cäcunami cay allpaman cawsapäcamun’a (Juan 11:24, 25).
TANTIÄNAYQUIPA
¿Imapïmi yaśhamalcul wañunchic?
Bibliaćhumá talinqui GÉNESIS 3:17-19; ROMANOS 5:12

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tawantin iñu
Tawantin iñu nisqaqa hanaq pachapi, Tiksimuyupi huk tiyachkaymanta huk iñuman puririykunam, Hatun rikuchiq iñukuna nisqam:
- Chincha (inti paña icha chawpi tuta law nisqapas): chaypi intiqa manam hayk'appas kachkanchu;
- Anti (intip lluqsinan, inti lluqsiy, intip siqamunan icha inti lluqsikuq law nisqapas): chaypi intiqa lluqsinmi, tutallamanta;
- Uralan (inti lluq'i icha chawpi p'unchaw law nisqapas): chaypi intiqa chawpi p'unchaw pachapi kachkan;
- Kunti (intip yaykunan, inti yaykuy, intip chinkanan, inti chinkay, inti wañukuq law, inti chinkakuq law icha inti wasakuq law nisqapas): chaypi intiqa yaykuspa chinkanmi, ch'isipi.
Uchuylla rikuchiq iñukuna nisqakunataq kaymi:
- Chincha anti (chinchap antippas chawpinpi);
- Uralan anti (uralanpa antippas chawpinpi);
- Uralan kunti (uralanpa kuntippas chawpinpi);
- Chincha kunti (chinchap kuntippas chawpinpi).
Tawantin iñutaqa suyu rikuchiq nisqawanmi tarinchik.


text:
Bocas del Toro pruwinsya
Bocas del Toro pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Bocas del Toro), nisqaqa huk pruwinsyam Panama mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Bocas del Torom. 4 643,9 km2.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1903 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
125 461 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
3 distritukuna wan 23 kurregimyentukuna.
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Bocas del Toro pruwinsya.


text:
Taita Diosmanda Ali Villaigucuna
Ali villaigucunaca ¿imata can? Ali villaigucunata yachanaca ¿imamandata minishtirin? Cai folletopimi cai tapuicunamanda yachachin.
Cai folletoca ¿imapata ayudanga?
Bibliamanda yachajuchunmi ayudanga. Cada párrafo urapica Bibliapa textocunami ricurin. Chai textocunaca párrafo callaripi ashtahuan yanalla letrahuan escribishca tapuicunapa respuestata yachachunmi ayudanga.
Ali villaigucunaca ¿imata can?
Taita Dios cushca ali villaigucuna ima cashcata, imamanda yachajuna minishtirishca cashcatapash ricupai.
Diosca ¿pita can?
¿Diosca shutita charinllu? ¿Diosca ñucanchita juyanllu?
Ali villaigucunaca ¿Diosmandapachachu shamun?
Biblia Diospa Shimi cajtaca ¿imamandata yachanchi?
Jesusca ¿pita can?
Jesús imamanda huañushcata, imamanda Alpaman shamushcata, ñucanchita salvangapaj imata rurashcata, cunan punllacunapi imata rurajujta yachajupai
¿Imatata Diosca cai Alpahuan ruranga?
Bibliapica cai Alpata Dios imapa rurashcata, llaquicuna imashina tucurinata, cai Alpa ima tucunata, Alpapi picunalla causana cashcatami yachachijun.
Huañushca jipaca ¿imata tucunchi?
Huañushpaca ¿imata tucunchi? ¿Ñucanchi huañushca familiacunata cutin ricushunlla?
Diospa Reinoca ¿imata can?
¿Diospa Reinopica pita mandanga? ¿Diospa Reinoca imatata ruranga?
Diosca ¿imamandata llaquicuna tiachun saquishca?
¿Imashinata llaquicunaca tiai callarirca? Diosca ¿imamandata llaquicuna tiachun saquishca? ¿Llaquicunaca tucuringacha?
Familiacunaca ¿imashinata cushilla causai ushan?
Jehová Diosca familiacuna cushilla causachunmi munan. Cusacunaman, huarmicunaman, taitamamacunaman, huahuacunaman Biblia imata mandajta yachajupai.
Ali religiondaca ¿imashinata rijsi ushanchi?
Diosca ¿maijan religiondata alicachin? Taita Diosta ali catijcunata, ali religiondapash rijsichunmi Jesusca 5 yuyaicunata yachachirca.
Diospa mandashcacunaca ¿imashinata ayudan?
Jesusca imamanda ayudachun minishtishcata, Bibliapi ishcai ali ayudacuna tiashcatami yachachishpa saquirca.
¿Imashinata Diospa amigo caita ushanchi?
¿Tucui mañashcacunatachu Diosca uyan? ¿Imashinata mañana canchi? ¿Diospa amigo cangapaca maimanda rina canchi?
Panda religionhuanga ¿imata pasanga?
¿Imahurapash tucui gentecuna tandanajushpa shujlla Diosta adorangachu?
Jesusta catijcunaca ¿imamandata organizado cana can?
Bibliami Diosta ali catijcuna imata rurana cashcata yachachijun.
Bibliamanda yachajunataca ¿imamandata na saquina cangui?
Taita Diosmanda, Bibliapi ashtahuan yachajushpaca ¿imashinata shucunata ayudai ushapangui?¿Ima oportunidadtata charingui?


text:
TORREMANTA QHAWAJ (QOTUCHAKUYPAJ) JULIO 2014
Kay revistataqa 2014 watapi 1-28 septiembre killa qotuchakuykunapi ukhunchakonqa.
Tukuy sonqo ruwarqanku Micronesiapi
Waj suyusmanta Micronesiapi kaj churusman Diosmanta willaj ripojkuna kinsa chʼampaykunata atipanku. ¿Imaynatá atiparqanku?
Jehovaqa rejsin paypata kajkunata
¿Imaynatá 2 Timoteo 2:19 yanapawanchej Diospata kajkunata rejsinapaj?
Jehovaj llajtanqa juchamanta tʼaqakun
¿Imayna khuskachasqataj kashan “juchamanta tʼaqakuy” rimay Moisespa tiemponpi kaj imaswan? ¿Imatá chaymanta yachakunchej?
Tatay wañupojtinpis, waj Tatata tarini
Gerrit Lösch hermanoj kausayninmanta leey, paytaj Diospa Llajtanta Kamachejkunamanta ujnin.
“Qankuna testigosniy kankichej”
¿Ima niyta munan Diospa sutinwan rejsichikuy?
“Noqamanta testigos jina willankichej”
¿Imaraykutaj Jesús “noqamanta testigos jina willankichej” nerqa, manataj Jehovamantachu? ¿Imaynatá willayninchejpi kusisqallapuni kasunman?


text:
Caterina da Siena
Santa Caterina da Siena, (kastilla simipi: Santa Catalina de Siena), Caterina Benincasa sutiyuq warmiqa (* 25 ñiqin pawqar waray killapi 1347 watapi paqarisqa Siena llaqtapi - † 23 ñiqin ayriway killapi 1380 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italyanu kathuliku Santu karqan.
30 ñiqin ayriway killapi Santa Catalina raymi p'unchawninmi.
Tayta: Jacopo Benincasa; Mama: Lapa Piagenti (o Piacenti)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Catalina de Siena.
- Vita Santa
- Libro della divina dottrina
- Sito dei caterinati


text:
Pichqantin Siwilchasqa Runallaqta
Pichqantin Siwilchasqa Runallaqta (inlish simipi: Five Civilized Tribes) nisqakuna Chinchay Awya Yalapi pichqantin indihina runallaqtas karqan, 1820 watamanta pacha Hukllachasqa Amirika Suyukunap hina kawsayninta mama llaqta kamachinantapas chaskikuq. Tsalaki kaq Sequoyah tsalaki simipaq qillqaytapas kamachirqan.
Pichqantin Siwilchasqa Runallaqta nisqakunaqa Tsalaki, Chikasa, Chahta, Maskoki, Siminula runallaqtakunas karqan.
Hukllachasqa Amirika Suyukunap kamachinanqa 1830 watapi Indian Removal Act nisqa kamachitas kamachirqan, HAS-pa antinpi tukuy indihina runakunata Mississippi mayup kuntinpas ayqichinapaq, Indyu Suyuman (Indian Territory, kunan Oklahoma suyu). 1838 watakama indihina runakunata ayqichirqanku, Waqaysapa Ñan nisqa. HAS mamallaqtayuq maqanakuypi rakinakusqa karqanku, hukkuna Chincha suyukunawan, hukkkunataq Urin suyukunawan maqakuq.
1889 watapi HAS kamachinaqa Indyu Suyup kuntinqa yuraq mitimaqkunapaqsi kicharqan (Oklahoma Land Run). Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtap pusaqninkunaqa kikinpa suyunta Sequoyah sutiyuq kamariytas munarqan, ichataq HAS kamachina manas saqillarqanchu, 1907 Oklahoma suyuta kamarichispa. Chaywansi Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtap kikinpa kamachinanta puchukarqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- http://www.fivetribes.org/ (inlish simipi)


text:
Lachiwa
- Ama Tankayllu (familia Vespidae) nisqawan pantaychu!
Lachiwa (familia Apidae) nisqakunaqa, Misk'i ch'uspi nisqapas huk palamakunam, wach'inwan ancha nanaqta wach'iq. Lachiwakunaqa tuktukunata sisachaspa lachiwa misk'itam pallan, qirisankunata mikhuchinapaq. Chayrayku runam misk'i lachiwakunata lachiwa misk'ita ruranapaq llamk'achin.
Misk'i lachiwa (Apis mellifera) nisqaqa waki palamam: Huk mama lachiwap wawankuna huk lachiwa wakitam ruran. Lachiwaqa hutk'u sach'akunapi, imaymana hutk'ukunapi mapawan wasichakun tukuy lachiwa wakipaq q'isantam. Mama lachiwallap runtunkunamanta t'uqyaq qirisakunaqa kuru hinam. Llamk'aq lachiwakuna qirisakunata lachiwa misk'iwan mikhuchin.


text:
WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) FEBRERO 2014
Kaymi yachachiwasun Salmo 45 capitulonpi kusikuypaq willakuykunamanta. Yanapawasuntaqmi Qowaqninchik hinaspa Waqaychawaqninchik Jehova Diosta astawan chaninchanapaqpas
¡Rey Jesucristota hatunchasun!
¿Imanasqataq ñoqanchikpaq ancha allin Salmo 45 capitulonpi willakuykuna?
¡Kusirikusunyá Reypa casarakuyninwan!
¿Pitaq noviaqa? ¿Imaynatam casarakunanpaq Jesucristoqa noviata alistarqa? ¿Pikunam chay casarakuypi kanqaku?
Sarepta llaqtayoq viudatam Jehova Dios yanapaykurqa iñiyninrayku
Viudapa iñiyninmi ancha kallpanchasqa tarikurqa wawan kawsarirusqanwan. ¿Imakunatam chay willakuymanta yachachwan?
Jehova Diosmi Tukuy Qowaqninchik hinaspa Waqaychawaqninchik
Hanaq pachapi Taytanchikta astawan kuyay. Yachaytaq Tukuy Qowaqninchik hinaspa Waqaychawaqninchik Jehova Dioswan aswan amistad kanaykipaq ima ruwanaykimanta.
Jehova Diosmi aswan allin Amistadninchik
Abraham hinaspa Gedeon Jehova Dioswan allin amistad kasqankumanta yachay. ¿Imatam ruwananchik Dioswan allin amistad kanapaq?
Leeqkunapa tapukuyninkuna
¿Imanasqataq punta pachak watapi judiokuna suyarqaku Mesias chayamunanmanta?
‘Diospa lliw sumaqllaña kayninta’ qawasun
Rey Davidmi anchata chanincharqa yupaychanankupaq Jehova Diospa ruwasqanta. ¿Imaynatam ñoqanchikpas pay hina chaninchachwan?
“Foto-Drama” nisqa videom 100 watataña cumplirun
Kay watawanmi “Foto-Drama de la Creación”, nisqa videoqa 100 wataña, chayqa ruwakurqa Diospa Palabranpi astawan iñinankupaqmi


text:
Tibet
Tibet, P'ut' (Tibet simipi: Bod) icha Phuig (Lhasa Tibet rimaypi: Poig) nisqaqa chawpi Asyapi huk mana qispi mama llaqtam, Chunwa mama llaqtaman kapuq.
1236 watakama Tibet qispi qhapaq llaqta karqaptin, Mungul-Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwa mama llaqtamanta wachuriq kaspapas kikin qhapaq suyu kakurqan (Ñilluwan qhapaq llaqta - T'a Ñilluwan?; han simipi: 大元 Dhah Qiuan, Wade–Gilespi: Ta Yüan, phinyimpi: Da Yuan).
1951 Chunwa Runallaqta Republikamanta awqaqkuna atirqan. Chaymantapacham Chunwaman kapuchkan. Chunwa kamachiqkuna Tibet Awtunumu Suyutam kamarirqan.
- 1 228 400 km²
- 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
- Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
- Han simi (tukri simi)


text:
¿Ima ninkin Bibliamanta?
¿Ima ninkin?
¿Runakunaq yuyaychasqan librochu?
¿Cuentokunamanta willaq librochu?
Icha, ¿Diospa Siminchu?
BIBLIA NIN:
“Diospa Simin Qelqakunaqa llapallanmi Diospa yuyaychasqan”, nispa (2 Timoteo 3:16, Diospa Simin Qelqa).
¿IMAYNAPIN YANAPAWANCHIS CHAY TEXTOQ NISQAN?
Kawsayninchispi importante tapukuykunaq kutichiynintan tarisun (Proverbios 2:1-5)
Imayna kawsanapaqmi yanapawasun (Salmo 119:105)
Hamuq tiempomanta suyakuyniyoqmi kasun (Romanos 15:4)
¿CREENANCHISPUNICHU BIBLIAQ NISQANPI?
Arí, ¿imarayku?
Allinta tupasqanrayku. Bibliaqa 1.600 watakunapi hinan qelqakurqan, chaytaqa 40 runakuna hinan qelqarqanku. Ichaqa yaqa llapankun mana reqsinakurqankuchu, chaywanpas huk yuyayllatan qelqarqanku.
Cheqaqllata willasqanrayku. Librokunata qelqaqkunaqa pakankun llaqtankuq atipachikusqankuta. Bibliata qelqaqkunan ichaqa sut’illanta willarqanku kikinkuq pantasqankuta llaqtankuq mana allin ruwasqankutapas (2 Crónicas 36:15, 16; Salmo 51:1-4).
Profeciankuna hunt’akusqanrayku. Bibliaqa 200 wata ñawpaqtaraqmi willarqan Babilonia nación thunisqa kananmanta (Isaías 13:17-22). Ichaqa manan imayna thunikunallanmantachu willarqan aswanpas willallarqantaqmi pichus chay llaqtata atipanantapas (Isaías 45:1-3).
Bibliapi huk willakuykunapas llapallanmi k’apakta hunt’akurqan. Diospa Qelqan kasqanraykun Bibliaq willasqankunaqa hunt’akun (2 Pedro 1:21).
TAPUKUY
¿Imaynatan Biblia kawsayniypi yanapawanman?
Chay tapuypa kutichiynintan tarinki: ISAÍAS 48:17, 18; 2 TIMOTEO 3:16, 17 textokunapi.


text:
Atawallpa
Atawallpa (Ataw Wallpa nisqapas)[ Ave fénix, kastillasimipi][1] Inkakunap chunka kimsayuq ñiqin qhapaqninsi, Hanan Qusqup pusaq ñiqintaq qhapaqnin karqan.
1527 watamanta 1532 watakama Kashamarka llaqtapi Chinchaysuyuta kamachirqan. 1532 watapi Waskar wawqintas wañuchichirqan. Aswan hatun awqaq pusaqninkunaqa Rumiñawi, Kiskis, Qarakuchima sutiyuqsi karqan. Kikin watapi Ispañamanta awqakunaqa Kashamarkaman chayamuspas, payta hap'irqan. Atawallpa achka qullqitas apachimuptinpas, chay awqakunaqa paytas sipirqan. Anchata chaskiskir, karu marka runakuna wañuchiranlla
Ñawpaqnin inka qhapaq: Waskar
Qhipaqnin inka qhapaq: Tupaq Wallpa
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Atawallpa Inkap waqyay harawin. Waman Pumap siq'isqan (dibuhun): Wiraquchakuna umanta kuchun 1533 watapi
- Atau Wallpaj p’uchukakuyninpa wankan
Qhawana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Jorge A. Lira: Runasimi teqe
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Atawallpa.
- Inkarrí
- Kastilla Atiy


text:
Arbieto munisipyu
Arbieto munisipyu (kastilla simipi: Municipio Arbieto) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu T'arata pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Arbieto llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Arwiytu munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Panquwa distritu
Panquwa distritu (kastilla simipi: Distrito de Pangoa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi , Satipu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Panquwa llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Utishi mamallaqta parki
- Chakamarka willkachasqa ñawpa suyu
- Hunin mama llaqta risirwa
- Sumaq Pampa risirwa suyu


text:
Qimis munisipyu
Qimis munisipyu (kastilla simipi: Municipio de San Pedro de Quemes) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Chinchay Lipis pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qimis (San Pedro de Quemes) llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan hanan urqukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta mama indihina runakunam, 45,0 % Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qimis munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Santiago Wari pruwinsya
Santiago Wari pruwinsya icha Sebastián Pagador pruwinsya (aymara simipi: Sebastián Pagador jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Sebastián Pagador) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru-Uru suyupi, juk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Santiago Wari llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Asanaki - Ch'iyar Jaqhi Walla: Asanaki walla
- Mayukuna: Jach'a Juqhu - Qullpa Jawira
- Quchakuna: Puwpu qucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Juk munisipyunmi kan: Santiago Wari munisipyu.
Chunka jukniyuq kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara, Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Santiago Wari pruwinsyapiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Santiago Wari munisipyu (= Sebastián Pagador pruwinsya): yupaykuna, saywitu


text:
Las Piedras distritu
Las Piedras distritu; (kastilla simipi: Distrito de Las Piedras) nisqaqa Piruw mamallaqtapi huk distritum Tampupata pruwinsyapi, Mayutata suyupi. Uma llaqtanqa Las Piedras llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay distritupiqa Amawaka runakuna, Napurunakunapas kawsanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Zhao Ziyang
Zhao Ziyang , Zhao Xiuye (Chinu simipi: 赵紫阳, chino tradicional: 趙紫陽, pinyin: Zhào Zǐyáng , Wade-Giles: Chao Tzu-yang) sutiyuq runaqa, 17 ñiqin kantaray killapi 1919 paqarisqa Henan llaqtapi - 17 ñiqin qhulla puquy killapi 2005 paqarisqa Pikkin llaqtapi) Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtap pulitiku qarqan. .
1980 watamanta 1987 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta:
Ñawpaq warmi: Liang Boqi
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Zhao Ziyang.
- (Inlish simipi):


text:
Willka Qhichwa
Willka Qhichwa (kastilla simipi: Valle Sagrado) nisqaqa Willkamayup qhichwanmi, Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Yuyarina
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yaqa 400 rikch'aq hillurinakuna (Orchidaceae: walkanki, wiñay wayna, hukkunapis), wakintaq mana tiqsimuyuntinpi kanchu.
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
400 laya p'isqukunata wasapan hinallataq kayllapi tarikuq uywakunapas anti ukumarihina, sapallanmi kay ukumari nisqa Uralan Awya Yalantinmanta. Kaykunapin pakakullankutaq huch'uy taruka, sach'a cabra nisqanku hinallataq tanka tarukapas.
Willka Qhichwapi tarikuq kaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qusquqa aswantataq Willka Qhichwa, qhapaqmi kanku; pacha kaqninkunapi, kawsayninkunapipas. Kay kawsayqa hawa llaqta hamuqkunapaq imaymana kawsaykunata kicharin. Kanqan: puriykuna, q'uñi unu wayt'aykuna, qaqa siqaykuna, mayupi wamp'upi tuytuy kuna, p'isqukuna, sallqa kawsay qhawaykunapas, kawallupi puriykachaykuna, wasichakuy, mikhuykuna, ñawpa willakuykuna, ñawpa wasichakuyninkuna qhawaykunapis. Aswan chanin ñawpa raqaykuna: Ullantaytampu pukara, P'isaq willka chawpi, Huch'uy Qusqu, Khallkapi tarikuq llaqtacha.
- Machu Pikchu willka ñawpa llaqta – Tukuy runakunap qhapaq kaynin, qanchisnintin tiqsimuyupi hanllallichikuq kaqkunamanta huknin kaq (Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla).
- Inka ñan, huknin tiqsimuyuntinpi riqsisqa “trekking”
- Suyuntinpa iskay aswan riqsisqa qhatunayuq: P'isaqwan Chinchiru.
- Ñawpa allpa llamk'ay yachaykuna rikukunraq.
- Kaypin llaqtaq kayninkuna rikukun, llaqta raymikuna, ñawpa ruwayninkuna, tusuykuna, tukaykuna , anti kawsaykunaq yachaynin (cosmología andina), anti llaqtakunaq wayk'uyninpas
- Maras llaqta, kachi qhatankunapas, Muray ñawpa chakranankupas.
- Saksaywaman
- Q'inqu
- Tampumach'ay
- Mach'ay
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2 ñan:
- Qusqu - P'isaq (Qusqu llaqtamanta 32 km karum)
- Qusqu - Chinchiru - Urupampa (Qusqu llaqtamanta 72 km karum)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Willkamayu
- Inka
- Qusqu
- Qusqu suyu
- Tawantinsuyu
- Pawqartampu
- Puka Pukara
- Tipun
- Antawaylla
- Pikillaqta
- Tampumach'ay
- Yukay
- Quriwayrachina
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Proyecto de Geoturismo en el Valle Sagrado de los Inkaspi Kamarikuy (Willka Qhichwapi karu puriy kamarikuy, qhichwa simipipas)
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Willka Qhichwa.


text:
Wp/qug/Asia
Asia nishkaka shuk allpapachami kan. Tukuy allpapachakunamanta, Asiaka ashtawan hatun, runakunayukpashmi kan: payka 43 810 582 km² allpatami charin, Asia allpapachapi 3 879 000 000 runakunaka 2006 watapi kawsarka[1]. Asiamanta chinchayman Chinchaypi chiri mamakuchami tiyan, Urayman Índico mamakuchami tiyan, Intiyaykuyman Puka mamakucha, Africa, Europapashmi tiyan, Intillukshiyman Pacífico mamakuchami tiyan.
Asiapak ashtawan runakunayuk mamallaktala China mamallaktami kan : China mamallaktapi 1 338 000 000 runakunami kawsan, ashtawan allpayuk mamallaktaka Rusia mamallaktami kan, payka 17 098 242km² allpatami charin - 75% Asiapi, 25% Europapi. Asia allpapachaka Tiksimuyupak ashtawan hatun urkukunatami charin, shina Chumulunkma urku (8848m hanak), chay urkukunaka Himalaya urkukunami kan.
Asia allpapachapi, runakunaka tawka shimikunami riman, shina Chinis shimi, Hinti shimi, Rusu shimi, Haponis shimi, shuk shimikunatapashmi. Yallik hatun llaktakunaka Pacífico, Índico mamakuchakunapak manyakunapi tiyan, Beijing, shina Tukyu, Siyul, Mumpay, shukkunapashmi.
Kaypipash rikupay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
- Shuk yupaykuna yuyaykunapash Fransis shimipi pankamantami kan (kaypi paykunapa killkakuna)


text:
CAPÍTULO 13
Dios kawsayta kushkamantaka, kawsayta respetanami kanchik
Dioska tukuykunapa kawsaytachu kuyan.
Dioska munanchu, wawakunata shulluchun.
Kawsayta respetashpaka, imatatak rurana kanchik.
PROFETA Jeremiaska nirkami, “Mandak Dioska […] kawsakuk Tayta Diosmi” kan nishpa (Jeremías 10:10). Diosmi tukuykunamanka kawsayta kurka. Chaymantami jawa pachapi angelkunaka nirka: “Kanmi tukuy imatapash rurashkanki. Kan munashkamanta rurashkami, tukuy ima kashpapash tiyan” nishpa (Apocalipsis [Revelación] 4:11). Rey Davidpash nirkami: “Kawsayta kuk yaku llukshikukka, kanwanmi” kan nishpa (Salmo 36:9). Shinaka, Jehovami kawsaytaka kurka. Kawsayka shuk jatun valishka regalo shinami kan.
2 Tukuy gentekunaka, Jehová Dios mikunata, yakuta, samayta kukpimi, kawsanchik (Hechos 14:15-17; 17:28). Jehová Dioska gentekuna kushilla, alli kawsachunmi, tukuyta rurarka. Shinapash ashtawan kushilla, alli kawsankapakka, Diospa mandashkakunatami yachakuna kanchik, kasuna kanchikpash (Isaías 48:17, 18).
KAWSAYTAKA RESPETANAMI KANCHIK
3 Dioska munanmi ñukanchikpa kawsayta, shuktak gentekunapa kawsaytapash respetachun. Yuyarishun, Cainka Adanpa churimi karka. Cainka paypa wawki Abelwan piñarirkami. Chaymantami Jehovaka Caintaka nirka, achkata piñarishpaka jatun juchapimi urmanki nishpa. Shina nikpipash, Cainka Diosta mana kasushpami, ‘paypak wawki Abel runataka piñashpa wañuchirka’ (Génesis 4:3-8). Paypa wawki Abelta wañuchishkamantaka, Jehovaka Cainta llakichirkami (Génesis 4:9-11).
4 Achka waranka watakuna kipaka, Jehová Dioska achka leykunatami israelitakunaman kurka. Kay leykunaka Diosta alli adorankapakmi karka. Chay leykunapimi, Jehovaka “ama wañuchinkichu” nishpa mandarka (Deuteronomio 5:17). Gentekunapa kawsayka jatun valishka kashkata rikuchinkapakmi, Jehovaka chashna nishpa mandarka. Israelitakunapash tukuykunapa kawsayta respetachunmi, Jehová Dioska kay leytaka kurka.
5 Mamapa wiksa ukupi wiñakun wawapa kawsaypash Diospa ñawpapika valishkachu kan. Jehová Dioska israelitakunataka mandarkami, wiksa ukupi wawataka mana wañuchinachu kankichik nishpa. Shinaka, wiksa ukupi wawapa kawsaytapash Jehovaka kuyanmi (Éxodo 21:22, 23, NM; Salmo 127:3). Shinaka, wawata shullunaka juchami kan.
6 Kawsayta respetashpaka, mana pitapash millashpa rikunachu kanchik. Bibliapika kashnami nin: “Shuk krikta millanayachikkunaka, maykan kashpapash genteta wañuchik runashnami. Maykan wañuchikpash, kawsayta kawsakrinataka napacha paypak shunkupi charinchu” (1 Juan 3:15). Paraisopi mana wañushpa kawsayta charinkapakka, shunku ukupillapash mana shuktakkunata millanachu kanchik. Shuktakkunata millashpami, achka gentekunaka piñanakun, makanakunpash (1 Juan 3:11, 12). Chaymanta, tukuykunami yachakuna kanchik tukuy gentekunawan kuyarishpa kawsanata.
KAWSAYTA RESPETASHPAKA, IMATATAK MANA RURANA KANCHIK
- wawataka mana shullunachu kanchik
- Dios millashka ruraykunataka mana ruranachu kanchik
- shunku ukupillapash mana shuktakkunataka millanachu kanchik
7 Ñukanchikpa kawsaytapash respetanchikchu. Pipash wañunkapakka mana munanchikchu. Shinapash achka gentekunaka tabacota chupan, drogakunata upiyanmi. Chaymantami achkakunaka unkun, wañunpash. Shinaka, tabacota chupashpa, drogakunata upiyashpaka, paykunapa kawsayta mana respetashkatami rikuchinakun. Chay ruraykunaka Diospa ñawpapika mapakunami kan (Romanos 6:19; 12:1; 2 Corintios 7:1). Diosta alli adorankapakka, kay mapa ruraykunataka sakinami kanchik. Mapa ruraykunata sakinaka mana jawallachu kan, shinapash Jehovami ayudanka chay mapa ruraykunata sakichunka. Yuyari, Jehovami ñukanchikmanka kawsayta kurka. Shinaka, ñukanchik kawsayta respetashpa mapa ruraykunata sakikpika, Jehová Dioska achkatami kushikun.
8 Ñukanchik kawsayta respetashpaka, shuk carrota charishpapash mana maypash kachun manejanachu kanchik. Shinallatak, wakin gentekunaka mana alli pukllaykunapi pukllashpami, shuktak gentekunata chukrichin, wakinpikarin paykunallatakpash wañuyta tarinmi. Chashna mana alli pukllaykunataka mana pukllanachu kanchik (Salmo 11:5). Israelitakunaman leykunata kushpaka, Jehovaka kashnami nirka: “Mushuk wasita wasichishpaka, wasi jawa muyuntipi patata ruranki. Shina rurashpami, maykanpash chay jawamanta urmashpa wañukpipash, na juchachi tukunki” (Deuteronomio 22:8). Kay leymantaka, imatatak yachakunchik. Kanpa wasi gradasta charikpika, pipash ama urmachunka, gradastaka rikuriyashpami allichina kanki. Shuk carrota charishpapash, carro ama wakllishka kachunka rikuriyanami kanchik. Shinaka, kanpa kawsayta, shuktakkunapa kawsaytapash respetashpaka, kanpa wasipi, kanpa carrowan imapash llakikuna ama tiyachun rikuriyanami kanki.
9 Jehovapa ñawpapika animalkunapa kawsaypash valishkami kan. Mikunkapak, ropata rurankapak ministirikpika, Jehovaka animalkunata wañuchichun sakinmi. Shinallatak, animalkuna gentekunata llakichikukpika, Jehovaka animalkunata wañuchichun sakinmi (Génesis 3:21; 9:3; Éxodo 21:28). Shinapash, animalkunataka mana llakinayta charinachu kan. Pukllaymantallapash mana wañuchinachu kan. Chashna rurashpaka, jatun mana allitami ruranakun. Ashtawankarin, kawsayta mana respetashkatami rikuchinakun (Proverbios 12:10).
YAWARTAKA RESPETANAMI KANCHIK
10 Caín paypa wawki Abelta wañuchikpika, Jehovaka nirkami: “Kanpak wawkipak yawarmi, allpamantapacha ñukata kaparikun” nishpa (Génesis 4:10). Kay versopi kanpa wawkipa yawar nishpaka, Abelpa kawsaytami shina nikurka. Abelta wañuchikpika, Abelpa yawarka Caintaka ama yanka sakinkichu nik shinami Jehovataka kaparikurka. Noemanpash Dioska yachachirkami kawsayka yawarpi kashkata. Ñawpa punchakunapi gentekunaka frutakunata, granokunata, verdurakunata mikushpami kawsarka. Shinapash, Jatun Tamiya tiyashka kipaka, Jehovaka Noeman paypa wawakunamanpash kashnami nirka: “Kawsayta charishpa tukuy kuyurikkunaka, kankuna mikunkapakmi kanka. Mikuna verde kiwakunata, imalla verdella wiñashkakunatapashmi, kankuna mikuchun tukuyllata kurkani. Ashtawankarin yawarnti aychataka, napacha mikunachu kankichi, kawsayka yawarpimi tiyan” (Génesis 1:29; 9:3, 4). Shinami, Jehovaka yachachirka kawsayka yawarpi kashkata.
11 Yawarta respetashpaka, yawartaka mana mikunachu kanchik. Jehovaka israelitakunamanka nirkami, mikunkapak kashpaka animalkunataka wañuchinkichiklla nishpa. Shinapash, animalkunata wañuchishpaka, ‘yawartaka shitashpa allpawan killpanki’. Shinallatak, ‘maykan aychamanta yawartapash, na mikuna kankichi’ nishpami mandarka (Levítico 17:13, 14). Shinaka, Noepa punchakuna kipapash, Jehová Dioska kutinmi mandarka yawartaka mana mikunachu kankichik nishpa. Chaymanta, Diosta adorakkunaka animalkunapa aychata mikushpapash, yawartaka mana mikunachu karka. Animalkunata wañuchishpaka, yawartaka allpapi shitashpami allpawan killpana karka. Chashna rurashpami, animalpa kawsaytaka Diosman tikrachik shina tikrachin karka.
12 Jesusta katikkunatapash yawarta respetachunmi Dioska mandarka. Jesús wañushka kipaka, apostolkunaka shuktak ancianokunawanmi tantanakurka, maykan mandashkakunata kasuna kashkata yachankapak. Tantanakuy tukurishka kipaka, paykunaka kashnami nirka: “Diospak jucha illak Espíritu allikuta yarichikpimi, kashna ruranata yarirkanchi. Kankunata ama ashtawan piñachinkapakmi, kaytalla kasupaychi ninchi: Yanka dioskunaman karashkatapash, yawartapash, sipishpa wañuchishka aychatapash na mikunachu, napacha waynayanachu kankichi” (Hechos 15:28, 29; 21:25). Kay versopi nishka shinaka, ‘yawartaka mana mikunachu’ kanchik. Imashinami yanka dioskunata adorana, kariwan warmiwan mapayanapash Diospa ñawpapika jatun juchakuna kan, shinallatakmi yawarta mikunapash jatun jucha kan.
13 Shinapash, yawarta ama mikunkichikchu nishpa mandakpika, cuerpopi yawarta churarinachu kanchik. Mana, mana churarinachu kanchik. Kayta alli intindinkapakka, yuyashun: Shuk doctor tragota ama upiyankichu nikpika, imatatak rurankiman. Mana upiyashpapash suerota shina tragota kanpa cuerpopi churarinkimanchu. Mana, mana churarinkimanchu. Shinallatakmi, yawarta mana mikunachu kankichik nikpika, ñukanchikpa cuerpopika mana suerota shina yawartaka churarinachu kanchik. Shinaka, Dios mandashkata kasushpaka, mana ñukanchik cuerpopi yawarta churarinachu kanchik.
14 Shinapash yuyashun: Shuk doctor ñukanchikta operakrikushpa, ama wañunkapakka yawarta churarinami kanki nikpika, imatatak rurana kanchik. Ñukanchikkunaka mana wañunkapak munanchikchu. Shinapash, Diospa mandashkataka mana kunkanachu kanchik. Chaymantami, yawar illak shuktak tratamientokunata maskanchik.
15 Jesusta katikkunaka, kawsashpa katinamantalla Diospa leytaka washaman sakinchu. Jesuska kashnami nirka: “Maykan kashpapash paypak kawsaytalla kishpichinkapak munashpaka, chinkaytami chinkanka. Ashtawankarin ñukata katikushkamanta wañunatapash na manchashpaka, kawsaytami charinka” (Mateo 16:25). Pipash mana wañunkapak munanchikchu. Shinapash, asha watakunatalla kawsanamanta, Diospa leytaka mana washaman sakinchikchu. Diospa leyta kasushpallami, mana wañushpa kawsaytaka charishun. Shinaka, ñukanchikkuna alli kawsachunmi Dioska leykunataka kushka. Mana kunkanachu kanchik, Jehová Diosmi kawsayta Kuk Dios kan. Wañukpipash, Diosmi ñukanchiktaka kawsachinka (Juan 5:28, 29; Hebreos 11:6).
16 Diosta alli adorakkunaka Diospa tukuy mandashkakunatami kasun. Chaymantami, paykunaka mana yawartaka mikunchu, jampirinkapakpash mana yawartaka churarinkunachu. Dioska tukuytami rurarka. Chaymantami, Jesusta katikkunaka krin, Diospa tukuy mandashkakunata kasushpa ashtawan alli kawsana kashkata. Kanpash krinkichu Diospa tukuy mandashkakunata kasushpaka, ashtawan alli kawsana kashkata.*
YAWARKA, IMAPAKTAK KAN
17 Yawarka, imapaktak kan. Jehová Dios, israelitakunaman Leyta kushpaka, kashnami nirka: “Kawsayta charikkunapak kawsayka yawarpimi. Yawartaka, juchata anchuchikuchun kankunapak almamanta [kawsaymanta] kushpa, altarpi churashpa rupachinakuchunmi kurkani. Chay yawarllatami, runapak juchakunataka anchuchinka” (Levítico 17:11). Kay versopi nishka shinaka, israelitakuna juchata rurashpaka, imatatak rurana karka. Dios kishpichichunka, shuk animalta wañuchishpami chay animalpa yawartaka Diospa altarpi churana karka. Shinaka, yawarka juchakunamanta kishpichinkapakllami karka.
18 Kunan punchakunapi Jesusta alli katikkunaka israelitakunaman kushka Leytaka ña mana kasunchikchu. Chaymantami, kunan punchakunapika ña mana animalkunata wañuchishpa, animalkunapa yawarta altarkunapi churanchik (Hebreos 10:1). Shinapash, imashinami israelitakunapa punchakunapika yawarka juchakunata kishpichinkapak karka, shinallatakmi Diospa Churi Jesucristopa yawarpash juchakunata kishpichinkapak karka. Imashinami capítulo 5-pi yachakurkanchik, Jesuska ñukanchikta kishpichinkapakmi paypa yawarta jicharka. Chay kipami, paypa jucha illak yawarta apashpa shina, Diospa ñawpapi rikurinkapak rirka. Kaytaka ‘shuk viajellami’ rurarka (Hebreos 9:11, 12). Ñukanchikta juchakunamanta Jesús kishpichikpimi, mana wañushpa kawsaytaka charishun (Mateo 20:28; Juan 3:16). Shinaka, Jesuspa yawarka manachu achka valishka kashka (1 Pedro 1:18, 19). Ashtawankarin, Jesús paypa jucha illak yawarta kushkata krishpallami kishpirishun.
19 Shinaka, ñukanchik Tayta Dios ñukanchikman kawsayta kushkamantaka, achkatami agradicinchik. Diosta agradicishpaka, imatatak rurana kanchik. Shuktak gentekunaman willana kanchik, Jesuspi feta churashpaka mana wañushpami kawsashun nishpa. Chashna rurashpami, rikuchinchik gentekunapa kawsay valishka kashkataka (Ezequiel 3:17-21). Shuktakkunaman yachachishpaka, apóstol Pablo shinami kashna nishun: “Maykanpash chinkayta chinkakrishpaka, pipash na ñukataka juchachinachu kawankichi. Tayta Dios imata rurakuktapash na pakashpami, tukuyta kankunaman willashkani” nishpa (Hechos 20:26, 27). Shinaka, kawsaytapash yawartapash respetashpaka, shuktak gentekunatapash ayudanami kanchik, Diosta riksichun. Shinallatak Dios imata ruranatapash willanami kanchik.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Diosmi kawsaytaka tukuykunaman kurka (Salmo 36:9; Apocalipsis 4:11).
- Wawakunataka mana shullunachu kan. Manarak wacharishka wawapa kawsaypash Diospa ñawpapika valishkami kan (Éxodo 21:22, 23; Salmo 127:3).
- Kawsayta respetashpaka, ñukanchikpa kawsayta, shuktakkunapa kawsaytapash mana llakipi churashunchu. Yawartapash mana mikunachu kanchik (Deuteronomio 5:17; Hechos 15:28, 29).
* Yawarta ama churarinkapakka, ima shuktak tratamientokunatak tiyan. Chayta yachankapakka, ¿Cómo puede salvarle la vida la sangre? folletota, 13-17 paginakunapi maskanki. Kay folletotaka Jehovamanta willakkunami español shimipi llukchishka.
TAPUYKUNA
1. Pitak tukuykunaman kawsayta kurka.
2. Gentekuna kawsachunka, Dioska imatallatak kurka.
3. Caín paypa wawkita wañuchikpika, Jehovaka imatatak rurarka.
4. Dioska, imatatak israelitakunataka mandarka. Imamantatak shina nishpa mandarka.
5. Wawata shullunaka allichu kan.
6. Imamantatak shuktak gentekunata mana millana kanchik.
7. Achka gentekuna kawsayta mana respetashpaka, imatatak rurashka.
8. Kawsayta respetashpaka, imatatak rurana kanchik.
9. Kawsayta respetashpaka, animalkunataka imashinatak charina kanchik.
10. Dioska, imashinatak yachachirka kawsayka yawarpi kashkata.
11. Noepa punchakuna kipapash, Dioska imatatak yawarmantaka yachachirka.
12. Hechos 15:28, 29-pika, Jesusta katikkunamanka imatatak Dioska mandarka.
13. Yawarta churarinachu kanchik.
14, 15. Doctorkuna, yawarta churarinami kanki nikpika, Jesusta katikkunaka imatatak rurana kan. Imamantatak chashna rurana kan.
16. Diosta alli adorakkunaka, imatatak mana rurana kan.
17. Israelitakunapa punchakunapika, Dios mandashka shinaka yawarka imapaktak karka.
18. Jesús paypa yawarta kushkamantaka, ima bendicionkunatatak charinchik.
19. ‘Pipash ama juchachichunka’, imatatak rurana kanchik.


text:
¿Huaquin punchau usuyta sackesúysh?
¿Ninquiman...
... ari?
... mana?
... canckachá?
BIBLIA NISCKANTA
«Diuscka [...] ñahuisnincumanta túcuy hueckesta pichancka, y huáñuy mana astaan canckachu, ni na llaquiyta tianckachu, ni ckapariyta ni nanayta» (Revelación [Apocalipsis] 21:3, 4, Traducción del Nuevo Mundo)
IMAINA CKAMTA YANAPASUYTA ATIN
Yachanquimi ima Diuscka usunayshta mana apamun (Santiago 1:13).
Diuscka nanayshmanta yachan y chay allít tiachiáysh (Zacarías 2:8).
Suyayta apisúysh, ima ámoj pachapi, mana ni imapas usuchiasúysh (Salmo 37:9-11).
¿BIBLIA NISCKANTA CREÉYPAJ, RASONESTA TIAN?
Ari, al menus íshcay:
Diuscka usuyta y mana casckanta chejnin. ¿Imaina Jehová churacora, áicap ñaupa pachapi pueblunta, ancha sajrát tratarancu? Biblia nin, nanapora ckaayta, imaina suj naciunescka paycunata «tanckacus tratácoj carancu» (Jueces 2:18, Traducción del Nuevo Mundo).
Diusta mana allít tiachin, picuna sujcunata usuchincu. Suj ejemplu, Biblia nin, pay chejnin «maquista ima mana tumpáyoj yaarta ichancu» (Proverbios 6:16, 17).
Diuscka sapa suj nockayshmanta interesacun. Mana creeychu ima ckamlla «nanayquimanta y aflicciunniyquimanta» yachanqui, ciertút can, ima Jehová chaytapas ʼrejsin (2 Crónicas 6:29, 30, Traducción del Nuevo Mundo).
Diuscka Reinunúan, usuyhúan sapa suj nockayshmanta, suj utula tiempupi puchucancka (Mateo 6:9, 10). Chá amunancama, tucuyta picuna alli sonckoan payta mascancu, munayúan yanapacun (Hechos 17:27; 2 Corintios 1:3, 4).
TAPUNÁCUY
Diuscka, ¿imajchus usunayshta sacken?
Biblíap contestanckanta tarinqui ROMANOSPI 5:12 y 2 PEDROMANTA 3:9.


text:
Creeyninkumanta yachakunachej
¿Imaynatá Bibliapi Diospa cheqa sonqo kamachisninmanta yachakusqanchej yanapawasunman?
Diospa Llajtanta Kamachejkunaj cartanku
Diospa Llajtanta Kamachejkunaqa kay librota sapallanchejpi, chayri familia jina leerishaspa, ukhuncharishaspa ima, misk’irichikunata niwanchej.
Qallariynin
Bibliaqa ashkha cheqa sonqo runasmanta parlan, ¿imatá paykunamanta yachakusunman?
ABEL
‘Wañusqa kaspapis, creesqannejta parlashallanpuni’
Biblia Abelmanta pisillata parlajtinpis, ¿imatá paymanta, creeyniyoj kasqanmanta yachakusunman?
NOÉ
Noeqa “Diospa munayninta ruwarqa”
¿Imaraykutaj Noewan, warminwan wawasninkuta uywanankupaj mayta kallpachakunanku karqa? ¿Imaynatá arcata ruwashaspa creeyniyoj kasqankuta rikucherqanku?
ABRAHAM
“Tukuy creejkunaj tatanku”
¿Imaynatá Abraham creeyniyoj runa kasqanta rikucherqa? ¿Imaynasmanta Abraham jina creeyniyoj kasunman?
RUT
“Noqa risaj maymanchá rinki, chayman”
¿Imaraykú Rut familianta, llajtanta ima saqenanpaj kasharqa? Jehová, Rutta allinpaj qhawanapaj, ¿imayna warmitaj karqa?
RUT
“May sumaj warmi”
¿Imaynatá Rutwan Boozwan casarakusqanku yanapawanchej? ¿Imatá Rutwan Noemiwan uj familia jina kausakusqankumanta yachakusunman?
ANA
Tukuy sonqo Diosmanta mañakorqa
Anaqa, Jehovapi creesqanrayku mana atipay atina chʼampaykunata atiparqa.
SAMUEL
“Diospa ñawpaqempi wiñashallarqapuni”
¿Imaraykú Samuelpa uywakusqan mana tukuy wawas jinachu karqa? Templopi kashaspa Samuelpa creeyninta, ¿imataj kallpacharqa?
SAMUEL
Llakiykunapi kashaspa ñaupajllamanpuni rerqa
Tukuypis llakiypi, chayri sonqo pʼakisqa tarikunchej. ¿Imaynatá Samuel jina llakiykunasninchejta atipasunman?
ABIGAIL
Allin yuyayniyoj warmi
¿Imatá Abigailmanta yachakusunman pichus qosanwan allinta tiyakunanpaj kallpachakoj?
ELÍAS
Cheqa yupaychayta jarkʼarqa
Runas, Bibliaj nisqanwan churanakojtinku, ¿imaynatá Elías jina ruwasunman?
ELÍAS
Wakichisqa karqa, tukuy sonqotaj suyarqa
¿Imaynatá Elías, Jehovaj nisqanpi atienekusqanta mañakuyninpi rikucherqa?
ELÍAS
Diosqa Eliasta sonqocharqa
¿Imastaj Eliasta manchayta llakicherqa wañuyta munananpaj?
JONÁS
Pantasqasninmanta yachakorqa
¿Maykʼajllapis mana atinapaj jina kamachiyta qosorqankuchu? Jonaspa kausaynin, Jehová khuyakuyniyoj, pacienciayoj kasqanta rikuchin.
JONÁS
Khuyakuyniyoj kayta yachakorqa
¿Imaynatá Jonasmanta yachakuy, Diospa kamachiykunasninta juntʼashasqanchejtachus manachus, qhawarikunapaj yanapawanchej?
ESTER
Diospa llajtanta jarkʼarqa
Ester jina ruwanapaj kallpachakuna, creeyniyojtaj kana.
ESTER
Allin yuyaywan, mana manchikuspa yanaparqa
¿Imaynatá Ester mana imata suyaspalla Jehovata, llajtanta ima munakusqanta rikucherqa?
MARÍA
‘Noqaqa, Jehovaj kamachin kani’
¿Imaynatá María, ángel Gabrielman kutichisqanpi creeyniyoj kasqanta rikucherqa? ¿Imá kʼacha kaykunastataj rikucherqa?
MARÍA
“Unanchaspa sonqompi waqaycharqa”
¿Imaynatá Mariata Belenman risqan, creeyninta kallpachananpaj yanaparqa?
JOSÉ
Uj sumaj tata karqa
¿Imaynasmantá José familianta jark’arqa? ¿Imaraykú José, Mariata, Jesusta ima Egiptoman pusarqa?
MARTA
“Creeni”
¿Imaynatá Marta llakiypi kashaspa creeyniyoj kasqanta rikucherqa?
PEDRO
Manchikuyta, iskayrayayta ima atiparqa
Iskayrayayqa Diosmanta karunchawasunman. Pedroqa, Jesuspa qhepanta rerqa mana manchachikuspa, nitaj iskayrayaspa.
PEDRO
Jesusman cheqa sonqollapuni karqa
Pedrota, ¿imaynatá creeynin, cheqa sonqo kaynin ima, Jesuspa k’amisqanta jap’ikunanpaj yanaparqa?
PEDRO
Perdonayta yachakorqa
¿Imatá Jesús, Pedroman perdonaymanta yachacherqa? Chantá, ¿imaynatá Pedrota perdonasqanta rikucherqa?
Tukukuynin
¿Imaynatá creeyniykita kallpachallawajpuni, suyakusqaykipi sinchʼita sayawaj ima?
Watas pasasqanman jina imaschus kasqan
Watas, mapas ima rikhurisqanqa, unay tiempomanta Diospa kamachisnin maykajchus, maypichus kausasqankuta yachanapaj yanapawasun.


text:
Antoni Ramallets
Ramallets (Antoni Ramallets i Simón) sutiyuq runaqa; (* 1 ñiqin anta situwa killapi 1924 paqarisqa Barcelona llaqtapi - 30 ñiqin anta situwa killapi 2013 wañusqa Barcelona llaqtapi ) huk Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antoni Ramallets.


text:
APÉNDICE
Jesucristu, Dios änikonqan Mesías
JEHOVÁ DIOSMI Biblia qellqaq profëtankunata willarqan, Salvamänapaq änikonqan Mesiaspita qellqayänampaq. Yurinanta, willapäkur purinanta y wanunantapis qellqashqa kayaptinmi fácil-lla reqinan. Tsë profecïakunachö llapan qellqarëkaqmi Jesuschö chipyëpa cumplikarqan. Tsetaqa rikärishun yurikïnin y wambra kënin profecïakunata leirninmi.
Mesiasqa Davidpa kastampitam kanqa, nerqanmi profeta Isaías (Isaías 9:7). Awmi, Jesusqa rey Davidpa kastampitam karqan (Mateo 1:1, 6-17).
Profeta Miqueasnam, “Belén Efrata” nishqanchömi yurenqa y gobernante këmanmi chanqa nerqan (Miqueas 5:2). Jesus yurinan tiempochöqa ishkë markakunam Belen shutiyoq kayarqan Israelchö. Nazaret norte lädonmampam këkarqan hukqa, y huknin kaqnam Judächö Jesuralén lädonmampa. Jerusalén lädonmampa kaqtaqa Efrata nishpam reqiyanaq unë tiempochö. Y tsëchömi Jesus yurikorqan, profecía nenqannö (Mateo 2:1).
Huk kaq profecïanam, Diosqa “Egiptocho” këkaqtam Tsurinta qayamonqa nikarqan. Tsënömi karqan, llullullaraq Jesus këkaptinmi Egiptoman apayarqan, tsëpita rey Herodes wanuriptinnam markanta kutiratsiyarqan. Tsënömi kë profecía cumplikärerqan (Oseas 11:1; Mateo 2:15).
Mesiaspaq parlaq ‘profecïakunataqa’ página 200 nishqanchömi rikanki. Tsëmi “cumplimiento” nishqantawan igualatsinëkipaq animayaq. Tsënöpam más seguro kanki Diospa Palabranqa rasumpëpa kanqanta.
Kë profecïakunata estudiarqa yarpänëkim waranqëpayan watakuna Jesus yurinampaq pishikaptin qellqakanqanta. Tsëmi kikin Jesuspis nerqan: “Queno pasamänantaqa, qamcunawan quecarmi, willayarqaq Diospa profetancuna, Moises escribishqan leycuna, y salmu libruchopis noqapaq escribirëcanqan cumplicänan cashqanta” nishpa (Lucas 24:44). Kikikipa Bibliëkichö rikanqëkinömi kë profecïakunaqa chipyëpa cumplikäriyarqan.


text:
Jesuspa Wañuyninta Yuyarinapaj
Wajyarisqa kanki noqaykuwan khuska tantakunaykipaj Jesuspa Wañuyninta Yuyarinapaj. Wasiyki qayllapi uj tantakuyta mask’ay.
Wajyarisqa kanki
Jesusqa wañupunan pʼunchaymanta ñaupaj chʼisinpi, yachachisqasninman wañuyninta yuyarikunankuta kamacherqa. Nerqataj: “Kayta ruwaychej noqamanta yuyarikuspa” (Lucas 22:19).
Kay wataqa, Jesuspa wañuyninta lunes 14, abril pʼunchayta inti yaykusqantawan yuyarisqayku. Jehovaj testigosnintaj, chay sumaj tantakuyman qanta, familiaykita, amigosniykita ima wajyariyku, uj umallirichiyta uyarinaykichejpaj. Chaypeqa imaynatachus Jesuspa wañuynin yanapawasqanchejta sutʼinchakonqa.
Mana qolqeta mañakunchu. Kay tantakuytaj llajtaykipi ruwakonqa.


text:
Ch'iqtaku
Ch'iqtaku, Patmaku icha P'aki yupay (kastilla simipi: fracción) nisqaqa rakisqa (patmasqa), mana hunt'a kaq, mana k'apak kaq, yupaymi.
Ch'iqtakuqa iskaynintin hunt'a yupayniyuqmi: yupama, rakina yupay icha rakiriq yupay nisqa hanaqpi qillqasqa, patmama icha rakiq yupay nisqa urinpi qillqasqa.
Ch'iqtaku yupayqa (c) kaqllam yupama (a) patmamawan (b) rakisqa: c = a / b.
Kay hinam chay ch'iqtakuta ninchik: a b ch'iqta icha a b patma icha a b t'aqa.
Ahinataq 3/4 kay hinatam ninchik: kimsa tawa ch'iqta icha kimsa tawa patma icha kimsa tawa t'aqa.
1/4 nisqataq kay hinatam ninchik: tawa ch'iqta icha tawa patma icha tawa t'aqa.
Hunt'a yupaypa iskay kaq phatmanqa kuskan nisqam.
Yupamata patmamawan rantimpaspaqa, ch'iqtakup t'ikrasqa yupaynintam chaskinchik.
Ch'iqtaku yupaykunata yapanapaq icha qichunapaqqa, paqta patmamayuq ch'iqtakukunatam (paqta rakiqniyuq p'aki yupaykunatam) ruranchik. Chaypaqqa yupamata patmamatapas kaqlla hunt'a yupaywanmi miranchik:
Ch'iqtakuta hunt'a yupaywan miranapaqqa yupamallatam hunt'a yupaywan miranchik:
Iskay ch'iqtakunatataq miranakunapaq iskaynintin yupamakunatam miranachinchik, iskaynintin patmakunatapas miranachinchik:
Ch'iqtakuta huk ch'iqtawan rakinapaqtaq ñawpaq ch'iqtakuta iskay ñiqin ch'iqtakup t'ikrasqa yupaywanmi miranchik:


text:
TORREMANTA QHAWAJ ENERO 2014
¿Wañuy chinkanmanchu?
Ni pipis wañuymanta parlayta munanchu. Runasqa wiñaypaj kausayta munanku. ¿Maykʼajllapis wiñaypaj kausasunmanchu?
Wañuypa atiynin
Tukuy, maykʼajllapis wañuywan tinkunanchej kanqa. Ashkha runas chay llakiywan tinkusqankurayku tapukunku.
Wañuyta atipanapaj tukuy imata ruwanku
Runaqa may unaymantaña wañuyta atipayta munan. ¿Atipanmanchu?
¡Wañuy chinkanqa!
¿Imaraykutaj Jesús wañuyta puñuywan kikincharqa? Biblia kausarimoj runasmanta parlasqan, ¿imatá rikuchiwanchej?
¿Imaraykú Dios ñakʼariy kananta saqen?
Bibliapi ñaupaj kaj libroqa, imaraykuchus Dios may atiyniyoj kaspapis, ñakʼariykuna kananta saqesqanmanta parlan.
¿Yacharqankichu?
Jesuspa tiemponpi, ¿imaynatá qolqeta templopi churaj kanku? Lucaspa qhelqasqan, ¿cheqachu?
Jehovaqa mana qonqawasqachu
Uj warmi, imaraykuchus wañusqanchejta, wañupuspa maymanchus risqanchejta ima Bibliaj yanapayninwan yachakorqa. Imaynatachus Bibliaj yachachisqan kausayninta tijrachisqanta yachakuy.
Wañusqas kausarimunankuta suyakusunman
Jesuspa apostolesnenqa wañusqas kausarimunankumanta mana iskayrayarqankuchu. ¿Imaraykutaj?
Bibliaj kutichiykunasnin
¿Diosta rejsinkichu? ¿Imaynataj pay? ¿Imaynatá allinta rejsiwaj?


text:
¿Munawaqchu kay qelqa leeyta kay simipi %%?
Arí
Manan
Internetpi leey otaq horqoy chayllaraq lloqsimuq Qhawaq, ¡Rikch’ariy! revistakunata huk qelqakunatapas.
REVISTAKUNA
SETIEMBRE 2014 ¡RIKCH’ARIY!
SETIEMBRE 2014 QHAWAQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ)
HUK QELQAKUNA
Jehová Diospa Testigonkunaq asamblean 2014
'Allin willakuykuna llapa suyukunapaq tukuy t’aqa rimaqkunapaqpas'
Diospa Siminta sapa p'unchay t'aqwisun 2014 (Hatun letrayoq)
Kay paginapi wakin qelqakunaqa allichasqan kashan, hojapi ruwasqa qelqakunapiqa manan chayta ruwakurqanchu.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
8 KAQ YACHACHIKUY
¿Imataq Diospa Reinon?
¿Imatataq Biblia niwanchik Diospa Reinonmanta?
¿Imatataq chay gobierno ruranqa?
¿Haykapitaq chay Gobierno Diospa munayninta kay Allpa pachapi ruranqa?
1. ¿Ima ancha reqsisqallaña oracionmantataq yachachkasunchik?
ENTERON pachapi wara-waranqantin runakunam ancha reqsisqallaña padrenuestro sutichasqa oracionta reqsinku. Chay oracionta imayna mañakunanchikmantam kikin Jesucristo yachachirqa, ancha valorniyoqmi chay oracionpi kaq mañakuykunaqa. Qallariyllanpi kimsa mañakuykunamantam yachasunchik, chaymi yanapawasun Bibliapa yachachisqanta allintapuni entiendenanchikpaq.
2. Willarimuy kimsa mañakuykunamanta oracionpi Jesus qatiqninkunaman yachachisqanmanta.
2 Chay oracionpa qallariyllanpim Jesusqa nirqa: “Qamkunaqa kaynatayá mañakuychik: Hanaq pachapi Taytayku, sutiki yupaychasqa kachun, munaychakusqayki hamuchun. Munasqaykiyá rurasqa kachun kay pachapipas hanaq pachapi hina”, nispa (Mateo 6:9-13). ¿Ima ninanmi kay kimsa kaq mañakuykunaqa?
3. ¿Imakunatam Diospa Munaychakusqanmanta yachananchik?
3 Achkatañam yacharunchik Diospa sutin, Jehová kasqanmanta. Yacharunchikñataqmi Jehová Diospa munayninmanta, ima rurasqanmanta chaynataq runakunarayku ima rurananmantapas. Ichaqa, ¿imatam Jesus niyta munachkarqa “munaychakusqayki hamuchun” nisqanwanqa? ¿Imataq Diospa Munaychakusqanqa? ¿Imaynatataq Jehová Diospa sutinta chuyanchanqa? ¿Imaynatataq Jehová Diospa Munaychakusqanpa hamuyninqa tupanman munaynin rurakuywan?
¿IMATAQ DIOSPA REINON?
4. ¿Imataq Diospa Reinon, hinaspa pitaq Reyninqa?
4 Diospa Reinonqa Jehová Diospa huk sumaq gobierno hatarichisqanmi. Kikin Jehová Diosmi akllarqa chay Gobiernopa pim Reynin kananta. ¿Pitaq kanman chay Reyqa? Jesucristopunim. Llapallan kamachikuqkunamantaqa Payqa allinpuni kamachikuqmi; chaymi ninchik “reykunapapas Reynin, señorkunapapas Señornin”, nispa (Apocalipsis 19:16). Mayqan kaq kamachikuqmantaqa chaynallataq aswan allin kamachikuqkunamantapas Jesusmi aswan atiyniyoqqa allinkunata rurananpaqqa.
5. ¿Maymantataq Diospa Gobiernon munaychakamunqa, hinaspa pikunapitaq munaychakunqa?
5 ¿Maymantataq Diospa Gobiernon munaychakamunqa? ¿Maypitaq kachkanman Jesusqa? Yacharusqanchikman hinam Jesustaqa qerupi warkuspa wañurachirqaku, kawsarimusqanman qepañataqmi hanaq pachaman hoqarisqa karqa (Hechos 2:33). Chaynaqa hanaq pachapim kachkan Diospa Gobiernonqa, chaymi Bibliaqa sutichan ‘hanaq pachamanta munaychakuq’, nispa (2 Timoteo 4:18). Hanaq pachapiña kachkaspanpas kay Pachapi kawsaqkunatam munaychakunqa (Apocalipsis 11:15).
6, 7. ¿Imanasqataq Jesusqa suma-sumaqllaña kamachikuq Rey?
6 Suma-sumaqllaña kamachikuq Reymi Jesusqa. ¿Imanasqam chaynata ninchik? Huktaqa nichwanmi mana haykapipas wañuq kasqanraykum. Kamachikuq runakunamantaqa Bibliam Jesusmanta kaynata niwanchik “Cristo kawsarimuspanqa huktawanqa manañam wañunmanñachu. Manapunim paypiqa wañuyqa munaychakunmanñachu”, nispa (Romanos 6:9). Chaymi tukuy imakuna rurasqanpas wiña-wiñaypaq takyanqa. Cheqappunim imakunapas achkanpi kanqa.
7 Qawariy Jesusmanta Bibliapa imam willakusqanta: “Paymi Tayta Diospa Espiritunwan huntasqa kanqa ancha yuyaysapa kananpaq, ancha entiendeq kananpaq, ancha yuyaywan consejananpaq, ancha atiyniyoq kananpaq, ancha yachaysapa kananpaq hinaspa Tayta Diosta respetananpaq. Tayta Diosta respetaptinkum payqa kusikunqa. Manam qawasqallanman hinachu pitapas juzganqa. Manam uyarisqanman hinallachu pitapas sentencianqa. Wakchakunatam derechonkuman hina allinta arreglanqa. Kay pachapi humildekunatam Diospa munasqanman hina defiendenqa”, nispa (Isaias 11:2-4). Kay nisqanmi qawachin justiciawan hinaspa llakipayakuywan Jesus kamachikunanmanta. ¿Munawaqchu kayna kaq kamachikuq kapusunaykita?
8. ¿Pikunataq Jesuswan kamachinqaku?
8 Hinaspapas Diospa Munaychakusqanpiqa manam Jesusqa sapallanchu kamachinqa aswanqa hukkunawanmi kamachinqa. Ejemplopaq, apostol Pablom Timoteota nirqa: “Pacienciawan ñakarispaqa paywanmi gobiernasun”, nispa (2 Timoteo 2:12). Arí, Pablowan Timoteo chaynataq Diospa akllasqan sonqo runakunam Jesuswanqa Diospa munaychakusqanpi kamachinqaku. ¿Haykataq kamachikuq kanankupaq favorecesqa kanqaku?
9. ¿Hayka runakunataq Jesuswan kamachimunqaku, hinaspa haykapimantataq Jehová Dios paykunata akllayta qallaykurqa?
9 7 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam apostol Juan revelacionninpi qawarqa “Sion Moqopa hawanpi [Rey hina kamachimunanpaq hanaq pachapi tronon] Carnero sayachkaqta [Jesucristota]. Paywanmi sayachkasqa pachak tawa chunkan tawayoq waranqa runakuna, paykunaqa kachkasqa Carneropa sutinwan hinaspa Taytanpa sutinwan urkunkupi qellqasqakamam”. ¿Pikunataq kanku chay 144.000 akllasqakunaqa? Kikin Juanmi nin: “Paykunaqa Carnerotam qatinku maymanña riptinpas. Paykunaqa punta rikurimuq ruru hinam, paykunaqa Diospaqwan Carneropaqmi runakuna ukumanta rantisqa karqa”, nispa (Apocalipsis 14:1, 4). Arí, Jesucristota tukuy sonqowan qatiqkunam akllasqa kanku hanaq pachapi Jesuswan kamachinankupaq. Wañurusqankumanta hanaq pachapi kawsarimuspankum ‘kay pachata gobiernamunqaku’ Jesuswan kuska (Apocalipsis 5:10). Jesuspa apostolninkunapa tiempomantaraqmi Jehová Diosqa akllachkarqaña payman sonqo kaqkunata pachak tawa chunkan tawayoq waranqamam chayanankukama.
10. ¿Imanasqataq Jehová Dios ancha kuyakuq karqa, 144.000 sapaqchasqakuna Jesuswan runakunata kamachimunankupaq imayna tanteasqanpi?
10 Jehová Diosmi ancha kuyakuq karqa, 144.000 sapaqchasqakuna Jesuswan runakunata kamachimunankupaq imayna tanteasqanpi. ¿Imaynanpim chaynata ninchik? Jesusqa runa kasqanraykum runakunapa ñakarisqantaqa yachan. Apostol Pablom kaynata qellqarqa: “Jesusqa huchaman urmaqlla kayninchikmanta llakipayakuqmi. Paypas ñoqanchik hina tukuypi tentasqam karqa ichaqa manam huchallikurqachu”, nispa (Hebreos 4:15; 5:8). Paywan kamachiqkunapas runa kasqankupi lliw ñakariykunatam aguantarqaku. Chaymantapas pantaq kayninkutam atiparqaku hinaspam imaymana onqoykunawan ñakarirqaku. Entiendenqakupunimá runakunapa sasachakuyninkunataqa.
¿IMAKUNATATAQ DIOSPA GOBIERNON RURANQA?
11. ¿Imanasqataq Jesusqa qatiqninkunata nirqa Diospa munaynin hanaq pachapi rurakunanpaq mañakunankuta?
11 Jesusqa qatiqninkunataqa manam Diospa munaychakusqan hamunanpaq mañakunallankupaqchu kamachirqa, mañakunankutaqmi karqa Diospa munaynin “kay pachapipas hanaq pachapi hina” rurasqa kananpaqpas. Hanaq pachapim sonqo angelkunaqa Diospa munayninta siemprepuni ruraqku. 3 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam huk mana allin kaq angel Diospa contranpi churakuspan Adantawan Evata huchallirachirqa. 10 kaq yachachikuypim astawan yachachkasunchik imatam Biblia yachachin Satanas sutiyoq angelmanta. Diosmi saqerqa kay angeltawan qatiqnin demoniontinkunata hanaq pachapi pisi tiempolla hinalla kanankuta. Chaymi Jesuspa kasqan tiempopiqa manam hanaq pachapi kaq lliw angelkunachu Diospa munaynintaqa rurachkarqaku. Ichaqa manam chaynañachu kanan karqa Diospa Munaychakusqanpi Jesucristo kamachikuyta qallariptinqa chaynallataq hanaq pachapi Satanaswan peleaptinpas (Apocalipsis 12:7-9).
12. ¿Ima iskay allinpuni sucedesqanmantam Apocalipsis 12:10 willakun?
12 Bibliapim willakurqa kayna pasakunanmanta: “Chaymantam hanaq pachapi huk kaqnin qaparirqa: Kunanmi chayaramuwanchik Diosmanta salvacion, chayaramuntaqmi Diospa atiyninpas, munaychakuyninpas chaynataq Cristopa munayninpas. Wawqe-paninchikkunapa contranpi tuta punchaw Diosman acusaq diabloqa ñam wischurachikamunña hanaq pachamanta”, nispa (Apocalipsis 12:10). ¿Kay willakuypi ima iskay allinpuni sucedesqanmantam willakuchkan? Puntataqa Diospa Gobiernonmi Jesustakama munaychakuyta qallarirqa. Chaymantañataqmi Satanas hanaq pachamanta qarqochikamuspan kay Allpa pachaman wischuchikamurqa.
13. ¿Imaynataq kawsakuyqa hanaq pachapi kachkan Satanas hanaq pachamanta qarqorachikamusqanrayku?
13 Qatiqnin yachachikuykunapim qawachkasunchik imaynam chaykunaqa ña pasarusqanmanta. Chaynaqa, ¿Imakunataq chayrayku pasakurqa? Leesun imam hanaq pachapi sucedesqanmanta: “Chaynaqa cielokuna, kusikuychikyá, kusikuychiktaqyá chaypi yachaqkunapas” (Apocalipsis 12:12). Arí, sonqo angelkunam kusikunku hanaq pachamanta Satanas demoniontinkunawan qarqorachikamusqankumanta, hanaq pachapi qepaqkunañataqmi Jehová Diospaq sonqollaña kanku, hawkallam hinaspam huk sonqolla llapanku kawsakunkupas. Chaynaqa hanaq pachapim Diospa munayninqa rurakuchkanña.
14. ¿Imatataq Satanas rikurichimuchkan kay Allpa pachaman wischurachikamusqanrayku?
14 ¿Imatataq nichwan kay Pachapi kaqkunamantaqa? Bibliam nin: “¡Ay! imaynaraq kanqa kay pachapi kaqkunaqa! Diabloqa piñasqallañam uraykaramun qamkunaman, payqariki yachachkanmi pisi tiempoyoqllaña kasqanta”, nispa (Apocalipsis 12:12). Hanaq pachamanta qarqorachikamusqanraykum chaynataq pisi tiempoyoqllaña kasqanraykum Satanasqa piñasqallaña kachkan. Llumpay piñasqallaña kaspanmi, kay Pachapi sasachakuykunata rikurichiyllapiña kachkan. Qatiqnin yachachikuypim yachachkasunchik chay sasachakuykunamanta. Chaynaqa, ¿imaynatataq Jehová Diospa Gobiernon kay Allpa pachapi munaynintaqa cumplichinqa?
15. ¿Imatataq Jehová Dios munan kay Allpa pachapaq?
15 Yuyariy imatam Jehová Dios kay Allpa pachapaq munasqanmanta. 3 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam Jehová Diosqa Eden huertapi kaq punta tayta-mamanchikman willarqa kay Allpa pacha paraisoman tikray munasqanta hinaspa mana haykapipas wañuq allin ruraq runakunawan huntachinanmanta. Adantawan Evata Satanas huchallirachiptinmi kay Allpa pachapaq Jehová Diospa munayninqa mana chaypunillachu cumplikururqa ichaqa hinallam munachkan munaynin rurakunantaqa. Jehová Diosqa munachkanraqmi kay promesan cumplikunanta: “Allin ruraq runakunam allpataqa dueñoyanqaku. Paykunaqa chaypimiki wiñaypaqraq kawsakunqaku” (Salmo 37:29). Jehová Diospa Munaychakusqanmi chaytaqa ruranqa. ¿Imaynata?
16, 17. ¿Imatam Daniel 2:44 willawanchik Diospa Gobiernonmanta?
16 Daniel 2:44 nisqanpim kayna willakuyta tarinchik: “Chay hamuq reykuna gobiernachkaptinmi Hanaq Pacha Dios hatarichinqa mana tuñichiy atina gobiernota, chay gobiernoqa huk runamanqa manam qosqachu kanqa wiñaypaqpas. Aswanqa chay gobiernom llapallan wakin gobiernokunata ñutupaspan chinkachinqa hinaptinmi chay puchuruq gobiernollaña takyanqa wiña-wiñaypaq”, nispa. ¿Ima ninantaq chay willakuyqa?
17 Puntataqa nichkanmi ‘hamuq reykuna gobiernachkaptin’ otaq kamachikuchkaptinku chay gobiernota Dios hatarichinanmanta. Willawanchiktaqmi wiña-wiñaypaq chay Gobierno takyananmanta. Manam mayqen gobiernopas tuñichiytaqa atinqachu nitaq rantinpipas munaychakunqañachu. Willawachkanchiktaqmi Jehová Diospa Gobiernon kay pachapi gobiernokunawan guerrapi kanankumanta hinaspa Jehová Diospa Gobiernon atipananmantapas. Chaymantañataqmi Diospa Gobiernollanña runakunataqa munaychakunqa, lliw gobiernokunamantaqa aswan alli-allin gobiernom kanqa.
18. Jehová Diospa Gobiernonwan kay pachapi kaq kamachikuqkunawan guerrata, ¿ima sutiwantaq sutichakun?
18 Bibliaqa achkanpim willawanchik Jehová Diospa Gobiernon kay pachapi kaq gobiernokunawan guerrapi kanankumanta. Ejemplopaq, willakurqañam tukupay tiempokunapi mana allin espiritukuna llullakunata cheqechispanku ‘kay pachapi llapallan reykunata’ pantachinankumanta. ¿Imapaqtaq chaynataqa pantachinqaku? “Tukuy atiyniyoq Diospa punchawninpi guerrapi peleanankupaqmi”. Reykunaqa huñunasqam kanqaku “hebreo rimaypi Armagedonwan sutichasqa sitiopi” (Apocalipsis 16:14, 16). Kay iskay textokunapi nisqanman hinaqa, Diospa Gobiernonwan kay pachapi kaq kamachikuqkunawan guerratam sutichakun Har–Magedón, otaq Armagedon, nispa.
19, 20. ¿Imakunataq harkachkan Diospa munaynin kay Allpa pachapi kunanpuni cumplikunanpaq?
19 Armagedon guerratakama, ¿ima allinkunatam Diospa Gobiernon apamunqa? Kay Allpa pachatam sumaq paraisoman tikranqa hinaspam mana huchayoq allin ruraq runakunawan huntachinqa Jehová Diosta servinankupaq. ¿Imakunataq harkachkan Diospa munaynin kunanpuni cumplikunanta? Qallarinapaqqa huchayoq runa kasqanchikmi, chaymi onqonchik hinaspapas wañunchik. Ichaqa 5 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam Jesusqa ñoqanchikrayku wañurqa wiñay kawsayta haypananchikpaq. Yuyarichkankichá apostol Juanpa kayna qellqasqanta: “Diosqa ancha-anchatam kuyarqa runakunata, chaymi sapallan Churinta qomurqa pipas paypi iñiqqa manaña puchukaspa wiñaypaqña kawsananpaq” (Juan 3:16).
20 Chaymantapas Diospa munayninqa manaraqmi cumplikunchu achka runakuna mana allin rurasqankurayku. Llullakunkum, engañankum, millay kawsaytam kawsanku chaynallataqmi Diospa munaynintapas ruraytaqa mana munankuchu. Ichaqa mana allin ruraqkunam Armagedon sutiyoq Diospa guerranpi puchukachisqa kanqaku (Salmo 37:10). Kay Allpa pachapaq Diospa munayninqa manataqmi rurakunraqchu kay pachapi kamachikuqkuna Diospa munayninta ruranankupaq runakunata mana kallpanchasqankurayku. Achkanpim mana kamachikuy atiq karqaku, ñakarichikuqkuna otaq mana allinllaña millakuypaq ruraqkuna. Bibliaqa cheqaptapunim nin: Runakunam ‘runamasinta munaychakuspan ñakarichin’, nispa (Eclesiastes 8:9).
21. ¿Imaynatam Jehová Diospa Gobiernontakama kay Allpa pachapaq Jehová Diospa munaynin cumplikunqa?
21 Armagedon qepatam ichaqa Diospa Gobiernonpa munaychakusqallanpiña runakunaqa kawsakunqaku. Chay Gobiernontakamam Diospa munayninqa cumplikunqa hinaspam sumaqllaña bendicionkunatapas apamunqa. Ejemplopaq, Satanasmi demoniontinkunawan kay pachapi manaña munaychakunqañachu (Apocalipsis 20:1-3). Diosman sonqo runakunam manaña onqonqakuñachu nitaq wañunqakuñachu Diospa Gobiernon rantinchikpi Jesuspa wañukusqanta valechiptin, aswanqa wiña-wiñaypaqñam kawsakunqaku (Apocalipsis 22:1-3). Chaymantapas kay Allpa pachatam sumaqllaña paraisoman tikrachinqa. Chaynapim chay Gobiernotakama kay Allpa pachapaq Jehová Diospa munayninqa rurakunqa chaynallataq sutinpas chuyanchasqa kanqa. ¿Ima ninantaq chayqa? Diospa Gobiernonraykum llapallan runakuna Jehová Diospa sutinta hatunchanqaku hinaspam yupaychanqakupas.
¿HAYKAPITAQ DIOSPA GOBIERNON MUNAYCHAKUYTA QALLARINQA?
22. ¿Imanasqam ninchik Diospa Gobiernon kay Pachapi Jesus kachkaptin nitaq hanaq pachaman ripukusqan qepallata manaraq takyachisqa kasqanta?
22 “Munaychakusqayki hamuchun” nispa qatiqninkunata mañakunankupaq Jesus yachachisqanwanmi sutilla qawakurqa Diospa Gobiernon manaraq takyachisqa kasqanta. ¿Hanaq pachaman Jesus ripukuptinchu Diospa Gobiernon munaychakuytaña qallaykurqa? Manam, Pedrowan Pablopas willakurqakum Jesuspa kawsarimusqan qepaman Salmo 110:1 willakusqan paypi cumplikusqanta: “Tayta Diosmi señorniyta nirqa: Enemigoykikunata vencenaykamayá alleqniypi tiyaykuy. Enemigoykikunata saruchinaykamayá alleqniypi tiyaykuy” (Hechos 2:32-35; Hebreos 10:12, 13). Chaynaqa Jesucristoqa suyananraqmi karqa.
Jehová Diosmi Gobiernontakama kay Allpa pachapaq munayninta ruranqa hanaq pachapi hina
23. a) ¿Haykapitaq Diospa Gobiernon Munaychakuyta qallarirqa? b) ¿Imatam yachasun qatiqnin yachachikuypi?
23 ¿Ima watakamam suyanan karqa? 1914 kaq watakamam, chaytam 1870 kaq watakunamantapacha Biblia estudiaqkuna entienderqaku. (Astawan yachayta munaspaqa qawariy kay libropa sapaq yachachikuyninkunata 215 kaq paginanmanta 218 kaq paginankama.) 1914 kaq watamantapacha imaymana sucedesqanmi rikuchin Biblia estudiaqkunapa entiendesqanku cheqappuni kasqanta. Bibliapa ñawpaqmantaraq willakusqanpa cumplikusqanmi qawachin 1914 kaq watapi Jehová Dios Señorninchik Jesucristota Rey kananpaq churasqanta hinaspa Diospa Gobiernon munaychakuyta qallarisqanmantapas. Chaymi kawsachkanchik Satanaspa ‘pisi tiempoyoqllaña kasqanpi’ (Apocalipsis 12:12; Salmo 110:2). Chaymantapas nichwanmi Diospa Gobiernonpa yanapakuyninwan kay Allpa pachapaq Diospa munaynin cumplikunanta. ¿Ima niwaqtaq chay allin willakuymanta? ¿Cheqapchu kanman? Qatiqnin yachachikuypim yachachkasunchik imatapunim Biblia yachachin kay tapukuykunamanta.


text:
YAPA
¿Imataq Juicio P’unchayrí?
¿IMAYNATAQ Juicio P’unchay kananta niwaq? Achkha runas ninku: “Chay p’unchaypi tukuy almas Diospa ñawpaqinpi sayanqanku Dios juzgananpaq”, nispa. Chantá wakinkunata janaqpachapi k’acha kawsaywan Dios t’inkananta, wakinkunatataq, wiñaypaq ñak’arichinanta nillankutaq. Mana chaymanjinataq Bibliaqa, chay P’unchay mana manchachikunapaqchu kasqanta, manaqa kusiywan suyanapaq P’unchay, tukuy ima allinchakunanpaq P’unchay ima kasqanta niwanchik.
Apocalipsis 20:11, 12, p’itipi Juan jinata Juicio P’unchay kananta nirqa: “Chay qhepata rikorqani uj jatun yuraj kamachina tiyanata, chaypi tiyasqa kashajtawan. Paypa ñawpaqenmantataj kay pacha, cielospis ayqerqanku, manañataj may lugarpis paykunapaj karqachu. Rikullarqanitaj wañusqasta juch’uyta, jatunta Diospa ñawpaqempi sayashajta. Chantá libros kicharisqa karqanku, jinallataj waj libropis kicharikorqa. Chayqa kawsay libro karqa. Chay wañusqastaj juzgasqa karqanku, imamantachus librospi qhelqasqa kasqanmanta, ruwasqankuman jina”, nispa. ¿Pitaq chay kamachina tiyanapi tiyachkarqa?
Jehovaqa, tukuy runaspa Juezninku kaspapis, runasta juzgananpaq, wak runata akllarqa. Hechos 17:31, p’itipi Pablo nirqa: “Diosqa uj p’unchayta wakichinña, mayqempichus cheqa kayninman jina tukuy kay pachapi runasta juzganqa chay kachamusqan runanejta”. Chay jueztaq; Jesús (Juan 5:22, 23). ¿Mayk’aqtaq Juicio P’unchay qallarinqa, mayk’aqtaq tukukunqa?
Apocalipsis libroqa, Juicio P’unchay Armagedón maqanakuy tukukusqantawan, qallarinanta nin (Apocalipsis 16:14, 16; 19:19-20:3).* Armagedón tukukusqantawan, Supay, supaykuna ima waranqa watasta wisq’asqas kanqanku. Chantá 144.000 janaqpachapaq akllasqakunaqa, runasta juzganqanku, chantapis ‘Cristowan khuska waranqa watata kamachinqanku’ (Apocalipsis 14:1-3; 20:1-4; Romanos 8:17). Rikunchikjina Juicio P’unchaypi mana usqhayllatachu 24 horasllapichu runata juzgakunqa, manaqa, waranqa wataspi.
Chay tiempopiqa, Jesús “kawsajkunata, wañusqastapis” juzganqa (2 Timoteo 4:1). Kay ‘kawsaqkunaqa’ “may chhika runas[wan]” ninakun, paykunaqa Armagedón maqanakuymanta kawsachkaq lluqsinqanku (Apocalipsis 7:9-17). Chantá, apóstol Juan rikullarqataq “wañusqasta […] Diospa ñawpaqempi” kachkaqta. Jesús nisqanmanjina chaykunaqa “Runaj Churimpa [Jesuspa] parlasqanta uyarenqanku […] kawsarimponqanku[taq]” (Juan 5:28, 29; Hechos 24:15). ¿Imaynatá chay runasta chay P’unchaypi juzgakunqa?
Juanqa, musuq “libros[ta] kicharisqa[ta]” rikurqa, “wañusqastaj juzgasqa karqanku imamantachus librospi qellqasqa kasqanmanta, ruwasqankuman jina”. Chay “librospi”, ¿ñawpa ruwasqasninkumantachu qillqasqa kachkarqa? Mana. Chay runasta mana juzgakunqachu, manaraq wañuspa ruwasqasninkumanta. ¿Imaynatá chayta yachanchik? Biblia nin: “Pichus juchapaj wañojqa juchamanta kacharisqaña”, nispa (Romanos 6:7). Kawsarimuqkuna, mana juchayuq kawsarimunqanku. Chayrayku, chay musuq libros Diospa musuq kamachiykunasnin kasqanta nisunman. Arí, Armagedonpi mana wañuqkuna, chantá paraisopi kawsarimuqkuna, wiñaypaq kawsanankupaq, chay waranqa watapi Diospa kamachiykunasninta kasukunanku tiyan. Sapa juk chay Juicio P’unchaypi ruwasqanmanta juzgasqas kanqanku.
Juicio P’unchaypi, may chhika runas Diospa munayninmanta yachakunqanku, chaymanjinataq kawsayta atinqanku. Chayta ruwanankupaq tukuyman yachachina kanqa. Arí, “kay pachapi kaj runas yachanqanku imachus cheqan kasqanta” (Isaías 26:9). Chaywanpis, mana tukuychu Diosninchikta kasukuyta munanqanku. Isaías 26:10 nin: “Sajra runasta khuyanki chaypis, paykunaqa mana yachaqakunkuchu imachus cheqan kajtaqa; allinta ruwaj runaspa jallp’ankupi kashaspapis, paykunaqa sajra imasllatapuni ruwanku”, nispa. Diosqa, kay saqra runasta, Juicio P’unchaypi, wiñaypaq chinkachinqa (Isaías 65:20).
Juicio P’unchaynin tukukuptin, runasqa mana juchayuq, junt’a runas kanqanku, jinamanta tukuypis Dios munasqanmanjina kawsanqanku (Apocalipsis 20:5). Chay Juicio P’unchaypi tukuy runasqa, junt’a runaman tukunqanku, qallariypi Dios munasqanmanjina (1 Corintios 15:24-28). Chaymanta Diosman chiqa sunqu kasqankutachus manachus rikuchinanku kanqa. Chaypaqtaq Supayta kacharikunqa, chay kutitawan runasta pantayman tanqananpaq (Apocalipsis 20:3, 7-10). Bibliaqa nin: “Cheqan runasqa kay pachata herenciankupaj jap’enqanku, chaypitaj wiñaypaj kawsanqanku”, nispa. Arí, Kuraq Supayman churanakuqkunaqa, chayta junt’akuqta rikunqanku (Salmo 37:29). Chayrayku Juicio P’unchayqa, Diosman chiqa sunqu runaspaq juk bendición kasqanta nisunman.
* Armagedonmanta astawan yachakunaykipaq Perspicacia para comprender las Escrituras, nisqapi 1 kaq libropi, 680, 681, 1086, 1087, paginasta ñawiriy. Chantapis K’ata chiqa Diosta yupaychana libromanta 20 yachaqanata ñawirillaytaq. Kay iskaynin librostataq Jehovamanta sut’inchaqkuna urqhunku.


text:
Saparmyrat Nyýazow
Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow (rusiya simipi: CaпapMypáT ATaeBич Hия́зoB) sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin hatun puquy killapi 1940 watapi paqarisqa Babarab llaqtapi - 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 watapi wañusqa Ashkawat llaqtapi) huk Turkminsuyu mama llaqta allway kamayuq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Muza Sokolova
Churinkuna (?): .
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Saparmyrat Nyýazow.


text:
Ullantaytampu
Ullantaytampu (kastilla simipi: Ollantaytambo, QSHKS qillqaypi: Ollantaytanpu) huk willka qhichwapi llaqtam, Piruwpi, Qusqu suyupi, Urupampa pruwinsyapi. Ullantaytampuqa inkakunap ancha chaniyuq pukaram karqan. Chay inka pachamanta thuñikunaraqmi, ancha hatun pata-patakunam kachkan.
Yuyarina
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urupampa walla
- Willkapampa walla
- Urupampa walla
- Willka Qhichwa
- Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
- Inka ñan
- Willkamayu
- Ñawpa llaqtakuna Ullantaytampu ñiqpi:
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ullantaytampu.
- Saywitu: Qusqu suyu
- Ullantaytampu llaqtamanta
- Chuqikillka Apu Taytanchispa Uyankuna


text:
Kichwa runa (Kichwaruna) nisqakunaqa - Inka icha Inga nikuqpas - lliw Kichwa rimaq runakunam, Ikwadur, Kulumbya, Chincha Piruwpi kaq Qhichwa runam, ahinataq Puruhakuna, Kañarikuna hukkunapas.
Ikwadur mama llaqtapi kichwa runakunap tantanakuyninqa ECUARUNARI nisqam.
Kichwa runakunapak wiñay kawsaymantaEditar
Ikwadurpi, kichwa runakunaka ñawpak ashtawan waranka watakaman sapiyakurka. Tawka wiñay kawsay yachakkuna, Juan de Velascoshina yuyarkan, ashta watamanta, Inkakuna shamushkakaman, shuk mamallakta hatun pushak Kitupi kawsarka, pay Ikwadurpa Antikunata kawarkan, Puruha llaktamanta (Chimpurasu markapi), San Gabriel llaktaman (Karchi markapi). Chay hatun pushakka, Shyri nishkami. Kunanka, mana tukuy wiñay kawsay yachakkuna shina yuyan. Ashtawan yachakkuna yuyan, Ikwadurpi, Inkakuna shamushkakaman, mana shuklla hatun pushak tiyarka, shinapashmi tawka kurakakuna tiyarka, shuk kurakaka, tawka ayllu llaktakunata kawarkan[1]. Kipa, Inkakuna Tupak Yupankika Wayna Kapakkapash Ikwadurpi Antikunata kamachirirka, kipa Ikwadur Antikunapa runakuna Tawantinsuyupi kawsarkan. Kimsa chunka wata kipa, Ispañulkuna shamurka, Francisco Pizarro pushakmi, 1533 watapi Atawalpa Inkata wanchirka. 1534 watapi, Kunkistadur Sebastián de Belalcázarka Kitu llaktata hapirkan, chay llakta Ispañapakmi nirka. Chay kipa, 19 ñiqin pachakwataman, ashta kichwa runakunaka asindakunapi kawsarkakun, ashta llankakushun, shinapash mana kullkitapash, mana allpatapash charikurkan. 20 ñiqin pachakwatapi, hatun pushak Eloy Alfaro kichwa runakunapak hayñikunata kararkan, chay kipa, tawka runakunapak pushakkuna (shina Dolores Cacuango, Tránsito Amaguaña) hayñiman makakurka. Shinalla mushuk tantanakuykuna (shinalla ECUARUNARI), tukuchirirka, kashnalla kichwa runakunaka Iskay simipi iskay kawsaypi yachaykunata rurarka.
Simi kawsaypashEditar
Kichwa tushukkuna, llaktapak churanakunawan (Chikuy
)
Kichwa runakuna kichwa simita riman. Kichwa simika ashta dialectokunata (shina Sachapa kichwa, Chimpurasupa kichwapash, Impapurapa kichwapash etc.) charin, chaymanta yachachikkunaka Kichwa Amawta Kamachikpi tantanakurirka, paykunaka Shukllachishka Kichwa rurarka. Kunan, Iskay simipi iskay kawsaypi yachay wasikunapi, Shukllachishka Kichwaka yachachishkami kan. Shinalla, ashtawan kichwa runakunaka kastilla simita riman. Ayllu llaktakunapi, tawka runakunaka runa simita kastilla simiwan chapun, chay rimaykunaka chapushka nishkami.
Kichwa runakunapa kawsayka llaktapi hatun sapikunata charin. Paykuna yuyan Pachamamaka ñuka wasimi kan, chaymanta payman mikunakunata karan. Shinalla kichwa runakunaka yuyan, Inti kunukta, achiktapash ñukanchikman karan. Chaymanta Inti raymipi tukuy watakunapi tushunami, takinamipash kan. Kichwa runapa kawsaypi, ruku runakuna ashta kuyashkami kan, paykunaka taytaka, mamaka nishkami kan.
Ikwadurpi Kichwa runa llaqtakunaEditar
Ikwadurpi, kichwa runakuna Antikunapi, Amasuniyapipash kawsan. Amasuniya kichwa kunakuna mamallaktayuk kan. Paykuna Napu markapi, Pastasa markapi, Sukumpiyu markapi, Orellana markapipash kawsakun. Chay markakunapi, 80.000 kichwa runakuna kawsakun, CODENPE nin[3]. Amasuniya mamallaktapi, iskay runa llaktakuna tiyan, shuk runa llaktapi Napurunakunaka kawsakun, shuk runa llaktapipash Pastasa runakunaka kawsakun. Sarayaku shuk Amasuniya kichwa ayllullaktami kan.
Shuk kichwa runakuna Antikunapi kawsan. Antikunapi, tawka kichwa runa llaktakunaka tiyan :
Bolívar markaEditar
Chimpurasu markaEditar
Impapura markaEditar
Kutupaksi markaEditar
Orellana markaEditar
Pastasa markaEditar
Pichincha markaEditar
Sukumpiyu markaEditar
Tunqurawra markaEditar
Zamora Chinchipe markaEditar
Kulumbyapi Kichwa runa llaqtakunaEditar
Piruwpi Kichwa runa llaqtakunaEditar
Indihina tantanakuykunaEditar
Hawa t'inkikunaEditar


text:
Domingo de Guzmán
Domingo de Guzmán Garcés, OP, (kastilla simipi: Santo Domingo de Guzmán, OP), sutiyuq runaqa (* 1170 watapi paqarisqa Caleruega llaqtapi - † 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1221 watapi wañusqa Bologna llaqtapi) huk kathuliku Santu karqan.
8 ñiqin chakra yapuy killapi Santu Dumingu raymi p'unchawninmi.
Tayta: Félix Núñez de Guzmán; Mama: Juana Garcés (Juana de Aza).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Domingo de Guzmán.
- Santo Domingo en dominicos.org


text:
Gelderland
Gelderland nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (provincie). Uma llaqtanqa Arnhem llaqtam. Aswan hatun llaqtanqa Nijmegen llaqtam. Gelderland pruwinsyapiqa kimsa riqyunmi:
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan hatun llaqtakuna munisipyukunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Hackfort kastillu, Achterhoek
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gelderland.


text:
Nisqaykita ¿juntʼashankichu?
Tʼukurina kaypi; Comité de Enlace con los Hospitales nisqapi llankʼaj anciano, qotuchakuyninmanta uj waynawan domingo paqarinta khuska willayman llojsinankupaj parlarin. Chay pʼunchay chayamojtintaj, payman uj hermanoqa warmin accidentakusqanta, hospitalmanña apasqankuta willananpaj wajyarimun. Warminta yawarta mana churaspalla operanankupaj uj doctorta maskʼaysinantataj nin. Chayraykutaj ancianoqa, chay waynaman nin chay familiata yanapananrayku chay paqarin willayman mana llojsinanta.
Kunantaj kaypiñataj tʼukurina. Uj qhariwarmi uj mamata wasinkuman wajyarin mikhurikunankupaj, kusirikunankupaj ima, chay mamaqa sapallan iskay wawitasninta uywakun. Pay wawitasninman chayta willajtintaj, wawitasnenqa mayta kusirikunku. Chay pʼunchay chayamunantataj mayta suyakushanku. Chaywanpis uj pʼunchay faltashajtin, chay qhariwarmeqa, chay mamaman wasinkuman manaña jamunanta nin. Chaymantataj chay mamaqa, imaraykuchus chayta nisqankuta yachan. Mamata wajyarisqankutawan chay qhariwarmiman, amigosninku chay chʼisillapajtaj wajyarisqanku, chay qhariwarmitaj rinankuta nisqanku.
Maykʼajllapis imatachus nisqaykita, ¿manachu juntʼayta atillarqanki? Cheqamanta cristianosqa, imatachus nisqanchejta juntʼananchejpuni tiyan. “Arí”, nispaqa, ni jaykʼaj ninachu tiyan “mana”, nispaqa (2 Cor. 1:18). Kay iskay ñaupaj parrafospi parlarisqanchejman jina wakin kuteqa, nisqanchejta munaspapis mana juntʼayta atillasunchu. Apóstol Pablopis ajinapi uj kuti tarikorqa.
NISQANTA PABLOQA MANA JUNTʼANCHU NERQANKU
Kay 55 watapi Pablo misionero jina kinsa kutirayku viajashaspa Éfeso llajtapi kasharqa. Corinto llajtaman riyta munarqa Egeo qochanejta, chay cheqamantataj Macedoniaman rinanpaj. Jerusalenman kutishaspataj, Corinto qotuchakuyta watejmanta waturiyta yuyarqa, qolqeta tantasqankuta Jerusalenmanta hermanosman ichá wajkunawan khuska apananpaj (1 Cor. 16:3). ¿Imaraykutaj chayta ninchej? Kay 2 Corintios 1:15, 16, nin: “Chayrayku, ajinata yuyasqaykichejta yachaspa, ñawpajta qankunaman jamuyta munarqani, kusikunaykichejpaj iskay kutita watukojtiy. Munarqani Macedoniaman rej jina qankunata waturikuyta, Macedoniamanta kutimuspataj, yuyarqani ujtawan qankunata waturikuyta, ajinamanta Judeaman rejtiy, qankuna yanapanawaykichejpaj”, nispa.
Pabloqa, ñaupaj cartanpi, imatachus ruwayta munashasqanta Corinto llajtapi tiyakoj hermanosman willarqasina (1 Cor. 5:9). Chaywanpis chay cartata qhelqasqanmanta pisi tiemponman, Cloej familian Corinto qotuchakuypi churanakuykuna rikhurisqanta willarqanku (1 Cor. 1:10, 11). Chayraykutaj Pabloqa, manaraj Corintoman rerqachu, ñaupaj kaj cartantataj qhelqarqa. Chay cartanejtataj munakuywan Corintomanta hermanosta yuyaycharqa, kʼamerqa ima. Chantapis willallarqataj Macedoniamanraj rinanta, chantaraj Corintoman (1 Cor. 16:5, 6). *
Corintomanta hermanos Pabloj cartanta japʼejtinku, chay qotuchakuymanta “may sumachaj apostoles[qa]” Pablota mana juntʼaj runa kasqanta nerqanku. Chayrayku Pablo nerqa: “Chayta ruwayta yuyaspaqa, parlallarqanichu mana allinta unanchaspalla? Aychaj munayninman jinallachu chayta ruwayta yuyarqani, uj rato: Arí, arí, nispa ninaypaj, waj ratotaj: Mana, mana, nispa ninaypaj?”, nispa (2 Cor. 1:17; 11:5).
Chay kutipi Pabloqa mana parlallarqachu. “Parlallarqanichu”, nisqa rimayqa oqharikun nisqanta mana juntʼaj runamanta parlanapaj. Pablo nerqa: “Aychaj munayninman jinallachu chayta ruwayta yuyarqani”, nispa. Chayta nispaqa, Corinto hermanosman rikuchisharqa, nisqanta mana munasqanraykuchu mana juntʼasqanta.
Chantapis Pabloqa kaytawan nerqa: “Astawanqa Dios yachan: Parlasqaykoqa qankunapaj mana qhasichu karqa, arí, nispa; chantá, mana”, nispa (2 Cor. 1:18). Arí, Pabloqa, Corinto llajtaman manaraj rerqachu, hermanospa allinninkuta maskʼasqanrayku. Kay 2 Corintios 1:23 versiculopi nin: “Qankunata khuyakuyta munasqayrayku manaraj Corintoman jamunichu”, nispa. Ajinamanta yanaparqa chay hermanosta nisqanman jina yuyasqankuta tijranankupaj, niraj waturikoj rishajtin. Macedoniapi kashaspataj mayta kusikorqa, qhelqasqan hermanosta pesachikunankupaj yanapasqanta yachaspa, mayqentachus Tito payman willarqa (2 Cor. 6:11; 7:5-7).
JESUSNEJTA TUKUY IMA JUNTʼAKONQA
Pabloj nisqan mana atienekunapaj jinachu kanman karqa chayqa, Jesucristomanta willasqanpis manallataj atienekunapaj jinachu kanman karqa. Pabloqa Corintomanta hermanosman yuyaricherqa Jesusmanta paykunaman willasqanta. Pay nerqa: “Diospa Churin Jesucristoqa, pimantachus willarqayku qankuna ukhupi noqa, Silvano, Timoteo ima, paypeqa mana kanchu uj rato, arí niy, nitaj, mana niy; astawanqa paypi arí niyllapuni tiyan”, nispa (2 Cor. 1:19). ¿Mana atienekunapaj jina runachu Jesús karqa? ¡Ni imarayku! Astawanpis payqa kausayninpi, willayninpi cheqatapuni parlarqa (Juan 14:6; 18:37). Willayninpis cheqapuni karqa, Pablopis chayllamantataj willarqa, chayrayku Pabloj willasqanqa atienekunapaj jina karqa.
Jehovaqa, “cheqa” kajmanta Dios (Sal. 31:5). Chayta rikuchin Pabloj qhelqasqan. Pay nerqa: “Imatachus Dios qoyta munawasqanchejtaj Cristo Jesuspi arí kashan”, nispa. Jesús Jallpʼapi kashasqa cheqa sonqo kasqanqa, Jehová nisqanta juntʼasqantapuni rikuchin. Pablo nillarqataj: “Paynejtataj noqanchejpis, ajina kachun, nispa ninchej, Dios jatunchasqa kanampaj noqanchejnejta”, nispa (2 Cor. 1:20). Arí, Diosqa Jesusnejta tukuy ima nisqanta juntʼanqa.
Pabloqa, Jesucristo jina, Jehová jina nisqanta juntʼarqapuni (2 Cor. 1:19). Pabloqa, atienekunapaj jina karqa, nitaj imatapis “aychaj munayninman jinallachu” ruwarqa (2 Cor. 1:17). Astawanpis, “espirituman jina” purerqa (Gál. 5:16). Tukuy ima ruwasqanqa, wajkunaj allinninta maskʼasqanta rikucherqa. Arí nisqanqa arí karqa.
¿NISQAYKITA JUNTʼASHANKICHU?
Kay tiempopi, Diosta mana yupaychaj runasqa, nisqankuta ima kajtillanpis mana juntʼankuchu. Ima contratota ruwajtinkupis imatachus nisqankuta mana juntʼankuchu, papelpi qhelqasqa kajtinpis. Casarasqa kausayqa uj contrato jina, imaraykuchus iskay runas chayta ruwanku. Ashkha runas divorciakusqankoqa, rikuchin casarasqa kausayta pisipaj qhawasqankuta (2 Tim. 3:1-4).
Qanrí, ¿nisqaykita juntʼashankichu? Kay yachaqanaj qallariyninpi rikorqanchej jina, ichá wakin kuti nisqaykita mana juntʼayta atillankichu, uj jatun llakiy rikhurisqanrayku. Chaywanpis uj contratota ruwarqanki chayqa, kallpachakunayki tiyan juntʼanaykipaj (Sal. 15:4; Mat. 5:37). Chayta ruwanki chayqa, atienekunapaj jina runa kasqaykita, nisqaykita juntʼaj runa kasqaykita, cheqata parlasqaykita ima rikuchinki (Efe. 4:15, 25; Sant. 5:12). Atienekunapaj jina runa kasqaykita kausayniykipi rikuchinki chayqa, Diospa Reinonmanta willajtiykipis runasqa uyarisuyta munallanqanku. Chayrayku “arí” nisqayki “arí” kananpaj mayta kallpachakuy.
^ párrafo 7 Corinto hermanosman ñaupaj kaj cartanta qhelqaytawan, Pabloqa Troasman viajarqa, chaymantataj Macedoniaman, chaypitaj iskay kaj cartanta qhelqarqa (2 Cor. 2:12; 7:5). Chaymantataj Corinto llajtaman rerqa.