text:
Taiyuan
Tayyuwan (Taiyuan, Kastilla simipi) ( chun simipi: 太原, phinyimpi: Tàiyuán, machu: Jinyang), Chunwa llaqtap, Shanxi pruwinsya uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna:
- Qutakuna:
Llaqta pusana rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
suqta (6) listritukuna, huk(1) munisipyu-llaqta wan kimsa(3) kunyayukuna:
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Taiyuan.
- Taiyuan (inlish simipi)


c: text/html

text:
Marina Silva
Maria Osmarina Marina Silva Vaz de Lima sutiyuq warmiqa (* 8 ñiqin hatun puquy killapi 1958 watapi paqarisqa Rio Branco llaqtapi - ), huk Brasil mama llaqtaq yachaychiq wan pulitiku qarqan.
2003 watamanta 2008 watakama ñawpaq kuti Brasilpa Ministrunin karqan.
Tayta: Pedro Augusto; Mama: María Augusta
Ñawpaq runa: Fabio Vaz de Lima.
Churinkuna: .
Yachaywasi: Alma mater: Aqri Fidiral Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Marina Silva.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alci Acosta
Alcibiades Alfonso Acosta Cervantes sutiyuq runaqa, icha Alci Acosta (* 5 ñiqin ayamarq'a killapi 1938 watapi paqarisqa Soledad llaqtapi - ), huk Kulumbya mama llaqtayuq takiqsi, takichaq qarqan.
Taytan: Acosta . Mama: Cervantes.
Churinkunaː Checo Acosta.
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Álbumkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kompilasyunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alci Acosta.


text:
Magaly Solier
Magaly Solier Romero sutiyuqqa (11 ñiqin inti raymi killapi 1986 watapi paqarisqa Wanta llaqtapi, Ayakuchu suyupi) huk piruwanu aranway pukllaq warmim, takiqpas.
Magalyqa Palmayuq llaqtapi (Wanta distritupi, Wanta pruwinsyapi) wiñarqan. Chunka watayuq kaspas Lima llaqtata rirqan chaypi qhapaq runap wasinpi llamk'ananpaq. Aslla p'unchawmantataqsi anchata llakisqa Palmayuqman kutimurqan. Chaymantataqsi Wantapi yachay wasiman rirqan. 2006 watapi Wanta llaqtapi hatun plasapi mikhunata qhatuchkaptin, Claudia Llosa sutiyuq kuyu walltay pusaqsi pilikulapi pukllanapaq mink'achirqan. Chaymanta Claudiap Madeinusa sutiyuq pilikulanpim pukllarqan.
Mancharisqa Ñuñu (La teta asustada) sutiyuq pilikulapim Fausta sutiyuq warmita pukllarqan, 2009 watapi Berlin llaqtapi Quri Ukumari Suñayta (Goldener Bär) chaskispa.
Magalyqa takinmi, takikunatapas kamarin, lliwninmanta aswan qhichwa simipi, hukkunatataq kastilla simipim. Ñawpaq diskunqa Warmi sutiyuqmi.
DiskunkunaLlamk'apuy
- 2009: Warmi
- 2015: Coca Quintucha
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Magaly Solier: “Allpaqa kawsayniymi” (Jorge Alejandro Vargas Pradowan rimanakuspa), Noqanchis – lliwpaq revistanchis, Yupay 03/ Wata 02 / Qosqo 2012, p. 12–13.
- “Qichwatam riki yachanayki, Roberto”. Magaly Solier, Sociedad Bíblica Peruana nisqap wasinpi, Santa Beatriz, Lima llaqtapi, Roberto Miranda (SBP-pa umalliqnin), Ricardo Cahuana, Germán Zañudo (Chuya Qillqa t'ikraqkuna) imawan rimanakuspa
- Citaray, Jayna (Qayna), Ripu Ripusaqmi, Para Para, Magaly Solierpa takisqan, youtube nisqapi
- Quri Ukumari Suñay (Berlin, Alimanya, 2009 watapi): Magaly Solier riman takinpas qhichwa simipi (youtube)


text:
2
1 Chayraykumi manara munashkanichu kankunata pasyak rinata mana ali kawsahushkaykichimanta pinkachishpayni mana kutikashka llakirinaykichipa. 2 Ñuka kankunata pinkachishkaynimanta llakiywa kashpaykichika ¿pitaya ashwan ñukata kushillayachiwanka? Kankunallami atipankichi kushillayachiwanata. Chayraykumi mana munanichu pinkachinata kankunata.
3 Chayrayku shuk kartaynita killkarkani kankunarayku manara kankunama rishpayni mana alita kawsahushkaykichita alichanaykichipa. Rishpayni mana munanichu llakirik rinaynita. Ashwan kankunami kushillayachiwanaykichi tiyan. Yachani kushilla kashpayni kankunapas kushilla kanaykichita. 4 Chay kartaynita killkahushpayni yapa yuyarishpa llakiywa kahushpayni wakarkani. Chasna kashpanpas mana killkarkanichu llakirinaykichipa, ashwan killkarkanimi yachanaykichipa maytukuytami kankunata yuyahuni.
Pablo riman chay millaypata rurak runata llakichinankunapa
5 Killkarkani chay mana alita rurak wawkinchi tukuy ñukanchikunata pinkachishkanta. Chasna millaypata rurashpan mana ñukallatachu pinkachiwashka, ashwan tukuy kankunatapas pinkachishkami. Mana tukuy kashpanpas shuk shukkunatami pinkachishka. 6 Kankuna tantarishkaykichipi pay millaypata rurashkanmanta rimarkankichi, manana kankunawa tantarinanpa. Chasna ña payta kastigashkankichi. Chaylla kachun. 7 Kunanka payta llakichishpaykichi yanapaychi alita kawsananpa. Mana chasna rurashpaykichika shunkun yapa llakiywa kipuruyashpan wañunayanka. 8 Chayrayku kankunata mushumanta rimani tukuy shunkumanta pacha payta yuyashpaykichi yanapaychi. 9 Puntiru kankunarayku killkarkani yachanaynipa, alitachu manachu yachachishkaynita kasuhunkichi nishpa. 10 Chay runapa millaypata rurashkanta manana yuyarishpaykichika ñukapas manami yuyarishanachu. Shuk kankunamanta ima millaypata rurashpanka ñuka llakichinayni kashpanka tukuy kankunata yuyashpayni payta Kristupa rikushkanpi llakichini. 11 Chasna llakichinanchi tiyan runa masinchita supaykunapa apun Satanaska mana ñukanchita winsinanpa. Yachanchi imashnami payka munan urmachinata ñukanchita.
Pablo Troas llaktapi paktashpan llakirin
12 Troas llaktapi paktashpayni chay suma ali shimita Kristu ñukanchita kishpichinanmanta yachachinaynipa, suma yachachina karka, Yaya Dios runakunapa shunkunkunata llankarka alita uyawanankunapa. 13 Chasna kashpanpas mana kushillachu karkani, wawkinchi Titota mana tarishkaynirayku. Chayrayku rishara nishpayni paykunamanta Masedonia allpapi llaktakunama rirkani.
Jesukristuta kirikkuna supayta winsinahun
14 Yaya Diosta agradesishunchi, ñukanchita yanapashkanrayku Kristuta kirishpa kawsananchipa. Shuk tukuyta winsik apu runankunata marchachikshina Kristu ñukanchita purichin kushikushpa payta katinanchipa. Tukuy runakuna ñukanchita rikunahun manana supayta kasunanchita. Chasna kashpanchimi tukuy parti runakuna shuk mishkihlla asnak perfumita muktikshina asirtankakuna pimi Yaya Dioska. 15 Kristu ñukanchikunapi kashpan ñukanchita yanapan Yaya Diosta kushichishpa payrayku shuk ali mishkihlla asnakshina kananchipa. Chasna ali mishkihlla asnak perfumishina kanchi uchankunamanta llakichirishka runakunarayku, uchankunamanta mana llakichirishka runakunaraykupas. 16 Chay mana kirik runakunaraykuka chay mishkihlla asnakka wañuypata asnakshinami kan. Kristuta kirikkunaraykuka suma wiñaypa kawsayta kuk mishkihlla asnahukshinami kanchi. Nima maykan atipanchu chasna mishkihlla asnakshina kanata, Yaya Diospa yachayninllawami atipanchi chasna kanata. 17 Ñukanchika mana kanchichu imashnami shukkunaka kanahun. Manami yachachinchichu Yaya Diospa shiminta yachachishkanchimanta kullkita apinanchipa, imashnami shukkunaka ruranahun. Ashwan Yaya Dios ñukanchita kachashkanraykumi mana llullachishpa paypa rikushkanpi yachachinchi, Kristupa kamachishkan runakuna kashpanchi.


text:
Chiruki
Chiruki icha Tsalaki (kikinpa siminpi: Tsalagi, inlish simipi: Cherokee) nisqa runakunaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi (Oklahoma, North Carolina suyukunapi) kawsaq indihina runa llaqtam, tsalaki simita rimaq, 300.000-manta aswan runam. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtamansi kapurqan.
1838 watapis Waqaysapa Ñan (Trail of Tears, Nu na da ul tsun yi) nisqapi Hukllachasqa Amirika Suyukunap kamachinan Chiruki runakunata (wakin Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakuna hinas) Georgia, North Carolina suyukunapi kaq mama llaqtankunamanta Indyu Suyumansi (Indian Territory, kunan Oklahoma suyu) ayqichirqan. 15.000 ayqichisqa Chiruki runakunamantaqa 4.000 runachá wañurqan. Indyu Suyupi Chirukikunap uma llaqtanqa Tahlequah llaqtas tukurqan. Waranqachá Chiruki runa ayqikuspa North Carolina suyupi kaq Hatun Phuyusapa Urqukunapis (Great Smoky Mountains) kakurqan, kunan p'unchawkama.
1887 watapi General Allotment Act nisqawan indhina runallaqtap allpankunaqa - Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakunap tukuy allpankuna - akuna runakunamansi rakinachisqas karqan, ñawpaqta indhina runakunamansi, qhipaqtataq, 1889 watamantapacha - mistikunamanpas. Chaywan lliwmanta aswan allpakunas mana indihinamansi qusqa karqan. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtap pusaqninkunaqa kikinpa suyunta Sequoyah sutiyuq kamariytas munarqan, ichataq HAS kamachina manas saqillarqanchu, 1907 Oklahoma suyuta kamarichispa. Chaypacha Chiruki runakunap kikinpa kamachinanta puchukarqan.
1934 watapi Indian Reorganization Act nisqawanqa kikinpa pusaqninkuna akllay hayñinta musuqmanta chaskirqan.
2000 watapiqa 97.300 Chiruki runa Oklahoma suyupis kawsarqan, 13.000 North Carolina suyupis, 9.000 Alabama suyupis, 5.600 Georgia suyupis, 5.500 Tennessee suyuis, 3.000 South Carolina suyupis. 230.000 Chiruki runaqa Chiruki Nasyun (Cherokee Nation) nisqamanmi kapuchikun (Oklahomapi Tahlequah llaqtapi tiyayniyuq), 12.000-chá chincha anti Oklahomapi Kituwah (United Keetoowah Band of Cherokee Indians) nisqaman, 13.400-taqsi North Carolina suyupi Anti Chiruki (Eastern Band of Cherokee Indians) nisqaman.


text:
Kuyuchina
Kuyuchina icha Mutur (motor) nisqaqa imatapas kuyuchinapaq llamk'anam. Huk michatam - pinchikilla, chaqllisinchi - kuyuy michamanmi t'ikran.
Huk kuyuchinakunaqa apaykachanapim, purichinapaq, hukkunataq tiyaq kuyuchinam, imatapas muyurinallapaq, huk tiyayllapi kuyunapaq - ahinataq pinchikilla hutk'unapi, kuyuchinayuq kuchupayanapi, huk llamk'anakunapi.
Kaymi huk kuyuchina layakuna:
- Wapsi kuyuchina: chaqllisinchi michata kuyuy michaman t'ikran;
- Rawray kuyuchina: chaqllisinchi michata kuyuy michaman t'ikran;
- Pinchikilla kuyuchina: pinchikilla michata kuyuy michaman t'ikran.


text:
Ecuador Wiñariy Kullkiwasika B.P (BDE) pachasami rantita harkanaka ancha mutsuriypachami kan nishpami nin, kay llakika tukuylla pachamamapi tiyak kawsayllikakunata, shinallatak kullkikamay pukuna ruranakunatapashmi waktan. Kay ukupika Wiñariy Kullkiwasika pachasami rantita harkak ima llakita pishiyachik rurayyuyaykunata kullkimañachishpa yanapankapak ancha mutsurishkami kan. Kay llankayka pachamamata kamak ruraykunata yanapachin rukupaya wamrakunapa yuyayta warmi karipa yuyaytapash uyashpa.
Kamachik pankakuna shina, BDE rurakwasika 2018 wata inti raymi killa 6 punchamanta Resolución Nro.2018-DIR-023 nishkawan 2018-2021 Llankay Ñantaka allimi nispa arininakurka. Kay Ruray Ñanpika 13 mutsuripa rurana yuyaymi tiyan, chaypuraka mushuk kullkimañachiy pukyuman yaykuykuna, shinallatak pachamamata kamayman rina.
San Pedro Mártir uchilla mayullikata hanpirichina, mushukyachina, alliyachinamanta rurayuyay. Paltaspi, Loja markapi.
Mula Corral Rurayuyay.Ambato – Tungurahua.
San Pedro Mártir uchilla mayullikata hanpirichina, mushukyachina, alliyachinamanta rurayuyay. Paltaspi, Loja markapi.
Ashatawanpash, 2019-2021 Maymutsurik Ñanmanta ishkayniki paktayka rurayuyaykunata mirachina mutsurinmi nin llaktakunata wiñariypi shinallatak pachasami rantita harkaypi pishiyachiypipash shukllapa llankakwasikuna yanapayta purichishpa.
Kunanpika BDE rurakwasika ishkay maymutsurik yuyaytami pakarichikun: Kawsaypacha Waki Kamakyuyayta shinallatak Ñirak Kamakyuyaytapash, tawkasami rurakwasikunapa yanapaywan, paykunawanpash llankanakushpapash.
Allpasamita kamak Kullkimañachiymantaka, BDE rurakwasika shuk hatun munayta paktachisha nikun Pachasamipak Waylla Wakaychita (FVC) purichik rurakwasi shina killkarichina, kay munaytaka Kawsaypacha Yaku Kamaywasiman chayachishkami kan, maykanmi FVC rurakwasipakka mamallakta pushak kan. MAAE nishkaka BDE rurakwasipak ushaykunata allichina llakikunatapash yachankapak yanapashka, kayshinashpami FVC wasimanta killkarichishka kankapak allpasami kullkimañachiykunatapash hapishpa llaktakunaman chayachinkapakpash.
BDE rurakwasika MAAE rurakwasimanta tawka ukukunawan allpasami allikay rantikay ruranakunamanta rimanakushpami llankakun. Ashtawanpash, Kullkiwasika Cooperación Técnica Alemana (GTZ) rurakwasiwan Rurakwasipura Yanapankuypa Pankawan yanapanakushpami llankan. Kay aspishka pankapak paktayka kullkimañachiy rurayuyaykunata pukunakunatapash ishkantipurarishpa wiñachinami, shinallatak ushaykunata sinchiyachina, shinallatak pachasami rantipi, hatun llakta sumak kawsaypipash rurakwasita sinchiyachina.
BDE rurakwasika Waylla Kullkiwasi tukunkapakka tukuy kamachiykunawan katiruraykunawanpash kullkimañachikkunamanta allpasami kullkikunata charinkapak mañakkunawan pakta paktami kana kan. Chayraykutakmi wakin karumanta rurakwasikunawanmi llankanakunchik ( BID, CAF; GIZ; etc.) rurayñankunata rurankapak, rurashkata rikuchikkunata pakarichinkapak. Rantikutin, BDE rurakwasika Kawsaypacha Waki Ruray Llika – BDE, 2015 watakamanlla kawsakushkata mushukyachinarakmi nishpami yuyarka, kayka ashtawan allitapacha purichiypalla rurapaylla Kawsaypacha Waki Maklluykunata Tupuk Llika (SARAS) tukunkapak nishpa.
Ancha mutsurishkami kan BDE rurakwasika COVID-19 HatunUnkuy llakikuna tiyashkamanta llaktakunapi achka llankaykuna, katuyranti mutsurikukta rikushpaka tawka kuskakunapi yanapashka (allikay,, kullkikamay, kullkimañachiy, pukuchiy, etc). Rurakwasika “Green Recovery” nishkata ruray kallarikunmi; nishun, sumak yuyaykunata pakarichinkapak, wayllayachik ruraykunata kullkimañachiyta tarinkapakpash llankashpa, mushuk llankaykunaman kullkita mañachishpapash hatun unkuy llakikunata pishiyachinkapak nishpa.
Waylla Chaninchaypi mishak Lago Agrio Rurayuyay, BDEmanta sumak yuyaymi GAD alli kawsaypacha ruraykunata chaninchanmi.


text: Ba ses bio quí mi cas del en ve je ci - mien to. Parte I. Radicales libres: generación, blancos celulares y sistemas defensivos. DRA. LAURA RUTH GUELMAN Bió lo ga, Doc to ra de la Uni ver si dad de Bue nos Ai res. Je fa de Tra ba jos Prác ti cos, 1ª Cá te dra de Far ma co lo gía, Fa cul tad de Me di ci na, UBA. Miem bro del Gru po Uni ver si ta rio de Neu rop si - co far ma co lo gía, 1ª Cá te dra de Far ma co lo gía, UBA. Pa ra guay 2155, pi so 15 (CP: 1121), Bue nos Ai res. Re su men La uni ver sa li dad del en ve je ci mien to im pli ca que su cau sa es bá si - ca men te la mis ma en to das las es pe cies. Los ra di ca les li bres han mos tra do ju gar un pa pel im por tan te en es te com ple jo pro ce so. La apa ri ción del oxí ge no ha ce 2000 mi llo nes de años y la sub si guien - te oxi ge na ción de la bios fe ra ofre ció gran des ven ta jas pe ro tam bién se tor nó pe li gro so, ya que la re duc ción com ple ta de la mo lé cu la de oxí ge no, que se lle va a ca bo den tro de la mi to con dria du ran te la fos - fo ri la ción oxi da ti va pa ra ge ne rar ade no si na tri fos fa to (ATP), ge ne ra va rios in ter me dia rios que son de ma sia do reac ti vos co mo pa ra ser bien to le ra dos por los se res vi vos. En con di cio nes pa to ló gi cas, los ra di ca les li bres (RL) pue den sur gir de la io ni za ción de la mo lé cu la de agua (H 2 O), pue den pro du cir se co mo pro duc tos de reac cio nes fi sio ló gi cas, por so brees ti mu la ción de sis te mas en zi má ti cos en dó ge nos que lo pro du cen co mo pro duc to co - la te ral o por es ca pe de elec tro nes du ran te la fos fo ri la ción oxi da ti va mi to con drial. Tí pi ca men te, exis te un equi li brio en tre la ge ne ra ción de es pe cies reac ti vas del oxí ge no (ROS) y las de fen sas an tio xi dan tes, lo cual man tie ne un con trol ho meos tá ti co so bre el es ta do oxi da ti vo ce lu lar, pe ro en con di cio nes pa to ló gi cas el da ño oxi da ti vo pue de so bre pa sar la ca pa ci dad an tio xi dan te y se ge ne ra el lla ma do es trés oxi da ti vo, el cual pue de da ñar una gran va rie dad de ma cro mo lé cu las ce lu la res. In tro duc ción El pro ce so de en ve je ci mien to re pre sen ta va rios cam bios mor fo ló gi - cos y fi sio ló gi cos que ocu rren des de la ma du rez has ta la se nes cen - cia y que vuel ven al or ga nis mo más vul ne ra ble a la en fer me dad y a la to xi ci dad. La su per vi ven cia de pen de de la ha bi li dad de un or ga - nis mo pa ra re sis tir re pe ti dos de sa fíos por par te de una gran va rie dad de to xi nas en dó ge nas y am bien ta les. Por lo tan to, el au men to de la edad es el prin ci pal fac tor de ries go pa ra la apa ri ción de en fer me - da des neu ro de ge ne ra ti vas. To dos los or ga nis mos vi vos tie nen una "re ser va de con ser va ción de la vi da", que es un po ten cial fun cio nal ge né ti ca men te de ter mi na do que per mi te a un or ga nis mo so bre vi vir, al me nos has ta la ma du rez re pro duc ti va. El ago ta mien to de es ta re ser va es un pro ce so pro ba bi - lís ti co que au men ta con la edad. La con ser va ción de la vi da es mo - du la da por fac to res ge né ti cos (de ter mi na dos por la com po si ción ge - né ti ca) y epi ge né ti cos (de ter mi na dos por el en tor no ex ter no o in ter - no (hor mo nas): el es trés y la en fer me dad (el "en tor no") pue den afec - tar el pro ce so de en ve je ci mien to). El he cho de que na die en la his to ria de la exis ten cia hu ma na ha ya so bre vi vi do más allá de los 130 años su gie re que exis te un lí mi te má xi mo de vi da pa ra ca da es pe cie, lo cual tam bién im pli ca que hay fac to res ex trín se cos e in trín se cos que ac túan so bre la se nes cen cia. Pro ba ble men te a cau sa de es te lí mi te, al au men tar la ex pec ta ti va de vi da (ver glo sa rio) au men ta la in ci den cia de en fer me da des, de mos - tran do la ine xo ra bi li dad del en ve je ci mien to de una es pe cie, (por ejem plo, a los 65 años las 2/3 par tes de los años que le que dan a un in di vi duo son ac ti vos (apro xi ma da men te 11 años de los 17 res - tan tes), mien tras que a los 85 años, só lo 1/3 de los años res tan tes son ac ti vos (qui zás uno o dos años). La uni ver sa li dad del en ve je ci mien to im pli ca que su cau sa es bá si - ca men te la mis ma en to das las es pe cies. Es di fí cil, sin em bar go, en - ten der por qué, si el en ve je ci mien to es una co lec ción de even tos de - le té reos no adap ta ti vos, és tos se con ser van en una gran va rie dad de es pe cies. Un ras go co mún del ci clo vi tal de to dos los or ga nis mos mul ti ce lu la res es la dis mi nu ción pro gre si va de la efi cien cia de va rios pro ce sos fi - sio ló gi cos, una vez que la fa se re pro duc ti va de la vi da ha pa sa do. Sin ne gar la im por tan cia de las in fluen cias am bien ta les en el en ve - je ci mien to, los bio ge ron tó lo gos han ar gu men ta do que los ge nes jue - gan su par te en es te pro ce so y es tu dios en la le va du ra S. ce re vi sae, la mos ca de la fru ta D. me la no gas ter y en el gu sa no re don do C. ele - gans lo han con fir ma do (5). El en ve je ci mien to es tá de ter mi na do ge né ti ca men te en el sen ti do de que la cons ti tu ción ge né ti ca de ter mi na su cur so, es de cir que pa re - ce ría es tar pro gra ma do. En la le va du ra, el lí mi te de vi da es tá de ter - mi na do por el nú me ro de pro ge nie que pro du ce y no por la edad cro - no ló gi ca: la cé lu la ma dre mue re des pués de un nú me ro fi ni to de di - vi sio nes. La ex pre sión di fe ren cial de los ge nes LAG 1 , RAS 1 , RAS 2 du ran te la vi da de es ta es pe cie de ter mi nan la lon ge vi dad. La so - breex pre sión de RAS 2 pos po ne la se nes cen cia en la le va du ra, evi den cia do por un re tar do pro nun cia do en el au men to de tiem po ge ne ra cio nal (9). En el gu sa no re don do, la fa mi lia del gen Daf-2 es tá in vo lu cra do en pro lon gar la vi da del in di vi duo (14). En hu ma nos, los ge nes APOE y ACE han si do aso cia dos con la lon - ge vi dad en un gru po de cen te na rios fran ce ses. El en ve je ci mien to pre ma tu ro, en fer me dad co no ci da co mo "pro ge ria", in di ca que la se - nes cen cia en los ma mí fe ros es tá tam bién, en par te, con tro la da ge - né ti ca men te. Un nue vo mu tan te de ra tón, lla ma do klot ho ex hi be un sin dro me si mi lar al en ve je ci mien to pre ma tu ro hu ma no: se ob ser va una re duc ción del lí mi te de vi da, una dis mi nu ción de la ac ti vi dad, in fer ti li dad, os teo po ro sis, ar te rioes cle ro sis, atro fia de la piel, etc. To dos es tos cam bios pro du ci dos en es tos ani ma les pa re cen ser pro - duc to de una mu ta ción en un úni co gen que co di fi ca pa ra una nue - va pro teí na se cre to ria, la pro teí na klot ho. Co mo la ad mi nis tra ción de es ta pro teí na a ra to nes mu tan tes que ca re cen de ella "res ca ta" to dos los ór ga nos de pa de cer el sin dro me de en ve je ci mien to pre ma tu ro, se pos tu la que la pro teí na fun cio na ría co mo un fac tor hu mo ral o una "hor mo na an tien ve je ci mien to" (15). Sin em bar go, hay al gu nas con - tro ver sias en que los sín dro mes de "en ve je ci mien to pre ma tu ro" re - pre sen ten el en ve je ci mien to nor mal. Aun que los in di vi duos con es - tos tras tor nos pre sen tan al gu nas de las ma ni fes ta cio nes del en ve je - ci mien to, pe ro a un rit mo ace le ra do, en nin gún ca so pre sen tan "to- dos" los ras gos del en ve je ci mien to nor mal. En con se cuen cia, la etio lo gía de la muer te neu ro nal en en fer me da - des neu ro de ge ne ra ti vas y el en ve je ci mien to per ma ne ce en un mis - te rio. Es tas en fer me da des, al igual que el en ve je ci mien to, si guen un cur so pro gre si vo ine xo ra ble. Exis ten evi den cias que su gie ren que el es trés oxi da ti vo po dría ser una vía co mún fi nal del da ño en va rias for mas de muer te ce lu lar neu ro nal, in clu yen do una am plia va rie dad de en fer me da des neu ro - ló gi cas agu das y cró ni cas, así co mo el en ve je ci mien to nor mal. El es trés oxi da ti vo es una ex pre sión usa da pa ra el pro ce so que im - pli ca reac cio nes en tre las dis tin tas bio mo lé cu las (ADN, lí pi dos y pro teí nas) con oxí ge no (O 2 ) y sus sus tan cias de ri va das co mo el pe - ró xi do de hi dró ge no (H 2 O 2 ), anión su pe ró xi do (O •- 2), ra di cal hi dro xi - lo (OH • ), u oxí ge no sin gu le te ( 1 O • 2). Ra di ca les Li bres TO XI CI DAD DEL OXI GE NO Des de el pun to de vis ta me ta bó li co, el ce re bro es uno de los ór ga - nos más ac ti vos en el or ga nis mo: re pre sen ta un 2 % del pe so to tal del or ga nis mo y con su me el 20 % del to tal del oxí ge no. El oxí ge no man tie ne la fun ción ce re bral y es cru cial pa ra la vi da; sin em bar go, PSICOFARMACOLOGÍA // 4


text:
Santander
- Santander nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Santander (sut'ichana) rikuy.
Santander llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam. Kantawriya pruwinsyap, Kantawriya suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa wata 26 a C, Portus Victoriae luliobrigensium.
9 Qhulla puquy killa 1755 hatun llaqta watamanta.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Barriokuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kathuliku inlisya.
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 5 Qhulla puquy killa: Reyes Magos.
- Nuestra Señora del Mar Wapupas Pallan.
- 24 Inti raymi killa San Juan.
- 25 Anta situwa killa Santiago P'unchaw raymikuna.
- 30 Chakra yapuy killa San Emeterio wan Celedonio.
- 15 Tarpuy killa: Bien Aparecida Pallan.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Universitidad de Cantabria.
- Universidad Internacional Menéndez Pelayo (UIMP).
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santander.
- Ayuntamiento de Santander
- Turismo en Santander
- Webcams en Santander


text:
Suyu rikuchiq
Suyu rikuchiq nisqaqa (grigu simipi πuEίς, πuEίδa [pyxís, pyxída], kastilla simipi brújula, inlish simipi compass) rikuchiq iñukunata rikuchina antacham, khillaymanta rurasqa maqnitiku kaq muyuriqlla akwayuq wayra waytam.
Tiksimuyu maqnitiku suyuyuq kaptinmi, chincha qhipa ñiqpi maqnitiku "uralan" nisqa qhipa, uralan qhipa ñiqpitaq maqnitiku "chincha" nisqa qhipataq kaptinmi, chay maqnitiku akwaqa chincha qhipanta Tiksimuyup chincha qhipanmanmi t'ikran, uralan qhipantataq Tiksimuyup uralan qhipanmanmi. Chay hinam rikunchik maypim chincha maypim uralan kachkan. Chay hinam ñanninchikta tarinchik, wamp'upi hatun quchantinpi, mana riqsiqa allpantinpipas.


text:
BDE rurakwasika karullaktamanta wiñariy kullkiwasiwamanta maymutsirik yanapakkunawan rimanakuk kullkiwasimi kan, kayka paypak rantikkunamanka tawka kullkimañachiy pukyukunata charinkapak nishpa, shinallatak kullkimañachik ruraykunata (kullkichuray puntakullkichuray) mana kullkimañachik ruraykunatapash (rurayyachay yanapay) kusi allpacha rurarichun alli rurayachaywan, kullkiwan rurayuyakunata karankapak. Kullkiwasipak karullaktamanta maymutsurik wankuykunaka Tawkakuska Wiñariy Kullkiwasimi kan, nishun Banco Interamericano de Desarrollo (BID), Banco de Desarrollo de América Latina (CAF), la Banca de Desarrollo Bilateral, como la Agencia Francesa de Desarrollo (AFD) y el China Development Bank (CDB), shukkunapashmi
Shinallatakmi, BDE rurakwasi Mamallaktachiymanta tawka kuskata pushak rurakwasikunawanmi yanaparishpa llankan, tukuyllapa pushakyuyaypak munaykunawan pakta kashpa sumak kawsayman chayankapak ima ruray kallarishpa. Rurakwasipak ukumanta kapak yanapakkunaka Kawsaypacha Yaku Kamaywasi, Kawsay Kamaywasi, Puriykuna Kamaywasi, Chakra Wakra Kamaywasi, Maklluyta Llakikunata Allichik Mamallakta Kamaywasi, shukkunapashmi kan.
Shinallatakmi, BDE rurakwasi Mamallaktachiymanta tawka kuskata pushak rurakwasikunawanmi yanaparishpa llankan, tukuyllapa pushakyuyaypak munaykunawan pakta kashpa sumak kawsayman chayankapak ima ruray kallarishpa. Rurakwasipak ukumanta kapak yanapakkunaka Kawsaypacha Yaku Kamaywasi, Kawsay Kamaywasi, Puriykuna Kamaywasi, Chakra Wakra Kamaywasi, Maklluyta Llakikunata Allichik Mamallakta Kamaywasi, shukkunapashmi kan.


text:
Entorno Virtual de Aprendizaje Accesible
Virtuales Kawsaypachakuna yachakuy wiñachishkami yachayta yachakukkuna yachachikkunawan kimirinapuray wallpaytapash. Kay muyuntinkunaka shinallatak kayashka “e-learning” ima pachapash shuk internet kak hillaysapamanta ima tiyak yachakuyman yaykuchu saquin, kay yanapaykunawanmi chayniyay shina saywaykuna yachakuypak pachapash chingachirishkakuna.
Kunan kipapakchiruraka pipish chakisarunalla MOODLE muyuntin yachachikamayta mawkan kayka
mawkashkami tukuypachakak patayman. Kay muyuntinpi hawa wiñarinmi EVAAC, shuk katinti rukak tiyakkuna kusskashka Instituto de Parálisis Cerebral del Azuay (IPCA) tantanakuyman maykankunami markankunan yachaykunata tukuy yachachi pataykunaman nishkakuna yachanawasi rikuchiypi. Shuk hamupya yachanawasi kashpa ruraykunaka kan ayninakukkushka hamuypa yachay milkapi yachayyuk yanapawan wiñachishkapashmi.
Kay kipapakchiruray shuk kayak paktaykunaka shuk takyak muyuntinm karanami mawkak mañaykunapaman kutipana ushaykuk kachu internet mana allí kachupish.
Kipinaypak tiyakkuna


text:
Paris llaktaka Francia mamallaktapa uma llaktami kan, shinallatakmi Île-de-France suyupa uma llaktami kan. Paris llaktaka ñawpak pachapi Latin shimipi Lutetia shutimi karka. Payka 2011 watapi 2 220 140 runakunata charin, paypa ushi llaktawan 11 899 544 runakunata charin. Paris llaktaka Francia mamallaktapa yallik llaktami kan, chawpipi Seine mayuka yallikunmi.
Île-de-France suyupa PIBka 552.7 waranka-hunumi kan, kay PIBka tukuy Europamanta suyuta yallikmi kan. Shinallatakmi, tukuy mamallaktakunapa watan watan 30 hunu runakuna Paris llaktaman rin.


text:
MAMALLAKTA TANTANAKUYKA MAMASHIKUNAPAK PUNCHA KASHKAMANTA KICHWA SHIMIPI WILLACHIKUNK
Mamallakta Tantanakuy, kunan puncha Mamashimikunapak Ista punchata yuyarina kashkamanta, kaya puncha, wacha puncha, inti punchapash Llikapankapi kichwa shimipi killkashpa willayta chayachinka.
Watan watanmi 21 puncha panchi killami Mamashimikunapak Ista punchata yuyarin, kayshina yuyarinapakka Conferencia General de la Organización de Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura, Unesco tantanakuymi, sasi killa 1999 watapi, shutichirka, kayshinami tawka shimikuna tiyashkata, tawka pura ayllukuna kawsashkata sinchiyachinapak llankakun.
Ecuador llaktapi castellano shimitami riman; castellano, kichwa, shuar shimikunaka ayllupura kawsanapak rimaykunami kan; kayshun runa shimikunaka ayllu llaktakunapi kamaypi rikuchishka rimaykunami kan; Llaktaka rimayta, charinatami sumaychanka, kashnami mamakamachiy rikuchin.
Kayshina mamakamachiy rikuchishkawan, Mamallakta Tantanakuypi willaykuna, kamachiykunapash kichwapi killkashka kan, kashnami kamachiy pakta pakta yanapashkata riksichin.
Chaymantami, Mamallakta Tantanakuyka, mamashimipak ista puncha kashkamanta, kay hunkay puchukay punchakuna llikapankapi willaykunaka kichwa shimipi rikurikunka, kayshina llankaywan runa shimikunata riksichikunchik.
2006 watapimi Unesco tantanakuyka shikunata rikunapak, tawkapura shimi tiyashkata riksinapak shuk minkarishkata wiñachirka, shinallatak 2008 watamantami, ista llaktakunapak kamachiykunapi rikuchishkata sumaychanapak llankakun.
PV


text:
Anastasio Somoza
Anastasio Somoza García sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin hatun puquy killapi 1896 watapi paqarisqa San Markus llaqtapi - 29 ñiqin tarpuy killapi 1956 watapi wañusqa Ankun llaqtapi ) huk Nikarawa mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku runam, Nikarawap umalliqninmi kachkan.
1937 watamanta 1947 watakama wan 1950 watamanta 1956 watakamañam umalliq karqan.
Tayta: Anastasio Somoza Reyes; Mama: Julia García.
Ñawpa warmi: Salvadora Debayle
Churinkuna: Lilian, Luis Anastasio wan Anastasio Somoza Debayle.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Anastasio Somoza.
- Anastasio Somoza García


text:
Chakamarka willkachasqa ñawpa suyu
Chakamarka willkachasqa ñawpa suyu (kastilla simipi: Santuario Histórico de Chacamarca) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, Hunin pruwinsyapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- P'isaqa: Nothoprocta pentlandii
- Alqamari: Phalcoboenus megalopterus albogularis
- Liki-liki Vanellus resplendens
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.enjoyperu.com / Chakamarka willkachasqa ñawpa suyu (kastilla simipi)


text:
Waylas pruwinsya
- Kay panqachaw yuyaykunapitaqa ankash rimaychaw llanchina Wikipidiyachawpis qillqashqam kaykan: Waylas wamani.
Waylas pruwinsya (aymara simipi: Waylas jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Huaylas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Qaras llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Huk ñiqin Waylas pruwinsya kamasqa 12 ñiqin qhulla puquy killapi 1821 watapi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
- Amachasqa sallqa suyukuna: Waskaran mamallaqta parki
- Mayukuna: Allpamayu - Santa mayu - Yuraqmayu
- Quchakuna:: Hatunqucha - Ichikqucha - Kitaqucha - Parun qucha - Rahuqucha - Tawlliqucha
- Walla: Yuraq Walla
UrqukunaLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Chunka distritunmi kan.
SimikunaLlamk'apuy
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Callería distritu
Callería distritu ( Kalliriya listritu, maypas) nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Callería) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Coronel Portillo pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa Pukallpa llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Allpa saywachiLlamk'apuy
TiyaqkunaLlamk'apuy
Distritupiqa Nawa, Yaminawa runakunam tiyanku.
SimikunaLlamk'apuy
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Yachay tarpuyLlamk'apuy
Llaqtap amachana santunLlamk'apuy
- San Huwan manaqa Tayta Huwanshu


text:
Rimana Wasipi Qelqa Waqaychay Hatun Wasi
2811-2812-2810(A)
Tapukuy
Qhaway:
Rimana Wasipaq hinaspa runakunapaq aswan kusa hinaspa ñauparisqa tapuy kutichiy, chaymantapas noqaykun kasaqku teqsimuyuntinpi Rimana Wasinkuna aswan kusa yachapakuna atiy.
Ruway:
Huñunanpaq, ruwananpaq hinaspa mast’arinanpaq yanapaykunta yachaykunapaq imaynan paqtachay qelqakuna ruwakunanpaq utaq manaraq kamachikuna qelqanankupaqpas, sapanchasqa munasqaman hina ichaqa aswan ñaupaq llank’aykunata chay willakuypaq ruwaypi.
Kapuynin:
Paskariy hinspa wiñachiy imaymana ruwaykunata Khunan kausaypi yachaysapa willakuykuna paqtachaykunapaq horqoy.
“Automatizar” nisqa aswan atiyllapaq “electrónicamente” nisqa astawan yachaykuna huñuypaq “Poder Legislativo” nisqapaq.
Chayay:
Llapa ruwaykunata ch’ulla “sistema de Gestión” Qelqa Waqaychay Hatun Wasi huñuy.
Hap’iy llapan yachaykunata kikin allaukapi, kamachiynakunapi hinapapas “ política” nisqapi hinaspa musimuypi.
“Servicios virtuales” nisqapi huñuy hoq huñuyllapi llapan llaqta runakunata


text:
Parawayi
Parawayi icha Paraguay nisqaqa (Waraniyi simimanta: Paraguaí) Urin Awya Yalapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Asunción llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Punchaw Ispañamanta 14 ñiqin aymuray killapi 1811 watapi
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Waraniyi simi: 5 500 000 rimaqkuna
- Kastilla simi: 4 000 000 rimaqkuna (chaymanta 3.500.000 waraniyitapas rimaqkuna)
- Purtuyis simi: 500 000 rimaqkuna (Brasilmanta hamuq, wamaq runakuna)
- Aliman simi, Plawtich simi: 200 000 rimaqkuna (iwanhiliku runakuna Hatun Chakupi)
- hukkunapas
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachay sunturkuna:


text:
Neftçi PFK
Neftçi PFK (Asar simi: "Neftçi" Peşəkar Futbol Klubu) nisqaqa huk Asarsuyu piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 18 ñiqin pawqar waray killapi 1937 watapi
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Neftçi PFK.
- Uficial web sitel


text:
Profesyonel çevirmenler, işletmeler, web sayfaları ve erişimin serbest olduğu çeviri havuzlarından.
ayllupi
Son Güncelleme: 2020-05-15
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
orinoca ayllupi
Son Güncelleme: 2020-05-15
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
punata ayllupi quchapis mayupis llaqtapis qhichwa situyuqmin kanku chaymanta juk mana riqmantachu
Son Güncelleme: 2021-04-18
Kullanım Sıklığı: 2
Kalite:
Referans:
mama maria concepción aguilar p. pusaq chunka pusaqniyuq watayuqña sunimarka ayllupi tiyakun, sipas kasqanmantapacha qusanpaq ayllunmi kunan payqa iskay chunka suqtayuq wataña sapallan tiyakun ayawiri suyucha llaqta melgar suyu k’itipi, paymi achkha yachayninta chakra ruraymanta willawanchik ahinantam nin:
Son Güncelleme: 2020-07-20
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:
unay pacha karu ayllupi imaymana uywa tiyakusqanku nin, chay ayllupiqa sik’imira, t’uqtu, phichitanka, munti khuchi, taraqchi, uru, wayra p’isqu, ch’usiqa, pilipintu, wak uywakunawan ima kasqanku, mana runaqa chay kawsaqchu kasqanku.
Son Güncelleme: 2020-09-18
Kullanım Sıklığı: 1
Kalite:
Referans:


text:
MAMALLAKTA TANTANAKUYTA PUSHAK RUPAYTA HARKAK WARMIKUNATA CHASKIRKA
Mamallakta Tantanakuyta pushak, Gabriela Rivadeneira, Rupayta Harkakta pushak warmikunata chaskirka, paykunaka Ecuador llaktapak chikan chikan kitikunamantami napayta, mañaykunata chayachinkapa shamurka, mañayta tikrachikpi chaywan llaktayukkunata yanapanka.
Imbabura markamanta Chay Luisa Villalba hatun pushak, Comandante del Cuerpo de Bomberos de Otavalo, mashikunapak shutipi rimarka, Mamallakta pushakpak llankayta yanapashpa rimarka, kunanmi warmikuna ushashka, tawka pushana kuskakuna tiyan nirka.
Kay Villalba warmi kamachik Defensa Contra Incendios kamachiy tiyachun nirka. Maypimi kitikuna tiyak llaktakuna ña kikinllatak karupi, Cuerpos de Bomberos kamaywasikuna llankay kallarichun, chayta paktachinkapa kitikuna mañachun nirka.
Paymanta, Mamallakta Tantanakuyta pushak, mañashkakunata chaskirka, kay Consejo Nacional de Competencias (CNC) kamaywasiwan, Secretaría Nacional de Planificación y Desarrollo (Senplades), kamaywasikunawan shuk tantarita charina nirka, shina Gobiernos Autónomos Descentralizados (GADS) kamachikunapak ushayta riksishun nirka.
Shinallatak, kay Comisión del Desarrollo Económico, Productivo y la Microempresa kamachikkunata mañana, shinallatak MamallaktaTantanakuy Incendios kamachiyta killkay kallarinka nirka, Código de Entidades de Seguridad Ciudadana kamachiytapash killkay kallarinka nirka.
Kay tantaripika Otavalo (Imbabura markamanta), Luisa Villaba kamachik karka; Quinindé (Esmeraldas markamanta), Margarita Nieves kamachik karka; Puerto Ayora (Galápagos markamanta), Elsa Cabascango kamachik karka; Palora (Morona Santiago markamanta), Neyda Carreño kamachik karka; Cascales (Sucumbíos markamanta), Amanda Buñay kamachik karka, Cevallos (Tungurahua markamanta) Deysi Barcenes kamachik karka.
JC-kichwa


text:
Kiru
Kiru nisqakunaqa runap, tulluyuq uywakunappas siminpi khachunapaq kurku yawrikunam.
Runa wawaqa iskay chunka tawayuq ñuñu kiruyuqmi. Chay ñuñu kirukuna paskakuptin, kimsa chunka suqtayuq wiñaypaq kirukunam wiñan.
- Ñawpaq kiru (dentes incisivi)
- Allqu kiru icha Ñawi kiru (dentes canini)
- Ñawpaq maran kiru (dentes praemolares)
- Maran kiru (dentes molares)
- Waqsa kiru (dentes torti)
- Antar kiru (dentes cuprei)
- Ñuñu kiru (dentes lactei)
- Wiñaypaq kiru (dentes permanentes)
- Waqaru (molares serotini)


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 170 (Halloween – without me 2)
170. Halloween – mana noqawan 2
Juliana: "Noqa yuyaj kanki Halloweenqa sumaj fiesta kasqanta, ujchhikanta chay millay p’achallikuykunawan todo santos p’unchaykuna manchhikunalla kasqanta. Maypacha cuenta qokuni Satanás yupaychasqanta, manaña uyariytapis munaniñachu."
Mana Juliana sapallanchu, kaykamalla nej Halloweentaqa.
Matías: "Manaña uyariyta munanichu Pizza Frankenstein nisqamanta chanta ponche espíritusmantapis. Kusikusij yawarninmanta sopa, aayy khuchila… ajtumuy atiqan."
Niña: "Inglésmanta clasespeqa chay Halloweenllamantapuni parlaj kanku. Chanta tataqa directorman imachus Halloween kasqanta, ima niytachus munasqanta sut’incharqa, chay fiesta ukhupi imachus kasqanta. Millay sajra espirituspa atiynin chay ukhupi mana allinta ruwasqankuta. Chayrayku manaña chay claseman yaykuchiwankuchu."
¿Imaraykutaj Florián nipuni participayta munanchu Halloweenpirí?
Florian: "Noqa creeni Diospi, prefiereni imatachus Pay nisqanta ruwayta."
¿Manachu ñawiriwaj Bibliaykipi Deuteronomio qhelqapi 18:9-llaypi?
Florian: "¡Ama chaypi kaj runas jina millay ususninkuta ruwayta yachaqakunkichejchu!"
¡Diosqa munakuy! willawanchejta imachus mana allin kajmanta, munakuwasqanchejrayku. Kamachisqasninqa k’achamin; pichus kasujtaj, mana urmanchu supaypa trampasnimpeqa.
Francisca: "Mana noqa yacharqanichu supaymanta Halloween kasqantaqa. Uj folletopi ñawirispataj manchharikurqani. Kunan yachaspaqa wajkunamampis willani chaymantaqa, clasespipis chay folletota ñawirinipuni, yachachejniy permisota qowan. Manasina noqallachu chay willaykunata yachani. Chanta kunan nini: Halloween ni íma ruwanan kanchu noqawanqa, nispa. Munayman askhas ajinata ninankuta; sichus yachayman karqa diabólica fiesta kasqanta chayqa, ni jayk’aj chay fiestaman chayaymanchu karqa."
Ichachus qampis mana yachaspa chay fiestasman chayankiraj. ¿Kunan arrepentikuwajchu? Ama manchikuychu, Jesúsqa atipajmin, Paymanta mañakuy, Payqa uyarisunkipuni. Atiwaj kay jinata riyta:
Niño: "Señor Jesús, agradecekuyki munakuwasqaykimanta. Ama jina kaspa, perdónaway ari chay Halloweenpi partisipasqaymanta, mana yacharqanichu millay noqapaj kasqantaqa; kunanmanta ujtawan mana chay jina fiestasman chayasajchu. Kunanmanta qanwan kawsakuyta munani, nisqasniykipi yachachisqaykiman jina. Creeni Qampi Jesús, gracias noqarayku cruzpi juchasniyrayku wañusqaykimanta, ajina kachun."
Jesúsqa tukuy mañakusqaman kutichimpuni, Pay perdonasunki, munakususqanrayku; kawsayniykipi jap’ikunki chayqa, qanwampuni mana t’aqakuspa kanqa, Payqa munampuni tukuy mana allin kajkunamanta jark’asuyta.
Chantataj ruwaypuni Francisca jina: wajkunaman willaypuni imaniytachu chay Halloween munasqanmanta. Ajinamanta ujkunapis Jesusllapi creespa paykunapis ninankupaj: ¡Halloween ni íma ruwanan kanchu noqawanqa! nispa (sin mí).
Personajes: Relator, Juliana, niña, Florian, Francisca, Matías, niño
© Copyright: CEF Germany


text:
Pukallpa
Pukallpa (Puka Allpa) (kastilla simipi: Pucallpa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Ukayali mayu patanpi, Ukayali suyup uma llaqtanmi. Pukallpapiqa 180.000 runakunam kawsachkanku.
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Miami-Dade County, Florida, USA
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pukallpa.
- Saywitu: Ukayali suyu
- Virtualperu.net: Pucallpa (inlish simipi)


text:
5
Anyapan cäniyücunätam
1 Sumäta uyalipäcuy cäniyücuna: ñacayniquicuna śhamunanpïta wa'apäcuy, awćhupäcuy. 2 Canan cäniquicunapis ismüśhañam. Müdanayquipis puyup camacäśhañam. 3 Chay illayniquipis, üruyquipis ismüśhañam. Chaycunam cuntrayqui cäralpuśhunqui; cawsayniquitapis nina-yupaymi mana caśhanman lluy cutichishunqui. Amcunamari śhamü muyuncunäpälä sumä-sumä tawacälälinquipis. 4 ¡Ćhaclayquićhu lulachiculcäśhayqui nunacunäta mana pägaśhayquipi ayacuyninmari sumä munayniyu Tayta Diospa linlinmanlä ćhälun! 5 Ćhipïsha cananpä wirayäcänümi cay pachäćhu sïbacuyalcanqui sumä alli cäniquicunawan śhun'uyquip munayllanćhu wañuyniquipä. 6 Jinaman allin cacü nunacunätam cäraycul, mana cutipacü-camacta wañuyman ćhulapäculanqui.
Jesuspa cutimuyninta pasinsiawan alcaycuy
7 Chaynu cayaptinpis, chalapacü-masïcuna, Jesusninchic cutimunancama pasinsiawan alcaycäliy. Maynümi talpucü nuna pasinsiawan alcaycun sumä ćhaniyu talpuynin ishpinancama tamyaca caycunanta, chaynu-ari amcunapapis pasinsiayniqui caycuchun. 8 Masïsu tacyaycäliy Jesusninchicpa cutimuynin cayllaćhüña cayaptin'a. 9 Chalapacü-masïcuna, mana cäraycuśha canayquipá quiquiqui-pulacuna ama-ari jamuyänacuyaychu. Chay Sumä Cäraycü Fisca puncullaćhüñam cacuyan.
10 Cuyaśhá chalapacü-masïcuna, Tayta Diospa una-unay willacünincunap ñacaynincunaćhu pasinsiayninta atiycachishun. 11 Má, chay pasinsiayniyücunäta Tayta Diosninchicpa llaquipayninćhu cushicuyninćhu cayäta ya'anchicmi licanchic. Yaćhanchicmi Job ñacayninćhu pasinsiawan caycuśhanta, ñatac chaypi Taytanchic imanuypa uycuśhantapis. Caywanmari licachimanchic maynu maynu llaquipayniyu, allin śhun'uyu pay caśhanta.
12 Ñatac lluy imapïtapis, cuyaśhá chalapacü-masïcuna, ama-ari imactapis limalicuyaychu janay pachäta, nï cay pachäta, nï imallactapis śhaycaycachil'a. Mana cäraycuśha canayquipá limayniqui juc pasällari cachun “aw” ütac “manam” nïlla.
Chalapacuywan mañacuśhun
13 Ñatac mayanniquipis llaquićhu cayal'a Tayta Diosta mañacuy. Mayanniquipis cushisha cayal'a taquicunawanpis alawaycuy. 14 Chaynütac mayanniquipis ishyapäcul'a caminaycücunäta ayaculcay Jesusninchicpa pudirnin cayninwan asaytiwan llushiycul mañaculcänanpä. 15 Chalapacuywan mañacuptin'a Taytanchicćha sänaycachin'a. Juchan captinpis pampachaycun'am. 16 Ñatac quiquiqui-pulacunari juchayquicunacta ninacaycälil jucniqui jucniquipä mañaculcay allin caycälinayquipä. Diospa śhun'unpänuy cawsäcäpa jicutaywan mañacuynin'a callpayümi.
17 ¿Manachun willacü Elias ya'anchicnu nunalla cala? Pay Tayta Diosta jicutaywan mañacuptinmi quimsa wata partin śhutuycuyllapis nï tamyamulachu. 18 Chaypi yapa mañacuptin'a tamyamulatacmi, talpuycunapis ishpilatacmi.
19-20 Cuyaśhá chalapacü-masïcuna, cayta yalpapäcuy: mayanniquipis rasuncäpi pintïsha cayaptin, cutichimücá wañuycäpäña cäcätaćh salbaycun'a. Jinaman maynu juchancunactapis pampachaycachin'aćh.


text:
Natal (Chinchay Hatunmayu)
Natal llaqtaqa Brasilpi (Chinchay Hatunmayu suyupi uma llaqta), Purtuyiskunap 1599 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1599 watapi
Natal llaqtaqa 806 203-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Natal (Chinchay Hatunmayu).
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Natal.
- Munisipyu Natal
- Turismo Natal


text:
“Juntʼaypuni ari imatachus ruwanaykita nisqaykitaqa”
“Jehová Diospa ñaupaqenpi imatachus nisqaykita juntʼanayki tiyan” (MAT. 5:33).
1. 1) ¿Imatá Jefté, Ana ima ruwarqanku? (Patapi kaj dibujota qhawariy). 2) ¿Ima tapuykunamantaj kutichisunchej?
JEFTEQA juez, wapu maqanakoj runa ima karqa. Anataj kʼumuykukoj sonqoyoj warmi karqa, wasipi ruwanasnintapis sumajta juntʼaj. Jefté, Ana ima Jehovata yupaycharqanku. Chantapis Jehovaman imatachus qonankuta nerqanku, nisqankutataj juntʼarqanku. Paykunamantataj mayta yachakusunman, imaraykuchus noqanchejpis imatachus ruwananchejta Jehovaman ninchej. ¿Imaraykú imatachus ruwananchejta Diosman nisqanchej mana pujllakuy jinallachu? ¿Imastá Jeftemantawan, Anamantawan yachakusunman?
2, 3. ¿Imatá Biblia nin imastachus ruwananchejta Diosman nisqanchejmanta?
2 Biblia nisqanman jinaqa, Diosman niyta atinchej imatachus ruwananchejta, uj regalota qonanchejta, Paypaj astawan llankʼananchejta chayri wakin imasta manaña ruwananchejta. Imatachus ruwananchejta Jehovaman nisqanchejtaqa mana tanqasqa jinachu juntʼananchej tiyan. Jehovaman uj imata ruwananchejta ninchej chayqa, yuyarikunanchej tiyan Paypaj chay nisqanchejqa mana pujllakuy jinallachu kasqanta, suyantaj juntʼananchejtapuni. Diospajqa imatachus ruwananchejta payman nisqanchejqa uj juramento jina. Uj juramentonejta uj runaqa imatachus ruwananta chayri mana Gén. 14:22, 23; Heb. 6:16, 17). Biblia nisqanman jina, ¿imaynatá qhawananchej tiyan imatachus Diosman nisqanchejta?ruwananta nin (
3 Moisesman qosqa Ley nerqa: “Sichus mayqempis imatapis qonanta [Jehovaman] nin, chayri juraspa nin imatapis qonanta chayqa, ruwanampuni tiyan imatachus ruwasaj nisqanta”, nispa (Núm. 30:1, 2). Aswan qhepamantaj rey Salomón nerqa: “Imatachus ruwanaykita Diosman nisqaykitaqa juntʼaypuni, imaraykuchus payqa wampuswan mana kusikunchu. Juntʼaypuni ari imatachus ruwanaykita nisqaykitaqa”, nispa (Ecl. 5:4). Jesustaj yachacherqa imatachus Diosman nisqanchejqa, mana pujllakuy jinallachu kasqanta. Pay nerqa: “Ama qhasitaqa juranaykichu tiyan, astawanqa Jehová Diospa ñaupaqenpi imatachus nisqaykita juntʼanayki tiyan”, nispa (Mat. 5:33).
4. 1) ¿Imaraykú imatachus Diosman nisqanchej mana uj pujllakuy jinallachu? 2) ¿Imatá yachakusunchej Jeftemanta, Anamanta ima?
4 Sutʼita rikunchej imatachus Jehovaman nisqanchejqa mana uj pujllakuy jinallachu kasqanta. Chayrayku nisqanchejta juntʼaspaqa Jehovaman qayllaykusunman. Mana juntʼaspaqa Paymanta karunchakusunman. Chay cheqapuni kasqanta rey David sutʼita rikucherqa. Pay nerqa: “Pitaj Tata Diospa orqonman wichariyta atinmanri? Pitaj Tata Diospa Templompi kayta atinmanri? Kay jina runalla Tata Diospa Templompi kayta atin: Llimphu kawsayniyoj kaj, llimphu sonqoyoj kaj, [...] nitaj llullakuspa, juraj, chay”, nispa (Sal. 24:3, 4). Kay yachaqanapeqa yachakusun Jeftewan Anawan imatachus Diosman qonankuta nisqankumanta. Chantapis yachakullasuntaj nisqankuta juntʼayta atillarqankuchus manachus chayta.
JUNTʼARQANKU
5. ¿Imatá Jefté Jehovaman qonanta nerqa, pitaj ñaupajta wasinmanta llojsimorqa?
5 Jefteqa Jehovaman imatachus qonanta nerqa, amonitaswan maqanakoj rishajtin. Amonitasqa Diospa llajtanpa enemigosnin karqanku (Jue. 10:7-9). Jefteqa maqanakupi atipananpaj Jehovaj yanapayninta mañakushaspa, nerqa: “Sichus amonitasta atipayta yanapawanki chayqa, qampaj jaywanata qʼolachipusqayki, pichari ñawpajta wasiymanta taripawaj llojsimonqa, chayta”, nispa. Jehovataj Jeftej mañakusqanta uyarerqa, amonitastataj makinpi jaywaykorqa. Jefté wasinman kutipojtintaj, “kʼata ususin” taripaj llojsimorqa, pichus Jehovata sirvinallanpajña kausanan karqa (Jue. 11:30-34).
6. 1) Diosman imatachus nisqanta, ¿Jefté, wawan ima juntʼayta atillarqankuchu? 2) ¿Imatá rikuchin Deuteronomio 23:21, 23; Salmo 15:4 Diospa ñaupaqenpi imatachus nisqanchejmanta?
6 Jeftej wawanqa tatanpa nisqanta juntʼananpaj, toldopi Jehovata tukuy tiempo sirvinan karqa. ¿Mana tʼukurispachu Jefté imatachus Diosman qonanta nerqa? Ichapis payqa tʼukurerqa wawan ñaupajta wasinmanta taripaj llojsimunanpi. Jinapis Jefteqa nisqanta mana juntʼayta atillarqachu, nitaj wawanpis. Jefteqa wawanta rikuytawan nerqa sonqon mayta nanasqanta. Wawantaj iskay killapaj riporqa “mana casarakuspalla” wañunan kasqanmanta waqaj. Imaraykuchus ni jaykʼaj wawata rejsinmanchu karqa. Jeftejta mana waj wawan kasqanraykutaj, sutin chinkanman karqa. Jinapis Jeftepaj, wawanpaj ima mana chaychu aswan sumaj karqa. Jefté nerqa: “Kunanqa juraspa Tata Diosman, qosaj nisqayta juntʼanay tiyan”, nispa. Wawantaj nerqa: “Diosman imatachus nisqaykitaqa juntʼallay”, nispa (Jue. 11:35-39). Jefté, wawan ima Jehovaman cheqa sonqos karqanku. Chayrayku Jehovaman imatachus nisqankuta juntʼaytapuni munarqanku, juntʼayta mana atinankupaj jina kajtinpis (Deuteronomio 23:21, 23; Salmo 15:4 leey).
7. 1) ¿Imatá Ana Diosman qonanta nerqa, chantá imaraykú? 2) ¿Jehová Anaj mañakuyninta uyarerqachu? 3) ¿Imataj ninayarqa Samuelpaj imatachus Diosman qonanta maman nisqan? (Sutʼinchayninta qhawariy).
7 Anapis sinchʼi llakiypi kashaspa imatachus 1 Sam. 1:4-7, 10, 16). Anaqa Jehovaman willakorqa imaynachus kashasqanta, chantataj nerqa: “Tukuy Atiyniyoj Tata Dios, sichus qan qhawariwaj kay kamachiykej llakiyninta, sitajchus noqamanta yuyarikuspa uj wawata qowanki chayqa, noqa chay wawataqa qopusqayki tukuy kawsaynimpi kamachiyki kanampaj, manataj jaykʼajpis chujchasnin kʼutusqachu kanqa”, nispa (1 Sam. 1:11). * Jehovaqa Anaj mañakuyninta uyarerqa, watanmantaj qhari wawitayoj karqa. Chay wawitanmantaj Samuel sutita churarqa. Anaqa may kusisqa kasharqa, jinapis mana qonqaporqachu Diosman nisqanta. Chayrayku wawitan nacekojtin, nerqa: “Kaytaqa Tata Diosmanta mañakorqani”, nispa (1 Sam. 1:20).Jehovaman qonanta nerqa. Payqa may llakisqa kasharqa mana wawayoj kayta atisqanmanta, asipayasqankuta aguantanan kasqanmanta, pisipaj qhawasqa kasqanmanta ima (
8. 1) ¿Imatachus Ana Diosman nisqanta juntʼayta atillarqachu? 2) ¿Imaraykú Salmo 61 Anaj ruwasqanta yuyarichiwanchej?
8 Samuel kinsa watitayoj jina kashajtin, Anaqa imatachus Jehovaman nisqanta juntʼarqa. Diosta yupaychana toldoman aparqa, chaytaj Silopi kasharqa. Chaypitaj kuraj kaj sacerdote Eliman entregarqa, nerqataj: “Diosmanta mañarqani kay wawata qonawanta, paytaj qowan chay mañakusqayta. Chayrayku noqapis kunanqa kay wawata Tata Diosman pusampuni; kawsanankamaqa, Tata Diospata kachun”, nispa (1 Sam. 1:24-28). Chaymantapacha Samuelqa Diosta yupaychana toldopi tiyakorqa. Bibliaqa nin: “Samueltajrí Tata Diospa ñawpaqempi wiñashallarqapuni”, nispa (1 Sam. 2:21). Anaqa nichá Jehovaman nisqanta juntʼayta atillarqachu. Imaraykuchus mana sapa diachu wawitanwan kayta atinman karqa, nitaj wiñajtapis rikunmanchu karqa. Jinapis Jehovaman nisqanta jatunpaj qhawarqa. Nisqanta juntʼananpajtaj tukuy imata ruwarqa (1 Sam. 2:1, 2; Salmo 61:1, 5, 8 leey).
9. ¿Ima tapuykunamantaj kutichisun?
9 Rikunchej jina, Jehovaman imatachus ruwananchejta ninchej chayqa juntʼananchejpuni tiyan. Jinapis, ¿maykʼajtaj imallatapis ruwananchejta Jehovaman nisunman? ¿Imaraykutaj nisqanchejta juntʼananchej tiyan? Kunanqa chayta qhawarina.
KAUSAYNINCHEJTA QONANCHEJTA NISQANCHEJ
10. ¿Imataj ni imawan kikinchakunchu, chantá imataj chay niyta munan?
10 Diosman “kausayniyta qoyki” nisqanchejqa, ni imawan kikinchakunchu. Uj mañakuypi Jehovaman ninchej tukuy kausayninchejpi payta sirvinanchejta, ima kajtinpis. Nerqanchejtaj Paypa munayninta kausayninchejpi ñaupajman churananchejta. Jesustaj nerqa chayqa noqanchej kikinchejta chejnikuy jina kasqanta (Mat. 16:24). Jehovaman kausayninchejta qosqanchejmantapachataj, “Jehová Diospata kanchej” (Rom. 14:8). Diosman kausayninchejta qosqanchejta jatunpaj qhawananchej tiyan. Salmista jinataj ninchej, pay nerqa: “Imawantaj Tata Diosman juntʼasaj tukuy allin imasta ruwapuwasqanmantari? Imatachus ruwanayta Tata Diosman nisqayta kunanqa juntʼapusaj tukuy ayllumpa ñawpaqempi”, nispa (Sal. 116:12, 14).
11. ¿Imatá rikucherqanchej bautizakushaspa?
11 Jehovaman kausayninchejta qonchejña, bautizakunchejña ima chayqa, may sumaj. ¿Yuyarikunchejchu bautizakunanchejpaj umallirichiymanta? Umallirichej hermanoqa tapuwarqanchej: “Jehová Diosman kausayniykita qospa, bautizakuspa ima, ¿yachankichu kunanmantapacha Jehovaj testigonta jina rejsisunankuta, paypa llajtanmantaj yaykushasqaykita?”, nispa. “Arí”, nispa nejtinchejtaj, jatun tantakuypi kajkunaqarikorqanku Jehovaman kausayninchejta qosqanchejta, Jehová Diospa kamachisnin jina bautizakuyta atisqaykichejta ima. Chaytaj Jehovata, ¡maytachá kusicherqa!
12. 1) ¿Ima tapuykunata tapurikunanchej tiyan? 2) ¿Imatá Pedro yuyaychawarqanchej?
12 Bautizakushaspaqa Jehovaman nerqanchej payta sirvinapaj kausananchejta, kasukunapajtaj mayta kallpachakunanchejta. Jinapis bautizakoyqa qallariyllaraj. Tukuyninchej tapurikunallanchejpuni tiyan: “Bautizakusqaymantapacha, ¿astawanchu Jehovawan amigos kani? ¿Tukuy sonqochu Jehovata sirvishallanipuni? (Col. 3:23). ¿Mana saykʼuspachu Jehovamanta mañakullanipuni? ¿Sapa diachu Bibliata leeni? ¿Tantakuykunamanpis mana saqespachu rini? ¿Atisqayman jinachu predicacionman rini? Chayrí, ¿niñachu kusiywan cristiano ruwanasniyta ruwani?”, nispa. Apóstol Pedroqa yuyaychawarqanchej Jehovata sirviypi “mana jinallachu” kakunata. Chayrayku kallpachakuna astawan creeyniyoj, yachayniyoj kanapaj, sinchʼita sayanapaj, Diosta munakunapaj ima (2 Pedro 1:5-8 leey).
13. ¿Imatá sutʼita yachanan tiyan Jehovaman kausayninta qoj cristiano?
13 Jehovata “sirvisqayki” nisqanchejtaqa juntʼananchejpuni tiyan. Diosta sirvispa, cristiano * Jatun juchapi urmaspaqa, Jehovaman cuentata qonanchej kanqa, congregacionmanpis (Rom. 14:12). Uj kuti Jesusqa parlarqa wakin cristianos mana ñaupajta jinachu Diosta munakusqankumanta. Noqanchejqa mana chay cristianos jinachu kayta munanchej. Astawanpis munanchej Jesús ajinata ninawanchejta: “Yachani imastachus ruwasqaykita, munakusqaykita, creesqaykita, Diosta sirvisqaykita, aguantasqaykitapis. Yachallanitaj kunallanraj ruwasqasniykipis, ñaupaj ruwasqasniykimanta nisqaqa aswan sumaj kasqanta”, nispa (Apo. 2:4, 19). Jehovata kusichiyta munanchej, kausayninchejta Payman qosqanchejta juntʼaspa.jina kausaspa saykʼojtinchej, mana niyta atisunmanchu ni jaykʼaj Jehovaman kausayninchejta qosqanchejta, nillataj niyta atisunmanchu bautizakusqanchej mana valorniyojchu kasqanta.
CASARAKUSHASPA IMATACHUS NISQANCHEJ
14. ¿Imataj ni imawan kikinchakullantajchu, imaraykutaj?
14 Casarakushaspa imatachus novios ninakusqakoqa ni imawan kikinchakullantajchu. Imaraykuchus casarasqa kausayta Jehová rikhurichin. Chayrayku Paypajqa novios imatachus casarakushaspa ninakusqankoqa mana pujllakuy jinallachu. Noviosqa casarakushaspa Jehovaj ñaupaqenpi, wajkunaj ñaupaqenkupiwan imatachus ruwanankuta ninakunku. Chantapis purajmanta munakunankuta, cuidanakunankuta, respetanakunankuta ima ninakunku, kay Jallpʼapi khuska tiyakunankukama, matrimonio ukhupi. Wakin casarakojkunaqa ichá mana kay kikin palabrastapunichu ninku. Jinapis Diospa ñaupaqenpi imatachus ruwanankuta ninku. Chaymantapachataj, qhariwarmi kanku. Qhariwarmi kausaytaqa wañuylla tʼaqanan tiyan (Gén. 2:24; 1 Cor. 7:39). Jesús nerqa: “Diospa ujchasqantaqa, ama pipis tʼaqachunchu”, nispa. Casarakuyta munajkunaqa, mana yuyanankuchu tiyan, qhariwarmi kausayninkupi mana allin rejtin divorciakuyta atillasqankuta (Mar. 10:9).
15. ¿Imaraykutaj cristianos casarasqa kausayta mana ashkha runas jinachu qhawananku tiyan?
15 Tukuypis pantaj runas kanchej, chayrayku casarasqa kausaypi problemas kanqapuni. Biblia nin, casarasqasqa wakin kutis “llakiyniyoj” kanankuta, nisunman problemasniyoj (1 Cor. 7:28). Kay mundomanta ashkha runas qhariwarmi kausayta pisipaj qhawanku. Chayrayku qhariwarmi kausayninkupi problemas kajtin, divorciakullanku. Cristianostaj casarasqa kausayta jatunpaj qhawanku. Casarasqa cristianosqa yachanku Diospa ñaupaqenpi imatachus casarakushaspa ninakusqankuta. Chayta mana juntʼajtinkoqa Diospa ñaupaqenpi llullakushankumanpis jina. Diostaj llullakojkunata chejnikun (Lev. 19:12; Pro. 6:16-19). Casarasqa cristianosqa apóstol Pabloj nisqanta yuyarikunanku tiyan. Pay nerqa: “Casarasqa kanki chayqa, ama warmiykimanta tʼaqakuyta maskʼaychu”, nispa (1 Cor. 7:27). Pablo chayta nerqa, imaraykuchus yacharqa Jehová chejnikusqanta pillapis qosanmanta chayri warminmanta divorciakunanrayku wasanchasqanta (Mal. 2:13-16).
16. ¿Imatá Biblia nin divorciakuymanta, tʼaqanakuymanta ima?
16 Jesús yachacherqa Biblia nisqanman jina, uj qhariwarmi divorciakuyta atisqanta qosa chayri warmi qhenchachakojtin, wasanchasqa kaj mana perdonayta munajtin ima (Mat. 19:9; Heb. 13:4). ¿Imatá nisunman tʼaqanakuymanta? Bibliaqa chaymantapis sutʼita parlallantaj (1 Corintios 7:10, 11 leey). Chantapis Bibliaqa mana ninchu imitallamantapis tʼaqanakunata. Ichá uj cristianoqa warminmanta chayri qosanmanta tʼaqakuyta munanman. Wakinkunaqa tʼaqakunku qosanku chayri warminku maqajtin, kausayninku wañuy patapi kajtin, Diosta mana yupaychajta saqejtin, Diospa contranpi oqharikojtin ima. *
17. ¿Imatá cristianos ruwananku tiyan qhariwarmi kausayninku aswan ujchasqa kananpaj?
17 ¿Imatá ancianos ruwananku tiyan, uj qhariwarmi kausayninkupi allin rinanpaj yanapata mañakojtin? Ancianosqa chay qhariwarmita tapurinkuman ¿Pay noqapaj jinachu?, nisqa videota qhawasqankutañachus manachus, chantá Familiaykeqa kusisqa kausakunman, nisqa folletota estudiasqankutañachus manachus. Kay yanapasqa Bibliaj yuyaychaykunasninman jina kashan, mayqenkunachus qhariwarmista ujchasqa kanallankupajpuni yanapan. Uj qhariwarmi nerqa: “Chay folletota estudiasqaykumantapacha aswan kusisqas kayku”, nispa. Uj hermanaqa 22 watastaña casarasqa kashaspa, yuyarqa casarasqa kausaynin mana allinman tukushasqanta. ¿Pay noqapaj jinachu?, nisqa videota qhawaytawan, nerqa: “Qosay, noqa ima bautizasqas kaspapis, mana ujchasqachu kasharqayku. Chay videoqa necesitashajtiykupuni chayamorqa. Kunanqa qhariwarmi kausayniyku aswan ujchasqa”, nispa. Cheqamantapuni casarasqas Bibliaj yuyaychasqanman jina kausakojtinku, aswan ujchasqa kanqanku, aswan kusisqataj.
DIOSPAJ ASTAWAN LLANKʼANATA NISQANCHEJ
18, 19. 1) ¿Imatá ruwarqanku ashkha cristiano tatas? 2) Jehovata sirvinapaj tukuy tiemponkuta churajkuna, ¿imaynatá imatachus Diosman nisqankuta juntʼanku?
18 Kay yachaqanapeqa Jeftewan Anawan imatachus Diosman qonankuta nisqankumanta yachakunchej. Chayraykutaj wawasninku Diosta yupaychana toldopi tukuy kausayninkupi Jehovata sirverqanku. Kunanpis ashkha cristiano tatasqa, wawasninkuta kallpachanku Diospaj astawan llankʼanankupaj, tukuy kausayninkupitaj Diosta sirvinankupaj. Tukuypis chay jovenesta kallpachayta atinchej, Diosta sirvinallankupajpuni (Jue. 11:40; Sal. 110:3).
19 Kay tiempopi Jehovata sirvinapaj tukuy tiemponkuta churajkunaqa 67.000 jina kanku. Paykunamanta wakenqa Betelpi, Tantakuna Wasista ruwaspa chayri congregacionesta waturispa Diospaj llankʼashanku. Wakintaj Diospa llajtanpi kaj escuelaspi yachachinku. Wakintaj precursores especiales, misioneros kanku. Wakintaj Jatun Tantakuna Wasismanta chayri Diospa llajtanpi Escuela Wasismanta encargados kanku. Chay hermanostaj Diospa llajtallanpaj trabajanankuta ninku. Diospa llajtallanpaj trabajanankuta nispaqa Diospa llajtanpi ima ruwaytapis japʼisqankuta juntʼanankupaj mayta kallpachakunankuta ninku. Chantapis pisi imasllawan kausakunankuta, waj llankʼayta mana ruwanankuta ima ninku. Permisoyoj kajtillanku necesitasqankupaj llankʼayta atinkuman. Chay hermanosqa noqanchej jinalla kanku, chaywanpis ruwasqankoqa may sumaj. Kay hermanosqa llampʼu sonqos kanku, Diosman imatachus nisqankutataj juntʼayta munanku, Diospaj astawan llankʼaspa.
20. ¿Imaynatá imatachus Diosman nisqanchejta qhawananchej tiyan, imaraykutaj?
20 Kay yachaqanapeqa Jehovaman imastachus ruwananchejta nisqanchejmanta parlarerqanchej. Ichapis chaykunamanta wakinta ruwanchejña. Yuyarikuna imatachus nisqanchejtaqa juntʼananchejpuni tiyan. Juntʼananchejpajtaj tukuy imata ruwananchej tiyan (Pro. 20:25). Jehovaman imatachus nisqanchejta mana juntʼasunchu chayqa, llakiykunapi rikukusunman (Ecl. 5:6). Salmista jina kana, payqa Jehovaman nerqa: “Sutiykitaqa wiñaypaj yupaychasaj, sapa pʼunchaytaj imatapis ruwanaypaj nisqayta juntʼasaj”, nispa (Sal. 61:8).
^ párr. 7 Anaqa Jehovaman nerqa wawan tukuy kausayninpi nazareo kananta. Chaytaj niyta munarqa wawan tukuy kausayninpi Diosta sirvinanta (Núm. 6:1-5, 8).
^ párr. 13 Ancianosqa pichus bautizakuyta munajkunata ashkha tapuykunata ruwanku. Ajinamanta yachanku, bautizakuyta munajkuna bautizakunankupaj jinachus manachus kasqankuta. Chayrayku bautizakojqa mana ninmanchu bautizakusqan mana valesqanta.
^ párr. 16 Kay ‘Diospa munakuyninpi kallaychikpuni’, nisqa libropi “Divorciakuymanta, tʼaqakuymanta ima, ¿imatá Biblia nin?”, nisqa yachaqanata leey.


text:
Mauricio Funes
Carlos Mauricio Funes Cartagena sutiyuq runaqa (18 ñiqin kantaray killapi 1959 watapi paqarisqa San Salvador llaqtapi - ) huk Salwadur mama llaqtayuq karu rikuy willay kamayuq runam, pulitikupas. Salwadurpa umalliqninmi kachkan, 1 ñiqin inti raymi killapi 2009 watapi p'unchawmanta pacha.
2009 wata akllanakuypi Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional nisqapaqmi atirqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mauricio Funes.
- Casa Presidencial de El Salvador.
- Mauricio Funes - Tukri llika tiyaynin.


text:
GABRIELA RIVADENEIRA: ECUADOR LLAKTA RUNAKUNA PURINATA CHIKAN ÑAWIWAN RIKUN
Mamallakta Tantanakuyta Pushak, Gabriela Rivadeneira, sarun awkak puncha, Consejo Administrativo de la Legislatura (CAL), ñami kay Movilidad Humana kamachiyta arinirka nishpa willarka, chaytami Comisión de Soberanía y Relaciones Internacionales allichishpa katinka.
Mamallakta Tantanakuyta pushak kay Movilidad Humana rimarikushpa, chaywa hatun Rimanakuyta kay Mamallakta ukupi kallarikushpa shina rimarka, chay rimankuyka José Mejía Lequerica ukupi pusharirka, kay yuyaykunata churashkawan, Comisión de Soberanía y Relaciones Internacionales kay mushuk kamachiyta allichishpa katinka, kay kamachiymi Ecuador llaktamanta kay allpapi kawsakkunakunata yanpanka.
Kay yuyaykunataka chikan chikan pataku rimanakuypimi churanka, chay runakuna purina hawa yachak runakuna yanapaywan kay kamachiy hawa ashtawan allita paktachinka, nikikunatapash, killka milkakunatapash allita kuskachishpa killkanka.
“Kunan kay Movilidad Humana Kamchiy hawa atinakuywan, Mamallaktapi Hatun rimanakuywan kallarinchik, allpapachapak tawka kuskakunapi ñunkanchik Ecuador llaktamanta mashikuna kawasana llaktakunapi mutsuykuna tiyakpimi kay kamachiywan yanapashun nirka”, shanami Mamallakta Tantanakuy pushak hamutachirka.
Kipaka rimakuymi Mamallakta alli ñawpachun kallari hillay kan nirka, “ñukanchik Mamallaktata kasilla kachun llankashpa katichun yanapan, ama yallik watakuna purik runakuna hatun llakitacharirka shinallatak ama kutintak kullki llakita charichun kay kamachiy yanapan ”. Kay kamachiyta arinishpa Ecuador llaktami shuktak Mamallaktakunata yanapan, purik runakuna kishpiyrishka purichun yanapan, mana Mamallakta runakunata kamaylla kanchu, hatun yanapaymi kan.
“ Ecuador llaktami, ista llaktakunapak ñawpakpi kay movilidad humana kawsayta allichinkapa chikan chikan rimaykunata churashka. Kay ñukanchikpa kaparina wipala karka, shinallatak kashpami katinka”, shina rimashpa tukuchirka.
Mamallakta Tantanakuyta pushak, allpapachapi purik runakunapak shutipi llankak kamachikkunata yupaycharka, Movilidad Humana, María Landázuri kipa hatun kamachikta yupaycharka, pay kay kamachiyta killkachun yanapashkamanta ashtawankarin yupaycharka.
“Mana kaynamanta kunanpak llukshirkachu, punchanta llankaymi karka. Tukuy 2014 watatami llankarkachik, kay llaktamanta tantarikuna, ista kamachikkunapash yanaparkami, tukuy Mamallaktapimi kitikunapi, shulkakunapi, saywashka llaktakunapi kay mushuk kamachiytaka riksichirkanchik”, nishpami rikuchirka.
Tukuchinkapa, Gabriela Rivadeneira, kay llankayta minkashkakunaman, llankay punchakunata patarichun mañarka, shinami pichak purik runakuna kay Movilidad Humana kamachiyta rikshishpa sakirinka.
JS/jc-kichwa


text:
Sapajaqi munisipyu
Sapajaqi munisipyu (kastilla simipi: Municipio Sapahaqui) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, José Ramón Loayza pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Sapajaqi (Sapahaqui) llaqtam (219 llaqtayuq, 2001 watapi).[1]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kantunmi kan.
- Sapajaqi kantun (Sapahaqui)
- Q'araqhatu kantun (Caracato)
- Muruhuta kantun
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa astawan Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Konrad Adenauer
Konrad Hermann Joseph Adenauer sutiyuq runaqa (5 ñiqin qhulla puquy killapi 1876 watapi paqarisqa Köln llaqtapi; 19 ñiqin ayriway killapi 1967 watapi wañusqa Rhöndorf barriyupi, Bad Honnef llaqtaman kapuq) Alimanya mama llaqtayuq pulitiku runam karqan, Alimanyap Dimukrata Kristiyanu Unyunninpi (CDU) wankurisqa, kunti Alimanyap ñawpaq kaq kansillirnin.
Konrad Adenauerqa Freiburg im Breisgau llaqtap yachay sunturninpi chiqarimaytam yachaqarqan. Achka watakunam Köln llaqtap kurakanmi karqan, Alimanyap Chawpi Partidun (Zentrumspartei) nisqapi wankurisqa kaspa. Adolf Hitler Alimanyap kansillirnin tukukuptin, nazi nisqakuna tukuy partidukunata champarqan NSDAP nisqa nazi partidu ch'ulla partidu tukunanpaq. Chayrayku Adenauer chay pacha manañam kawpaq runachu karqan.
Nazi kamachina 1945 watapi iskay ñiqin pachantin maqanakuypa p'uchukayninpi urmaptinmi, Konrad Adenauer huk masinkunawan Alimanyap Dimukrata Kristiyanu Unyunnin (CDU) nisqata kamarirqan. Chay partiduwan 1949 akllanakuykunapi atiparqaspa kansillirmi akllasqa karqan. 1949 watamanta 1963 watakama kunti Alimanya mama llaqtap ñawpaq kaq kansillirninmi karqan, 1951 watamanta 1955 watakamataq tuyllalla mama llaqtap hawa ministrunmi. Kumunistakunap, Suwit Huñup, Aliman Dimukratiku Republikap ancha sinchi hayun kaspa Kunti Iwrupap mama llaqtankunawan, Hukllachasqa Amirika Suyukunawanpas llamk'anakurqan, NATO, Iwrupa Huñu nisqa mamallaqtakunap tantanakuyninkunata kamarispa, kunti Alimanyata musuqmanta ayñichaspa (Wiederbewaffnung). Chaywanpas Suwit Huñuwan rimanakuspa 1955 watapi Rusiyapi wichq'asqa aliman awqaqkunata qispichirqan Alimanyaman kutimunanpaq.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Konrad Adenauer.


text:
Seretse Khama
Seretse Khama sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin anta situwa killapi 1921 watapi paqarisqa Serowe llaqtapi - 13 ñiqin anta situwa killapi 1980 watapi wañusqa Gaborone llaqtapi) huk Butswana mama llaqtapi taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Tayta: Sekgoma Khama II; Mama: .
Warmi: Ruth Williams Khama
Churinkuna (4): Ian Khama.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Seretse Khama.


text:
Alaj ruk'aslem ri Firefox chuqa' k'o rik'in Mozilla, akuchi' majun ch'akoj rojqan, ri yeruch'ojij taq ruch'ojib'al pa k'amab'ey, eruchajin ri to'onelal taq nimamoloj chuqa' nub'än chi tapon pa kiq'a' konojel ri K'amaya'l chijun ri ruch'akul.
Xnuk' ri Firefox ruma k'ïy achoq uma. Ri ri' nuq'ajuj chi yojtikïr niqasamajij ri man yetikïr ta nikib'än ri ch'aqa' chik, achi'el kinuk'ik ch'aqa' chik taq tikojil chuqa' taq b'anikil ri man e'ewan ta. Niqato' ri ach'ojib'al richin ichinanem rik'in samajib'äl achi'el ri ichinan okem pa K'amaya'l rik'in Chajinïk chuwäch Ojqanïk.
Niqana'ojij chi kichin ri winaqi' ri K'amaya'l, man richin ta ch'akoj. Jun jaloj kik'in ch'aqa' chik taq nimamolojri'ïl, man yeqak'ayij ta ri taq atzij. rat awetaman naya' q'ij achike yetikïr yetz'eto ri runatab'al akanoxik chuqa' awokem pa k'amaya'l. ¡Cha'oj — toq k'o jun raxinäq K'amaya'l, nawïl xab'akuchi'!
Rik'in ri yeqato' ri taq ach'ojib'al pa k'amab'ey, chuqa' eqachapon chi kowil ri kuchuq'a' ajto'onel nimamoloj toq yojsamäj kik'in qachib'il chijun ri ruwach'ulew richin yeqachilab'ej utziläj taq samaj richin raxnaqil ri K'amaya'l. Ruma ri' toq rat nacha' ri Firefox chuqa' röj yatqacha'.


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 017 (So courageous 2)
17. Manchay atiyniyoj 2
Paraqa p’uñumanta jina jich’akusharqa. Uj maskha p’unchaykunallapi pastos q’omeryarinku, tukuy q’omirkuna, tarpusqaspis chhika unay mana para kasqanmanta q’omiryarikuyta qallarirqanku.
¿Pitaj parata kachamu paranan mit’api paranampajrí? ¿Pitaj tukuy ima kajta chhikata kawsachinrí?
Israel llajtaj kawsasqanmanta willay kasqanman jina, ñaqha tukuyllapuni qonqakapusqanku uj k’ata Dioslla kasqanmantaqa, chanta Diospuni parata jallp’aman parachimusqanta, jiantaj intita k’anchachimusqanmantapis.
K’aspimanta, rumimanta ima dioskunata ruwarikusqanku. Chaykunamanta ujta sutichasqanku Baal nispa, chanta creísqankutaj chay runaj ruwasqan mikhunata paykunaman qonanta, tukuy tarpusqankuta poqochinanta, jinataj uywakunata mirachinantapis.
Chayta ruwaspa, chay runaj ruwasqampi creenankupajqa kamachejninku Acab kasqa.
Tukuy chay qallarisqa, Jezabel sutiyoj warmiwan casaraspa pantaykusqanmantapacha, chay warmita pusakusqa may suyupichus uj k’ata cheqa mana Diosta rejsisqankuchu chay llajtamanta. Chay warmitaj Israel llajtaman religiónninta chayaykuchisqa, Baalpi creeytawan. Acabtaj chaypi creenampaj umanta muyuchichikusqa, ruwasqa imallapi wañusqa jina apaykachana diospi, Israel llajtapis kikinta ruwallarqataj.
Arí, mantajmin tukuychu. Nitaj Elíaspis creesqachu. Payqa cheqamanta Diosta qhatejkunamanta, Diosta uyarejkunamanta karqa.
Uj p’unchaytaj orarqa:
Elías: (triste) "Diostatay, mañakuyki arí kinsa wata junt’ata ama parachimunaykita, kay llajtamanta runakuna yachanankupaj qanlla uj k’ata cheqa Dios kasqaykita, pichus parata parachimun tukuy jallp’api kaj chhika wiñanankupaj chay."
Elíasqa yacharqapuni chay mañakusqanman Diostata kutichispa rikuchinanta Paylla uj k’ata cheqa Dios kasqantaqa.
Usqay usqata t’ijuspa reypa kamachinan wasiman qayllaykun. Mana yaykushasqanta willachispalla, jatun kamachina wasinman yaykuspa maypichus rey Acab kasharqa chaykama chayaykun.
Mana ni chhikanta kharkarispa ñawpaqenman sayaykuspa, jatunmanta nin:
Elías: (con autoridad) "Rey Acab, cheqamantapuni Diosniyqa kawsan, jamoj watakunapi mana para kanqachu, ní ujchhikitallampis t’akaykachakunqachu. Chaypi rikunki yachankitaj uj k’ata kawsaj Dioslla kasqanta."
Manaraj uj simitapis Acab chay nisqanman kutichishajtintaj, Diosmanta sut’inchaj Eliasqa chaypacha ripusqa.
Chaymanta…
Imachus kasqanta, qhepampi astawan yachanki, chaykamallaña.
Personajes: Relator, Elías
© Copyright: CEF Germany


text:
¿Testigosqa manañachu religionninkumanta qharqochikojkunata parlapayanku?
Pillapis Jehovaj testigon jina bautizakuytawan manaña willaj llojsinchu, congregacionmantataj karunchakun chayqa, watejmanta Jehovaman qayllaykunanpaj, llajtanmantaj kutinpunanpaj kallpachariyku.
Pillapis Jehovaj testigon jina bautizakuytawan uj jatun juchapi urman chayqa congregacionmanta qharqochikunman. Chaywanpis juchallikojtaqa mana chay ratochu congregacionmanta qharqokun, manaqa Bibliaj kamachiykunasninta kʼullukuspa manapuni kasukojtin, manataj sajra ruwayninmanta pesachikojtin. Congregacionmanta hermanostaj manaña paywan masichakunkuchu, nitaj parlapayankuchu. Biblia nin: “Qankuna [...] chay juchallikojta chawpiykichejmanta qharqoychej”, nispa (1 Corintios 5:13).
¿Imataj kanman uj tata qharqochikojtin, familiantaj Jehovaj testigollanpuni kajtin? Qharqochikojwan Bibliamanta manaña parlayta atejtinkupis, familia jinallapuni kausakuyta atinku. Sutʼincharinapaj, qharqochikoj tataqa warminwan wawasninwan ima parlariyta atillanmanpuni.
Chantapis qharqochikojkunaqa tantakuyniykuman jamuyta atinku, munanku chaytaj ancianospa yanapayninkutapis mañakuyta atinku. Chaytaj ruwakun watejmanta Jehovaj testigosnin kanankupaj. Arí, qharqochikojkuna millay kausayninkuta saqenku, Bibliaj yuyaychaykunasninman jina kausakuyta munasqankuta rikuchinku ima chayqa, watejmanta Jehovaj testigon kayta atinku.


text:
Jonathan Winters
Jonathan Harshman Winters III sutiyuq runaqa, icha Jonathan Winters (11 ñiqin ayamarq'a killapi 1925 watapi paqarisqa Bellbrook llaqtapi – 11 ñiqin ayriway killapi 2013 watapi wañusqa Montecito (California) llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuyu walltay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jonathan Winters.


text:
Jinan
Jinan ( chun simipi: 济南市, machu chun simipi: 濟南, phinyimpi: Jǐnán, machu: Tsinan), Chunwa llaqtap, Shandong pruwinsya uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna:
- Qutakuna:
Pulitika Rakyi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
6 distritukuna, 1 munisipyu-llaqta wan 3 cundadukuna:
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jinan.
- Jinan (inlish simipi)
- Plano de Jinan (chun simipi)


text:
En todas las audiencias instaladas hasta las 14:00 se llegó a consensos, por lo que las partes: destacaron la agilidad con la que se resolvió sus casos.
Francisco Bonilla, director nacional (e) del Centro de Mediación del Consejo de la Judicatura, aseguró que el objetivo de estas jornadas es fomentar la cultura de paz, el diálogo y la concordia en la sociedad. Además abrir espacios donde las personas puedan arreglar sus conflictos de manera directa, sin acudir a un juicio.
Versión Kichwa
Quitopi mediación rimaykuna allimi aparirka
Llaktayukkuna rimashpa llakikunata allichichun nishpa, kay 6 kuya raymi puncha Jornada de Mediación nishka rimaykunata paktachirka, 100 audiencia rimaykunaman kayachishpa. Juicio llakyapaykunataka Pichinchamanta juzgado Décimo Tercero de Familia, Mujer, Niñez y Adolescencia ukumi yallichirka.
Kay rurayka Quitumbemanta Centro de Equidad y Justicia “Tres Manuelas” wasipi rurarirka, chayakkuna kay shinashkakunata allikachirkami. Llakikunata allichinkapak 8 pacha tutamantamanta llakikunata allichinkapak chayay kallarirka, ashtawanka pensión alimentaria llakikunata allichipak.
2 pacha chishikaman rurarishka audiencia rimaykunapi llakita allichi usharka, chaymanta llakipi kakkuna kay rimaykunata allikachirka
“kashna llakikunata allichika utka, sumakmi karn llakikunata allichinkapak”. Juicio ruraykunata sakishpa shina ruraywan utka kishpirinchi”, nirka Luis Bustos, payta demanda de alimentos kullkita mañashpa kayachishkamanta.
Ricardo Bustos, llakita allichishpa allimi kani, nirka. “Mana ima nikushpallata, utka llakikunata allichipak alli ruraymi. Rimarishpa ishkantipak alliman chayarkanchik”.
Rimashpa allichinalla llakikunatallami medición rimaykunaman allichi usharin, nishpaka: alimentos, civil, mercantil, inquilinato, shukkunatapash.
Makashkamanta llakyapaykunata, penal llakikunataka mana rimashpa allichinallachu, ashtawanpash, llakipi urmashka kuysta-wamrakunapak llakikunata mediación hawa allichi usharinkami.
Mediación rimaypi nishkakunaka sentencia pankakunashnallata kan, chaypi nikushkata imamanta paktachina.
Consejo de la Judicaturapa Centro de Mediación ruraykunata pushak, Francisco Bonilla, tukuy llaktayukkuna kasilla, rimashpa llakikunata allichichunmi kay ruraykunaka, nirka. Paykunallata ñawi ñawi llakikunata allichichun kayachirkanchik, mana juicio llakikunapi purinakuchun, nirka.
“Tukuy kay ruraykunata rimashpa allichi paktakay ukukunapi llakyapaykunapi yanapankapak allimi kashka”, nirka.
2013 watapa tamya raymi punchamanta Consejo de la Judicatura Programa Nacional de Mediación y Cultura de Paz hatun ruraykunata ñawpaman apakun, mana kullkita mañashpallata, utka, alliman llakikunata allichipak. Kayta rurankapak Consejo de la Judicatura Quitumanta Municipio ukuwan convenio pankakunata shuti aspirka, llaktayukkuna ashtawan chayak cabildopa centro de mediación ukukuna alli llamkachun Función Judicialpa mediador kamachikkuna yanapachun.


text:
ANTISUYU KAMACHIY MAMALLAKTA TANTANAKUYPAK KATIKILLAPI TIYAN:GABRIELA RIVADENEIRA
Kay Contigo de Ley, 46 yupay willay Sucumbíos markapi pusharirka, chaypimi Código del Ambiente kamachiyta manarak arinishpa tapunata riksichirka. Mama Gabriela Rivadeneira Mamallakta Tantanakuyta pushak 31, 43 kuskakunamanta punkara surkuna Declaratoria de Interés Nacional kan nirka, shinallatak Antisuyu Kamachiyta, Educación Superior kamachiyta riksichirka, chaywan antisuypi hatun yachana kuskakuna mirarinka nirka.
Código Ambiente hawa tapuy
Kayta rimashpa, mama Gabriela Rivadeneira kamachiyta sumakkawsaypi, runakuna pachamamawan, pachamama muyuntinwan aylluyarishpa alli wiñarichun yuyashkami kan nirka. Mamallaktapika kipaman shamuk runakunapi yuyashpami llankakunchik, ñukanchik Mamallaktata kamashpa, pachamamata ukllankapami llankanchik nirka.
Allpa Kamchiyka, chusku hatun yuyaykunatami charin, kikin allpa, Mamallakta ukllashka allpapi sapsi allpata charik runakuna; unipak tawkasami kawsayta, pachamamata charishpa makinchina; tawkasami kawsaywan kimirik sapsi yachaykunata ukllana, charirayana, wiñachiyna; shinallatak ñawpa yachayta, makirurayta, kawsayta unipak charina.
Kay Biodiversidad minkashka, Carlos Viteri Gualinga kallari tapuykunapi 102 tantarikunapi rimayta charirka, paykuna yuyaykunata churarka nirka. Kay tantarikunamanta 80% patsakrimi yanapay yuyayta charirka; 4% patsakri mana yanaparka, 19% patsakri tantarikuna mana rimarka.
Mamallaktapak maymutsurik willay
Mama Gabriela Rivadeneira, 31, 43 kuskakunamanta punkarata surkunkapa Declaratoria de Interés Nacional, kay llankayllatakmi Tagaeri y Taromenane anchurishka runakunata kamanka nirka, paykunapak; yachak taripakkuna mashkachun nirka, Comisión de Biodiversidad minkashka sapan sukta killapi punkara surkuy llanakay imashina katikta riksichichun nirka, pachamamata mana wakllichina nirka.
Antisuyupak Kamachiy
Shuktak Mamallaktapak may mutsurik llankayka, kay Ley Especial para la Región Amazónica kamachiymi kan nirka, kaytaka Bloque de Parlamentario Amazónicos kamachiy killkakkunami sinchita llankashka nirka.
JLVN/pv/jc-kichwa


text:
Mana kamachiy tantanakuy
Mana kamachiy tantanakuy nisqaqa (MKT, inlish simipi: non-governmental organization NGO) manam mama llaqtapchu paqarichisqan, manam kamachiypachu kapuq tantanakuymi, kamachiymantaqa manam warkukuqchu. Kañinataqa wankurisqankunamantam icha hawamantam chaskiykun.
Huk mana kamachi tantanakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- NGOs - The Self Appointed Altruists (inlish simipi)
- What is a Non-Governmental Organization? City University, London (inlish simipi)
- NGO's role in peace-building (inlish simipi)


text:
Pedro Pablo León
Pedro Pablo León García sutiyuq runaqa, (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1943 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - 9 ñiqin aymuray killapi 2020 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aq qarqan.
Mama llaqtapura participasyunkunaLlamk'apuy
KlubkunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Mamallaqta KampiunatukunaLlamk'apuy
Mamallaqtapura kupakunaLlamk'apuy
Pirsunal SuñaykunaLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pedro Pablo León.
- Kawsay qillqa Pedro Pablo León


text:
Jarani munisipyu
Jarani icha Arani nisqaqa huk ñiqin munisipyu Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Jarani llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kantunmi kan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Jarani munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Jarani munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.[2]


text:
2
Belenćhümi Jesusta ishyacun
Mt 1.18-25
1 Chay timpum Cesar Augusto śhutiyu nuna llapan nasyuncunäćhu mandä cayal nila: “Llapan nunacunaca lluy sinsuchiculcächun” nil. ( 2 Cay sinsum wamä lulacala, Cerenio śhutiyu nuna Siria nasyuncäćhu mandacü cayaptin.) 3 Chaymi sinsuchiculcänanpä unay caśhtanpa malcanta lluypis lipäcunan cala.
4 Chaynu Davidpa caśhtan calmi, Josëpis Galileaćhu cä Nazaret malcapïta lila Davidpa näsishan Judeaćhu cä Belen malcaman. 5 Chaymi José lila casaracunanpä limaśhan Mariawan. Paymi patantinña chaypun'a cayäla. 6 Jinaptinmi Belen malcäta ćhäluptin Mariacta dulurnin chalälun. Chayćhümi ishyacunanpä mana mayca wasipis jäculachu. Chaymi uywacunap watalänallanćhu wamä wawinta ishyacula. 7 Chaynu ishpiculculmi uywacunap mućhcanman iñachanta lluy illpulcul ćhaćhaycachila.
8
Chaypinshi chay tuta Belen malcap wicniscanćhu uwish michïcuna uwishnincunacta täpalcäla. 9
Jinalcaptinshi paycunap ñawpäninćhu juc anjil licalïlun. Chay muyülïninćhüpis Diosninchicpa sumä cayninshi chipyayäñä. Chayta licälälilshi alli-allicta manchalicucuyalcan. 10-11
Chaynacuyalcaptinshi anjilca nila: “Ama manchaliculcaychu. Ya'am apayämú amcunapä juc muśhü willacuyta jinantin nunacunäwan sumä cushiculcänayquipä. Canan'a amcuna-laycu ñam näsïlunña Belen*
malcäćhu Diospa Salbacünin Duyñuyqui. Cay willacuywan'a llapan nunacunäćha lluy cushiculcan'a. 12
Canan lilmi uywacunap mućhcanćhu†
juc iñachacta, illpüśha jitalayäta talipäcunqui. Chaypam tantiapäcunqui pay Salbacüca caśhanta” nil.
13 Chaynu limayällaptinlämi altu sïlupi juc anjilcunapis licalilcamul Diosta alawäcuyalcan: 14 “¡Altu sïlućhu Diosninchic alawaśha cachun jatun cayninpi! ¡Chaynütac cay allpäćhu mayantapis allinpa Dios licaśhancunawan jawca cawsay cachun!” nil.
15-16 Chay ñä anjilcunaca altu sïlüta cuticulcaptinmi chay uwish täpäcunaca: “¡Má, acuchun, apuray Belenta lishun! ¡Licamuśhun Dios willachimäśhanchiccäta!” limanaculcul mana-mana liculcäla. Chaynu ćhälälilshi talïlälin Mariactawan, Josëta, chaynütac iñachätapis uywa watalänanćhu illpuśha jitalayäta. 17 Jinalshi chayćhu willapacula anjilca nishancunacta. 18 Chaynu willapacuptinmi chayćhu llapan uyalïcunaca licapayllaman camälälila. 19 Lluy caycunacta mana un'al Maria śhun'ullanćhu uywayalmi aybistá chayman pinsalayäla. 20 Chay anjilca imam willaśhantanuy talilcälilñatacmi uwish michïcunaca cuticulcäla Diosta alawaśhtin.
Josëwan Mariam Jesusta puśhan Diospa maquinman ćhulaycü
21 Chaypi iñachaca ñä simänaycuyaptinmi custumrinmannuy unanchachï apala. Chayćhümi śhutinta ćhulapäcula “Jesusta” anjil Gabriel puntacta nishantanuy.
22-24
Ñatac Moisespa camachicuyninćhümi nila: “Mayan walmipis waćhacul'a tawa ćhunca muyunmi Diosta yapa sirbï allaycunanpä alcanman”✡
nil. Chaynütacmi nila: “Wamä wawin walaśh näsimücá Tayta Diospämi lluypäpis can'a”✡
nil. Chaymi Mariap muyunnin cumplimuptin Jesusta apapäcula Jerusalen malcäta Moises camachishannuy “Diosní, cay wawí ampämi can'a” nil uycü. Chaymi Moises camachishannüpis Maria Diosta caśhan sirbï allaycunanpä ishcay palumacta Diospa cañaycapunanpä apala.
25
Chaypunmi chay Jerusalenćhu juc awquish Simeon śhutiyu cayäla. Paymi Diosta sumä manchacü allin nuna Chuya Ispiritup munayninćhu cayäla Israelpa Salbacünin‡
śhamunanta alcaśhtin. 26
Payta Chuya Ispiritum musyachiñä manaläpis wañul Diospa Caćhaśhan Salbacüninta ñawinwan licananpä. 27
Chaynu cayaptinmi Chuya Ispiritu puśhala Diospa chuya wasinta. Chayćhu Jesusta taytancuna camachicuymannuy Diospä unanchayächishanta licalculmi 28
iñachäta malaculcul Simeon nila:
29 “Canan'a, Dios Taytalláy, jawcañaćh wañucuśhäpis. 30 Nimäśhayqui salbänïta ñawïwan ñam licaycüña. 31 Anmi caćhamulanqui llapan nunacunaca lisiycunanpä. 32 Chaynütacmi mana-Israelcunapäpis pay'á juc acchinu bïdanćhu acchin'a. Paypam Israel malcayquipis sumä rispitaśha can'a” nil.
33 Chay Simeon wawinta alawaptinmi, Josëwan Maria licapayllaman camälälila. 34 Chayćhu Simeon paycunapä Diosta mañaculculmi Mariacta nila: “Sumä uyaliy cay nishäta. Cay walaśhmi waquin Israelcunapá cawsaypä can'a, juccunapañatacmi wañuypä can'a. Pay Diospa pudirnin caśhanpïtam waquinnincuná cuntran śhalcapäcun'a. 35 Chaynapäcuptinmi śhun'unćhu ima pinsaśhanpis lluy camaläcamun'a llapan nunapapis. Lluy caycunam jïru-caśhawan tucsiyäśha-yupaypis śhun'uyquita nanachishunqui” nil.
36-37 Chay Diospa chuya wasinćhümi cayälatac Diospi willacü Ana śhutiyu chacwaśhpis. Paymi Fanuelpa chulin Ashirpa ayllunpïta milamü cala. Pusä ćhunca tawa watayu walmi anćhish wata cuscaśhanpïshi japan quïdäla. Chayshi Diosllactaña sirbïcü cala. Chaymi walan-walan Diospa chuya wasinta lil mañaculapis ayunalapis. 38 Chayćhümi Simeon śhamuśhan üra paypis ćhämula Diospa chuya wasinman anradisicunanpä. Chayćhu iñachäta licälulmi willapacula paynüpis Israel malcanta salbananpä alcäcunäta.
39
Chaypïta Mariawan José, Dios camachicuynincunaćhu nishanta lulalcälilmi cuticulcälaña Galileaćhu Nazaret malcanman. 40
Chayćhümi walaśhca jatunyayäla cuncu-cuncu§
, callpa-sapa mas fisyunllan. Imacunaćhüpis Diosmi lluy yanapäla.
Puydï Israelcunämi Jesuspïta licapayllaman camälälin
41 Josëwan Mariam watan-watan lipäcula Jerusalenta Egiptopi Libraculcäśhan fistanman. 42 Jesus ñä ćhunca ishcayniyu watacta liyalmi, chay fistaman taytanta atila. 43 Chayćhu ñä fista camacäluptinmi Nazaretta cuticalcämula. Jesusñatacmi taytan maman mana tantiaptin Jerusalenćhu quïdacamuñä. 44 Chayćhu mana captinmi aylluncunacta tapucul, lisinacuśhancunaćhu payta ashila. 45 Manaña chayćhu talilmi Jerusalenta ashishtin cutipäcula. 46 Ćhaycul quimsa muyunña ashilcaptinmi Jesus'a Diospa chuya wasinpa patyuncunaćhu, Moises isquirbishanpi yaćhachicücunawan tapunacuyäla. 47 Chay yaćhachicücunam sumä admiracüśha capäcula Jesuspa yaćhayninpïta llapan tapuśhancunacta allin yaćhaywan cuntistaśhanpi. 48 Chaynu jawca tapunacuyäta talïlälilmi Maria nila: “¿Imanayanquitan cayćhu taytayquiwan pulá caynu llaquisha ashiyalcaptí?” nil.
49
Niptinmi Jesus: “¿Imapïtan wictapis caytapis yaycul ashilcämanqui? ¿Manachun Taytäpa wasinćhu ucupädu canäta yaćhapäcunqui?” nila. 50-51
Chay niptinpis paycuná manash tantiapäculachu ima nishantapis. Lluy caycunactam maman śhun'unman ćhulal uywala. Jinalcul Jesuswan cuscan Nazaretta cutipämuptinñam chayćhu taytancunapäpis cäsucü cala. 52
Cuncu-cuncum*
wiñalapis fisyunllan ima. Jinalmi Diospäpis nunapäpis maypis alawana allin cala.


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 135 (The schedule 3)
135. Multapaqana 3
(Tránsito de calle)
Niño: "Iskay kaj yachakuy, kay Escuela Kawsayman pusajmanta: "MULTA - La multa" nisqa kashan.
(charanga de victoria)
Atipasqamanta ramichay kasqam ni uj armallawan atipasqanku. Trompetasta sacerdotes tocayta qallarejtinku kama, Israel llajtaqa qhaparisqanku, Diostaj chay jatuchej phatu perqasta urmarpachisqa. Diostataqa israelitasqan kasharqa, tukuynin llajtata jap’ikapunankupajña kashajtinkuña. Chay atipajkunataj mayta raymicharikushajtinkutaj, paykunamanta ujninkoqa pakayllamanta carpankuman ripusqa. Mana cuenta qokunallankuta ruwasqa imatachus Dios mana ruwanankuta kamachisqa chayta.
Voz de Dios: "Ama manchikuychejchu. Kay llajtaqa makiykichejpiña, jinapis junt’aychejpuni kamachisqasniyta."
Nipi imatapis oqharikunanchu kasqa chay maqanakupeqa.
Dios kamachiyta qon chayqa, junt’akunampuni tiyan. Jinapis Acán sutiyoj runarí, mana chaykama cheqapajchu jap’isqa Diospa kamachintaqa.
Acán: "¿Imatataj qhawashaki kay Jericó llajta urmaykusqa ukhuripi? Uumm uj sumaj babilóniamanta p’achakuna, qori, may chhika qolqe ima. Mana kaypi jina wijch’usqata saqeymanchu á, chantapis nipí rikumushawanchu."
Pini rikoj kashajtimpis, janaj pachamanta uj qhawamoj tukuy imata rikoj qhawasharqa, Diospa ñawinqa Acán imatachus ruwasqanta tukuyta qhawasqa, maymanchus p’ampaykusqantapis sut’ita rikusqa.
Chanta qhepan kaj llajtata maqanakupi tinkuspa jap’ikapunankupaj kashajtinkutaj. Qhawamojkunaqa sumaj willaywan chayaykusqanku.
Espía: "Josué, Hai-qa juch’uy llajtitalla. 3000 soldadoscha atipaspa jap’ikapunqanku."
Jinapis chay soldados atipaykuchikusqanku, khuyaytaj kutipusqanku. 36 qharikunataj wañusqanku ayqekun jinaqa. Chanta Josué Diosman qhaparikuyta qallarisqa.
Josué: "¿Señor Diosniy, imaraykutaj kay jina karqarí? ¿Imaraykutaj mana yanapawarqaykuchurí?"
Voz de Dios: "Qankuna juchayoj kankichej, qankuna suwankichej. Chaytaraj allinchaychej, chanta yanapasqaykichej."
Tukuy yacharpakusqa, Acán rimarisqa imatachus ruwasqantaqa. Ujlla juchallisqa, chaynejtataj tukuyninku pagasqanku.
Imaynatachus uj semáforo puka kashajtin pasarpan, chaynejtataj askhas chay accedentepi wañunku, ajina kasqa. Chay transitomanta kamachiykunata p’akiyqa, qolqepi pagakun, Diospa kamachiyninkunata p’akejtinrí, mana qolqewan imatapis ruwasunmanchu.
May cheqa Diosqa wañuywan paganatapuni nin kamachisqasninta p’akejkunapajqa. Acán sutiyoj runaqa rumiwan ch’anqasqa valle de la desgracia nisqa cheqapi wañusqa.
Kunan allinta uyariy, chay cheqa Diosqa may munakoj Diosllaraj, may jina munakuyniyoj. Qan, noqa jasut’isqa kananchejmantaqa, Jesúcristo cruzpi aparqa. Sichus Jesús juchasniykinejta wañuspa kawsarimusqanta creenki chayqa, Diostataqa multa paganaykita t’unata ruwaspa chinkachin.
Personajes: Relator, niño, voz de Dios, Acán, espía, Josué
© Copyright: CEF Germany


text:
Kuntisuyus pruwinsya
Kuntisuyus pruwinsya (aymara simipi: Kuntisuyus jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Condesuyos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chuqipampa llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 21 ñiqin inti raymi killapi 1825 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Qurupuna (6.377 m) - Sulimana
- Mayukuna: Uquña mayu
- Quchakuna: Pallaqucha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pusaq distritunmi kan:
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla simitam, qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Nicolás de Piérola, Piruw suyup umalliqnin 23 ñiqin qhapaq raymi killapi 1879 watamanta 12 ñiqin pawqar waray killapi 1881 watakama [3] paqarimurqa Alpacay haciendapi, Yanaqiwa distritupi, 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1839 watapi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kuntisuyus pruwinsya.
- Saywitu: Ariqipa suyu


text:
Llaktayuk Chaypikachun Rikurayak Tantanakuyka achiklla hillaykunata churan, mana alli rurayman harkata churanata yuyachin, shinallatak llaktayukpak ayninakuyta llakichikpi nakashpaka mana alli ruraykuna tiyakpika taripaykunata ruran. Llaktayukpak mañaykunata katichin.
CPCCS tantanakuyka taripayta rurakushpaka huchachikpak shutita mana pimanpash willanchu shinallatak payta kamanmi.
Ashtawankarin, CPCCS tantanakuyka huchachiykunapi kamachiypaktayshinami yaykun, chayka na alli ruraytalla mana makanakunchu, yapalla rurashkatapash makanakunmi.
ACHIKKAYPAK, MANA ALLI RURAYTA MAKANAKUYPAPASH KILLKAKAMAYUK
Achikkayta maskay shinallatak mana alli ruraykunaman harkata churay hayñikunata paktachishpa, CPCCS tantanakuypak Tantachik Kamachikka Achikkaypak, Mana Alli Rurayta Makanakuypapash Pakchi Killkakamayuk ukuta wiñachin.
¿Achikkaypak, Mana Alli Rurayta Makanakuypapash Killkakamayuk ukuka imatak ruran?
- Mana alli ruraymanta nakashpaka llaktayuk ayninakuy hayñikunata llakichishka kakpi huchachiykunata chaskishpa taripan.
- Llaktayukkunapak mañaykunata chaskishpa katichin, kaykunata shuk kamaywasikunapi(tukuypak kashka kullkita nakashpaka tukuyman yanapayta kuk chikarunapi, kamachiykunapipash) mana yanapashka kakpi.
Achikkaypak, Mana Alli Rurayta Makanakuypapash Killkakamayuk ukupika imashina huchachiyta, mañaytapash rikuchinata riksichin, shinallatak maykan kamaywasiman rinata willachinpashmi kikinpak huchachiyta katichichun.
CPCCS tantanakuyka llaktayukkunapak huchachiykunata taripanmi, shinallatak tukuylla mitachi shinallatak tukuyllaman yanapay kuk chikanruna nakashpaka kamachiyruna kashpapash imapash mana alli rurakpi llaktayukkunapak mañayta katichin.
Achikkaypak, Mana Alli Rurayta Makanakuypapash Pakchi Killkakamayuk ukuka shinami wallparishka:
- Chaskiy, Kamachiy Rikuchiypash: llakayukunaman huchachina ñankunata rikuchin shinallatak huchachiykunata mañaykunatapash kuskin.
- Achikkay: achikkayta rikuchinkapak, wiñachinkapak, sinchiyachinkapapash mutsurishka ruraykunata paktachikmi
- Taripay: llaktayukpak ayninakuy hayñita llakichishka kakpi nakashpaka tukuyllapak munayta mana paktachikpi huchachiykunata taripan.
- Yanapay: Tantanakuyman apashka huchachiykunata yaykuchishka kakpika CPCCS tantanakuyka kamachiypaktayshinami yaykun.


text:
Kawsay pacha yachay
Kawsay pacha yachay (kastilla simipi: ecología, grigu simimanta: OιkoλoYίa: oίkoς, "wasi", λόYoς "simi") nisqaqa kawsay pachamanta yachaymi, tukuy Tiksi muyuntinpi kawsaqkunamantam: runakunam, uywakunam, yurakunam, k'allampakunam, añakikunapas (Bacteria). Lliw kawsaqkunaqa huk kawsaq llikam kanchik.
Kawsay pachapiqa chikan kawsaqkuna kay hinam kawsan, hatun kawsay llika nisqapi:
- Wayllaqkuna - yurakuna anqas añakikunapas - mana kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta ruraykunku. Raphi q'umir nisqawan inti wayllayta ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtaspa muksichaqtam wayra pachaman kachaykunku. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa uwas misk'itam ruraykunku. Wayllaqkunaqa mana wakinpa kawsa imayaynintachu mat'ipayanku, ichaqa mana kawsa imayayllatam, waya pachamanta chimlasayta, allpapi t'inkisqa qullpachaqta, phusphuruta, huk t'inkisqa qallawakunatapas.
- Mikhuqkuna - uywakuna runakunapas - yurakunata icha huk uywakunata mikhuspa kawsa imayayta mat'ipayanku. Huk kawsaqkunap kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta mana kawsa imayaykunatapas ruraykunku, chimlasayta yakutapas wayra pachaman kachaykuspa.
- Ismuchiqkuna - k'allampakuna añakikunapas - wañusqa kawsaqkunata akasqakunatapas ismuchispa kawsanku. Mikhuq hinam hukkunap kawsa imayayninta mat'ipayanku, ichaq wañusqa imayaytam. Hinallataq chimlasayta yakutapas wayra pachaman kachaykunku.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kawsay pacha yachay.