c: text/html

text:
Mikhail Lomonosov
Mikhaíl Vasilievich Lomonosov sutiyuq runaqa (rusya simipi: Mиxaи́л Bacи́лbeBич ЛoMoHócoB)(* 19 ñiqin ayamarq'a killapi 1911 watapi paqarisqa Misháninskaya llaqtapi - 15 ñiqin ayriway killapi 1765 watapi wañusqa San Petersburgo llaqtapi) huk Rusyap mama llaqtayuq qillqaq wan pachaykamay yachaq runam.
Tayta: ; Mama: .
Ñawpa Warmi: Elisabeth Christine Zilch
Yachay wasi: .
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- María Sánchez Puig, Diccionario de autores rusos. Madrid: Ediciones del Orto, 1995.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mikhail Lomonosov.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukumari
Ukumari, Qusqupi Ukuku nisqakunaqa (Latin simipi Ursus - familia Ursidae) aycha uquq ñuñuq, aycha mikhuq, ancha hatun uywakunam.
Piruwpi kawsaq ukumari rikch'aqqa Tremarctos ornatus (anti ukumari) nisqam.
Rikch'aqkunaLlamk'apuy
Kaymi tukuy kawsaqraq ukumari rikch'aqkuna:
- genus Ursus
- Paqu ukumari (Ursus arctos)
- Yana ukumari (Ursus americanus)
- Yuraq ukumari (Ursus maritimus)
- Asya ukumari icha Yuraqkunka ukumari (Ursus thibetanus syn. Selenarctos thibetanus)
- genus Melursus
- Wirp'a ukumari (Melursus ursinus)
- genus Helarctos
- Malay ukumari (Helarctos malayanus)
- genus Tremarctos
- Antikuna ukumari icha Allqa ukumari (Tremarctos ornatus)
- genus Ailuropoda
- Hatun panda (Ailuropoda melanoleuca)
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Ukumari


text:
17 KAQ YACHACHIKUY
Jehova Diospa “sirvientallanmi ñoqaqa kani”
1, 2. a) Mariata watukuq runaqa, ¿ima nispanmi rimaykurqa? b) ¿Imapim Mariapa vidanqa cambiarurqa chay runapa watukusqanwan?
MARIAQA qawarikuspanmi wasinman yaykumuq huk runata rikururqa. Chay runaqa manam Mariapa tayta-mamanwan rimaytachu munan aswanqa Mariawanmi, chaymi payqa admirakurqa. Chay mana reqsisqa runaqa manam Nazaret llaqtamantachu karqa. Chay llaqtachapiqa lliwmi reqsinakuqku. Chay runam Mariata kaynata nirqa: “Rimaykullayki Diospa favorecesqan Maria, [Jehova Diosmi] qanwan kachkan”, nispa (leey Lucas 1:26-28).
2 Bibliam willawanchik Mariaqa Nazaret llaqtayoq Eliypa churin kasqanmanta. Chaynataq Josey sutiyoq runapa casarakunankupaq rimapayasqanña kasqanmantapas, payqa carpintero wakcha runa kaspanpas Diosman sonqom karqa. Mariaqa tanteakurqañam Joseywan casarakuspan payta yanapaspan wawa-churinku uywananpaq kasqanpi. Ichaqa chay visitaqnin runam willarqa Diospa tanteasqanman hina ruwananpaq kasqanta, chaywanqa Mariapa vidanqa manam kikinpa tanteasqanman hinañachu karqa.
3, 4. Mariamanta allinta yachanapaqqa, ¿pikunapa yachachisqanpim mana hapipakunachu? ¿Imaynatam Mariamanta allinta yachachwan?
3 Achka runakunam admirakunku Bibliaqa Mariapa vidanmanta pisillapi willakusqanwan. Imakuna ruwasqanmantam pisillapi willawanchik, ichaqa manam willawanchikchu imayna rikchayniyoq otaq sayayniyoq kasqanmantaqa. chaywanpas Mariamanta yachayninchikqa ancha allinmi.
4 Mariamanta allinta yachanapaqqa manam hapipakunanchikchu religioso runakunapa yachachisqanpiqa. Runakunaqa imayna piensasqankuman hinam Mariapa rikchayninta dibujanku otaq pintanku, ruwankutaqmi yesowan otaq imawanpas. Humillakuq Mariataqa yanqataqmi kayna rimaykunawan sutichanku “Diospa maman” otaq “Hanaq pachapi kamachiq reina”, nispa. Religiosokunapa yachachisqanmantaqa Bibliapa yachachisqanmi aswan allinqa. Mariamantam Biblia willawanchik iñiyniyoq chaynataq qatipakunanchikpaq kasqanmanta.
Huk angelmi watukurqa
5. a) ¿Imayna kasqantam Mariaqa qawachirqa angel Gabriel saludaykuptin? b) ¿Imamantam Mariaqa yacharqa?
5 Mariaman watukuq mana reqsisqan runaqa angel Gabrielmi karqa. “Rimaykullayki Diospa favorecesqan Maria” nisqanta ‘uyariruspanmi mana imanakuytapas atispan’ tapukurqa imanasqa chayna saludasqanmanta (Luc. 1:29). Mariaqa humillakuspanmi Diospa favorninta maskarqa manam runakunapa favorecesqan kaytachu. Ñoqanchiktapas Diosqa favorecewasunmi Maria hina humillakuq kaptinchikqa. Mariaqa yacharqam hatunchakuqkunataqa Dios humillasqanmanta, humillakuqkunatañataq kuyakuywan yanapasqanmanta (Sant. 4:6).
Mariaqa manam yanqacharqachu Diospa favorecesqantaqa
6. ¿Imapaq favorecesqa kasqanmantam angelqa Mariaman willarqa?
6 Mariapa humillakuq kayninqa allinpunim karqa, Diosmi tanteasqanman hina munayninta ruwananpaq Mariata akllarqa. Angelmi willarqa huk wawata wachakunanpaq. Chay wawaqa tiempo pasasqanman hinam lliw runakunamantapas ancha reqsisqa karqa. Angel Gabrielmi nirqa: ‘Diospa Churinwan sutichasqam kanqa. Señor Diospunim rey kananpaq churanqa ñawpaq abuelon Davidta hina. Gobiernonqa manam tukunqachu’, nispa (Luc. 1:32, 33). Waranqa wata ñawpaqtaraqmi Diosqa prometerqa Davidpa mirayninmanta wiñaypaq gobernante kananta, chaytam Mariaqa yacharqa (2 Sam. 7:12, 13). Mariapa wawanqa karqa Diosta serviqkunapa unay watakunaña suyasqanku Mesiasmi otaq Cristom.
7. a) ¿Imamanta mana penqakuspanmi Mariaqa angelta tapurqa? b) ¿Imaynatam Mariata qatipakunmanku mozo-sipaskunaqa?
7 Chaymantapas chay wawamantam angelqa nirqa: ‘Sutichasqam kanqa Diospa Churinwan’, nispa. ¿Imaynataq tulluyoq aychayoq warmiqa Diospa Churinta wachakunman? Mariaqa manaraqmi Joseywanqa casarasqachu karqa, ¿imaynataq wawayoq kayta atinman karqa? Chaymi kikin Mariapas kaynata tapukurqa: “Manaraq qariwan kachkaspayqa ¿imaynataq wawayoqqa kayman?”, nispa (Luc. 1:34). Mariaqa manam penqakurqachu doncella otaq virgen kasqanmantaqa. Chayna kaynintaqa anchatam valorarqa. Kay tiempopi mozo-sipaskunaqa yaqa lliwmi chayna kayninkutaqa chaylla yanqacharuyta munanku, qariwan otaq warmiwan manaraq kaqkunamantaqa burlakunkum. Runakuna imayna piensayninkupi cambiaptinkupas Jehova Diosqa manam cambianchu (Mal. 3:6). Maria hina chuya sonqokunataqa Jehova Diosqa anchatam valoran (leey Hebreos 13:4).
8. ¿Imaynatam Mariaqa huchallikuq kaspanpas mana huchallikuq wawata wachakurqa?
8 Mariaqa Diosman sonqo kaspanpas huchallikuq otaq pantaq warmim karqa. ¿Imaynatam wachakunman karqa mana huchallikuq otaq chuya wawata? Angel Gabrielmi nirqa: “Chuya Espiritu qanman hamuptinmi hanaq pachapi Diospa atiynin puyu hina pampaykusunki. Chayraykum Diospa sapaqchasqan naceq wawapas sutichasqa kanqa Diospa Churinwan”, nispa (Luc. 1:35). Runakunaqa huchallikuq kasqanchikraykum wawa-churinchikkunapas huchallikuq nacenku. Chayraykum Jehova Diosqa atiyninwan Churinpa vidanta Mariapa wiksanpi rikurichirqa, hinaspam Churinqa chuya otaq mana huchayoq nacenanpaq tukuymanta ampararqa. ¿Creerqachu Mariaqa angelpa nisqanta? ¿Ima nirqataq Mariaqa?
Mariapa imayna contestasqanmanta
9. a) Mariamanta Bibliapa, ¿ima nisqanpim wakin runaqa mana reparankuchu? b) ¿Imaynatam angelqa Mariata iñiyninpi kallpancharqa?
9 Wakinqa manam creenkuchu Maria imayna wiksayakusqanmanta willakuykunataqa. Dios imayna kasqanta estudiaq runakunapas manam creenkuchu doncella warmi wiksayakusqanmantaqa. Angel Gabrielmi kaynata nirqa: “Diospaqqa manam imapas sasaqa kanchu”, nispa. Chayna nisqanpiqa maynata estudiaspankupas paykunaqa manam reparankuchu (Luc. 1:37). Mariaqa iñiyniyoq kaspanmi angelpa nisqanpi confiarqa. Astawanraq convencechinanpaqmi angel Gabrielqa willarqa qolluq nisqanku ayllun Elisabetpas yuyaqña kachkaspanpas Diospa atiyninwan wiksayakusqanmanta.
10. ¿Imanasqataq Diospa kamachisqanqa sasa karqa Mariapaq?
10 ¿Imatam Mariaqa ruwarqa? Payqa mana iskayrayaspanmi angelpa nisqanman hina Diospa munaynin paypi cumplikunanpaq saqerqa. Ichaqa sasachá karqa chaypaq tanteakuyninqa. Payqa piensarqachá Joseypa rimapayasqanña kasqanpi. ¿Munanqachu Joseyqa Mariawan casarakuyta wiksayoq kasqanta yacharuspan? Yaqapaschá Mariaqa hukmanyasqa tarikurqa imata ruwananpaq Diospa kamachisqanwanqa. Imayna kaptinpas Diospa Churinta wachakunanpaq hinaspa tukuy mana allinmanta cuidananpaqmi Mariaqa tanteakurqa.
11, 12. a) Diospa kamachisqan sasa kaptinqa, ¿imaynam sientekurqa wakin qarikunapas? b) ¿Imayna kasqantam Mariaqa qawachirqa angelta imayna contestasqanwan?
11 Bibliam willawanchik Diospa kamachisqan sasa kaptinqa wakin qarikunapas mana chaylla ruwasqankumanta. Moisesmi nirqa: “¡Ay Señorlláy!” qanmanta willakuytaqa manam atiymanchu nispa (Ex. 4:10). Jeremiaspas nirqam: “¡Ay Señor Diosnilláy, ancha warmaraqmi kallani!” kamachiwasqaykita ruwanaypaqqa, nispa (Jer. 1:6). Jonasñataqmi Diospa kamachisqanta mana kasukuyta munaspan huklaw nacionman pasakurqa (Jon. 1:3). Mariaqa, ¿imatam nirqa?
12 Angel Gabrielmanmi nirqa: “Nisqaykipi hinayá ñoqawan rurasqa kachun. Señorpa sirvientallanmi ñoqaqa kani”, nispa (Luc. 1:38). Chayna nisqanwanmi qawachirqa humillakuspan sirvienta hina kasukuy munasqanta. Sipas kaq sirvientakunaqa patronninpa humillasqanmi karqaku, paypa tanteasqanman hinam kawsaqku. Mariaqa Jehova Diostam qawarqa patronninta hina. Payqa yacharqam Diosman sonqo kaqkunaqa mana haykapipas saqesqa kasqankuta, kamachisqan sasa kaptinpas cumplinanpaq kallpanchakuqkunataqa Dios bendecisqanmanta, chaywanmi Mariaqa amparasqa sientekurqa (Sal. 18:25).
Mariaqa Jehova Diospa amparasqanmi sientekurqa
13. ¿Imatam Mariamanta yachachwan Diospa kamachisqankuna sasa otaq mana ruway atinapaq hina rikchakuwaptinchikqa?
13 Wakinpiqa Jehova Diospa kamachiwasqanchikkunam rikchakuwanchik sasa ruwanapaq otaq mana ruway atinapaq hina. Ichaqa Palabranwanmi Diosqa kallpanchawanchik Maria hina tukuy sonqonchikwan confiaspa munayninta ruwanapaq (Prov. 3:5, 6). ¿Maria hinachu kasukusun? Chaynata kasukuptinchikqa Jehova Diosmi bendeciwasun hinaptinmi iñiyninchikpipas astawan ñawparisun.
Elisabetmanmi watukurqa
14, 15. a) ¿Imaynatam Diosqa Mariata kallpancharqa Elisabetpa wasinman riptin? b) Mariapa, ¿imayna kasqantam willawanchik Lucas 1:46-55 nisqankunapi?
14 Elisabetmanta angel Gabrielpa willasqanqa Mariatam astawan kallpancharqa. Chaymi Mariaqa chaylla pasarqa Elisabetpa kasqan Juda lawman yaqa kimsa otaq tawan punchaw puriyta. Elisabetpa qosanmi karqa Zacarias sutiyoq sacerdote, paykunapa wasinman chayaruptinmi Jehova Diosqa Mariata iñiyninpi astawan kallpancharqa. Mariaqa saludaykuptinmi Elisabetpa wiksanpi wawa kusikuymanta kuyuyta qallaykurqa, hinaptinmi chuya espiritupa yanapayninwan Elisabetqa nirqa: “Señorniypa maman”, nispa. Diosmi payman revelarqa Mariapa wawanqa Señor otaq Cristo kasqanmanta. Chaymantapas Mariaqa Diosman sonqo hinaspa kasukuq kasqantam alabarqa kaynata nispan: “Creesqaykiraykum qamqa ancha kusisqa kanki”, nispa. Chaytam nirqa chuya espiritupa yanapayninwan (Luc. 1:39-45). Mariaman Jehova Diospa prometesqankunaqa cumplikunqapunim.
15 Elisabetta Mariapa imayna contestasqanqa Bibliapim kachkan, chay kutipim Mariaqa astawan rimarqa wakin kutikunamantaqa (leey Lucas 1:46-55). Payqa alabaspanmi Jehova Diosta agradecekurqa Churinta wachakunanpaq favorecesqanmanta. Jehova Diosqa hatunchakuqkunatam humillan, humillakuspa serviqninkunatam yanapan nisqanwanmi iñiyniyoq kasqanta qawachirqa. Chayna rimasqanqa qawachirqataqmi Hebreo rimaypi Diospa Palabranmanta allinta yachasqanta, payqa rimarqam 20 masnin textokunamanta. *
16, 17. a) ¿Imaynatam qawachirqaku Diospa Palabran respetasqankuta Mariawan Jesusqa? b) ¿Imatam amistadmanta yachachiwanchik Mariawan Elisabetqa?
16 Mariaqa imayna rimasqanwanmi sutillata qawachirqa Diospa Palabranpi yuyaymanaq kasqanta. Piensasqanman hina rimananmantaqa humillakuspanmi Bibliapa nisqanman hina rimarqa. Wawan Jesuspas tiempo pasasqanman hinam chaynata rimarqa, paymi nirqa: “Kay yachachisqayqa manam ñoqallapachu aswanqa kachamuwaqniypam”, nispa (Juan 7:16). ¿Diospa Palabranta chayna respetasqanchiktachu ñoqanchikpas qawachinchik? Icha, ¿piensasqanchikman hina yachachiytachu munanchik? Allinmi kanman Mariata qatipakuyninchikqa.
17 Mariaqa Elisabetpa wasinpim yaqa kimsa killa qeparqa, chaywanqa maynatachá kallpanchanakurqaku (Luc. 1:56). Chay willakuymi qawachiwanchik chayna amistadkunaqa kallpanchawaqninchik kasqanta. Jehova Diosta kuyaq amistadkunata maskaspaqa iñiyninchikpi ñawparispam Diosman astawan asuykusun (Prov. 13:20). Chaymantam Mariaqa wasinman kutirqa. ¿Ima ninqataq Joseyqa wiksayoq kasqanmanta yacharuspan?
Mariawan Josey
18. ¿Imamantam Mariaqa Joseyman willarqa? ¿Imaynam Joseyqa tarikurqa chay willasqanwan?
18 Mariaqa manam suyarqachu Joseyman willakunanpaqqa wiksayoq kasqan sutilla rikurinantaraqchu. Manaraq willakuspanqa piensarqachá Diosman sonqo Josey imayna sientekunanpi. Chaywanpas valorchakuspanmi willakurqa imam sucedesqanmanta. Mariapa willakusqanwanqa Joseyqa llumpay hukmanyasqam tarikurqa. Kuyasqan Mariapa willasqanpi creeyta munaspanpas piensarqachá hukwan kakusqanta. Bibliaqa manam willawanchikchu Josey imakuna piensasqanmantaqa ichaqa willawanchikmi pipapas mana yachasqallan Mariamanta rakikuy munasqanta. Chay tiempopiqa casarakunankupaq comprometikuqkunaqa casarasqa hinañam karqaku. Joseyqa manam munarqachu hukkunapa qayllanpi Mariata penqaypi churaytaqa, chaymi mana pipapas yachasqallan rakikunanpaq tantearqa (Mat. 1:18, 19). Mariaqa maynatachá llakikurqa Josey imayna sientekusqanwanqa ichaqa manam hukmanyarqachu willakusqanta mana creesqanwanqa.
19. ¿Imaynatam Jehova Diosqa Joseyta yanaparqa allinta tanteakunanpaq?
19 Joseytaqa Jehova Diosmi yanaparqa allinta tanteananpaq. Mosqoyninpim huk angel willarqa Mariaqa milagrowan wiksayakusqanmanta. Chaywanqa, ¡maynatachá Joseyqa kusikurqa! Chaymi Jehova Diospa kamachisqanta Maria hina kasukunanpaq tantearqa. Mariawan casarakuspanmi Diospa Churinta uywarqaku (Mat. 1:20-24).
20, 21. ¿Imaynatam yanapanman casado kaqkunata otaq casarakuy piensaqkunata Mariamantawan Joseymanta yachasqanku?
20 Mariamantawan Joseymanta yachasqankuqa allintam yanapanqa casarasqa kaqkunata chaynataq casarakuy piensaqkunatapas. Mariaqa kuyakuywan wawan atiendesqanta qawaspanchá Joseyqa anchata kusikurqa angelnintakama Diospa kamachisqan kasukusqanmanta. Chaymantapas cuentatachá qokurqa Diospa kamachisqanman hina tanteakuyqa allinpaq kasqanmanta (Sal. 37:5; Prov. 18:13). Joseyqa familianpi uma otaq nanachikuq kasqanraykuchá kuyapayakuywan imapaqpas tantearqa.
21 ¿Imatam yachachiwanchik Mariaqa Joseywan casarakunanpaq tanteakusqan? Wiksayoq kasqanmanta willakuptin mana creeptinpas Mariaqa pacienciakuspanmi Josey imayna tanteananpaq suyarqa, confiarqataqmi familianpi nanachikunanpaq allin qosa kananpipas. Mariaqa cuentatam qokurqa pacienciakuyqa allinpaq kasqanmanta. Chaymantapas Mariawan Joseyqa yacharurqakuchá tukuy sonqonkuwan parlarinakuyqa allinpuni kasqanta. Mariapa ejemplonta qatipakuyninkuqa mayna allinpunim Diosta serviq warmikunapaqqa (leey Proverbios 15:22).
22. ¿Imataq Mariatawan Joseyta yanaparqa casado vidankupi allin kanankupaq? ¿Imapaqmi kamachisqa karqaku?
22 Mariawan Joseyqa Jehova Diospa kamachikuyninman hinam casado vidankupi qallarirqaku. Imamantapas puntatam Jehova Diosta kuyarqaku, chaymantapas kallpanchakurqakum wawankuta Diospa agradonpaq hina kuyakuywan uywanankupaq. Chayraykum bendicionkunata chaskinanku karqa, ichaqa sasachakuykunapipas tarikunankum karqa. Diospa Churin Jesustam uywananku karqa, paytaqa enteron pachapim reqsinanku karqa.
^ par. 15 Mariapa wakin rimasqankunaqa yaqachusmi karqa Diosta mañakuspan Anapa rimasqankuna, paypas Jehova Dios bendeciykuptinmi wawayoq karqa (6 kaq yachachikuypi “Diosta iskay kutipi mañakusqanmanta” nisqanta qawariy).


text:
Fabio Capello
Fabio Capello (* 18 ñiqin inti raymi killapi 1946 watapi paqarisqa San Canzian d'Isonzo llaqtapi - ) huk Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aqmi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fabio Capello.


text:
Feyenoord Rotterdam
Feyenoord Rotterdam nisqaqa huk Urasuyuniyuq piluta hayt'ay klubmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 19 ñiqin anta situwa killapi 1908 watapi Rotterdam llaqtapi (Urasuyu).
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
= Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Feyenoord Rotterdam.


text:
Norberto Alonso
Norberto Osvaldo Alonso (* 4 ñiqin qhulla puquy killapi 1953 watapi paqarisqa Vicente López llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi - ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 149 goles con River Plate, 14 con Vélez, 3 con el Olympique de Marsella y 14 con la selección argentina.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Norberto Alonso.


text:
Marbán pruwinsya
Marbán pruwinsya (kastilla simi: Provincia de Marbán) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Luritu llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Isiboro Sécure mamallaqta parki
- Mayukuna: Isiboro mayu - Mamuriy mayu - Sécure mayu
- Quchakuna: Arani qucha - Musuq Pacha qucha - Larga qucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam, hukkuna indihina runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Kaylluma pruwinsya
Kaylluma pruwinsya (aymara simipi: Kaylluma jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Caylloma) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ariqipa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chiway llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1834 watapi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Iskay chunka distritunmi kan.
WakiLlamk'apuy
SimikunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa kastilla simita, [[qhichwa simi]ta rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
IñiyLlamk'apuy
Karu puriyLlamk'apuy
Pruwinsyapi paqarisqaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kaylluma pruwinsya.
- Saywitu: Ariqipa suyu


text:
Francisco Pizarro
Francisco Pizarro González, marqués sutiyuqqa (* 16 ñiqin pawqar waray killapi 1476 watapi [icha 1478] paqarisqa Trujillo (Ispañapi) llaqtapi - 26 ñiqin inti raymi killapi 1541 watapi wañusqa Lima llaqtapi) Tawantinsuyup ispañul atipaqninsi (kunkistadur nisqa) karqan. 1533 watapi Sapa Inka Atawallpatas Kashamarka llaqtapi wañuchirqan; chaysi Kastilla Kamachiy pacha qallarirqan.
Huk mama qucha punku sutinta apan. 1541 watapiqa Lima llaqtapi ispañul awqankunas Pizarrota wañuchirqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Francisco Pizarro.


text:
George Michael
Georgios Kyriacos Panayiotou (grisya simipi: ΓeώpYιoς Kupιάkoς ΠavaYιώtou) sutiyuq runaqa icha George Michael (* 25 ñiqin inti raymi killapi 1963 watapi paqarisqa East Finchley llaqtapi - 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 2016 watapi wañusqa Goring-on-Thames llaqtapi) huk HQS Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq rock wan new wave takiqmi, piano waqachiq, takina qillqaqmi, takichaqmipas karqan.
Tayta: Kyriacos Panayiotou; Mama: Angold Harrison.
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- : [[]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: George Michael.
- Uficial site (inlish simipi)
- [ 0584117 IMDb]


text:
Atoqmanta Hanp'atumantawan
Hoq atoqsi kasqa utiyllaña chaysi mayu patapi hanp'atuwan chaysi nin yaw hanp'atu llallinarukusunchu. Noqaqa supaytan phawani, hanp'atuqa nin llallinarukusunyá noqa phawasaq mayu ukhunta, qantaq phawanki mayu patanta. Atoqqanin chayqa qallarisun, phawasqanpi hina atoqqa waqhakun hanp'atu maypiñan kanki hoq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimun aswan karupiña, chaysi atoqta aswanta phawarin, llapamantas waqhakunallantaq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimullantaq hawanmantaña. Atoqqa phawayta munanraq ichaqa manas atinñachu nak'ayllañas phawashan hinaspas sonqon phatarapun atoqpa. Kay willakuyqa yachachiwanchis, manan atoq hina kanachu utiy, utiy noqanchisman tukuspa.


text: Antipsicóticos Típicos y Atípicos. Implicancias clínicas de sus diferentes mecanismos de acción. DR. DANIEL O. FADEL Mé di co Psi quia tra. Miem bro del Gru po Uni ver si ta rio de Neu rop - si co far ma co lo gía 1 a Cá te dra de Far ma co lo gía, Fa cul tad de Me di - ci na, UBA. Tel ./Fax: 4832-6928. e-mail: da fa de l@in fo via .co m.ar Re su men En 1963 A. Carls son y M. Lindq vist (6, 8) pu bli can su des cu bri - mien to so bre el blo queo do pa mi nér gi co de los fár ma cos neu ro lép ti - cos en esa épo ca dis po ni bles, a par tir de lo cual co mien zan la ela - bo ra ción de la "hi pó te sis do pa mi né gi ca" co mo po si ble me ca nis mo de ac ción de los agen tes an tip si có ti cos. Si bien es ta hi pó te sis du - ran te lar go tiem po no pu do ser con fir ma da en su for mu la ción ori gi - nal ha re ci bi do en es tos úl ti mos años una se rie de apor tes que re la - cio nan una po si ble dis fun ción do pa mi nér gi ca (6) co mo me ca nis mo fi sio pa to gé ni co in vo lu cra do en la sig no sin to ma to lo gía psi có ti ca. El ha llaz go del blo queo do pa mi nér gi co, cons ti tu yó un ca mi no fruc tí fe - ro que hi zo po si ble un con jun to de des cu bri mien tos en los úl ti mos años. La re vi sión del pos tu la do de la hi pó te sis do pa mi nér gi ca co mo me ca nis mo ge ne ra dor de psi co sis es cons tan te, a pe sar de la evi - den cia clí ni ca de la efi ca cia del blo queo do pa mi nér gi co en el tra ta - mien to del tras tor no es qui zo fré ni co. La " hi pó te sis se ro to nér gi ca" (1, 21) sur ge al com pro bar se que una sus tan cia alu ci nó ge na de uso adic ti vo co mo la die ti la mi da del áci - do li sér gi co (LSD-25) se com por ta ba co mo ago nis ta par cial del re - cep tor se ro to nér gi co y más re cien te men te por el de sa rro llo de agen - tes an tip si có ti cos atí pi cos con efec to mix to blo quean te do pa mi nér - gi co y se ro to nér gi co. Otra sus tan cia de adic ción es el lla ma do "pol - vo de án gel", la fen ci cli di na (PCP) (23) que ope ra co mo blo quean te del re cep tor glu ta ma tér gi co NM DA post-si náp ti co a la vez que au - men ta la li be ra ción de glu ta ma to, el prin ci pal neu ro trans mi sor ex ci - ta to rio. A par tir de di chas evi den cias, Carls son for mu la (4, 9) la hi - pó te sis re fe ren te a la in su fi cien cia glu ta ma tér gi ca en vías cor ti ca les y sus co ne xio nes con es truc tu ras sub cor ti ca les. Por ello la hi pó te sis neu ro bio ló gi ca de la es qui zo fre nia se plan tea co mo una dis fun ción en la neu ro mo du la ción glu ta ma tér gi ca-do pa - mi nér gi ca y se ro to nér gi ca-do pa mi nér gi ca. Una dis fun ción o al te ra - ción en la fre cuen cia y pa tro nes de dis pa ro neu ro nal pue den trans - for mar a la neu ro trans mi sión glu ta ma tér gi ca co mo in su fi cien te pa ra re gu lar la li be ra ción do pa mi nér gi ca y por es ta ra zón, los agen tes an - tip si có ti cos tí pi cos blo quean tes del re cep tor D 2 pue den ge ne rar una rec ti fi ca ción de di cho dis ba lan ce.Sin em bar go és tos agen tes po seen un es tre cho mar gen te ra péu ti co, da das las po si bi li da des de ge ne rar sín to mas ex tra pi ra mi da les (SEP) aun que su efi ca cia es in dis cu ti da en las psi co sis con pre do mi nio de sin to ma to lo gía po si ti va. Cuan do a par tir de la clo za pi na se lo gra la sín te sis de agen tes blo quean tes se - ro to nér gi cos-do pa mi nér gi cos, se con si guió una re gu la ción de la li be - ra ción de do pa mi na pre pon de ran te men te en el es tria do ven tral (más li ga do al as pec to cog ni ti vo y afec ti vo) sin afec tar al es tria do dor sal (más li ga do al as pec to mo tor). Con ello se ob tu vo una me jo ría en los tras tor nos psi có ti cos del pen sa mien to y en las alu ci na cio nes, me jo - rán do se la sin to ma to lo gía ne ga ti va en ma yor pro por ción que la ob - te ni da con los an tip si có ti cos tí pi cos. De to dos mo dos no son su fi - cien tes los lo gros al can za dos en és te sen ti do qui zás de bi do a al te - ra cio nes or gá ni cas ca si im po si bles de re ver tir en és ta mo da li dad de la lla ma da es qui zo fre nia ti po II. Des de aque llas pri me ras hi pó te sis do pa mi nér gi cas, va li da das por la im por tan te ac ción te ra péu ti ca de los neu ro lép ti cos tra di cio na les, se pa só a con si de rar la im por tan cia de otras neu ro trans mi sio nes je rar - qui zán do se la se ro to nér gi ca so bre la do pa mi nér gi ca. Sin em bar go, el te ma si gue en ple na in ves ti ga ción y com ple ji za ción, en par ti cu lar por el rol re gu la dor de la li be ra ción tó ni ca de DA so bre la li be ra ción fá si - ca de di cho neu ro trans mi sor. Por su par te el glu ta ma to (16) en con - cen tra cio nes fi sio ló gi cas man tie ne un to no do pa mi nér gi co cons tan te lo que li mi ta la li be ra ción fá si ca del trans mi sor do pa mi nér gi co. Los nue vos de sa rro llos en la te ra pia an tip si có ti ca apun tan a • El es tu dio del me ca nis mo del blo queo des po la ri zan te so bre la neu - ro na do pa mi nér gi ca ge ne ra do por los neu ro lép ti cos, coin ci den te con la apa ri ción del efec to clí ni co de los mis mos; • Las ta sas di fe ren cia das de blo queo se ro to nér gi co vs. do pa mi nér gi - co de los di fe ren tes an tip si có ti cos atí pi cos; • El ha llaz go por neu roi ma ge no lo gía fun cio nal (to mo gra fía de emi - sión de po si tro nes: PET) de di fe ren tes ve lo ci da des de di so cia ción de las mo lé cu las an ta go nis tas do pa mi nér gi cas. To do lo cual apun ta a di rec cio nar la te ra pia an tip si có ti ca ha cia nue - vos re cur sos te ra péu ti cos que pue dan re gu lar el dis ba lan ce do pa mi - nér gi co con ma yor ajus te o adap ta ción a los even tos neu ro fi sio ló gi - cos sub ya cen tes (6). Los ago nis tas par cia les do pa mi nér gi cos po drían me jo rar el dé fi cit do - pa mi nér gi co en la en fer me dad de Par kin son o me jo rar el to no do pa - mi nér gi co li mi tan do la li be ra ción fá si ca de DA en la es qui zo fre nia (6). Pa la bras Cla ve an tip si có ti cos • do pa mi na • Kd • DAT Even tos neu ro fi sio ló gi cos pre-si náp ti cos LI BE RA CIÓN DE DO PA MI NA Las neu ro nas lar gas do pa mi nér gi cas es tán in vo lu cra das en la iner va - ción de los gan glios ba sa les del ce re bro (GB) a par tir de cuer pos ce - lu la res ubi ca dos en el área 9 (A9) en la lla ma da sus tan cia ni gra pars com pac ta (SNc). Con for man las pro yec cio nes ni gro-es tria ta les que fi - na li zan en el es tria do dor sal (cau da do-pu ta men) y se re la cio nan con el pro ce sa mien to de la se ña li za ción mo to ra y los tras tor nos del mo vi - mien to; sien do mor fo ló gi ca men te pro yec cio nes al ta men te ra mi fi ca - das (1 cuer po neu ro nal: 5 mi llo nes de si tios ter mi na les de li be ra ción si náp ti ca), por lo que la trans mi sión es de ti po "vo lu mé tri ca". Tam - bién son neu ro nas do pa mi nér gi cas lar gas las que par tien do del área 10 (A10) en la lla ma da área teg men tal ven tral (ATV) iner van el es - tria do ven tral (cau da do ven tral- nú cleo ac cum bens y tu bér cu lo ol fa - to rio) vin cu la dos con el pro ce sa mien to afec ti vo (por ción lím bi ca del es tria do) y la cor te za pre fron tal (CPF) (26). En és ta úl ti ma, las neu - ro nas do pa mi nér gi cas se co nec tan tan to con las neu ro nas pi ra mi da - les co mo con las in ter neu ro nas ga baér gi cas in flu yen do en el pro ce - sa mien to cog ni ti vo y mor fo ló gi ca men te son neu ro nas que pro yec tan pun tual men te (1 neu ro na: 1 ó 2 ter mi na cio nes si náp ti cas). La li be ra ción de do pa mi na se lle va a ca bo des de las ter mi na les do pa - mi nér gi cas a tra vés de dos mo da li da des tem po ra les: tó ni ca y fá si ca. LI BE RA CIÓN FÁ SI CA DE DA La mo da li dad fá si ca de li be ra ción de DA es des de la va ri co si dad axo nal a par tir de des car gas ti po "burst fi ring" que con sis ten en po - ten cia les de ac ción rá pi dos y re pe ti dos de pen dien tes de la des po la - ri za ción y del in flu jo de Ca 2+ en la ter mi nal; son de du ra ción tran - si to ria, pu dien do al can zar la li be ra ción de DA con cen tra cio nes de 1,6 mmol/L (16). La DA li be ra da en for ma fá si ca en la bio fa se es rá - pi da men te re cap ta da por las va ri co si da des de las ter mi na les pre-si - náp ti cas do pa mi nér gi cas (Fi gu ra 1). Es ta cap ta ción se lle va a ca bo a tra vés de un trans por ta dor mo le cu lar Na + de pen dien te (DAT), que re ti ra el neu ro trans mi sor de la bio fa se, sien do me ta bo li za da la DA por la MAO mi to con drial. Da do que en la CPF la con cen tra ción de la pro teí na trans por ta do ra de DA es ba ja, pre do mi na la me ta bo li za - ción por COMT a ni vel post-si náp ti co. Los pa cien tes por ta do res de iso for mas anor ma les de és ta en zi ma, así co mo los ani ma les con knoc kout gé ni co de di cha en zi ma, mues tran al te ra cio nes con duc - tua les y en el pro ce sa mien to cog ni ti vo, que se re la cio na rían con PSICOFARMACOLOGÍA // 15


text:
Wapsi kuyuchina
Wapsi kuyuchina yaku wapsip ñit'iyninwan llamk'aq kuyuchinam.
Rawraq k'illimsawan huk paylapi yaku t'impuptin chaymanta hamuq yaku wapsi asiru tiñiqipi asiru tanqana p'alltata tanqan, huk kuti huk kinraymantam, huk kutitaq wakin kinraymantam, iskaynintin hutk'ukuna hukchaqlla kichasqa wichq'asqa kaptinmi. Chaywanmi tanqana p'allta huk asiru k'aspitam hukchaqlla hawaman urawan tanqapayanmi. Chay k'aspimanta kuyupayayqa muquyuq k'aspiwan muyuriq asiru t'urpimanmi astakun.
Ñawpaq antakurukunam wapsi kuyuchinawan kuyuchisqa karqan: wapsi antakuyuwan.
James Watt chay wapsi kuyuchinataqa kamarirqan, 1769 watapi rikurichispa.


text:
Wiru pruwinsya
Virú pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Virú) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wiru llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1995 watapi, Alberto Fujimori Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Kalipuy mama llaqta risirwa - Pukyu Santa Rosa amachana sach'a-sach'a
- Urqukuna:
- Quchakuna: Pasiphiku mama qucha
- Mayukuna: Santa mayu
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa distritunmi kan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wiru pruwinsya.
- Saywitu: Qispi kay suyu


text:
Tübingen Yachay Suntur
Tübingen Yachay Suntur (aliman simipi: Universität Tübingen) nisqaqa Alimanya mama llaqtapi huk yachay sunturmi, Tübingen llaqtapim.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tübingen Yachay Suntur, 1477 watapi kamarisqa karqan.
Yachay suntur hatun runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Georg Wilhelm Friedrich Hegel
- Friedrich Hölderlin
- Johannes Kepler
- Philipp Melanchton
- Johannes Reuchlin
- Friedrich Schelling
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tukri llika tiyaynin (aliman simipi)


text:
Franco Baresi
Franchino Baresi sutiyuq runaqa, icha Franco Baresi, (* 8 ñiqin aymuray killapi 1960 watapi paqarisqa Travagliato llaqtapi - ) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Churinkuna:.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Franco Baresi.


text: Ba ses bio quí mi cas del en ve je ci - mien to. Par te II. Ra di ca les li bres, cal cio y ex ci to to xi ci dad: vías co mu - nes fi na les del da ño ce lu lar y su re le van cia en el en ve je ci mien to. DRA. LAURA RUTH GUELMAN Bió lo ga, Doc to ra de la Uni ver si dad de Bue nos Ai res. Je fa de Tra ba jos Prác ti cos, 1ª Cá te dra de Far ma co lo gía, Fa cul tad de Me di ci na, UBA. Miem bro del Gru po Uni ver si ta rio de Neu rop si - co far ma co lo gía, 1ª Cá te dra de Far ma co lo gía, UBA. Pa ra guay 2155, pi so 15 (CP: 1121), Bue nos Ai res. Re su men Una vía co mún fi nal pa ra la muer te ce lu lar pa to ló gi ca, que in vo lu - cra ge ne ra ción de ROS, au men to de Ca 2+ in tra ce lu lar, ex ci to to xi ci - dad y/o apop to sis, ha si do im pli ca da en di ver sas en fer me da des neu - ro de ge ne ra ti vas y tras tor nos psi quiá tri cos. Con un neu ro trans mi sor ex ci ta to rio co mo el glu ta ma to y un ion mul - ti fa cé ti co co mo el Ca 2+ , su re gu la ción en la si nap sis y el ci to plas - ma, res pec ti va men te, es ex tre ma da men te cos to sa y vul ne ra ble. Más aún, las ca rac te rís ti cas fuer te men te ae ró bi cas del me ta bo lis mo neu - ro nal im pli can que el caos de una in ju ria oxi da ti va lle va el ries go de una acu mu la ción de ROS. La teo ría mi to con drial de los ra di ca les li bres (RL) en el en ve je ci - mien to pos tu la que con el au men to de la edad hay una pér di da de la ac ti vi dad me ta bó li ca y fos fo ri la ción oxi da ti va, tal que las cé lu las li mi tan su ca pa ci dad de ge ne rar ade no si na tri fos fa to (ATP); con co - mi tan te men te, hay un in cre men to en la ge ne ra ción de ra di ca les li - bres de bi do a una ma yor sa li da de elec tro nes des de la ca de na de trans por te elec tró ni co, lo cual pue de in du cir un au men to del cal cio in tra ce lu lar y so brees ti mu la ción de re cep to res glu ta ma tér gi cos. Re la ción de los ra di ca les li bres con cal cio y ex ci to to xi ci dad Los ra di ca les li bres pue den ac ti var dis tin tas vías que in du cen to xi - ci dad, co mo por ejem plo au men tar el cal cio in tra ce lu lar y la ex ci to - to xi ci dad. A su vez, el cal cio y la ex ci to to xi ci dad pue den in du cir au - men tos en la pro duc ción de ra di ca les li bres. CAL CIO Mien tras el au men to de cal cio in tra ce lu lar (Ca 2+ ) es ne ce sa rio pa ra las fun cio nes fi sio ló gi cas de las cé lu las, por su rol en la ex ci ta bi li - dad neu ro nal, la li be ra ción de neu ro trans mi so res, la mo du la ción de pro teí nas efec to ras y en zi mas, el con trol del cre ci mien to ce lu lar, la di fe ren cia ción celular y la ac ti vi dad si náp ti ca, cam bios per sis ten tes en su ho meos ta sis pue den lle gar a ser de le té reos. La en tra da de Ca 2+ se mo du la a tra vés de ca na les re gu la dos por vol - ta je, a tra vés de canales ac ti va dos por li gan do (co mo el re cep tor glu - ta ma tér gi co NM DA) y por su sa li da des de los de pó si tos in tra ce lu la - res (Fi gu ra 1) (13). Lue go de cum plir su fun ción fi sio ló gi ca, los ni ve les de cal cio de ben ba jar, pa ra lo cual hay una se rie de pro teí nas que se unen al Ca 2+ y lo neu tra li zan, tam bién se pue de de po si tar en ve sí cu las in tra ce lu la - res, pue de ser cap ta do por las mi to con drias o pue de ser eli mi na do por bom bas que sa can ac ti va men te el Ca 2+ acu mu la do en el in te rior ce lu lar. La de ses ta bi li za ción de la ho meos ta sis del cal cio ha si do in vo lu cra - da co mo pri mor dial en los me ca nis mos de ex ci to to xi ci dad y de to xi - ci dad por me ta les pe sa dos, así co mo en dis tin tas en fer me da des neu ro de ge ne ra ti vas. Las al te ra cio nes en los ni ve les de cal cio pue - den ser el re sul ta do del da ño di rec to so bre bom bas y ca na les de cal - cio así co mo de la in ter fe ren cia con re cep to res, pro teí nas G y otras en zi mas in vo lu cra das en la se ña li za ción ce lu lar. Los agen tes oxi dan tes que pro du cen es pe cies reac ti vas de oxí ge no (ROS) tam bién au men tan el Ca 2+ ci to só li co. Al pe ro xi dar las mem - bra nas y oxi dar pro teí nas (co mo las bom bas de Ca 2+ o las pro teí nas que unen Ca 2+ ), im pi den que el Ca 2+ in tra ce lu lar sea re mo vi do y em peo ran el pro ce so. Cuan do es tos me ca nis mos re gu la to rios no son su fi cien tes, se pro du ce una so bre car ga de Ca 2+ , lo cual ge ne ra una so breac ti va ción de nu me ro sas en zi mas Ca 2+ -de pen dien tes co mo pro tea sas (la cal paí na, que des tru ye el ci toes que le to), en do nu clea - sas (en zi mas que ADN de gra dan el ADN) y otras pro teí nas que pue - den au men tar, por ejem plo, la for ma ción de ROS, in cre men tan do el es tí mu lo que ori gi nó el au men to de Ca 2+ , da ñan do a la neu ro na y con du cien do a la muer te neu ro nal (por ejem plo, la fos fo li pa sa A 2 (PLA 2 ) in du ci da por Ca 2+ ge ne ra áci do ara qui dó ni co, el cual in du ce la ge ne ra ción de ROS, y la óxi do ní tri co sin ta sa (NOS) que pro du ce óxi do ní tri co y O •- 2. (Fi gu ra 2) (7). Fi nal men te, si ocu rre un da ño a la mi to con dria, és ta de ja de se cues - trar Ca 2+ , por lo cual au men tan los ni ve les de Ca 2+ in tra ce lu lar. Los even tos des crip tos son au to-re for zan tes. Por ejem plo, si el anión su pe ró xi do (O •- 2) em peo ra la fun ción mi to con drial, es tas or ga ne las pue den li be rar otros ROS que da ñan otras es truc tu ras e in du cir la acu mu la ción de más Ca 2+ . Ade más, la ele va ción de Ca 2+ ci to só li co ga ti lla la li be ra ción de ROS des de las mi to con drias (14). GLU TA MA TO El glu ta ma to es el prin ci pal y más abun dan te ami noá ci do ex ci ta - to rio en el SNC. Du ran te pe río dos de es ti mu la ción re pe ti da ca rac - te rís ti cos del apren di za je, el glu ta ma to se acu mu la en la si nap sis y se une al re cep tor N-Me til-D-As par ta to (NM DA) cau san do la mo - vi li za ción de Ca 2+ . Es te en tra a la neu ro na a tra vés del re cep tor NM DA y ade más es li be ra do des de los de pó si tos in tra ce lu la res. Es to ac ti va cam bios a lar go pla zo en la ex ci ta bi li dad si náp ti ca, lo cual con tri bu ye a la me mo ria. Por el con tra rio, el glu ta ma to pue - de acu mu lar se en el es pa cio ex tra ce lu lar du ran te con di cio nes fi - sio pa to ló gi cas se ve ras, in clu yen do in ju ria trau má ti ca, con vul sio - nes, is que mia y en fer me da des neu ro de ge ne ra ti vas, trans for mán - do se a al tas con cen tra cio nes en una ex ci to to xi na. La acu mu la ción de glu ta ma to pue de de ber se a una li mi ta da ca pa ci dad de la pro - teí na que re cap ta el glu ta ma to o a la li be ra ción ex ce si va de glu ta - ma to por des po la ri za ción de la pre si nap sis, du ran te in ju rias que ge ne ran dé fi cits ener gé ti cos. La ac ti va ción de re cep to res glu ta ma tér gi cos con du ce a la aper tu - ra de ca na les per mea bles al Ca 2+ (re cep to res NM DA). En el ca so de los re cep to res me ta bo tró pi cos, se ac ti va la pro teí na G que es me dia do ra de me ca nis mos que con du cen a la mo vi li za ción de FI GU RA 1 RUTAS DE ENTRADA RUTAS DE SALIDA Calcio CANALES ACTIVADOS POR VOLTAJE CANALES ACTIVADOS POR LIGANDO DESDE DEPOSITOS INTRACELULARES BOMBAS PROTEINAS DE UNION DEPOSITO EN VESICULAS Y MITOCONDRIAS PSICOFARMACOLOGÍA // 14


text:
Miray
- Kawsaqkunap mirayninmanta ñawirinaykipaq qhaway Miraykuy.
Miray icha kutinchay nisqaqa kay yupa hap'ichiymi:
1) 2 x 2 = 4
Iskayta, iskaywan miray, tawam.
2) 3 x 7 = 21
Qanchista, kimsawan miray, iskay chunka hukniyuqmi.
3) 5 x 11 = 55
Chunka hukniyuqta, pichqawan miray, pichqa chunka pichqayuqmi.
4) 9 x 15 = 135
Chunka pichqayuqta, isqunwan miray, pachak kimsa chunka pichqayuqmi.
5) 25 x 15 = 375
Chunka pichqayuqta, iskay chunka pichqayuqwan miray, kimsa pachak qanchis chunka pichqayuqmi.


text:
Putusi
Putusi (aymara simipi: P'utuqsi, kastilla qillqaypi: Potosí, waraniyi simipi: Potosi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Putusip uma llaqtanmi. Putusi llaqtapiqa 132.966 runakunam (2001 watapi) kawsachkan.
1987 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Rumisaruq (catedral)
- Santa Teresa
- Iñiy wasikuna (iglesias): La Compañía, San Francisco, San Lorenzo, San Martín
- Qolqe atawchi wasi (Casa Real de Moneda)
Ima nin kay simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Putusi nin: chanraraq qolqe. Shuqan: 'putusisapa warmi', askha kapuyuq kaptin; (varona con harto contante y sonante).
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tomás Frías Ametller, Buliwya suyup umalliqnin (1872-1873, 1874-1876), paqarimurqa Putusi llaqtapi 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1804 watapi.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
P'utuqsi llaqtapi k'ikllu ñan, qhipapitaq Qullqi Urqu nisqa
Katidral, Putuqsi
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Such'i qucha (Apulupampa)
Such'i qucha (kastilla simipi: Laguna Suches) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi Piruw mama llaqtapipas, huk qucham, Apulupampa sallqa pacha suyu uhupi, Apulupampa urqukunapi. Buliwya suyupiqa Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi,Suchi kantunpi tiyan, Piruw llaqtapiqa Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananea distritupi tiyan.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
- Such'i mayu
- Ananiya rit'i urqu
- Chawpi Urqu
- Hatun Palumani
- Sina llaqta
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Saywitu: Sina llaqta, Ananiya rit'i urqu, Chawpi urqu, Hatun Palumani, Palumani Tranka, Such'i qucha
- Apulupampa urqukuna


text:
Alcide De Gasperi
Alcide De Gasperi sutiyup runaqa (* 3 ñiqin ayriway killapi 1881 watapi paqarisqa Pieve Tesino, Trento llaqtapi - † 19 ñiqin chakra yapuy killapi 1954 watapi Borgo Valsugana, Trento llaqtapi) Italya mama llaqtap pulitiku, uma kamayuqninmi kachkan.
Tayta:; Mama:
Warmi:
Churinkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alcide De Gasperi.
- Página de la Fundación Alcide De Gasperi
- Benedicto XVI: De Gasperi, modelo de coherencia entre fe y política


text:
Joseph Black
Joseph Black sutiyuq runaqa (16 ñiqin ayriway killapi 1728 watapi paqarisqa Bordeaux llaqtapi - 10 ñiqin ayamarq'a killapi 1799 watapi wañusqa Edinburgh llaqtapi) huk Iskusya mama llaqtap Hampikamayuq wan Pachaykamayuq, Chaqllisinchi yachaq karqan.
Chimlasay muchuyninsi qallarirqan.
Tayta: ; Mama: .
Alma materː Edinburgh Yachay Sunturnin wan Glasgow Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Joseph Black.


text:
Giuseppe Mazzini
Giuseppe Mazzini sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin inti raymi killapi 1805 watapi paqarisqa Genova llaqtapi - 10 ñiqin pawqar waray killapi 1872 watapi wañusqa Pisa llaqtapi), huk Italya mama llaqtayuq pulitiku wan willay kamayuqninmi qarqan.
Taytan: Giacomo Mazzini; Maman: Maria Drago.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Italia republicana y unitaria (1831)
- Una nación libre (1851).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giuseppe Mazzini.


text:
Griguryu II
San Griguryu II, Griguryu II huk iskay ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. II, Italya simipi: Gregorio II) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
19 ñiqin aymuray killapi 715 watapimanta 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapikama Tayta Papam.
Raymi: 2 ñiqin hatun puquy killapi
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu II.


text:
Alberto Fujimori
Alberto Kenya Fujimori Fujimori (nihun simipi, Kanji 藤森 謙也; Kana アルベルト・ケンヤ・フジモリ; Rōmaji Aruberuto Ken'ya Fujimori) sutiyuq runaqa (28 ñiqin anta situwa killapi 1938 watapi paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk piruwanu allwiya kamayuq wan pulitiku runam. 1990 watamanta 2000 watakamam Piruwpa umalliqnin karqan.
1990 p'unchawpi umallinapaq akllanakuypi Mario Vargas Llosawan hayu kaspa lliw kunkakunap 53-%-ninwan yallispa, 28-VII-1990 p'unchawpim Piruwpa umalliqnin tukurqan.
1992 watapi Abimael Guzmánta hap'ispa K'anchaq Ñanta atipaspa atawsapa arpaysapam tukurqan. Chay aypasqankunamantaqa kimsa kuti umalliq kayman akllasqam karqan. Achka Qhichwa warmikunata mana munaptinpas mana yachaptinpas qumichichirqan. Hukwanpas, runa hayñikunata sarupuspa maki p'akichikuykuspa chaymanta qhawapayasqam karqan.
Chay huchanunaraykuqa 17 ñiqin ayamarq'a killapi 2000 watapi munay mana munaymi kamachiymanta ithirirqan.
Hinallataq imaymana taripaykunawan kashan paypak huchan. Huk hatun taripakuy Warmi Qulluchisqa Piruwpi
2000 watamanta 2005 watakama Nihun mama llaqtapim tiyarqan, chaymantataq Chilipim. 22 ñiqin tarpuy killapi 2007 watapi piruwanu pulisiyaman hap'ichisqam karqan. Chaymantapacha samk'ay wasipim kachkan. 20 ñiqin anta situwa killapi 2009 watapi Fujimoriqa yapa pusaq kuskanniyuq wata wananaman samk'ay wasipi taripasqa karqan, maki p'akichikusqanrayku, mama llaqtap qullqinta hap'isqanrayku.
Chaymantataq ususin Keiko sutiyuq iskay kutiñam umallinapaq akllanakuypi – 2011, 2016 watakunapi – aynirqan. Ususin kunana umalliq llaqta Piruwsuyumanta kayta munan, hinallataq imaymana taripakuykunawan kashan, mana sapallanchu chayta ruwayta atinman. Hinaspapis, payqa achka qllqita hunurqan Campana Electoralnisqapaq hunurqan, manan payqa llamqanchu, manallataq maymanta qullqita hatarichiyta atinchu. Chayrayku runakuna tapukun maymanta chay ch'ikan qullqita huñunman karqan.
Kay 2021 watapi, wakmanta ahllanakuypi llallikushan, kunantaq yachaq Pedro castillowan ñataq, inallataq ishkay tupaypiyña kashanku, hukkay tupaytaqa chunka pisqa llaliqkunamanta ishkay lluqsiranku, kay ishkay kay llalinakunapaq. Kunan Piruw llaqtapi kashan aqllanakuy, hinaqa llipim risunchis kay akllakuyman.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alberto Fujimori.


text:
Llanqanukhu quchakuna
Llankanuku quchakuna (Llanqanuku kallki kallki --> desfiladero de Llanganuco, Ankash qallupi) (Lagunas de Llanganuco Kastilla simipi), Chinanqucha Urqunquchawan, nisqakunaqa iskay qucham Waskaran mamallaqta sach'a sach'allaypi, Piruw mama llaqtapi, Yuraq Walla wallapi, Ankash suyupi, Yunkay wamanipi, Yunkay listritupi. Yunkay llaqtaqa nisqamanta 25 km karum.
Karu puriyLlamk'apuy
- Waskaran mamallaqta sach'a sach'allaymanaqa Waskaran mamallaqta wari kancha
- Waskaran: 7,2 km
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
- Wantuy
- Chakrarahu
- Matarahu
- Chupikallki
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Llanqanukhu quchakuna.
- www.geonames.org / Llankanuku quchakuna: Satilliti rikcha
- Yuraq Wallap saywitunkuna


text:
Puerto Suárez munisipyu
Puerto Suárez (kastilla simipi: Puerto Suárez ) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Germán Busch pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puerto Suárez llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Utukis mamallaqta parki - San Matías amachasqa sallqa suyu
- Urqukuna: Mutun (800 m)
- Mayukuna:
- Quchakuna: Cáceres qucha
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kay runa llaqtakunam tiyanku:
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Puerto Suárez munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
San Pedro de Totora pruwinsya
San Pedro de Totora pruwinsya (aymara simipi: San Pedro de Totora jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de San Pedro de Totora) nisqaqa Buliwyapi, Uru Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa T'utura llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk munisipyunmi kan: T'utura munisipyu icha San Pedro de Totora munisipyu.
Qanchis kantunmi kan.
Runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa astawan Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
San Pedro de Totora pruwinsyapiqa (Tutura munisipyupi) aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Tukuy Santukuna munisipyu
Tukuy Santukuna munisipyu (kastilla simipi: Municipio Todos Santos) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Puerto de Mejillones pruwinsyapi, Uru Uru suyupi. Uma llaqtanqa Tukuy Santukuna llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk kantunmi kan: Tukuy Santukuna kantun.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tukuy Santukuna munisipyupiqa kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Santa Bárbara (California)
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Santa Bárbara rikuy.
Santa Bárbara nisqa llaqtaqa, Californiapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam Santa Bárbara kundadupi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fray Junípero Serra, kamasqa 24 ñiqin pawqar waray killapi 1782 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
108,75 km²
88 410 runa kuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kawpaq runa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuraka: Cathy Murillo.
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Bárbara (California).


text:
Forbes Burnham
Forbes Burnham sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin hatun puquy killapi 1923 watapi paqarisqa Kitty llaqtapi - 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1987 watapi wañusqa Georgetown llaqtapi) huk Wayana mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Bernice Lataste / Viola Burnham
Churinkuna (6): Roxana, Annabella, Francesca, Melanie, Ulele, Kamana..
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Forbes Burnham.


text:
KAQ KEYMI LLAPAN PATSACHOW IMANA KAQ NUNAKUNAPAPIS DERECHUNKUNA
QALLANAN KAQ
Musyantsikmi keynow kashqan ta: Imana kaq nunaku napis nunam kayan. Llapantsik tseynowlla kashqaqa tseynowllam derëchuñtsikkuna kapamantsik. I tseynow kaptinmi kushi, shumaq, allilla kawashun derëchuntsikkunawan (kikintsikpa kaqwan).
I derëchukunata mana wiyakurninpis mana alli nunakunam allápa allqotsayarqan wakin nunakunata. I tseynow allqotsanqanta musyar llapan patsachow nunakuna llakikur ajayarqan. I yapey mana tseynow kananpaqmi munantsik key patsa keynow kananta:
Parleyta munashqaqa yarpanqantsikmannowmi parlashwan llapantsik nunakuna. Kreyinqantsikmannowmi imamanpis kreyikurnin kashwan llapantsik nunakuna. Ama ni pipis mantsakutsuntsu ni imapitapis. I manam ni pipis pishupukoq kanmantsu.
Allápa mana alli allqotsaq awtoridakuna kaptenqa mana meymanpis tsatakiyta, pwedirninmi awtorida wajaq sharkuyanman. I tseynow mana kananpaqmi alli kanman llapan nunakunapa derëchunkuna leykunachow alli qellqashqa kanman, llapantsik reqinapaq.
Imey kutipis mas shumaq kawakiychow llapan nasyonkuna jukninwan jukninwan kayánanmi kanan.
Nasyonkuna purwakarkur; kanan Naciones Unidas jutiyoq, eyllukayashqanchow nasyonkunam konstitusyonchow áninakuyarqan, keynow nunakunapa derëchunkuna kananpaq. Llapan imana kaq nunapapis derëchunkuna kanman. Pi nunapis nuna kanqannowmi ima nunatapis kikintanow rikanman. I nuna karninmi: Oliqopis, warmipis derëchunkunachowqa mana meyqanpis jukláyatsu kayanman. Llapan nasyonkunam ániyashqa Naciones Unidas yanapeyta, markakunachow key konstitusyonta mana qonqarishpa llapan nunakunata reqitsiyanqa shumaq kawakuyánanpaq.
Naciones Unidas eyllukayanqan kaq nasyonkunam yachatsinakuyashqa tsey kamatsiyanqanchow keynow rurananpaq. Nasyonkunachowmi llapan nunakunata yachatsikuyanman nunakunapa derëchunkúnata wiyakurnin kayananpaq.
Tsey intutsinakuyanqanchow keynow kananpaq nasyonkunam key derëchukunata llapan nunakunata káyitsiyanman.
I tseynow kaptinmi nasyonkuna purwakayanqanchow (asamblea generalchow) kanan willakayámushqa Llapan Nunakunapa Derëchun (Los Derechos Humanos). Key willakayámunqanchowmi, llapan patsachow imana kaq nunakunapapis derëchunkuna keykan. I mey markachowpis llapan nunakunam kawayanman key derëchukuna keykanqanmannow. I pi nunapis o gobiyernupis key derëchukunata yawarninmi imanowpapis nunakunata yachatsikuyanman ániyánanpaq. I mey nasyonchowpis llapan nunakuna key derëchukunata káyiyánanpaqmi kikin nasyonninchow i jinantin nasyonkunachowpis tukiy láyapa willakuyanman. I Naciones Unidaschow kaq nasyonkunachowpis i tsey nasyonkunapa kallpan kaq nasyonkunachowpis tseynow rurayanman.
Artikulu 1.
Meyqan nunapis manam pipa sirweqnin nuna kananpaqtsu yurikushqa. I nuna karninmi meyqan nunapis juk láyatsu kayanman derëchunkunachowpis. I yarpachakiyta yacharninmi i allita mana allita shonqonkunachow mákurninmi nunakuna jukninta wiyanakur kayanman.
Artikulu 2.
Key niyashqanmunqanchow derëchukunaqa llapan nunakunapaqmi kanqa imana kaq láya nunakunapaqpis, ima rikoq nunakunapis, warmikunapaqpis, ollqokunapaqpis, i mana kaq idiyomata parlaq nunakunapaqpis, ima relijyonninchow kaq nunakunapaqpis, ima politikuman kreyeq nunakunapaqpis, imaman kreyikoq nunakunapaqpis, meylo markayoq nunakunapaqpis, waktsa nunakunapaqpis kapoqyoq nunakunapaqpis, i imana kaq yurishqa nunakunapaqpis.
Llapan nunakunapa derëchunkunapis meyqan nasyonkunachowpis imanow gobyernu kaptinpis, nasyonkuna, ichik nasyonkunata nitirarpis, key derëchukunataqa niyaman qonqayanmantsu.
Artikulu 3.
Juk nunapa derëchunmi kanman kawananpaq, i mana pipis jarqarishqa purikunanpaq i mana pipis peyta allqotsananpaq.
Artikulu 4.
Manam meyqan nunapis pipa sirweqnin nuna kanmantsu. Manam meyqan nunatapis sirweqnin kananpaq ni imanowpa rantikushqa kanmantsu.
Artikulu 5.
Manam ni meyqan nunata imeyká ashnutanow rutatarnin, mana ankuparnin maqarnin rurayanmantsu ni pikunapis.
Artikulu 6.
Llapan nunakunapa derëchunkunam kanman mey markachowpis leykuna kanqanmannow kananpaq.
Artikulu 7.
Justisyankunachowmi llapan nunakunatam justisyankunataqa ratatsiyanman. Meyqan nuna kaptinpis llapanpaqmi key leykunaqa. Itsanqa juk awtorida ninqa meyqan nunatapis keynow nishpa: - Qampaqqa manam derëchiyki kantsu justisyachow, o keynow nishpa ninqa: - Key nunapaqqa manam justisya kanqatsu - nishpa.
Tseynow niptinpis llapan nunakunapaqmi key derë'chunkuna. I tseynow nirninqa key deklarasyonchow ninqanta manam wiyakuyantsu.
Artikulu 8.
Mey nasyonchowpis konstitusyon kaq leykunata o meyqan leykunata niana wiyakurriin juk nuna allqotsakunqa nuna mayinta. Tsey allqotsashqa nunaqa tsatakunmanmi alli kaq awtoridaman i tsey awtorida manam jaqerinmantsu keynow kananpaq leyninwan.
Artikulu 9.
Manam ni pi awtoridakuna muneyninta rurarnin juk nunapa mana jutsan keykaptinqa tsey nunata ni pwestuman ni karselman llawitsiyanmantsu ni kuyey markanpita qarqoyanmantsu.
Artikulu 10.
Llapan nunakunapa derëchunkunam kanman tsatashqa kayanqanta alli kaq jweschow llapan nunakunapa nowpanchow altsananpaq. I juk nuna jutsayoqta tarirqa mana alli rurashqanpita !eykuna kanqanmannowmi qochiyanman derëchunkunata.
Artikulu 11.
- Tsatashqa karninqa juk nunaqa manam jutsayoqran jwes jutsan tarinqanyaq. Nunakunapa nowpanchow, justisyata jwes rurashqanchowmi, tsey nunapa derëchun kanman juk washaqnin peypaq parlakunanpaq.
- Juk nuna imatapis ruranqa; i tseynow ruranqata manana rurananpaqqa juk mushoq ley kikinpa nasyonninchow o llapan patsachow karinqa. Tsey nunaqa rurashqanpita manam jutsayoqtsu kanman. Pi nunapis imata ruranqanchow mana alli kashqanta, ni pi musyarqantsu, manam jutsatsu kanman, ni nasyonninchow ni llapan patsachow; manam juk jutsapaq kantsu ishkey laya justisya.
Artikulu 12.
Mana imapis keykaptenqa nuna mayinpa kaweykininman, ni yarwar mayinman (familyanman), ni pi nuna manam jaka kanmantsu, ni qellqakuyanqanta paqilapa leyikunmantsu, ni wayinman mana alli rurakoq yeykunmantsu. I ulikurkurnenqa nunakunapa jananchow nunapa wasan manam rimanmantsu. Tseynow mana alli nunakunapaq llapan nasyonkunachowmi leykuna kanmi.
Artikulu 13.
- Mey nasyonchow keykarninmi meyqan nunapapis derëchun kanman munanqanpa purikunanpaq, munanqan markachow tákunanpaq.
- Mey nasyonpita o kikinpa nasyonninpita yarqushqa karninpis, meyqan nunapa derëchunmi kanman nasyonninman kutikunanpaq.
Artikulu 14.
- Pi nunapis mana alli awtorida qatikachaptenqa, tsey nuna derë'chunchowmi ashinman, meyqan nasyonchowpis tákunanpaq.
- Lluta jutsakuna ruraq, Naciones Unidaskuna nishqanta mana ruraqkunaqa, manam key derëchuyoqtsu kayan.
Artikulu 15.
- Meyqan nunapapis derëchunmi kanman nasyonninpa nunan kananpaq.
- Mana pitapis awtorida muneyniyta rurar waqanmantsu nasyonninpita, pi nunapis munarqa eywukunmanmi juk nasyonkunachow täraq.
Artikulu 16.
- Meyqan laya, mey nasyon, meyqan relijyonchow karninpis oliqopis, warmipis, llapan nunakuna mallwayarqa derëchunkunam kanman kasakurnin yarwar mayinkuna kayäpunanpaq. Warmipaqpis, ollqopaqpis tseynowllam derëchunkuna kanman kasakuyänanpaq. I kasadu keykäyanqanchow rakikayaptinpis derëchunkunam keykanman.
- Ishkankuna warmi oliqo munanakurninmi kasakuyanman. Manam ni pipis pushanmantsu mana munanqanwan kasakunanpaq.
- Yarwar mayikunawanmi qal]ayan markakuna nasyonkunam rikapäyanman i yanapäyanman alli kawayänanpaq.
Artikulu 17.
- Llapan nunam kapoqyoq kanman; munarqa japallan o piwanpis shuntukur.
- Mana pitapis qochiyanmantsu kapoqninta.
Artikulu 18.
Llapan nunapam derëchum kan, munanqannow yarpachakunanpaq, i rurananpaq, relijyonnin akrananpaq o jukta ashinanpaq; tseynow kashqanchow derëchunchowmi ninman japallan kashqanchow o nunakunapa nowpanchow.
Artikulu 19.
Llapan nunam derëchunchow munanqanta ninanpaq o ruranapaq; tseypaqreykur nuna pipis piñapanmantsu ni qatikachanmantsu. Kikin rurashqantaqa shuntukiywanpis munarqa musyatsikunmanmi kikinpa nasyonninchow o juk nasyonkunachowpis.
Artikulu 20.
- Meyqan nunakunapapis derëchunmi kanman imapaq eyllukayänanpaq i ima purwakayanqanchow shuntukayänanpaq. I tsey purwakayanqanqa kanman manam pitapis piñapäyananpaq.
- Manam munaqtaqa, manam pipis purwakan kanman qayanmantsu.
Artikulu 21.
- Llapan nunapam derëchun kanman nasyonninchow kamatsinanpaq; kikin o marka mayinta akrarkur kamatsikoq pushananpaq.
- Meyqan nunakunapis derëchun kanman, nasyonkunapa ofisinanchow uryayänanpaq.
- Pipis awtoridaman chan marka mayinkuna munaptinmi; key muneyninkunata rurayanman patsatsikoqkunapa watan ushkäriptin alli kaq marka mayinkunata akrar. Key akrakiykanman mana pipis rikareykämashqam.
Artikulu 22.
Llapan nunakuna key patsachow kawarnin kayaptinmi derëchun kanman seguru sosyalninkuna kananpaq. I tseynow kananpaqmi mas kapoqyoq nasyonkuna yanapäyanman waktsa nasyonkunata; peykunanman rurayanman kanqanmannow. I tseynow gobiyernu ruraptinmi llapan nunakuna imeypis shumaq alli kawayanman, i munayanqanmannowmi winakuyanman.
Artikulu 23.
- Llapan nunakunapa derëchunmi kanman uryayoq kayänanpaq. I munanqan uryeytam akrayanman. I uryayanqanchow mana rureyta yacharqa o qeshyamarqa manam ruranmantsu. I llapan nasyonchowmi leykuna kanman mana uryayoq nunakunata yanapäyananpaq.
- Tseynowlla uryeychow keykäyaptenqa tseynowllam ushkan kanman meyqan nunakunapapis.
- Llapan uryakoq munatam ushkan qoyanman mana suwapashpa yawar mayikunawan alli kawananpaq; mana tseynow kaptenqa kamatsiyoqkunam leykunata qorqoyanman yanapakuyänanpaq.
- Llapan nunapam derëchun kan purwakarkur sindikatu nishqanta ruraya'nanpaq; keyta rurayanman wallkinakushqa kayänanpaq.
Artikuiu 24.
Llapan nunapam derëchum kanman uryarirqa jamakurinanpaq; uryeykunaqa manam junareqnowtsu kanman; kamatsikoqkuna leychowmi keyta qeliqayanman. Jamakiynin chämuptinqa llapan uryakoqmi jamakuyanman mana ushkanta oqrashpa.
Artikulu 25.
- Meyqan nunapapis ushkäninmi atskam kanman alli kawakiychow kikin, warmin, i tsurinkuna kawayänanpaq. I ushkanmi tinkunman mikiyninkunapaqpis, ratashninkunapaqpis, wayinpaqpis, qeshyarninqa jampikuyänanpaqwan i estäduta pägananpaq llapan marka mayinkunapaq ruranqanta. I uryey mana kaptenqa, o qeshyakiykaptenqa, o soqru tikrakuriptenqa, o paju kaptenqa, o owkisyaptenqa, o imanowpapis mana uryeyta pwediptenqa, meyqan nunapapis derëchunmi kanman seguru sosyalnin tsarananpaq.
- Wawayoq paju warmikunapaq i waktsa wamrakunapaq nasyonkunachow leyninkuna kanman munayanqanmannow yanapayänanpaq. Key ley llapan tsurikunapaqmi derëchunkunata ratatsin.
Artikulu 26.
- Meyqan nunakunapapis derëchunmi kanman yachakuyänanpaq. I yachakiy mana rantiyoqmi kanman primariyata ushanqanyaq. I llapan wamrakuna primariyachow yachakuyänanman. Keynow yachakiychowqa nunakuna derëchunchowmi kanman ima profesyontapis akrananpaq.
- Yachakuyaqa kanman llapan nunakuna winayänanpaq; nuna mayinkunawan mana piñapänakur, wallkinakur kawayänanpaq; manam chikinakushpa, mana jorqapänakushpa, kuyanäkur nuna purapis, nasyon purapis; ima läya nunakunapis, imanow relijyon kaqpis, Naciones Unidasta yanapäkur alli kawakunapaq.
- Teytakunapa derëchunmi kanman tsurinkunapaq yachatsikiyninta akrananpaq.
Artikulu 27.
- Pi nunapis derëchunchowmi kanman qotsukur, qatswakur, shumaq qotsukuwanta wiyakiyta, markanpa kaweynin qellqeyta, i marka mayinkuna ruranqanta meyqanpis tsari nmanmi kushikurinanpaq, yarpachakunanpaq.
- Manam pipis derëchuyoqtsu juk rurashqanta noqam rurarqä ninanpaq; keynow mana kanapaq imatapis ruraqkuna wil lakuyanmanmi kamatsikoqkunaman.
Artikulu 28.
Llapan nunakuna derëchun kan keychow qellqashqa kaqta, tseynow kananpaq.
Artikulu 29.
- Llapan nunam ruranan markan nishqanta, tseychow yurishqanpita, täran winanpis marka mayikunawan. Tseynow kawarnin alli nuna keyta yachakun.
- Key deklarasyonchow derëchukuna nishqanmannow kaweykarninmi llapan nunakuna wiyachakuyanman nasyonchow leykuna kashqanta. I wakin nunakunapa derëchunkunata mana jalupashpa, shumaq kakushwan nunakuna kawayänanpaqmi, mana piñapänakur pipaqpis mana allim munarislipa, tseynow nunakuna kawakunapaqmi tsey leykunata gobiyernu rurashqa.
- Key derëchukunata i muneykunata manam pipis rurayanmantsu mana Naciones Unidas munanqannowqa.
Artikulu 30.
Key deklarasyonchowqa manam ni imapis kantsu meyqan nasyonpis, meyqan läya nunakunapis ni meyqan nunapis, nuna rnayinkunapa derëchunkunata micharnin kayänanpaq.


text:
Ollanta Humala
Ollanta Moisés Humala Tasso sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin inti raymi killapi 1962 watapi paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk Piruw mama llaqtap awqaq pusaqmi, pulitiku runam, Piruwanu Nasyunalista Partidupi wankurisqam. 28 ñiqin anta situwa killapi 2011 watapi p'unchawmanta 28 ñiqin anta situwa killapi 2016 watapi p'unchawkama Piruwpa umalliqninmi karqan.
Ollantap taytanqa Isaac Humala sutiyuq kumunistam karqan, Etnocacerismo nisqa rikch'arimuypa kamariqninmi.
Ollantaqa Piruwpa awqaqsuyunpi sirwispa awqaq pusaqmi tukurqan. K'anchaq Ñanta maqanakurqan 1991 watapi Tinku Mariya llaqtapi, 1992 watapi Mamay (Madre Mía) llaqtapipas. Hinaspas qispi kaypaq ruraq runakunatapas wañuchirqansi, wichq'arqansi.[1].
Alberto Fujimori Piruwpa Umalliqnin kachkaptinmi, 29 ñiqin kantaray killapi 2000 watapi Ollantaqa Antauro Humala sutiyuq mayor kasqa wawqinwan suqta chunkachá awqaqkunawanpas Lukumpa llaqtapi Alberto Fujimoriman awqallikurqan, huk hiniralta tawa qhuya llamk'aqkunatapas wichq'aspa. Awqaqkuna mana q'imiptinmi, Ollanta Humala chaymanta ayqirqan. Paytaqa awqaqsuyumanta qarqurqankum, ichataq Fujimori urmaptin Ollantata pampacharqanku.
2006 watapi Piruwanu Nasyunalista Partidutam kamarirqan, umalliq tukunapaq kampañatam qallarirqan. 4 ñiqin inti raymi killapi 2006 watapi p'unchawpi umallinapaq akllanakuypi Alan García-wan hayu kaspa lliw akllaykunap 47-%-ninwan mana atispa chinkarqan.
2011 watapi musuqmanta umallina akllanakuykunapi aynirqan. Chayrayku huk partidukunawan Gana Perú nisqa akllanakuy tantanakuytam kamarirqan. 5 ñiqin inti raymi killapi 2011 watapi p'unchawpi akllanakuykunapi iskay ñiqin akllanakuy muyupi Keiko Fujimoritam atirqan lliw kunkakunap 51,6-%-ninwan.[2]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Humala, des Andes au sommet, liberation.fr, 2011
- ↑ Peru election winner Humala congratulated by rival
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ollanta Humala.
- Ollanta Humalap tukri kampaña llika tiyaynin (kastilla simipi)
- Piruwanu Nasyunalista Partidup tukri llika tiyaynin (kastilla simipi)
- Biografía por Fundación CIDOB (kastilla simipi)


text:
Lionel Jospin
Lionel Robert Jospin sutiyuq runaqa, (* 12 ñiqin anta situwa killapi 1937 watapi paqarisqa Meudon, Hauts-de-Seine llaqtapi - ) huk Ransiya mama llaqtapas pulitiku karqan.
1997 watamanta 2002 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta:
Mama:
Ñawpaq warmi: Sylviane Agacinski
Wawakuna: .
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Lionel Jospin.
- (Ransiya simipi):


text:
HATUN WILLAY DERECHONCHISKUNAMANTA LLAPAN RUNAPAQ
WILLARIY IMAPAQCHA CHAY DERECHONCHISKUNA LEY
Llapanchis runakunaq runa kayninchis derechonchiskuna kan. Llapanchispapas kaq derechoyoqllan kanchis. Manan pipas qechuwaswanchu nitaq chinkachinmanchu.
Si chay derechonchiskuna reqsisqa kanqa, qawasqa kanqa, llapanchispa, chayqa hawkalla kawsasunchis, mana maqanakuspalla, nitaq cheqninakuspalla, nitaqmi qechupanakusunchu, hawkalla kasun.
Ñawpaq watakuna, manaraq derechonchis ley reqsisqa kachaqtin, chay wakin munaysapa runakuna, qarí tuku runakuna, valiq tukukuná, chay derechonchiskunata sarusqaku, cheqnisqaku, mana valiqman tukuchisqaku. Hinaspa runa masinta waqachisqaku, k'umuchisqaku, cheqnisqaku, sipinankukama.
Llapan runakuna munanchis chay derechonchiskunata, ima yuyayninchistapas piensasqanchistapas rimarinanchispaq, mayqen Diostapas khuyananchispaq, allin kawsakuypi tiyananchispaq, mana pitapas manchakuspa, hawka kusisqa tiyaspa kawsananchispaq.
Chay leykunaqa amaparawasunmi, derechonchiskuna qawasqa kananpaq. Mana qawasqachu ni respetasqachu kanqa, chayqa hatariswanmi runakuna, derechonchiskunata valichiq, allin k'apaq reqsisqa kananpaq.
Llapan chay nacion llaqtakuna allin hawka kawsaylla kayta atin, ama maqanakuspalla, ama cheqninakuspalla, nitaq qechapanakuspalla yanqa qariykachaspa.
Chay hatun huñunakuy "Naciones Unidas" nisqanpi niwanchis qaynata: - Kanmi derechonchiskuna. Hinaspa, kanmi runa kayninchis. Hinaspa, warmipas qaripas kaq derechoyoqllan kanchis, - nispa qelqanku documentonkupi.
Chay hatun huñunakuy "Naciones Unidas" nisqanpin munan llapan runakuna chay derechonchiskunata reqsinanchista, hinaspa ruwananchista.
Llapanchis runakuna k'apaqta reqsisun qawasun yachasun chay derechonchiskunamanta, kay documentopi leyespa.
Chaymi chay willariy, chay Ieyesqanchis, imapaqcha chay derechonchiskuna kan chayta.
DERECHONCHISKUNA LEY
Hatun huñunakuy "Naciones Unidas" nisqanpi qelqanku llapan runakunaq derechonkunata, allin documentopi qelqaspa, allin reqsichinakunapaq. Llapallanchis kay mundopi kaq runakuna chay derechonchiskunata reqsichinakusun, yachapachinakusun, respetachinakuspa ruwachinakusun k'apaqta.
(1) HUK KAQ
Kanmi derechonchiskuna llapanchispa, nacesqanchismanta. Kantaqmi llapanchispa runa kayninchis. Manan runa kanchu manay derechoyoq. Huk runaq derecho hukpawan kaqllan kan. Kanmi derechonchis llapanchispa allin kawsay libre tiyananchispaq. Llapan runaqpan kan yuyayninchis yachanapaq. Llapanchis kasun llapa runa masinchiskunawan munanakunapaq, huk ayllu hina.
(2) ISKAY KAQ
Kay hatun ley kamachikuyqa llapanchispaqmi, pipas kachun, mistipas, puna runapas, yuraqpas, yanapas, warmipas, qharipas. runasimilla rimaqpas, castellano rimaqpas, hanaq pacha khuyaqpas, pachamama aypakuqpas, imayna yuyaq runapas, may llaqtamantapas, mana imayoqpas, wakchapas, qhapaqpas. Anchaykunapaqmi, llapanchispaq, kay hatun ley kamachikuyqa.
(3) KIMSA KAQ
Kanmi derechonchis kawsananchispaq. Manan pipas sipiwaswanchu, nitaqmi maqawaswanchu. Kantaqmi derechonchis libre kananchispaq.
(4) TAWA KAQ
Manan pipas esclavota hina llank'achiwaswanchu, sasata, uywata hina, mana munaqtaqa.
(5) PICHQA KAQ
Manan pipas, salqa uywata hina kachispa, k 'iriwaswanchu, nitaq muchuchiwaswanchu, nitaqmi k'umuchiwaswanchu mana runata hina.
(6) SOQTA KAQ
Kanmi derechonchis juezman demandakuq rinanchispaq, juez justicia ruwawananchispaq. Manan pipas hark'awaswanchu juezman rinanchista.
(7) QANCHIS KAQ
Llapa leypaqpas llapan runapas kaqllan kanchis. Manan pipas aqílasqa kayta atinchu.
Demandanchis kaqtinqa, manan juezqa sayakunmanchu mayqenmanpas. Juezqa llapa demandanchista kaqllata uyariyta atin. Hinaspa justiciata ruwayta atin llapanchispaq, mana imanpas sayakuspa.
(8) PUSAQ KAQ
Kanmi derechonchis amparawananchispaq, derechonchista saruqtinku. Derechonchista saruqtinkuqa, amparawanchismi chay juezkunapas autoridadkunapas. K'apaqtan amparawanchis, ama kaqmanta derechonchis sarunankupaq.
(9) ESQON KAQ
Manan pipas, qasi kaqtaqqa, yanqapuni capturasqa kayta atinchu, nitaqmi carcelman wichq'asqa kayta atinchu, nitaq llaqtanmanta qarqosqa kayta atinchu.
(10) CHUNKA KAQ
Demandanchis kaqtin, otaq cargochasqa kaqtinchis, kanmi derechonchis juezpapi willakunanchispaq. Juezqa iman kaqllata uyariyta atin, mana pimanpas sayakuspalla, nitaqmi pakallanta ruwanmanchu, llaqtaq qayllanpi ruwayta atin.
(11) CHUNKA HUKNIYOQ KAQ
- Cargochasqa kaqtinchisqa, manan juezqa - Huchayoq kanki, - niwaswanchu, leyman hina manaraq yachaspa cheqaychus o manachus huchanchis kan chayta tarispa.
- Ñoqanchis imatapas ruwaqtinchis, manaraq chay ley t'aqtakamuchaqtin, manan chay ley huchachawaswanchu castigawananchispaq.
(12) CHUNKA ISKAYNIYOQ KAQ
Manan pipas, qasi kaqtaqa, yanqapuni turiyamuwaswanchu, ni ayllunchistapas, nitaq wasinchistapas, nitaq cartanchistapas. Manan pipas yanqapuni k'amiwaswanchu, nitaq huchachawaswanchu tumpaspa, nitaq runa kayninchista qepachiwaswanchu. Chaykunamantan ley amparawanchis.
(13) CHUNKA KIMSAYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis libre purikunanchispaq maymanpas. Kantaqmi derechonchis maypipas tiyakunanchispaq, munasqanchisman hina.
- Kanmi derechonchis Peru llaqtanchismanta lloqsinanchispaq, qepakama kaqmanta Peru llaqtanchisman kutimpunapaq, munasqanchisman hina.
(14) CHUNKA TAWAYOQ KAQ
- Kan mi derechonchis llaqtanchispi nishuta ñak'arichiwaqtinchis qatiykachaspapas, huk llaqtamanpas lloqsinanchispaq, hinaspa hawka tiyananchispaq.
-
(15) CHUNKA PICHQAYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis llapanchispa nacionniyoq kananchispaq, ñoqanchischu Peruano kanchis chay hina kanapaq.
- Kantaqmi derechonchis nacionninchismanta lloqsispaqa hu~k nacionniyoq kanapaq.
(16) CHUNKA SOQTAYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis, wiñayta ushaspa, llank'ayta yachaspa, kasarakunanchispaq, chaymanta wawakunayoq aylluyoq kananchispaq. Kasarakuswan piwanpas, munasqanchisman hina, ima rikuqwanpas, yuraqwanpas, yanawanpas, may llaqtayoqwanpas, ima Dios khuyaqwanpas. Hinaspataqmi warmipas qaripas kaq derechoyoqllan kanchis.
- Qaripas warmipas mayqenpas mana munaspanqa, manan kasarakunmanchu, nitaq pipas obliganmanchu, - Kasaray, - nispa, mana munaqtaqa.
- Chay tayta mama llapa wawankunayoqta estadoqa sumaqta yanapayta atin, huk tayta hinalla.
(17) CHUNKA QANCHISNIYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis kaqninchiskunayoq kanapaq, kantaqmi derechonchis hayk'a runapas kuska kaqniyoq kaspa kaqninchis kananpaq.
- Manan pipas, qasi kaqniyoqtaqa, yanqapuni kaqninchiskunataqa qechuwaswanchu.
(18) CHUNKA PUSAQNIYOQ KAQ
Kanmi derechonchis imaynatapas, yuyayninchisman hina, piensananchispaq, hinaspa imayna piensasqanchisman hina kawsanapaq, hinaspa mayqen Diostapas khuyananchispaq, pacha mamatapas, hanaq pachatapas, huktapas. Kantaqmi derechonchis, sapallanchis otaq hayk 'apas runakuna kuska, huñunakuspa kaspanchis, mayqen Diostapas adorananchispaq, kasunanchispaq, mañakunanchispaq, mayqen Diosmantapas yachachinanchispaq, mana pi tapas manchakuspa, sut 'inta ruwaspa.
(19) CHUNKA ESQONNIYOQ KAQ
Kanmi derechonchis imaynatapas yuyayninchispi piensananchispaq, hinaspa chay piensasqanchiskunata rimarinanchispaq, ama pitapas manchapakuspa, nitaq pipas hark'awaswanchu. Kantaqmi derechonchis piensasqanchista rimarinanchispaq periodicopi qelqachispapas, radiopipas, televisionpipas, may llaqtapipas kaspanchis.
(20) ISKAY CHUNKA KAQ
- Kanmi derechonchis huñunakunanchispaq, asambleapi hina, rimanakunanchispaq. Kantaqmi derechonchis asociacionta cooperativata ruwananchispaq.
- Manataqmi pipas yaykuchiwaswanchu ima asociacionmanpas, mana munaqtaqa.
(21) ISKAY CHUNKA HUKNIYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis llaqta kamachiq kananchispaq, otaq votacionpi llaqta kamachiqta akllananchispaq. Llapanchis llaqta kamachiyman yaykuyta atinchis, llaqtaq akllasqan kaspa.
- Manan pipas llaqta kamachiyman yaykunmanchu, mana akllasqa kaspaqa.
- Akllasun votacionpi, munasqanchisman votaspa. Manataqmi pipas obligawaswanchu, -Hukllaman sayasun, - nispa.
(22) ISKAY CHUNKA ISKAYNIYOQ KAQ
Kanmi derechonchis estadoqa yanapawananchispaq allin kawsaypi, allin taqyasqa, tukuyniyoq tiyanapaq, ama uywa hina kanapaq.
(23) ISKAY CHUNKA KIMSAYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis llank'ananchispaq ima llank'aypipas mayqen llank'aypas akllakunanchispaq, hinaspa mana llank'ayta tariqtinchistaq, estado yanapawananchispaq.
- Kanmi derechonchis, chay llank'asqanchisman hina, kaqlla pagopas chaskinanchispaq, mana pimanpas llallichastin.
- Llapan llank'aqpan kan derechonchis, llank'asqanchisman hina, allin pago chaskinapaq, familianchispas allin kawsaypi kananpaq, allin sumpayta chay pago aypananpaq.
- Kanmi derechonchis llank'aq masinchiskunawan huñunakunanchispaq, hinaspa ima derechonchistapas mañakuspa valechikunanchispaq.
(24) ISKAY CHUNKA TAWAYOQ KAQ
Kanmi derechonchis ílank'aspa samananchispaq, samariq hina kusikunanchispaq, ima pukílaypipas. Manan chay llank'achiqpas ruwachiwaswanchu nishu unayta mana samarichistin. Kantaqmi derechonchis wakin samariy p'unchawkunapas, hatun p'unchawkunapas, ganananchispaq.
(25) ISKAY CHUNKA PICHQAYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis allin kusi kawsaypi kananchispaq, mikunanchis p'achanchis mana qesawananchispaq, wasinchis kananpaq, onqoqtinchis hampichiwananchispaq. Kantaqmi derechonchis pipas estadopas yanapawananchispaq, mana llank'aykuna kaqtinpas, onqoqtinchispas, manaña llank'ayta atiqtinchispas, machuyaqtinchis0ñapas, qarinchis warminchis wañuqtinpas, ima llakipiña kaqtinchispas. Hinaspa wachakuq warmikunapas wawakunapas derechonchis kan qawasqa yanapasqa kananpaq.
- Hinaspataqmi kasarasqaq wawanpas mana kasarasqaq wawanwanpas kaq derechoyoqllan kanchis qawasqa yanapasqa kananpaq.
(26) ISKAY CHUNKA SOQTAYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis estudiananchispaq, hinaspa obligatorio escuela primariapi estudiananchispaq mana qolqeta pagaspalla. Kantaqmi derechonchis, allin estudiasqanchisman hina, secondariapipas, estudios superiorespipas estudiananchispaq.
- Hinaspa escuelapi yachapanchis allin runa kayta. Hinaspa chay derechonchiskunata yachaspaqa khuyanakusun, may llaqtayoqña kaqtinchispas, may Diosniyoq kaspapas.
- Tayta mamakuna derechoyoq kanchis.imayna laya educacionpipas wawanchiskuna educananchispaq, estadoqpipas, particularpipas, munasqanchisman hina estudiachinapaq.
(27) ISKAY CHUNKA QANCHISNIYOQ KAQ
- Kanmi derechonchis allin kayta yachapaspa kananchispaq, yachayninchisman hina, fiestakunapipas kanapaq, tusupakuypi takipakuypi tocapakuypi kanapaq folklorninchisman hina huk artekunapipas kanapaq.
- Hinaspa scienciaq ñawpasqanman hina, llapanchis chay scienciaq ruwasqankunayoq kanapaq, mosoq hampikunapas, aparatokunapas, maquinakunapas, hukkunapas.
(28) ISKAY CHUNKA PUSAQNIYOQ KAQ
Llapa nacionkuna kuskalla ruwayta atinku, chay llapa qawasqanchis derechonchiskuna ruwaspa kanapaq.
(29) ISKAY CHUNKA ESQONNIYOQ KAQ
- Llapanchispan deberninchis kan ayllupipas llaqtapipas ima comun ruwaykunapipas yanapanapaq, kay Peru llaqtapipas estadoman yanapanapaq, atiyninchisman hina.
- Chay llapa ruwananchis derechonchiskunata ruwaspa, mana hukpa derechonwan qechupanakusunchu, cheqninakusunchu, saruchanakusunchu.
- Mana llaqtatapas naciontapas tusñuswanchu nitaq t'uktiswanchu, chay derechonchiskunata ruwaspa.
(30) KIMSA CHUNKA
Manan pipas kay qawasqanchis derechonchiskunata qechuwaswanchu, nitaq pakawaswanchu yachananchismanta, maypi kaqtinchispas.


text:
Timoteoman Pablo Naupacagta Cartacungan
Naupataga shumag tantianaypag uchuclata niyushay Pablo imanir cay galayunan carta Timoteopag isquirbingantas.
Timoteoga aliscam purisha Pablowan Diospita willapacuptin. Timoteopaga taytan cara griego rimag castam, nätan mamanmi cara Israel casta. Payga Israel casta cayarsi Jesusman yupachicug warmim cara. Chaymi payga wawan Timoteotas yachrarachira Jesuspita. Chaura Timoteoga purira Pablowanmi, jinarcurmi chrarärira Efeso marcaman. Chaychrüga Pablo yachrachira alisca unaymi. Chaypita yargoyta munar Pabloga Timoteotam nirura chay Efesochru quëdananpag, jinaman yachrachinanpag, chaynuypa runacuna Diosman yupachicugcama capäcunanpag. Chaura Pabloga aywacura “Raswalam cutimushag” nirmi. Jinarcurmi chay ningannuyla mana cutiyta atiparga cay cartata isquirbira Timoteopag.
Chaura Pabloga cay carta isquirbiyta galayura cay nirmi:
1
Pablo pi cangantas reguechicur saludangan
1 Noga Pablom cartacayämug Timoteo. Nogaga cä Jesucristopa cachran ruragmi Salvacug Diosninchi nimasha captin. Nätan Jesucristoga rurangam chay nimanganchicunataga. 2 Timoteo, nogapag gam cayanqui juc churïnuymi Jesuspita rimapaptï payta chrasquicusha car. Gamta cuyapäcug Dios Taytanchi, jinaman Munayniyog Jesucristo cuyapälar ima-aygachrüsi yanapäshunqui jinaman gasilata cawachishunqui.
Lutan yachrachigcunataga amachanquim
3 Macedonia ninganta aywanäpag yargoyar, “Quëdacuynar cay Efeso marcachru” niptï, “Äri” niraymi. Nätan quëdarayga chaychru juc ishcay lutan yachrachigcunata “Ama chay lutancunata yachrachiychu” ninaypagmi. 4 Jinaman niragtan chay lutan yachrachigcunata cay ninaypagsi: “Ama capäcuychu chay unay cuentucunalapita rimacuglaga, jinaman pipa ayllun aywag canganchipitas chay mana ushayniyog cuentucunalapita rimacuglaga” ninaypagsi. Chay cuentucunalapita pinsiag runaga plëtuyälarmi cawan piwan maywansi, jinaman Dios ningancunatas manam rurayta atipapäcunchu pay munangannuyga.
5 Cananga chay runacunata niy cuyacug capäcunanpag. Nätan razonpa cuyacug canganta reguechicurcächun alita pinsiapäcunganpa, alita rurayar cawapäcunganpa, jinaman Diosman yupachicular cawapäcunganpa. 6 Chaura chay runacunapita waquinga chaynuy mana rurapäcurmi chay cuentucunawan muyurärin imacunapitas mana välicunapita plëtucuglaman. 7 Paycunaga Moisespa isquirbishanpita yachrachiyta munarcayanmi. Nätan chay yachrachipäcungan cuentucunalapitas manatan musyapäcunchüga imanir rimarcayangantas, ni manatan “Wacga u cayga caynuymi” nircayarsi, musyapäcunchu imanir nircayangantas.
8 Noganchiga musyayanchim Moisés isquirbingancuna ali canganta. Nätan aliga cayan chay isquirbisha nimanganchinuy cawasham. 9 Musyanganchinuysi Diosga Moiseswan isquirbircachir gomaranchi manam ali rurag runacunapag contran isquirbishatachu. Antis Diosga chayta isquirbichira chay mandashancunata mana cäsucugcunapagmi, Tayta Diosta mana cäsucur imatas ruragcunapagmi, Diosta manacagpag ricagcunapagmi, ima-aygatas juchäcugcunapagmi, Diosta mana manchagcunapagmi, Diospagcagcunata manacagpag ricagcunapagmi, taytanta mamanta wanuchigcunapagmi, runa-mayinta wanuchigcunapagmi, 10 olgon olgon, warmin warmin cawagcunapagmi, olgocama u warmicama juc warminwannuysi u olgonwannuysi punugcunapagmi, runa-mayinta suwaypa aywarcachir ranticugcunapagmi, casquicunapagmi, yangacagpita “Nogaga musyayä razoncagtam” nir, Diosninchipa jutinta janchrarcur casquicugcunapagmi, jinaman razoncag willapapa contran sharcugcunapagmi. 11 Nätan alisca ali Diosninchipa, chay alisca ali willapanta chaynuy lutan cawagcunata willapapäcunäpag nogatam nirayäman.
Diosga cuyapälarmi runancunata yanapänäpag acramasha
12 Chaymi nogaga Munayniyog Jesucristota “Gracias” nicü, pay nimangannuy ali rurayta yanapämanganpita. Payga yupachicamarmi nogata acramasha runancunata yachrachig canäpag. 13 Nogaga mas naupata carä paypita lutancuna rimagmi, payman yupachicugcunata cunchuchisha capäcunanpag ashigmi, jinaman alisca piñasham ima-aygatas rurarä paypa contran. Chaynuy rurarä mana payman yupachicungäcamam, nätan manam tantiarächu chay rurayangäcuna lutan canganta. Chaynuy lutantam Munayniyog Jesusga cuyapämasha. 14 Jinarcurmi payga alisca alisca cuyapämälar, ima-aygachrüsi yanapämasha. Chaymi canan paymanga yupachicuyäsi, jinaman paytaga cuyayäsi lapan shongöpa.
15 Chaura razoncagmi cayan Jesusman yupachicug-mayinchicuna cay nircayangan: “Jesucristoga cay pachaman shamura lutan ruragcunata salvananpagmi” nircayangan. Chaura nogaga chay lutan ruragcunapitas mas lutanninran caräsi. 16 Chaynuy lutantam Jesucristoga cuyapämasha. Nätan nogataga cuyaparayäman payga chay lutan ruragcunata alisca alisca awantag canganta pi may runacunas musyapäcunanpagmi. Nä tantiarärir paycunas payman yupachicurcänan raygo, chaynuypa Dioswan imaycamas paycunas cawapäcunanpag. 17 Chaymi nogaga imaypita imaycamas reyla cacugta, chay mana wanuy yachragta, mana ricapuy atipäna Japalan Diosta, alisca alinninpag ricä, jinaman paylatam imaypita imaycamas alawashagsi. Chaynuy cachun.
18 Timoteo, gam cayanqui churïnuymi. Chaymi gamta niyag ima-ayga captinsi Dios munangannuy cawanaypag. Gamtaga unaylam Diosga chay willacug runancunawan willachishuray chay casqui yachrachigcunata amachänaypag. 19 Nätan gamga yachrachinqui chay razoncag willapalatam, shongoypita mana juchachasha cawanaypag. Chaynuy mana cawarmi waquinga lutan rurayanganta shongon willayaptinsi mana cäsucur, Jesusman ali yupachicurcayanganpita mana yupachicugman muyurärin. 20 Chaynuy rurarärira Himeneowan Alejandrom. Paycunata gargorurä Asyag cunchuchinanpagmi mana masta Diospita lutanta rimapäcunanpag.


text:
Hugo Banzer
Hugo Banzer Suárez (10 ñiqin aymuray killapi 1926 paqarisqa Kunsipsyun llaqtapi, Santa Krus suyupi (Buliwya) llaqtapi, 5 ñiqin aymuray killapi 2002 wañusqa Santa Krus llaqtapi (Buliwya)), huk Qullasuyu mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (21 ñiqin chakra yapuy killapi 1971 watamanta 21 ñiqin anta situwa killapi 1978 watakama, 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1997 watamanta 7 ñiqin chakra yapuy killapi 2001 watakama.
Taytan: César Banzer; Maman: Luisa Suárez kasqaku.
Ñawpaq warmi: Yolanda Prada.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hugo Banzer.
- Galeria de Presidentes de Bolivia con Biografías
- Biografía extensa en la Fundación CIDOB
- Las violaciones a los Derechos Humanos en Bolivia
- La huelga de hambre de las mujeres de mineros en 1977
- www.worldlingo.com


text:
Wankayu
Wankayu nisqaqa (kastilla simipi: Huancayo) huk piruwki hatun llaqtam, Sunin suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1 ñiqin inti raymi killapi 1572 watapi, icha Santísima Trinidad de Huancayo. Jerónimo de Silva.
Wankayopi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Josué Sánchez (* 1945, huk llimphiq)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wankayu.
- Saywitu: Hunin suyu
- Saywitu: Wankayu pruwinsyap distritunkuna


text:
Álvaro del Portillo
Álvaro del Portillo Diez de Sollano sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin pawqar waray killapi 1914 watapi paqarisqa Madrid llaqtapi - † 23 ñiqin pawqar waray killapi 1994 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Ispaña mama llaqtayuq kathuliku taytakura qarqan. Hatun yaya,
Taytan: Ramón del Portillo Pardo; Maman: Clementina Diez de Solano Portillo.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Álvaro del Portillo.
- Catholic hierarchy.org


text:
Bartolomé de Las Casas
Bartolomé de Las Casas sutiyuq runaqa (1484 watapi paqarisqa Sevilla llaqtapi; 31 ñiqin anta situwa killapi 1566 wañusqa Madrid llaqtapi) huk ispañul Duminikanu munqhim chiqa yachaqpas karqan. Ispañul kulunyakunapi kawsaq indihinakunata isklawchayman ama nispas nirqan.
Salamanca llaqtapi latin simitas yachakurqaspa, 1502 watapi Cristobal Colonwan Ayti wat'amansi rirqan.[1] Chaypis 1510 watapi Awya Yalapi ñawpaq kutita tayta kura tukurqan.
1512 watapi Diego Velázquez de Cuéllarwan Kuba wat'ata atispas indihina isklawniyuq chakrasapas tukurqan. Ispañul llaqtamasinkunap isklawkunata sarupayninta rikuspas 1514 allpankunata saqispa indihinakunap isklaw kayninman ancha hayu kayta rimaykurqan.
1542 watapi paypa rimasqanraykus Ispañap Qhapaqnin Musuq Kamachikuna (Leyes Nuevas) nisqatas rimarirqan, indihinata muchuchiyman sipiyman ama nispa. Chaywanpas kulunyapi wiraquchakunas chay kamachitaqa hark'arqan. 1545 watapis chay kamachikunaqa puchukachisqa karqan.
1543 watapi Bartolomé de Las Casasqa suqta chunka watayuq kaspa Chiapas suyupi hatun yayas tukurqan. Chaypi kawsaq indihinakunata amachaptinsi, Ispañapi hayunkunas k'amiykurqan. Munayninta mana qispichiyta atispas, 1547 watapi Ispañamansi kutirqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Historia general de las Indias (1516 qhipan) ("Indyakunap [Abya Yalap] sapsi wiñay kawsaynin"), kimsantin liwru
- Brevísima relación de la destrucción de las Indias occidentales (1552) ("Abya Yala qulluymanta pisilla willasqa")[1]
- hukkunapas
Ispañapiqa chay qillqankunata liwruchayta chunka pusaqniyuq pachakwatakama manas saqillarqankuchu.
Paypa sutinpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qusqupi rurayasqa «Centro de Estudios Regionales Andinos» (Anti Suyup Yachay Suntur). Maskhayananpaq, yuyayananpaq, chaniyananpaq, wisñiyananpaq Anti yachay tarpuyta.


text:
Atakama suyu
Atakama suyu nisqaqa (kastilla simipi: III Región de Atacama) Chilipi huk suyum. Uma llaqtanqa Qhupiyapu (Copiapó) llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa pruwinsyanmi kan:
Suyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Atakama suyu.


text:
Kay tutamanta shinallatak chishi kay 12 chillay puncha kapak killa 2018 wata, Mamallaktapa Chapak kay Zona 1 llankaymanta chapakkuna ña chayashkami kay Ancón de Sardinas Palma...
Kay tutamanta kay Ecuador mamallaktapa fromtea llaktapi sumakchishkami kay warmi chapakkunata paykunami warmikuna shinallatak mañachinmi yanapaykunata kay San Lorenzo llaktapi. “Shuk mamitamantami wacharishkanchik, paymi yachachishka mashkanata...
La Policía Nacional del Ecuador shinallatak Fuerzas Armadas llankaymanta ña rurashkami rikuraryay ruraykunata tantalla kay decreto ejecutivo de Estado de Excepción kamachikta paktachishpa,kay San Lorenzo shinallatak...
Mamallaktata puchak mantashkami kay estado de excepción kamachikta paktachichun kay ishkay kitykuna kay Esmeraldas markapi, pakta llankaykunawan kasilla kawasypa, chapakkunapa llankay wayrapi allpapi shinallatak hatun mama kuchapi,...
Kay kunan tutamantapi, ña chyashkami Batallón de Infantería de Marina de San Lorenzo, llankay wasiman Ministro del Interior, chapakkunata pushakuna shinallatak shuktak mashi pushakkuna allí tapuykunata...
Kashnami kallarin kay sumak wiñaypak yuyari kaypimi ishkay runakuna riksinakush mana yuyashkapi, chikan chikan llankaypi kay allpa chukchuy pasak 16 ayriwa killa 2016 wata, Manta kitypi....
Mamallaktapa chapak tukuypimi yanapan ayllullaktakunawan, kay tutamanta kay Esmeraldas kitypi yanapak chapakkuna tantanakuyta charishkami kay hatun yaku kuchulla Muisne kitypi. Kay llankaytaka Mamallaktapa chapak, Marina, Ministerio...
Mamallaktapa chapak Grupo Especial móvil Antinarcóticos (GEMA), llankaywan shuk ayllu wasi yaykuypi hapishkami Lidia J., de 40 wata warmita, payka mintala tukushpami shiraykunata hatuk kashka San...
Kay pasak 31 sitwa killa pakari kay kullka 6 karway killa, Unidad Contra el Tráfico en Puertos y Aeropuertos (UIPA) tukuymanta hapishka 787 bloques de cocaína...
Mamallaktapa chapak Unidad de Investigaciones de Delitos Energéticos e Hidrocarburíferos (UIDEH), coordinadamente con personal de Criminalística, llankaywan wankurishpa, kay 27 kapak killa 2014 wata, tutamanta sayllapi...
Ecuador Mamallaktapa chapak Subzona No.8 Esmeraldas, llankaywan chikan chikan llankaykunawan alli llankayta charin tukuy markakunapi shinallatak maypimi ashka ayllukuna purikunkunapi, kay Navidad raymikunapi, yanapak chapakkunaka llankakunmi...
Chunka killa tapuykunapimi, Dirección Nacional de Delitos contra la Vida, Muertes Violentas, Desapariciones, Extorsión y Secuestros (DINASED) llankaymanta chapakkuna, San Lorenzo, Provincia de Esmeraldas, llaktapi hapishka...
Ecuador Mamallaktapak chapak unidad de Quimicos de la Direccion Nacional de Antinarcoticos,personal de criminalística llankaywan wankurishpa shinallatak fiscalía de Esmeraldas paktachiy llankaywanpash, kay wacha puncha 20...
Subzona Esmeraldas Markapi rurashkami rikurayay ruraykunata, huchallikunata harkaypi ashtawankarin ashallachinkapak kay mamallaktapi; kay llankaymanta hapishkami ishkay runakuna shinallatak 840 pukpu diésel yaku nina. Kay llankaypika kanmi...


text:
Hatun wamp'u
Hatun wamp'u, Yaku karru icha Barku nisqaqa ancha karu, hatun quchanta, mama quchanta purinapaq wamp'um.
Ñawpa pacha hatun wam'pukunaqa hatun t'uyuna wamp'u icha wayra wamp'u karqan, t'uyurka nisqa hatun hatun k'aspipi watasqa wayra tanqanakunayuq, wayrap kallpanwan purinapaq. Kunan pachataq yaqa tukuy hatun wamp'ukunataq rawray kuyuchinayuqmi.
Wamp'urani nisqapim hatun wamp'ukuna chayamun watakuq, runakunap qhatunakunappas yaykunanpaq lluqsinanpaqpas.
Hatun wamp'upi llamk'aq runakunaqa wamp'u runa nisqam. Achka pruphisyunkunam.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hatun wamp'u.


text:
Jean-Baptiste Bagaza
Jean-Baptiste Bagaza sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin chakra yapuy killapi 1946 watapi paqarisqa Urundi llaqtapi - 4 ñiqin aymuray killapi 2016 watapi wañusqa Brussel llaqtapi ) huk Burundi mama llaqtapi awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
1976 watamanta 1987 watakama Burundi Umalliqmi.
Tayta: ; Mama: .
Warmi:
Churinkuna (?): .
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Jean-Baptiste Bagaza]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jean-Baptiste Bagaza.


text:
Urbanu VII
Urbanu VII, Urbanu qanchis ñiqin (latin simipi: Urbanus PP. VII, Italya simipi: Papa Urbano VII) Giovanni Battista Castagna sutiyuq runaqa (* 4 ñiqin chakra yapuy killapi 1521 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 27 ñiqin tarpuy killapi 1590 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.
15 ñiqin tarpuy killapi 1590 watamanta 27 ñiqin tarpuy killapi 1590 watakama 228º Tayta Papam
Taytaː Cosimo; Mamaː Constanza Ricci
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Urbanu VII.
- Urbanu VII - Vatican.va
- Catholic Hierarchy


text:
Sapsi rakiqunakunayuq sutisuyu
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
- Amire80 (k'itillapi kan, sapsi kamachiq)
- Atcovi (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- BRPever (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Billinghurst (k'itillapi kan, mantenedor del filtro antiabusos, editor global de interfaz, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Biplab Anand (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- CptViraj (k'itillapi kan, ayudante del filtro antiabusos, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- DARIO SEVERI (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- DannyS712 (k'itillapi kan, Solicitante de alto límite de API, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Hasley (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Iluvatar (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq, sapsi kamachiq, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan VRT permissions agent)
- Infinite0694 (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- MF-Warburg (k'itillapi kan, sapsi kutichiq, sapsi kamachiq -wan importador de nuevos wikis)
- Minorax (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Mtarch11 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq, sapsi kamachiq -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- NahidSultan (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kamachiq -wan VRT permissions agent)
- PiRSquared17 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Praxidicae (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq, sapsi kamachiq -wan VRT permissions agent)
- Samuele2002 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Savh (k'itillapi kan, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Turkmen (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Uncitoyen (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq, sapsi kamachiq -wan VRT permissions agent)
- Vermont (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq, sapsi kamachiq -wan VRT permissions agent)
- WhitePhosphorus (k'itillapi kan, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- WikiBayer (k'itillapi kan, ayudante del filtro antiabusos, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)


text:
Santiwañis munisipyu
Santiwañis munisipyu, ñawpa suti Qarasa, (kastilla simipi: Municipio de Santivañez) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Kapinuta pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santiwañis llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Santiwañis munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Wach'i wayt'ana
Wach'i wayt'ana (Actinopterygii) nisqakunaqa wach'i hina tulluyuq wayt'anayuq tullu challwakunam.
Mitan kamay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- (Polypteri)
- (Polypteriformes)
- (Chondrostei)
- (Acipenseriformes)
- (Neopterygii)
- (Semionotiformes)
- (Amiiformes)
- Hunt'a tullu challwa (Teleostei): tukuy challwakunap 96 %-nin rikch'aqninkunachá (kunan 25900 riqsisqa rikch'aqnin)
Mayupi kawsaq rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama quchapi kawsaq rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wach'i wayt'ana.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Wach'i wayt'ana