text:
-
2019-2020 Kurunawirus lliw unqurichiq (kastilla simipi: Pandemia de enfermedad por coronavirus de 2019-2020) nisqaqa huk wamaq unquymi kay kurunawirus 2019 (COVID-19) sinchi samay ñak’ariy kurunawirus 2 (SARS-CoV-2) nisqamantan paqarimurqan. Wamaqllaraq mirariytam qallarirqa Wuhan, Hubei pruwinsya, Chunwa Runallaqta Ripuwlikapi, qhapaq raymi killa 2019 watapi; 11 ñiqin pawqar waray killapi 2020 watapim chayllaraq Hamp'i Tiqsimuyup Tantanakuyqa hatun unquytaqa riqsirqurqa. 5,070,000 unqukunañam 21 ñiqin aymuray killakamalla kachkan, kanmansi 188 suyu ayllukunapi ima, 332,000 wañusqata hinallataq 1,930,000 qaliyasqata saqispan.
-
Yawar Waqaq Inkakunap qanchis ñiqin qhapaqninsi karqan. 1380 ñiq watakunapi qhapaq inkas karqan. Ñawpaqnin inka qhapaq: Inka Ruq'a. Qhipaqnin inka qhapaq: Wiraqucha Inka
}}
-
Lima icha Limaq icha Rimaq (Lima < Limaq < Rimaq) llaqtaqa Piruw mama llaqtap Lima llaqta suyupas uma llaqtanmi. Chaypiqa qanchis hunu runakunam kawsanku. Francisco Pizarro llaqtataqa 1535 watapim kamarirqan. 1687 watapiqa hatun pacha kuyuymi llaqtataqa waqllichirqan.
Artemis Antakillaqa alistakuchkan purichinanpaq
-
Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku.
-
Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu.
-
Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi
-
Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku.
Kusa qillqa
- Watapi lliw p'unchawninkunapaq p'anqakunata qillqasunchik, kaypi qhaway!
- Wikipidiya:Lliw Wikipidiyapaq qillqanakuna suytiyuq listap rakinkunataqa qhichwa simiman t'ikrananchikraqmi atin. Manaraq mast'asqa riqsisqa qhichwa simipi rima kaptinqa, qhichwapi musuq simip kinrayninpi kastilla simipi rimatam kakuchinkiman. Kaypi achkaraq t'inkikunap imankunamanta musuq p'anqakunata qillqananchikmi atichkan.
- Kunanqa Interface nisqa Wikipidiyap uyapuran qhichwa simiman t'ikrasqañam. Huk t'ikrasqakunaman ama niyta munaspaykiqa, Wikipidiya:Uyapurata t'ikrana p'anqap rimanakuyninpi willamuy.
- Mama llaqtakunamanta qillqakunata qhichwaman t'ikranaykipaq qhaway Wikipidiya:Aknalla yanapay.
- Wikipidiya:Ayllupaq p'anqa nisqa p'anqata allinchay.
Hunt'a kalindaryu (hunt'asqam! :-) Ima tukusqakunata, yurisqakunata, wañusqakunata yapaychik!) · Anti hampina ; - Quya pukllay · Rinasimintu · Amirika Tariy · Phransis Pachakutiy · Chiri Maqanakuy · Apartheid · Noam Chomsky · Barruku · Klasisismu · Rumantisismu/Rumantiku · Garry Kasparov · English help (translate from Ayuda en castellano) · Contribute effectively (translate from Contribuir efectivamente) · AH1N1 · Influenza · Qispikusqa · Mama llaqtap hawan · T'iqisqa kay · Runa llaqtap sutin · Ankichiy tuyru · ISO 3166-1 · Sistema muscular · HDI · Gran Depresión · Gran Recesión · Kurunawirus · SARS Kurunawirus 2 · 2019 Kurunawirus unquy · 2019-2020 Kurunawirus unquy mast'akuy · +
La familia de lenguas quechuas es hablada por más de 10 millones de personas, principalmente en la zona andina de Sudamérica. Lamentablemente existe poca literatura en lenguas quechuas, tanto impresa como electrónica, por lo cual la mayoría utiliza estas lenguas únicamente para la comunicación oral. Es así que las 7 Wikipidiyas en lenguas quechuas resultan de gran importancia al ser las únicas enciclopedias para cada una de las lenguas y dialectos quechuas actualmente vivos.
Si hablas español y te gustaría ayudar aquí, en Wikipidiya en quechua sureño, ¡eres bienvenido! Tal vez sepas poco o nada de quechua sureño. Entonces, puedes informarte más en: Hispanohablantes, Contribuir efectivamente, Frases útiles y Ayuda en castellano.
If you speak English and would like to help here at Wikipidiya, you are welcome! Maybe you know little or nothing of Quechua. Then, you can find out more at information at English speakers, Contribute effectively, Useful phrases, and Help in English.
Wikipidiyaqa Wikimediap ruraykamayninmi. Kaymi huk qispi ruraykamaykuna:


c: text/html

text:
Zhejiang pruwinsya
Zhejiang pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Zhejiang, chun simipi: 浙江, phinyimpi: Zhèjiān, machu: Chekiang, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hangzhou llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
11 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Zhejiang pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Mapa de Zhejiang (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Zhejiang (kastilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nina Pacari
Nina Pacari, 1985 watakama María Estela Vega Conejo sutiyuq warmiqa (9 ñiqin kantaray killapi 1961 watapi paqarisqa Kutakachi llaqtapi, Impapura markapi, Ikwadurpi) huk ikwaduryanu, kichwa rimaq taripay amachaqmi, pulitiku warmim.
24 watayuq kaspa misti sutintam t'ikrachirqan Nina Pacari (Paqari) sutichakuspa. Chay p'unchawkunapi Ikwadur mama llaqtapi manam pi kichwa warmipas taripay amachaqchu karqan, Ninataq ñawpaq kaqmi tukurqan. Chaymanta FICI masinkunawan, CONAIE masinkunawanpas Ikwadur runakuna hatariyta sinchiyanapaq llamk'arqan. 1998 watamanta Ninaqa Chimpurasu markapaq diputawmi tukurqan, chaymanta Asambliyap qatiq pusaqninmi akllasqa karqan. 2003 watapi Lucio Gutiérrez Mamallaktata Pushak kaptin, suqta killa yallisqakama, Nina Pacari Ministro de relaciones exteriores karqan, Pachakutik nisqa partidumanta. 2003 watapi Chakra yapuy killa killapi tukuy aylluruna ministrukuna kamachinamanta lluqsirqan: CONAIE nisqap pusaqninkunam, Pachakutik runakunapas, Lucio manaña allichu mamallaqtata pusaykun nispa yuyaspa.
2003 watamanta kunankaman Nina Pacari yachachiqmi kachkan Ampatu llaqtapi amawta yachana wasipi. Kunanqa Corte Constitucional nisqapipas taripakuqmi kachkan.


text:
Antonio Segni
Antonio Segni sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin hatun puquy killapi 1891 watapi paqarisqa Sassari llaqtapi - † 1 ñiqin qhapaq raymi killapi 1973 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq taripay amachaq, willay kamayuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Italiyapa Hawa ministrunin (1960-1962).
Warmi: Laura Carta Camprino. Churinkuna (3).:
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antonio Segni.


text:
Antonio Vivaldi
Antonio Lucio Vivaldi sutiyuq runaqa (4 ñiqin pawqar waray killapi 1678 watapi paqarisqa Venezia llaqtapi (Italyapi) - † 28 ñiqin anta situwa killapi 1741 watapi wañusqa Wien llaqtapi, Awstriyapi) Italya mama llaqtayuq barruku musika takichaqmi wiyulinchaqwan wiyulinyachaqwan karqan.
Tawa pachata Wiyulinpa concerto quellqarqan. Vivaldiqa sapaconcertokuna sapawaqachinapaj kellkarqa.
Kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Vivaldi tatan wiyulinta waqachinarqa. Payqa Antoniota yachachairqa. Kusipaqa karqa. Warmi wachukunapa yachaywasi Ospedale della Pietà musikata yachachairqa.
Rurasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Taki aranwaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Antonio Vivaldi.


text:
Umalliq (1/3)
– Wawqi paniykuna, uyarirunim lliw rimasqaykichikta, chayman hina kunanmañakusaykichik uyariwanaykichikt. Lliw rimasqaykichikuna mana ima chaniyuqmi hina kay mana kausayniyuq allpapi qipariptinchiqa. Manam imapas wiñayta atimurachu kay aqu allpapi ni kay rumipipas, nitaq watapi ancha para kaptinpas, astawanñan kunan mana paramuptin mana rikusqanchik muchuyta rikunchik. ¿Haykakamataq huñunakusunchik kayna yanqa rimanapaq? Uywanchikuna wañuchkan mikuymanta qipallanmanmi wañusunchik yarqaymanta lliw wawantinkuna. Tarinachikmi huk allin kausayta, ñuqamantaqa pasakuyninchikchusmi kanman kay mana kausayniyuq allpamanta huk allin pacha kausaysapa allpaman, manan hina kaynaqa kausayta atichwanchu.
Chaynatam huk runa chay mana allin kausayniyuq llaqtapi yachaq rimarqa huk huñunakuypi. Maypi haykapi chay karqa, manam imata qukuwanchikchu ñuqata ni qamkunatapas, qipa watapi apakusqanmi ichaqa. Yuyaymanqmi kani kay hullakuymanta sirtu kasqanta, as-asllamata karuncharqani chay mana munay yuyaychayta. Kunanqa sinchitañam iñini, chayman hinan willakusaq chiqampi maypipas, chaypipas apakusqanta, manam kayqa yanqa ñuqapa rimakusqaychu.
Lliw uyariqkunam, uyankunapas kaspiyasqa, qawayninkunapas chinkasqa, yaqapas mana uyanasqakuna, makinkunapas watakuynimpa urampi yaqapas kausarimuq hinam karqa chay runa alli alinta rimaramuptin. Sapakaman yuyaymachkarqa suma sumaq allpamantapas rimachkanman hina, maypim sasa sasa tarpukusqamanta alli allin huñuy kanman hina.
– ¡Ari! ¡Chaynam chay! – chaynatam pisipasqa rimapakurqaku lliw chaypi kaqkuna.
– ¿Kay nisqayki kayllapichu ka…chkan…? – chayna rimapakuymi uyarikaramurqa kuchumanta.
– ¡Wawqiykuna! –qallarirqa rimayta alli allin uyarikuqta. Uyarinanchikmi kay niwasqanchikta kunanpunilla, manam kaynaqa kayta atichwanchu astawan qipamanqa. Sinchitam llamkarunchik chayman hina pisiparunchik astawan yanqam karqa. Ñawikunata tarpuranchik yanqa, kay kanman kara mikunanchikpaq, untay chayaramuspa lliw tarpukusqanchikta apakurqa allpantinta karu kuchuman rumillataña saqiykuspan. ¿Quiparichwanchikchu wiñaypaq llamkastin achikyaqmanta tutaykunankama hinalla yarqasqa, yakunayasqa, qalalla, qala chaki kanapaq? Lluqsinanchikmi allí-allin allpa maskaq, chaypim ichaqa achkata juñusunchik sinchita llamkasqanchikman jina.
– ¡Jakuchik! ¡Jakuchik kunanpunilla, kayqa manam allinñachu kawsananchikpaq!
Runakunaqa lliw sayariruspan pasakurqaku, mana mayman risqantra yuyaymanaspa.
– ¡Suyaykuychik, wawqiykuna! ¿Maymanmi rinkichik? – ñaupaq rimaq runa chaynata rimariramurqa – Ari, rinanchikmi, astawan manam chaynatachu. Yachananchikmi mayman risqanchikta. Mana chaypaqa tukuruchwanchik astawanmi qispikunanchikmanta. Ñuqa yuyarichikichikman hukumalliqta akllanapaq
– ¡Akllasunchik! Akllasunchik pitapas kunanpuni, – uyarikurqa lliw kuchukunapi.
Rimanakuyqa yaqa-yaqañan maqanakuymanpa chayarqa. Lliwmi rimaqku ichaqa manam pipas uyariqchu nitaq uyariytapas atirqakuchu, Juñunakuytam qallaykurqaku muntu-muntunpi, kikillanpaq rimapakuspanku chaymantapas rakinakurqaku. Iska-iskaymanta hapinakurqaku makimanta, rimaspanku, imatapas mallichkanmanku hina, makinkumanta chutanakurqaku upallanankupaq, chaymantam huñunakurqaku hina rimastinraq.
– ¡Wawqiykuna! – qunkaymanta huk runa sinchita rimaramuspan wakinkunata upallarachirqa. – manan chaynaqa chayayta atichwanchu allin rimanakuyman. Lliw rimachkanku, ichaqa manam pipas uyarinchu. ¡Akllasunchik huk umalliqta! ¿Pitataq llapanchikmanta akllachwanchik? ¿Pitaq llapanchikmanta ancha purikuq, lliw ñankunatapas riqsiq? Lliwmi riqsinakunchik allinta, astawa manam ñuqaqa umalliq kaymanchu nitaq churiykunapas. Ari, niwaychik ¿Pitaq riqsin wak purikuqta, ñan huklawnimpi, llantupi kunan achikyaqmanta tiyakuqta?
Lliwmi upallarurqa, jinallataqmi muyurirurqaku mana riqsisqapa tiasqanpaman, allia-allinta qawarqaku umanmanta chaki tukuqninkama.
Chay purikuqmi kasqa, kallpayllampi, uyanpas amsalla rikukuq sapranpiwan hatun chukchanrayku, tiyakuspan upallalla ñaupaqta jina, yuyaymanaspan, tulanta waqtaspa waqtaspa.
– Chisipas kay jina runallatam rikurani huy maqtachapiwan, hapinakusqam uraykamuchkarqaku ñannintakama. Chisitutamanmi maqtachaqa pasakurqa llactamanta, wak runañataqmi qiparirqa kaypi.
– Wawkiykuna, qunkasunchik kaykunata mana quiparinapaq. Pipas kachun, karumantam hamurqa astawan ñuqanchik mana riqsinchikchu, paymi ichaqa riqsin allin ñankunata pusawananchikpaq. Ñuqaqa niyman, wak runaqa allin yachaysapam, mana chayna kaspanqamana wakpi manam tiyachkanmanchu upayllala yuyaymanastin, wakin hina kaspaqa lliu yachaqmasinchikkunawanmi rimakuchkanman, payqa tiyakurqa wakpi sapallan mana imata rimarispan.
– Ari, wak runaqa upayllalla tiyakuchkan imapipas yuyaymanaspanmi. Manam hukqa kanmanchu. – chaynallatam niraku wakinkunapas, qipallanmanmi yapamanta runataqa qaway-qawaraku. Sapakamam tariruska chay runapa allin kayninta, kaywan rikukurqa runapa yachaysapa kasqanta.
Manam yumpaytachu quiparirqaku rimaspanku, chayna kaspam lliw rimanakuykuspa nirqaku purikuq runata tapunankupaq – kayqa rikchakapurqaku taytachapa kachamusqan hina paykunata pusananpaq huk allin allpaman. Paymi umalliqnin kanman, paykunañataq uyarinmanku lliw ima nisqanta mana imata nispa.
Akllaruraku chunka runakunata paykunamanta chay mana riqsisqa runaman rispa rimanakusqankuta ninampaq. Kay chunka runakunam karqa chay runa imaynam yarqaypi kawsasqankuta rikunampaq, chaymanta umalliqnin kanampaq.
Chayman hina chay chunka runakuna rispan qunqurakurqaku. Hukninkaq runam rimayta qallarirqa chay mana allin allpamanta, chaqui watakunamanta, yaqaypi kawsasqankunamanta. Tukurqa kayman jina:
– Kaykuna raykum kaymanta pasakuyta munaniku lliw wasinchikunata, allpanchikunata saquirispa huk allin llaqtapi yachanapaq. Ali kaynapi kachkaptiykum, taytachapa ñuqaykuman kachamusqan hina qam rikuriramunki – Qam, yachaysapa mana riqsisqa – Qanmi pusawankiku, kay muchuymanta hurquwankiku. Lliw kaypi yachaqkunapa sutimpi mañakuykiku umalliqniyku kanaykipaq. Maypas risqaykimanmi qatisaykiku. Riqsinkim ñankunata jinallataqmi paqarimuranki huk allin kusi llactapi. Uyarisaykikum y kasukusaykikum lliw nisqaykita. Mana riqsisqa yachaysapa ¿Ari niwakchu lliw ayakunata qispichiyta? ¿Umalliqniyku kawaqchu?
Lliw kay mañakusqampi, yachaysapa runaqa manam umallantapas huqarirqachu. imaynam tarisqanku hina chaynallam karqa. Uman kumuykusqa, qichipran juñunasqa manam imatapas rimarirqachu. Tulallantam waktarqa pampapan yuyaymanaspa. Rimayta tukuruptinkum, rimariramurqa sinchita, allillamanta mana cuyurispa:
– ¡Arii!
–Chayna kaptinqa, ¿atiymankuchu qanwan riyta huk allin allpa mascaq?
– ¡Ari, atinkichikmi! – nirqa mana umanta huqarimuspa.
Lliw runakunam kusikurqa chay runapanisqanwan, ichaqa chay runa manam imatapas nirqachu.
Chay chunka runakuna nirqaku lliw runakunaman mana riqsisqa runapa ari nisqanta, yaparakutaqmi chay yachaysapa kasqanta.
– Payqa manam kuyurirapaschu, umallantapas huqariqachu rimapayaqninkunata qawarinampaq, upayllallam tiyakurqa yuyaymanastin, lliw nisqanchikunata uyariruspan, tawa rimayllatam rimariramurqa.
– ¡Chiqapmi yachaysapa! – qaparirqaku kusisqa lliwmanta, taytacham kachamurqa angelta hina lliw qispichiwananchikpaq nispa. Lliwmi sinchita iñiraku qispikunankutaqa umalliqninta qatirispa riptinkuqa, pim mana mancharispa kaqtaqa. Chaynayam paqarintinman achikyaywan pasakunankupaqmi rimanakurqaku.
Paqarintinmanmi, lliw karu-karuman riy munaq runakuna huñunakururaku. Iskay pachakmantapas astawanraqmi ayllukunam rirqaku, huk iskayllam quiparirqa chay machu llaqta qawanankupaq.


text:
Ayqiq
Ayqiq, kichwapi Mitikuk nisqa runaqa huk puystumanta, wasinmanta maymanpas, huk llaqtamanpas riqmi, qispichikunapaq. Wasi llaqtapi llakikuptinmi, achka ayqiqkunaqa wasinman kutimuyta manam atinchu.
Runaqa kaykunaraykum ayqin:
- maqanakuymanta qispichikunapaq;
- samk'ay wasimanta qispichikunapaq;
- wakcha kachkaymanta qispichikunapaq;
- hatun llaki tukuymanta icha sallqa waqlliymanta qispichikunapaq;
- huk runa llaqtaman kapuspanmi, huk rimayniyuq kaspanmi icha huk iñiyniyuq kaspanmi llaqta kamachiqkunap sarunchasqan kaspa, ch'utisqa kaspa;
- wasinmanta, llaqtanmanta ayqichisqa kaspa;
- mama llaqta kamachiqkunap mitmachisqa kaspa.


text:
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes y Saavedra sutiyuqqa (* 29 ñiqin tarpuy killapi 1547 watapi paqarisqa Alcalá de Henares llaqtapi - † 22 ñiqin ayriway killapi 1616 watapi wañusqa Madrid llaqtapi), huk Ispaña mama llaqtayuq qillqaqmi karqan.
Llimanta aswan riqsisqa qillqasqanqa Don Quijote nisqa kawsay rikch'anmi karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- La Galatea (1585)
- Yachay sapa wiraqucha dun Qvixote Manchamantan (El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha) (1605)
- Novelas ejemplares (1613)
- Rinconete y Cortadillo.
- .La Gitanilla
- El amante liberal
- Rinconete y Cortadillo
- La española inglesa
- El licenciado Vidriera
- La fuerza de la sangre
- El celoso extremeño
- La ilustre fregona
- Las dos doncellas
- La señora Cornelia
- El casamiento engañoso
- El coloquio de los perros
- Segunda parte del ingenioso caballero don Quijote de la Mancha (1615)
- Los trabajos de Persiles y Sigismunda (1617)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Miguel de Cervantes.
- Yachay sapa wiraqucha dun Qvixote Manchamantan
- Pin karan, imatan ruwaran, Manchay rihsisqa tukuy yallipah / Miguel de Cervantes Saavedra


text:
Chumpi urqu
Chumpi[1](kastilla qillqaypi Chumpe), Hatunrit'i, Ñañaluma icha Yanaluma[2] icha Wisk'achani[3] nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Uqunqati distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.106 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Awsanqati
- Allqamarinayuq icha Qullqi Krus (6.102 m)
- Qullpa Ananta icha Qallanqati (6.110 m)
- Wisk'achani rit'i urqu, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ lib.utexas.edu Saywitu
- ↑ John Biggar, The Andes: A Guide for Climbers, p. 117
- ↑ Saywitu: Tinki llaqta, Siwinaqucha, Sinkrinaqucha, Awsanqati urqu, Qayanqati urqu (Qullpa Ananta), Hatun Uma rit'i urqu, Alqamarinayuq (Qullqi Krus), Wisk'achani urqu (Chumpi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Tinki llaqta, Siwinaqucha, Sinkrinaqucha, Awsanqati urqu, Qayanqati urqu (Qullpa Ananta), Hatun Uma rit'i urqu, Alqamarinayuq (Qullqi Krus), Wisk'achani urqu


text:
Recife
Recife llaqtaqa Brasilpi (Pernambuco suyupi), Brasil wamp'urani huk hatun llaqtam, Purtuyiskunap 1537 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin pawqar waray killapi 1537 watapi
Recife llaqtaqa 1 546 516-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Recife.
- Recife Munisipyu


text:
Buscar este blog
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones
“Tunpallata kambiyachmanchik ichaqa mana llumpaytachu”
Arquimedes Tacas Chaupínwan rimasqanchik
Yuly Tacas Salcedopa ruwasqan
Kay qallariq riwistanchikpim, rimaniku Santiago de Lucanamarca distrito, provincia Huancasancos, departamento Ayacucho runawan, paypa sutinqa Arquímedes Tacas Chaupínmi. Payqa achka watatañam arpachanta tukakun, chaymanta kay kimsa qayna watakunapim hatun atipanakuy navideño “de músicos y bailarines” sutiyuqpi primer pwistupi lluqsimurqa.
Lima llaqtamanqa chayamurqa warmalla kachkaspanraq, chay sasachakuy waranqa isqun pachak pusaq chunka kimsayuq watakunapi. Payqa sullka wawqinkunata aparikamuspa kay hatun llaqtaman ripukamurqa. Manañam allinñachu kawsanankupaq llaqtankuqa karqa. Chayraykum, kay Lima llaqtapi imakunapipas llamkaspa kawsakurqa, chaynalla arpatapas tukakurqa, ichaqa mana chaytallachu yachan guitarra, violintapas tukarqam, chaymantaqa arpachawan allinta tinkurquspan manaña saqinakunkuchu, chaynaspallanmi kawsakullan.
Mana pipas yachachirqachu arpa tukayta, kikillanmi huk arpistakunata qawa-qawaspa yacharqa, chaynam nin: “Taksaymantaraq arpa tukayta yacharqani, wakin musikukunata kikillaymi yacharqani. Manam pipas yachachiwarqachu. Ñuqaqa yacharqani tukaytaqa secundaria nisqan tukuruspayña”. Kayta ruwaspa payqa llunpaytam kusikun chay llapa runamasinkunata tusuchispa takirichispa anchatam paytaqa kuyanku takikuynintahina. Kaytapas musiyanmi huk runapa llaqtanman rispanpas. Chaymi huklawkunapi kustumbrinta mastarichin mana pipas qunqananpaq.
Chaymanta rimawanku llaqtanpi chay ñawpa fiyestakuna imayna kasqanta: “Punta fiestakunaqa karqa lliw, lliw partisipaq uchuy hatun runakuna; pachahinallanwanmi tusuqkunapas tusukurqaku mana riki karqachu chay wachakakuna, bistimintakuna, unifurmikunapas, chayta qawarqani Navidad[1] tusuqta warmallaraq kachkaspay, hinaptinpas manayá qullqillapaqchu chay tusuqkuna tusurqachu”. Kayta nispan, payqa niwanchik imayna kunanqa musuqman tikrarum kustumbrinku: “Kunan punchawqa manañam runamasiykunaqa ñawpahinallachu pinsanku, huk runakuna qamusqanraykum ‘sectas evangelistaskuna’ fe nisqanninchikqa asllaña, hinaspanmi ñawpa tradicionkunaqa chinkachkanñam hukmanmi kunan watakunapi rikurimuchkan”
Chaykunan llaqtanpi rikurichkan, ichaqa wakin runamasinkunaqa huklaw llaqtamanta apamunku hukman kustumbrikunata, chayta pay nisqanpihina ruwanku “qunqaspataq icha mana yachaspankutaq chay kustumbrikunata musuq ruwana nispanku, apamunku”. Kayta Arquimedes Tacas achka watamantaña llaqtanta kutispa qawarqa, chaymanta nin: “ñuqapaqa allinmi tunpallata kambiyachmanchik ichaqa mana llumpaytachu, kustumbrinchiktaqa rispitananchik ‘estilunchikqa hukllam’ mana achkachu”. Chaypitaq chay wakin runamasinkunapa rikchayninkunapi allinllam apamusqan ichaqa manataq llapayninpaqqa chaynachu.
Chaymanta paypas niwanchik imayna chay: “‘encargadukunapas’ manañam ñawpahinallachu fiyestata ruwanku, hukmantaña”, hinaspanmi hamutan “paykunaqa mana kwintata qunkuchu utaq yachaytukuspa huk kustumbrikunata ruwachkanku kustumbrinchikmi nispanku”.Chaytam rimaynin tukunanpaq niwanchik: “Chaynallách kambio, modernidad chayarun runakunapa llaqtaman, kunanqa imach kay watakunapi kanqa”
Payqa kay hatun llaqtaman chayamuspan arpachanta, kustumbrinkunata apakamurqa, chaylla kunan punchawkunaqa wakin runamasinkunawan “Navidadtapas kaypim musuqmanta kawsarirqaniku llapam ayllu masiykuwan”. Ñawpa pachakunapi, kay kustumbriqa mana karqachu chaymanta paykunaqa paypa nisqanpihina “institusiyunta furmaruniku chayta ruwaniku kay Lima llaqtapi llaqtayniykupi ruwasqanhinatam”. Chay Federación Distrital de Instituciones de Lucanamarca, FEDIL nisqapi distritu Lucanamarca llapa anexunpiwan sapa wata kimsa dumingu punchaw enero killapim huñunakuspanku kustumbrinmanhina kay hatun llaqtapi ruwanku. Kayta ruwaspa paykunaqa kustumbrinta mana chinkachiyta munankuchu, astawan wawankunapa sunqu rurunpi mastarikunanta munanku.
(Arquimedes Tacas Chaupinwan rimarqani 10 umaraymi [octubre] killapi, 2011 watapi).
[1]Kay tusuytaqa huk llaqtakunapi Wayliyawanmi sutichanku, ichaqa provincia Huancasancuspiqa tawantin distritunpi Navidad tusuywanmi sutichanku. Kay tusuytaqa watan watan ruwanku 25 diciembre killapim utaqmi Bajada de reyespipas enero killa qallaykuqta niñucha Jesusta muchaspanku. Kay fiyestapi iskay utaq tawa kumparsakuna plazapi tupaykunku, chaypim musikukuna, tusuqkunapas tukuy punchaw atipanakunku.
*Publicado el 4 de enero 2013
Comentarios
Entradas populares
ATUQ
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones


text:
P'unchaw
Huk p'unchaw, p'unchawnintin nisqaqa (chanka runasimipi: punchaw, Qusqu-Qullawpi: p'unchay, kichwapi: punlla icha puncha, wankapi: pun, anqash rimaypi: hunaq) 24 ura icha pacha nisqayuqmi, uras nisqapi yupana. Huk chawpi tutamanta qhipaqnin chawpi tutakamaqa huk p'unchaw tupum.
Inti k'anchachkaptin, inti lluqsiymanta inti yaykuykama pachataqa p'unchaw ninchikmi. Manataq inti k'anchaptin, inti yaykuymanta inti lluqsiykama, tuta ninchik. P'unchawpa qallariynintaqa paqarin, puchukaynintaqa ch'isi ninchikmi.
Chawpi p'unchawpiqa inti lliw pachamanta aswan hanaqpim k'anchan, urinpi kachkaspa. Chaymanta ch'isikama pachataqa inti t'iksuy nichikmi.
Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq.
Qanchis p'unchawtaqa simana ninchik. Huk simanapiqa kaymi p'unchawkuna:
- Killachaw (Killa P'unchay, kichwapi: awaki puncha)
- Atipachaw icha Atichaw (Ati P'unchay, kichwapi: wanra puncha)
- Quyllurchaw (Quyllur P'unchay, kichwapi: chillay puncha)
- Illapachaw (Illa P'unchay, kichwapi: kulla puncha)
- Ch'askachaw (Ch'aska P'unchay, kichwapi: chashka puncha, chaska puncha)
- K'uychichaw (K'uychi P'unchay, kichwapi: wacha puncha, wakma puncha)
- Intichaw (Inti P'unchay, kichwapi: inti puncha)


text:
Waskhaqucha (sut'ichana)
Waskhaqucha icha Wask'aqucha nisqaqa kaykunatam niyta munan:
- Waskhaqucha (Anqash) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Anqash suyupi
- 'Waskhaqucha (Shawsha) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi
- Waskhaqucha (Cajas) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, San Pedro de Cajas distritupi
- Waskhaqucha (Wasawasi, San Antonio) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, Wasawasi distritupi, San Antonio llaqtañiq
- Waskhaqucha (Wasawasi, Waqwas) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, Wasawasi distritupi, Waqwas llaqtañiq
- Waskhaqucha (Lima) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Lima suyupi
- Waskhaqucha (Wankawillka) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Wankawillka suyupi
- Waskhaqucha (Wanuku) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Wanuku suyupi
- Waskhaqucha (Yawli): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi


text:
Pultumarka
Pultumarka (kastilla simipi: Baños del Inca, ñawpa pacha Intipukyu) nisqaqa Pultumarka distritupi, Kashamarka pruwinsyapi, Kashamarka suyupi, Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, inka armakunayuq. Chaypi kawsaq runakunaqa qhichwa simitam rimanku, ichaqa Kashamarka rimay kastilla simip ancha chikichasqanmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Rumi Tiyana (Santa Apolonia)
- Mayukuna: Chunta mayu
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kashamarka nisqamantaqa 6 km karum.


text:
Kichka ukucha
Kichka ukucha, kichwapi Kasha ukucha (familia Echimyidae) nisqakunaqa huk khankiq uywakunam, kichkayuq, ukuchaman rikch'akuq.
Rikch'aqkunaLlamk'apuy
Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kay rikch'aqkunam kan:[1]
- Mesomys hispidus (ramus ukucha, kasha ukucha)
- Pikuru ukucha (Proechimys)
- Proechimys cuvieri (sacha ukucha, pikuru ukucha)
- Proechimys brevicauda (sacha kuy, sacha ukucha, pikuru ukucha)
- Proechimys quadruplicatus (chini ukucha, sacha kuy, sacha ukucha, pikuru ukucha)
- Proechimys simonsi
- hukkunapas
Chay kichka ukuchakunataq kasha ukucha, sacha ukucha, pikuru ukucha, sacha kuy nispa ninku.
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kichka ukucha.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Kichka ukucha


text:
Añaki
Añaki icha Baktirya (grigu simimanta Baktήpιov, "k'aspicha", chaymanta latin simipi Bacterium) nisqakunaqa kawsaykuq huk'innaq (Procariota) nisqa ch'ulla kawsaykuq kaq kawsaqkunam. Maypipas, tukuy tiksi muyuntinpi kawsanku. Ancha ch'iñilla kaptin, ch'iñi qhawanallawan (mikruskupu nisqawan) rikunchik.
Añakikunaqa ancha achka rikch'aqkunam. Achka hinatam kawsanku. Anqas añaki nisqakuna inti wayllanku, huk añaki rikch'aqkuna ismuchiqkunam, hukkunataq unquchiqmi. Runa kurkup ch'unchulninpi ancha achka añaki kawsaspa, mikhuna uspuyninchikpi yanapanku. Hukkunamantataq unqunchikmi.
Kaymi huk unquchiq añakikunap paqarichisqan runap unquyninkuna:
- Q'icha unquy (Cholera)
- Wanthi unquy (Syphilis)
- Suq'a unquy (Tuberculosis)
- Lliqti unquy (Lepra)
- Sirk'i unquy (Bartonellosis)
- Yana wañuy (Pestis)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ñawpa añaki (Archaea)
- Añaw icha Wirus (Virus)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Añaki


text:
Cordillera suyu
Cordillera suyu (kastilla simipi: Departamento de Cordillera), nisqaqa huk suyum Parawayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Caacupémi.
4 948 km²
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Caraguatay suyu 1906. Kamasqa 10 ñiqin 17pi 1945 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
284 658 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
21 distritukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cordillera suyu.
- Web site Cordillera suyu.


text:
Sipris yura rikch'aq ayllu
Sipris yura rikch'aq ayllu (Cupressaceae) nisqaqa huk llat'an muruyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, akwa raphiyuq, chhuquruqutu hina ruruyuq sach'akunam. Chay sach'akunaqa Iwrupapim, Asyapim, Afrikapim, Chinchay Abya Yalapipas wiñan.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'anakuna:
- Sipris (genus Cupressus)
- Iniwru (genus Juniperus)
- Thuya (genus Thuja)
- Chili sipris (genus Austrocedrus: Austrocedrus chilensis)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sipris yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Sipris yura rikch'aq ayllu


text:
Ramón Castilla
Ramón Castilla y Marquesado sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1797 paqarisqa Tarapaka llaqtapi - † 30 ñiqin aymuray killapi 1867 wañusqa Tarapaka llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Ancha unqusqaña katinmi, 9 ñiqin ayriway killapi 1863 p'unchawpi Pedro Diez Canseco sutiyuq hiniralmi Castilla kamachinamanta qarqurqan.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ramón Castilla.
- Carta de Ramón Castilla a San Martín en 1848
- Carta de Ramón Castilla a San Martín en 1849
- Artículos para el aniversario de los 150 años de la abolición de la esclavitud


text:
Yanapakwasikuna Kapaktukukkamay
Ecuador Mamallaktapak Chapakka sumakta paktachin Mamakamachiy kapaktukukamayta.
Yanapakwasikuna Kapaktukukkamay
1.-Kay chapak runakunata sinchi llamkay pachanta hapinkapakka, sumak llamkaywanmi chay sumakllamkay yanapak wasita rurana kan, shinaka “Runakunapa waki, runakunapa nikita rikushpa, wakipa hayñita paktachichun, mamapacha ukupi sumakta kawsachunmi ashtawanka llamkankuna…”
2.-Chay wasi chapak llamkayka tukuypakmi ayninata, iñinata kushpa yachaywan runakunapa waki, runakunapa nikita rikushpa, imashina yuyaykawsay, nikiyuk, yachay, llamkahillaywanmi rikuchinka, shinallatak achikllaywan, paktachiywan, ashtawanka ima rurashkata rikuchikwanmi ayllu wakiman kuchuyachinka.
3.-Ñukanchikchapakkunapi wiñariywan allichiwanpashmi yachaykunata allichishpa, imashina chapak llamkayta sinchiyachishpa wakita sumaymana kawsayta karankapak kan, shinaka wakipa llamkaytami ashtawan sinchiyachishpa kawsaykamayta rikuchina.
Chapakpa ruraykunaka runa imashina paypa kawsayta rikushpami, paykunapa, kishpikayta, runa kashkata sumaychashpa hayñita apana; chapakka sumak yuyaywan allí kawsay kamachikkunata mashkanka; chaykunaka allí rikuchik kawsaywan, ama llullaywanmi llamkaypi ruranka, shinami waki ayllukunawan, chapak mashikunawan alli kawsanka, chayka punchantami sumak yuyayta umapi charishpa kawsana.
4.-Mamallakta ima charishkata chapak paypak llamkayta paktachichun kushkatami sumakta maywashpa charinka; shinami paypak chapak llamkayta umapi charishpa, allí rurakunata yanapak, makita kuk chapak kanka, ashtawanka sumak llamkaymi chapakka kallari yuyaywan kanka.
5.-Chapak runakunami imashina rimana ñanta mashkashpa ayllukunawan sumak kawsayta charinka, shinami may ñukanchik kuska llamkaypi allichishpa llamkana, tukuy allí kawsay charina kan.
6.-Sapsipi, shukshukllapi chapakkunata rikunkapakka shuk sinchi imashina llamkak, ayllukunata yanapak kamayku llikatami rurana, shinallatak imashina chay sinchi yuyayta churankunatapashmi rikuna kan (Pushak kamachik milka), chaywanmi ashtawan allichishpa, yachashpapash katina kan, chay millay makanakukta mama pachapi anchuchinkakama
7.-Tukuy allichikkunata, kamachikta, yuyayta, killkata, chapak kamachiktami rikuchina kan, chaywanka tukuykunami shuk yuyayllawan, asikwan, allikaywan chapak yuyayta rikuchina kan.
8.-Chay runakuna llamkaypi minkaktaka achiklla yuyaywanmi llamkana kan, ashtawanka allikay yuyaywanmi tukuykunapak allí kawsayta rikushpa, mana kachachiktalla rikushpa, shinallatak manukaytalla rikushpachu rurana kan.
9.-Chapakkuna ima rurashkataka chay kamachikta rikushpa, lutsa kamachikta, runapa yuyayta, allitak llamkayta, sumakllamkayta, sinchi shunkuwan rurashkatami rikuna kan.
10.-Chapakkunapak rurkñanta chapay kallaripacha paktari sipishka, lutsayak, anchayay, allitaruray, sumakyak yanapay shinallatak sinchi shayak.


text:
Ikla munisipyu
Ikla munisipyu icha Ricardo Mujia munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Icla / Ricardo Mujia) nisqaqa tawa ñiqin munisipyu Jaime Zudáñez pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Ikla llaqtam (417 runa, 2001 watapi).
Allpa saywachiLlamk'apuy
KantunkunaLlamk'apuy
Huk kantunmi kan: Ikla kantun.
RunakunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Ikla munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Wakchis distritu
Wakchis distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huacchis) Piruw mama llaqtapi distritum, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Wakchis llaqtam.
Maymanta sutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay listritup sutin qhichwa simimanta: waktsiq (Ankash qallu qillqa). Kay simi ( kamana) 'waktsiy' nin imatapas ch'amqasa(lanzar, esparcir por lo alto Kastilla simipi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Uyshuraq (+4.200 m)
- Quchakuna:
- Mayukuna: Marañun mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Kumunismu
Kumunismu nisqaqa Karl Marx-pa yachay wayllukuyninkama (Marksismu nisqa) huk waki pacham, lliw runakuna kaqlla kachkaptin, kaqlla hayñiyuq, kaqlla kapuqniyuq. Chay kumunismu wakita ruranapaqqa llamk'aqkunas susyalismu nisqapi mama llaqtapi kamachinman.
Kumunista yachaypi, tukuy runakuna kaqlla hayñiyuqmi kanman, tukuykunap llam'kananmi kanman, manataqmi hatun pusaq runachu kanman. Karl Marxpa yuyaypiqa tukuy kapitalista mamallaqtakunapi llamk'aq runakuna hatun pachakutiytas ruranqa, chay qhipa, huk hatun susyalista mamallaqtas kanqa. Kay hinallas tukuy runakuna kaqlla qullqiyuqsi, kaqlla hayñiyuqsi kanqaman, Kumunismutas ruranqaman.
Wiñay kawsaypiqa achka susyalista nikuq mamallaqtakunam karqan, ahinataq Susyalista Suwit Republikakunap Huñun (1922 watamanta 1991 watakama), Yuguslawya (1945 watamanta 1991 watakama), Kuba, Chinchay Kuriya, Runallaqta Republika China. Achka wiñay kawsay yachaqkuna nin, chay mamallaqtakunapi manam allin runa hayñi kanchu, aswantaq achka llakikunam. Achka susyalista nisqa mamallaqtakunaqa musuqmanta kapitalistam tukurqan, ahinataq Susyalista Suwit Republikakunap Huñun 1991 watapim, Aliman Dimukratiku Republika 1990 watapim.
Achka kapitalista mamallaqtakunapi kumunista partidukunam tiyan, ahinataq Piruwpi Piruwanu Kumunista Partidukuna, Ikwadurpi Ikwadurpak Kumunista Partidu, Ikwadurpak Marxista-leninista Kumunista Partidu.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kumunismu.
- Marx, Engels: Partido comunistamanta willachin I. Europa mama llaktapi shuk llantu kutin kallpakun: Chayka comunismo llantumi. ... Tukuy mama pachapak llaktakunamanta proletariokuna, tantarishunchik! Karl Marx, Friedrich Engelspa qillqasqan Kumunista maniphistu, kichwa rimayman t'ikrasqa.


text:
Paqariy
Wachay - Yuriy icha Paqariy:
Warmiqa mama tukuspa wawanta wachanmi. Wawaqa mamanpa rakhanmanta lluqsispa yurinmi icha paqarinmi.
Warmip runtuchan yumasqa kaptin, warmi wiksayan, kismapi musuq runacham wiñarin. Yumasqamanta isqun killa pacha, wachana nanay qallarinmi. Warmiqa wawanta rakhanmantam wachan. Wawa yuriptin, pupu waskata willunam atin. Chaymantataq thaminraq lluqsinmi. Lluqsisqa wawataqa ñuñunayaptin ñuñuchinam atin, ama hark'aychu.
Ñuñuq uywakunaqa runa hinam uñachankunata wachanku. Pisqukunataq huk uywakunapas runtukunatam wachanku. Uñachakunaqa, malqukuna nisqa, chaymanta sapallam runtuta t'uqyachispa paqarinku.


text:
13 YACHAQANA
Pantasqasninmanta yachakorqa
1, 2. 1) ¿Imataj karqa Jonaspa juchanrayku? 2) ¿Imatá Jonaspa kausayninmanta yachakusunman?
JONASQA, sinchʼi wayra yakuta qholchoqeyachispa barcota kayman jaqayman apaykachasqanmanta mayta llakikorqa. Chantapis barcota purichejkunaj qhaparisqankuta uyarispa, barco mana chinkaykunanpaj tukuy imata ruwashasqankuta rikuspa ima, astawanraj llakikorqa. Juchanraykutaj barcopi kajkuna wañunankuta yacharqa.
2 ¿Imaraykú profeta Jonás chay jina llakiypi kasharqa? Jehová Diospa contranpi mayta juchallikusqanrayku. ¿Imata ruwaspataj juchallikorqa? ¿Juchallikusqanta allinchayta atinmanrajchu karqa? Jonaspa kausayninmanta yachakushaspa kay tapuykunaman kutichisun sumaj yachachiykunatataj japʼisun. Sutʼincharinapaj, Jonaspa kausaynenqa, sinchʼi creeyniyojkunapis pantayta atisqankuta, chantá chayta allinchayta atisqankuta ima yachachiwanchej.
Galilea llajtamanta profeta
3-5. 1) Jonasmanta parlajta uyarispa, ¿imapi runas yuyanku? 2) ¿Imastá Biblia Jonasmanta sutʼinchan? (Sutʼinchayninta qhawariy.) 3) ¿Imaraykú jaqay tiempopi profeta jina llankʼay mana atikullajchu?
3 Runasqa, Jonasmanta parlajta uyarispa Diosta mana kasukoj, kʼullu runa kasqanta imalla yuyarikunku. Chaywanpis Jonasqa kʼacha kaykunasniyoj karqa. Jonás mana cheqa sonqochu, nitaj cheqan runachu kanman karqa chayqa, Jehovaqa, profetan kananpaj mana ajllanmanchu karqa.
Jonasqa kʼacha kaykunasniyoj karqa
4 Bibliaqa, profeta Jonasta sumajta rejsinapaj wakin imasta sutʼinchan (2 Reyes 14:25 leey). Sutʼincharinapaj Jonasqa, Gat-héfer llajtamanta karqa, chay llajtaqa Nazaretmanta tawa kilometrosninpi kasharqa, 800 watasninman jinataj Nazaretpi Jesucristo wiñakorqa. * Jonasqa, Jeroboam II Israelpa chunka ayllusninta kamachishajtin profeta jina llankʼarqa. Profeta Elías wañupusqanmanta ashkha watasña pasarqa, profeta Eliseopis Jeroboampa tatan kamachishajtin wañuporqa. Kay iskay profetasnejta Diosqa Israelmanta Baal lanti yupaychayta chinkacherqa, chaywanpis israelitasqa Diosmanta karunchakullarqankutaj. Israel llajtaqa, ‘Diospa ñaupaqenpi sajratapuni ruwaj’ reypa kamachiyninpi kasharqa (2 Rey. 14:24). Chay tiempopi profeta jina llankʼayqa nichá atikullarqachu. Chaywanpis Jonasqa, profeta llankʼayninta sumajta juntʼarqa.
5 Uj pʼunchay Jehovaqa, Jonasta kamacherqa, Jonastaj chay kamachiy mana juntʼayta atinanpaj jina kasqanta yuyarqa. ¿Imatataj Jehová Dios kamacherqa?
“Puririy Nínive jatun llajtaman”
6. ¿Imatá Jehová, Jonasman nerqa? ¿Imaraykú mana juntʼayta atinanpaj jinallachu karqa?
6 Jehovaqa, Jonasman nerqa: “Puririy Nínive jatun llajtaman, willamuytaj chay llajtata chinkarparichinayta, imaraykuchus noqakama chayamuwan tukuy sajra ruwasqasninku”, nispa (Jon. 1:1, 2). ¿Imaraykú chay llankʼay mana juntʼayta atinanpaj jinachu karqa? Nínive llajtaqa, Asiriaj capitalnin karqa, Gat-hefermanta inti llojsimuy ladopi, 800 kilometrosninpi (160 leguasninpi) kasharqa, chay llajtaman chayananpajtaj Jonasqa uj killata purinan karqa. Niniveman chayaytawantaj, Jehová chay llajtata chinkachinanta willanan karqa, chay llajtaqa sajra ruwayninrayku may rejsisqa karqa. Aswan qhepamantaj “runa chʼallpa, yawar jichʼaj llajta[ta]” jina rejsikorqa. Diospa llajtan Jonasta mana uyarerqachu chay, ¿Nínive llajta uyarinmanchu karqa? ¿Imaynataj Jonasta chay llajtapi rinman karqa? (Nah. 3:1, 7.)
7, 8. 1) ¿Imatá Jonás ruwarqa, Jehovaj nisqanta mana juntʼayta munaspa? 2) ¿Jonás manchali runachu karqa?
7 Mana yachanchejchu Jonasta kaykuna manchachisqantachus manachus, manaqa imatachus ruwasqallanta yachanchej. Sutʼincharinapaj Jehovaqa, Jonasta inti llojsimuy ladoman rinanta nerqa, paytajrí inti yaykuynej ladoman ayqerqa. Jatun qocha kantupi Jopeman uraykuspa, Tarsisman uj barcota japʼerqa. Wakin yachayniyoj runasqa, chay llajta Españapi, Ninivemanta 3.500 kilometrosninpi (700 leguasninpi) kashasqanta ninku. Jina kanman karqa chayqa, Tarsisman uj watata jina viajanman karqa. Sutʼi karqa Jonás, Jehovaj nisqanta mana juntʼayta munasqan (Jonás 1:3 leey).
8 ¿Jonás manchali runachu karqa? Mana, imaraykuchus aswan qhepaman mana manchachikuyniyoj kasqanta rikucherqa. Payqa, noqanchej jina pantaj runa karqa, chayraykutaj pantasqasninta, manchachikuyninta ima atipanan karqa (Sal. 51:5). Maykʼajllapis noqanchejpis manchachikuyninchejta atipananchej karqa, ¿icharí?
9. ¿Imaraykutaj wakin kutis Jehovaj nisqanta mana juntʼayta atisqanchejta yuyasunman? ¿Imatataj mana qonqananchejchu tiyan?
9 Ichapis wakin kutis Jehová mana juntʼayta atina imasta mañawasqanchejta yuyasunman. Sutʼincharinapaj, ichapis manchachikusunman Diospa Reinonmanta sumaj willaykunata runasman willamuyta (Mat. 24:14). Ajinapi rikukuspaqa, ichapis qonqasunman imatachus Jesús nisqanta, pay nerqa: “Diospajqa tukuy imapis atikun” nispa. Arí, Jehovaj atiyninwan, yanapayninwan imaqa, tukuy imata ruwayta atisunman (Mar. 10:27). Chayta qonqakusun chayqa, ichá Jonás jina Jehovaj nisqanta mana juntʼayta atisqanchejta, yuyasunman. Jonás chay ruwasqanmanta, ¿imataj karqa?
Jehová profetanta kʼamerqa
10, 11. 1) ¿Imatá Jonás yuyarqa, barco purirejtinkama? 2) ¿Imataj karqa Jonás risharqa chay barcopi?
10 Jonasta rikushawajpis jina tʼukuriy. Barcopi kashaspaña, barcopi kamachejta, barcota purichejkunata ima qhawarishan, chay lugarmanta puririnankupaj mayta wakichikushasqankuta. Chay barcoqa ichá feniciamanta cargata apaj barco karqa. Barco aswan ukhumanña yaykojtintaj, ichá Jonasqa Jehovaj nisqanta manaña juntʼananta yuyashan. Chaywanpis tiempoqa ujllata tijrakorqa.
11 Arí, maytapuni para wayra yakuta qollchoqeyacherqa. Kay tiempomanta barcospis chay jinapeqa qʼopa jinalla kankuman karqa. Chay barcotaqa, qʼopata jina kayman jaqayman apaykacharqa. ¿Jonás, ‘Dios sinchʼita wayrachimushasqanta’ yacharqachu? Jina kajtin chayri manapis chay barcopi kajkunaqa diosninkuman qhaparikusqankoqa qhasilla kasqanta yacharqa (Lev. 19:4). Pay nerqa jinataj, ‘chay barcoqa phirikunanpaj jinaña’ kasharqa (Jon. 1:4). Jehová Dioslla paykunata salvayta atinman karqa. Chaywanpis, ¿imaynatá Jonás Diosmanta mañakunman karqa ñaupaqenmanta ayqeshaspa?
12. 1) Jonás puñurparispa, ¿sinchʼi wayra kasqanmanta mana llakikusqantachu rikucherqa? (Sutʼinchayninta qhawariy.) 2) ¿Imaynatá Jehová rikucherqa, chay sinchʼi wayra Jonaspa juchanrayku kasqanta?
12 Jonasqa ni imata ruwayta atispa, barcoj ukhun kʼuchunman yaykuspa, sinchʼita puñurparerqa. * Barcopi kamachejtaj Jonasta rijchʼarichispa, chay barcopi kajkuna jina diosninmanta mañakunanta nerqa. Barcota purichejkunaqa, maytapuni para wayra kasqanmanta mancharikuspa, pichus diosesta phiñachisqanta yachanankupaj suerteta choqarqanku. Ichá Jonasqa ni imanakuyta aterqachu, suerteta choqasqankuman jina ni mayqen juchayoj kasqankuta rikuspa. Jehovataj chay suertenejta Jonasta juchayojta rikuricherqa, chaytaj rikucherqa Jehová sinchʼita wayrachishasqanta, Jonás mana kasusqanrayku (Jonás 1:5-7 leey).
13. 1) ¿Imatataj Jonás barcota purichejkunaman willarqa? 2) Barcopi kajkunaman, ¿imatataj Jonás paywan ruwanankuta nerqa, imaraykutaj?
13 Jonasqa, chay ratopacha barcota purichejkunaman pay juchayoj kasqanta willarqa. Sutʼincharqataj, Tukuy Atiyniyoj Diospa kamachin kasqanta, Payta mana kasukusqanrayku ayqeshasqanta ima. Diosta mana kasukusqanraykutaj tukuypa kausayninta wañuy pataman churarqa. Chayta uyariytawan runasqa mancharisqas nerqanku: “¿Imatá ruwasqayku mana wañunaykupaj, nitaj barcopis pʼultikunanpaj?”, nispa. ¿Imatá Jonás nerqa? Payqa, yacharqa paylla chay runasta salvayta atisqanta. Chayraykutaj jatun qochapi wañuyta manchachikuspapis chay runasman nerqa: “Jatun qochaman wijchʼuykuwaychej, para wayrataj thañiponqapacha. Yachani juchayoj kasqayta; chaynejta qankunaman jamusunkichej kay sinchʼi para wayraqa”, nispa (Jon. 1:12).
14, 15. 1) ¿Imaynatá Jonás jina ruwasunman? 2) ¿Jonaspa nisqanta barcota purichejkuna kasorqankuchu?
14 Manchachikoj runa kanman karqa chayqa, mana jinata ninmanchu karqa. Jehovaqa maytachá kusikorqa, Jonás mana manchachikuyniyoj kasqanmanta, wajkunaj allinninkurayku kausayninta wañuy pataman churasqanmanta ima. Imajtinchus jinamanta sinchʼi creeyniyoj kasqanta rikucherqa. Chaytaj yachachiwanchej, wajkunaj allinninkuta maskʼanata (Juan 13:34, 35). Pillapis ima yanapatapis necesitajtin, ¿kallpachakunchejchu yanapanapaj? Chayta ruwaspaqa Jehovata kusichisunchej.
15 Qallariypi barcota purichejkunaqa, Jonasta qochaman mana wijchʼuykuyta munarqankuchu, Jonaspa willasqan sonqonkuta kuyurichisqanrayku. Chayraykutaj mayta kallpachakuspa, ñaupajman barcota purichillaytapuni munarqanku jallpʼaman chayachinankupaj, nitaj aterqankuchu, imaraykuchus jatun qochaqa astawan astawan oqharikusharqa, chayrayku Jonaspa Diosninmanta “ama saqewaykuchu wañojta kay runaj juchanraykoqa” nispa mañakorqanku, jinaspataj Jonasta qochaman wijchʼuykorqanku (Jon. 1:13-15).
Jehová, khuyakusqanrayku Jonasta salvarqa
16, 17. Jonás qochaman chinkaykojtin, ¿imataj karqa? Sutʼinchay. (Kay paginaspi rikhurej dibujotawan qhawariy.)
16 Jonasqa qochaman chinkaykorqa. Qochataj manchayta qhollchoqeyasharqa, qochaj ukhunman mana chinkaykunanpajtaj tukuy imata ruwasharqa, barcota karunchakushajtataj rikorqa. Chaywanpis pisimanta pisi qocha ukhunman chinkaykorqa, chaypi wañunantataj yuyarqa.
17 Jonás qochaman chinkaykushaspa imaspichus yuyashasqantaqa, qhelqasqasninpi yachasunman. Sutʼincharinapaj, payqa manaña Jerusalén llatapi Jehovaj templonta rikunanta yuyaspa llakikorqa. Chantá yuyarqa qochaj laqha ukhunman chinkaykushasqanta, orqospa pampankama, yaku laqhostaj umanman maytʼuykukorqanku. Jonasqa, chaypi wañunanta yuyarqa (Jonás 2:1-6 leey).
18, 19. ¿Imapí Jonás qochapi kashaspa rikukorqa? ¿Imataj Jonasta oqoykorqa, chantá pitaj chayta wakicherqa? (Sutʼinchayninta qhawariy.)
18 Jinallapi uj jatun llanthuta rikorqa ladonpi kuyushajta. ¿Imataj karqa? Uj jatun challwasina karqa. Rikorqataj pisimanta pisi payman qayllaykushasqanta, ujllatataj siminta kicharispa oqoykorqa.
19 Jonasqa chay jina llakiypi kashaspa wañunantachá yuyarqa. Mana creenanpaj jinataj mana wañorqachu, nitaj imanakorqapischu. Challwaj wijsanpeqa samayta atillarqapuni. Horas pasasqanman jinataj, mana wañusqanmanta tʼukulla kasharqa. Jehová “uj jatun challwata wakicherqa” oqoykunanpaj (Jon. 1:17). *
20. Jonás challwaj wijsanpi mañakusqan, ¿imastá paymanta rikuchin?
20 Jonás challwaj wijsanpi, Diosmanta mañakorqa, tʼukurerqa ima. Mañakuynintaj Jonás libropi iskay capitulonpi qhelqasqa kashan, chaymantataj mayta yachakusunman. Chay mañakuyninpeqa Salmos libromanta wakin rimaykunata oqharin, chaytaj rikuchin Diosmanta Qhelqasqata sumajta rejsisqanta. Chantá mañakuyninta imaynatachus tukuchasqanqa, agradecekoj kasqanta rikuchin. Pay nerqa: “Noqatajrí agradecekuspa, qʼolachinapaj uywa wañuchisqasta jaywakusqayki; imatachus qosaj nisusqayta jaywasqayki. Salvasqa kayqa Tata Diosmantamin jamun”, nispa (Jon. 2:9).
21. ¿Imatataj Jonás yachakorqa? ¿Imatataj mana qonqananchejchu tiyan?
21 Jonasqa, “challwaj wijsampi” kashaspa Jehová maykʼajllapis, mayllapipis mayqen kamachillantapis salvayta atisqanta yachakorqa. Imaraykuchus Jehová challwaj wijsanmanta salvarqa (Jon. 1:17). Paylla challwaj wijsanpi kinsa tutata, kinsa pʼunchayta, mana iman imanasqata Jonasta kausacherqa. Ni jaykʼaj qonqanachu Jehová, Dios kasqanta “pejpa makimpichus kausayni[nchej]” kashan (Dan. 5:23). Arí, pay ruwawasqanchejrayku kausashanchej. Chayrayku, ¿nichu payman may agradecesqas kananchej tiyan? ¿Manachu chayta Payta kasukuspa rikuchisunman?
22, 23. 1) ¿Imaynatá Jonás agradecesqa kasqanta rikucherqa? 2) Imapipis pantaspa, ¿imatá Jonás jina ruwananchej tiyan?
22 ¿Imatá Jonás ruwarqa? ¿Jehovata kasukorqachu? ¿Agradecesqa kasqanta rikucherqachu? Arí. Bibliaqa, jatun challwaj wijsanpi kinsa pʼunchayta, kinsa tutatawan kasqanmanta, “jatun challwaqa yaku kantuman Jonasta lanzarparim[orqa]”, nispa nin (Jon. 2:10). ¡Chayqa tʼukunapaj jina karqa! Arí, qocha kantuman llojsinanpajqa, mana waytʼananchu karqa. Chaywanpis qocha kantupiña kashajtenqa, payllamantaña karqa. Pisi tiemponmantaj Jehovaman agradecesqa kasqanta rikuchiyta aterqa. Biblia nin: “Watejmanta Tata Diosqa kay jinata nerqa: Sayarikuspa, rerqoy, jaqay jatun Nínive llajtaman, chaypitaj willamuy, imatachus noqa nisqayki, chayta”, nispa (Jon. 3:1, 2). ¿Imatá Jonás chay kutipi ruwarqa?
23 Jonasqa usqhayllata “sayariytawan, Niniveman purirerqa, Tata Diospa kamachisqanman jina” (Jon. 3:3). Arí, Jonasqa Diosta kasukorqa, pantasqasninmantapis yachakorqa. Chay ruwasqanmanta mayta yachakusunman. Imaraykuchus tukuypis pantanchej, juchallikunchej ima (Rom. 3:23). Chaywanpis pantajtinchej, ¿imatá ruwanchej? ¿Pantasqasninchejmanta yachakuspa, Diosta sirvillanchejpunichu?
24, 25. 1) ¿Jehová bendicerqachu Jonasta kasukusqanmanta? 2) ¿Ima bendiciontataj Jonás paraisopi japʼenqa?
24 ¿Jehová bendicerqachu Jonasta kasukusqanmanta? Arí. Jonasqa, tiemponman yacharqasina barcota purichejkuna mana wañusqankuta. Paykunaqa, Jonasta qochaman wijchʼuykusqankutawan, yaku mayta oqharikushaspa ujllata tiyaykusqanrayku, “Diosta maytapuni manchachikorqanku”, chayraykutaj uywa wañuchisqasta Jehovaman jaywarqanku, nitaj diosesninkumanchu (Jon. 1:15, 16).
25 Ashkha watas qhepaman, Jesusqa, Jonás jatun challwaj wijsanpi kinsa pʼunchayta, kinsa tutatawan kasqanmanta parlarqa, pay kinsa pʼunchayta, kinsa tutatawan jallpʼaj sonqonpi kananta ninanpaj (Mateo 12:38-40 leey). Jonás kausarimuspa, Jesús paymanta parlasqanta yachaspaqa, ¡maytachá kusikonqa! (Juan 5:28, 29.) Noqanchejtapis Jehová bendeciyta munawanchej, chaypajqa, Jonás jina pantasqasninchejmanta yachakunanchej tiyan, kasukunanchej tiyan, wajkunaj allinninkutapis maskʼananchej tiyan.
^ párr. 4 Jonasqa Galileamanta karqa, ashkha watas qhepaman jatunchakoj fariseos Jesusta mana kasuta ruwaspa nerqanku: “Diosmanta Qhelqasqapi allinta qhaway, chaypitaj allinta yachanki ni mayqen profeta Galileamanta jatarisqanta”, nispa (Juan 7:52). Bibliata tijrachejkuna, yachayniyoj runaspis ninku, fariseos, Galileamanta ni uj profetallapis jatarisqanta nitaj jatarinantapis nispaqa, imaschus ñaupaj wataspi kasqanta, profeciasta ima pisipaj qhawasqankuta rikuchisqanta (Isa. 9:1, 2).
^ párr. 12 Septuaginta nisqanman jina, Jonasqa, mayta puñurparispa qhorqosharqa. Chaytaj mana ninayanchu imachus kashasqanmanta mana llakikusqanta. Wakinkunaqa, may llakisqa kashaspa mayta puñuyta munanku. Sutʼincharinapaj, Jesús Getsemaní huertapi may llakisqa mañakushajtin, apostolesnin Pedro, Santiago, Juan ima “llakisqa kasqankurayku” puñurparerqanku (Luc. 22:45, 46).
^ párr. 19 Hebreo qallumanta “challwa” rimayqa, griego qalluman “mama qochapi jatun millay animal” chayri “may jatun challwa”, nisqaman tijrachikun. Jonasta, ima challwapunichus oqoykusqanta mana yachakojtinpis, Mediterráneo qochapeqa runata oqoykoj, jina tiburones kan. Aswan jatuchaj challwaspis kallantaj. Sutʼinchanapaj tiburón ballena, may jatun challwa saytʼunman 15 metros jina, chayri astawanraj.


text:
Barranca pruwinsya
Barranca pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Barranca) nisqaqa Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Barranca llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa wata 5 ñiqin kantaray killapi 1984 watapi
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna: Fortaleza mayu - Patiwillka mayu - Supi mayu
- Quchakuna:: Pasiphiku mama qucha - Patiwillka mayu
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2019-2022: Ricardo Ronald Zender Sánchez.


text:
Arkhimidis
Arkhimidis (grigu simipi: Apxιuήδnς) (287 Kristup ñawpan watapis paqarisqa Siracusa llaqtapi; 212 Kristup ñawpan watapis wañusqa) huk grigu yupay yachaqsi karqan. Arkhimidispa kamariynin nisqamanta, chiqaluwamanta, muyu t'asrachay nisqamanta, wanqhanamanta, pillinku tanqanamanta, kururaymanta hukkunamantapas yuyaychakurqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Arkhimidis.


text:
Shinzo Abe
Shinzo Abe, (Nihun simipi: 安倍 晋三 Abe Shinzō), sutiyuq runaqa,(*21 ñiqin tarpuy killapi 1954 paqarisqa Nagato llaqtapi - ).
2012 watamanta ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Shintaro Abe; Mama: Yoko Kishi
Ñawpaq warmi: Akie Abe
Wawakuna:
Yachaywasi: Seikei High School
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Shinzo Abe.
- (Nihun simipi):


text:
Piruwpi pacha kuyuy (2007)
Piruwpi pacha kuyuy (2007) nisqaqa 15 ñiqin chakra yapuy killapi 2007, 23:40:56 UTC pachapi qallarirqan, 210 sikundu pachata kuyuchispa, 8.0 graduyuq. Qallariy chawpinqa Piruwpa chalanpi karqan, tawa chunka kilumitru Hanan Chinchamanta karu kuntinpi, pachak pichqa chunka kilumitru Lima llaqtamanta karum urin kuntinpi, kimsa chunka isqunniyuq kilumitru allpa pachap ukhunpi.
Pichqa pachak runam wañurqan, waranqa pusaq pachaktaq k'irisqa karqan, 16.200 wasi kawsana thuñisqam.
- Tinkurachina siwikuna: 13°21′14.4″S 76°30′32.4″O
- Wañusqakuna: 510 runakuna.


text:
Chaski
Chaski icha Kurriyu (kastilla simipi: correo, inlish simipi: mail, post, huk iwrupa rimaykunapi: posta) nisqaqa ima willaykunata, chaski qillqakunata, q'ipikunata wantukunapaq, kachaqmanta chaskiman apamunapaq runa llikam. Chaskiqa qallariyninpi mama llaqtap iman kaptinpas, huk mama llaqtakunapi akuna qallarikuyman qurqan.
Kaymi mama llaqtap chaskinpa ruranankuna:
- Chaski qillqa apay
- Q'ipi apay
- Karu qillqay (telégrafo)
- Karu rimay (teléfono)
Kunan pachaqa anchata willanakunchik internet nisqantam, e-chaskiwanmi, manañam mama llaqtap chaskinwanchu.


text:
Yunkuyu pruwinsya
Yunkuyu pruwinsya (aymara simipi: Yunkuyu jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Yunguyo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Titiqaqa qucha patanpi, Punu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Yunkuyu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 28 ñiqin qhapaq raymi killapi 1984 watapi, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Aymara-Lupaka risirwa suyu
- Urqukuna:
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Wiñaymarka qucha
- Mayukuna:
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yunkuyu pruwinsyapiqa aswanta indihina simikunatam (aymara simi) rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t’inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yunkuyu pruwinsya.
- Saywitu: Punu suyu
- Yunkuyumanta (kastilla simipi)
- Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)


text:
7 YACHAQANA
“Diospa ñawpaqempi wiñashallarqapuni”
1, 2. ¿Imatataj israelitas mañakorqanku, chantá imaraykutaj pesachikunanku karqa?
SAMUEL israelitaspa ñaupaqenkupi kashasqanpi tʼukuriy. Paykunaqa, calendarionchejman jina mayo chayri junio killapi Gilgal llajtapi tantasqa kashanku, cheqa sonqo Samuel wajyachisqanrayku. Payqa unaytaña profeta jina, juez jina ima llankʼasharqa. Chʼaki tiempotaj qallarisharqa, trigopis cosechanapaj jinaña qʼelluyarisharqa. Jinallapi israelitasqa chʼinlla qhepakorqanku, Samueltaj tapurikun: “¿Imaynatá sonqosninkuman chayasaj?”, nispa.
2 Chay runasqa, pantashasqankuta mana reparakorqankuchu. Uj reytataj mañakusharqanku. Chayta mañakuspataj, Diosta, profetanta ima, pisipaj qhawashasqankuta mana reparakorqankuchu. Imajtinchus Jehovata reyninkuta jina qhesachasharqanku. ¿Imaynatá Samuel, pantashasqankuta reparakunankupaj, pesachikunankupaj ima yanaparqa?
Wawita Samuel Jehová Diospi creesqanqa, wajkuna sajrata ruwajtinkupis creeyniyoj kayta yachachiwanchej
3, 4. 1) ¿Imaraykú Samuel, wayna kasqanmanta yuyarikorqa? 2) ¿Imaraykú Samuelpa creeyninmanta yachakuy yanapawasunman?
3 Samuel, chay runasman nerqa: “Unay watasniyojña kani, chujchasniypis yurajllaña”, nispa. Chayrayku payqa jatunpaj qhawanapaj jina karqa, nisqasnintaj kasunapaj jina. Chantá Samuel nillarqataj: “Noqaqa wayna kasqaymantapacha kunankama qankunataqa pusaykacharqaykichej”, nispa (1 Sam. 11:14, 15; 12:2). Machituña kaspapis, wayna kasqanmanta yuyarikullajpuni. Allin yuyaywan imatapis ajllasqanqa, creeyniyoj, cheqa sonqo kananpaj ima yanaparqa.
4 Sajra runaspa chaupinkupi kausakusqanrayku, Samuelqa creeyninta sumajta kallpachanallanpuni karqa. Noqanchejpis, sajra runaspa chaupinkupi kausasqanchejrayku, creeyninchejta mana kallpachayta atillanchejchu (Lucas 18:8 leey). Kunantaj, Samuel wawamantapacha imaynatachus kausakusqan, imaynatachus yanapanawanchejta ukhuncharina.
“Diosta sirvispallapuni kasharqa”
5, 6. ¿Imaraykutaj nisunman mana tukuy wawas jinachu Samuel uywasqa kasqanta? ¿Imaraykutaj tatasnin tinkukuna toldopi sumajta qhawanankuta yacharqanku?
5 Samuelqa, mana tukuy wawas jinachu uywasqa karqa. Imaraykuchus Anaqa Samuelta pʼitisqanmanta pisi tiemponman, kinsa wata kurajniyojta jina Silo llajtaman Diosta sirvinanpaj aparqa. Chay llajtataj, Ramá llajtamanta 30 kilometrosninpi (6 leguasninpi) kasharqa. Tatasnin Elcana, Ana ima, nazareo jina, wañunankama Diospa wasinpi llankʼananpaj aparqanku. * ¿Imaraykú Silo llajtaman aparqanku? ¿Nichu munakorqanku?
6 Mana ajinachu. Astawanpis Silopi, sumajta qhawanankuta yacharqanku. Kuraj sacerdote Eliqa, paywan khuska llankʼasqanrayku Samuelta sumajtachá qhawaj. Astawanpis wakin warmisqa yupaychana toldopi paykunata yanapaysikoj kanku (Éxo. 38:8; Jue. 11:34-40).
7, 8. 1) ¿Imaynatá Samuelta tatasnin sapa wata kallpachaj kanku? 2) ¿Imatataj tatas, Samuelpa tatasninmanta yachakunkuman?
7 Chantapis Anawan, Elcanawanqa, munasqa kuraj wawitankumanta mana qonqakaporqankuchu, mayqentachus Jehová Dios paykunaman qorqa, Anaj mañakuyninta uyarisqanman jina. Chay wawatataj Anaqa, Diosman qopunanta nerqa tukuy kausayninpi Diospa kamachin kananpaj. Chayraykutaj payqa, Samuelta sapa wata, waturikoj rej, ruwapusqan pʼachatataj apapoj toldopi llankʼanallanpajpuni. Samuelqa, tatasnin waturikunankuta maytachá suyakoj. Imaraykuchus paykunaqa Samuelta kallpachaj, yuyaychaj kanku, Jehovapaj llankʼashasqanta jatunpaj qhawananpajtaj yanapaj kanku.
8 Kunanpis tatasqa, Samuelpa tatasninmanta mayta yachakunkuman. Ashkha tatasqa, wawasninkuta Diosman qayllaykunankupaj yanapanankumantaqa, tukuy imata qoyllapi astawan yuyanku. Ana, Elcana imaqa, familianku Diosman qayllaykunankupaj yanaparqanku, chayraykutaj Samuel kʼacha runaman tukorqa (Proverbios 22:6 leey).
9, 10. 1) ¿Imaynataj Dioswan tinkukuna toldo karqa, imaynatá Samuel chaypi llankʼayta qhawarqa? (Sutʼinchayninta qhawariy.) 2) ¿Imastataj toldopi Samuel ruwaj, imaynatataj kay tiempomanta waynas pay jina ruwankuman?
9 Wiñasqanman jina, ichapis Samuelqa Silo llajtamanta orqo puntasninman wicharej. Chaymantataj llajtata, valleta, yupaychana toldota ima, qhawarejchá. Yupaychana toldota qhawarispataj, chaypi llankʼashasqanmanta maytachá kusirikoj. Tawa pachaj watasña pasarqa, Moisés yupaychana toldota ruwachisqanmanta, jaqay tiempopeqa chay cheqallapi Diosta yupaychakoj. *
10 Samuelqa, yupaychana toldopi llankʼayninta jatunpaj qhawarqa. Biblia nin jinataj “linomanta ruwasqa efod nisqa pʼachawan Tata Diosta sirvispallapuni kasharqa” (1 Sam. 2:18). Efod nisqa pʼachawan kashasqanqa, sacerdotespa yanapajnin kasqanta rikucherqa, chay pʼachaqa chalecoman rijchʼakorqa. Mana sacerdotespa ayllumanta kaspapis, toldopi wakin llankʼaykunata ruwaj, sapa paqarintaj, toldoj punkusninta kicharej, chantá machuyasqa Elita yanapallajtaj. Samuelqa, toldopi Diospaj llankʼaspa kusikoj, toldopi sajra ruwaykunata qhawaspataj, llakikuyta qallarerqa.
Sajra ruwaykuna chaupipi llimphullapuni karqa
11, 12. 1) Ofni, Finees ima, ¿imaynatá Jehovata, leyesnintapis qhawaj kanku? 2) Dioswan tinkukuna toldopi, ¿imastataj Ofni, Finees ima ruwaj kanku? (Sutʼinchayninta qhawariy.)
11 Samuelqa, waynuchitumantapacha sajra ruwaykunata rikorqa. Kuraj sacerdote Eliqa, iskay wawasniyoj karqa, ujnin Ofni, ujnintaj Finees karqa. Bibliataj paykunamanta nin: “Millay kawsayniyoj karqanku, manataj Tata Diosta manchachikojchu kanku”, nispa (1 Sam. 2:12, 13). Ofni, Finees imaqa “millay kawsayniyoj”, chayri mana ni imapaj valej runas karqanku. Imaraykuchus Jehovata mana “manchachikojchu kanku”, nitaj leyesnintapis jatunpajchu qhawaj kanku, chayraykutaj mayta juchallikorqanku.
12 Diosqa Leyninpi, imatachus sacerdotes ruwanankuta, imaynatachus jaywanasta qʼolachinankuta ima nerqa. Jehovaqa, qʼolachiykunasta mañaj, runaspa juchasninkuta pampachananpaj, ñaupaqenpi llimphus kanankupaj, bendicionninta, yanapayninta ima japʼinankupaj. Ofnijta, Fineespata sajra ruwaykunasninkutaj, waj sacerdotesta llajtaj jaywanasninkuta pisipaj qhawanankupaj tanqarqa. *
13, 14. 1) ¿Imaynatá Dioswan tinkukuna toldopi millay imas ruwakusqan runasta ñakʼaricherqa? 2) ¿Imaraykú Elí tata jina, kuraj sacerdote jina mana allintachu ruwarqa?
13 Samuelqa, toldopi chay sajra ruwaykunata rikuspa llakikorqachá, imaraykuchus ni pi imata nejchu chay sajra ruwaykunamanta. Mashkha runastachus toldomanta llakisqasta, kʼumuykachachisqasta ima llojsimojta rikorqa. Imaraykuchus toldomanqa, wajchas, llakisqas, pisipaj qhawasqas ima rej kanku, sonqochakoj, kallpachakoj ima. Chantapis qhepaman Samuelqa, Ofni, Finees ima, Dioswan tinkukuna toldo punkupi qhawajkuna warmiswan khuchichakusqankuta yachallarqataj. Paykunaqa khuchichakuyta mana juchapajchu qhawarqanku (1 Sam. 2:22). Samueltaj, ichá Elí chay chʼampayta allinchananta suyarqa.
Samuelqa, Elij wawasnin millay imasta ruwasqankumanta llakikorqachá
14 Arí, Elilla chay chʼampaytaqa allinchanman karqa. Kuraj sacerdote jinataj, imachus toldopi ruwakushasqanta qhawanan karqa. Tata jinataj, wawasninta kʼaminan karqa. Wawasnin millay imasta ruwaspaqa, mana paykunallachu pantasharqanku, manaqa wajkunatapis pantachisharqanku. Chaywanpis Eliqa tata jina, kuraj sacerdote jinataj mana allintachu ruwasharqa, imaraykuchus tumpallata wawasninta kʼamirerqa (1 Samuel 2:23-25 leey). Astawanpis wawasnenqa mayta juchallikusqankurayku jasutʼisqas, wañuchisqas ima kananku karqa.
15. ¿Imatá Jehová, profetannejta Eliman willarqa? Elí, wawasnin ima, ¿chay profetaj nisqanta uyarerqankuchu?
15 Chayrayku Jehovaqa, ‘uj profetata’ kacharqa Elita juchachananpaj, Bibliaqa profetaj sutinta mana willanchu. Ñaupajta Jehovaqa, Eliman kayta nerqa: “Imaraykutaj churisniykita noqamanta nisqaqa aswan jatumpaj qhawanki[?]”, nispa. Chantapis millay imasta ruwaj wawasnin, uj pʼunchayllapi wañunankuta, familian ñakʼarinanta, sacerdote kaynin qhechusqa kananta ima willarqa. Elí, wawasnin ima, ¿sajra ruwayninkuta saqerqankuchu? Biblia nisqanman jinaqa mana (1 Sam. 2:27–3:1).
16. 1) ¿Imaynataj Samuel Diospa ñaupaqenpi kasharqa? 2) Yuyasqaykiman jina, ¿imaraykutaj Samuelpa kausayninmanta yachakuy may allin?
16 Samuelrí, ¿Ofni, Finees jinallatajchu ruwarqa? Mana. Bibliaqa, Elij kausayninmanta parlaspa, mana llakiy willaykunallamantachu parlawanchej, manaqa Samuel wiñasqanman jina sumaj ruwaykunata ruwasqanmanta willallawanchejtaj. Chantapis yuyarikuna 1 Samuel 2:18 nisqanman jina Samuelqa, “Tata Diosta sirvispallapuni” kashasqanta. Payqa, juchʼuysitumantapacha sumajta Diosta yupaycharqa. Biblia nillantaj: “Diospa ñawpaqempi wiñashallarqapuni”, nispa (1 Sam. 2:21). Arí, watas pasasqanman jina, Samuelqa Diosman astawan qayllaykorqa. Cheqamanta Dioswan allinpi kayqa, sajra ruwaykunamanta jarkʼawanchej.
17, 18. 1) ¿Imatá cristiano waynas chayri sipaskuna wajkuna mana allinta ruwajtinku Samuelmanta yachakunkuman? 2) ¿Imaynatá yachanchej Samuel allin kajta ruwayta ajllasqanta?
17 Samuelqa, ichapis jinata yuyanman karqa: “Kuraj sacerdote, wawasnin ima juchallikushanku chay, ¿nichu noqapis munaynillayta ruwayman?”, nispa. Chaywanpis wajkuna juchallikojtinku, ñaupajta apajkuna juchallikojtinku ima, mana juchallikunallanchejtajchu tiyan. Kunanpis Samuel jina, may chhika waynas, sipaskuna ima, sajra runaspa chaupinkupi kausakuspapis, “Diospa ñawpaqempi” wiñallankupuni.
18 Samuel, Diosta kasukuyta ajllasqanrayku, “wiñashallarqapuni, ruwasqasnintaj Tata Diospaj, runaspajpis allin karqa” (1 Sam. 2:26). Ajinamanta Samuelqa cheqa sonqo kasqanrayku, ruwasqanta allinpaj qhawajkunaj ñaupaqenpi uj sumaj wayna karqa. Chayrayku Jehová Diospis, Samuelta mayta munakorqa. Chantá Samuelqa, Jehová, Silo llajtamanta sajra kajta chinkachinanta yacharqa. Chayrayku ichá chay sajra ruwaykunata maykʼajchus Jehová chinkachinanta tapukorqa. Uj tutataj yacharqa, imaynatachus Jehová chayta ruwananta.
“Parlallay kamachiykeqa uyarishasunki”
19, 20 1) ¿Imatataj Samuel niraj sutʼiyamushajtin uyarerqa? 2) ¿Imaynatá Samuel repararqa pichus wajyashasqanta, chantá imaynatá Elita jatunpaj qhawasqanta rikucherqa?
19 Niraj sutʼiyamushajtin, niraj “Diospa kʼanchanan wañuchisqa kashajtin”, Jehovaqa, Samuelta wajyarqa. Paytaj Elí wajyashasqanta yuyarqa, imaraykuchus Eliqa machituña kasqanrayku yanapata necesitaj, manañataj allintachu rikoj. Samuelqa jatariytawan, usqhayllata Elijpaman rerqa. Tʼukurinachej chay waynuchitu qʼara chakilla ‘usqhayllata’ Elijpaman rishasqanpi. Chayta ruwasqan, Elita jatunpaj qhawasqan imaqa, may allin karqa. Samuelqa, Elí pantajtinpis kuraj sacerdotellapuni kasqanta yacharqa (1 Sam. 3:2-5).
20 Samuelqa, “kaypi kashani; imapajtaj wajyawankiri?”, nispa Elita rijchʼaricherqa. Elitajrí nerqa: “Mana noqaqa wajyarqaykichu; rispa, puñukampullay”, nispa. Iskay kutirayku kikinta Samuelqa Elijpaman rerqa. Kinsa kutipitaj Eliqa, pichus Samuelta wajyashasqanta yacharqa. Jaqay tiempopeqa, Jehová wakin kutilla mosqoypi jina, chayri profetasnejta llajtanman parlaj, sajra ruwaykuna rikukusqanrayku. Chaywanpis Elí repararqa, Jehová chay yoqallituta wajyashasqanta. Chayrayku ujtawan puñukanpunanpaj kacharqa, watejmanta wajyamojtintaj imaynatachus kutichinanta ima nerqa. Watejmanta “Samuel, Samuel” nejta uyarispa, Samuelqa Elij nisqanman jina “parlallay, kamachiykeqa uyarishasunki” nispa nerqa (1 Sam. 3:1, 5-10).
21. ¿Imaynatá Diosta uyarisunman, chantá imaraykutaj chayta ruway may allin?
21 Arí, Silopi Samuellla Diosta kasukorqa. Chaymantapachataj Jehová paywan parlaj, paytajrí uyarejpuni. Noqanchejrí, ¿Samuel jinachu Diosta uyarinchej? Jehovaj nisqanta uyarinapajqa, mana Samuelman jinachu parlamunawanchejta suyananchej tiyan. Imaraykuchus Jehovaqa, kay tiempopi Palabrannejta parlashawanchej. Chayrayku Diosta uyarejtinchej, kasukojtinchej imaqa, creeyninchej kallpachasqa kanqa. Chaytataj Samuel ruwarqa.
22, 23. 1) ¿Imaynatá Samuelpa willasqan juntʼakorqa? 2) ¿Imaynatá Samuel Diospa profetan jina rejsisqa karqa?
22 Chay tuta Diosta uyarisqanqa, Samuelpa kausayninta tijracherqa. Chaymantapacha, Jehovata astawan rejserqa, imaraykuchus profetan kananpaj, sutinpi parlananpaj ima Jehová churarqa. Qallarinapajqa, imatachus Jehová, Elij familianwan ruwananta willanan karqa. Chayta Samuelqa nichá willayta atillarqachu, chaywanpis mana manchachikuspa willananpaj kallpachakorqa. Samuel willajtinkamataj Eliqa, llampʼu sonqowan Diospa munaynin ruwakunanta saqerqa. Pisi tiemponmantaj Jehovaj nisqan juntʼakorqa. Israelitasqa, filisteospa contranta maqanakuypi oqharikorqanku, uj pʼunchayllapitaj Ofni, Finees ima wañorqanku. Elipis, Jehovaj arcanta enemigosninku apakapusqankuta uyariytawan wañullarqataj (1 Sam. 3:10-18; 4:1-18).
23 Chaywanpis, llajtaqa Samuelta Diospa cheqa profetanta jina rejsiyta qallarerqanku. Bibliaqa, “Diostaj paytaqa yanaparqa”, nin. Jehovaqa Samuelnejta nisqanta juntʼarqapuni (1 Samuel 3:19 leey).
“Diosmanta mañakorqa”
24. ¿Imatataj israelitas mañakorqanku, chantá imaraykutaj chay jatun jucha karqa?
24 ¿Israelitas Samuel jinachu ruwarqanku? ¿Diosman cheqa sonqo runasmanchu tukorqanku? Mana. Imaraykuchus paykunaqa, uj profetaj kamachiyninwan mana kusisqachu kasharqanku. Waj suyus jinataj reyniyoj kayta munarqanku. Diostaj mañakusqankuta uyarerqa. Chaywanpis chay mañakusqanku jatun jucha kasqanta yachananku karqa. Mana uj runallatachu qhesachasharqanku manaqa Jehovata. Chayraykutaj Samuelqa paykunata Gilgalman wajyacherqa.
25, 26. ¿Imaynatá Samuel, israelitasta mayta juchallikusqankuta reparacherqa?
25 Watejmanta Samuel israelitaspa ñaupaqenkupi kashasqanpi tʼukurina. Paykunaqa, mancharisqas kasharqanku. Machitu Samuelqa, imaynatachus wawamantapacha Diosta yupaychasqanmanta parlarqa, chantá Diosmanta mañakorqa, sinchʼita parachimunanta (1 Sam. 12:17, 18).
26 Chʼaki tiempopi, ¿sinchʼi para wayratachu mañasharqa? Chayqa mana creenapaj jinachu karqa. Chaywanpis mana creejkunata, asipayajkunata chʼinyachinanpaj jina janaj pachaqa yana phuyuswan laqhayaykorqa. Sinchʼi wayra oqharikuspa, trigota pampacharqa chaymantataj, qhon qhonkuna uyarikorqa, sinchʼi parataj jichʼakamorqa. Chayta rikuspataj, israelitasqa “sinchʼita mancharikorqanku Tata Diosmanta, jinataj Samuelmantapis”. Chaymantaraj mayta juchallikusqankuta reparakorqanku (1 Sam. 12:18, 19).
27. ¿Imatá Samuel jina creejkuna japʼenqanku?
27 Mana kasukoj israelitaspa sonqonkutaqa, mana Samuelchu llampʼuyacherqa, manaqa Jehová. Samuelqa wawamantapacha, machuyayninkama, Jehovapi creesqanrayku bendecisqa karqa. Kunanpis Samuel jina Jehovapi creejkunaqa, Diospa bendicionninta japʼenqanku, imaraykuchus Jehovaqa kasqan jinallapuni.
^ párr. 5 Jehová Diospaj tʼaqasqa nazareosqa, alcoholta mana ujyajchu kanku, nitaj chujchankutapis kʼutuchikojchu kanku. Wakenqa, uj tiempollata nazareos kaj kanku, chaywanpis Samuel, Sansón, Juan Bautista ima, wañunankukama nazareos karqanku.
^ párr. 9 Dioswan tinkukuna toldoqa, chhoqo, maderamanta tablaswan sayachisqa karqa. Chaywanpis sumaj materialwan ruwasqa karqa: uywaspa qarasninwan, kʼacha bordasqa telaswan, qolqewan, qoriwan lluchʼisqa maderaswan ima. Chay yupaychana toldotaj uj chhoqo patiopi kasharqa, chaypitaj qʼolachinapaj uj kʼacha altar karqa. Chantapis tiemponmanqa, toldoj ladosninpi sacerdotespaj cuartos ruwakullarqataj, Samuelpis ichá ujnin cuartopi tiyakorqa.
^ párr. 12 Bibliaqa qʼolachiykunamanta iskay imasta sutʼinchan. Qallarinapaj Diospa Leynenqa sutʼita willaj sacerdotes qʼolachiykunamanta imaswanchus qhepakunankuta (Deu. 18:3). Sajra sacerdotestaj, mana Ley nisqanman jinachu ruwasharqanku. Imaraykuchus kamachisninkuwan, tʼimpushaj mankamanta aswan sumajnin kaj aychasta uj trinchewan orqhochej kanku. Chantapis runas jaywanasninkuta apajtinku, sacerdotesqa, manaraj aychaj wiranta Jehovapaj qʼolachishajtinku, kamachisninkuwan aychata mañachej kanku (Lev. 3:3-5; 1 Sam. 2:13-17).


text:
Fritz Pregl
Fritz Pregl (* 3 ñiqin tarpuy killapi 1869 watapi paqarisqa Ljubljana llaqtapi - † 13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1930 watapi wañusqa Graz llaqtapi); Awstiriya mama llaqtap huk Hampikamayuq wan Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1923 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: Fritz Pregl, Mama: .
Warmi:
Alma mater: Graz Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fritz Pregl.


text:
Sin categoría
Mapa del Sitio
- Azuay Markapi
- Ishkay chapakkunami chukririshka paykunapa llankayta paktachikushpa.
- Mamallaktapa Chapakkuna yanapanmi kay urku nina rupaykunapi kay Azuay markapi.
- Cuenca kitypi Operativo Hermes llankaywan chikanyachishkami tantanakuy llakichik runakunata.
- Antinarcóticos llankaymanta chapakkuna hapishkami kimsa shiraykuna hatukta.
- Chapakkuna tantanakushpa allí yuyarikunmi allí llankayta charinapak Correa Mashi Mamallaktata pushak Cuenca kityman rinapak
- 150 kilos de cocaína shiraykunata hapishkami rikurayay ruraykunawan La Paz, llankaywan Cuenca kitypi
- 200 wambra musukunata kishpichishkami shuk kushikuna wasimanta, Cuenca kitypi.
- Ayllullaktakuna ña charinmi mamallaktapa chapakta llaki pachakunapi.
- Cuenca llaktapi, Chapakkunaka influenza unkuyta chimpapuranpi yanaparikun
- Pi suburbio pak Guayaquil llaktapi mamallaktapak chapak detiene ta ishkay sujetos pi ushana pak 600 jawapikuna wan shiray.
- 24 saylla manarak paktakpimi Dinased llankaymanta hapishka runakunata huchachishkami shuk runa wañuymanta.
- Mushuk pushak chapakkuna sinchiyachinkami kasilla kawsaypak Azuay Markapi.
- Chapakkunata pushak chapimi kashka kay "kallari tantanakuypi, Suboficiales shinallatak Sargentos" chapakkuna Cuenca kitypi.
- 10 saylla mashkaypimi, GOE llankaymanta hapishka shuk runapak aychata Cuenca llakta yaku purinapi.
- Azuay markapi, 900 rikurayay ruraykuna wakaychinkami kasilla kawsaypak.
- Chunka chinikupimi hapishka shuk runata paymi shuwashka shuk aylluta
- Azuay markamanta chapakkuna yachashkami ama warmita llakichinapak.
- Chapakkuna hapishkami shiraykuna hatukta yachana wasi kuchullapi.
- UPMA llankaymanta kutin hapishkami sacha uywakuna shinallatak yuratapash.
- Umachinkachikta Chapakkuna Cuenca llaktapi uchilla rurana wasita wakllichin
- Cerrojo llankaywan: hapishka ishkay kuyukkuna shinallatak chikan chikan imaykunatapash Terminal Terrestre llankay wasipi.
- Chapakkuna yanapashka Kuri mashkaypi llakitukushkata.
- Azuay Guayas Markakunapi Chapakkuna kutin hapishkami tráiler hatun antawa shinallatak llika antanikik shuwashkata.
- Rikurayay harkaywan wishkachishkami hatuna wasikunata, kichushkami machana yakuta Cuenca Kitypi.
- Chapakkuna hapishkami warmita yanka kullikita charikukta Cuenca kity hatuna wasikunapi.
- Allichina wasi eléctricos shinallatak kuyukkunapash riksinallakuna, ñami charin rikushpa katinapak.
- Ashakama wishkachishkami pishka runakunata, llaki wañuymanta Cuenca kitypi.
- Chapakkunapak rikurayay ruraykunapi, hapishkami riksinalla runata, Azuay Markapi wañuykunamanta.
- Chapakkuna paktachishkami “Cerrojo” shutiwan rikurayay ruraykunata Azuay Markapak kitykunapi.
- Llaktapi Chapakkuna shuk kipi aparik antawata illapawan manchachishpa shuwashkata katihapin.
- Mamallaktapak chapak kutin rikurayay ruraykunata ruranmi “Cerrojos”, shutiwan Cuenca Kitypi.
- Machana yakuta upiashpami, hatun llaki wañuy tiyashka Cuenca Kitypi.
- 48 hapishkakuna shinallatak 10 hatuna wasikuna wishkashka Intendencia de Policía llankay mashiwan rikurayay ruraykunapi.
- Kimsa tantanakuy shuwakkunata chikanyachishkami, shinallatak apuk pushakkunaman kushka.
- Ashtawan sinchiyachinka allí kawsaypak chakiwan haytakkunapak.
- Wawakuna kushikushkami Aeropolicial antankapi purishpa.
- Chapakkuna harkashkami ama hatuchun machana yakuta, yachana wasi kuchullapi.
- Chapak kutin hapishka kay wata 60 antawakuna shuwashkata.
- Dinased tantanakuyka wañuchikshina runatami Ponce Enríquez llaktapi hapin
- Azuay Markapi llankay wanachik rikuchinmi huchayukta “Los Quevedeños” shutiyuk runakunata
- GIR Llankak kamakpi chapakkunaka manchay shinallatak aknina mana tiyanchu
- Umachinkachikta mashka Chapakkuna mana iñik 63.000 dólares pankata tarishka
- Azuay Markapi llakichik runakunaka ña charirkami huchayukunata.
- Cuenca llaktapimi: chapakka chikanyachin tantanakuy llakichikunata.
- Chinkarishka ayllukuna mashkana shuk niki yachaymi kallarin
Deja una Respuesta
Tendencia
-
Dist. Metr. Guayaquil2 días año
En la vía la Puntilla Samborondón en operativos de control vehicular la Policía incauta dos armas de fuego
-
Comunicamos5 días año
Agentes de la Policía judicial y del eje preventivo descubren en la Kennedy Norte deshuazadero de vehículos
-
Dist. Metr. Guayaquil3 semanas año
En Durán la Policía rescata a una ciudadana que permaneció secuestrada durante dos meses y detienen a su verdugo
-
Comunicamos2 semanas año
En Quito, se inauguró el «Segundo Curso Avanzado de Operaciones Tácticas» , dirigido a los cadetes de la LXXXII promoción


text:
Alexander Graham Bell
Alexander Graham Bell sutiyuq runaqa (3 ñiqin pawqar waray killapi 1849 paqarisqa Edinburgh llaqtapi - 2 ñiqin chakra yapuy killapi 1922 watapi wañusqa Beinn Bhreagh llaqtapi, Kanadapi) huk Iskusya mama llaqtayuq rimaymanta, pachaykamaymantapas yachaqsi, rimay allinchina kamayuqsi, musikuqsi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi New York llaqtapi AT&T nisqa karu rimay ruruchinap kamaqninsi.
Taytan: Alexander Melville Bell; Maman: Eliza Grace.
Warmi: Mabel Hubbard (1857-1923).
Kayipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Alexander Graham Bell.


text:
1Josafat wañuptenga pamparan unay awiluncuna pamparaycashan Davidpa siudäninman. Chaura ruquin mandäga caran wamran Joram.
2Josafatpa wamrancuna Jorampa wauguincuna caran: Azarías, Jehiel, Zacarías, Micael, Sefatías. Paycunaga llapanpis caran Judäpa raynin Josafatpa wamrancunallami.
3Paycunataga papänin raquiparan goripita guellaypita cösacunata aypallatami y cuestajcunatapis. Judá nasyuncho caycajtaga intërunpa curalasha siudäcunatapis raquiparan. Ruquin ray cananpämi ichanga churaran Joramta mayur wamran captin.
4Joramga papäninpa ruquin ray carnaga llapan wauguincunata sabliwan wañuchichiran. Israelpa mandajnincunatapis waquintaga wañuchichiran.
5Joram ray cayta gallaycushan öra caycaran quimsa chunca ishcaynin (32) watayoj. Jerusalenchöga ray caran pusaj wata.
6Israelpa raynincuna mana allita rurashanno, Acabpita mirajcuna rurashannölla llapantapis ruraran. Jorampaga warminpis caran Acabpita mirar aywajmi. Joramga Tayta Diostapis mana wiyacuranchu.
7Chaypis Judätaga Tayta Dios manami illgächiyta munaranchu unay sirbejnin Davidta aunishanta yarpar. Davidtami niran: «Gampa famillyayquega achicyaj pachata ricar mana pishiypami ray caycanga.»
8Joram ray caycaptin Edom runacunaga Judá nasyunpa contran jatarir munaynincho caycashanpita rayninta shuyni churacarcäriran.
9Chaura Joramga aywaran capitannincunawan, pillyapaj carrëtancunawan. Ichanga Edom runacuna curalapaycäriran. Chaura Joramga suldäruncunawanmi chacaypa curalarpaycaj Edom runacunapa chaupinpa päsar gueshpir aywacuran.
10Chaypita pachami Edom runacunaga canancama Judäcunapita shuyniyaran. Chay wichanmi shuyniyaran Libna siudäpis. Joramga unay caj awiluncuna rispitashan Tayta Diosta gongaycuranna.
11Joramga Judá nasyun jircacunacho ïdulucunapaj capillacunata rurachiran. Chaynöpami Jerusalencho tiyajcunataga mana allita rurachiran Tayta Dios ricaptin. Judá runacunaga Tayta Diosta mana cäsurannachu.
12Chay wichan Joramga cartata chasquiran profëta Elías cayno nir apachishanta: «Unay caj awiluyqui Davidpa Tayta Diosninmi nishunqui: ‹Gamga manami rurashcanquichu papäniqui Josafat rurashanno ni Asa rurashannöpis.
13Chaypa ruquenga Israelpa raynincuna rurashantanami yachacushcanqui. Gammi juchayoj caycanqui Jerusalencho, intëru Judächo tiyaj runacunata llutanta rurar yachachishayquipita, Acabpa famillyancuna Tayta Diospaj mana alli cashanno cananpaj. Jinachöpis wauguiquicunataga gampita mas alli caycajtami wañuchishcanqui.
14Chaypitami Tayta Diosga fiyupa castigashunquipaj. Castïgu chayanga nasyunniquiman, warmiquicunaman, wamrayquicunaman, chacrayquicunamanpis.
15Gamtaga castigashunquipaj tucuy-niraj fiyu gueshyawan. Pacha nanaywan gueshyaycaptillayquimi aguilliquipis llojshicaramongapaj.› »
16Tayta Diosga camacächiran Filistea runacuna, Arabia runacuna Joramta fiyupa chiquicurcunanpaj. Arabia runacunaga tiyaran Etiopía runacunapa lädunpa.
17Chiquicurcushpan aywarmi Judá nasyunman yaycuran. Raypa palasyuncho tarishan cajtaga ima-aycatapis apacuran. Chayno apacuran llapan wamrancunatawan warmicunatapis. Jorampa shullca caj wamran Joacazllami quëdaran.
18Chaypita Tayta Diosga Joramta castigaran mana allchacaj pacha nanay gueshyawan.
19Ishcay wata chaynölla gueshyaycaptin aguillincunapis llojshicaramuran. Fiyupa nanaywan ataycashallancho wañuran. Wañuptinpis marca-masincunaga manami ima ninallatapis ratachiranchu wañoj raycunapaj ruranyashannöga.
20Ray cayta gallaycushan öra Joramga caycaran quimsa chunca ishcaynin (32) watayoj. Jerusalencho pusaj watami ray caran. Wañuptin manami pipis llaquirannachu. Davidpa siudäninman pampaycuran. Ichanga manami raycuna pamparänan cajmanchu pamparan.


text:
1Roboam aywaran Shequem siudäman. Israelcunapis aywaran Roboamta ray churananpaj.
2Chayta mayar Nabatpa wamran Jeroboamga Egiptupita cutiran. Salomonpita gueshpircurmi Egiptucho tiyaycasha caran.
3Gayachiptin Jeroboamga llapan Israelcunawan aywaran Roboamwan parlaj. Paycuna niran:
4«Papäniquega fiyupami ñacachimasha. Gamga amana ñacachimaynachu ari. Aruycunawan ama ñitichimaynachu. Mana ñacachimaptiquega allimi sirbishayqui.»
5Chaura Roboamga niran: «Cananpita quimsa junajta cutimunqui-llapa.» Chayno niptin runacunaga aywacuran.
6Chaypitana ray Roboamga papänin Salomón cawaycaptinraj sirbej mayurcunata tapucuran: «¿Imatataj willapämanqui chay runacunata ninäpaj?» nir.
7Chaura paycunaga willaparan: «Gam chay runacunata yanapaptiqui, alli shimillayquipa imatapis niptiqui paycunaga imaycamapis allimi sirbishunquipaj.»
8Roboamga mayur auquincuna willapashanta mana wiyacuranchu. Chaypa ruquenga paywan iwal wiñaj sirbintin mösucunataraj tapucuran.
9Tapucushpan niran: «¿Imatataj gamcuna willapämanqui chay runacunata ninäpaj? Paycunaga munaycan papänë ñacachishannöga manana ñacachinätami.»
10Paywan iwal wiñaj mösucunaga niran: « ‹Papäniqui ñacachimashanpita jamachimay› nej runacunataga ninqui: ‹Papänë fiyu casha captenga, nogaga mas fiyurämi cashaj.
11Papänë ñacachisha-cashuptiqui nogaga mas fiyuparämi ñacachishayqui. Pay läsuwan astisha-cashuptiqui nogaga fyërru puntayoj runsalwanrämi astishayqui› nir.»
12Jitapashan diya chayamuptinna Jeroboam cutiran llapan runacunawan ray Roboam cajman.
13Chaura rayga auquincuna willapashanta mana wiyacuypa fiyu shiminpa niran.
14Mösucuna willapashannöllami niran: «Papänë ñacachisha-cashuptiqui nogaga masrämi ñacachishayqui. Papänë läsuwan astisha-cashuptiqui nogaga fyërru puntayoj runsalwanrämi astishayqui» nir.
15Rayga runacuna ruwacushanta mana cäsuranchu. Tayta Diosnami chayno cananpaj camacächiran. Chayno ruraptinrämi cumliran Silo siudäpita shamoj Ahiaswan Tayta Dios willacachishan. Nabotpa wamran Jeroboamtami auniran waquin caj Israelcunata mandananpaj.
16Llapan Israelcuna ruwacushanta ray mana auniptin paycunapis niran: «Davidtaga ¿imaycamataj rispitaycäshun? Payga manami famillyanchïpischu. ¡Davidpa wamranga famillyancunata mandacuchun! ¡Israel cajcunaga marcanchïman-cama cuticushun!» Chayno nir jinan öra llapan Israelcuna wasinman-cama aywacuran.
17Chaypis Roboamga Judá particho tiyaj Israelcunata jinallami mandaycaran.
18Chaypita Roboamga Israelcunata aruchinanpaj cacharan capuralnin Adoramta. Chaura llapan Israelcunaga sajmaycällar wañuycachiran. Chaymi ray Roboamga jinan öra carrëtanman wicharcur Jerusalenman gueshpir aywacuran.
19Chaynöpanami Israel cajcunaga Davidpa famillyancunawanga contra ricacuran. Canancamapis contran caycan.


text:
Huriyu iñiy
Huriyu iñiy icha Mushiyuyay nisqaqa huriyukunap, israyil runa llaqtap iñiyninmi.
Hudyukunaqa huklla apuyayapi iñinmi.
Huriyu iñiymantaqa iwriyu simipi qillqasqa Tanah [תנ"ך] (rakikuna: Tura [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna"), Talmud [תלמוד] "yachachiy" nisqa liwrukunam willakun. Kaymi huriyukunap huk hatun ñawpa iñiq runankuna:
- Awraham
- Isaak
- Jakub ("Challi"; Israyil, "Dyuswan maqanakuq"), hudyukunap ñawpa yayan
- Moshe (Moises), Israyil runallaqtata Ihiptumanta pusaq, payninta Dyusqa chunkantinta kamachirqan Sinay urqupi
- hukkunapas
Hudyukunap willka qillqankunaqa kristuqatiqkunap Apuyaya Siminnpi Ñawpa Rimanakuymi.


text:
Gustavo Díaz Ordaz
Gustavo Díaz Ordaz Bolaños sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin pawqar waray killapi 1911 watapi paqarisqa Serdán llaqtapi – † 15 ñiqin anta situwa killapi 1979 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi) mishikunapas taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1964 watamanta 1970 watakama Mishiku mama llaqta Umalliq.
1942 watamanta 1945 watakama Puebla suyu Kamachiq runa.
Tayta: Ramón Díaz Ordaz Redonet; Mama: Sabina Bolaños Cacho de Díaz Ordaz.
Warmikuna: Guadalupe Borja
Churinkuna:
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gustavo Díaz Ordaz.


text:
Jean Harlow
Harlean Harlow Carpenter, sutiyuq warmiqa, icha Jean Harlow ( 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1911 watapi paqarisqa Kansas llaqtapi - 7 ñiqin inti raymi killapi 1937 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Taytanː Mont Clair Carpenter, Mamanː Jean Poe Harlow.
Qusankuna: Charles McGrew (1927-1929) / Paul Bern (1932) / Harold Rosson (1933-1934).
PilikulakunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jean Harlow.
- IMDb


text:
Quechua Alliance 2020
Willakuykuna apachikamunapaq: 2020 watamanta noviembre killa 14 punchawkamalla
Versión en Español y en Inglés también disponible
Virtual allichay: Sábado, 2020 diciembre killa 5 punchawpi.
Willakuykuna apachikamunapaq: 2020 watamanta noviembre killa 14 punchawkamalla
Hatun Quechua Alliance 2020 Quñunakuyqa parlarinapaqmi Quechua runasimi kuyaqkunawan, rimaqkunwan, wiraqochakunawan, hatun yachaywasikunapi yachakuqkunawan yachachiqkunawan ima, chaynallataq yachayninchikkunamanta rimarinapaq kay Estados Unidos hatun llaqtapi. Covid-19 raykum, ruwachkaniku virtual quñunakuyta ruwayninkuta, llamkayninkuta riqsichiyta atinankupaq.
Kay qayakuy yachachiqkuna, llaqtakunapi wiraqochakuna, yachaqkuna, ima hamutasqankunata apachimunankupaq kay Hatun Quechua Alliance 2020 Quñunakuypaq. Kaykunam kanman ima ruranapas, rimariy, parlariy, huk huklla utaq achkarunakunawan. Sapa hamutasqa ruraymi kanqa 15 minutusllapaq, munaspa Quechuapi, Españolpi, utaq Inglespipas. Puntarinqam llapa runata llamkachiq hamutay.
Apachimuychik hamutay llamkaykuna imata PDF rapipi, sutiyuqta, uchuy risqichiyniyuq qellyaywan 200-250 simikunawan kayman https://forms.gle/f3LWBQ4wAUaRE47r9 Ama hina kaspa, correo apchimunaykipi asunto nisqanpi, “Propuesta” qellqanayki; chaynallataq lliw ruwaqmasiykikunapa sutinkunatawan qellqamunayki, llaqtaykipa sutinta, organizacionnikipa sutinta. 2020 Noviembre 14 kamallam apachimunayki kayta. Kaymanta willachikamuyta apachikamusaqku noviembre iskaychunkallapi.
Kay riqsiykunamanta parlarinkiman:
- Quechua simi yachachinapaq ruwaykuna
- Yachachiyta purichinapaq: pukllaykuna ruwaykuna ima
- Internet ruwana: apps, redes sociales.
- Quechuapi willariynin (takiykuna, qawanapaq, tusuykuna astawanpas ima)
- EEUUpi ayllu llamk’aywan tupanakuykunata
- Quechua kawsay hamutaykuna jatunyarichinapaq
- Quechua yachaypa ukhunchaynin
- Quechua Simi kamayuq
- ONU mama wasipi ayllu simikuna apaykachakusqanmanta
Ñawpaq watapi kayta riqsichirqaku:
- Quechuapi pacha simikunamanta yupanapaq
- Quechua yachachiypi pukllaykuna apaykachakusqanta
- Wayra simikunapi Quechua simi apaykachakusqanta
- Musuq maytukuna qinallataq musuq simi maytu riqsichikuy
- Quechua willaymantapacha riqsichikuynin
- “Qillqay” musuq llamk’ay thatkisqanmanta
- Rap Kunan watakunapi Quechua simi takiykunapas apaykachakusqanta
- Simi kamayuq ukupi Quechua simiwan llamkakusqata
- EEUU qapiyninmantapacha quechuapa kawsaynin simin, ruwaynin, wakichiynin ima qatunyachispa
Ima tapuykuy kaptinqa, ama hina kaspa, qillqarimuychik Erica Villanueva-Bautistaman: ericavib @ sas.upenn.edu


text:
Wayana distritu
Wayana distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Huayana) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Wayana llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna: Suras mayu (Río Soras)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Antawaylla antanka pampa
- José María Arguedas
- Pachachaka mayu
- Paqucha
- Suntur (mawk'a llaqta)
- Waywaka (mawk'a llaqta)


text:
Jeff Bridges
Jeffrey Leon Bridges sutiyuq runaqa, icha Jeff Bridges (4 ñiqin qhapaq raymi killapi 1949 watapi paqarisqa Los Angeles llaqtapi - ) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay aranway pukllaq runam.
Taytan: Lloyd Bridges; Maman: Dorothy.
Warmi: Sara Geston (1977-)
Churinkuna: (3) Isabelle Annie (1981), Jessica Lily "Jessie" (1983) wan Hayley Roselouise (1985).
Alma mater: HB Studio.
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Oskar Suñay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mejor actor
- 2009 Crazy Heart
- Óscar Honorífico
- 2001 Premio a la Trayectoria Profesional
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuyu walltay
- Jane Fonda
- Paul Newman
- Barbra Streisand
- Debra Winger
- Daryl Hannah
- Dustin Hoffman
- Sydney Pollack
- Mia Farrow
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jeff Bridges.
- IMDb Robert Redford
- Ufisyal Web Site


text:
Querecotillo distritu
Querecotillo distritu (kastilla simipi: Distrito de Querecotillo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Piwra suyupi, Sullana pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Querecotillo llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 21 ñiqin inti raymi killapi 1825 watapi, Simón Bolívar Qispichiq nisqa.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Hallka k'iti kanchar: 270,08 km2
RunakunaLlamk'apuy
24 038 runakuna
Distritupi paqarisqa runakunaLlamk'apuy
KurakakunaLlamk'apuy
- 2011-2014: Jorge Carlos Irazábal Alamo, Movimiento de Desarrollo Local .[1]
- 2007-2010: Santos Ramón Silupu Ruiz.


text:
Jonas Gahr Støre
Jonas Gahr Støre ( * 25 ñiqin chakra yapuy killapi 1960 watapi paqarisqa Oslo llaqtapi - ). Nurwiga mama llaqta pulitiku wan Hawa Ministru.
2005 watamanta ñawpaq kuti Nurwigapa Hawa Ministrunin karqan.
Tayta: Ulf Jonas Støre; Mama: Unni Gahr
Ñawpaq warmi: Marit Slagsvold
Churinkuna: 3
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jonas Gahr Støre.


text:
Ukrus pruwinsya
Ukrus pruwinsya (aymara simipi: Ukrus jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Ocros) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk pruwinsyam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 19 ñiqin inti raymi killapi 1990 watapi, Alan García Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqta pusay rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]


text:
K'uchumuyla munisipyu
K'uchumuyla munisipyu icha Villa Gualberto Villarroel munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Cuchumuela / Municipio de Villa Gualberto Villarroel) nisqaqa pichqa ñiqin munisipyu Punata pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Qhipa runayupayman jina tiyapun 1.708 runakunan. Uma llaqtanqa K'uchumuyla llaqtam.
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk kantunmi kan: K'uchumuela kantun.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
K'uchumuyla munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Tsai Ing-wen
Tsai Ing-wen (Chinu simipi: 蔡英文, macchu chinu simipi: 蔡英文, pinyin: Cài Yīngwén)) sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1956 paqarisqa Chunwa Republikapi - ). Chunwa Republika mama llaqtap allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
2016 watamanta ñawpaq kuti Presidente de la República China.
Tayta: Tsai Chieh-sheng; Mama: Chang Chin-fong.
Ñawpaq warmi: ; Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Tsai Ing-wen.
- President Tsai, Office of the President, Taiwan


text:
Tukuy sapsipaq hallch'akuna
Wikibookspa tukuy hallch'ankunamanta ch'allisqa rikuy. Rikuyniykitaqa k'ullkuchaytam atinki hallch'a layata, ruraqpa sutinta (uchuy icha hatun sanampakunata musyaq) icha chayachisqa p'anqata (uchuy icha hatun sanampakunata musyaq) akllaspa.
- 22:54 29 nuw 2007 AlimanRuna rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa Plantilla:Delete nisqa p'anqatam qullun (Samiqnin karqan kay hinam: '#REDIRECT Plantilla:Champay' (huklla ruraqnin: 'AlimanRuna'))
- 15:15 18 ukt 2007 AlimanRuna rimanakuy llamk'apusqakuna churkusqa Rikcha:Wiki-logo-Ñ-manan background-wan.png ({{GFDL}} )
- 15:09 18 ukt 2007 AlimanRuna rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Wikibooks:Portal de la comunidad-manta Wikiliwrukuna:Ayllupaq p'anqa-man
- 15:08 18 ukt 2007 AlimanRuna rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Wikibooks:Kamachiq-manta Wikiliwrukuna:Kamachiq-man
- 18:03 16 sit 2007 AlimanRuna rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Plantilla:Delete-manta Plantilla:Champay-man
- 17:34 16 sit 2007 AlimanRuna rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Ruraq rimanakuy:AlimanRuna/Napaykuy-manta Usuario Discusión:AlimanRuna-man
- 17:27 16 sit 2007 AlimanRuna rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq rakiquna kamarisqañam


text:
Cesar Humberto Cotacachi Velásquez
Cesar Humberto Cotacachi Velásquez sutiyuq runaqa (1972 watapi paqarisqa Utawalu llaqtapi, Impapura markapi, Ikwadurpi) huk Ikwadur mama llaqtayuq kichwa rimaq kawsay pacha yachaqmi, karu puriy ruraykamachiqmi, takiqpas runam.
Kawsay pacha yachaytaqa Kitu llaqtapim Kitupi San Francisco Yachay Sunturpi, Ikwadur Kathuliku Yachay Sunturpipas yachakurqan.
Kristiyanu kusituypitaqmi takin. 23 ñiqin tarpuy killapi 2009 watapi p'unchawmantapacha Ikwayurpa chincha urqunkunapi karu puriy kamachiqmi kachkan.