text:
CAPÍTULO 9
¿‘Ushanan tiempokunachöku’ kawëkantsik?
¿Imakuna tiempontsikchö pasanampaqtaq Biblia willakorqan?
Diospa Palabran nenqannö, ¿imanötaq nunakuna kayänan karqan ‘ushanan tiempokunachö’?
¿‘Ushanan tiempokunachö’ ima allikuna pasanantataq Biblia willakorqan?
1. ¿Imachötaq willamantsik shamoq tiempochö pasananta?
TELEVISIONCHÖ o radiochö noticiakunata wiyar, imëllaqa tapukorqonkiku, ¿mëyaqraq kë mana allikunaqa chanqa nishpa? Kanan tiempoqa mana shuyaranqantsik höram imëka desgraciakunapis pasan, y waränin pasanantaqa manam nunakuna musyayantsu (Santiagu 4:14). Pero Jehová Diosnintsikqa musyanmi (Isaías 46:10). Unë tiempopitanam Bibliachöqa willakorqan desgraciakuna pasananta, y manam tsëllatatsu sinöqa shamoq tiempochö imëka allikuna pasanantapis nikarqannam.
2, 3. ¿Imatataq qateqninkuna Jesusta tapukuyarqan, y ima nishpataq nerqan?
2 Jesucristuqa parlarqan, kë gobiernoqa Patsachö mana allikunata ushakäratsir huk paraïsoman tikratsinantam (Lucas 4:43). Jesusta wiyaq nunakunaqa imë tsë Reino shamunantapis musyëtam munayarqan. Tsëmi, “[¿]imataq noqakunawan këkanqëkita y kë mundo ushakänanta musyayänampaqqa pasanqa?”, nishpa tapukuyarqan qateqninkuna (Mateo 24:3, NM). Tsënam, Jehová Diosllam musyan imë kë mundo ushakänantapis, nishpa nerqan (Mateo 24:36). Pero Diospa Reinon kë Patsaman manaraq alli kawakïta apamuptin imakuna pasanantapis Jesusqa willakorqanmi. Y kë tiempontsikchömi pasëkan llapan pë willakonqanqa.
3 Kë “mundopa ushakënin hunaqkunachö” pasëkanqankunata manaraq yachakurmi, puntataqa nunakuna mana rikäyashqan guerrapita yachakurishun. Kë guerraqa angelkuna kawayänan ciëlochömi karqan, y tsëchö pasanqanqa llakikïkunatam noqantsikpaq apamushqa.
CIËLOCHÖ GUERRA
4, 5. a) ¿Imaraq pasarqan Jesus ciëlochö gobernar qallëkuptin? b) Apocalipsis 12:12 nenqannö ¿imaraq pasanan karqan ciëlochö guerra kariptin?
4 Tsë 1914 watachö Jesucristu ciëlochö gobernar qallëkamonqantam punta capïtulochöqa yachakorqontsik (leyi Daniel 7:13, 14). Tsëpita ichik tiempollachönam altsapakur qallëkorqan. Tsëmi Bibliachöqa kënö willakun: “Tsepitanam rara sieluchona maqanaqui qallaquicorqan. Miguelmi [Jesuspa huknin shutin] anjelnincunawan tse culebrata [Satanasta] maqayarqan. Tsenollam jina tse culebrapis anjelnincunawan ticrapuyarqan Miguelta”. * Y tsë hatun maqanakïchöqa venciriyarqan Diablutam mana alli angelninkunatawan, tsëpitam kë Patsaman qarqarayämorqan. Fiel angelkunaqa alläpam kushïkuyarqan Satanás y demonionkuna ciëlochö manana kayanqampita. Pero nunakunaqa manam kushikuyänantsu karqan. Bibliam kënö willakorqan: “¡Allau patsacho [...] quecaqcuna, porqui diablum sielupita weqaparcayämushqa captin, y pocu tiempullana engañacur carinanta musyarnin, qamcunapa contrequicuna allapa piñashqa quecan!”, nishpa (Apocalipsis 12:7, 9, 12).
5 Rikärishun ciëlochö guerra kanqampita, kë Patsachö ima pasanqantapis: Alläpa piñarmi Diabluqa kë Patsachö imëka mana allikunawan nunakunata hipatsinan karqan. Y kananmi yachakushun tsë mana alli tiempokunachö kawëkanqantsikta. Pero këqa ‘pocu tiempullanam’ kanqa, y tsëtaqa kikin Satanaspis musyanmi. Bibliachöqa kë tiempota “ushanan hunaqkuna” nishpam shutitsin (2 Timoteo 3:1, NM). ¡Imanömi kushikuntsik, Diosnintsik kë mana allikunata ushakäratsimunampaq ichikllana pishenqanta! Bibliaqa willakorqanmi kë tiempochö imakuna pasanantapis y tsëtam rikärishun. Kë llapan pasëkanqankunaqa rikätsimantsik ushanan hunaqkunachö këkanqantsiktam y Diospa Reinon gobernamuptin alli nunakuna shumaq bendicionkunata chaskiyänampaq ichikllana pishenqantam. Kë ushanan hunaqkunachö chusku señalkuna cumplikänampaq Jesus nenqanta rikärishun.
USHANAN HUNAQKUNAPAQ SEÑALKUNA
6, 7. ¿Imanötaq, mallaqëkunapaq y guërrakunapaqwan Jesus parlanqan cumplikëkan?
6 “Juc nasionmi juc nasionwan guerata rurayanqa. Y juc marca nunacunam juc marca nunacunawan wanutsinacuyanqa.” (Mateo 24:7.) Tsë qepa waranqa watakunachömi waranqa kuti waranqëpayan nunakuna wanuyashqa guerrakunarëkur. Inglaterra markapita huk nunam qellqarqan kënö nishpa: “Imëpitapis más hatun yawar ramëqa këkushqa kë siglo XX nishqan watakunachömi. [...] Kë siglochöqa qatinallamanmi guerrakuna këkushqa, y ichik tiempollam pärareq”. Worldwatch nishqan institutom kënö nerqan: “Siglo I nishqan watakunapita hasta 1899 watayaq wanutsinakïkunapitapis, kima kutipitapis masmi kë [siglo XX] nishqan watakunachö wanutsinakïkunaqa kashqa”. Tsërëkurmi 1914 watapita patsë pachak waranqa kuti waranqapitapis más nunakuna wanïkuyashqa. Tsënömi atska nunakunata kuyashqa kastannaqta haqïkushqa tsë guerrakunaqa. Itsapis pasashqa kankiman kë llakikïkunapa.
7 “Mechopis mallaqäqui watacunam canqa.” (Mateo 24:7.) Kë pasaq kima chunka watakunachöqa murupakïkuna masmi mirëkushqa niyanmi yachaqkuna. Tsënö këkaptimpis, nunakunaqa mallaqëkayanllam mana mëchöpis mikïninkuna murukuyänampaq kaptin y rantiyänampaqpis mana qellëninkuna kaptin. Tsëmi waktsa markakunachöqa, waranqa kutipitapis waranqëpayan nunakuna kawayan kima sol-llawan o hasta mënosllawanmi cada hunaq. Casi llapannömi imëpis mallaqäyanlla. Cada watam pitsqa waranqa kuti waranqëpayan wambrakuna wanïkuyan mallaqëwan nishpa nin Organización Mundial de la Salud.
8, 9. ¿Imataq terremötokunapaq y qeshyakunapaq Jesus parlanqan cumplikëkanqanta rikätsimantsik?
8 “Mecho tsechopis allapa feyupam temblorwan patsa cuyonqa.” (Lucas 21:11.) Tsë 1990 watapita qallëkurllam, patsatapis kichakätseq y hatusaq wayikunatapis ishkitseq sinchi patsakuyïkuna kashqa, chunka isqonnö cada wata, hinamampis cada watam chipyëpa hatusaq wayikuna ushakätseq terremötokuna kashqa ninmi Estados Unidospa Patsa Estudiaqninkuna. Hina huk estudiokunapis niyanmi: “1900 watapita patsëmi, terremötokunawan ishkë millonpitapis más wanïkuyashqa y nunakuna imëka rurayanqanwampis ichikllam wallkärishqa”.
9 “Pesti qeshyawanmi wanuyanqa.” (Lucas 21:11.) Imëka hampikunata rurëkäyaptimpis, nunakunaqa qeshyëkäyanllam unë qeshyakunawan o mushoq qeshyakunawampis. Huk informe willakonqannömi, kë pasaq chunka watakunachöqa ishkë chunka reqishqa qeshyakuna —tuberculosis, paludismo (o malaria) y cólera— y wakimpis manam fácil hampinannatsu kayan. Hinamampis kima chunkanö mushoq qeshyakunam yurirayämushqa. Wakin qeshyakunapaqnäqa manam hampi kantsu.
USHANAN HUNAQKUNACHÖ NUNAKUNA
10. 2 Timoteu 3:1-5 nishqampita ¿imakunatataq nunakunachö kanan rikanki?
10 Bibliachöqa manam imapis pasananllapaqtsu willakorqan, sinöqa nunakuna imanö kayänantapis nikarqanmi. Y apóstol Pablupis imanö nunakuna kayänantaqa alleqmi willamantsik. Kë ushanan tiempokunachöqa ‘alläpa sasa cawaqui tiempucunam chämonqa’, nishpa (leyi 2 Timoteu 3:1-5). Tsëmi Pablu nenqannö kë ushanan tiempochöqa:
nunakunaqa kikinkunallata kuyakuyan
qellëllata kuyayan
papaninkunatapis manam wiyakuyantsu
manam agradecïdotsu kayan
kastankunatapis manam kuyayantsu
ichikllapitam piñakuyan
manam ankupäkuyantsu o llakipäkuyantsu
Diosta mana kuyashpam, kikinkunapa kushikïninkunallata kuyayan
Diosta kuyaqnömi hananllapaqa kayan, pero kawëninkunachö rurëninkunawanqa, mana wiyakuyanqantam rikätsikuyan
11. Salmo 92:7 nenqannö, ¿imaraq mana alli nunakunata pasanqa?
11 ¿Markëkichö nunakunaqa tsënöku tikrakuriyashqa? Tsënöchiyä. Hinantin Patsachömi tsënö nunakuna kayan. Kë llapanmi rikätsimantsik Diosnintsik llapan mana allita ushakätsimunampaqqa ichikllana pishenqanta, tsëmi Bibliachöqa kënö nikämantsik: “Mana alli nunakuna qoranö winamorqa, y llapan mana allita ruraqkuna wëtamorqa, ni imëpis mana kutimoqpaq ushakäyänampaqnam kayan”, nishpa (Salmo 92:7).
ALLI KAQ SEÑALKUNA
12, 13. ¿Imakunataq rikätsimantsik ‘kë ushanan tiempokunachö’ ‘rasumpëpa yachë atskayanqanta’?
12 Biblia nenqannömi ushanan hunaqkunaqa, imëka problëmakunata apamun. Tsënö kaptimpis alli señalkunam cumplikëkan Jehová Diosta sirveqkunachöqa.
13 “Rasumpëpa yachëqa, atskayanqam” nishpam Daniel libro willakorqan. ¿Imëraq këqa cumplikänan karqan? “Ushanan tiempokunachömi” (Daniel 12:4). Tsë 1914 nishqan watapita patsëmi Jehová Diosqa servi munaqkunata, alleq Bibliata reqiyänampaq yanapashqa. Tantearinapaq, Dios munanqanta, shutimpita, Jesucristupa wanïnimpita, wanushqakuna imanö këkäyanqanta y shariyämunantapis musyayashqam. Hinamampis Jehová Dios sirveqkunaqa, kushishqa kawayänampaq, y Dios Yayata alabayänampaq kawëtapis yachakuyashqam. Y alleqmi musyayashqa imanö Diospa Reinon kanqanta, y imanö kë Patsata altsamunantapis. ¿Imatataq tsë yachakuyanqanwan rurayan? Kë tapukïnam, kë ushanan tiempokunachö cumplikëkaq huk kaq profecïaman apamantsik.
14. Reinopita alli willakïtaqa, ¿ëka markakunachö, y ëka idiomakunachöraq willapäkïkäyan? ¿Y pikunaraq tsë willapäkoqkunaqa kayan?
14 ‘Llapan nunacunatam alli willaquinïta willayänequi’, nerqanmi Jesucristu ushakë tiempokunapaq parlanqan profecïachö (leyi Mateo 24:3, 14). Awmi kë Reinopita alli willakïkunataqa hinantin patsachömi willakïkäyan, kë Reino ima kanqanta, imakunata ruramunanta, y tsë bendicionkunata chaskinapaq imata ruranantsiktapis. Kë alli willakïkunataqa, ishkë pachak kima chunka (230) nacionkunapitapis maschömi willakïkäyan, y astka pachak idiömakunachömi willapäkïkäyan. Tsënömi ‘hinantin patsapita, llapan markakunapita, tukïläya idioma parlaq’, waranqëpayan Jehová Diospa testigonkuna kushi kushi kë Reinopita alli willakïkunata willapäkïkäyan (Apocalipsis 7:9). Hinamampis waranqa kuti waranqëpayan nunakunatam, Bibliapita yachakï munaqkunata yachatsiyan y manam cobrayantsu. Hinamampis Jesusqa ‘llapan nunacunam chiquiyäshunqui’ nishpam nerqan cristianokunapaq parlar, tsënö këkaptimpis kë profecía cumplikanqan rikëqa espantëpaqmi (Lucas 21:17).
¿IMATARAQ QAMQA RURANKI?
15. a) ¿Ushanan hunaqkunachö këkanqantsikta creinkiku, y imanirtaq tsënöqa ninki? b) ¿Imatataq ushakë hunaq apamonqa, Jehová Diosta wiyakoqkunapaq, y chikeqninkunapaqpis?
15 Kë llapan profecïakuna tiempontsikchö cumplikëkanqanta rikar, ¿manaku ushanan hunaqkunachö këkanqantsikta creinki? Jehová Dios munanqanyaqmi kë alli willakïkunaqa predicakanqa, y tsënam “ushakë chäramonqa” (Mateo 24:14, NM). Tsë ‘ushakëqa’, Dios Yaya kë Patsachö llapan mana allikuna ushakätsinan hunaq ninanmi. Y llapan chikeqnintam ushakäratsimonqa, tsëta ruramunampaqqa Jesucristutawan kallpayoq angelninkunatam disponishqa (2 Tesalonicenses 1:6-9). Y mananam Satanaswan demonionkunapis nunakunata ulipäyanqanatsu o llullapäyanqanatsu. Tsëpitanam Diospa Reinonqa llapan wiyakoqkunapaq atska bendicionkunata apamonqa (Apocalipsis 20:1-3; 21:3-5).
16. ¿Imakunatataq rurëkankiman?
16 Satanaspa munëninta ruraqkunapa ushakënin këllachöna kaptinmi, “¿imataraq rurëkäman?”, nishpa llapantsik tapukushwan. Y noqantsikpaq más alli kaqqa Jehová Diospita yachakï, y pë munanqanta rurëmi (Juan 17:3). Llapan shonqïkiwan Bibliapita yachakï. Jehová Diospa voluntadninta ruraqkuna yachakuyanqan wayiman ëwë (leyi Hebreus 10:24, 25). Palabranta yachakurnin shamï Jehovä Diosta reqinëkipaq, y pë munanqannö kawë (Santiagu 4:8).
17. ¿Imanirtaq mana allikunapa ushakënin mana creipaqnö kanqa nunakunapaq?
17 Ushanan hunaqkunachöna kawëkanqantsikta nunakuna mana creiyänantam Jesusqa parlarqan. Tsëmi ampipa suwanö chämur llapan nunata ushakäratsimonqa mana shuyëkaqta (leyi 1 Tesalonicenses 5:2). Tsëmi Jesuspis willakorqan: “lmanomi Noepa tiempuncho nunacuna cawaquicayarqan; tsenomi Diospita Shamushqa Nuna cutimunan junaqcunapis cawaquicayanqa. Manaraq apäqui tamya captinmi, asta Noe barcuman yecurenqanyaq nunacuna micupäcur, upyacur, casacur caquicayarqan. Y manam cuentata qocuriyarqantsu apäqui tamya janancunachona quecanqantaqa, y llapancunam tse tamyawan ushacäyarqan. Tsenomi jina pasaconqa Diospita Shamushqa Nuna cutimunan junaqpis”, nishpa (Mateo 24:37-39).
18. ¿Jesus ima willakonqantataq creishwan?
18 Tsërëkurmi Jesusqa willakorqan kënö: “Cuidacuyë shonqiquicuna munanqan mana alli bisiucunapita, machaquicunapita, y que bidacho imecapaqpis yarpacachecunapita. Tseno quecayaptiqui, paqtataq tse junaqcuna imeca trampa animalta tsareqno tsapuyäshunquiman. Porqui tsenollam jinantin marcacho nunacunatapis tarenqa. Peru qamcunaqa shuyaquïcäyë imepis Diosman mañacurnin, tse tiempocunacho alli tsaracuyänequipaq. Tsemi Diospita Shamushqa Nunapa nopanchopis mana mantsacushpana shëcäyanqui”, nishpa (Lucas 21:34-36). Jesus nenqantaqa creishwanmi. ¿Imanir? Jehová Dios, y ‘Diospita Shamushqa Nuna’ Jesucristu aprobayanqan nunakunaqa kawëkäyanqam, Satanaspa mana alli mundon ushakäriptin. Hinamampis mana wanushpam kawayanqa shamoq mushoq Patsachö (Juan 3:16; 2 Pedru 3:13).
^ par. 4 “¿Pitaq arcángel Miguelqa?” nishqan apendicichö këkaq yachatsikïmi rikätsimantsik Jesucristupa juk kaq jutin Miguel kanqanta.
MAS MUSYATSIKÏKUNA
BIBLIATA YACHAKUNËKIPAQ PROGRAMA
¿Imanirtaq Bibliapita yachakunkiman?
Entëru Patsachö nunakuna kawëninkunachö imëkata tapukuyanqantam Biblia contestëkan. ¿Pëkunanö yachakïta qampis munankimanku?


c: text/html

text:
Jehoväpa testiguncuna, ¿mayancunam canchic?
Imaymana limaycunapi, ñatac imaymana malcacunäpimi śhapacamú. Jucllapimi, juc caminullaćhumi cayalcá. Lluyta janapayan, Jehová Diosta, alawayninchicmi. Paymi Diospi Bibliaćhu limashanca. Licalichica lluy ima cäcunatapis. Jesusta atichïta callpanchacuyanchicmi, ñatac Cristianocuna nimaptinchic cushicunchicmi. Walan walanmi yanapanchic nunacunata Bibliapi, ñatac Diospa Gubiernunpi yaćhachïta. Jehová Diospi, Gubiernunpipis limaptinchicmi, Jehoväpa testiguncuna nisha canchic.
Internetćhu päginanchicman yaycuy. Jayćhu Bibliata ligui. Lisipäcamay masta chayćhu ya’acunacta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ch'iraw mit'a
Ch'iraw mit'a, Sisa pacha, T'ikay pacha icha Pawqarwara nisqaqa watapi chiri mit'ata qatiq mit'am. Ch'iraw mit'apiqa p'unchawkuna suniyanmi. Ñawpaq qasa kasqa allpamanta musuq yurakunam phutumun, musuq kawsaymi tukukun.
Tiksimuyup chincha larunpi ruphay mit'aqa marsu, awril, mayukilla killakunapim, uralan larunpitaq sitimri, uktuwri, nuwimri killakunapim. Kalindaryukamaqa pawqarwara p'unchaw tuta kuskan kaynin p'unchawmanta Inti raymi inti t'ikrakuykama mit'am.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ch'iraw mit'a.


text:
Llapa pachatraw nunakunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuy
LLAPA PACHATRAW NUNAKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY
Paqarichiq: Huñunashqa Nasyunkuna
Tikrapayaq: Serafín M. Coronel Molina (kastillaanupiqta wanka limayman)
Lima, 1980 (mushuqchashqa 1998)
Contents
- 1 Qallaliy shimi
- 2 Kamachikuy
- 3 Huk artiikulu
- 4 Ishkay artiikulu
- 5 Kimsa artiikulu
- 6 Tawa artiikulu
- 7 Pichqa artiikulu
- 8 Suqta artiikulu
- 9 Qantrish artiikulu
- 10 Pusaq artiikulu
- 11 Isqun artiikulu
- 12 Trunka artiikulu
- 13 Trunka hukniyuq artiikulu
- 14 Trunka ishkayniyuq artiikulu
- 15 Trunka kimsayuq artiikulu
- 16 Trunka tawayuq artiikulu
- 17 Trunka pichqayuq artiikulu
- 18 Trunka suqtayuq artiikulu
- 19 Trunka qantrishniyuq artiikulu
- 20 Trunka pusaqniyuq artiikulu
- 21 Trunka isqunniyuq artiikulu
- 22 Ishkay trunka artiikulu
- 23 Ishkay trunka hukniyuq artiikulu
- 24 Ishkay trunka ishkayniyuq artiikulu
- 25 Ishkay trunka kimsayuq artiikulu
- 26 Ishkay trunka tawayuq artiikulu
- 27 Ishkay trunka pichqayuq artiikulu
- 28 Ishkay trunka suqtayuq artiikulu
- 29 Ishkay trunka qantrishniyuq artiikulu
- 30 Ishkay trunka pusaqniyuq artiikulu
- 31 Ishkay trunka isqunniyuq artiikulu
- 32 Kimsa trunka artiikulu
- 33 Hawa tinkikuna
Qallaliy shimi[edit]
Kay laplakunatrawmi Hukilla Kamalaykan 10 pun disimri killatraw 1948 watakaqtraw Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq aanikushqankaq kamachikushqankaq.
10 pun disimri killatraw 1948 watakaqtrawmi Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq aanikulqa kamachikulqa Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqta, chay qillqashqakaq limashqan kay laplakunakatrawmi imapis kamalaykan. Chay sumaq yupaychakuykaqtraw, Hatun Huñunakuykaq kunsihalqa llapa Hatun Malta Mimrunkunakta Hatun Kamachikuykaq limashqanta qillqay wandupaakunanpaq, liyipaakunanpaq, willapaakunanpaq, hinaman llapa iskuylakunatrawpis, huk yatray wasikunatrawpis mana lakichinakullal lliw tuki kamachinakullal kawsapaakunanpaq.
Nasyuunis Uniidaspa Willachikuynin Wasi
LLAPA PACHATRAW NUNAKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY
Kamachikuy[edit]
Yuyashtin qishpiy kaykaq, hustisiyakaq, llapa pachatraw alli kawsakuykaq, takyapaakun nunakunakaqpa dignidaankunatraw mana piktapis chalashqa diriichunkunatraw, tukaypacha ayllunkunakaqpa;
Yuyashtin llapa nunakunakaqpa diriichunkunakta mitraqkushqanchik, triqnishqanchik manam allichu kalqa malkakunamasinchikpaq; chay Hatun Kamachikuykaq manam munanchu nunakunakaq ñakapaakunanta; mana mayqanpapis piñachishqa limananta, ima munashqantapis kriyinantam munan;
Yuyashtin llapa nunakunakaqpa diriichunkunakaq huk Diriichupa prutihishqa kapaakunman, mana nunapula ruydupaakunanpaq, mana hukwan pilyapaakunanpaq;
Yuyashtin tuki kawsakuykaqta huk hatun malkakunakaqta yatrachina kashqantapis sumaq kal;
Yuyashtin Nasiyuunis Uniidaspa llapa mimru malkakuna, qillqashqatraw limapaakulqa nunakunakaqpa diriichunkunakta, dignidaankunaktawan, manayninkunaktawan karikunakaqpapis, walmikunakaqpapis chaynawlla diriichunkuna kapaakunanpaq; chaypitaqa, paykunaqa kawsayninchikta tiklachilqalin mana ñakapaakunanchikpaq, mana mayqanpapis piñachishqa kawsapaakunanchikpaq;
Yuyashtin Nasiyuunis Uniidaspa Mimru Malkakunakaq kamachikulqa, Nasiyuunis Uniidas Urganisasiyunkaqta yanapapaakunanpaq nunakunakaqpa diriichunkunakta rispitapaakunanpaq;
Yuyashtin kay diriichukunakta, qishpiy kaykunaktapis sumaq prisisashqanta yatrapaakunman chay aanikushquankaqta kumplichipaakunanpaq.
Hatun huñunakuykaq kamachin:
Kay Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq llapa malkakuna, llapa hatun malkakuna mana qunqapaakullal yalpapaakunanpaq, yatrapaakunanpaqmi, kaytrawpis maytrawpis huk istitusiyunkuna malkakunamasinta willapaakunanpaq yatrachistin, idukashtin kay diriichukunaktapis, qishpiy kaykunaktapis kamachikuykunakaqta sigurapaakunanpaq llapa pachatraw nunakunakaq kay Hatun Kamachikuykaqta lisqipaakunanpaq, mana qunqapaakunanpaq Mimru Istaadu malkakunatrawpis, llapa shuyu kamachiqnintrawpis.
Huk artiikulu[edit]
Llapa nunam chaynawlla yulipaakun dignidaaninkunawan, diriichunkunawanpis; paykunaqa rasunniyuqmi, yuyayniyuqmi kikinpula kawsapaakunanpaq.
Ishkay artiikulu[edit]
- Kay Hatun Kamachikuy kamachishqankaq llapa nunakunapaqmi, paykunap diriichunkuna kan, qishpiy kayninpis mana malkakunamasinta usuchipaakunanpaq; ayllunta, ima kulur kashqanta, nuna-shiminta, rilihiyunninta, limashqanta, imanaw kashqantapis mana hamuyaapaakunanpaq, wakchapis, qillayniyuqpis kakuchun manam triqnipaakunmanchu.
- Chaypitaqa, manam huyup likapanchikman huk hatun malkakunap nunankunakta ima pulitikayuq kashqantapis, ima yuyayninpis kakuchun manam triqninchikman, maski huk qishpinnaq malkapis kakuchun manam triqninchikmanchu.
Kimsa artiikulu[edit]
Llapa nunakunam kawsay diriichuyuq, qishpiy kayniyuq haqwkalla kapaakunanpaq.
Tawa artiikulu[edit]
Manam pipis mutu, uyway kanqachu; chaykunam kay Hatun Kamachikuykaqtraw manachashqa kaykan.
Pichqa artiikulu[edit]
Manam piktapis huyup maqanchikmanchu, huyup piñapanchikmanchu, usuchinchikmanchu, mana huchayuqta huchapanchikmanchu.
Suqta artiikulu[edit]
Llapa nunakunam diriichuyuq kaytrawpis maytrawpis alli lisishqa kapaakunanpaq.
Qantrish artiikulu[edit]
Llapa nunakuna chaynawllam kamachishqa shimikaqpa, llapanpa diriichunkunakta iwal-llap taapana kanman. Paykunaqa diriichukunayuqmi iwal-llap prutihishqa kapaakunanpaq llapa triqninakuypiqta, kay Hatun Kamachikuykaqpa nishqanta mana uyaliqkunapiqtapis.
Pusaq artiikulu[edit]
Llapa nunakunam diriichuyuq triwunalkaqman lipaakunanpaq, chay triwunalkaq intuyaananpaq, kustitusiyunkaqpa lisishqa diriichunkunaktapis mana pipis pasalichinanpaq.
Isqun artiikulu[edit]
Manam mayqanpis atahashqapis, priisupis ni huk malkakta qalqushqapis kanqachu.
Trunka artiikulu[edit]
Llapa nunakunap chaynawllam diriichunkuna, triwunalkunatrawpis, llapa nunakunap ñawpintrawpis, hustisiyayuqpis kaasushqa, uyalishqa kapaakunanpaq, diriichunkunapis, lulanankunapis kamachishqa kapaakunanpaq ichapis imapiqpis huchapashqa kapaakul kamamachishqa shimikaqpa sumaq likapashqa kapaakunanpaq.
Trunka hukniyuq artiikulu[edit]
- Illapa huchapashqa nunakunakta manam huchapanchikmanchu rasumpa huchayuq kashqanta yatrananchikkana. Kamachishqa shimikaqtrawpis puwliku pliitutrawpis garantiyankuna siguurashqa kanman, prutiksiyunta ashipaakunanpaq.
- May malkatrawpis kamachikuykaqpiqta manam mayqanpis mana huchayuq kal ñanqalpi maqashqa kanqachu. Rasumpa huchayuq kaptinpis, manam masyaadu mutruchishqa kapaakunmanchu.
Trunka ishkayniyuq artiikulu[edit]
Manam pipis kawsayninman, ayllunman, wasinman mitikunmanchu ni washanta limanmanchu. Llapa nunakunam diriichuyuq kamachishqa shimikaqpa kamachishqa kapaakunanpaq mana imaymana awusukunakta ñakapaakunanpaq.
Trunka kimsayuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq qishpiylla pulipaakunanpaq, munapaakushqan tukuy pacha malkakunatraw yatrapaakunanpaq.
- Llapa nunakunam diriichuyuq may malkatrawpis, kikin malkanpiqtapis yalupaakunanpaq; diriichunpis kantak malkankunakta kutipaakunanpaqpis.
Trunka tawayuq artiikulu[edit]
- Ashishqa kapaakul, llapa nunakunam diriichuyuq prutiksiyunta ashipaakunanpaq.
- Kay diriichukaq manam mañashqa kanmanchu huk hudisiyal aksiyunwan rasumpa allatin huchakunap ñawpashqa ichaqa Nasuynuunis Uniidaspa munayninkunaktapis, kamachikuyninkunaktapis mana kaasul.
Trunka pichqayuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq aylluchakunanpaq.
- Manam pip aylluchakuynintapis mitraqkunchikmanchu maski huk lichka aylluchakuyta munaptinpis.
Trunka suqtayuq artiikulu[edit]
- Malta lasakyalkul karikuna, walmikuna llapa diriichuyuqmi ima ayllun kaptinpis kasarapaakunanpaq, walmichakunanpaq; chaynawllam diriichunkuna pulanchakuykaqtrawpis, kuskanchakuykaqtrawpis, mana tukip kawsapaakul lakinakuptinpis.
- Tuki kamachinakul-laqmi, pulan munalmi kasarakunakaq kasarapaakuman.
- Ayllukaq kumunkaqpa tiqshikuyninmi, diriichun kanmi prutihishqa kananpaq.
Trunka qantrishniyuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq ima munapakushqantapis uywapaakunanpaq achkaktapis, uchuyllaktapis.
- Manam piktapis ima uywashqanta mitrakunchikmanchu.
Trunka pusaqniyuq artiikulu[edit]
Llapa nunakunam diriichuyuq qishpiylla yuyapaakunanpaq, ima munashqankuna rilihiyunkunakta ichaqa kriyishqankunakta hukpa ñawpintrawpis, qishpiyllapis, pakallap-pis limapaakunanpaq, imallaktapis yatrachipaakunanpaq, willapaakunanpaq, lulapaakunanpaqmi.
Trunka isqunniyuq artiikulu[edit]
Llapa nunakunam diriichuyuq qishpiylla ima yuyapaakushqanta nipaakunanpaqpis, limapaakunanpaqpis; kay diriichukaq mana mayqanpis limashqanpiq piñachishqa kananpaqmi, willachikuykunaktapis, hukpa limashqankunaktapis ashipaakunanpaq, traskipaakunanpaq, lliw muyuliqnin malkakunatraw imanawpapis willapaakunanpaq.
Ishkay trunka artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq huñunakunanpaq, kumun asusiyasiyun nishqanta tiqshipaakunanpaq.
- Manam piktapis mandunchikmanchu asusiyasiyuntraw kananpaq.
Ishkay trunka hukniyuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq malkanpa kamachiqnintraw kapaakunanpaq, kikinpis ichaqa mayqantapis waalikunanpaq paypa shutintraw limananpaq.
- Llapa nunakunam diriichuyuq iwal-lla aanishqa kapaakunanpaq, huk lulanakunakta traskipaakunanpaq.
- Malkakaqpa munaynin kumun kamachiqkaqpa mandunmi; kay munaykaq kikillanpiqmi limakunqa tukuypacha iliksiyunkunatraw, chaynawllatak sufrahiyuntrawpis, pakallap wutuppis ichaqa huk lichka prusidimintuppis, qishpiylla wutasiyunkaqta tranichananpaq.
Ishkay trunka ishkayniyuq artiikulu[edit]
Llapa nunakunam kumunkaqpa mimrunnaw diriichuyuq huk isfursullakta lulalkul ichaqa maytrawpis yanaykaqwan hawkalipaakunanpaq lliw qillay, ayllu, yatrana diriichunkunakta; sumaqmi prisisan kay isfursukaq paykuna tukilla kawsapaakunanpaq, nuna kashqanpiqta qishpiylla hatunyaapaakunanpaq.
Ishkay trunka kimsayuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq ulyapaakunanpaq, qishpiylla ima munapaakushqantrawpis ulyapaakunanpaq, iwal-lla imaktapis lulapaakunanpaq. Diriichun kaykantak mana ulyayniyuq kapaakul prutihishqa kapaakunanpaq.
- Llapa nunakunam diriichuyuq mana usuchinakullal, chay hinalla ulyashqankunapiq qillayta traskipaakunanpaq.
- Llapa nunakunam diriichuyuq munapaakushqannawsi iwal-lla kallpa traninkunakta traskipaakunanpaq, kikinkunapaq ayllunkunapaq allin kawsayta takyachinanpaq sumaq nunanaw kawsapaakananpaq; kay kallpa traninkunakaq pishilla kaptin imanawpapis kumunkaqmi paykunakta yanapanman.
- Llapa nunakunam diriichuyuq sindikaatukunakta tiqshipaakunanpaqpis, chaytraw kapaakunanpaqpis diriichunkunakta walichipaakunanpaq.
Ishkay trunka tawayuq artiikulu[edit]
Llapa nunakunam hamay diriichuyuq, waynalikuyllap timpunta pruwichapaakunanpaqpis, pishishqa kapaakunanpaqpis, hamay timpuntraw kallpa traninta traskipaakunanpaqpis.
Ishkay trunka pichqayuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq allin kawsapaakunanpaq, kikinkunapaqpis, ayllunkunapaqpis allin kawsayta takyachinanpaq; puntakta mikuykunakta, hinakuqkunakta, wasichayta, karidaa hampikuqkaqpaq karidaaninta traskipaakunanpaq, ima munapaakushqan sirwichikuykunakta takyachipaakunanpaq. Diriichunpis kanmi mana ulyayniyuq, qishyaqpis, latapis, wiyuudupis, awkishpis kapaakul, mana munal wakchapakuqlulpis.
- Mama kaykaqpis, uchuk kaykaqpis diriichukunayuqmi allin taapashqa, yanapashqa kapaakunanpaq. Llapa chulipakuy, ishqakuq urukuna diriichuyuqmi kumunkaqpa iwal-lla prutihishqa kapaakunanpaq.
Ishkay trunka suqtayuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq yatrachishqa kapaakunanpaq. Manam qillayta mañanmanchu yatranakaq nunakuna liyiyta, qillqayta yatrapaakunankama. Tiqshiq yatranakaq uwiligaturiyum kanqa. Tukuy malkakunamasinchiktam pasachipaakunchikman tiknika ichaqa prufisiyunal yatranakaqta. Llapa nunakunam hatunkaska yatray wasiman yaykuyta munapaakul yatrashqankunapiqta qishpiylla yaykupaakunman.
- Nunakuna hatunyapaakunanpaqmi yatranakaq sumaq diriichunkunakta, qishpiy kayninkunakta rispiitapaakunanchikpaqmi. Kay yatranakaq limanqa, yatrachinqa hatun malkakunakaqpa lulayninkuna puntachakunanpaq, llapa pachatraw allin kawsakuykaq takyananpaq.
- Mama-taytakunakaqmi chulinkunap imaymana yatrananta aklapaakunqa.
Ishkay trunka qantrishniyuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam diriichuyuq kumunidaakaqpa lulanantraw qishpiylla kapaakunanpaq, diriichun kantak puntachaytraw kapaakunanpaqpis kay puntachaytraw mana yatrapaakushqanta yatrapaakunanpaq.
- Llapa nunakunam diriichuyuq tukuy mural ichapis matiriyal uywashqankunapiqta, imaymana lulapaakushqanpiqta sintiifikunapis, qillqashqa lulanakunapis, artistikakunapis prutihishqa kapaakunanqa.
Ishkay trunka pusaqniyuq artiikulu[edit]
Llapa nunakunam diriichuyuq hatun malka ichaqa kumun kamachiqkuykaqta tiqshipaakunanpaq, kay Hatun Kamachikuykaqtraw kamachishqa diriichunkunakta, qishpiy kayninkunakta malkakunamasinta kumplichipaakunanpaq, lulachipaakunanpaq.
Ishkay trunka isqunniyuq artiikulu[edit]
- Llapa nunakunam kumunidaakaqta yanapapaakunman, chaylaqmi ima munapaakushqantapis qatipapaakunqa.
- Llapa nunakuna lulayta, qishpiy kayninkunakta waynalikuyta munapaakul, kamachishqa shimikaq kamachishqallantam, nishqallantam lulapaakunman; huk nunakunap qishpiy kaynintapis, diriichunkunaktapis sumaq lisqipaakunman, rispiitapaakunman; dimukraatika kumunkaqtraw tukikawsaykaq, allin kamachikuykaq, tukip kaykaq mañashqankunakta lulapaakunanpaq.
- Kay diriichukunakaq, qishpiy kaykunakaq Nasiyuunis Uniidaspa munayninkunakta, kamachikuyninkunakta llapa nunakuna kasupaakunanpaqmi, mana kuntranta lulapaakunanpaqmi.
Kimsa trunka artiikulu[edit]
Kay Hatun Kamachikuykaq manam ni Istaadukunakaqta ni wakin nunakunakaqtapis diriichukta qunchu tukuy lulanankunakta qallaliqpaakunanpaq ni hatunyaachipaakunanpaq ichaqa kay Hatun Kamachikuykaqtraw diriichukunakta, qishpiy kaykunakta ama nipaakunanpaq.
Hawa tinkikuna[edit]
- http://qu.wikipedia.org/wiki/Pachantin_llaqtakunapi_runap_allin_kananpaq_hatun_kamachikuy (Qhichwa Wikipidiyapi qillqa)


text:
Hebrëus
11 Markäkïqa,* imatapis shuyanqantsikta chaskinantsikpaq kaqta següru këmi, mana rikäkoq kaqkuna rasumpa kanqanta alleq cläru* rikëmi. 2 Porqui tsënö markäkïyoq kayaptinmi, Diosqa unë witsan nunakunata* musyatsirqan shonqumpaqnö kayanqanta.
3 Markäkurmi cuentata qokuntsik imëkapis imanö këkanqankunataqa* parlanqanwan Dios patsätsishqa kanqanta, tsëmi rikanqantsik kaqkunaqa mana rikanqantsik kaqkunapita yurimushqa.
4 Markäkurmi Abelqa Cain qonqampitapis mas valoryoq ofrendata Diosta qorqan, y tsënö markäkunqanrëkurmi alli kaqta ruraq kanqanta Dios musyatsirqan, porqui Diosqa alläpa allitanömi pëpa qarëninta rikarqan,* y wanushqana këkarpis markäkïninrëkurmi parlëkanraq.
5 Markäkunqampitam Enocqa sufrir mana wanunampaq apashqa karqan, y manam ni mëchöpis tarishqatsu karqan, porqui pëtaqa Diosmi apashqa karqan; porqui manaraq apashqa kaptinmi Diosqa shonqumpaqnö kanqanta musyatsishqa karqan. 6 Jinamampis, mana markäkïyoq karqa manam ni imanöpapis Diospa shonqumpaqnö pipis këta puëdintsu, porqui pipis Diosman witeq kaqqa, pë rasumpa kawanqanta* y shonqupita patsë asheqninkunata premiunkuna qonqantam creinan.
7 Markäkurmi* Noëqa, manaraq rikashqa cösaskuna pasakunampaq kaqpita Diospa willakïninta chaskirir, Diosta shonqupita patsë mantsakunqanta rikätsikurqan y wayimpita kaqkuna salvashqa kayänampaq juk arcata rurarqan; y tsënö markäkïyoq karmi mana cäsukoq nunakunata condenarqan, y markäkïninrëkurmi alli kaqta ruraqnö rikashqa karqan.
8 Markäkurmi Abrahanqa, qayashqa kar, wiyakur yarqurqan herenciatanö chaskinampaq kaq sitiuman; mëta ëwanampaq kaqta mana musyëkarpis, yarqurqanmi. 9 Markäkurmi pëqa imëka nunapa markanchönö, änikï* patsachö forastërunö tärarqan, pëwan tsë änikïllata herenciatanö chaskeq Isaacwan y Jacobwan carpa wayikunachö tärarnin. 10 Porqui rasumpa kaq cimientuyoq markatam shuyararqan, tsë marka imanö kanampaq kaqta patsätseq* y sharkatseqqa Diosmi.
11 Jina markäkurmi Särapis mirëyoq kanampaq poderta chaskirqan, wamrayoq kë edäninchö manana këkarpis, porqui tsënö kanampaq kaqta äneqnin Kaq markäkïpaq* kanqantam rikarqan. 12 Tsërëkurmi, imëka wanushqanö këkaq juk nunallapita, ciëluchö këkaq mëtsika qoyllurkunanö y lamar kuchunchö këkaq aqushanö mana yupëpaq wamrakuna yuriyarqan.
13 Kë llapankunam markäkïkar wanuyarqan, y änikïkuna cumplikaqta mana rikashqa karpis, karullapitam rikäyarqan y chaskikuyarqan, y nunakunachömi musyatsikuyarqan patsachö mana reqishqa y juk tiempulla täraq nunakuna kayanqanta. 14 Porqui tsënö parlaq kaqkunaqa rikätsikuyan shonqupita patsë kikinkunapaq juk sitiuta ashiyanqantam. 15 Tsënö kaptimpis, sitsun yarquyanqan sitiuman yarpararnin sïguiyanman karqan, tsëqa kutita puëdiyanmanmi karqan. 16 Peru kananqa juk mas alli sitiutam logrëta tïrayan, juk parlakïchöqa, ciëlupita kaqta. Tsëmi Diosqa pëkunapita penqakuntsu, Diosninkuna kanqanta niyänanta, porqui juk markatam pëkunapaq alistashqa.
17 Markäkurmi Abrahanqa, pruëbaman churashqa karnin, imëka ofrendatanö Isaacta qoshqa cuentanöna karqan —änikïkunata* kushishqa chaskikoq nunam japallan tsurinta ofrendatanö qoyta munarqan— 18 pëta kënö nishqa këkaptimpis: “Qampa mirëniki* nir qayashqa kanan kaqqa Isaacpitam shamunqa”. 19 Peru wanushqakunapitapis Dios sharkatsimïta puëdinqantam musyarqan, y wanïpa makimpitanönam tsurinta chaskirqan, y tsëqa juk igualatsïmi karqan.
20 Markäkurmi* Isaacpis shamoq tiempuchö ima pasakunampaq kaqta musyatsir Jacobta y Esaüta bendicirqan.
21 Markäkurmi Jacobqa, wanunampaqna këkar, Josëpa tsurinkunata cada ünuta bendicirqan, y tukrunman tanupukïkurmi Diosta adorarqan.
22 Markäkurmi Josëqa, wanunampaqna këkarnin, Egiptupita Israelpa tsurinkuna yarquyänampaq kaqta parlarqan, y tullunkunawan* imata rurayänampaq kaqtam mandakurqan.
23 Markäkurmi Moisestaqa yurikunqampita patsë kima killapa teytankuna pakarätsiyarqan, porqui llullu alläpa shumaqllan kanqantam rikäyarqan, y manam rey mandakunqanta mantsayarqantsu. 24 Markäkurmi Moisesqa, poqushqana këkar, Egiptupa reynimpa* warmi wamrampa wamrannö reqishqa këta munarqantsu, 25 juk tiempullapa jutsachö gozakurita akranampa rantinmi, Diospa markanwan allqutsashqa këta akrarqan, 26 porqui Akrashqanö mana allipa tratashqa këtam Egiptupa fortünankunapitapis mas väleqpaq churarqan, porqui pägutanö chaskinampaq kaq premiumanmi imëpis rikarëkarqan. 27 Markäkurmi* Egiptuta jaqirirqan, peru manam reypa piñakïninta mantsarqantsu, porqui mana rikakoq Kaqta rikëkaq cuentam imëpis tsarakur sïguirqan. 28 Markäkurmi Pascuata celebrayänampaq y yawarta pilchitsiyänampaq mandakïta wiyakurqan, tsënöpa pëkunapa punta kaq tsurinkunata, ushakätsikoq mana imanänampaq.*
29 Markäkurmi Puka lamarpa imëka tsaki patsapanö tsimpayarqan, peru Egiptu nunakunaqa tsëta rurëta tïrëkarmi lamarchö ushakäyarqan.
30 Markäkuyanqanrëkurmi nunakuna qanchis junaq jiruroqnin* tumariyaptin, Jericö markapa perqankuna juchuriyarqan. 31 Markäkurmi, qellëpaqrëkur jukwan jukwan kakoq Rahab warmi mana wiyakoqkunawan ushakarqantsu, porqui musyapakoq ëwaqkunatam shumaq chaskirqan.
32 ¿Y ima mastaraq nishaq? Porqui tiempuchi pishinman Gedeonpaq, Baracpaq, Sansonpaq, Jeftëpaq, Davidpaq, jina Samuelpaq y Diospa wakin willakoqninkunapaq* parlaptïqa. 33 Markäkurmi* guërrata rurayarqan y reykunata ushakätsiyarqan, alli kaq rurëta patsätsiyarqan, änikïkunata* chaskiyarqan, leonkunapa shiminta tsapäyarqan, 34 ninachö imanätsishqatsu kayarqan, fïlu espädapita escapayarqan,* kallpannaq këkäyanqampita kallpasapa tikrariyarqan, guërrachö këkar puëdeq tikrakuriyarqan, chikeqnin tröpakunata ëqitsiyarqan. 35 Karqanmi wanushqankunata kawarimoqta chaskeq warmikuna, peru wakin nunakunataqa sufritsiyarqanmi, porqui manam libri kayänanrëkurqa markäkïninkunata jaqiriyarqantsu, tsënöpa mas alli kaq kawarimïta lograyänampaq. 36 Awmi, wakinkunaqa pruëbakunata pasayarqan ashashqa* kar y astashqa karmi, rasumpa kaqchöqa, tsëpitapis masqa, cadenashqa kar y prësutsishqa karmi. 37 Rumiwan tsampishqa,* pruëbaman churashqa, ishkëman trozashqa y espädawan feyupa wanutsishqam kayarqan, wakpa këpam puriyarqan üshapa qaratsanwan vistishqa, chiwapa qaratsanwan vistishqa, pishipakushqa, sufritsishqa, mana alli tratashqa; 38 y mana cäsukoq nunakunaqa manam pëkunata katsiyänampaqnötsu kayarqan. Tsunyaq sitiukunachö y jirkakunapam puriyarqan, machëkunachö y patsa rurin uchkukunachömi kawayarqan.
39 Tsënö kaptimpis, llapankunata markäkïninkunarëkur rikëninchö alli kayanqanta Dios musyatsishqa kaptimpis, manam änikïnin* cumplikaqtaqa rikäyarqantsu, 40 porqui Diosqa noqantsikpaqmi puntallapitana juk mas allita rikashqa karqan, tsënöpa pëkuna noqantsikpita mas puntata* chipyëpa alliyätsishqa mana kayänampaq.


text:
2 Corintius
11 Juiciunnaq nunanö parlakaramunqäta aguantayämänëkitam munä. ¡Peru rasumpa kaqchöqa aguantëkäyämankim! 2 Porqui qamkunapaq Dios yarpachakunqannömi* noqaqa qamkunapaq alläpa yarpachakü, porqui noqaqa kikïmi änikurqä* juk nunallawan qamkunata casatsiyänaqpaq, imëka doncëllatanö* qamkunata Cristuta entregayänaqpaq. 3 Peru imallatam mantsarïqa, imanöllam Ëvata culebra yachëllapa engañarqan, tsënölla qamkunapa pensënikikunapis mana alliman chätsishqa kananta, y Cristuta rikätsiyänëkipaq kaq rasumpa kuyakïpita y limpiu shonquyoq këpita rakikätsishqa kanantam. 4 Porqui pasakïkanqannöpis, sitsun pipis shamun y noqakuna mana willayanqaq kaq Jesuspita willayäshunki, o sitsun mana chaskiyanqëki jukläya pensëta qamkunaman chätsimun, o mana chaskiyanqëki alli willakïkunata chätsimun, qamkunaqa rasllam tsëkunata chaskiriyanki. 5 Porqui noqaqa rikä alläpa alli apostolnikikunapita mënusqa ni imachöpis mana kanqätam. 6 Peru alli parlakïta mana yacharpis, rasumpa kaqchöqa, musyëyoq këchöqa manam mana yachaqtsu kä; rasumpa kaqchöqa clärum tsëta rikätsiyarqoq imëkanöpa y imachöpis.
7 ¿O jutsataku rurarqö qamkuna precisaqpaq churashqa kayänëkirëkur qollmi shonqu tikrarnin Diospa alli willakïninkunata debaldilla kushishqa willayarniki? 8 Qamkunata sirwiyänaqrëkurmi wakin sitiukunapita creikoqkuna* kikinkunapaq kaqta* qoyämanqanta chaskirqö.* 9 Tsënö kaptimpis, qamkunawan këkar ushapakashqa tikrarirqa, manam ni pipa afannimpis karqätsu, porqui Macedoniapita shamushqa wawqikunam wananqäkunapaq mëtsikata qoyämarqan. Awmi, imëkanöpam qamkunapa afannikikuna mana kanäpaq cuidakurqö, y tsënö rurarmi sïguishaq. 10 Imanöllam Cristupita rasumpa kaq noqachö rasumpa këkan, jina tsënöllam, Acäya ëwëchö* alabakïta mana jaqishaqtsu. 11 ¿Imanirtaq qamkunapita ni imatapis chaskirqötsu? ¿Qamkunata mana kuyayarnikiku? Diosqa musyanmi qamkunata kuyayanqaqta.
12 Peru rurëkanqätaqa rurarninmi sïguishaq, tsënöpa, pëkuna alabakuyanqan asuntukunachö* noqakunawan igual kayanqanta rikätsikuyänanrëkur imallatapis* tarita munar inshiyanqan* pretextuta ushakätsinäpaq. 13 Porqui tsë nunakunaqa mana rasumpa kaq apostolkunam kayan, engañakoqkuna, Cristupa apostolnin tukoqkuna. 14 Y tsëqa manam espantakïpaqtsu, porqui kikin Satanasmi juk atsikyaq angel tukurnin sïguin. 15 Tsëmi espantakïpaqtsu sirweqninkunapis alli kaq rurëkunapa sirweqnin tukuyanqan. Peru ushananchö pëkunawan pasakunqanqa rurëninkunamannömi kanqa.
16 Yapëmi këta nï: ama pipis juiciunnaq kanqäta pensatsuntsu, peru sitsun qamkuna juiciunnaq kanqäta pensayanki, tsëqa juiciunnaq nunatanö chaskiyämë, tsënöpa noqapis pëkunanölla ichikllapis alabakurinäpaq. 17 Kanan ninqätaqa manam Señorpa rurëninta qatirtsu nï, sinöqa juiciunnaq nuna ruranqanmannömi, kikinllaman markäkur* alabakoqnö. 18 Nunakunapa kaqkunapita mëtsikaq alabakïkäyaptinqa, noqapis tsëkunapitam alabakushaq. 19 Qamkunaqa alläpa “alli juiciuyoq” karmi, juiciunnaqkunata kushishqa aguantayanki. 20 Rasumpa kaqchöqa, pipis sirweqninman tikratsiyäshoqnikikunata, pipis imëkëkikunatapis ushapakätsiyäshoqnikikunata, pipis kayäpushunqëkita qochiyäshoqnikikunata,* pipis janëkikunapa pasar precisaq tukoqkunata, y pipis qaqllëkikunachö laqyayäshoqnikikunata.
21 Tsëtaqa nï, kikïkunapa penqakïnïkunapaqmi, porqui itsapis rurayanqächö mana mantsëpaqnö kayanqäta rikätsikuyarqö.
Peru sitsun wakinkuna portakïninchö valienti kayanqa —këtaqa juiciunnaqmi parlëkä— noqapis portakïnïchö valientim kashaq. 22 ¿Hebreu nunakunaku kayan? Noqapis hebreu nunam kä. ¿Israel nunakunaku kayan? Noqapis Israel nunam kä. ¿Abrahanpa tsurinkunaku* kayan? Noqapis Abrahanpa tsurinmi kä. 23 ¿Cristupa sirweqninkunaku kayan? Löcunömi contestä, pëkunapitapis masmi noqaqa kä: mas trabäjutam rurarqö, mas kutikunam carcelashqa karqö, mana yupëpaq kutikunam maqashqa karqö, y mëtsika kutim wanunäpaqna këkarqö. 24 Pitsqa kutim judïukuna chusku chunka (40) wilïpita juk pishikaqta wiluyämarqan; 25 kima kutim shukshukunawan* wiluyämarqan, juk kutim rumikunawan tsampiyämarqan,* kima kutichömi viajanqä barcukuna ushakäyarqan, juk paqas y juk junaqmi lamar chowpinchö karqö; 26 imëpis viajarninmi, mayukunapita peligrukunachö karqö, suwakoqkunapita peligrukunachö, marka mayïkunapita peligrukunachö, juk nacion nunakunapita peligrukunachö, markakunachö këkar peligruchö, tsunyaqkunachö* këkar peligruchö, lamarchö këkar peligrukunachö, ardëlla wawqi tukoqkunapita peligruchö, 27 imëka rurëchö y afankunachö, höra höraqa ampikunapa* mana punushpa, mallaqëchö y yakunëchö, mëtsika kutikunachö mikïninnaq, alalëchö y röpapita pishipashqa.**
28 Jina tsë cösaskuna pasamanqampitapis masran kan waran waran nitimëta tïraq: llapan creikoqkunapaq* yarpachakï. 29 ¿Pitaq pishipan,* y noqapis mana pishipätsu? ¿Pitataq ishkitsiyan, y noqapa shonqü puwarintsu?
30 Alabakunä kaptinqa, pishipaq kanqäta rikätsikoq kaqkunapitam alabakushaq. 31 Señor Jesuspa Diosnin y Teytanmi, imëyaqpis alabashqa kanampaq Kaq, mana ulikïkanqäta* musyan. 32 Damascuchömi, rey Arëtaspa mandädunchö këkaq gobernador, Damascu nunakunapa markanta tsarimänampaq täpëkätsirqan, 33 peru tsë markapa perqampa juk ventänampam canastawan* urätsiyämarqan, y tsënöpam makimpita escapakurqä.*


text:
Medidas de prevención para contrarrestar enfermedades por la época invernal
Medidas de prevención para contrarrestar enfermedades por la época invernal
El Ministerio de Salud Pública frente a la fuerte temporada invernal que afecta a varias provincias del país recomienda a la ciudadanía tener una actitud responsable y de prevención ante las enfermedades que se presentan en la época invernal. Para esto, se aconseja:
Kay killa tamiyakunapi unkuykunamanta harinkapak
Unkuyta Rikuk Wasimi kay tamiya killakunamanta wakin markakuna llakiyapashkamanta tukuy chaypi kawsakkunata unkuykunamanta harkarichun mañan. Chaypami kayta yuyarichin:
- Uhushpaka codowan, shuk pintuwan, shuk pankwanmi killparina kan.
- Mikukrishka puntapash, hipapash, ishpana ukumanta llukshishpapashmi makitaka alli alli mayllana kanchik.
- Ama maypipashchu ishpana kanchikchu.
- Chuya yakutami upiyana kanchik. Unkuyta Rikuk Wasimi cloro yakuta karakun.
- Wasi ukuta, wasi kanllatapashmi punchan punchan pichana kanchik.
- Maypi yakuta wakaychinchik chaytami alli alli killpashpa charina kanchik, shinami dengue chuspi ama tiyarichun harkashunchik.
- Maypi yaku wakaychishka kaktami semanan semanan mayllana kanchik, shinami dengue chuspipa lulunkunata anchuchishunchik.
- Ama maykanpash hanpita upiyanallachu kan. Hanpikunami unkuyta pakan. /Unkuyta Rikuk Wasi/PC.


text:
pika-pi pi piikachu Pii Piika-pikachu pikaPi-i, ka piikaa Piikachu-pi Pikachu-piii pika-pi chu chuuu Ka Chu pika-chu pi piikachu pikachu. pi Ka chu chuu pika-chu pi chuuuu-chu-pi pii kaaa;pi-kaaa-chu Pii Pi-ka-chupi pi-pi-kaaa-chu pi-i kaa pikapi, Pi-kaaa-chuPikapi Kaa pii Pika-pika Pika-pika-pika, pii pika-pika-chuu chu Pi-i chu Chu pikapiPiii;, pika-pika piika pi pikachu, kachuKachu pi-iPika chu chuuuu pi-ka-chu-kaPika pi piikaa.
pii ka pikapi, chu Piikachu piikachu Pika-chu, chu Pi pikachu Pi Pii-pikachu pi Ka piikaa-pi-i, piikaa kaa chuu;pi pikachupi chu pii piika chu pika-pika pi pikachu pikachu-chu pi pika-pikakaaa; pi pi-ipii pi pi-i kaaapiika pi pikachu chuu kaa pika-pika pii pipi pipi-kaaa-chu pikachu pi-ka-chu pi pi-ka-chu ka pika-chu ka pii pika-pika-pi ka chu pii-chuuuu chu kaa piika pikachu pi chu chu piipi chu pikaa. kaa pika-pika, chu pi-i chu pii kachupiii kaaa kaa ka pipipikapi pi-ka-chu pi ka pi-ka-chu pii chu. pipi;pi piikachu-chuu pika-pi-pi-kaaa-chu pikaa chu kachu, chu chuuu pika pi pika-pika pika-pi pi pikaapika;, piikaa chu pikachu-chu piiipi kachupi.
pika pika-pika pi chuu pi piikachu pii piika-piii-pi-piika pii pi-kaaa-chu. pi-i pika-pika, pi pikachuu pi-i, chu pika-pi pi-i kaaa piiipikapi, chuuuu kaa pi chuuuu chu piikaa pi pii pika-pi. pikachupi pikapipi pi kachu chuuuu pikachupikapi pi-i pii-piikaa chu pi-i piika pi-ka-chu kachu chu pika-chupi pi pi-ka-chu ka piika-piika kaa piikaa-pika-chu-pi chuuuu-pii pi chu-pika-pika kaa, pi piikachu, pi pika-pi pi-i chu-pika-chu ka pikachu-ka pikapi-chuu pi pika-pika-chuu-chu pikachu. pii kachupii kachu pii chu chu pi piikachu chu pii pika-pichuu ka pika-pika kaa kaaa-pika-pipi pikaa kachu piikachu piii ka pikachu chu pikachu pika-pika pii chuuuu chu kaa pika-pi chuuuu pikaa pi pi chuuu pi pikachu.
pii;pipi pi-ka-chupi?
ka chuu kachu, pika-chu piika-chuu pikapika pii pika-pika piikachu chu pikachu chu kaaa chuuu chu chu pi-i pika-pi, kaaa-pika-chu pi pii pika-chu:
pii-pikachupi kachukachu. kaa pika-pi-kachu pi-piikachu kaa chuu pikachu chu pii kachu kachu ka pii pikachu pi pii kachu chu chu pikaa-kachu. pi-ka-chu pikachu, piikachu ka pika-chupi pi pi chuuu-pika-pi ka pikachu (chuuu pikaa), pikachu ka pii chuchu pika-pika chu chuuupi chu kaa piiipi-i. piikaa pipi-i, chu-pika-pika chu pi-i kachu pi-pi-i-pikachu-pi pii pika-pikapi pika-chu chuuu pipi kachu-pikaachuuu. pi pi chu kaaachu pi-i-chuuuu chu pika-chu-chu pipi pi pi-kaaa-chu ka pika-pika-pikaa pi pi pikachu-pika-chupi: pipi;piikachu kachu pii pi-chu-pi-kaaa-chu, pi pika-chu kachu pika-pika pi-kaaa-chu chu chuka, chu ka kachu pika-chu-ka chu-pika-pika-pi. kaa pika-pika pikaa-pikachu chu pi-ka-chu pika-pika pii ka chuuuu-kaa ka pi kaa piipiika kachu pi pipipii pi-pika-pika-pikaaa;. pi-i ka kachu, kaaa pi-pika-chu-kaaa, pika-pika ka piika-pika-kaapi kaa pi-ka-chu-chu ka pi-ka-chupi pi-i-pikachu chu pi-pika-pika, pikachu kaa chuu;chuu piikaa-pii-piiipi ka kachu chu pi piika ka kaa, chu pi chuuu, kaa chuu-kachu piiipi piika-kachu-pi chu pii kachu, chu pika-chu pi pika-pika-pikaa kachu pi-chuu-chuuu. pi pika-pi chu chuu pikachu pi piikapi pika-pika chu pika-pikapi pi chu pika-pi-pikachu-chu chu pi-i pi-kaaa-chupiii;.


text:
¿Jehova Diospa testigonkuna piensankuchu paykunalla salvakunankuta?
Manam. Ñawpaq tiempokunapi Jehova Diospa testigon mana kaqkunapas salvasqam kanqaku. Bibliapim Diosqa nirqa musuq pachapi “
allin runakunatawan mana allin runakunata [...] kawsarichimunanta ” (Hechos 24:15). Chaymantapas achka runakunaraqmi Dios yupaychaytaqa atinmanku chaynapi salvasqa kanankupaq. Chayna kaptinpas, manam ñuqaykuchu akllasqaqa kachkaniku pi salvasqa kananta ninaykupaqqa. Runakunata juzgananpaqqa Jesusmi akllasqa kachkan (Juan 5:22, 27).


text:
24 KAQ YACHACHIKUY
Ama suwaqa kasunchu
¿YAQACHU pipas imaykitapas suwarusurqanki?... ¿Rabiakurqanki?... Manam pipas suwawananchiktaqa munanchikchu. Ichaqa, ¿imanasqataq runakunaqa suwakuyman chayanku? ¿Suwatañachu mamanku wachakurqa?...
23 kaq yachachikuypim yachamurqanchik lliw runa huchasapa kaspanchik pantaq runakuna kasqanchikta. Ichaqa manam pitapas suwatañachu mamanchikqa wachakuwarqanchik. Pipas suwakuymanqa chayan tukuy imayuq kananpaq qullqi kuyasqanraykum. Chaymi allin uywasqa kaspanpas suwaña rikurirun.
¿Pitaq qampaqqa punta kaq suwa kanman karqa?... Huk angelmi karqa. Paytaqa hanaq pachapi kaspanraqmi Jesusqa riqsirqaña. Ichaqa, ¿imaynatataq chay angelqa suwa rikurirurqa mana pantaqta angelkunata Dios unanchachkaptinqa?... Chay angelqa 8 kaq yachachikuypi rimamusqanchikman hinam mana paypa kaqta munapayayta qallaykurqa. ¿Imataq chay munapayasqanqa karqa?...
Chay angelqa Adanwan hinaspa Evawan yupaychasqa kaytam munarqa. Ichaqa Jehova Diosllatamá yupaychanaqa karqa. Chayraykum chay angelqa Adantawan Evata huchallirachispan suwaña rikurirurqa. Chay angelqa satanas diablom.
¿Imanasqataq pipas suwakuyman chayan?... Hukpa imantapas llumpayta munapayasqanraykum. Chayraykum allin ruwaq runakunapas suwakuyman chayanku. Hinaspam wakinqa wanakuyta manaña munankuchu. Chaynam karqa Jesuspa apostolnin Judas Iscariotewanpas.
Judasqa warmacha kasqanmantapacham Diospa kamachikuyninman hina uywasqa karqa. Chaymi taksanmantapacha yacharqa “amam suwakunkichu” niq Diospa kamachikuynintapas (Exodo 20:15). Judasqa wiñasqanman hinam Jesusta riqsiruspan qatiqnin rikurirurqa. Chaymantapas Jesuspa huk kaqnin apostolninmi karqa.
Jesusqa apostolninkunawan kuskam maymanpas riqku hinaspa imallatapas mikuqku. Chaypaqmi qullqichankuta cajachapi waqaychaqku. Chay qullqinkum Judaspa makinpi karqa. Ichaqa, ¿allintachu Judasqa chay qullqita waqaychaq?...
Manam, chay qullqinku hurqukuytam qallaykurqa. Paykunapa mana yachasqallantam hurqukuq, hinaspam qullqi kuyayta qallaykuspan aswan achkataña munaq. Yachaykusunyá chayrayku imakuna ruwarusqanmanta.
Huk kutipim Lazaropa panin Maria Jesuspa chakinman miski asnaq aceiteta talliykurqa. Judasñataqmi chayta qawaspan piñakurqa. ¿Imanasqa?... Chay aceiteta achka qullqiman rantikuptinku chay rantikusqanku qullqi suwakuyta munasqanraykum. Chaymi niq tukurqa rantikuspa wakchakunaman qunamanta (Juan 12:1-6).
Jesusñataqmi Judasta nirqa Mariapa ruwasqanmanta ama rimakachananpaq. Hinaptinmi Judasqa piñakuruspan riqsisqa sacerdotekunaman rirqa. Chay runakunaqa Jesusta chiqnispankum mana pipa rikusqallanta tutallanpi Jesusta hapiruyta munarqaku.
Judasñataqmi chayta yachaspan sacerdotekunata nirqa: ‘¿Haykatataq quwankichik qamkunaman Jesusta entregaykuptiy?’, nispa.
Sacerdotekunañataqmi nirqaku: ‘Kimsa chunka qullqitam qusqaykiku’, nispa (Mateo 26:14-16).
Judasqa chay qullqita chaskikuykuspanmi Jesusta rantikuchkanmanpas hina rikurirurqa. ¿Allinchu karqa Judaspa chayna ruwasqan?... Chaykuna ruwaymanmi chayan suwakuy yachaq runaqa. Chayna runaqa qullqitam Diosmantapas hinaspa runamasinmantapas astawan kuyan.
Ichapas nichkanki: “Ñuqaqa Diosllatam imamantapas astawanqa kuyasaq”, nispa. Chay nisqayki allin kaptinpas manam chaynata nisqanchikraykullachu Diosman sunquqa kasun. Judaspas chaynatachá nirqa apostolnin kananpaq Jesus akllaptinqa. Wakin suwakunapas chaynatachá qallariypiqa nirqaku. Paykunamantawan rimarisun.
Huk kaqninmi karqa Jesusmanta aswan punta watakunapiraq kawsakuq Acan sutiyuq runa. Paymi Diospa puchukachisqan llaqtapi rikururqa kuyayllapaq pachata hinaspa quritawan qullqitapas. Hinaspam Diospaq mana apaspan llumpayta kuyarusqanrayku suwakururqa (Josuey 6:19; 7:11, 20-22).
Kunanñataq Davidmanta rimasun. Payqa Diospa akllasqanmi karqa Israel llaqtapi kamachiq kananpaq. Paymi Betsabey sutiyuq kuyayllapaq warmita qaway-qawasqanrayku llumpayta paywan kayta munarurqa. Ichaqa Betsabeyqa Urias sutiyuq runapa warminmi karqa. ¿Imatam Davidqa ruwanman karqa warmita ama munapayananpaq?...
Qaway-qawananmantaqa huk lawmanchiki pasakunman karqa. Ichaqa manayá chaytachu ruwarqa. Aswanqa wasinman suwakuchkaq hina pusakuspanmi qusantapas huk runakunawan wañurachirqa. ¿Imanasqataq chaykunata ruwarqa?... Hukpa warminta llumpayta munapayasqanraykum (2 Samuel 11:2-27).
Jehova Diosqa wanakusqanraykum Davidtaqa pampachaykurqa. Ichaqa achka sasachakuykunapim Davidqa tarikurqa chaykuna ruwasqanrayku. Churin Absalonmi Davidta kamachiq kasqanmanta hurquruyta munaspan runakunata abrazaqraq hinaspa muchaykuqraq. Chayta ruwaspanmi ‘Israel runakunapa sunqunta suwarurqa’. Chaymi runakunaqa paytaña kamachiq kananpaq churayta munarqaku (2 Samuel 15:1-12).
¿Haykallapipas Acan, David hinaspa Absalon hina llumpayta imatapas munapayarqanki?... Chay munapayasqayki hukpa kachkaptin apakuyqa suwakuymi. ¿Yuyachkankichu satanaspa ima munapayasqanta?... Runakunapa yupaychasqan kaytam munarqa Jehova Diosta yupaychana kachkaptinpas. Chaymi Adantawan Evataqa paypa munasqanta ruwarachispan suwa rikurirurqa.
Imanchikpas kikinchikpa kaptinqa, kikinchikmi tanteakunchik ima ruwaytapas utaq piman quykuytapas. Warmamasikikunapa wasinpi pukllaspaykiqa, ¿allinchu kanman imantapas upallalla apakuyniki?... Manam, tayta-maman qusuptillaykim apakuwaqqa. Mana willakuspayki imatapas apakuspaykiqa suwakuchkankim.
¿Imanasqataq hukpa kaqta upallalla apakuyta munawaq?... Llumpayta munapayasqaykiraykum. Chay suwakusqaykita hukkuna mana rikuptinkupas, ¿pitaq rikumuchkanman?... Suwakuyta chiqniq Jehova Diosmi. Chaymi Diosta hinaspa runamasinchikta kuyaspanchikqa mana imatapas suwakusunchu.
Suwakuy mana allin kasqanmantam rimachkan Marcos 10:17-19; Romanos 13:9 hinaspa Efesios 4:28.


text:
27 KAQ YACHACHIKUY
¿Pitataq yupaychananchik?
¿IMANASQATAQ yachananchik pi yupaychananchikmanta?... Runakuna achkallaña dioskunata yupaychasqankuraykum (1 Corintios 8:5). Apostol Pablotapas suchu runata Diospa atiyninwan hampiruptinmi runakuna nirqaku: “Dioskunam runaman tikrakuruspanku ñuqanchikman uraykaramunku”, nispa. Hinaspam Pablotawan Bernabeyta yupaychayta munarqaku. Chaymi huk dioskunapa sutinwan Pablota nirqaku Hermes hinaspa Bernabeytañataq Zeus nispa.
Pablowan Bernabeyñataqmi chayqa mana allin kasqanta yachaspanku runakuna ukuman yaykuruspa nirqaku: ‘Kay yanqa ruwaykunamantayá kawsaq Diosman kutirikuychik’, nispa (Hechos 14:8-15). ¿Pitaq imakunapas unanchaq ‘kawsaq Diosqa’?... Payqa Jehova Diosmi. Paytam Jesus nirqa “sapallan chiqap Dios” kasqanta. Hinaptinqa, ¿pi Diosllataq yupaychana Diosqa?... (Salmo 83:18; Juan 17:3; Apocalipsis 4:11).
Ichaqa yaqa lliw runakunam yupaychanku huk dioskunata. Chayqa kanmanmi kullumanta, rumimanta utaq imamantapas ruwasqa taytachakuna (Exodo 32:4-7; Levitico 26:1; Isaias 44:14-17). Kanmantaqmi llumpayta hatunchasqanku riqsisqa qarikunapas utaq warmikunapas. Ichaqa, ¿hatunchananchikchu?...
Jehova Diostaña serviyta qallaykuspanmi apostol Pablo nirqa: “Mana iñiq runakunapa yuyayninkutam kay pachapa diosnin tutayarachin”, nispa (2 Corintios 4:4). ¿Pitaq chay diosqa?... Satanas diablom. Paymi runakunata pantarachispan huk rikchaqkunataña yupaychachin. Chaymi mana pitapas hatunchananchikchu.
Satanasqa Jesustapas pantarachiyta munaspanmi yupaychananpaq nirqa. Ichaqa, ¿imatataq Jesusqa ruwarqa?... Nirqam: “Jehova Diosllaykitam yupaychanaykiqa, payllatataqmi servinaykipas”, nispa (Mateo 4:10). Chay nisqanwanmi Jesusqa qawachirqa Jehova Dioslla yupaychana kasqanta. Chaytam ruwarqaku Sadrac, Mesac hinaspa Abednego sutiyuq mozokuna.
Paykunatam Israel llaqtankumanta Babilonia nacionman presochasqata aparurqaku. Chaypim Nabucodonosor kamachiq runa hatu-hatun qurimanta taytachata ruwarachispan, kamachirqa llapa runakuna tocaqkunata uyarispa chay taytachapa ñawpaqninpi qunqurakunankupaq. Chayta mana ruwaqkunatañataqmi ‘rupachkaq hornoman wischunanku’ karqa. ¿Imatataq qamqa ruwawaq karqa?...
Sadracwan Mesacwan Abednegoqa Nabucodonosorta kasukuq kaspankupas kay kutipiqa manam kasukurqakuchu. ¿Imanasqa?... Jehova Diospa kamachikuyninmi niq: ‘Amam taytacha-mamachataqa ruwankichu nitaq ñawpaqninpiqa qunqurakunkichu’, nispa (Exodo 20:3-5). Chaymi paykunaqa Jehova Diosta kasukurqaku Nabucodonosormantaqa.
Nabucodonosorñataqmi piñakuspan qayllanman chay kimsa mozokunata qayachispan nirqa: ‘¿Chiqaptachum taytachaykunata mana yupaychankichik? Huktawan nisqaykichik: Tocasqankuta uyarispayá taytachapa ñawpaqninpi qunqurakuychik. Manachayqa rupachkaq hornopim rupankichik. ¿Pi diostaq makiymantaqa librasunkichikman?’, nispa.
¿Imatam chay mozokunaqa ruwarqaku? ¿Imatam qamqa ruwawaq karqa?... Paykunaqa nirqakum: ‘Diosniykum libraykuwanqaku. Ichaqa manaña librawaptinkupas manam ñuqaykuqa yupaychasaqkuchu qurimanta taytachaykitaqa’, nispa.
Chaymi Nabucodonosorñataq rabiawan tuqyaspan nirqa: ‘Qanchis kuti mastaraqyá hornota rupachimuychik’, nispa. Hinaspam kallpasapa soldadokunawan chay kimsa mozokunata watasqata hornoman wischuykachirqa. Llumpayta horno rupaptinmi soldadokunaqa ruparurqaku. Ichaqa, ¿ruparurqakuchu chay kimsa mozokunapas?
Sadracwan Mesacwan Abednegoqa ninapa chawpinpim manaña watasqa imam kaq kachkarqaku. ¿Imaynanpi?... Nabucodonosorqa hornota qawaykuspam mancharisqallaña runankunata tapurqa: ‘¿Manachum kimsa runakunallata rupachkaq hornomanqa wischurqanchik?’, nispa. Paykunañataqmi “arí” nirqaku.
Nabucodonosorñataqmi nirqa: ‘Ñuqaqa qawachkani hawkallaña purikuq tawa runakunatam’, nispa. ¿Pitaq karqa hukninqa?... Jehova Diospa angelninmi, paymi chay kimsa mozokunata mana ruparunankupaq harkachkarqa.
Chaymi Nabucodonosorqa horno punkumanraq asuykuspan nirqa: ‘Alto-altopi kaq Diospa serviqnin Sadrac, Mesac hinaspa Abednego. Hornomantayá lluqsimuychik’, nispa. Chaynapim lluqsiptinku llapa runakuna qawarqaku ninaqa mana imankutapas rupasqanta. Nabucodonosorqa nirqaraqmi: ‘Sadracpa, Mesacpa hinaspa Abednegopa Diosninyá alabasqa kachun. Paymi angelninta kachamurqa sapaq dioskunata mana yupaychasqankurayku serviqninkunata libraykunanpaq’, nispa (Daniel 3).
Yaqa chaynam kunan punchawkunapas. Runakunaqa tukuy rikchaq taytachakunatam ruwanku kullumanta, rumimanta, telamanta utaq imamantapas chayta yupaychanankupaq. Huk qillqam nin: “Banderataqa cruzta hinañam yupaychanku”, nispa (The Encyclopedia Americana). Jesuspa punta qatiqninkunaqa manam ima ruwasqankuwanpas Roma nacionpi kamachikuqtaqa yupaychaqkuchu. Chaymi Daniel P. Mannix runa nirqa: “Paykunapa ruwasqankuqa kunan banderata mana saluday hinam”, nispa.
Chaynaqa, ¿taytacha-mamachaqa kanmanchu kullumantapas, telamantapas utaq imamantapas?... ¿Allinchu kanman ima ruwasqanchikwanpas chaykunata yupaychay?... Sadracwan Mesacwan Abednegoqa Jehova Diostam kusichirqaku huk dioskunata mana yupaychaspanku. ¿Imaynatam paykunata qatipakuwaq?...
Jehova Diosllata yupaychanamantam rimachkan Josuey 24:14, 15, 19-22; Isaias 42:8; 1 Juan 5:21 hinaspa Apocalipsis 19:10.


text:
TAPUI 5
¿Ñucamanta burlarijpica imatataj rurasha?
¿IMATATAJ RURANGUIMAN?
Caipi yuyai: Lucasca cunanmantaca ña mana colegioman risha ninichu ninmi. ¿Imamantataj chashna nin? Quimsa quillacuna huashamanmi paipaj compañerocunaca paimanta llullacunata shujtajcunaman parlarca. Qˈuipaca apodocunatami churai callarircacuna. Shinallataj tˈangashpa, paipaj librocunatapish pambaman shitashpami chanzata rurajcuna carca. Huaquinpicarin huashamantami tˈangajcuna carca. Lucas tigrai ricujpica pi mana tˈangashca shinami carca. Cainacarin, colegioman shamujpica macashunmi nishpami internetpi quillcarcacuna.
¿Can Lucas cashpaca imatataj ruranguiman?
YUYAI
Cambaj compañerocuna chanzata rurajpica mana paicunahuan macanacunachu cangui. Shinaca ¿imataj rurai tucungui?
PAICUNA NISHCATA AMA CAZUICHU. Bibliapica: “Rumi shungu runa pˈiñarishpaca, shungu yuyashcata ruranllami. Ashtahuanpish yachaisapa runaca, jarcashpa upallachinmi” ninmi (Proverbios 29:11). Mana pˈiñarishpa paicunata imata mana nijpica mana ashtahuan burlaringacunachu.
PAICUNA SHINALLATAJ AMA RURAICHU. Bibliapica: “Cancunata pi llaquichijpipish, ama chashnallataj llaquichinguichijchu” ninmi (Romanos 12:17). Paicuna shinallataj rurajpica ashtahuanmi chanzata rurangacuna.
PAICUNAMANTA ANCHURI. Bibliapica: “Alli yuyaiyuj runaca, ima llaqui japina cajpica anchurinmi” ninmi (Proverbios 22:3). Cambaj compañerocuna chanzata rurashpa burlarisha nijpica paicunamanta anchuri.
AMA PIÑARISHPA PARLAICHU. Bibliapica: “Sumajta cutichishca shimica, pˈiñarishcatapish anchuchinmi” ninmi (Proverbios 15:1). Maijanpish imata nijpica ama utca pˈiñarichu. Por ejemplo: Yallitaj gordomi cangui nijpica asishpami “ciertomi ña mana achcata micushachu” ni tucungui.
IMATA MANA NISHPA CARUYAI. 19 huatacunata charij Nora shuti solteraca: “Mana imatapish nishpa caruyashpaca mana utca pˈiñarij, alli yuyashpa imatapish ruraj cashcatami ricuchingui. Paicunaca mana chashna cashcamantami chanzata rurashpa burlarincuna” ninmi (2 Timoteo 2:24).
CAN IMA SHINA CASHCAMANTA CUSHILLA SINTIRI. Manchaihuan pingaihuan upalla cajta ricushpami chanzata rurashpa burlarincuna. Shinapish compañerocuna canmanta burlarishpa chanzata rurachunca mana saquinachu cangui.
HUILLANAMI CANGUI. Shuj escuelapi ñaupa trabajaj profesoraca: “Pi chanzata rurashpa burlarijcunataca piman huillanami cangui. Chashnami shujtacunata ama chashnallataj rurachun ayudangui” ninmi.


text:
TAPUI 3
¿Ñuca yaya mamahuan alli parlanacungapajca imatataj rurasha?
¿IMATATAJ RURANGUIMAN?
Caipi yuyai: Guillermoca 17 huatacunatami charin. Miércoles chishimi can. Debercunata ña tucuchishpami ashata samarisha nishpa televisionta ricui callarin.
Televisionta ricucujpimi yayaca pˈinarishca huasiman chayashpaca:
“¡Guillermo! ¿Televisiontachu ricushpa siricungui? ¿Cambaj uchilla huauquitami deberta rurachicuna cangui? ¡Ñucanchij mandashcataca nunca mana cazunguichu!”ninmi.
Guillermoca ashata pˈiñarishpami “Nuncachu mana cazushcani” nin.
Yayaca ¿imatataj nicungui? ninmi.
Guillermoca: “Nimata mana nicunichu” ninmi.
Yayaca achcata pˈiñarishpami “¡canca ñucataca mana cazunguichu!” nin.
Can Guillermo cashpaca ¿yayata ama ashtahuan pˈiñachingapajca imatataj ruranguiman?
YUYAI
Carrota manejashpa ricujpi rumicunahuan ñan tapashca cajpica shujtaj ñantami mashcanguiman ¿nachu? Chashnallatajmi yaya mamahuan mana coleranacushpa parlanacungapajca ima shina paicunahuan parlanacunata mashcana cangui.
SHUJ EJEMPLOTA RICUSHUN:
Lidiaca ninmi:“Ñuca yayahuan parlanacunaca sinchimi can. Huaquinpica ñuca parlacujpica mana uyanchu. Tucuita nishca qˈuipami ¿imatataj nicurcangui?” nin.
¿LIDIACA IMATATAJ RURAI TUCUN?
Lidiaca caparishpami: “¡Ñucata uyai! ¡Canhuanmi parlasha nini!” nin.
Lidiaca paipaj yayaman ima tucucushcata parlasha nishpapish upallami saquirin.
Lidiaca shujtaj punllami paipaj yayahuan parlanacun.
¿Maijantataj Lidiataca agllachun ninguiman?
CAIPI YUYAI: Lidiapaj yayaca shujtaj cosascunapi yuyacushcamantami paitaca mana uyarca. Yayata caparishca cajpica, yayaca imamanta caparishcata mana entendishpami Lidiata mana uyanman carca. Yayatapish mana respetashcatami ricuchinman carca (Efesios 6:2). Caita ruranaca ishquindijpajmi mana alli canman.
Upalla saquirinaca, jahuallami can. Shinapish mana allichu can. ¿Imamanta? Paipaj llaquicunata allichingapajca yayahuanmi parlanacuna can. Yayaca ima tucucushcata yachashpami Lidiata ayudanga. Upalla saquirijpica mana ayudangachu.
Lidiaca yayahuanmi shujtaj punlla parlanacunata yuyan. Shujtaj punlla yaya mana tanto ocupado cajpimi paipaj llaquicunamanta parlan. Shuj cartatapishmi paipaj yayaman cungapaj quillcan. Caita rurashpaca Lidiaca allimi sintiringa.
Shuj cartata quillcanaca ima llaquicunallata charishcata yayaman huillangapajmi ayudanga. Cartata rezashpami Lidia ima tucucushcata yayaca alli entendinga. Yayahuan shujtaj punlla parlanacunaca ishquindijpajmi alli can. Ñahui ñahui parlanacushpa o cartata quillcashpaca “sumaj causaiman caishuj chaishuj shuj yuyailla catishunchij” nishcatami pajtachicun (Romanos 14:19).
¿Lidiaca imatataj ashtahuan rurai tucun?
¿Shujtaj yuyaita charinguichu? Chaita rurajpi Lidiata ima shina ayudanatapish quillcai.
IMATA MANA PACASHPA TUCUITA PARLAI
Huaquinpica, cambaj yaya mamaca can nishcataca mana tucuita alli entendingacunachu.
¿IMATATAJ RURANGUIMAN?
Cambaj yaya mama imamantataj pˈiña puricungui nijpica: “Mana pˈiñachu cani” nishpachari cutichingui.
Can chaita nijpica: “Ñucanchijhuan mana parlanacusha ninchu paipaj amigocunamanmi imatapish parlanata munan” nishpami yuyangacuna.
Yuyai. Cambaj yaya mamaca shuj llaquita charishcata ricushpami ayudasha nin, pero canca: “Ama preocuparichijchu, ñucallatajmi allichishalla” ninguichari.
¿Chaita nijpica cambaj yaya mamaca imatashi yuyanga?
¿Chashna ninapaj randica imatataj ni tucungui?


text:
13 YACHACHIKUY
Timoteoqa runakunatam yanaparqa
Timoteo sutiyoq mozoqa runakunata yanapaspanmi kusisqa tarikurqa. Huklaw llaqtakunamanmi rirqa runakunata yanapananpaq. Kawsakusqanqa sumaqmi karqa. ¿Munawaqchu paymanta astawan yachayta? . . .
Timoteotaqa mamanwan abuelanmi Jehova Diosmanta yachachiqku
Timoteoqa Listra llaqtapim wiñarqa. Mamanpa sutinmi karqa Eunice, abuelanpañataq Loida. Paykunam Jehova Diosmanta yachachiqku, uchuycha kasqanmantapacha. Chaymi Timoteoqa wiñasqanman hina runakunata yanaparqa Jehova Diosmanta yachanankupaq.
Huk kutipim, Timoteo mozoña kaptin, apostol Pablo nirqa: “Huklaw llaqtakunamanmi Diosmanta willakuq risaq. ¿Munawaqchu ñoqawan riyta?”, nispa. Timoteoqa kusisqallañam nirqa: “Arí, riytam munani”, nispa. Payqa runakuna yanapaytam munarqa.
Pablowanmi Grecia nacionpi Tesalonica llaqtaman rirqaku. Chayman chayanankupaqqa, karu-karutam purirqaku hinaspa barcowanpas rirqaku. Chayaruspankum achka runakunata yanaparqaku Jehova Diosta reqsinankupaq. Ichaqa wakin runakunam piñakurqaku hinaspa maqaytapas munarqaku. Chaymi Pablowan Timoteoqa Diosmanta willakunankupaq huklaw llaqtaman pasakurqaku.
Chaymanta killakuna pasaytam, Pabloqa Timoteota nirqa Tesalonica llaqtaman kutinanpaq. Yachaytam munarqa chaypi cristianokuna imayna tarikusqankumanta. Chay llaqtapi runakunaqa Diosta serviqkunatam llumpayta ñakarichirqa. ¡Timoteo chay llaqtaman kutinanpaqqa ancha qarinchakuqmi kanan karqa! ¿Imatam Timoteo ruwarqa? Rirqam chaypi iñiqmasinkunamanta llakikusqanrayku. Kutimuspanqa allin willakuykunatam apamurqa. ¡Tesalonica llaqtapi cristianokunaqa hinallam Jehova Diosta servichkarqaku!
Timoteowan Pabloqa kuskankum Jehova Diosta achka watakuna servirqaku. Chaymi Pabloqa huk kutipi Timoteomanta kaynata qellqarqa: “Timoteotam kamachisaq cristianokunata yanapamunanpaq. Manam pay hinaqa pipas kanchu. Payqa Jehova Diostawan runakunatam anchata kuyan”, nispa.
Qampas kuyankim runamasikitaqa, ¿aw? ¿Munawaqchu Jehova Diosta reqsinankupaq yanapayta? . . . Chayta ruwaspaykiqa Timoteo hinam kusisqa kawsakunki.


text:
«Ri ruchʼabʼäl ri Dios [...] kʼo ruchuqʼaʼ»
«Ri Ruchʼabʼäl ri Dios kʼäs y kʼo ruchuqʼaʼ» (HEBREOS 4:12, CR).
BʼIX: 96, 94
1. ¿Achike ruma qetaman chi ri Ruchʼabʼäl ri Dios kʼo ruchuqʼaʼ? (Tatzʼetaʼ ri wachibʼäl ri kʼo pe pa nabʼey chi re ri tzijonem).
RI RUSAMAJELAʼ ri Dios qetaman chi ri Ruchʼabʼäl ri Dios kan kʼäs wi chuqaʼ kʼo ruchuqʼaʼ (Hebreos 4:12, CR). Qatzʼeton chi ri Biblia ntikïr nujäl ri qakʼaslem röj chuqaʼ kikʼaslem ri winäq. E kʼo nimanelaʼ toq majani wi keʼok ta ruqʼalajrisanel ri Jehová yeʼelëqʼ wi, nkitïj wi droga o yekibʼän wi tzʼiläj taq bʼanobʼäl. Chuqaʼ e kʼo ri stapeʼ kʼo wi kiqʼij chuqaʼ kipwäq, nkinaʼ wi chi majun ruma e kʼäs (Eclesiastés 2:3-11). Matyox chi re ri Biblia, kʼïy chi ke ri e sachnäq wi, wakami nkinaʼ chi kʼo ruma e kʼäs chuqaʼ koyobʼen jun kʼaslem chi qawäch apo. Kʼïy chi ke rijeʼ qasikʼin chi rij ri kikʼaslem chupam ri peraj «Ri Loqʼoläj Wuj xujäl rubʼanik ri kikʼaslem» ri npe chupam ri revista Ri Nyaʼon Rutzijol. Chuqaʼ qatzʼeton chi, stapeʼ oj ruqʼalajrisanel chik ri Jehová, nkʼatzin rutoʼik ri Biblia chi qe richin man ntewür ta qa ri qachibʼilanïk rikʼin ri Jehová.
2. ¿Achike xkijäl pa kikʼaslem jujun chi ke ri nimanelaʼ pa nabʼey siglo ruma ri Ruchʼabʼäl ri Dios?
2 Wakami, e kʼïy winäq nkijäl rubʼanik ri kikʼaslem toq nkitijoj kiʼ chi rij ri Ruchʼabʼäl ri Dios. Ja riʼ chuqaʼ xkibʼän ri nimanelaʼ ri pa nabʼey siglo, ri xechaʼöx richin xebʼe chi kaj (tasikʼij 1 Corintios 6:9-11). Ri apóstol Pablo xubʼij achike winäq ri man xtkichinaj ta ri Rajawaren ri Dios. Chi rij riʼ xubʼij chi ke ri nimanelaʼ chi ja riʼ wi rubʼanik kikʼaslem jujun chi ke rijeʼ. Ja kʼa ri Ruchʼabʼäl ri Dios chuqaʼ ri loqʼoläj espíritu xerutoʼ richin xkijäl. Chuqaʼ e kʼo jujun, ri stapeʼ e runimanel chik ri Jesús, xetzaq pa mak. Ke riʼ xkitzelaj ri kachibʼilanïk rikʼin ri Jehová. Jun tzʼetbʼäl, ri Biblia ntzijon chi rij jun nimanel ri kʼo chi xelesäx kan pa congregación. Toq rijaʼ xuyaʼ kan ri itzel rubʼanobʼal, xtzolin chik pe (1 Corintios 5:1-5; 2 Corintios 2:5-8). Janila yojkikot ruma e kʼïy qachʼalal, rikʼin rutoʼik ri Biblia, kʼïy achike kijalon pa kikʼaslem.
3. ¿Achike xtqatzʼët chupam re tzijonem reʼ?
3 Ri Jehová ruyaʼon ri Ruchʼabʼäl chi qe, ruma riʼ ütz rukusaxik nqajoʼ nqabʼän chi re (2 Timoteo 2:15). Chupam re tzijonem reʼ xtqatzʼët achike ütz nqabʼän richin qitzij xkojrutoʼ ri Biblia pa qakʼaslem, toq nqatzijoj chi ke ri winäq chuqaʼ toq nqayaʼ jun tzijonem pa plataforma. Reʼ xkojrutoʼ richin xkojmatyoxin chuqaʼ xtqanaʼ más ajowabʼäl chi rij ri nimaläj Qatataʼ chi kaj, ri yojrutijoj richin ütz yojbʼe pa qakʼaslem (Isaías 48:17).
PA QAKʼASLEM
4. a) ¿Achike kʼo chi nqabʼän we nqajoʼ chi ri Ruchʼabʼäl ri Dios yojrutoʼ pa qakʼaslem? b) ¿Achike rubʼanik najäm awäch rat richin nasikʼij ri Biblia?
4 We röj nqajoʼ chi ri Ruchʼabʼäl ri Dios qitzij yojrutoʼ pa qakʼaslem, kʼo chi ronojel mul nqasikʼij, qʼij qʼij we ütz nubʼän (Josué 1:8). Qitzij na wi, qonojel kʼïy achike nqabʼän, ja kʼa man ütz ta nqayaʼ qʼij chi kʼo jun nbʼanon chi man xtqasikʼij ta (tasikʼij Efesios 5:15, 16). Ütz nqasikʼij toq nseqër pe, pa qʼij o chaqʼaʼ. We xtqabʼän riʼ xtqanaʼ achiʼel ri salmista ri xubʼij: «Rïn kan janila ninwajoʼ ri apixaʼ, kan ja riʼ ri ninquqaʼ rij chi jun qʼij (Salmo 119:97).
5, 6. a) ¿Achike ruma nkʼatzin yojchʼobʼon? b) ¿Achike ütz nqabʼän richin qitzij xkojrutoʼ ri yojchʼobʼon? c) ¿Achike rubʼanik at rutoʼon rat ri nasikʼij ri Ruchʼabʼäl ri Dios chuqaʼ yachʼobʼon chi rij?
5 Ja kʼa man xa xe ta nkʼatzin nqasikʼij ri Biblia, kʼo chi yojchʼobʼon (yojnukun) chi rij ri nqasikʼij (Salmo 1:1-3). Ke riʼ xkojtikïr xtqasamajij ri naʼoj nqïl chupam ri Ruchʼabʼäl ri Dios. We nqasikʼij ri Biblia chuwäch jun wuj o pa jun aparato electrónico, man tqamestaj chi ri nqajoʼ ja ri napon pa qanima ri nqasikʼij.
6 ¿Achike nqabʼän richin xkojrutoʼ ri xkojchʼobʼon (xkojnukun) chi rij ri xtqasikʼij? Toq najin nkisikʼij ri Biblia, e kʼïy chi jantäq yeʼuxlan qa bʼaʼ richin yekibʼän qa chi kiwäch re kʼutunïk reʼ: «¿Achike nukʼüt reʼ chi rij ri Jehová? ¿La najin chik ninsamajij reʼ pa nukʼaslem? ¿La kʼo achike nkʼatzin ninjäl pa nukʼaslem?». We yojchʼobʼon (yojnukun) chi rij ri Ruchʼabʼäl ri Dios chuqaʼ yojchʼon rikʼin ri Jehová, xtqajoʼ xtqasamajij ri naʼoj yeruyaʼ chi qe. Ke riʼ xtqasamajij pa qakʼaslem ri Ruchʼabʼäl ri Dios (2 Corintios 10:4, 5).
TOQ NQATZIJOJ RI BIBLIA
7. ¿Achike rubʼanik ütz rukusaxik nqabʼän chi re ri Ruchʼabʼäl ri Dios toq nqatzijoj chi taq jay?
7 ¿Achike rubʼanik ütz rukusaxik nqabʼän chi re ri Ruchʼabʼäl ri Dios toq nqatzijoj chi ke ri winäq chuqaʼ toq yeqatijoj? Jun rubʼanik ja ri yeqakʼüt apo textos chi kiwäch. Kʼo jun qachʼalal xubʼij: «We rat nawachibʼilaj ta el ri Jehová chi rutzijoxik ri Biblia, ¿la xa xe ta kami rat xkachʼon o xtayaʼ qʼij chi xtchʼon rijaʼ?». ¿Achike xrajoʼ xubʼij? Chi toq nqasikʼij apo ri Biblia chi kiwäch ri winäq, achiʼel ta nqayaʼ qʼij chi nchʼon apo ri Jehová. Jun texto ri ütz ütz qachaʼon el, kʼo más ruqʼij chuwäch ri nqabʼij röj (1 Tesalonicenses 2:13). Ruma riʼ tqakʼutuj qa chi qawäch: «Toq ninbʼetzijoj ri Biblia, ¿la ninsikʼij apo chi kiwäch ri winäq ronojel mul toq ütz nubʼän?».
8. ¿Achike ruma man xa xe ta nkʼatzin chi yeqasikʼij apo ri textos chi kiwäch ri winäq?
8 Qitzij na wi, man xa xe ta nkʼatzin chi yeqasikʼij apo texto chi kiwäch ri winäq. Achiʼel xbʼanatäj ri pa nabʼey siglo, wakami kan konojel bʼaʼ ri winäq man nqʼax ta chi kiwäch ri nubʼij ri Biblia (Romanos 10:2). Ruma riʼ, man ütz ta nqabʼij chi ri winäq xqʼax ri texto chuwäch xa xe ruma xqasikʼij apo. Nkʼatzin yeqakamuluj ri tzij ri kʼo más kejqalem chuqaʼ yeqaqʼalajrisaj chi kiwäch. We xtqabʼän riʼ, ri Ruchʼabʼäl ri Dios xtapon pa kijolom chuqaʼ pa kanima ri winäq (tasikʼij Lucas 24:32).
9. Rikʼin jun tzʼetbʼäl, tatzijoj achike rubʼanik nqakʼüt apo jun texto richin nqabʼän chi ri winäq nutzʼët chi ri Biblia kʼo ruqʼij.
9 Toq nqasikʼij apo jun texto chuwäch jun winäq, tqabʼanaʼ chi re chi xtqʼalajin chuwäch chi ri Biblia kʼo ruqʼij. Ütz nqabʼij chi re: «Tqatzʼetaʼ ri nubʼij ri Dios chi rij reʼ». Ja kʼa wi yojtzijon rikʼin jun winäq ri man kʼo ta chupam jun nimabʼäl kʼuʼx ri nubʼij chi rutzeqelibʼey ri Jesús, ütz nqabʼij: «Tatzʼetaʼ ri nubʼij jun loqʼoläj wuj». We ri winäq man yeqa ta chuwäch ri nimabʼäl taq kʼuʼx, ütz nqakʼutuj chi re: «La kʼo jun mul awakʼaxan re ojer taq tzij reʼ?». Ruma konojel ri winäq man e junan ta, kʼo chi jujun wi rubʼanik yojtzijon kikʼin (1 Corintios 9:22, 23).
10. a) Tatzijoj ri xbʼanatäj rikʼin jun qachʼalal. b) Tatzijoj achike rubʼanik atzʼeton rat chi ri Ruchʼabʼäl ri Dios yerutoʼ ri winäq toq natzijoj chi taq jay.
10 E kʼïy qachʼalal kitzʼeton chi ri nakusaj ri Ruchʼabʼäl ri Dios chi taq jay, yerutoʼ ri winäq. Kʼo jun qachʼalal napon wi rikʼin jun riʼj achin ri kʼïy yan junaʼ e rusikʼin pe ri qa-revistas. Kʼo jun qʼij, man xa xe ta xuyaʼ kan ri revista Ri Nyaʼon Rutzijol chi re, rijaʼ xusikʼij kan jun texto chuwäch ri e kʼo pe chupam ri revista. Ri texto riʼ ja ri 2 Corintios 1:3 chuqaʼ 4, ri nubʼij chi ri Jehová «jun tataʼaj joyowanel, y chuqaʼ kan jun Dios ri nukuqubʼaʼ kikʼuʼx ri e richin chik». Chuqaʼ nukuqubʼaʼ akʼuʼx toq at kʼo pa tijoj poqonal. Ri achin janila xeqa chuwäch ri texto, xubʼij chi re ri qachʼalal chi tusikʼij chik jun mul. Ri achin xutzijoj pe chi rijaʼ chuqaʼ ri rixjayil nkajoʼ kitoʼik chuqaʼ nkajoʼ nketamaj más chi rij ri Biblia. Achiʼel nqatzʼët, ri nqakusaj ri Ruchʼabʼäl ri Dios chi taq jay, nubʼän chi napon pa kanima ri winäq (Hechos 19:20).
TOQ NQAYAʼ TZIJONEM PA PLATAFORMA
11. ¿Achike kʼo chi nkibʼän ri qachʼalal ri yojkitijoj pe pa plataforma?
11 Qonojel nqa chi qawäch yojbʼe ri pa taq qamolojriʼïl. Ri yojbʼe richin nqayaʼ ruqʼij ri Jehová chuqaʼ richin nqakʼül ri tijonïk nyaʼöx chi riʼ. Qitzij na wi, jun nimaläj urtusanïk kilon ri qachʼalal ri yojkitijoj pe pa plataforma, ja kʼa man chaq ke riʼ ta chuqaʼ (Santiago 3:1). Rijeʼ kʼo chi nkitzʼët chi ronojel ri nkikʼüt pe, kʼo chi chupam ri Biblia kelesan pe. We rat jun chi ke ri qachʼalal riʼ, ¿achike ütz nabʼän richin chi ri nakʼüt napon pa kanima ri winäq?
12. ¿Achike nubʼän jun qachʼalal richin chi nqʼalajin chi ja ri Biblia ri kʼo más ruqʼij chupam ri rutzijonem?
12 Takanoj rubʼanik chi titzʼetetäj chi ja ri Biblia ri kʼo más ruqʼij chupam ri atzijonem (Juan 7:16). Chuqaʼ tatzʼetaʼ chi ri rubʼanik xtayaʼ, ri tzʼetbʼäl o ri kʼambʼäl taq tzij xkeʼakusaj, man tkiqasaj kiqʼij ri textos xkeʼasikʼij. Chuqaʼ man tamestaj chi man junan ta ri nasikʼij ri Biblia rikʼin ri nakʼüt ri Biblia. We kʼïy textos xkeʼakusaj, ri winäq xa xkekimestaj. Ruma riʼ, ütz ütz keʼachaʼ ri textos chuqaʼ tajamaʼ awäch richin yeʼasikʼij, yeʼaqʼalajrisaj chuqaʼ tatzʼetaʼ achike rubʼanik yerutoʼ ri winäq (Nehemías 8:8). We ri tzijonem kʼo chupam jun bosquejo ri e rubʼanon rutinamit ri Jehová, tatzʼetaʼ achike yeʼel chi tzij ri frases, ri textos chuqaʼ achike rubʼanik nkixïm kiʼ. Chi rij riʼ, tatzʼetaʼ achike textos xkeʼakusaj chi kij jujun naʼoj (xtawïl más naʼoj chupam ri tanaj 21, 22 chuqaʼ 23 chi re ri wuj Benefíciese de la Escuela del Ministerio Teocrático). Ja kʼa ri más ruqʼij, ja ri nakʼutuj atoʼik chi re ri Jehová richin xtakʼüt ri naʼoj kʼo chupam ri Ruchʼabʼäl (tasikʼij Esdras 7:10 chuqaʼ Proverbios 3:13, 14).
13. a) ¿Achike rubʼanik xutoʼ jun qachʼalal ri nukusäx ri Biblia pa taq qamolojriʼïl? b) ¿Achike rubʼanik at rutoʼon rat ri nukusäx ri Biblia ri pa taq qamolojriʼïl?
13 Tqatzʼetaʼ achike rubʼanik xutoʼ jun qachʼalal ixöq aj Australia ri nukusäx ri Biblia pa qamolojriʼïl. Rijaʼ janila itzel xubʼän ri rukʼaslem toq kʼa koʼöl, ja kʼa xrajoʼ xutijoj riʼ chi rij ri Biblia chuqaʼ xqasäx pa yaʼ. Stapeʼ ke riʼ, rijaʼ kʼayew wi nubʼän chuwäch nunimaj chi najowäx ruma ri Jehová. Kʼo jun qʼij, xrakʼaxaj pa qamolojriʼïl jun texto ri xapon pa ranima. Toq ütz ütz xchʼobʼon (xnukun) chi rij ri texto chuqaʼ xerusikʼij chik más versículos, kʼa riʼ xunimaj chi najowäx ruma ri Jehová. * (Tatzʼetaʼ ri nota). ¿La kʼo jun texto awakʼaxan rat pa jun qamolojriʼïl ri kan xusiloj ri awanima? (Nehemías. 8:12).
14. ¿Achike rubʼanik nqakʼüt chi nqayaʼ ruqʼij ri Ruchʼabʼäl ri Dios?
14 Qitzij na wi, qonojel nqamatyoxij chi ri Jehová, ri utziläj Qatataʼ, ruyaʼon ri Ruchʼabʼäl chi qe chuqaʼ rubʼanon chi majun achike ta nchupun ruwäch, achiʼel ri rubʼin pe (1 Pedro 1:24, 25). Ruma riʼ, tqasikʼij ronojel qʼij, tqasamajij pa qakʼaslem chuqaʼ tqakusaj richin yeqatoʼ ri winäq. Ke riʼ nqakʼüt chi nqajoʼ chuqaʼ nqayaʼ ruqʼij re sipanïk reʼ. Ja kʼa ri más ruqʼij, ja ri nqakʼüt chi nqajoʼ ri Jehová, ri bʼanayon richin.
^ parr. 13 Tatzʼetaʼ ri recuadro « Ronojel xjalatäj».


text:
WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) Mayo 2017
Kay qillqapi yachachikuykunatam estudiasun 2017 watapi julio killapa 3 kaq punchawninmanta 30 kaq punchawninkama.
Huk lawmanta ayqikamuqkunata yanapasun Diosta kusisqa yupaychanankupaq
¿Imaynatam Diosta manaraq riqsiqkunaman yachachichwan?
Huk lawmanta astakamuq iñiqmasinchikkunapa warmankunatayá yanapasun
Huk lawmanta astakamuq kaspaykiqa, ¿imaynatam warmaykikunata yanapawaq Diosmanta yachanankupaq? ¿Imaynatam wakinkupas yanapanmanku?
Amayá saqisunchu kuyakuyninchik chiriyarunantaqa
Jesuspa punta qatiqninkunapa kuyakuyninmi chiriyarurqa, ¿imataq yanapawasun ñuqanchikpa kuyakuyninchikpas mana chiriyarunanpaq?
“¿Kaykunamanta mastachu kuyawanki?”
Jesusmi Pedrota yachachirqa Diospa kamachikuyninkunata puntata ruwananpaq. Chaytam kunanpas ruwananchik.
¿Kusisqachu kachwan tukuy imayuq mana kaspapas?
¿Imanasqataq casarasqa iñiqmasinchikkuna mana tukuy imayuq kanankupaq tantearqaku? ¿Imaynatam chayta ruwarqaku? ¿Imanasqam aswan kusisqa tarikunku?
VIDANMANTA
Mana uyariy atiq kaspaypas Diosmantam yachachini
Walter Markin iñiqmasinchikqa mana uyariy atiqmi, ichaqa kusisqam Diosta servin.