text:
Paqtataq Inka, Inti phawarqarinman quri challwa hina Willkamayuman. Hina kanman chayqa iskay pachak watamanta inti lluqsimunqa.
(Huk amawta Tupaq Amaruman nispa, Ispañulkuna sipichkaptin)
Kay qillqapiqa kastillamanta t'ikrasqay simikuna cursiva ñisqapim.
Kay willasqakunataqa Alimanyamanta kaq Thomas Müller uyarispa qillqarqan.
Una traducción española (por Oscar Núñez del Prado, Thomas Müller y Helga Müller-Herbon,
junto al texto quechua original y un comentario de Juan Ossio Acuña) se encuentra en la publicación:
Thomas y Helga Müller, Mito de Inkarri-Qollari (cuatro narraciones). Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 125-143.
Deutsche Übersetzungen dieser Texte sind zu finden in:
Thomas Müller und Helga Müller-Herbon, Die Kinder der Mitte. Die Q'ero-Indianer. Lamuv Verlag, Göttingen 1993.
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Huwan Qispi-p willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 85-chá watayuq).
Juan Quispe, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 11-Oct-1979.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 129-133. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Maymanta paqarispachá purirqan Inkarrí Qullarríwan apustaspa Punu Rayakama? Chay Rayapis Qullay qhapaqwan Inka qhapaqwan apustasqaku. Inka qhapaq apasqa hawas hamk'ata. Chaymanta imakunatawanchá aparqan: kukatachá, imakunatawanchá aparqan. Qulla qhapaqqa qusqa kisuta, qañiwa hak'uta. Hinaspa, Qulla qhapaqpa qusqanta ratullas Inkarrí tukupun wayrapiwan, hak'uta qhaquspa Inka qhapaq. Qulla qhapaqtaq mana hawas hamk'ata usachinchu. Hina kasqa, riki, chay Rayapi. Ima hinatachá chayta rimarqanku? Chayqa apustasqaku, Punuman Qulla qhapaq, Qusqutataq Inka qhapaq.
Hinaspan chaymantataq Punuman chamqarqan Qulla qhapaq. Kay ñuqanchik larumantaq, Qusqumantaq chamqamusqan kikin Rayamanta quri tawnata Inkarrí Inka qhapaq. Hinaspas quri tawnaqa Rumiqullqallaman chayamusqa. Rumiqullqa Wakarpay, riki, t'ikrana kachkan. Chayllaman chayamusqa quri tawna, hinaspan p'itarispa k'aspi ayllusqa p'itanpuni. Anchay hinataq p'itaspa Qusqukama quri tawna tariparusqa.
Chay Qusqu quchas karqa. Qucha patapi chakarqupukusqa chay quri tawna. Chayqa chay Rumiqullqamanta p'itaspa kay quri tawna patapi Qusqu kamakusqa, Qusqu llaqta paqarimusqa kikinpitaq quri tawnamanta.
Kikin quri tawnamanta Jesus Temblores Taytacha paqarisqa. Chay Qusqu llaqtap taytan Jesus Temblores, Kristu Jesus, Jesus Temblores milagroso kikin kwirpun kachkan, riki. Yuraqtaq karqan, kunanqa yanamantaq chay Taytacha tukupusqan. Chayqa inlisyata kamarqan, katedral inlisyata, chaypi chay Taytacha paqarisqa.
Chay Inkarrípa kamasqan katedral kachkan Santa Katalina. Inkarrí kamarqan chay misti katedralta Santa Katalina. Chay inlisyakuna tukurqan chay Inkarrípa, riki.
Kampanaqa Rayamanta risqas. María Angola mayunta, Mariano Angulotaq, qusan, lumanta. Qampa warmiyki kunan kaymanpas hamunman mayunta, qamtaq urqup uma kukunta hamuwaq.
Hinaqa Qusquman pi ñawpaqtaq chay katedral Taytachap turrinman chayapuspa "dong!" ñispan waqampusqa kampana. "Hina llalliwan manaraq warmiraq llalliwan" ñispa, hatun quchaman Lukriman Mariano Anguloqa yaykumpusqa, María Angolap qusan. Yanantinmi María Angola karqan chayqa.
Inkap kamasqan chayqa munayniyuq kawsaq rimaq karqan, quri qullutayuq. Chay quri qulluta kikinllamantas waqarqan, chay kampanaqa, mana watasqachu. Ahina kasqa chay.
Chay ahina kasqa, chayqa ripusqa chay María Angola. Kayllaña ripusqa, hayk'a watamantañachá chay ripurqan? Rayanlla sawkulla atisqapis chay María Angolaqa turripi, hinaspan ripusqan qusanwan.
Chay ispañulkunataqsi chay quri qullutanta hurquyta awaytiyasqaku. Hina ripusqa. Mana atisqachu, manaña chaytaqa qampas ñuqapas mana rikuniñachu. Kikin katedral pampaman uraypusqa mana Qusquntin runapas atisqachu. Ni alambri, ni kabristu, ni lasu, ni tawna, ni ima, ni waqra, ni imapas hurqusqachu. Pampaman chinkaspa, María Angola ripusqa qusanman chayqa, Lukri quchapichá qhari warmi kapunku. Ahina chay kasqa. Chay rantin rurasqallañam Qusqupiqa kachkan, mana Inkarrípa rurasqanñachu, hina kasqa. Chaypichá kay mundu paqarirqan, riki. Hinachá kasqa. Anchayllata chay Inkamanta yachani.
Sipipusqaku riki ispañulkuna Inkarrítaqa. Maypichá kanqa? Ñisqan riki hamusqa ispañulkunaqa kay hinata kawallukunapi, frinuyuqtakama. Hinaspa chayamusqaku. Mana papil rurayta [atispa] Inkarríqa khipullapis rimasqa, q'aytu khipullapi chayqa ñisqa, khipullapi papilta apachimun. "Imataq kay q'iwiri, k'umuchu, kay takillpuchu kay", ñispa, "kay iskribisqata?" ñisqa Inkarríqa. Hinaspan kawallupi chayamuptin firrutataq mikhuchkan qurita qarachimusqa pesebreman, kawallunpaq. Chayqa chay quriwan kutispa hamuspa, sipipusqanku wakinta Inkarrítaqa.
Chaymantas Inkarríqa ripusqa Paytiti llaqtapi. Maychá kachkan chay llaqta? Manachá awiyunpas tarichkanchu. Chayta ripurqanku chayta saqirispa, wakinninta sipiptin. Kunan chaypichá kachkan, riki.
Imatañam kay taripayman pisiñam chayqa. Pisiñam, riki, kanqa. Qamqa yachachkankichá. Iskay waranqa watallapaqtaqsi kay mundu Jesus paqarirqan. Chayqa kunanqa, riki, kachkan waranqa isqun pachak qanchis chunka qanchisniyuq watañachu, imahinachu kachkanpas? Chayqa pisiñam llakikuyninchik kay taripayman, Dyusninchikpa kay timpunchik, kay kawsay timpunchikpa tukunanpaq. Hinallapaqsi Jesus Dyusninchik paqarirqan.
Chay riki hayk'allaña faltachkan iskay waranqapaq? Iskay chunka watallaña. Chayqa may chikantañataq munasun? Chayllay timpunchik kanqa. Jesusninchik defrentechá maymanpas churawasunchik, Dyusninchik kamaqninchik, hanaq pachaman.
Kay timpunchik tukurqukuptinqa, ima hinachá kasun? Ispiritu Santup timpunpis tukupunña, ñinku, chayqa. Maymanchá kay timpunchik tukukuptinqa ima timpuchá kanqa? Chayta manam ñuqapas umayta prubanichu.
Chay timputa kasqa, riki, Dyus padre eterno timpun ñichkankutaq. Chaysi karqan, manas kay inti kasqanraqchu, killallaraqsi kasqan inti. Ahinallam chaytapas uyarini. Chaypi kawsarqan Dyus padre eternop wawankuna ñawpachá, riki. Ñawpa kay intirrukuna. Chay kunanqa umanku kapuchkan mach'aykunapi muntun-muntun maypipas, ch'akisqa kachkan. Anchaychá karqan chay timpuqa.
(qallanaman)
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Feliks Machaqa-p willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 40-chá watayuq).
Felix Machaqa, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 15-Apr-1980.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 135-136. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Kay timpu imahinapipas tukuwasun hayk'aq timpupas. Anchaypichá chaypiqa ima hinapis kasun, wañuqwanpas kawsaqwanpas, hina misti hina musu. Chay hina kaqllapas ima hinapis kasunraqchá, riki, chay taripay pachapi. Taripay pachapi kasun, timpu tukupunqa. Hinaspaqa lluqsimuchkan chayqa, kay larumantañataqchus lluqsimunqa, uraymantachus, wichaymantachus. Chay hinataqa rimachkanku, riki, icha mana kaqllataqchu kasun. Imahina timpupas kaq huk timpuña kanqa, kay taripay pacha tukukuptinqa. Chayqa wañuqwan kawsaqwanqa tupawasun. Imahina kakusunchá? Ñispa ñinku chaytaqa.
Ñawpa timpupiqa ñawpa machupunichá karqan. Ñuqanchik hinachá runa kaytaqa karqan. Imahina trasayuq runachá karqan? Chaytaqchá haqay tiyanankupas kichka patakunapi kachkan, chimpakunapi kachkan, riki. Anchay chay ñawpakuna karqan chayqa, huk timpuyuqchá karqan.
Chayqa killallas intinku karqan, mana kay inti hinachu. Chaysi kay taytanchik inti lluqsimuptin, ch'akirqapunku. Mana intip rikunan. Imahinam chay killalla karqan intinku? Chayllapi puriqku. Chakrata llamk'aqku. Huk timpuña chay, riki. Wak hina wasitapas ruranku muyutakama, mana kachiyuq mikhuqsi. Imahinam chay karqan? Chay timpupas [manas] wiraquchakunapas, dukturpas karqanpunichu. Imahinam karqanpas icha manachu karqan? Hayk'aq timpullapas ima timpullapipas hawayllanchikkunapas chay taripay pachata rikunqapuniyá, riki. Imahina klasi runachá kanqa? Manachus kay hina mikhuq kanqa? Imahina p'achayuqsi kanqa? Ima kikillamantachus sach'ata frutata mikhuqllanñachus kanqa? Imahinachá kanqa?
Chay ñawpa timpumanchá kunan qatichkanchik. Chawpi timputa mana kachkanichu, imapaqtaq? Chawpi pasamanñachu karqan chay ñawpaq machu timpumanta huk, imahina kanpas? Mana chayta yuyaychaniñachu. Misti ispañul timpuchá chay chana timpuqa. Phiwi imapas karqanpunichá. Misti ispañul anchaymi chana wawa ñisqa. Anchaytam ñuqaqa uyarini.
Imahina kanqapas? Qhipaq timpuman kutimunqachu, manachu Inkanchik Inka timpun? Imahinam kanqapas? Rimayqa kachkan, riki. Ñas kunanqa hatariramuchkanña, umallanraqsi kunanqa hatariramuchkanña, hatarimunqa chay pacha. Chaysi ichaqa chay pachamanta ispañulkuna, chana wawakuna ñuqanchik hina waqachakunqa, llamk'anqaña, ñinku chayqa.
Yaqachus chay timpumanpunichus kutisunpas. Hinallamanñam kachkanchik. Manam asindadupas kanñachu. Llapanku imataña rurachinku chaypas, qullqikullankuwanña imallanña rurachikuchkanku llamk'achikuchkanku. Yaqachá chay timpuman hinapuni ayri- ayripunim kapuchkanchik. Ñichkankutaq, hina, rimayqa kachkan. Inkarríqa chika-chikamanta hatarimuchkan, may pachachus hatarimunqa chayqa, pampachakunqa mistip timpun, asindadu ispañulpa timpun.
Inkarríqa p'ampachasqachá. Ima purkiriya, saqrakunaraqchá, ima mistip p'ampasqanchus! Imachá, chaypunichá riki? Kunanqa hinapaqpunichá kay timpu imahinachá? Dyusninchikpa munayninwanchá kamanqa, chaychá hatarimunqaqa. Icha chullallam Dyusninchikqa Taytanchikqa hanaq pachapi, munayniyuqqa, riki.
(qallanaman)
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Domingo Pawqar-pa willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 85-chá watayuq).
Domingo Paucar, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 14-Sep-1979.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 136-138. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Inkarrí rikhurimusqa ñawpa timpupi, Raya q'asamanta, Qullarríwan Inkarríwan, quri tawnata chamqamuq kasqaku. Hinaspan Qullarrí chamqamusqa ñawpaqta Raya q'asamanta; chay "lliwh, lliwh, lliwh!" chinkaykamuchkasqaña, qhipaqtañam Inkarríqa chamqamusqa. Chayqa Qullarríqa chamqamusqan Qusqu llaqtata tawna chakakapusqa quri tawna; chayqa chaypi llaqtata kamarirqakapun. Sichus Inka indígena ñawpaqtaq chamkamunman karqan chayqa, anchayqa kay Q'iru Qusqupis llaqta kanman karqan.
Inkarríqa hamusqa lliwtas warak'awan warak'aspa, lliw urqukunata pampayay tiyaq. Chayqa haqay larupi, qaqa larupi, pampa riki; kay laruqa qaqallaña. Chaypis Qullarina Inkarríman tamalta q'uñiyta taripachisqa. Chay tamal q'uñiyta chaypi mikhuykuspa, mikhuykuptin chay rumiwan warak'aspa kay urqukunata pampachaman karqan. Hinaspañataqri Qullarinaqa chay rumita warak'amanta hurqukusqa, chayqa ch'usaqllata may liwirqun manaña imawan. Chay quruntachallanñas chay ch'uqlluchatawanchá tamalta taripacharqa chaychata tukumuspaña chaywan warak'amusqan chayqa.
Haqay urqup qhipa larunpi huk urqu kachkan. Chayta ankayta wasi punkunta hina kuska chawpinta chay quruntachá pasamusqa. Anchayqa kay wasi punku hina karqan. Kunansi chay qaqa thuñikapun. Pasaqtas chay wasi punkuta hina punku pasarqan. Pasarqan urquta.
Chaymantaqa chay Inkarríqa maymanchá ripukurqanpas. Anchay kay mayu ukhupi Inkarrípa yupin, ñinku. Anchay hina runa yupi hina saruykuspa kachkan muqu rumipi; rumitaqa chay t'uruta hina lluchk'arisqaraq chayqa. May munayniyuqpunichá Inkarríqa kakuq?
Chayqa maymanchá Inkarríqa yaykumurqanpas. Aswan Paytiti llaqtamanchá, maymanchá. Ima hina kanqapas kay Inkarríqa, taripay pacha tukukuptinqa, rikhurimunqachus. Icha wañupun chayqa, manañachus. Mayraqchá Paytitipis llaqtapis kakun. Manataq Inkarrí rikurimunchu, ichas wañupunchus, ichas kawsakuchkanchus. Kawsaspaqa, kay taripay pacha, kay timpu tukukuptinqa rikhurimunqachá.
(qallanaman)
Thomas Müller-pa uyarispa qillqasqan, Paskuwal Samata-p willasqan (Q'iru ayllu llaqtamanta, 40-chá watayuq).
Pascual Samata, comunidad de Q'iru / Q'ero, provincia de Pawqartampu / Paucartambo, departamento del Qusqu / Qosqo, 1-Oct-1980.
Pukyu: Allpanchis 20 (1984), No. 23, pp. 138-143. Runasimi.de-pa asllata pisichaspa llamk'apusqan.
Qullarrí Inkarríwan kay Qusqutapas kamaq karqanku iskayninkumanta. Chay yanqa q'asamantachá Inkarrí ñirqan. Ima q'asa, ñinku. Chaymantataq Qullarrí chamqamurqan quri tawnata. Chayqa Qusqupiqa quri tawna patapi kamaripunku, qucha patapi Qusquqa kachkan, riki.
Chay hatun katedral Inkap kamasqanraqmi kachkan, rumi muldiyasqakama. Anchaypi kamaq kasqaku, hinaspa chaymantataq hatun katedral Taytacha kamarqunku Qusqupi. Chaymanta Qusquqa kamakapun, anchayqa quchachá kanman karqan.
Chaychá chay Qusqu machu chachakuma hap'ichkan. Qusqutaqa chaysi hap'in kunankama tiyachkallan, kay timpu tukuykama. Chay machu chachakumata Inkarrí churarqan, paysi plantasqa. Chayqa sunqunpipas kachkanman hinachá animunqa, tiksita hap'ichkan. Machu chachakuma kumpakunqa chayqa, temblorpas qhasupunqa. Imapas kanqa hinayá, riki. Manam kumpakunanchu chay. Paymantapuni wikch'ukunqa chayqa, timpuchá tukukunqa, pisiña riki.
Qullarrítaq chay muldiya rumikunata chaypiqa, chay chika pukllasqanqa chay Kalka uraypiqa. Muldiya rumikunata rurasqaku Qullarríwan Inkarríwan iskayninku pukllaspa. Chay chikataq chay Kalka uraypiqa Inkap pukllasqanqa, qhawachkanku qullqimantam, kunanpas qhawachkanku. Anchaypi pukllaspa chaypi kallpata rurakullankutaq. Anchaykamallam chaytapas yachani.
Chay machu chachakuma kumpakuptin chayqa kay mundu tukukunqa. Pisiña timpu tukunanpaq chay sayanqa machu chachakuma. Chay timpu tukuptintaq wañusunpas, ima pacha limbuyanqapas; pachas limbuyanqa. Ankay Inkarríninchikpa kamasqan inti, anchay urayamunqa, hinaspan ruphapuwasunchik.
Qullarrí tukuchinqa kay pachata, Inkarrí kaqtaqa nak'apunku, manam kanchu. Qullarrí kawsachkan. Chayqa kawsachkan Qullarríqa – Ima ñisqan chay llaqtata? – Paychis [Paytiti] llaqtapis, Paychi [Paytiti] inkantupi, maychá kakunpas?
Chay Qullarrí kutimunqas timpu tukuyta. Kutimunqa chayqa haqay q'uncha ruminchikkuna, kay rumikuna, kay k'aspikuna quriman tukukunqa, qullqi. Ñisyu qhawasunchik kay timpu tukuytaqa. Yastataq kay mayukuna quri atinqa. Manayá imapaqpas walinqañachu. Ñuqanchik pura rantirikusun, qullqiyua karqusun, chay manaña imaman hurquwasunñachu. Lliwpas qullqiyuqpuni kanqaku chay timpupiqa. Wañuy timpu tukuytaqa qurillaña imapis hatarinqa. Wañunanchik k'uchutayá hina kanqa. Manaraq wañuchkaptinchik chayqa, manañayá quritapas imapas as-astachá gastasun. Manapas gastasunchu, hinaña, riki.
Chay timpu tukuytaqa inti urayyanpunqa kay pampaman hinaspa ruphapuwasunchik llapanchikta. Allin kristiyanutaq hanaq pachaman ripusunchik, chaypis ispirituman tukumusunchik. Mana allintataq wiñay-wiñay ñiqinpaq ruphawasunchik nina.
Wakin allin runa ispirituman tukusunchik, hinaspa kayman kutiykamusun. Kaypi frutallaña kapunqa anchay pachapi. Manaña papa kanqachu, mana imapas kanqañachu. Kay pachapi tiyapusun kawsaq. Ispiritu imahina kay pichinchuchakuna hina, ima sach'apas frutaman tukupunqa. Imahinachá kanqapas? Warminchikpas kanqachus manachus? Imahinachá chay timpuraqchá yachakusunchik? Manam kunanqa yachakunchu.
Ispiritu Santu timpu. Quriyuq timpu kaq, ankay timputa as mana yuyachkanichu. Mana sutinta yachanichu. Kay timpuman kapun. Ispiritu Santu timpupiqa manam p'achakuqpas, ñuqanchikqa phuruyuq kasun, pichinku hina chhukrunachayuq kasun, riki, raprayuq kapusun chayqa. Manaña imatapas yachasunñachu.
Chaylla chay Ispiritu Santu, ispiritu kapusunchik; chayyá Ispiritu Santu timpu. Chaytaqchá, riki, manaña papa llamk'aytapas imatapas yachasunñachu, kay timpu tukukuymantaqa. Kay timpu tukunallanpaq Qullarrí kutimunqa. Chayllapi lluqsimpunqa kay pacha, illariypitaq Inkarrí karqan chayqa, timpu tukukuyllapaq.
(qallanaman)
Kay willasqakunataqa José María Arguedas uyarispa qillqarqan. Chay Pukyu llaqtapi tawantin ayllukuna: Qullana, Chawpi, Pichqachuri, Qayaw.
Una traducción española, junto a los textos originales en quechua, se encuentra en la publicación:
José María Arguedas: Puquio, una cultura en proceso de cambio. Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, pp. 184-232.
José María Arguedas-pa uyarispa qillqasqan, Mateo Garriaso-p willasqan (Chawpi ayllup uman, Pukyu llaqtapi).
Mateo Garriaso, Chawpi ayllu, umalliq (cabecilla), distrito de Pukyu / Puquio, provincia de Lukanas / Lucanas, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1952.
Pukyu: Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, p. 190. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Inkarríqa sallqa warmipa wawallansi kasqa. Taytantaq Inti Tayta kasqa. Chay sallqa warmi wachapusqa, Tayta Inti churispakusqan Inkarríta. Rey Inka kimsa warmiyuq kasqa. Inka rurasqan kachkan Aqnupi. Qillqata pampapi, binu, aqa, tragu kachkan, timpuchkan.
Inkarrí rumita qatisqa asutiwan, kamachispa. Hanaykunaman qatisqa asutiwan, kamachispa. Chaymantaña llaqtata fundasqa. Qillqatallas Qusqu kanman karqa.
Allinlla. Chaymantañataq wayrata wichqasqa Inkarrí Usquntapi, hatun Usquntapi. Tayta Intitataq taksa Usquntapi watasqa, timpu durananpaq, punchaw durananpaq, rurananta rurananpaq, Inkarríqa. Chaymantañataq wayrata watarquspa, hatun Urquntapa puntanmanta, quri tawnata wikullumusqa, "Kamanqachus Qusqu," ñispa. Manam Qillqatapi kamasqachu. Tawna challurakamun ukumanraq. "Manam kamanchu," ñispa, Qusqupa kasqankama mudarakamusqa. Maymanchá chay karu? Manam qipa ñiqinqa yachanikuchu. Atawallpa ñawpa ñiqinraqchiki yacharqan.
Ispañul Inkan hapirqusqa Inka masinta. Maypiraq? Umallañas kachkan Inkarrípa. Chayllamantas urayman wiñachkan, ukuman. Chakinmansi wiñachkan. Chaysi kutimunqa Inkarrí, lliw kaspaña. Manam kunankama kutimunchu. Kutimunqan, kutikapamunqan, Dyus kumbiniptinqa. Manas yachanikuchu kumbininqachus Dyusninchik chayta.
(qallanaman)
Josafat Roel Pineda-pa uyarispa qillqasqan, don Viviano Wamancha-p willasqan (Chawpi ayllumanta, Pukyu llaqtapi).
Mateo Garriaso, distrito de Pukyu / Puquio, provincia de Lukanas / Lucanas, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1956.
Pukyu: Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, p. 192. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Wamanikunaqa propiopunim ñawpa señorpa Inkarrípa churasqanmi. Wamaniqa segundo dyusninchikmi riki. Llapallan urqukunapim wamaniqa, llapa urqun wamaniyuq. Wamaniqa pastutam animalninchikman qun, ñuqanchikmanqa sirkanta agua ununta. Dyusninchikmi puyuta, parata churan, grasya bindisyunmantam chaskinchik. Taytanchik wamaninchikmantaqa agua unullata chaskinchik, Dyusninchik kumbinisqanta kamachisqanmi. Icha lliwqa ñawpapiraq Inkarríninchik churasqanmi. Paymi churasqa lliw kasqanta. Chayqa llamkaptinsi, taytan Intita ñisqa: "Suyaykuway!" ñispa. Chaysi irru sinchuwan watasqa Intita Usquntapi urqupi, Wanakupampa larunpi. Inkarrípaqa Inti taytanmi kasqa. Inkarríqa achka quriyuqmi. Kunanqa Qusqupim kachkan, ñinku. Pis aparqa Qusquman, uma umallantam apaspa. Chayqa chukchachansi wiñachkan, kwirpuchansi urayman wiñachkan. Pay qispiptinqa, huysiwpas kanqachá.
Wañunan kaptinsi: "Uy quri qullqi", ñispas, tukuy pachapi chinkarichisqa qullqita. "Qanchis istadupi quri qullqi pakakuy!" ñisqas. Chaymantaqa pichayá sipirqa? Ispañulchachriki sipirqa, umantataq Qusquman apasqa. Chaymantas pisquchakuna chalapi takichkan: "Qusqupi Rey, Qusquta riy!" takichkan.
(qallanaman)
José María Arguedas-pa uyarispa qillqasqan, don Nieves Qispi-p willasqan (Qullana ayllup uman, Pukyu llaqtapi).
don Nieves Quispe, Qollana ayllu, umalliq (cabecilla), distrito de Pukyu / Puquio, provincia de Lukanas / Lucanas, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1952.
Pukyu: Revista del Museo Nacional, Lima (Perú) (1956), tomo XXV, p. 193. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Inkarrí, paysi munayniyuq kasqa. Pipa churinchá karqa? Tayta Intipachá karqa. Segundo dyus kaspa mandakuyta karqa. Qillqatapim aqa, tragu, binu timpuchkan, paypa rurasqan. Qillqata Qusquchá kanman karqa. Usquntamantas tawnata chuqarusqa Inkarrí Qusquman. Qillqatapa hawantintas llantuykuspa ukuman pasasqa. Qusquman chayasqa. Maychá Qusqu. Manam yachanichu.
Inkarrí chuqasqa rumitapas. Rumipipas luqusqa mitupi hina chakinwan sutilla. Allin señorsi kasqa. Rumitapas wayratapas mandasqa. Tukuytapas mandasqa. Allin qari karqa, allin maqta. Manam riqsinichu.
Manam kawsanmanchu. Limapis uman kachkan. Maytas, maytas, maytas padisirqa. Manam yachanikuchu wañusqanmanta. Manam mandamintun rurakunñachu. Mandamintun, wañusqa kaptin, manam yachakunchu ni rurakunchu.
Taytachachiri payta qunqachirqa. Imaychá. Manam yachanichu. Kunanqa yaku, naturalpas, imapas Dyuspa kumbinisqanmi. Riki kachkan Qillqatapi, aqa timpuq, binu timpuq, tragu timpuq, Inkarrípa rurasqan.
(qallanaman)
Alejandro Ortiz Rescaniere-p uyarispa qillqasqan, María de García-p willasqan
(Wamanqa = Ayakuchu llaqtamanta, pichqa chunkachá watayuq).
Ciudad y distrito de Ayakuchu / Ayacucho, provincia de Wamanqa / Huamanga, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, 1972.
Pukyu: Alejandro Ortiz Rescaniere, De Adaneva a Inkarri: una visión indígena del Perú. Lima, 1973. pp. 135-137. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Inkas hamusqa Qusqu llaqtamanta, ñinku. Chayninta puririptin, Inkataqa pichinchurukuna miski takinqan rimaykusqaku kusirichisqaku. Ancha purisqanmanta yawarchasqallaña chakillanpas chaqruykuspa, taquykuspa llapan llaqtakuna, runakunapas yacharqaniku tarpuyta, kunan hina chay hinata rurasqaykuta.
Warminpas paypa qipanta risqataq. Chay warminpa lliklla kasqa chirapa hina suma-sumaq kulurniyuq, umanpi ruquyuq, qasqunpas kurpiñuwan tapasqa. Iskay chunkas pullirankuna kasqa: ñawpa ñiqin walinsi kasqa yuraq utkumanta, iskay ñiqin ñataq puka utkumanta, chaymanta apasqataq qullqiwan allin achalasqa utkumanta walita, chaymanta hamun llama qaytuchawan awasqa wali, hawanpi rin, achka wali paqumanta awasqa; llapa llamapa hawanpi, wikuñamata awasqa, qullqiwan, quriwan sumaq achalasqa, qusanpa yawarninwan tiñisqa walinqa kasqa.
Sapa llaqtaman chayaspanku, warminqa yanukusqa. Mana pipas chaykuna yachasqanta pay qapaq Inkapa warmin yachachiwanku. Chay Inkaqa Intipa churinsi kasqa; sallqa, saqispa, mana mikusqa warmipa wawan.
Ichayá mana ancha llakinanpaq Inkaqa chay churinta rurarqa. Aslla watallapi chay churin rikurirusqa kallpasapa, alli-allin kallpayuq, ancha maqtallaña. Manayá kunan runakuna kaq hinachu, qasqunpi mancharisqa akatanqa hina yanqa purikuq.
Qullarrí ñinkum warminta, Qullas riki kasqa. Qusqumanta chayamuptinku, kumunkuna llaqtakuna llapallayku hatarimuniku, rikchariniku.
Wataqa ñisqan llaqtaman Inkarrí chayaykuspas, mawka usutanta allinchasqa, chaymi chay llaqtapi sapatu ruraqkuna kan. Qillqata pampaman chayaykuspas, Inkarrí llamankunata samaykachisqa, chaysi runakuna llamasapallaña chay llaqtapi. Inkawasita chayaykuptinkus, yarqay hipirusqa, hinaptinsi llapa ima apasqanta quykuspanku mikunata chaskisqaku, chaymanta pacha tukuy llaqtakunapi feriakuna kan.
Huk churinpas kasqataqsi Ispañarrí sutiyuq tayta Intinchikpa. "Imanasqam wawqiy apu apullaña, llapa imaymana ruraq?" ñispataqsi Ispañarrí tapurikun, "ñuqallatach rispitawanmankuqa, allin maqta kaptiy, kallpasapa kaptiy, hatun-hatun laniyuq, mana chakinkuna yawarchasqa wawqiytachu." Intipa churin Ispañarrí ñisqansi, chay hinata rimasqa ancha chiqniywan, urqukunapas kununusqata, hinataqsi wawqinta maskaspan saqisqa qillqata.
Inkarrísi qillqata ñawinchaspa piñakuspa qaparisqa: "Ima uywakunam, ima pisqukunam atakanwan qanrayachispa kay aswan yuraq papilta?" ñispa ñisqa.
Ichaqa Inka yachasqaña chay wawqinmanta; chaysi kiputa paypaq saqisqa, qaytumantas chay kipuqa. "Ima millay runa paraq chay awasqa, chay mawka pacha?" ñispa rimasqa Ispañarríqa.
Mama Killas tayta Intiwan huñunakusqa, puka turupas amaruwan. Pachañataqsi puririyta qallarimusqa. Pachas kuyurisqa. Chaymantas wawqin Inkarrípa umanta pakakarusqa. Chaymanta pachas runa nakaq rikurimusqa.
Chaymanta pachas Inkarrípa umanqa kawsaylla kawsachkan Pachamamanchikpa sunqun ukupi.
Ñinkum, huk punchawsi chayamunqa, chaypis uman, yawarnin rikcharispa aycha tullunwan huñunakunqa. Chay punchawsi pacha paqarimunqa, maqta urukuna tutayasqapi pawanqaku.
Pariwana quchapa yakunpas chakirinqa. Chaymantañataqsi Inkarríninchikpa mana tukuy ruray atisqan musuq llaqta, ancha hatun llaqta chayraq rikurimunqa.
(qallanaman)
Alejandro Ortiz Rescaniere-p, Marisabel Aramburú-pa, César Zamalloa-p, María Luisa Benza-p ima uyarispa qillqasqan, huk michiqpa willasqan Chakaray ayllu llaqtapi, 1970 watapi (comunidad de Chacaray, distrito de Ayakuchu / Ayacucho, provincia de Wamanqa / Huamanga, departamento de Ayakuchu / Ayacucho, XIII/1970).
Pukyu: Alejandro Ortiz Rescaniere, De Adaneva a Inkarri: una visión indígena del Perú. Lima, 1973. pp. 130-131. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Ñuqam indio kani puro, legitimo. Llaqtaypipas chay hina puro indio. Qamkuna manam piruwanuchu kankichik. Qamkuna Pizarropa familyan. Ñuqa kani Reyes, Inkarríkunapa familyan.
Inkarrípa wawan mama killapa wawan, tayta intipa churin.
Inkarrí watarqun intita mas timpu durananpaq. Turutapas watarqun. Chay runa allin runa karqa, rumitapas purichaq.
Ispañamansi qayachisqa. Chaysi lamar quchapi rurasqa qurimanta chakata. Manaraq chakata tukuchkaptin, Pizarro wañurqachisqa qullqinrayku. Chay Pizarro kasqa kuchipa runan, Inkarríta wañurqachisqa armawan, balawan. Inkarrípa uniku karqa warakallan. Umanta kuchurquspas aparqachin Ispañaman. Kwirpun kidarqun piruwanu llaqtapi. Ispañapis uman kawsachkan, chapun siwichkan, sapa killapi raspakun.
Manas kunan kanchu Inkarrí. Inkarrí wañurquptinsi, Jesu Kristu chayarqun munaysapa poderoso silu. Jesu Kristu [mana] yachaytapas munanchu, Inkarríqa kachkan allpapi. Kristuqa huk lawpis manas mitikunchu ñuqanchikwan. Jesu Kristupa makinwansi hapichkan munduta naranhata hina. Mundu tikrarqukuptinsi, Inkarrí kutimunqa, hinaspas purinqa, ñawpa timpu runakuna hina. Llapachachanchik runakunas tupasunchik gentilkunapas, kristiyanukunapas.
Kaykunata yachan qaqakuna, urqukuna. Inkarrí rimarqusqa Sara-Sarawan, Sulimanawan, Achataywawan. Chay muntañatas rikurqusqa. Hatu-hatunsi, karu-karumantapas rikurimunsi, chaysi yachan llapachan.
(qallanaman)
Alejandro Vivanco Guerra-p uyarispa qillqasqan, doña Práxides Avendaño de Castro-p Lima llaqtapi willasqan
(Chachas llaqtamanta, 47 watayuq).
doña Práxides Avendaño de Castro, distrito de Chachas, provincia de Castilla, Aplao, departamento de Ariqipa / Arequipa, 1976.
Pukyu: Alejandro Vivano Guerra, Una nueva versión del mito de Inkarrí en el Perú. Folklore americano. - México , Nr. 43(1987), pp. 15-23. Runasimi.de-pa llamk'apusqan.
Ñuqa hamuni llaqtaymanta wawaykuna qawaq, Ariqipamanta Limaman. Limapi profesor Vivancowan tupani, waway Danielpiwan wasinpi willani Inkarrípa istoryanmanta, llaqtaymanta, kustumrikunata, takikunatapas, waka tinkaymanta, Niño Jesusmanta, rarqa aspiymanta, wawapa wañuchikuymanta.
Kunanñataq chay Inkarrímanta willaykamusqaykichik. Inkarrísi llaqtay larupi rikurisqa, rarqata aspispa, yakuta pusaspa yaku pusasqanmantataq chakiruptin kutisqa. Yakuta tapamuptin, yaku mana hamuptin, tapusqa: "Pitaq yakuta tapamun?" ñispa ñisqa, chaymanta ch'itirukusqa, ch'itirukuptinqa yachayta munasqa.
Chay yakutas taparusqa Qurupuna, urqu Qurupuna taparusqa ch'itiyninta. Chayllamanta Qurupuna wiksayuq kutirusqa. Unqunan sirkaña kaptin, mañan Inkarríta quri kirawta qullqi lawadorta wawanta uywananpaq. Inkarríñataq mana riqsiyta tukuspa hinaspa ñisqa: "Manam chay warmita riqsinichu. Pitaq chay warmi?" ñispa, "Manam chay warmipa wawan churiychu," ñisqa.
Qurupunaqa inkargamun iskay kutita chay Inkarríman, kimsa kutitapas. "Sichu mana apachimuwankichu lawadorta quri kirawta, hinaptinqa ninata supiruspan kanarusqayki!" ñisqa. Chaymanta Qurupunaqa ninata supirusqa. Allpata timpurachin nina – chuqtun! chuqtun! –, allpa ukuman Inka lluqsin huk trichuman, tawnanta apaykuspa, ripun Qusqu laruman. Chay Qusqupis tawnanta wischusqa, chay tawnan mayman chayan, chaypi llamkan Qusquta.
Rumikunatapas qatiq uwihata hina Inka, ruraq templokunata. Pizarro Conquistador chayan, payman regalan huk wasi hunta qullqita, manataq Pizarro kuntintakunchu chay wasi qullqiwan, hinaspa sipin chay Inkarríta. Pizarro ñisqa: "Ñuqa kakusaq chay qullqi pirqa wasiwan, wasi hunta qullqiwan," ñisqa Pizarro.
Inkarrí ñisqa: "Sipiwanki, ichaqa umay kakunqa, kwirpuy lluqsinqa," ñispa sipichikun. Pizarroqa mana apruwichanchu. Pachamama millpurun llapa wasita. Timpurun Qusqu. Allqutapas millpurun allpa. Mana imatapas apruwichanchu Pizarro. Chay hinata kastigarqan Inkarrí Pizarrota.
Patara achachiykuna willawarqa chay kwintuta Inkarrímanta. Chayta hapini umaypi, chayta kunan rimani, willakuni profesor Vivancoman.
(qallanaman)
(qallanaman)
(qallanaman)
Pukyu: Kuntur Tusuy. http://www.palimpalem.com/1/huamanga-folklore/index.html?body10.html
Ñawpaqkunam Inka llapa imata apachimuq, Qarwarasu urquman. Misti ispañulkuna chayarqamuptinmi, pacha kutiy qallarin. Chaymi llapan urqukuna piñasqallañam kasqa. Wayrallapim purirqaku llapachan apukuna. Huk punchawsi llapachallanku huñunakurqamusqaku. Kay pacha kutiy tukumunapaq llapachallanku ñisqaku, Inkarrí kutimuchun kuntur hina, kutimuchun. Chaypunimantam, taki unquypi kuntur hina tusuniku.
(qallanaman)
Qusqu llaqtap paqarisqanmanta willasqakunata rikch'anachinapaq kay qillqataqa kayman churamunim.
Pukyu: http://www.huascaran.edu.pe/ (manañam kanchu, kunantaq kaypi: libro2.pdf, 923 kB)
Ancha unay wataña, inkakuna manaraq chayamuchkaptinsi, kay Qullaw suyupi tiyaqkunaqa sinchita ñak'ariq kasqaku. Manam tarpuytaqa yachaqkuchu, manataqsi pipas yachachiq kasqachu. Chaysi, yarqachikuspaqa karutaraqsi puriqku, chaypis purun mallkikunapa, sach'akunapa rurunta pallaqku.
Chirichiptinkupas, puñuy aysaptinkupas urqukunamansi riqku, chaypis qaqakunapi mach'aykunaman yaykuqku, chayhinatas tiyaq kasqaku.
Mana husut'ayuq, q'ala chakillas purisqakupas, uywakunapa qaranwantaqsi p'achakusqakupas. Uywakunataqa wach'ikunawansi chaquq kasqaku.
Manataqsi ninatapas riqsisqakuchu, sinchitas ñak'arisqaku. Hankullatas mikhunatapas mikhuqku. Chiri killakunapipas manas ancha puriytaqa atiqkuchu.
Huk p'unchawsi tayta Intiqa, chay ñak'ariyninkuta rikuspa, nisqa: "Manku Qhapaq, Mama Uqllu wawaykunatan runakuna yanapananpaq kachasaq" nispa. Chaysi, Titi Qaqa hatun quchamantas Manku Qhapaq, Mama Uqlluwan lluqsimusqaku.
Manku Qhapaqsi makinpi huk quri tawnata apasqa. Chay tawnataqa tayta Intis qusqa kayhinata nispa: "Chay suyukunata kay tawnata sat'ispa purimunayki, maypin allpa ukhuman chinkanqa, chaypim Qusqu sutiyuq llaqtata hatarichinki" nispa. Paykunaqa tayta Intipa kamachikusqanmanhinas purinku, tawnata sat'ispa sat'ispa.
Chayhinata purichkaptinkus, huk p'unchaw quri tawnaqa allpa ukhuman suskhuykuspa utqaylla chinkarqapusqa. Taytankupa nisqanta yuyarispa chaypi Qusqu llaqtata sayarichisqaku.
Chaypis, Manku Qhapaqqa chay suyupi tiyaq qhari runakunata tukuy rurayta yachachisqa. Yachachisqas allpa llamk'ayta, mikhuykuna tarpuyta ima, manaña karu purinankupaq. Uywakunata michiytapas yachachillasqataq, chaysi llama uywayta qallarisqaku. Rumi pirqamanta wasi ruraytapas yachachillasqataq, allin kawsanankupaqmi tukuy rurayta yachachisqa.
Mama Uqlluñataqsi warmikunata yachachillasqataq. Yachachisqam wik'uña millwamanta awaykuna rurayta, chaymanta tukuy llimp'i punchukuna awaytapas.
Mikhuna wayk'unankupaq llink'i allpamanta manka ruraytapas yachachisqa. Huk ruraykunatapas yachachillasqataq. Chayhinapis llapa runa aswan allinta kawsayta yachasqaku.
(qallanaman)
Qusqu llaqtap paqarisqanmanta willasqakunata rikch'anachinapaq kay qillqataqa kayman churamunim.
Pukyu: http://www.huascaran.edu.pe/ (manañam kanchu, kunantaq kaypi: libro2.pdf, 923 kB)
Ñawpaqmantam kay willakuy kan. Ñawpa watas tawa wawqikuna kasqaku, paykunaqa: Ayar Kachi, Ayar Uchu, Ayar Awqa, Ayar Manku nisqa kasqaku. Sapanka wawqikunas kaq warmillayuqtaq kasqaku, paykunaqa: Mama Waku, Mama Kuru, Mama Rawk'a, Mama Uqllu nisqa sutiyuq kasqaku.
Hukninkaq, Ayar Kachi sutiyuq wawqinkus, aswan kallpasapa runa kasqa, huk warak'allawansi urqukunata thuñichiq. Chayta rikuspas wawqinkuna chiqnikusqaku, mana rikuytapas atiqchu kasqaku.
Huk p'unchawsi wakin wawqinkuna, Ayar Kachitaqa mach'aypi wichq'arqapunku. Chayta ruraspas kimsantin wawqikunaqa ripuqku. Wanakawrimansi chayasqaku. Chaypis huk k'uychi rikhurisqa.
Ayar Uchu wawqis ñawparqusqa, chayllapis huk hatun wak'a rumiman tukurqapusqa. Chaypitaqsi Ayar Mankuta nisqa "Sutiykita Manku Qhapaqman t'ikray" nispa.
Iskaynin wawqikuna, tawa warmintin ripusqaku, chaysi Qusquman chayarqusqaku. Ayar Awqas ñawparqusqa, wakin qhawachkaptinsi, paypas huk rumiman tukurqapullasqataq.
Sapallansi Manku Qhapaqqa tawa warmintin qipasqa. Mama Wakus aswan mana manchakuq, allin amachakuq kasqa.
Qusquman chayarquptinkus Manku Qhapaq quri tawnata allpapi chinkaykachisqa. Chaypi tiyaq runapas Mama Wakuta rikuspas manchakuymanta ayqikusqaku. Chaypis Qusquta kamarqanku.
(qallanaman)
Kay Thomas Müller-pa, hukkunappas qillqasqankunataqa asllata llamk'apunim,
kay qatiq kastilla rimaymanta simikunatam t'ikraspa:
Hasta – -kama; Barreta – Tawna; Papá – Tayta; Extraña – Wak hina; Volteay – T'ikray, Tukuy; Parlay – Rimay; Señorayki – Warmiyki; Vida – Kawsay; Vida kasqa – Kawsasqa; Qué tal – May; Fuerza (Fuwirsa) – Kallpa; Pertenesey – Kapuy; Kuntistay (< contestar) – Kutichiy; Despresyay – Pisichakapuy; Intindiy – Unanchay; Mientras – -chkapti-; Desde que – Chay pachamanta; Tantu – Chay chika; Pero – Icha, Ichaqa; Porque – Imaraykuchus; Sino – Aswanpas; Bena (Vena) – Sirk'a; Klaru – Riki; Trawahu (Trabajo) – Llamk'ana; Ambisyusu - Munaysapa; Totalmente ambisyunay - Tukuy munayniyuq kay; Bueno - Allinlla; Todo - Tukuy; Kusta – Chala.
Kay p'anqapi t'ikrasqay simikunaqa cursiva ñisqapim.
Wakin kastilla simikunataqa chay hinatam qillqamuni, aswan allinta kamallasqanrayku, ahina:
Iskribiy (ispañulkunap yachaynin! = qillqay), Liyiy (ñawiriy), Frinu, Turri, Katedral, Kampana, Kumbintu, Monja, Firru / Irru (khillay), Karru, Aparatu, Elikoptero, Awiyun, Praktiku, Lus (Lámpara), Bidriyu, Imbentay, Foko, Alambri, Kabristu, Muldiyay < Moldear (llamk'apuy), Binu < Vino,
Dyus, Ispiritu, Grasya, Huysiw < Juicio, Kumbiniy < Convenir, Bindisyun < Bendición (kristiyanu iñiymanta!),
Agua unu (Pukyu llaqta runakunapqa yupaychaykunallapi takisqan, chayri "yaku" ñispa rimanku),
Timpu (pacha), Mundu (pacha), Laru < Lado, Luma (ch'utu, muqu), Kwirpu, Fruta (ruru), Lasu, Ingañay (llullay), Purkiriya < Porquería; Inkantu < Encanto.
Kutipayasqa simikunataqa manam qillqamunichu, ahinataq: "riki", hukkunatawan.
(qallanaman)
Waruchiri qillqasqamanta rakikuna:
Inka Atawallpamanta harawikuna:
Inkamanta willasqakuna:
Wakin willasqakuna:
Runasimipi Willakuykuna, Qillqasqakuna
Rapip qallananman
Last update: 1 Jul 2010. © runasimi.de. The contents of this page may be distributed for non-commercial purposes, especially for spreading knowledge of the Runasimi language in the world and strengthening its position in its home lands. Please quote the original author (if not mentioned by name, write runasimi.de), and set a link to this page (write down URL, if texts or images of this page are used in printed version).
Qullarrí = Qullarí = Qullarriy = Qollarrí = Qollarí = Qollarriy = Qolla Rey = Qullarri = Qullariy = Qullari = Qollarri = Qollari = Qollariy; Qullarina = Qollarina = Qullarrina = Qollarrina = Qolla Reina; Tupaq Amaru = Túpac Amaru = Tupah Amaru; Inkarrí = Inkarí = Inkarri = Inkari = Inka Rey = Inkarriy = Inkariy; Ispañarrí = Españarrí = Ispañarí = España Rey; Qulla = Qolla; Qusqu = Qosqo = Cusco = Cuzco; Lukri = Lucre; Kalka = Calca; Qurupuna = Qoropuna = Coropuna; Awsanqati = Ausangate; Paytiti = Paititi; Dyusninchik = Diosninchis = Diosninchik; Dyus = Dios; Katedral = Catedral; Ispiritu = Espíritu; Mariya Angola = María Angola; Mariyanu Angulo = Mariano Angulo; Santa Katalina = Santa Catalina; Quri tawna = Qori tauna = Qori barreta = Quri barrita = Quri warrita; Taki unquy = Taki onqoy; Ispañul = Español; Ispañulkuna = Españolkuna; Ispaña = España


c: text/html

text:
Antawa distritu
Antawa distritu (kastilla simipi Distrito de Andagua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aplaw pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Antawa llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Ch'illkayuq (Chilcayoc) ariq - Hatun Ch'illkayuq (Chilcayoc Grande) ariq - Hich'apita ariq (Jechapita) - Puka Mawras ariq - T'iksu ariq - Yana Mawras ariq
- Quchakuna:
- Mayukuna: Antawa mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Ariqkunap qhichwan (Valle de los Volcanes); chawpi: Ch'illkayuq Pampa Hatun Ch'illkayuq (Chilcayoc Grande) nina urquwan; paña wichay: Ch'illkayuq, Hich'apita (Jechapita) nina urqukuna; chawpi uray: Chachas qucha Challawiri mayuwan

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Wawqeykichistan ninkichis: “Diospa llaqtanmi” kankichis, nispa. Panaykichistapas ninkichis: “Diospa khuyapayasqanmi” kankichis, nispa. 2Señor Diosmi nin: Mamaykichista huchachaychis, payta huchachaychis, manan payqa warmiyñachu, manan ñoqapas qosanñachu kani. Rabona-kayninta saqepuchun, wasanchaq-kayninta wikch'upuchun. 3Paqtan p'achanta ch'utispa q'alarpariyman, nacesqan p'unchaypi kasqanta hina ruwayman, purunyachipuyman, ch'aki hallp'allamanña tukuchiyman, hinaspa ch'akiymanta wañuchiyman. 4Manan wawankunatapas khuyapayasaqchu, qhelli huchapi purispa tarisqan wawakuna kasqanrayku. 5Mamanqa qhelli huchapin purirqan, paykunata wachaqqa p'enqaytan ruwarqan. Nirqanmi: Munakuwaqniykunata qatikusaq, paykunan qowan mikhunatapas, unutapas, millmatapas, linotapas, aceitetapas, ukyanatapas, nispa. 6Chaymi ñanninta khiskawan wisq'asaq, rumi perqawanpas muyuykachisaq ñanninkunata manaña tarinanpaq. 7Munakuqninkunaq qhepantan phawanqa, manataqmi taripanqachu, maskhaykunqan, manataqmi tarinqachu. Chaymi ninqa: Ñawpaq qosayman kutipusaq, paywanqa aswan allinmi karqani kunan kashasqaymantaqa, nispa. 8Payqa manan yuyarikurqanchu ñoqa payman trigotapas, vinotapas, aceitetapas qosqayta. Ñoqan payman qolqetapas qoritapas askhata qorqani, paytaq ichaqa chaykunawan Baal diosta ruwachikurqan. 9Chaymi ñoqaqa qechukapusaq poqosqaña trigoytapas ch'arwasqaña vinoytapas. Qechukapullasaqtaqmi p'achakunanpaq qoykusqay millmaytapas linoytapas. 10Hinaspan munakuqninkunaq rikushasqan cuerponta q'alarparisaq. ¡Manan pipas makiymantaqa payta qechuwanqachu! 11P'uchukachisaqmi lliw q'ochukuyninta, wata fiestankunata, mosoq killa p'unchayninkunata, samana p'unchayninkunata, llapa huñukuyninkunatapas. 12Uvas chakrankunatapas higos sach'ankunatapas chaqorqarisaqmi, chaykunamantan payqa nirqan: Ñoqaqmi chaykunaqa, munakuwaqniykunaq pago qowasqanmi kakun, nispa. Chaykunatan qoraq tukusqan chakraman tukuchisaq, hinan salqa animalkuna chayta mikhunqa. 13Hinaspan payta muchuchisaq Baal diospaq fiestata ruwasqanmanta. Chay fiestakunapin inciensowan Baalta q'apachirqan. Hinallataq walqanakunawan anillokunawan churakuspa qharinkunaq qhepanta phawarqan, ñoqatataq ichaqa qonqapuwarqan. Ñoqa Señor Diosmi chayta nini. 14Ñoqan paypa sonqonta suwasaq, hinaspan ch'inneqman pusasaq, chaypin misk'itapuni rimaykusaq. 15Hinamantataq uvas chakrankunata payman kutichipusaq, Acor wayq'otapas suyakuna punkumanmi tukuchisaq. Chaypin payqa sipasllaraq kashaspa k'askakuwasqanta hina k'askaykakapuwanqa, Egiptomanta lloqsimpusqan p'unchaypi hina. 16Chaypachan: Qosáy, niwanqa, manañataqmi: Baalníy, niwanqachu. Ñoqa Señor Diosmi chayta nini. 17“Baal” nispa rimaynintan chinkachipusaq, manataqmi hayk'aqpas chay sutitaqa rimarinqañachu. 18Chay p'unchaykunapin Israel llaqtaq allinninpaq rimanakusaq salqa animalkunawan, phalaq animalkunawan mach'aqwaykunawan ima. Chinkachipusaqmi kay suyupi wach'ina p'eqtatapas, espadatapas, awqa-tinkuytapas, chhaynapi llaqtayqa thak-nisqa samakunanpaq. 19Israel llaqta, ñoqan qanwan wiñaypaq casarakusaq, chaninninpin qanwan casarakusaq, sumaqtan uywasqayki, tukuy tiempon munakusqayki, khuyapayasqaykipas. 20Qanwan casarakuspaymi qanpaq hunt'aqllapuni kasaq, chaypachan ñoqa Señor Diosta reqsiwanki. 21Ñoqa Señor Diosmi nini: Chay p'unchaykunapin llaqtaypa mañakusqanta uyarimusaq. Ñoqan hanaq pachamanta hallp'a pachaman parachimusaq, 22hallp'a pachataq ruruchinqa trigota, uvasta, olivotawan, chaykunatan Jezreelman qomusaq. 23Ñoqan llaqtayta kay hallp'api serviwananpaq takyachisaq. “Lo-ruhamatan” khuyapayasaq, “Lo-ammitan”: Qanmi llaqtay kanki, nisaq. Paytaq: ¡Qanmi Diosniy kanki! niwanqa, nispa.


text:
Loading content ...
SANTEE AGENCY, NEBRASKA. TAKO WASTE OKIYA, TAKO JalCA KIPAJIN. A. L. RIGGS, PUBLISHER. VOLUME XXVI. NUMBER 9. NOVEMBER, 1897. wokajuju kaSpapi zaptan. ANPETU OYAKAPI. October 19, Chicago, 111., George M. Pullman, Iiemani wicaSta tokSu en oiStinma canpahmihma kaga cin,he te. Wanua waniyetu wikcemna Sakpe sam Sakowin ehan i. KoSka qehan cankajipa heca. Wicohan wan ou caje tokaheya tanin kiu he makaSpan tipi yuwankan icu qon hee. Chicago ekta tipi ota hecen yuwankan elide-qa taku ota kamna. Ohakam Iiemani canpahmihma (dina iStinmapi kin kage. Mazaska woyawa Sakowin sanpa ailipewicaye. Tuka cinca koSka nonpa ota wicaqu Sni Htanipi woonspe tipi wan, iye caje yuhe kte cin, on mazaska $200,000 ehnaka. October 28. Wiyolipeyata makoce owancaya wape. South Dakota ekta Mitchell otonwe hehanyan wa: itokaga wiyohiyanpata magaju. Pahasapa itokaga nina wa Sbe, fie ska hehanyan. October 29, New York. WicaSta tanka wan, Henry George, he ihnuhanna ta ihpaye. New York otonwe itancaii kte e icajewicayatapi kin be wanji ee. Wowapi iyohpeyapi kta itokam ayaStan Sni wohdaka eceu cante yazan qa te. —Sioux City, la. Ake tipi wan tanka kukuSe wicakte tipi heca wanji hen kagapi kte. E. A. Ctidahy hecon kta. Mazaska $250,000 uupi kte. October 31, New York. Otonwe ataya se Henry George yuonihanpi. Ta wanke ecen kektopawinge ota ehake wanyag ipi. fiapi kte e mniciyapi en wicaSta wakau qa wicasta tanka ota en yakonpi qa wohdakapi. November 1, Omaha, Neb. Hemani canku wan, Union Pacific Railway, he dehan wiyopeyapi. $38,883,282.87 henakeca iyopeyapi. Tohan kagapi hehan TunkanSidanyanpi owicakiye tuka dehanyan hdajujupi Sni. Heon deban pan wiyopeyapi qa TunkanSidanyanpi toka icazo wicaqu ihdamna, November 2. Anpetu de makoce wanjikSi en wowapi iyohpeyapi. Makoce tona ikiyedan unyakonpi kin decekcen ohiyapi: South Dakota, North Dakota qa Iowa en Republican ohiyapi. Ohio ekta Republican ohiyapi. New York otonwe ekta Democrat oSpaye wanji, Tammany ewicakiyapi kin, he ohiya. Maryland makoce kiu ohinniyan Democrat heca tuka dehan Senator Gorman ktepidan qa Republican wanji senator kalinigapi kte. November 7, Buffalo, N. Y. Lake Erie, mdetanka wan hecen cajeyatapi, ekta icamna qa tate wohitika icunhan peta wata wan spaya. WicaSta akenapciwanka minin tapi. Yamnina niwicayapi. November 4, Atlanta, Ga. Otonwe kin de en akicita obe wan yuhapi winyan ece en opapi. Akicita wicohau owasin tanyau onspeiciciyapi qa wayupikapi. November 8, Alton, 111. Ehantanhan wanna waniyetu wikcemna Sakpe hehan wicaSta wan, Elijah P. Lovejoy, otonwe kin de en ktepi, qa dehan inyau ipasotka hanska wan he on wokiksuya ehdepi, qa mazaska $30,000. on yusotapi. Mr. Lovejoy he wotanin wowapi tawa hasapa wayaka wicayuhapi kipajin. Heon iyahpayapi qa ktepi. Taku on te cin he ohakam ohiya qa makoce kin de en wayaka unpi wanna wanica. November 14, Williamsport, Em-! mons Co. N. D. hen Dakota cinca wanji Philip Coudet eciyapi qa Dakota nonpapi, Paul Holytrack qa Philip Ireland ewicakiyapi kin hena hen kaSka wicayuhapi. Wanihan tinwicaktepi heon. Inyanbosdata itakasanpa heconpi. Qa heon wicayacopi qa Philip Coudet he payuksapi kte eyapi. Unmapi kin opapi tuka oyakapi heon wicayacopi Sni. Itokam wayaco wankantu en ayapi qa piya yacopi kta eya. Hecen wicaSta ota nina icanteSicapi qa wikcemna topa hanyen wicakaSke tipi en ipi qa wicasta yamni dena iwicacupi qa tahu hahonta ikoyagwicaye qa pawicayuksapi. CALIFORNIA EKTA UNKIPI KIN. San Francisco otonwe el California makoce miniwanca kagla,Jesus Htaki- niwacinSkanpi Okolakiciye mniciyapi. Oyate opawinge ota, koktopawinge wikcemna zaptan henakeca sanpa ekta ipi. California makoce waSte na el wowanyake ota, nahan nakun tuwa hecel icimani ya cin kinhan waSakayela okihi heon'he wicota ipi. Makoce heci waSte ce epa esa he hankela oblake Sni; tuwena iyeceh oyaka okihi Sni. Wanyakapi kin heceela eciyatanhan tokeii waSte kin he slolyepica. Heciya waskuyeca ocaje kin oyasin yuke, wanalica owe. iyuha wanunyakapi sece, can wojupi kin hena el ocanku kagapi na anokatanhan otankaya lecel wanabca Sa, to, zi, gitka ocaje oyasin icahy7api. Tuktektel iyotan onjinjintka kin tiali icahyapi eca hena owanyag waSte lice na lila waStemna. Heciya tohinni lila Hcin osni Sui nakun lila hcin maSteSni. Canke heon oyate kin tanyan mnici- yapi- . Tipi wan iyotan tanka yunkan he ayucoya, yupiva ogna mniciyapi. WicaSa wakan opawinge ota opapi na hena tanyan wahokonunkiyapi na woksape ota unkokiyakapi. Taku ota cajeyatapi na hena tokel tanyan sanpa unkokahnigapi kte kinhan hena iwoglakapi. Taku toua Jesus fitakini- wacinSkan Okolakiciye iwaStepi kta, na sanpa katinyan okolakiciye icagin kta; na tokel wicota el opewicakiyapi kte cin heua lila oyasin cajeyatapi. Anpetu zaptan hehanyan mniciyapi. Taku wanji wowiyuSkin tanka yunkan be oyate opawinge ota lowanpi kin ee. Chorus heca wan el wikoSkalaka na koSkalaka opawinge ota opapi na ptaye rnniciyc Sni itokab wi ota olowan kiu hena onspeiciciyapi canke tohanl i)7uha wicaho wanjila sele olowan yawankanl eyayapi eca awicakehan onahon waSte. Oyate timahel hiyeye kin nakun hena tokeh okihi Wakantanka yatanpi. Taku econpi kin oyasin awicakehan tokeh okihi tanyan econwacin Skanpi. Lowanpi, cekiyapi, woglakapi kin iyuha hena tokel Wakantanka iyokipi- yapi kte cin ogna Skanpi. Eya oyate wanji Chinese ewicakiyapi kin, heca otonwe kin lei ota unpi ca wanna Wotanin WaSte nahonpi na tanyan ota onspepi heou Omniciye el olowan iyotan onahon waSteSte kin waSicun ia ahiyayapi. Leceh tokaheya wanwicayakapi eca takula slolyapi Sni seca keS lowanpi eca hehanl lila oiyokipi. Otonwe kin hel iS eya tokel miniwanca koakatanhan tipi hecinhan iyeceii ahi- tipi na ekta omani unkipi. Woyute ocaje ota wiyopeyapi qeyaS tuwe wanji yutewacinka. Eya waSicun winyaii wan egna waonspekiya yunkan he iye ti el unkicopi na Chinese woyute ota unqupi yunkan wanjikji lila waSte, akeS unma hena tokca lice. Miniwauca koakatanhan heciyatanhan oyate tokca ota Omniciye el hipi. China, Japan, Australia, Alaska, England, Hawaii, na hehanl wanji India, wicaakihan makoce qon heciyatanhan hi na woglaka; yunkan tohinni tuwena heceh hotanka nawahon Sni. Nakun lila caje hanska. Tamil Evangelist David eciyapi. Makoce cajeblate kin lena eciyatanhan hipi kin iyuha tokel wotanin waSte ayapi kin heua oglakapi. Wiyohpeyata wita toua Hawaii eciyapi yuukan etanhau wicota hipi na heciya Jesus Htakiniwacin Okolakiciye tanyaii icaga na ota wotanin waSte wicalapi keya oyakapi. IkcewicaSa iyececapi yunkan wanji lowan tuka taku katanin Sni qeyaS ho eceela iye- u'ukiyapi Tohinni heceh oyate wanwicablake Sui lakaaS tokaheya qonhan yuSinye- maye na imanihan tuka. Sau Francisco otonwe etauhan ota akicita ta wapoStan heca skaska uupi na Hemani oinajin ekta hipi na tukte ekta unyanpi uncinpi kin bena ekta tanyan unkaipi. Eya wicota lakaaS wanjikji nunipi na takula slolye Sni se otuyacin unpi keS wapoStan ska unpi kin hena iyewicayapi ua owicakiyapi ecee. Miniwanca na hehanl lie ota wanunyakapi. Anpetu wanji iyotan He akanl tehanl icamna wan wanunyakapi. Itehan unkiyayapi tuka lila osni ca ogle unkicunpi na Sina glowin ko unkiyotankapi. Miniwanca ekta nakun nunwe unkipi. Imnija wanji lila tehauwankatu yunkan he unkalipi na etanhan makoce ua miniwanca kin otankaya wanunyakapi. Taku icage kin nakun woteca na wahupakoza ocaje hena iyuha wanwicunyakapi selececa. Lecel icimani unyakonpi na makoce tankaya taku ota wanunyakapi yunkan hecel Wakantanka makoce waSte na taku kage cin bena woksape na wowaSte eceela kin unkablezapi. He wanjikji iyotan tehau wankatu na owanyagw7aSte kin wanunyakapi. Makoce waSte wan ekta mniciyapi na wicota woksape, woonspe ota nahonpi ca hena piya iwaSakapi na ake hena kiksuya tanyan wowaSi econwacinpi kte. Iyuha ekta yaipi yunkanS lila oiyokipi na waSte kta tuka. M. A. Bain. WOKIUNNI. Santee Agency en ptanyetu kin de wokiunni ota, iyotan wicaSta yamui Sunkawakan uapapi on canpahmihma yuptanyanpi qa kinunipi. Koda unyaupi Rev. James Garvie he wanji ee, qa be hu sanni kawega; qa wicaSta wan WanmdiSuu eciyapi he uakun hu sanni kawega; qa hehan Joseph Kitto hee hupahu sanni kapSon. Dena witaya econpi Sni tuka iSuaSnana kiunnipi. Qa nakun koSkadan wan Heliakadan eciyapi e Sunkawakan yuhaelipeyapi, qa ceSkicate pawega. Tuka wicaSta dena owotanna ihduha hecapi, qa wanjidan miniwakan yatkanpisa hecapi Sni. Qa miuiwakan on kiunnipi Sni. Eli Abraham. Iapi Oaye Ahdiheyapi, Santee Normal Training School. Santee Agency, Nel>. TAPI KIN TUWE WICAHE KTA HE. October 24 eu Inyanwakagapi eu wahi, unkan committee wau en mahipi, wimawangapi kta on. Tapi kin tuwe wicalie kta he eya imawangapi: KoSka okodakiciye qaiS okoclakiciye wakan he unma tukte makaqapi qa Bapi kta iyececa he eyapi. Qa decen awi- camdupte. De wicolian kin Dakota ehna togye icage. Ovate unmapi kin ekta tohinni heconpi sdonwaye Sni. Tuka oyate tokecapi kiu bena ekta tuwe. te ciu takuyapi iye maka qapi qa wicahapi ou taku yusotapi hena kajujupi ecee. Qa wicaSta he takuya nioe cinhan ikiyedau wotakuye qa kodawicaye cin hena ecakicicon pi ecee. Eya wicaSta wan tuwe Sice Hee cinhan ohna Hapi kte cin qapi kte on takodaku wanice kta nacece. Tuka hebiln waSicun ehua waujigji nina onSikapi lice qa takudan tonpi Sni wahpanicapi hee e yakonpi ecee; qa nakun takodaku koya nica ecee. Hececa eca heban otonwe en un qaiS okodakiciye wakan he unma ohna hapi kte cin he kajujupi ecee. Tuka de ohua tuwe ecakiconpi kiu he wowiStece beca; qa heceu wicahnakapi hena onSika qa tuwe taninSni wicahnakapi eya cajeyatapi ecee; heon wicaSta wan heceu hnakapi kin he ihankeya wowiStece. Tohan Dakota wan wayazanka eca en nina wicokcota yapi ecee; tuktekten akezaptan qaiS wikcemna nom hecekcen wica wiuyan ko eu yakonpi. Hena woyute eu ahipi Sni qa tiwahe wayazanka cin okiyapi Sni; tuka teku yutapi hnakapi kin owasiii tern wicakiyapi nakun can qa peji koya. Nakun henana Sni; tuwe te kte cin he anpetu tawa ehake kin wo wacin iyokiSice oju- kiyapi. Unkaii dena wotakuye qa wodakota kin waokiyapi kta heon en ipi. Tuka wicaSta wayazanke cin tohau te cinhan ataya toki eyaya tauin Sni. NakahaS hehantudaiili okiyapi kta iyehantu, tuka, hiya, wanjidan Sta maka kicicupi kta e en unpi Sni. Qa hecen okodakiciye wakaii kin he wahpanica tuwe tanin Sni kin heca wau ohna hnakapi kta on maka qe. Qa hecen wakodatonpi qou hena tuwe te cin hee qa tiwahe tawa kin napin taku iyotan woy7uoniban Sni qon hee ecawicakiconpi, tuwe taniu Sni Hapi kta wa- wiyowinkiyapi kin heou. Iho heon etauhan okoclakiciye wakan maka qa ecee kin he wicoHan Dakota ehna iyecinka owicohan icage ciu on wanna ayuStanpi iyecece. Tuwe te cinhan titakuye qaiS kodawicaye ciu heua qapi iyecece; iye qapi kta tawatenyapi Sni kinhan wamnakiyapi qa tuwe econSipi kta. Qa dena tuwepi kin takodaku qaiS takuya kitapi kin heceu ecakicon okihipi Sni kinhan, hena ihankeyali Si- citanpi kujitapi qa wowiStece yakonpi qa tuwe te cin he ecaca kodaya hecapi Sni. F. B. Riggs. WAKANKICIYUZAPI. Iyakaptapi Tipi wakan ohna, September 8, 1897, heehan, Rev. J. B. Renville qa Miss Josie Faribault wakankiciyuzapi. Rev. G. S. Baskerville qa Rev. Streimer kici okiciya wicakiciyuStanpi. fiante en 'October 10, 1897, Rev. Henry T. Selwyn dena wakankiciyus- wicakiye : David Zephier qa Sarah Ray, qa nakun Mark Patterson qa Emma Feather.
Object Description
Community newspapers
Indians of North America -- Newspapers
Dakota Indians
Dakota language
Description
Tags
Add tags for front cover
Comments
Post a Comment for front cover


text: 1Tesalónica marcacho caycag yäracog mayëcuna: Wauguinsi Silaswan y Timoteuwan noga Pablo quimsäcunami cay cartata gamcunapä apaycäsiyämö. Tayta Diosninsita y [Señorninsi Jesucristutami] manacuycä cuyapäyäshushpayqui ali cawayta goycuyäshunayquipä. 2Waugui-panicuna, imaypis Tayta Diosninsitami manacuyä yanapäyäshunayquipä. Saynöpis payta manacur agradëcicuycäyä payman yäracuyashgayquipita, ali cagcunalata rurar cawayashgayquipita y pï-maywanpis cuyanacuyashgayquipitami. Saynöpis payta agradëcicuyä gamcuna imano nacarpis Jesucristo cutimunanpä cashganta musyar mana ajayaypa shuyacuyaptiquimi. 4Gamcuna cagcho Santu Espiritupa munayninwan wilacuyaptë Jesucristupa wilacuyninta cushishmi chasquicuyargayqui. Sayno chasquicuyargayqui wilacuyashgä rasun cag cashganta Santu Espíritu tantyasiyäshuptiquimi. Sayno chasquicuyaptiquimi tantyacuyä Tayta Diosninsi cuyapar acrayäshushgayquita. Ricayämashcanquimi gamcuna-raycu imano cawayashgätapis. 6Saymi ali wilacuyta chasquicuyashgayquipita nogacunano y Jesucristuno nacayaptiquipis Santu Espíritu yanapaycäyäshunqui cushishla cawayänayquipä. 7Sayno cawayashgayquita musyarmi Macedonia y Acaya provinciacunacho cag waugui-panicuna tantyacuycäyan runacuna nacasiyaptinpis gamcunano Tayta Diosninsiman yäracur cushish cawayänanpä. 8Saynölami gamcunapita wilacogcuna aywaycäyan may-saychöpis Jesucristupa wilacuyninta wilacuyänanpä. Wilacorga Tayta Diosman shumag yäracuyashgayquitapis wilacuycäyanmi. Saymi mana wilapaptëpis may-saycho runacuna musyaycäyan Tayta Diosninsiman yäracuycäyashgayquita. 9Saynölami may-saychöpis musyaycäyan shumag chasquicayämashgayquita. Saynöpis musyaycäyan ïdulucunata adorayänayquipa trucanga Tayta Diosninsitana adoraycäyashgayquitami. 10Saynöpis musyaycäyan Tayta Diospa surin Jesucristo gloriapita cutimunanpä cashganta shuyacuycäyashgayquitami. Paytami Tayta Diosninsi cawarisimush. Paymi salvamäshun Tayta Diosninsi rabiashpan juicio nalcho in ernuman mana gaycamänansipä.


text: 1Jesusman yupachicug-mayïcuna, cananga nipäcushay Munayniyogninchi Jesucristo cutimunanpitam, jinaman paywan imaycamas cacunanchipag gotucänanchipitam. 2Chauraga amanar pisi Munayniyogninchi Jesucristo cutimunan junagpitaga manchacachipäcushunquis ni pantacächipäcushunquis “Chay junagmi nä chraramun” nirga. Chauraga amam chrasquicurcanquichu “Santu Espiritum musyarachiman” nipäcushuptiquis, u “Pablom cartata aparachimunag” nipäcushuptiquis, amam chrasquicurcanquichu. Runacunaga yangam imatas nipäcushunqui engañapäcushunaypag. 3Antis Munayniyogninchi Jesucristo aywamunanpagga caycunaran ruracanga; naupataga chranin runacunaran Diospa contran sharcapäcunga, jina guepantam ricacämunga juc runa. Chayga alisca aliscam juchäcunga. Chaynuy juchäcunganpita alisca cunchuchisham canga. 4Chay runaga Diospa contranmi canga. Chaymi mana munangachu pasay pi runas Diosta alawänanta, ni manatan munangachu runacuna imacunata alawapäcunantas. Chay runaga alisca olgosham Jerusalenchru cayag Diospa wayin ruyimansi yaycunga. Jinarcurmi chaychru tacuyur “Nogam Dios cayä” ninga. 5Yarpachracurcay, chaypitaga achca cutim nä nipäcurag gamcunawan cayar. 6Chaura gamcunaga nä shumagmi musyarcayanqui chay runa reguechicunanta ima jarcarayangantas. Nätan chayga reguechicunga Dios pinsiarayächingan junag ayparamuptinran. 7Nätan cananga Asyag runacunata tantiachiptinmi chay runacunaga “Diospa willapanga manam välinchu” nircayan. Chaynuy rurayaptinsi chay jarcarayagga jarcaranga Dios pinsiarayächingan junag aypamungancamaran. 8Nätan chay jarcarayagta Dios aywachicuptinmi ichaga chay contran cayag runaga pasay shumag reguechicurunga. Chaura Jesús alisca achicyayar aywamugta ricapururga chay runaga manam imanaytas atipangachu. Chaylam Jesusga nirunga chay runa cunchuchisha cananpag. 9Nätan chay runaga Jesús manas cutimungancamaga Asyagpa munayninwan, aliscam ruranga ima-aygatas. Chayta ricar runacunaga “¡Payga razonpa Diosmi!” nipäcungam. 10Chaynuypam Diosta mana cäsucuy munag runacunataga pasay engañarunga. Nätan chaynuyga engañächicurcayanga salvacurcänanpag razoncag willapata mana väligpag ricagcunam. 11Chaymi Diossi “Jina engañächicurcächun” ninga. 12Chaura chay runacunata Diosga imay imaycamas cunchuchinga razoncag willapata cäsucurcänan truca imatas lutanlata cushisha rurapäcunganpitam. 13Jesusman yupachicug-mayïcuna, jinaman Munayniyog Jesuspa cuyashancuna, gamcunapitaga chaynuylam Diosninchita “Gracias” nicurcayäshag, cay pachata manaragsi camalar salvasha capäcunaypag pay acrapäcushungaypita, paylapag cawapäcunaypag Santu Espíritu raquipäcushungaypita, jinaman ali willapata lapan shongoypa chrasquicurcangaypita. 14Chaynuy salvasha capäcunaypagmi Diosga gamcunata acrapäcushuray. Chaymi Jesuspita willapapäcuptïsi chrasquicurcaray. Chaura Diosga gamcunata ricapäcushunqui alisca alipagmi Munayniyog Jesusta ricangannuysi. 15Chauragar Jesusman yupachicug-mayïcuna, ima-ayga captinsi chaynuyla Jesusman yupachicurcay, jinaman razoncag willapa yachrachipäcungagta, rimapapäcungagta, cartacamur nipäcungagta lapanta cäsucurcay. 16Noganchitaga quiquin Dios Taytanchim, jinaman Munayniyogninchi Jesucristom cuyayämanchi. Chay cuyayämagninchim noganchitaga nä nimasha canchi imaycamas cushisha cawananchita, jinaman cuyapälarmi yanapayämanchi “Goshaymi” nimanganchicuna cushisha shuyaytas. Paytam nogacunaga manacurcayä. 17Manacurcayätan Munayniyog Jesús valorchapäcushunaypagsi, jinaman alila rurayta, alila rimayta yanapapäcunaypagsi.


text: 1Chaura Diospa wayin puncupita nä aywacunanpag Jesús yargoyaptinmi discïpuluncunaga ashuyärï Jesusman “¡Diospa wayinta! ¡Imanuy jatun, jinaman ima-ayga shumag sharcachisha canganta rircärichipäcunäpag!” 2Jinarcurmi Jesusga nipäcaman: “¿Ricarcanquichu lapan caycunata? Shumag mayapäcamay: Manam juc rumilas juc rumiwan chrurcanacushaga quëdangachu. Lapanmi canga juchruchisha” nipäcaman. 3Chaypitam Olivos ningan gotuman chrarur Jesús tayayaptin tapurärï cay nir: “Willapäcamay chay nircayämangayga. ¿Imaytag ruracanga? ¿Imanuypatag cay pachaman cutimunayta, jinaman cay pacha ushanan junag nachrgayämunganta musyapäcushag?” 4Nipäcuptïmi Jesusga nipäcaman: “¡Mayag mayagmi capäcunqui! Pisi casquita alita nirag nipäcushuptiquitag ‘Razonchri’ nirärinquiman. 5Aywapäcamunga achcam ‘Nogam Cristo cayä’ nir casquicuyar. Chay casqui rimapäcunganta achca achca runacunam ‘Razonchri’ nipäcunga. 6Jinaman mayapäcunquim ‘Guërram cayan’ nigta u ‘Guërrash canga’ nigtas. Nätan gamcunaga amam manchacapäcunquichu. Chaynuymi ruracänan cayan, nätan manaran cay pacha ushanan junagragchüga. 7Chaypitas juc nacionchru runacuna juclä nación runacunawan guërrata rurapäcungam. Chaynuytan juc reysi runacunawan guërrata ruranga juc reyta runantinta. Chaypita canga micuy wanaymi tucuy gueshyacunam jinaman pacha cuyuycunam maychrüsi chaychrüsi. 8Lapan chaycuna canga alisca cunchuycunapa galayunalanran, pachrayog warmita pachran nanapagnuysi. 9Nätan lapan runacunapitam chregnipasha capäcunqui nogapa janä. Chaypita mandagcunapa maquinmanmi chrächipäcushunqui tucuynaypa cunchuchipäcushunaypag jinamanga wanuchipäcushunquim. 10Chay wichan waquinga Diosman yupachicugcuna achcam nä mana yupachicurcangachu. Chaypitam jucninsi jucninsi chregninacurcanga, jinamanmi jucninsi jucninsi wanuyman jitayunacurcanga. 11Chaypita achcam casqui rimag runacuna aywamunga ‘Diospa willacugninmi cayä’ nircayar. Chay nipäcur achca runacunatam pantacächipäcunga. 12Chaypitaga alisca alisca jucha rurayla captinmi, achca runacuna nä mana cuyacugman muyupäcunga. 13Nätan pi maysi wanungancama chaynuyla Diosta servigmi ichaga salvasha canga. 14Nätan Diospa munayninchru cawaypita ali willapam maychru chaychrüsi willapacanga lapan runacuna musyapäcunanpag. Chayran ushanan junagga chrämunga. 15¡Chauraga Diospa willacugnin Daniel isquirbinganta leyigcagga pisi shumag tantiachun! Payga ‘Chay Diospa wayinchru inciensuta rupachicunacagchru alisca lutan jucha ruracagtam ricapäcunqui’ niram. (Chaura chay isquirbishata leyigcagga tantiapäcuy.) 16Chauraga Judeachru yachrayagcuna gueshpicurcächun jircacunaman. 17Nätan wayin jananchru cayagsi ama wayinman imalansi jorgog yaycuchunchu. 18Chaynuytag imaman aywasha carsi ama wayinta cutichunchu ni catan apaglas. 19¡Ay, chay wichan imanapäcungarag chrichru warmicuna jinaman wawan chuchuyagcuna! 20Chauraga Diosta manacurcay chay gueshpinay junag tamya wichanchru u jamana junagchru mana cananpag. 21Chauraga alisca juyu cunchuymi canga. Chaynuyga manam carachu cay pacha camanganpita-pachasi, ni manatan mas guepamansi cangapishchu. 22Nätan chay cunchuna wichan mana wayrala pasaptinga manachr pisi salvasha canmanchu. Nätan chay cunchuna wichan wayrala pasanga acrashancuna raygom. 23Chauraga pisi ‘Caychrümi Cristo cayan’ u ‘Wacchrümi cayan’ nishuptiqui ‘Amam razonchri’ nipäcunquichu. 24Aywapäcamungam ‘Cristotucugcunawan’, ‘Diospa willacugnintucugcuna’, casquicurcayar. Alisca aliscam chaycuna ima-aygatas rurapäcunga runala mana ruray atipänancunata. Chauraga Diospa acrangancunata ichiclapitam mana pantacächipäcungachu. 25Nämi nirärig chay ima-aygas pasanancunapita. 26Chaymi ‘¡Wac jäpagchrümi Cristo cayan!’ nipäcushuptiquis, ama aywapäcuychu, u ‘¡Wac wayichrümi cayan!’ nipäcushuptiquis, ama ‘Razonchri’ nipäcuychu. 27Noga jana pachapita shamusha runaga aywamushag inti yargamunanpita inti ishquinancama juc lipa achicyagnuysi runacunapita ricapusham. 28Maychrüsi wanushacagmanchu condurcuna gotucapäcun runa ricay, chaynuymi cutimushag”. 29“Chay cunchuy junagcuna pasaruptilanmi, inti yanauyagman muyunga, quillas manam nä achicyangachu, nätan goyllarcunam ishquipäcamunga, jinaman jana pachachru ima-aygas cayagcunam limpu cuyuringa. 30Chaura noga jana pachapita shamusha runa cay pachaman aywayämugta musyapäcunanpag ricacämushag jana pachachrümi. Nä ricaparärimarga lapanmi cay pachachru runacuna wagapäcunga. Jinamanmi ricapapäcamanga pucutay jananchru alisca munayniyog, jinaman alisca shumag liplipyayar aywayämugta. 31Chauraga cachramushag jana pachachru angelnïcunatam cay pachachru lapan acrashäcunata gotupäcamunanpag. Chay rimangä mayacanga juc trompëta wagarignuymi. 32Hïgos montipita yachracurcay. Chay montipa rämancuna llullumuptin jinaman yürancuna chicchimuptin, gamcuna musyarcayanqui nä usya wichan nachrgayämungantam. 33Chaynuymar chay niyangäcuna ruracagta ricapäcursi tantiapäcunqui, nä ushanan junag pasay nachrgarayämunganta. 34Shumag mayapäcamay: Lapan caycuna ruracanga, gamcuna manaragsi wanupäcuptilaymi. 35Jana pacha ricapurcayangaysi, jinaman cay pachas ushacaglam cayan, nätan cay rimayangäcunam ichaga ruracangarag. 36Nätan ima junagchru u imayüra aywamunäpitaga manam pisi musyanchu, ni jana pachachru angelcunas ni nogasi. Musyayanga Tayta Dioslam. 37Chauraga Noé jutiyog runa cawanan wichanchu mayänipita löcu tamyayta galacuyura, chaynuymi noga jana pachapita shamusha runasi cutimushag mayänita. 38Chaypin wichan runacuna cawapäcura micucularmi upyacularmi casaracurcayälarmi jinaman warmi churincunatas casararcayächilarmi, Noé büquiman yaycungan junagcama. 39Nätan paycuna manam tantiapäcushachu chay löcu tamyamungancama. Jinarcurmi lapan wanurärira yacuwan. Chaynuy mayänipitam noga jana pachapita shamusha runasi aywamushag. 40Chay aywamunä junagga ishcay runacunam chracrachru uryarcayanga. Jucnin camacushacagmi apasha canga, nätan jucnin mana camacushacagmi dëjasha canga. 41Chaynuytan ishcay warmicunas agacurcayanga. Jucnin camacushacagmi apasha canga. Nätan jucnin mana camacushacagmi dëjasha canga. 42¡Chauragar cacurcayay camacushala! Noga munayniyogniquicuna imayüra shamunätas mana musyarcayarga. 43¡Cayta niyärishay tantiapäcunaypag! Juc wayiyog runa imayüra suwa chrämunantas musyarga mayag mayaglachr canman, nätan manachr wayinman togorcur yaycunanta cunsindinmanchu. 44¡Chaura gamcunas camacushala cacurcayay! Noga jana pachapita shamusha runaga aywamushag mana pinsiashachrümi”. 45“¿Chauraga maygaycunatag carcayanqui juc yarpaysapa jinaman yupachicuna rantisha runanuy? Chay runatam rantigninga chrurarayan wayinchru lapan cayagcunata üralachru micuyta garananpag. 46Chaura chay rantignin runa chraramur ningannuyla rurayagta tariruptinga, chay rantisha runaga aliscam cushicunga. 47Mayapäcamay shumag: Chauraga rantigninga chay runanta chruranga wayinchru lapan imancagtas ricananpagmi. 48Nätan chay rantisha runa lutan rurag car shongonchru cay ninman: ‘Rantimagnï manaran cutimunmanragchu’ nir. 49Galayunman rantisha-mayincuna magayta, jinaman micucular upyacular cacunman shincagcunawan. 50Chauraga chay rantignin runa cutimunga mana shuyayangan junagmi jinaman mana musyangan üram. 51Chaura chaynuy rurayagta tarirurga, rantigninga aliscam cunchuchinga. Payta jitayurunga alitucugcunacagmanmi cunchunanpag. Chaychrümi alisca waganga, jinaman quiruncunatam gapapayla wagarichinga laquicuypita. Chaynuymi noga cutimur rurashag runacunawan”.


text: 1Melquisedec Salem marcapa mandajnin caran. Cüra cashpan Llapanta Camaj Tayta Diosninchita mañacapuran. Chay wichan auquillunchi Abraham mandajcunata magar ushyariycur cuticamuran. Cuticamuptin, Melquisedec tariparan. Tincur, Tayta Diosninchita mañacapuran: Taytallau Tayta, Abrahamta ima-aycaçhüpis yanapaycullay nir. 2Chaynuy ruraptin, cuyachicuyninta Abraham raquipuran. Marcacunata maganacuyçhu içhipurir, imatapis jiçhupacamushanta çhuncapita jucta-caman Melquisedecta jararan. Rimayninçhu: Melquisedec ninan: Tayta Diosninchi munashallanta ruraj mandaj. Salem ninanna: Allilla cawachicuj mandaj ninan. 3Melquisedecpa maman-taytan pï cashanpis, auquillun pï cashanpis mana musyacanchu. Imay yurishanpis, imay wañushanpis mana musyacanchu. Payga Tayta Diosninchipa Wawanwan tincun. Chaymi cüra cayninpis mana imaypis ushyacangachu. 4Melquisedec sumaj alli ricash caran. Chayçhi unay auquillunchi Abraham cuyachicuyninta çhuncapita jucta-caman jararan. 5Jipatapis Levípa yawar-masincuna cüra cayman çhayar, Moiséspa shimin mayna camacächish caycaptin, imatapis marca-masincunapita mañacuran çhuncapita jucta-caman. Paycuna llapanpis Abrahampa willcancuna caran. 6-7 Melquisedecmi ichanga Levípa yawar-masin mana caycarsi, auquillunchi Abrahampita çhuncapita jucta-caman çhasquiran. Jinarcur alli cawayman çhurar, Tayta Diosninchita mañacapuran: Taytallau Tayta, sumaj yanapaycullay, ari nir. Musyashanchinuypis mayur runa Tayta Diosninchita mañacapun pampa runata sumaj yanapänanpaj. Chaymi Abrahamta Tayta Diosninchi aunish caycaptinsi, Melquisedecman mana tincushachu. Payga Abrahampaj Tayta Diosninchita mañacapuran. 8Levípa yawar-masincuna çhuncapita jucta-caman mañacurpis, wañucuj runalla caran. Melquisedecshi ichanga cawaycanraj. Chayta tantiyacunchi Tayta Diosninchipa shiminçhu wañucushanpita mana rimacuptin. 9- 10 Canancamanpis Levípa yawar-masin cüracuna çhuncapita jucta-caman mañacurcaycan. Mañacurpis, Melquisedecta quiquincunapis jarash caran. Melquisedecta Abraham jaraptin mana yurillaptin, willcan Levícunapis jarash-yupay ricacuran. Chaymi jipataraj yurish carpis, Melquisedecta jarashana caran. 11Levípa yawar-masincuna cüra cayman çhayaran Israel-masincunata Tayta Diosninchiwan tincuchir alli ricanacunanpaj. Mana camäpacuptinmi ichanga, juc casta cüra ricarimunanpaj alli caran. Ichanga mana ricarimushachu Levípa willcancunapita, Aarónpa yawar-masincunapita. Manchäga cüra Melquisedec-jina ricarimunan caran. Ricarimuj cüra sumaj camacächisha Tayta Diosninchiwan alli ricanacunanchipaj. 12Chaura jucpa yawar-masin cüra cayman çhayaptin, Moiséspa shiminpis juc-nirajman ticracäcunan caran. 13- 14 Ricarimuj cüraga caycan Tayta Jesús. Payga mana Levípa willcanchu; manchäga Judápa willcan. Judápa willcancuna cüra cayman çhayananpaj Moisés imaypis mana musyachicuranchu. 15Melquisedec-jina juc cüra ricarimuptin, mana sasachu Tayta Diosninchipa shiminta tantiyacunanchipaj. 16Mushuj cürata mana çhurashachu Levípa yawar-masin cashanpita; manchäga imaycamanpis cawacuj cashanpita. 17Unaypita-pacha Jesúspaj Tayta Diosninchipa shiminçhu nin: Melquisedec-jina cüra cayniquipita imaypis mana llucshinquipächu. 18Chaynuy nir Moiséspa shimin llapanpaj mana aypäpacushanta, chaycamalla cashanta musyachimanchi. Israel-masinchicuna Moiséspa shiminta wiyacuyta munarsi, mana Tayta Diosninchipa shungun munashannuychu cawaran. 19Moiséspa shimin mana sumajchu caran. Mana yarpashannuychu imatapis camacächiran. Chaymi jucpa shiminta çhasquicunanchi caran Tayta Diosninchipa ricay ñawinçhu alli cawananchipaj. Paypa shiminman yupachicunanchi camacan. 20- 21 Cüracunalla cüra cayman çhuranacuptin, Tayta Diosninchi mana rimacuranchu. Jesúspämi ichanga auniran: Cüra cayniquipita mana imaysi llucshinquipächu. Nuwa, Tayta Diosniqui, quiquïpa shimïwan aunishcaj. Shimïta çharcümi nir. 22Chaynuypa ñaupa-caj parlanacushanta jipaçhu jaguisha. Juc parlanacushanmi ichanga sumaj alli. Aunishanta çharcucächinanpäpis quiquin Jesústa çhurasha. 23Unay cüracuna jatinaylla aruran. Juc wañucuptin, jucna yaycuran. 24Jesúsmi ichanga imaypis mana wañungachu. Cüra cayninpis jucpa maquinman mana çhayangachu. 25Mana ushyacaypa cawar, Tayta Diosninchitapis mañacapaycämanchi. Shiminta çhasquicur Tayta Diosninchipa maquinçhu cawayta munaptinchi, quiquin imay-imaycamanpis jishpichimanchi. Mana ushyacaypa cawar, nuwanchi-raycur waran-waran Tayta Diosninchita mañacapaycämanchi. Tayta Diosninchipa maquinçhu cawayta munar Jesúspa shiminta çhasquicuptinchi, quiquin Jesús jishpichimanchi. 26Chay-niraj mayur cüra pishïmaranchi. Jesúsga Tayta Diosninchipa shungunman tincun. Ima juchanpis mana canchu. Imaysi mana juchallicushachu. Juchayuj runacunapa çhaupinpita raquir, Tayta Diosninchi janaj pachaman shuntacuran ñaupallançhu cawacunanpaj. 27Waquin mayur cüracuna quiquinpa juchantawan marca-masincunapa juchanta waran-waran Tayta Diosninchita mañacuran mana imaysi juchancunata yarparänanpaj. Ricay ñawinçhu alli cawayta tarinanpäpis uywacunata pishtarcur jararan. Jesúsmi ichanga wañuyman çhayar, quiquinpa bïdanta Tayta Diosninchita jararan. Juc cutilla jararan imaycamanpis aypäcunanpaj. 28Unay wichan Moiséspa shiminta çharcur mayur cüracunata cargunman çhuraran mañacapamänanchipaj. Chaypis canancaman cargunta sumaj çharcuyta mana camäpacunchu. Cananmi ichanga Tayta Diosninchi çhurashan mayur cüra llapanta çharcun. Wawan cashpan imaycamanpis Tayta Diosninchipa shungun munashannuylla cawan.


text: 1"Chay E'feso pwiblupi kriyiqkunata rikaq angelmanmi kayta iskribiy: Chay syiti qullarkunata allilaw makinpi charikusha chay, chaynulla chay syiti bilirukunapa ch'aypinpi puriq chayqami kaynu nin: 2Nuqami, qamkuna Efesupi kriyiqkunapaqqa yach'ani tukuy imata rurayashaykillapapaqpis. Riqsishunillapapismi kusata qischakar imamapis shachinakur yach'achikuyashaykillapapaq. Chaynullami yach'anipis, chay mana allinta ruraqkunawanqa mana pulla kayta puytinkillapachu nir. Chaynullami yach'anipis chay apustul kani niqkunatapis allita rikar yach'atkillapaqa mana chiqap apustulkunachu kasha nir. Chaymi ashwan qamkunaqa yach'ashaykillapana kusala llullakunami kasha paykunaqa nir. 3Maydiyapismi nuqalapi kunfyakashaykillapa. Chaymi nuqarayku kusata qischakashaykillapa, mana shaykurlamapischu. 4Piru kananqami nishaykillapapis mana allinta tukuyashaykillapapaqna: Chaqa kananqami qamkunaqa imanutaq puntallamataqa nuqapaq kusalata llakiq kankillapa manana chaynunachu kankillapa nir. 5Chaymi allita yarpur, imapi uchakusha kani nir, Dyusman qashan tikrakar imanutaq punta kashaykillapanullana rurayllapa. Piru mana chaynu ruratkillapaqami nuqa shamur kastigashur chay biliru kaqkunamatapis ashuchishaq qamkunamantaqa. 6Piru chay Nicolai'ta runakuna mana allinta yach'achikuyashanta nuqa yupaylla ch'iqniyashaykillapami kusa allinta yarpuchiman. 7¡Chaymi rinriyjun kaqkunaqa uyakunqallapa, Santu Ispiritu tukuy kriyiqkunata willashantaqa! Chaymi shachinakur binsikuq chaytaqa, tukuy tyimpupaq bidanchikta qumanchik chay qirupa puquyninta qarashaq. Chaqa chay qiruqami Dyuspa shumaq luryanpi kan. 8"Chay Esmirna pwiblupi kriyiqkunata rikaq angelmanmi kayta iskribiy: Punta Kaq chay, chaynulla Tukukanan Kaq chay, wanur qashan kawsamusha chayqami kaynu nin: 9Nuqami, qamkuna chay Esmirnapi kriyiqkunataqa riqsishunillapa imanumi qischakankillapa nir. Riqsishunillapapis mana imayjunchu kankillapa nir. Piru alli yach'aymantaqami nuqapaqqa kusa imayjun kankillapa. Yach'anipis imanumi qamkunapaq mana allinkunata rimanllapa nir. Chaqa paykunaqami nin: Israel runakuna kashanchikllaparayku Dyuspa kaqninkunana kanchikllapa nir. Piru chiqaptaqami dyablupa kaqninkuna paykunaqa. 10Amami manchakunkillapachu imanu qischakarmapis. Chaqa dyabluqami qamkunamanta wakinllataqa, karsilman ima itanqallapa. Chaynu rurarmi rikashunqallapa allitachush nuqapi kriyinkillapa nir. Chaynumi dyis diyallataqa kusalata qischakankillapa. Piru nuqapi kriyishaykillapanullami, maydiya wanunaykillapakaman shachinakunkillapa. Chaynu katkillapaqami nuqaqa kurunata rigalashurllapa tukuy tyimpu kawsaytana qushaykillapa. 11¡Chaymi rinriyjun kaqkunaqa uyakunqallapa, Santu Ispiritu tukuy kriyiqkunata willashantaqa! Chaqa kaynumi niran: 'Chay shachinakur tukuy mana allinkunata binsiqkunataqami, yanapatiy manana ishkay kutipaq wanurqa qischakanqanachu' nir. 12"Chay Pe'rgamo pwiblupi kriyiqkunata rikaq angelmanmi kayta iskribiy: Chay ispada kadaladunman kusa filuyjunta purichiqmi, qamkunapaq kaynu nin: 13Nuqami allita yach'ani qamkuna chay Pergamupi kriyiqkunaqa chay maypich'i dyablu tar mantakun chaypi tayankillapa nir. Piru chaynu karmapismi, nuqapi kriyishaykillapamantaqa mana chiqanchakashaykillapachu. Chaymi nuqapaq chiqap rimaqniy Antipasta chay dyablu tayashan pachapi wanuchitinllapa rikasha karmapis, mana chiqanchakashaykillapachu nuqamantaqa. 14Chaynu karmapismi aykala mana allin imakunata rurashaykillaparayku kusala mana allinta yarpuchimankillapa. Chaqa qamkunamanta wakinnikillapaqashi, chay unay Balaam mana allin nishankunata kasur kawsankillapa. Chaqa Balaamqami chay mantakuq Balacta animachiran Israel runakunata willatin, yanqa dyuskunaman ufrinda nir animalta ch'urashanllapapa aychanta mikur, chaynulla warmi kar, runa karmapis ukwan ukwan punur ima uchakunanllapapaq. 15Chaynullami qamkunamanta wakinkunaqa chay Nicolai'ta runakuna yach'achikushanta [ch'iqniyashayta] yach'akusha, mana chiqanchakanayanllapachu. 16Chayraykumi allita yarpur tukuy mana allinkunata rurashaykillapataqa dijar qashan Dyusmanna tikrakayllapa. Piru mana chaynu ruratkillapaqami mana tardarchu nuqa qamkunaman shamur, chay ispada shimiymanta lluqshimuqllawan maqanakur limpu imanachir tukchishaykillapa. 17Chaymi nini: ¡Rinriyjun kaqkunaqa uyakunqallapa, Santu Ispiritu tukuy kriyiqkunata willashantaqa! Chaymi chay shachinakur tukuy mana allinkunata binsiqkunataqa, qarashaq chay |i'mana''|r shutiq mikuy mana rikayashanllapata. Chaynullami qushaqpis uk yuraq rumisituta. Chay rumipimi uk mushuq shuti iskribikasha. Chaytaqami mana mayqanpis riqsinchu. Ashwanmi chay mayqanch'i aypayanqa chayla riqsinqa. 18"Chay Tiatira pwiblupi kriyiqkunata rikaq angelmanmi kayta iskribiy: Dyuspa Wamran nawinmapis kusala nina miraq yupay chay, chaynulla urnupi rupachir kamakachikasha brunsi kusalata llipyaraq ch'akiyjunqami kaynu nin: 19Nuqami, qamkuna chay Tiatirapi kriyiqkunapaqqa allita yach'ani tukuyla rurashaykillapakunataqa. Chaynullami yach'anipis imanumi nuqata munamar, kusata nuqapi kriyinkillapamapis nir. Chaymi ashwan chay punta rurayashaykillapamantaqa kananqa mana shaykuq kusala shumaqta imatapis rurarna sirbimankillapa nir yach'anipis. 20Piru yach'asha kani chay mana allinta tukushaykillapakunata. Chayshi qamkunaqa, chay warmi Jezabel shutiq ima mana allinta ruratinpis mana imatapis willankillapachu. Chay warmiqami, Dyuspa rimaqnin yupay tukunla. Chaymi ashwan mana allinta yach'achikur, nuqapi kriyiqkunata llullachinllapa, warmi kar manaqa runa karmapis ukwan ukwan pununanpaq, chaynulla chay yanqa dyus nishanllapakunaman ufrindapaq animalta ch'urashanllapata mikunanllapapaq ima nir. 21Chaymi nuqaqa chay warmitaqa ayka diyallataqa dijasha kani, allita kwintata qukar Dyuspina kriyinanpaq. Piru payqami mana kasumar, chay ukwan ukwan punuyashanmatapis mana dijashalamapischu. 22Chayraykumi chay warmitaqa kastigashaq, nanaywan kar mantanllapina usurananpaq. Chaynulla chay mayqan runakunapis chay warmiwan punuqkunapis, mana uchanta dijatinqa paykunatapis kusala mana allinta rurar qischashaq. 23Chaynulla chay warmi yach'achikushanta kasuqkunatapismi nuqa lisyatiy wanunqallapa. Chaynu tukuy mana allinta ruraqkunata tukchitiymi chay tukuyla nuqapi kriyiqkunaqa kwintata qukar ninqallapa: 'Amitunchikqami tukuylata yach'amanchikllapa imanu shunqunchikpi yarpuyashanchikllapamatapis' nir. Chaymi tukuy imata yach'ashuqllapa karmi, allita rikashurllapa imanu kanaykillapapaqpis nishaykillapa. 24Piru chay Tiatira pwiblullamanta wakinkunaqami chay warmi mana allinta yach'achishutinllapaqa mana kasushaykillapachu. Chaynulla dyablupaq mana yach'ashaykillapata yach'achishutinllapapis mana kasur, mana riqsishaykillapalamapischu. Chayraykumi mana mas imakunata ruray nishuyllapamatapis puytinichu. 25Ashwanmi nishaykillapa: Chay imanutaq nuqapi kriyishaykillapanullami shachinakuskinkillapa, maydiya nuqa shamunaykaman nir. 26Chaymi mayqanpis chay tukuy mana allin kaqkunata binsir nuqa munashaylata shachinakur ruraqkunataqa, tukuy pachakunapi mantakunanllapapaqna ch'urashaq. 27- 28Chaqa imanutaq Taytay Dyusmaqa, nuqa mantakunaypaq ch'uramasha, chaynullami mantakunqallapa jyirru baranta charikurlla. Chaymi mayqantapis mana allinta tukuqtaqa manka allpata yupay limpu llampuchanqallapamapis. Chaynullami yanapashaqpis paykunaqa imanutaq achkiyaypimaqa uk atun qullarsitu achkirachikun chaynu kananllapapaq. 29¡Chaymi rinriyjun kaqkunaqa uyakunqallapa, Santu Ispiritu tukuy kriyiqkunata willashantaqa!


text:
Waynaputina
Waynaputina Huaynaputina), Umati (Omate), Kinistakilla (Quinistaquillas), Chikimuti (Chiquimote), Chiqui Putina icha Chiqipukina (Chequepuquina) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk nina urqum Muqiwa suyupi, General Sánchez Cerro pruwinsyapi, Kinistakilla distritupi, Matalaqi distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 4.850 mitrum aswan hanaq.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitukuna: Piruw suyup pruwinsyankuna (Muqiwa, General Sánchez Cerro pruwinsya)


text:
Henry Ford
Henry Ford sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin chakra yapuy killapi 1863 watapi paqarisqa Dearborn llaqtapi, Michigan suyupi - † 7 ñiqin ayriway killapi 1947 watapi wañusqa) Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq ruruchina pusaqsi karqan, Ford Motor Company sutiyuq antawa ruruchinap kamariqninsi, tawqa ruraykuypa kamariqninsi.
Tayta: William Ford (1826-1905); Mama: Mary Litogot (c. 1839-1876).
Warmi: Clara Bryant
Churi: Edsel Bryant
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Henry Ford.
- Ford Foundation


text: 1Ta chitó ndi vatyi quɨvɨ cúvi yo, coño ñuhu yo cunaa chi. Vatyi cuví chi tari noo vehe cha ña naha maa chiyo̱. Soco Nyoo cumí ra noo nu cunyaa añima yo, noo cha ma naa ca maa nya andɨvɨ. Ta ñima cha cacu̱ chihin ndaha rayɨɨ ñayɨvɨ̱ ihya cuví. 2Ndicha, cha nɨ ri ca cha iyó yo chichi coño ñuhu yo, nducuihyá xaan cuñí yo, vatyi nyatú tuhva yo nɨcoo yo chichi cha chahá Nyoo chi yo nya andɨvɨ. 3Vatyi cohon añima yo chichi cha chahá Nyoo tacuhva cha ma cuvityiyaá yo. 4Cha nɨ ri ca cha iyó yo chichi coño ñuhu yo cha cuví tari noo vehe ri, nducuihyá iñi yo vatyi ña cuñí yo quita ri maa añima yo chichi coño ñuhu cuan ta cuvityiyaá chi. Soco cuñí yo cha coo añima yo chichi cha ma naa ca maa nya andɨvɨ ta tyicuan ri maa cuacoo yo. 5Ta Nyoo tyaa̱ ra cuhva vatyi tyehe caa cucuvi chi yo. Ta chahá quɨyɨ ri ra Tatyi Ii ra chi yo. Vatyi tacuhva coto yo tyi cuví naquehen ca yo tandɨhɨ ca cha cuacuhva ra chi yo. 6Ta yucuan chaha ma yuhvi yo cha cúvi yo. Vatyi chitó yo tyi cha nɨ ri ca cha iyó yo chichi coño ñuhu ihya ñayɨvɨ̱, ña yatyin nyaá yo chihin Sutu Mañi yo andɨvɨ. 7Vityin ña cuví nyehe yo chi ra, soco chihin cha chiñó ri iñi yo chi ra, iyó yo ñayɨvɨ̱ ihya. 8Soco yɨhɨ́ vaha iñi yo chi ra ta cha cuñí yo quita yo chichi coño ñuhu ihya vatyi cuhun yo cucunyaa yo chihin Sutu Mañi yo. 9Yucuan chaha sañihi ca ndi nducú ndi cuhva yoso caa cha tahan iñi Sutu Mañi yo sacuví ndi. Cuví ri cha iyó ca ndi chihin coño ñuhu ñayɨvɨ̱ ihya. O cuví ri cha yori ca ndi, vatyi cha nyaá ndi chihin Sutu Mañi yo nya andɨvɨ. 10Vatyi tahan tahan yo ta cuhun yo nuu ra Cristo cucuhva yo cuenda nu nyaá cutuñi chi yo nuu ra. Ta cuñihi yo cha tahán chi chi yo, yoso cuhva cha vaha o cha ña vaha cha sacuvi̱ noo noo yo quɨvɨ chiyo̱ yo chihin coño ñuhu yo ñayɨvɨ̱ ihya. 11Vatyi chitó ndi vatyi Sutu Mañi yo cutachi tuñi ra chi ndi tatu ma sacuvi ndi tuhun cahán ra. Yucuan chaha nducú ndi cuhva cahán ndi chihin ñáyɨvɨ na nacuhva cuenda ñu chi ñu chi Nyoo. Ta Nyoo chitó ra vatyi tyicuan ri sacuví ndi. Ta chitó tucu maa ndo ñandɨhɨ. 12Ñima cha cuñí ndi cuyaa ndi chihin cha cahán ndi tyehe caa, soco cha cuñí ndi vatyi nɨcohón iñi ndo vatyi tuhun ndicha sacotó ndi, ta cuví cusɨɨ iñi ndo chihin ndi. Ta cuñihí ndo cuhva cahán ndo chihin inga ra cha sacahnú chii. Catyí ra tyi vaha iyó ra, soco ñima cha ndicha caa añima ra. 13Tatu ña vaha cuñí xiñi ndi, cuñí maa ñáyɨvɨ tyi cahín tuhin tyehe caa, soco cha cuenda maa Nyoo. Soco tatu vaha cuñí xiñi ndi, ta cachi tuhun cahán ndi, soco cha cuenda tyi cuñí ndi tyinyeé ndi chi ndo. 14Soco sanɨñɨ́ ndi chi ndi cha sacotó ndi tuhun ra Cristo chi ñáyɨvɨ. Vatyi chitó ndi tyi cuñí xaan ra chi ñu. Ta chitó ndi tyi chihi̱ ra cha catyi cuatyi tandɨhɨ cuii maa ñáyɨvɨ. Ta yucuan chaha chihi tucu yo cha ma sacuvi ca yo cha ña vaha cha chinyacuvi̱ yo nu quichi̱ chi. 15Ra Cristo chihi̱ ra cha catyi tandɨhɨ yo vatyi tacuhva cha ma coo ca yo cuhva cuñí maa yo. Co̱o yo soco cuhva cuñí maa ra. Vatyi chihi̱ ra ta nandoto̱ ra cha cuenda yo. 16Cha cuhva cha vityin, tatu nyehé yo chi noo ñáyɨvɨ, ma caca xiñi yo nyehe yo chi ñu tari chicá xiñi ñáyɨvɨ cha ña ñohó nuu chi Nyoo. Noo quɨvɨ tyicuan caa chica̱ xiñi vatyi ra Cristo cuví ra noo ra ñuhu ñayɨvɨ̱ ri. Vityin ña chicá ca xiñi tyicuan caa. 17Vatyi quɨvɨ nacuhva̱ cuenda yo chi yo chi ra Cristo, maa ra sanduchaa̱ ra añima yo. Ta tandɨhɨ tuhun cha chica̱ xiñi yo nu quichi̱ chi, ña chicá ca xiñi yo vityin. Vatyi maa ra nacuhva̱ ra nonga cha chiñi tuñi chaa chi yo. 18Ta tandɨhɨ ihya maa Nyoo sacuvi̱, vatyi sanɨcoo vaha ra chi yo chihin ra cha cuenda maa ra Cristo Jesús. Ta catyí ra chi yo vatyi na sacoto yo chi ñáyɨvɨ vatyi Nyoo cuñí ra cha nɨcoo vaha ñu chihin ra. 19Vatyi chihin cha chihi̱ ra Cristo cha catyi cuatyi yo, ñáyɨvɨ nɨcoó vaha ñu chihin Nyoo. Ta Nyoo sahá ra tuhun tyi ñahri ca cuatyi ñu. Ta chi nyuhu, catyí ra vatyi sacotó ndi tuhun ihya chi ñu. 20Ta vityin cuví ndi ra chicá tyiño ra Cristo. Ta tari cha maa Nyoo chacú ndahvi nuu ndo, vatyi tyiño maa ra chicá ndi. Ta yucuan chaha chacú ndahvi ndi nuu ndo chihin sɨvɨ ra Cristo, na nɨcoo vaha ndo chihin ra. 21Ra Cristo ña sacuvi̱ ra ni minoo cuatyi. Soco Nyoo tachi̱ ra chi ra sɨquɨ ñuhu ñayɨvɨ̱ ihya, quichi̱ cúvi ra tari noo ra iyó cuatyi cahnu. Tacuhva vatyi cuví sacacu ra chi yo. Ta cha cuenda maa ra Cristo saha̱ Nyoo tuhun tyi vaha yo nuu ra.


text:
Tawantin iñu
Tawantin iñu nisqaqa hanaq pachapi, Tiksimuyupi huk tiyachkaymanta huk iñuman puririykunam, Hatun rikuchiq iñukuna nisqam:
- Chincha (inti paña icha chawpi tuta law nisqapas): chaypi intiqa manam hayk'appas kachkanchu;
- Anti (intip lluqsinan, inti lluqsiy, intip siqamunan icha inti lluqsikuq law nisqapas): chaypi intiqa lluqsinmi, tutallamanta;
- Uralan (inti lluq'i icha chawpi p'unchaw law nisqapas): chaypi intiqa chawpi p'unchaw pachapi kachkan;
- Kunti (intip yaykunan, inti yaykuy, intip chinkanan, inti chinkay, inti wañukuq law, inti chinkakuq law icha inti wasakuq law nisqapas): chaypi intiqa yaykuspa chinkanmi, ch'isipi.
Uchuylla rikuchiq iñukuna nisqakunataq kaymi:
- Chincha anti (chinchap antippas chawpinpi);
- Uralan anti (uralanpa antippas chawpinpi);
- Uralan kunti (uralanpa kuntippas chawpinpi);
- Chincha kunti (chinchap kuntippas chawpinpi).
Tawantin iñutaqa suyu rikuchiq nisqawanmi tarinchik.


text: 1Tyicuan ta ra Jesús catyí ra chi ñáyɨvɨ, ta chi ra cachicá noo chihin ra tyehe caa: 2―Ra sacuahá ley ta ra fariseo nyicú ra tyiño cha sañahá ra ley cha tyaa̱ ra Moisés. 3Ta cha tyicuan caa, qui̱chaha ndo cha cahán ra ta sa̱cuvi ndo tandɨhɨ cha cacatyí ra chi ndo. Soco ma quehen ndo cuhva iyó ra, vatyi maa ra, sɨɨn cha sañaha ra, ta sɨɨn cha sacuví ra. 4Vatyi yori ndoyo carga cha tyaá ra sɨquɨ ñáyɨvɨ. Ta sanɨñɨ ra chi ñu na cuiso ñu, ta maa ra ni chiin nundaha ra ña nañi chata carga cuan. 5Tandɨhɨ cha casacuví ra, cha cuñi ra na nyehe ñáyɨvɨ. Vatyi tahán iñi ra catyaa ra tuhun Nyoo tyaan ra ta soco ra chihin letra nahnu. Ta tahán iñi ra cacuihno ra sahma chihin adorno nañi. 6Ta nu vaha ca, cuñí ra cunyicu ra vico, ta cachi ra. Ta nu vaha ca cuñí ra cunyicu ra chichi vehe ñuhu. 7Ta nu chicá noo ra cacuñí ra vatyi cuhva ñáyɨvɨ nocumi chi ra chihin cha sahá xaan ñu ñáyɨvɨ chi ra. Ta cuñí tucu ra cha catyi ñu chi ra vatyi chito xaan ra. 8Soco nyoho, ma cuhva ndo ityi cha catyi ñáyɨvɨ vatyi chitó xaan ndo. Vatyi tandɨhɨ nyoho, yañi ndo cuví. Ta noo ri ra chitó iyó, ta ican ra cuví Cristo. 9Ta ma catyi ndo Sutu ndo chi ninoo ra ñuhu ñayɨvɨ ihya, vatyi iyó noo Sutu ndo, ta nyaá ra andɨvɨ. 10Ta ma catyi ndo vatyi ra cuví nuu cuví ndo, vatyi noo ri maa ra Cristo cuví nuu. 11Ra cha sacuví tyiño nuu tandɨhɨ ca ra, ican ra cuan cuví ra cahnu ca nu nyicú ndo. 12Vatyi ra cahnu sahá chii, cunocuee ra. Ta ra ña cahnu sahá chii cucucahnu ra. 13’¡Ndahvi nyoho ra sacuahá ley vehe ñuhu, ta ra fariseo! ¡Ndahvi nyoho cha sahá ndo tyi vaha ndo! Vatyi chasɨ́ ndo yuvehe nu nyacá ñaha Nyoo, tacuhva ma cuvi quɨhvɨ ñáyɨvɨ. Ta ni ri maa ndo ña quɨhvɨ́ ndo ta ni ña chahá ndo cha quɨhvɨ ñáyɨvɨ, ñu cuñí quɨhvɨ. 14’¡Ndahvi nyoho ra sacuahá ley ta ra fariseo, nyoho cha sahá ndo tyi vahá ndo! Vatyi tinyaá ndo vehe ñu chihi̱ yɨɨ, tyi ña cuví tyiyahvi ñu ñáá xuhun tavá ndo sɨquɨ ñu. Ta yaha̱ cuan, ta naha chicán tahvi ndo nu tuvi vatyi sahá ndo tyi vaha ndo. Ta cuenda cha sacuví ndo tyehe caa, cahnu ca tɨndoho cunyehe ndo. 15’Ndahvi nyoho ra sacuahá ley vehe ñuhu, ta ra fariseo. ¡Sahá ndo tyi vaha ndo, soco ña ndicha ndo! Vatyi nducú xaan ndo cuhva na cunyicon ñáyɨvɨ chi ndo. Ta tatu cha nandɨhvɨ ñu cuenda ndo, quiñi caa nɨcoo ñu saha ndo, ta ñima ca maa ndo. Ta cha tyicuan caa nyacuví ndo, ñihi ca sacuhún ndo chi ñu anyaya cha nuu maa ndo. 16’¡Ndahvi nyoho ra ndahvi! Vatyi cuñí ndo saquehen ityi ndo chi ñáyɨvɨ, ¡soco cuaa ndo! Vatyi catyí ndo tatu noo ñu catyí ñu cha cusacuvi ñu noo cha cusacuvi ñu, ta tyanaha ñu chihin sɨvɨ vehe ñuhu, yucuan ña nɨñɨ cha sacuvi ñu. Soco tatu xuhun cuaan cha iyó vehe ñuhu cuan tyanaha ñu, yucuan ndicha, nɨñɨ cuñí chi cha sacuvi ñu, catyí ndo. 17¡Tondo xaan ndo ta cuaa ndo! ¿Nya cha nɨñɨ ca? ¿Atu nɨñɨ ca xuhun cuaan cuan, o vehe ñuhu cha sacu ii chi xuhun cuaan cuan? 18Ta suri catyí tucu ndo: “Tatu yɨhɨ́ ñu catyí ñu cha cusacuvi ñu cha cusacuvi ñu, ta tyanaha ñu cuenda arta cha yoso cha chahá cuenda ñu chi Nyoo, ña nɨñɨ cha sacuvi ñu. Soco tatu tyanaha ñu cuenda ofrenda cha yosó sɨquɨ arta cuan, yucuan ndicha nɨñɨ cuñí chi sacuvi ñu, catyí ndo.” 19¡Tondo xaan ndo ta cuaa ndo! ¿Nya cha nɨñɨ ca? ¿Atu nɨñɨ ca ofrenda o arta cuan cha sacu ii chi ofrenda cuan? 20Vatyi ñu tyanahá cuenda arta cuan, ñima cuenda ri cuan tyanaha ñu, soco cha cuenda tandɨhɨ cha yosó nuu ñandɨhɨ. 21Ta ñu tyanahá cuenda vehe ñuhu cahnu, ñima cuenda vehe ñuhu ri cuan, soco cuenda Nyoo tyanahá ñu ñandɨhɨ, vatyi iyó ra yucuan. 22Ta tyicuan caa tucu ñu tyanahá cuenda andɨvɨ, tyanahá tucu ñu cuenda tyayu Nyoo ta suri cha cuenda maa Nyoo ñandɨhɨ, tyi maa ra cuví ra nyaá nyacá ñaha yucuan. 23’¡Ndahvi nyoho ra sacuahá ley vehe ñuhu ta ra fariseo! sahá ndo tyi vaha ndo vatyi chahá ndo diesmo chi Nyoo cha cuví menta, ta añii, ta comino. Soco ña quichahá ndo tuhun cha nɨñɨ ca cha nyaá nu ley cha tahán chi sacuvi yo. Ta cuñun, cha sacuví yo cha vaha chihin tandɨhɨ ñáyɨvɨ, cha cundahvi cuñi yo chi ñu, cha chinó iñi yo chi Nyoo ta ma sandoo yo chi ra. Ican ihya cuñí chi sacuvi ndo, ta ma sandɨhɨ ndo cha cuhva ndo diesmo cuan ñandɨhɨ. 24Nyoho cuñí ndo casaquehen ityi ndo chi ñáyɨvɨ, soco cuaa ndo. Vatyi sacuita ndo noo tiyucun luhlu, soco coco ndo noo camellu. Cuatyi luhlu ri nyehe ndo ta ña sahá ndo cuenda cuatyi cahnu cuví cuan. 25’¡Ndahvi nyoho ra sacuahá ley vehe ñuhu ta ra fariseo, ra casaha tyi vaha! Vatyi ityi chata ri vasu ta ityi chata ri coho sanduvií ndo, soco ityi chichi ña sanduvií ndo. Vatyi chichi añima ndo tyitu ñohó cha quiñi caa. Chicá xiñi ndo cha ñihi ndo nu cusuhu ndo, ta ña cuví chasaha ndo cha quiñi caa cha quichi cuvi xaan iñi ndo. 26¡Ra fariseo cuaa cuví ndo! Sa̱nduvii xihna ndo ityi chichi vasu ta coho, tyicuan ta cuvii tucu ityi chata. 27’¡Ndahvi nyoho ra sacuahá ley vehe ñuhu ta ra fariseo, ra casavaha chii! Vatyi cuví ndo tari noo ñaña ndɨyɨ cha nacahyu, vatyi ityi chata chi tyaquɨ xaan, soco ityi chichi tyitu ñohó yɨquɨ ndɨyɨ, ta tandɨhɨ nuu cha quiñi caa. 28Tyicuan caa cuví nyoho. Vatyi ityi chata tari maa tyi vaha xaan ndo nuu ñáyɨvɨ, soco ityi chichi, tyitú ñohó cha cuendu ndo, ta cha quiñi caa. 29’¡Ndahvi nyoho ra sacuahá ley vehe ñuhu, ta nyoho ra fariseo! Sahá ndo tyi vaha ndo ta ña ndicha. Nyoho samá ndo ñaña ra profeta Nyoo ra chiyo̱ ta cha naha. Ta nyoho nacahyu ndo ñaña ñáyɨvɨ vaha ñu chiyo ta cha naha. 30Ta yucuan ta catyí ndo! “Tyehe ta chiyo̱ ndi quɨvɨ chiyo̱ ñáyɨvɨ chahnu ndi, ma tyinyee ndi chi ra chahñi̱ chi ra profeta Nyoo”, catyí ndo. 31¡Ma chihin yucuan ri! Suri maa ndo nacotó ndo vatyi vachi ndo tata ñu cachahñi̱ chi profeta Nyoo. 32¡Vaha vityin, chaha chi cuhva savaha ndɨhɨ ndo cha quiñi caa cha quichaha savaha sutu chahnu ndo! 33’¡Nyoho ñu quiñi iyó, ñu vachi tata coo! ¿Yoso caa cucacu nyoho tacuhva ma cuhun ndo anyaya? Ma cuvi. 34Yucuan chaha cutachi chi ra profeta Nyoo nu nyicú ndo, cutachi tiqui chi ra chiñi tuñi, ta ra sacuahá nu nyicú ndo. Soco nyoho cucahñi ndo chi ra ta cutyaa ndo chi suhva ra nu cruzi. Ta chi inga ra cucañi ndo chi ra chichi vehe ñuhu. Ta cacanyicon ndo chi ra tahan tahan ñuu. 35Yucuan chaha, sɨquɨ ndo cucunyaa cuatyi cha cuenda cha cachihi̱ tandɨhɨ ra vaha cha cachahñi̱ ñu nyacua nya ra Abel ta nyacua nya ra Zacarías sehe ra Berequías ra cha chahñi̱ ndo chichi vehe ñuhu yatyin nu nyaá arta cha yosó cha chahá cuenda yo chi Nyoo. 36Cha ndicha catyí chi ndo, vatyi tandɨhɨ cuatyi ihya cucoso sɨquɨ ñáyɨvɨ cha iyó vityin ―catyí ra Jesús chi ra. 37’¡Jerusalén, Jerusalén! ¡Ndahvi nyoho ñu iyó ñuu chiña! Vatyi chahñi̱ ndo chi ra profeta Nyoo. Ta tuchi̱ ndo yuu chi tandɨhɨ ra cha saquichi̱ Nyoo nu nyicú ndo. Cuaha xaan chaha cuñí saha cuende chi ndo, tari noo ndɨvɨ cha sahá cuenda tɨ chi sehe tɨ, ta naquehén ndahvi tɨ chi tɨ chichi ndichin tɨ, soco ña cuñí ndo. 38Nye̱he ndo vityin, vatyi cha sandoo̱ ndahvi chi ndo. 39Vatyi catyí chi ndo, vatyi ma nyehe ca ndo chii nyacua nya chaa chi quɨvɨ cucatyi ndo tyehe caa: “Cahnu xaan ra cuví ra vachi chihin tunyee iñi sɨvɨ Sutu yo Nyoo”, cucatyi ndo ―catyí ra Jesús.


text:
Griguryu II
San Griguryu II, Griguryu II huk iskay ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. II, Italya simipi: Gregorio II) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
19 ñiqin aymuray killapi 715 watapimanta 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapikama Tayta Papam.
Raymi: 2 ñiqin hatun puquy killapi
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu II.


text:
Antapampa pruwinsya
Antapampa pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Antabamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Apurimaq suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Antapampa llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Juan de Espinosa Medrano, qillqaq, * Calcuso llaqtapi, Antapampa pruwinsyapi


text:
Wañusqa Qucha
Wañusqa Qucha (arabya simipi البحر الميّت Al-Bahr al-Mayyit‚ "wañusqa qucha" icha بحر لوط Bahr Lūt, "Lotpa quchan"; iwriyu simipi ים המלח Yam haMelakh, "kachi qucha") nisqaqa Kunti Asyapi huk kachi qucham, Israyil icha Palistina huk larupa, Urdun mamallaqta wakin larunpa chawpinpi kaq.
Wañusqa Quchamanqa chinchamanta Urdun mayum purimun, huklla mayum. Wañusqa Quchamantaqa manam ima mayupas purikunchu, yakuqa wapsiyaykullanmi. Urdun mayup apamusqan kachi quchapi kakuptinmi, Wañusqa Quchap yakun ancha yakuyuqmi tukukun.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wañusqa Qucha.


text:
Kantarawi pruwinsya
Kantarawi pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Candarave) nisqaqa Taqna suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kantarawi llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Candarave pruwinsyaqa 2 261,1 km² hatunmi. Suqta distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Calientes llaqtapi armakuna
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Señor de Locumba


text:
Iliada
Iliada icha Iliás nisqaqa (grigu simipi Ἰλιάς, Iλιάδa) ñawpa grigukunap epos nisqa harawi willaykuyninsi karqan, Omirospa qillqasqansi, Truyanu maqanakuy nisqamanta willaq.
Iliadaqa runa qhapaq nisqa Agamemnon sutiyuq qhapaqpa Akhiliyas sutiyuq hatun awqaqwan rimanakuynin, hayu kayninmantam willan. Chay Akhiliyas ancha phiñakuspas huk mit'a mana maqanakuyta munaptinsi, achka grigu awqaqkuna wañun, paypurataq Akhiliyaspa qhuchumasi, Patroklos sutiyuq. Runakunap kinrayninpiqa grigu dyuskunam maqanakun. Athini grigukunap larunpi maqaykuptin, Aristaq Truyanukunap masinmi karqan. Patroklospa wañuyninmanta astawanraq phiñakuspa, Akhiliyas Ektor sutiyuq truyanuwan maqanakuspa wañuchin. Iliada tukukun Akhiliyaspa pisiyaq phiñakuyninwanmi, manaña Akhiliyaspa wañuyninmanta, manaña Truyap puchukayninmanta willaspa.
Iliadaqa lliw Iwrupapi qillqakunamantaqa aswan ñawpa pachamantas karqan, 730 kñ watamantas. Odisiyataq Iliadamanta iskay chunkachá aswan qhipaq.


text: 1Yañi, nyoho chaha̱ cuenda ndo chi ndo chi Nyoo. Ta cuví tucu ndo ñu cha nacana̱ Nyoo chii vatyi coo ndo chihin ra andɨvɨ. Ta cha cuenda cha nyehe̱ ra Cristo Jesús tɨndoho tyiño nuu ndo, yucuan chaha, nye̱he vaha ndo cuhva vaha iyó ra. Vatyi ican ra cuví ra cha saquichi̱ Nyoo chi vatyi cuví ra tata sutu cahnu cuenda yo cha chinó iñí yo tuhun Nyoo. 2Ta maa ra quichaha̱ ra tandɨhɨ cha catyi̱ Nyoo cha sacuvi ra, tari quichaha̱ tucu ra Moisés ta cha naha, ta sacuvi̱ ra tyiño cha taha̱n chi sacuvi ra nuu ñáyɨvɨ sehe Nyoo. 3Ta ra Jesucristo cahnu ca ra cuví ra, ta ñima ca ra Moisés. Vatyi noo ra cha savahá vehe, cahnu ca cuví ra ta ñima ca maa vehe cuan. 4Tahan tahan vehe, iyó ra savaha̱ chi chi, soco Nyoo cuví ra cha savaha̱ tandɨhɨ maa cha iyó. 5Ra Moisés, quichaha̱ vaha ra chi Nyoo ta sacuvi̱ ra tyiño nuu ra cha cuenda ñáyɨvɨ Israel ta caha̱n ra tuhun cha cusacoto Nyoo nu cuahan ca chi ityi nuu. 6Soco ra Cristo ra cuví Sehe Nyoo, suri quichaha̱ vaha ra chi Nyoo ta ican ra nyacá ñaha vehe Nyoo. Ta vehe cuan ican cuví maa yo, tatu sanɨɨ́ ca yo iñi yo cuhun yo ityi nuu chihin Nyoo ta itá iñi yo chi ra nyacua nya nu ndɨhɨ, ta tyicuan ri cusɨɨ cuñí yo nyatú yo cha cuñihi yo. 7Yucuan chaha cuñí chi saha cuenda yo chi yo, tari catyí Tatyi Ii Nyoo nuu tutu Nyoo tyehe caa: Tatu chiñí ndo tuhun cahán Nyoo chihin ndo vityin, 8ma sandava ndo añima ndo, tari sacuvi̱ ñu ña quichaha̱ chi Nyoo quɨvɨ canducú nyehe ñu chi ra nu chica̱ noo ñu chiqui ndɨɨ cuan. 9Tyehe caa catyí Nyoo: Ñáyɨvɨ cuan nducu̱ nyehe ñu chii, vasɨ chichi cha uvi xico cuiya nyehe̱ ñu cha sacuvi̱. 10Yucuan chaha cuxai̱n chi ñu, ta catyí tyehe caa: “Tyicuan ri chicá uvi iñi ñu, ta ña cuñí ñu coto ñu ityi mai.” 11Yucuan chaha cuxai̱n chi ñu, ta catyi̱ cachi chi ñu, vatyi ma quɨhvɨ ñu nyitatu ñu chihin, catyí Nyoo. 12Yañi, sa̱ha ndo cuenda chi ndo coto cu ña vaha añima ndo ta coto yoso ri caa ta sandoo ndo chi ra cuví Nyoo nyitó cha cuenda cha ña chinó ca iñi ndo chi ra. 13Soco sa̱nɨɨ ndo iñi tahan ndo tahan tahan quɨvɨ, cha nɨ ri ca cha chahá ca chi cuhva vityin, tacuhva vatyi ni noo ndo ta ma sandavi ñaha cha quiñi caa chi ndo, ta ndundava añima ndo. 14Vatyi tatu sanɨɨ́ yo iñi yo chihin Nyoo nyacua nya nu ndɨhɨ ñayɨvɨ̱, yucuan ta ɨɨn ri cuñihi yo cha vaha chihin ra Cristo. 15Catyí chi nu tutu Nyoo vatyi sa̱ha yo cuenda chi yo tyehe caa: Vityin tatu nyoho ta chiñí ndo cha catyí Nyoo. Ma sandava xaan ndo añima ndo, tari sacuvi̱ ñu ña quichaha̱ chii, catyí Nyoo. 16¿Yóó ñu cha cachiñi̱ tuhun caha̱n Nyoo ta ña tyasoho̱ ñu? Tandɨhɨ ñu Israel cha tava̱ ra Moisés Egipto ta cha naha, ican ñu cuan. 17Ta ¿yóó chi cuxaa̱n Nyoo chichi cha uvi xico cuiya? Suri chi ñu cuan, ñu cha chicoo̱ cuatyi. Ta cachihi̱ ñu nu chiqui ndɨɨ nu chica̱ noo ñu. 18¿Ta yóó chi catyi̱ cachi Nyoo tyi ma quɨhvɨ ñu, cunyitatu ñu chihin ra? Chi ñu cha ña tyasoho̱ nu cahán ra. 19Nyehé yo vatyi ña cuvi̱ quɨhvɨ ñu cuan vatyi ña chino̱ iñi ñu chi ra.


text:
Alexandre Pétion
Anne Alexandre Sabès Pétion Alexandre Pétion sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin ayriway killapi 1770 watapi paqarisqa Port au Prince llaqtapi - 29 ñiqin pawqar waray killapi 1818 watapi paqarisqa Port au Prince llaqtapi) huk Ayti mama llaqtap awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Marie-Madeleine Lachenais.
Churinkuna: .
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alexandre Pétion.