text:
Servindi, 24 de febrero, 2010.- Con algunos días de retraso por razones involuntarias -como la caída del servidor- Servindi presenta Mundo Indígena al Día: Resumen nacional e internacional de noticias, en versión runa simi o quechua cusqueño. Se autoriza la libre reproducción y difusión:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
- Resumen semanal en quechua 20 Feb 2010 (9 min. 28 seg. mp3, dar clic en el enlace para descargar y luego elegir guardar como)
Teqse muyuntinpi willakuykuna
Organización Internacional del Trabajo nisqamanta.- Kay semanan qallarin puririyta Pro 169 nisqa sutiyoc, chay Convenio pachaq suqtachunka isqonniyoq, ñaupa llatakunmanta sayapkuq, Abya Yala suyupi.
Chay chanincahanakuymi aparikunqa, Argentina, Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador, Guatemala, Honduras, Mexico, Nicaragua, Panama, Paraguay, hinallataq Peru suyukunapi.
Imaraykuchus chay Convenio 169 nisqa chanincharikunapaq Abya Yala America Latina nisqa suyupi hunt’arikunanpaq.
Cahytaqmi tawa watapi hunt’akunqa, rikusunmantaq llikaq sonqonpi www.pro169.org sutiyoc cheqaspi.
Llapan Suyukunamanta.- Chunka kinsayoc runakunan wajarisqa kanku aqay atún juñukuy Foro Permanente sobre las Cuestiones Indígenas nisqaman, kay iskay waranqa chunka huqniyoq watamanta chunca kinsayoq watakama.
Cahytaqmi Concejo Economico Social (ECOSOC) nisqamanta humalliqpa makimpi kashan, paymi qhawarinqa pikunachus jaikunqaku chayta.
CAOI nisqamanta.- Masachakuspa purina, Coordinadora Andina de Organizaciones Indígenas nisqan aparinqa, atún juñukuyta aqay Quito Ecuador llaqtapi, kay chunka huqniyoqmanta, chunka kinsayoq phuncahy marzo killata, chaypin juñunarikunqa iskay pachaq kuraq runakuna suqta suyumanta, kay Abya Yala atún suyumanta.
Chaypin t’aqwirinqaku, maitukuytas puririrqan kay kinsa watapi chunka qanchis punchay julio quillapi, iskay waranqa suqtayoq watapi, aqay Qosco suyupi kamarikusqanmanta pacha.
Guatemala Suyumanta.- Aqay Guatemala suyupi Justicia Umalliq wasi Corte Constitucionalmi chaninchamun, tapukuyqa wakin derechukunapiwan, convenio ciento sesenta y nueveq qhawarimusqanqa atún qelqawan ninakunmi.
Ecuador Suyumanta.- Ecuarunariq masachanakuynin, Confederación Kichwa sutiyoqmantan willakamunku, iskay kutitas suwayapunku, pusaq unchay ujupi wasinkuta, Santa Pirsca cheqaspi Quito llaqatapi.
Ecuarunari wayqekunaqa nisahnku manan yanqa suwaaillachu Kankan nispa, aswansis ñaupa llaqtakunaq masachakuyninta wallechinanpaq urmachinakupaq canman.
Chay suwakunas aparikapunku makikunata, qelqa mayt’ukunatawan.
Perú suyumanta willakuykuna
Yunka llaqatakunamanta.-Yunqa llaqtapi petroliopaqwan, yauraq wairapaq Gas nisqapiwan, maskanankupaq hap’inankupaqwan kamachikuykunan sinchita hunt’arapushan.
Chantan qawarimun, huj t’aqwirimuy aparikurqan, imainatachus chay mineralkuna petroleopiwan llank’aykuna qarqan ñaupaqmanta, hinalllataq qhepaman pisqa watakunapi aparikunqa chayta.
Sapa pachaqmanta qanchischunka yupainiyoq hapakunan waqkunaq makinpi kanshan, chaytaqmi manchakuy runakunapaq, uywakunapaq, monti ukhupi tukuy kausaqkunapaq.
Chay t’awirikuytan aparirqanku, Instituto de Ciencia y tecnología Ambiéntales chay atún yachay wasimanta, Universidad Autonoma de Barcelona nisqamanta, hinallataq yunqata waqaychanapaq nisqa sutiyoq juñunakuy Washinto DC nisqa llaqtapi wayqekunapiwan.
Millay maqanakuy.- Zebelio Kayap sutiyuq apun willakamun millaytan qawarimushanku, waqin mana allin willakuykuna, qolquetas chaskiyunku Baguapi sayariy qarqan chay aparinankupaq.
Cahy rimaykunaqa sinchi llullakuymi nispan nimun chay llaqtamanta sayapakuq Zebelio Kayap.
Inambarimanta.- astawanmi mana munankuchu Proyecto Hidroelectric de Inambari nisqata.
Qayna huj unchaykunan chaqra llanqariq wayqekuna San Gaban Caraba Puno Suyumanta puririrqanku Limata.
Cahypin willakamunku imaraykuchus chuqa pisqayoq waranqa taitamamkuna wawakunantinpas qaterparisqa rikukunqaku sichus apakunqapuni chay construccion de Hidroelectrica nisqa chayqa
Hinalaqmi carabaya llanta umalliq Nancy Rosel Angels nimullantaq, mana allinchu llaqatntipi runakunapaq, hinallataq tukuy kausaq uywakunapaq sahakunapaq.
Afrodita nisqamanta.- Ministerio de Enerigia y minas umalliq Pedro Sanchez hinallataq minstrukuna umalliq Javier Velásquez Qesqen willakamunku sayarparipunsi chay imaimana puriykuna Mineria Afrodita Cosrdillara del Condorpi chay.
Chay willakuyqa chaninchakamun, imaraikuchus kamachikamun Organismo Supervisor de la inversion en energia y mineria (OSINERGIM) nisqamanta, chaytataqmi Gobierno Kasuykun.
Hinaspapis kay iskaychunqa iskayniyoq fecrero killatan aparikunan karqan huj atún sayariy hakay yunca lado llaqtakuna.
Senepamanta.- Cenepa Apukuna haqay yunka uraymanta suyamushanku gobiernowan rimanakuy qarqan, haqay Servicio Nacional de Areas Naturales y Protegidas (SENARP) paikunawan, chaypin chaninchakunan karqan Parque Nacional Ichigat Muja hatunyachikunanpac.
Masachakuspa puririy.- Imaymana masachakuypi puririq aparinqaku huq atún puririyta haqay iskaichunka iskayniyoc febrero punchayta.
Imaraykuchus mana chasquinkuchu, t’aqwiykuna karqan imakunas aparikurqan qayna wata pisqa unchay junio quillapi haqay Bagua llaqtapi
Chay puririypaqmi rimanakuy karqan Coordinadora Macroregional de los Pueblos Amazónicos Andinos y Costeros nisqa sutiyoq atún juñunakuy uqhupi, okay iskay chunka esconniyoc enero killata Bagua llaqtapi.
Caymantaqmi yapakamun, CONACAMI, CUNARQ, hinallataq Frente Nacional por la vida y soberania FRENVIDAS.
P’ampanapaq t’oqokunamanta.- Qayna chunka qanchisniyoq p’unchaymanta chunka esqonniyoq p’unchaykama, kay febrero quillan tarirunku, tawachunka iskayniyoq wañusqa runakunata aqay Paro de Patuca nisqapi Santillana, Huanta Ayacuchu suyupi, cahytan willakamun, asociación Paz y Esperanza.
Puno Suyumanta.- Imaimana llaqta ummalliq wasikuna, hinallataq llaqtamanta sayariq wayqepanakuna juñukuykunapiwan, imanaqtinchus lluypi yachacunan chay Declaracion de las Nacionaes Unidas sobre los derechos de los pueblos indígenas qelqa mayt’u.
Chaytataqmi qawarinqaku hunt’akunanpaq, ñaupaqmata llaqatakuna Puno suyupi, haqnatan nimunku Oficina Defensorial Puno suyumanta Luz Erquinio, hinallataq Corte Superior de Justicia Puno suyupi umalliq Reinalado Luque.
Kallarqantaq, CONACAMI umalliq wiraqocha Mario Palacios, Peru suyumanta, warmikunaq tantanakuynin OMNIAP umalliq Galids Vila. Haqay cunka pusaqniyoq febrero qillatan aparikurqan Puno llaqtapi hut atún juñukuy chay uqhupi
Chay juñukuyqa aparikurqwan Oxfam America wayqekunaq yanapaininwan juñuyukurqantaqmi iskay pachaq kuraq wayqekuna paikunan hunt’ayuranku Municipalidad Provincial wasita.
Sumaq willakuykunamanta.- Kay iskaychunka pisqayoq punchay febrero quillatan reserechekunqa “Cuentos pintados del Perú” chaymi yunka suyukunamanta asqha ukhupi aparisqa, yuyaicharirqantaq ñaupaqmanta kausayninchis t’aqwereq weraqocha Pablo Macera.
Chay quelqakunataqmi aparikun iskay simipi kikin llaqtanchis rimay simipi hinallataq español simipiwan, rikurimuntaqmi Comité de Damas nisqa Congreso ukhupa yanapyninwan, chanincharikuntaq Fondo Editorial nisqaq llutarisqan.


c: text/html

text:
Chun Doo-hwan
Chun Doo-hwan, Il-hae (일해, 日海)., Korianu simipi: 전두환, hanja simipi: 全斗煥, Jeon Duhwan, Chǒn Tuhwan sutiyuq runaqa, (* 18 ñiqin ayamarq'a killapi 1931 paqarisqa Hapcheon llaqtapi - ), Uralan Hansuyupa mama llaqta Awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.
1980 watamanta 1988 watakama ñawpaq kuti Uralan Hansuyupa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mamma
Ñawpaq warmi: Rhee Soon-ja
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chun Doo-hwan.
- Chun Doo-hwan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Patrick Kluivert
Patrick Stephan Kluivert sutiyuq runaqa, "Patje, Paddy" qayay sutiyuq, (* 1 ñiqin anta situwa killapi 1976 watapi paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi - ) Urasuyu mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq.
Tayta: Kenneth Kluivert, Mama: Lidwina Kluivert.
Warmikuna: Ángela
Wawakuna: (4) Quincy, Justin, Ruben wan Shane
Rosanna Lima
Wawakuna: Titus Bramble
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk División[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Patrick Kluivert.
- Uficial Qillqa Web fans Patrick Kluivert
- Manan Uficial Qillqa Web Patrick Kluivert (Ispaña)
- 'Caso Hesperia' por una violación del derecho de intimidad
.


text:
Ledy Zúñiga: Pueblo Sarayakuman Estado shutipi kishpichiway nishkaka wiñaykawsaypa alli ruray rikuchikmi kan.
06 de Octubre de 2014 - 17h32
Tiempo de lectura 1'06'' | No. de palabras:333 | 2 visitas
Imprimir
Enviar
Runakuna rimay ushay Pastaza Habla ruraykatichiypi, Justicia, Derechos Humanos y Cultos kamayukapu Ledy Zúñiga Rochaka, chay 01 chillay punchata, wayru killata 2014 watata Pueblo Sarayakuman Estado shutipi kishpichiway nishkaka wiñaykawsaypa allí ruray rikuchikmi kan, nirka.
Kamayukapukka Corte Interamericana de Derechos Humanos (CorteIDH) 2012 ninakushkamanta willarka. Kay ninakushkapika Ecuador mamallaktata, sarun kamachikkunapi Sarayaku ayllullaktata llakichishkamanta, wanachiy, allichiypash kallariy sakirka.
“Sarayaku ayllullakta llakichishkaka 1996manta 2005kaman karka, shuktak kamachikkuna kakpi shinakunata tukurka, shina kakpipash ñukanchik kamachikka Corte IDH ninakushkata paktachirka. Ñukanchikka chay Sistema Interamericano de Derechos Humanos Cortepi churashka ashtakata sumaychanchik”
Kamayukapukka Comisión Interamericana de Derechos Humanos (CIDH) ninakushkata kutin rikuchirka, kaykunaka na shina, shinata rurana kan, chaypak rantika munashpaka runana kan, nikun. “Shinapash CorteIDH ninakushkaka shina shinata rurana kan”, willaypi yarichirka.
Ledy Zúñigaka shinami nirka: chay kichpichiway nishka sumak rurashkaka Félix Sánchez yanapaywan karka. “Chay rurashkaka ayllullaktawan kamachikwanpash parlashpa kipami rurana karka, shinallatak Sarayakupa allpapi rurana karka”.
Justicia, Derechos Humanos y Cultospa kamayukapukka Conaiepa pushak nishkamanta rimarka. “Chay rurashkaka llakichiskami sakirirka Conaie pushak chay rurashkata pilitizankapak chayman yaykushkamanta,”.
Pentolita nishkata anchuchishkamantaka, pushakkunawan rimashkanchik pachakunata churankapak chay nishkata paktachinkapakpash rimashkanchik, nirka.
Ledy Zúñiga consulta previa nishkamantapash rimarka. Chayka surkuy rurashkakunamanta ñawpapi allimi rikurina kan. “Chayka shuk Constitucional hayñimi kan, chayka imatak tukushpaka allichinami kan, mana Sarayaku ayllullaktawanlla, tukuy maypi tukyay charik llaktakunapi”.
Indígenapa tukuy Ecuador runakunapapash hayñikunamanta, kamayukapukka nirka: “Ñukanchikka na indígenas ayllullaktakuna contrachu kanchik, ashtawankarin ñukanchikka kay nishka kawapi shuk kamachikkunata wiñachinkapak munay tiyachun mana munanchik”.
“Ñukanchik Constitución nishkata yarina kanchik, Ecuador mamallaktaka shuklla kamachikmi kan. Kamachika tukuykunami allikuta kawsana kanchik shulla pakta mamallaktata charinkapak”.
Tukuchinkapak, kamayukapukka Sarayaku ayllullaktata kuyayta rikuchirka, shinallatak llaki apashkakuna ayllukunata kishpichiy rikuchirka.
comments powered by


text:
Iñuku
Iñuku icha Atumu (grigu simimanta: ἄtouoς [átomos] "mana ch'iqtaypaq", chaymanta kastilla simipi átomo) nisqaqa qallawap lliwmanta aswan pisi huklla kayninmi.
Iñukupiqa tiksi k'atachakunam: iñuku huk'ipiqa prutunkuna niwtrunkunapas, iñuku hawapitaq iliktrunkunam. Chay prutunkunaqa pusitiwu nisqa pinchikilla chaqnayuq kaptin, iliktrunkunataq niyatiwu nisqa pinchikilla chaqnayuqmi. Niwtrunkunaqa manam chaqnasqachu. Iñukupiqa prutunkunap iliktrunkunappas kaqlla yupayninmi. Chayraykum tukuy iñukuntin manam pinchikilla chaqnayuqchu.
Prutrunkuna niwtrunkunapas yaqa tukuy iñukup wisnunniyuqmi, iliktrunkuna aswan-aswan pisilla llasaq kaptinmi.
Llapa qallawaqa kikinpa prutun yupayniyuqmi iñuku huk'inpi, iñuku yupay nisqa.
T'inkisqa imayaypa iñuwa nisqaqa iñukukunamantam t'inkisqam.
"Mana ch'iqtaypaq" nisqa kaptinpas, ch'iqtayta atinchik, ichaqa ñak'a-ñak'ayta. Huk qallawa rikch'aqkunam illanchaykuspa umphuykun, huk qallawam tukukuspa. Huk illanchaykuq qallawap achka iñukunpa rump'u hina - kritiku wisnumanta aswan - kaptinqa, illanchayninmanta wallqa ruranakuymi qallarinmi, iñuku huk'i t'uqyay tukuchispa.


text:
Mat'iykay
Mat'iykay ( Protestantismo) icha Mat'iykaq Iñiy( Fe Protestante) nisqaqa chunka suqtayuq kaq pachakwatapi Kathuliku Inlisyamanta rakisqa icha qhipaqnin pachapi paqarisqa kristiyanu inlisyakunam.
Martin Luther sutiyuq aliman munqhiqa Kathuliku Inlisyata allinchayta munarqan, manam inlisya runakunachu, ichaqa Dyusllam apunchik, manam qullqita qunawanchu qispichikusunchik - Iñiylla, Dyuspa Grasyanlla, Jesukristulla, Dyuspa Simin Qillqalla nispa. Tayta Papa, uralan Iwrupapi kaq qhapaqkunapas ama niptinsi Iwanhiliku Inlisya nisqa Katuliku Inlisyamantas rakikurqan.
Kunan pacha Abya Yalapi prutistanti inlisyakunam anchatam miraykun Dyuspa Simin Qillqata runapura mast'aspa.
Huk prutistanti inlisyakuna
Wawakunatapas bawtisaqkuna:
- Lutheranukuna (Martin Lutherpa kamarisqan inlisya)
- Kalwinistakuna (Jean Calvinpa kamarisqan inlisya)
- Anlikanukuna (Inlatirrap Inlisyan nisqapas)
- Zwinglianukuna (Ulrich Zwinglip kamarisqan inlisya)
- Methodista Inlisya
- Presbiteryana Inlisya
Wiñasqaña, chiqapta iñiq runakunallata bawtisaqkuna:
- Anabaptistakuna (16 ñiqin pachakwatapi)
- Baptistakuna
- Menonitakuna
- Huteritakuna
- Amishkuna
- Pintikustal
- Kharismatika iñiqkuna


text:
Coahuila suyu
Coahuila suyu (kastilla simipi: Estado Libre y Soberano de Coahuila de Zaragoza), nisqaqa Mishikupi huk suyum. Uma llaqtanqa Saltillo llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1824 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitiku rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
38 munisipyukuna
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saltillo, 725 123 runakuna.
- Torreón, 639 629 runakuna.
- Monclova, 216 206 runakuna.
- Piedras Negras, 152 806 runakuna.
Kaypipa qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pulitika rakiy (Mishiku)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Coahuila suyu.
- Uficial qillqa web
- Kunrisu Coahuila suyu


text:
Ryutaro Hashimoto
Ryutaro Hashimoto, (Nihun simipi: 橋本 龍太郎, Hashimoto Ryūtarō), sutiyuq runaqa, (* 29 ñiqin anta situwa killapi 1937 watapi paqarisqa Soja llaqtapi, Okayama suyupi - 1 ñiqin anta situwa killapi 2006 watapi wañusqa Tokyo llaqtapi ).
1996 watamanta 1998 ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Hashimoto Ryogo
Mama:
Ñawpaq warmi: Kumiko Hashimoto
Wawakuna:
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ryutaro Hashimoto.
- (Nihun simipi):


text:
Wolfgang Pauli
Wolfgang Pauli sutiyuq runaqa (25 ñiqin ayriway killapi 1900 watapi paqarisqa Wien llaqtapi - 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1958 watapi wañusqa Zürich llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.
1945 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Tayta: Wolfgang Joseph Pauli,; Mama: Berta Camilla Schütz.
Ñawpa warmi: Käthe Margarethe Dëppner.
Alma mater: München Yachay Sunturnin.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wolfgang Pauli.


text:
Diego Armando Maradona
Diego Armando Maradona (* 30 ñiqin kantaray killapi-1960 paqarisqa Lanús llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi - ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Tayta: Diego Maradona; Mama: Dalma Salvadora Franco
Warmi: Claudia Villafañe (1989-2003)
Wawakuna:
Dalma wan Gianina Maradona Villafañe
Diego Maradona Sinagra
Jana Maradona Sabalaín (1996- ).
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Diego Armando Maradona.Plantilla:Link FA


text:
Ignacio de Loyola
Íñigo López de Regalde, Ignacio de Loyola S.J (San Ignacio de Loyola, SJ), sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin kantaray killapi 1491 watapi paqarisqa Azpeitia llaqtapi - † 31 ñiqin anta situwa killapi 1556 watapi wañusqa Romna llaqtapi) huk kathuliku Santu karqan.
31 ñiqin anta situwa killapi San Ignaciu raymi p'unchawninmi.
Tayta: Yáñez de Oñaz ; Mama: Loyola.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ignacio de Loyola.
- Web oficial de los jesuitas en España.
- San_Ignacio_de_Loyola


text:
Pratibha Patil
Pratibha Devisingh Patil (hindi simipi: प्रतिभा देवीसिंह पाटिल sutipaq (* 19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1934 watapi paqarisqa Nadgaon (Indya) llaqtapi - ) Indyapi taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
2007 watamanta 2012 watakama ñawpaq kuti Indyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq runa: Devisingh Ramsingh Shekhawat
Churinkuna:
Yachaywasi:
Alma mater: Mooljee Jaitha (M.J.) College, Jalgaon Maharashtra Yachay suntur
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Pratibha Patil.
- Biografía en Fundación CIDOB (kastilla simipi)
- Profile (inlish simipi)


text:
Wp/qug/Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci shuk Italiamanta yachak runami karka, 1452 watapi wacharishka, 1519 watapi wañushka, pay hampik runami karka, sumak shuyukpashmi karka, hiwakunamanta yachakmi karka,mushuk sumak takikunata paypak yuyaymantak llukchirkami, sumak arawikunatapashmi killkarka. Paypak yallik riksishka shuyuka Mona Lisa nishkami kapan, chay shuyupi shuk sumak warmitami shuyurka. Wambra kakpi, yachachik Andrea de Verrochiopak llankana wasipi shuyunata yachakurkami. Shinallatak, Ingenieropashmi tukurka. 26 watakunata charishpa, ña paypak yachachikmanta yallishpa, maestromi tukurka. Kipaka, Ludovico Sforzapakpimi shuyushpa llankankarka, shinallatak 1490 watamantaka shuk mushuk yachana wasita kamachirka, paypak yuyaykunata yachaykunatapash yachachinkapak. 1499 watapi, Franciamanta runakuna chinchay Italiata hapirka, Leonardo Veneziaman rina tukurka. Chaypi Ingeniero karka, Venezia llaktata kuntrakunamanta harkankapak llankakurka, kipaka kutin Firenze llaktapi, Milano llaktapipash llankarkami. 1515 watapi, Marignan llaktapi Italiamanta awkak runakunata yallikpi, Franciapak hatun pushak, François Ier, kutin chinchay Italiata hapirka, Leonardo chay hatun pushakwan Franciaman rirka, 1519 watapi Francia mamallaktapimi wañurka, chaypi kunankaman pampashkami kapan.


text:
Chunwa
- Chunwa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Chunwa (sut'ichana) rikuy.
Chunsuyu icha Chunkuk (Chun-kuyik?; han simipi: 中国 Dyung-cuec, icha Chunwa (Chun-huwa?; han simipi: 中華 Dyung-hua, Wade–Gilespi: Chung¹-hua², phinyimpi: Zhōnghuá) icha “Chunwa” (kastilla) nisqaqa anti Asyapi huk mawk'a mama llaqtam. 1948 watamantapacha Chunkuk mama llaqta iskaynintam rakisqa kachkan (1948 Chunwa maqanakuy):
- Chunwa Runallaqta Republika, Asya allpa pachapi ancha hatun rakinmi;
- Chunwa Republika (T'aywan) wat'api kaq uchuylla rakinmi.


text:
Ministerio de Salud impulsa la investigación científica a través del INSPI
11 de Septiembre de 2012 - 14h38
Tiempo de lectura 1'17'' | No. de palabras:428 | 4.886 visitas
Imprimir
Enviar
Por su parte, la Agencia Nacional de Regulación, Control y Vigilancia Sanitaria (ARCSA) tendrá a su cargo la emisión de registros sanitarios, permisos de funcionamiento y el control pos registro.
Así, el Gobierno Nacional y el Ministerio de Salud Pública trabajan por mejorar los procesos en beneficio de los ecuatorianos y ecuatorianas.
Unkuyta Rikuk Wasimi INSPI nishka hanpinkapak mushuk ruranakunata maskachun yanapakun
Unkuyta rikunkapak ruranakunata allichinkapakmi INSPI nishkakapash, ARCSA shutiyukpash tiyanka.
Carina Vance Unkuyta Rikuk Wasi pushakmi Cotacachipi: “Ishkantin wasikunatami minishtinchik, ñukanchik llaktapimi unkuymanta tukuyta maskankapak ruranakunchik, chaymantami kay wasikunata minishtinchik” kayta parlarka
INSPI nishkaka Unkuyta Rikuk Wasi, SENESCYT ima nishkakunatami maskanka. Kay wasikunaka ñukanchik ruranakunata ñawpaman apankapakmi may alli kankuna.
Kutin ARCSA nishkaka Hanpita Rurankapak, Rantinkapak, Katunkapak Unkuyta Rikuk Wasipa Ari Nishka pankatami rikunka.
Chashnami kay llaktapa Kamaypash, Unkuyta Rikuk Wasipash kay llaktapi kawsakkunata yanapankapak imakunatapash allichinkapak rurakun. /Unkuyta Rikuk Wasi/PC.
comments powered by


text:
Yuraq p'akincha
Yuraq p'akincha icha Puñuchiq amapula (Papaver somniferum) nisqaqa huk musphachinayuq quram, hampi yuram.
Amapulap rurunpa qaranta khallaspa, k'utuspa lichi hillintam hurqunku. Chay hillitaqa ch'akispa upyutam ruranku.
Musphachinanrayku huk mama llaqtakuna puñuchiq amapula puquchiytaqa manam saqillankuchu.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuraq p'akincha.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Yuraq p'akincha


text:
Sawli
Sawli,[1] Ispada (espada)[2] icha Khillaychuki nisqaqa khillaymanta takasqan maqanakuypaq ayñim.
Ñawpa grigukunañam khillaymanta ayñinkunata ruraq karqan.
Inkakunaqa chay ayñita manam riqsirqanchu, q'iru, tullu, rumillamanta chukikunawan maqanakuspa. Chayraykum Ispañamanta awqakunaqa khillaychukinkunawan, illapakunawanpas utqaylla atiparqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Pachacamacpac Quillcashca Shimi. Edición bilingüe quichua-castellano. San Pablo, Madrid 1997. Tikrakkuna: Bernarda Ortiz, Antonio Brescuani. 901 pp. ISBN 8428520259. p. 894. Sauli: espada, cuchillo, machete. Juan 18:10–11, p. 385. Chaimantami Pedroca, saulita charicurca, llucchishpaca Jatun umupac Yanapacpac huasicamacpac alli rinrinta phitirca, chai huasicamacca Malco shutiyuc carca. Jesusca Pedrota nirca: "Saulitaca huacaichinapi huacaichi: ¿Ñuca Yaya upiana-pilchita cuhuashcataca manachu upiasha?".
- ↑ Huwan 18:10


text:
Rimaq mayumanta ñawpa willakuy
Rimaq mayumanta ñawpa willakuy
Unay pachas, unay unay wataraqsi, hanaq pachapi, Tayta Intipa tiyananpi Rimaq sutiyuq wayna runa tiyasqa, payqa allin sayayniyuq, allin runa kasqa. Mayninpis kay pachaman uraykamuspa runakunaman munay willakuykunata willaq; chayraykus Rimaqqa aswan khuyasqa kaq.
Huk p'unchawsi, Tayta Intipa wasinmanta wakin taytachakunawan kuska kay pachanchista qhawamuchkarqa. Rikumusqas kay lamar qucha patapi allpakuna chak'isqanta: qurakunapas, t'ikakunapas, sach'akunapas, uywakunapas, runakunapas ch'akiymanta wañuqta.
Chayta rikuspas hanaq pachapi taytachakunaqa llakisqa taytanku Intita chay allpakunapaq unuta apachinanpaq mañakuq rinku. Tayta Intiqa "Manam atikunmanchu - ninsi - kay Tiqsi Muyupa kamachikuyninmi nin hukkaqnin runam Nina Altarman ruphachikuq yaykunan, chayllawanmi unutaqa tarinqaku".
Tayta Intita uyarispas churinkunaqa, llikisqa, upallarqunku; ichaqa, Chaklla sutiyuq warmi wawansi taytan Intipa ñawpaqninpi sayaspa nin: "ñuqam chay Nina Altarman ruphachikuq yaykusaq" nispa.
Rimaqñataq, pananta sinchi munasqanrayku, qunqurispa tayta Intita Chaklla rantinpi ninaman yaykunanpaq mañakun. Ichaqa Chakllataqsimana munanchu. "Uray pachapi runakunammunay willakuykuna yachasqaykita chinkachinqaku" ninsi pananqa.
Rimaqpas manallataqsi panan ruphachikunanta munasqachu. Qipallatañas, iskaynin mañakusqankurayku, Tayta Intipas mana uyakuchkaptinsi, Rimaqwan, Chakllawan, iskayninku Nina Altarman yaykuq puririnku. Chayhinallapis Tayta Intiqa kay pachapi tiyaq runakunapaq parata apachimurqa. Lamar qucha patapi tiyaq runakunas, chala suyupi tiyaq ñawpa runakunas, parata rikuspa hanaq pachapi taytachakunata yupaychanku.
Rimaqwan Chakllawanqa unu sut'uykunaman tukuspas urqukunapi paraqku. Lima wayq'upa urqunkunamantas paraman tukuspa mayuta paqarichimunku; mayuman tukuspataq pukllaspa, kusilla pukllaspa uraykamunku Lamar quchaman chayamunankukama. Lamar quchapi kaspataq phuyuman tukuspa qatikachanakuspa hanaq pachaman kaq wicharipunku, chaypi kaspa yapamanta paramunankupaq.


text:
Jipa punllacunapica ¿imashinashi causashun?
¿Cunanbishnacha causashun?
¿Ashtahuan nalicha causashun, o
ashtahuan alicha causashun?
BIBLIACA NINMI
‘Diosmi paicunapa ñavimandaca tucuilla viquita fichanga. Huañuipash huacaipash llaquipash nanaipash na ashtahuan tiangachu. Punda ima tiashcapash illangami’ nishpa. (Apocalipsis 21:
BIBLIAPICA YACHACHINMI
Ungüicunahuan ñana sufrinata (Isaías 25:8; 33:24).
Aliguta trabajashpa cushijushpa causanata (Isaías 65:
Ñucanchi familiacunahuan, rijsicunahuan cushijushpa causanata (Salmo 37:
¿IMAMANDATA BIBLIAPI CRINA CAPANCHI?
Ishcai yuyaicunata ricupashun:
1 Diosca tucuitapachami pactachi ushan. Bibliapica ninmi, Taita Diosca ‘tucui ushaitami charin’ nishpa (Apocalipsis 15:3). Ali causaita Taita Dios cusha nishcamandami, ali causaigu tianata shuyanajunchi. Bibliapica ninbashmi, Diosca tucuitami rurai ushan nishpa (Mateo 19:26).
2 Diosca caita pactachingapami munan. Bibliapica ninmi, Jehová Diosca tucuilla huañushcacunatami causachingapaj munan nishpa (Job 14:
14, 15).
Bibliapica ninbashmi, ungüihuan gentecunata jambingapaj munashpami Diospa Churi Jesusca jambirca nishpa (Marcos 1:
Imashinami ricupanchi Taita Diospash Jesuspash gentecuna jipa punllacunapi cushijushpa aliguta causachunmi munan (Salmo 72:
TAPURIPAI
Gentecuna cushilla aliguta causachunga Taita Diosca ¿imatashi ruranga?
Bibliapi ima nijta ricupai MATEO 6:


text:
Makarios III
Michaíl Christodulu Muskos (grisya simipi: Mιxaήλ Xpισtoδoύλou Moύσkoς sutiyuq runaqa "Makarios III" (* 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1913 watapi paqarisqa Pafos llaqtapi - 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1977 watapi wañusqa Nikusya llaqtapi ) huk Kipru mama llaqtapi Orthodoksa Inlisya Hatun yaya wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Makarios III.


text:
Hudyu iñiy
Hudyu iñiy icha Yudayismu nisqaqa hudyukunap, israyil runa llaqtap iñiyninmi.
Hudyukunaqa huklla dyuspi iñinmi.
Hudyu iñiymantaqa iwriyu simipi qillqasqa Tanah [תנ"ך] (rakikuna: Tora [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna"), Talmud [תלמוד] "yachachiy" nisqa liwrukunam willakun. Kaymi hudyukunap huk hatun ñawpa iñiq runankuna:
- Awraham
- Isaak
- Jakub ("Challi"; Israyil, "Dyuswan maqanakuq"), hudyukunap ñawpa yayan
- Moshe (Moises), Israyil runallaqtata Ihiptumanta pusaq, payninta Dyusqa chunkantinta kamachirqan Sinay urqupi
- hukkunapas
Hudyukunap willka qillqankunaqa kristiyanukunap Dyuspa Simin Qillqanpi Ñawpa Rimanakuymi.


text:
Inka qhichwa simi
Inka qhichwa simi nisqaqa Tawantinsuyupi Inkakunap rimasqansi karqan, chaypacha rimasqa qhichwa simi k'iti rimayninkunas.
Chay pachañas achka k'iti rimaysi karqan, manas hukllachu rimay. Inka qhichwaqa kunan Chanka runasimiman kaqllas karqan, ichataq uma llaqtanpis, Qusqu llaqtapis Qusqu-Qullawpi hinas chilli llump'a, kallpa llump'a, phuku llump'a nisqa Aymara simipi hina kunkawakiyuqsi karqan. Kunan Urin runasimiman ancha kaqllas, ichataq chinchaysuyu rimaykunapi hina mawk'a qhichwap /s/, /š/ kunkantaraq chaypacha sapaqcharqanku (Kastilla Atiy pachapi z, s qillqasqa).


text:
Unchuchukuy
Unchuchukuy Sunin suyu qichwa) (Mustela nivalis) nisqaqa huk uchuylla aycha uquq ñuñuq uywam, achuqallam, Chinchay Awya Yalapi, Iwrupapi, Asyapipas kawsaq. Allpa ukhupi kawsaq ukuchakunatam mikhun.
Huk sutikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- waywash, mashallu, ( Áncash, Cajamarca)
- achuqlla, chukuripaku, chunpullu ( Ayacucho)
- achuqalla, qatay, qataycha ( Cusco)
- achuklla ( Ecuador) [1]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Unchuchukuy.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Unchuchukuy
- ↑ Diccionario quechua -español- Municipaldad de Qosqo (1995)


text:
Pacha kuyuqta Amaniq
Pacha kuyuqta Amaniq ( icha Taytacha Timpluris), kastilla simipi Señor de los Temblores nisqaqa Qusqu llaqtap amachana santunmi, Yana Kristup wank'anmi.
Sapa Santa Simanapi, Santu Lunispi chay taytachataqa Qusqup Katidralninmanta llaqtap k'ikllu ñanninkunantam apaykuspa yupaychanku. Wasikunap balkunninkunamantaqa ñukch'u t'ikakunatam warkunku. Waqaypatapiqa iñiqkunata saminchanmi.
Chunka suqtayuq kaq pachakwatapis Ispañap Qhapaqnin Carlos V chay wank'ataqa Qusqu runakunaman qurqan. Huk runakunataq ninku, manam hinachu, chay taytacha p'ati waskakunamanta rurasqa kaptinmi, nispa. Ispañul Qhapaqqa kañinallatas qurqan. Chaymantataqsi chay Kristu wank'aqa q'usñichiymanta yanayarqan.
Marsu killap qhipaq p'unchawninkunapi 1650 watapi Qusqu llaqtataqa huk pacha kuyuysi kharkachirqan. Chaypachas runakunaqa Yana Kristuta altarninmanta hap'ispa ayma puriyninpi apaykurqan. Wank'ata hap'ichkaptin, pacha kuyuyqa tuyllas puchukarqan. Chaymantataqsi taytachataqa katidralpa punkunman churaspa Taytacha Timpluris nispa sutinchaspa Qusqup Amachaqinman rurarqan.
Paypaq Arguedas riman huknin yachaypanqanpi: "Ríos profundos" ( May ruriyuq mayukuna).


text:
Martin Luther
Martin Luther icha Luder (10 ñiqin ayamarq'a killapi 1483 paqarisqa Eisleben llaqtapi, Alimanyapi, 18 ñiqin hatun puquy killapi 1546 wañusqa Eisleben llaqtapi) kristiyanu rifurmasyun nisqap kamaqninsi yachachiqpas karqan.
Awgustinu munqhi, katuliku munqhi, Dyusmanta yachachiq kaspa, katuliku inlisyapi mana allin wiñaykuykunata allinchayta munarqan, Dyuspa simillanmanta, Jesu Kristullamanta yuyaykuspa.
Kristiyanu iñiq runakunap Dyuspa Simin Qillqata allinta hap'inankupaqqa chay Bibliataqa iwriyu simimanta grigu simimantapas aliman simiman t'ikrarqan, Wartburg nisqa pukarapi (Eisenach k'itipi) pakasqa kachkaspa.
Katuliku inlisyata allinchayta munaptinpas, Hatun Papa mana atiyninta chinkayta munaspa Lutherta ñakarqan. Huk aliman qhapaqkunaqa Lutherpa yachachiyninta chaskiptin, wakinkuna Aliman hatun qhapaqpas (Habsburg hatun qhapaq) mana chaskispa ñakarqan. Chay hinatam Alimanyapi inlisya rakikurqan. Lutherpa yachachiyninta uyariq iñiqkuna musuq inlisya tukurqan, prutistantismu nisqata kamaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Martin Luther.


text:
Pieter Zeeman
Pieter Zeeman sutiyuq runaqa (25 ñiqin aymuray killapi 1865 watapi paqarisqa Zonnemaire llaqtapi - 9 ñiqin kantaray killapi 1943 watapi wañusqa Amsterdam llaqtapi) huk Urasuyu mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.
1902 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Tayta: Catharinus Forandinus Zeeman; Mama: Willemina Worst.
Ñawpa warmi: Johanna Elisabeth Lebret (1873–1962).
Churinkuna (4):
Alma mater: Leiden Yachay Sunturnin
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Rumford Medal (1908)
- Matteucci Medal (1912)
- Henry Draper Medal (1921)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Pieter Zeeman.


text:
Yaka-yaka
Yaka-yaka (familia Picidae) nisqakunaqa yaqa tukuy tiksimuyuntinpi kawsaq pisqukunam, puriq icha tiyapayaq. Akakllukunaqa chhukrunawan sach'akunap qaranpi chhurupayaspa palamakunata qirisakunatam hap'ispa mikhunku, "yaka-yaka" nispa ruqyaspa.
218 rikch'aqnintam riqsinchik. Urin Awya Yalapiqa akakllu (hak'akllu, Colaptes rupicola), huk rikch'aqkunapas kawsanmi. Chinchay Awya Yalapiqa lliwmanta aswan achka kaq rikch'aqa Chinchay Awya Yala akakllum (Colaptes auratus).
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Yaka-yaka


text:
Yura
Yura icha Mallki (latin simipi: Planta - (regnum) Plantae, grigu simipi: Φutόv - Φutά) nisqaqa llapan imapas allpamanta wiñaq kawsaqmi, inti wayllay nisqata ruraq. Yuraqa saphiyuq, chillkiyuq, raphiyuqmi. Chillkip ñawch'inpitaq icha raphip lluk'inkunapiqa yurap mukmunkunam.
Yuyarina
Ima hinam kawsanku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay hinataq yurakunaqa wiñankum: Mallkikunaqa sach'akunapas lliwmanta aswan hatunmi. Qurakunataq aswan pisim. Wiñayninkamaqa kay hinam kamanchik:
- Huklla wata qura: q'irunnaq yura, huklla wata kawsaq
- Sinchi qura: allpa ukhullapi q'iruyuq yura, aswan wata kawsaq
- Thansa: Q'irusapa, ichaqa uchuylla yura, mana ch'ulla kurkuyuq, achka k'allma hinayuq
- Sach'a: Q'irusapa, hatun yura, ch'ulla kurkuyuq, k'allmakunayuq
Tukuy yurakunaqa q'umir raphinkunapi intip achkiyninpi misk'ita ruranku. Kawsanapaqqa intip achkiyninta, wanuta, yakutapas mat'ipayanku. Saphinkunawan yakuta wanutapas ch'unqamunku.
Tuktuyuq, murukunata ruraq yurakunataqa muruyuq icha tuktuyuq ninchik. Hukkunataq, tuktunnaq yurakunaqa, pisillam (ahinataq laqu icha qucha yuyu).
Yurakunap kawsaykuqninkunap pirqankunaqa silulusayuqmi.
Inti wayllay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yurakunap raphinpi kawsaykuqkunapiqa kawsaykuq inti wayllaq (kloroplastu) nisqakunam. Chay raphi q'umirniyuq (klorophila nisqayuq) inti wayllaqkunawan, inti wayllay nisqata ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtaspa muksichaqtam kachaykunku. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa uwas misk'itam ruraykunku. Yurap rurasqan muksichaqtam ñuqanchik runakunataq kawsananchikpaq mat'ipayanchik. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik. Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan.
Yurakunap mitan kamay raki huñukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Paqu laqukuna (Phaeophyta) (manam kaqlla ayllu huñupichu)
- Puka laqukuna (Rhodophyta)
- Q'umir yurakuna (Chlorophyta)
- Q'umir laqukuna (Chlorophyceae)
- Rumi millmakuna (Bryophyta)
- Tuktunnaq sirk'ayuqkuna (Pteridophyta)
- Raki-rakikuna (Pteridopsida)
- Muqu-muqukuna (Equisetophyta)
- Hiki p'anqa yurakuna (Lycopodiophyta)
- Psilotopsida
- Muruyuqkuna (Spermatophyta)
- Llat'an muruyuqkuna (Gymnospermae)
- Akwayuqkuna (Coniferae)
- Sikas yurakuna (Cycadophyta)
- Yinku yurakuna (Ginkgophyta)
- Qatasqa muruyuqkuna (Angiospermae)
- Iskay phutuy raphiyuqkuna (Dicotyledoneae)
- Ch'ulla khata sisayuqkuna (Magnoliopsida)
- Kimsa khata sisayuqkuna (Rosopsida)
- Ch'ulla phutuy raphiyuqkuna (Monocotyledoneae / Liliopsida)
- Iskay phutuy raphiyuqkuna (Dicotyledoneae)
- Llat'an muruyuqkuna (Gymnospermae)
Mikhuna chakra yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chakranchikkunapi miraspa tarpusqa sach'akunataqa mallkikunam ninchik.
Lliwmanta aswan tarpusqanchik chakra yurakunaqa sarawan papam.
Kaypi huk chakra yurakunam:
Hampina chakra yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Q'apachanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mallkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hampina qurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Achanqaray
- Allqu kichka
- Maych'a
- Muña
- Asnaq qura
- Q'itu-q'itu
- Pinku-pinku
- Pilli-pilli
- P'uru-p'uru
- P'irka icha Sillkiwa (Bidens siegesbeckia)
- Kisa
- Raki-raki
- Sullu-sullu
- Qhamatu
- Tara
- Sutuma
- Yawar ch'unqa qura
- Panti
Sumaq t'ikakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
The fruits of Palmyra Palm tree, Borassus flabellifer (locally called Thaati Munjelu) sold in a market at Guntur, India.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-


text:
Iskay ñiqin pachantin maqanakuy
Iskay ñiqin pachantin maqanakuy nisqaqa huk hatun, tukuy tiksi muyuntinpi, manataq Abya Yalapi awqasqa maqanakuymi karqan. Qallarirqan 1 ñiqin tarpuy killapi 1939 p'unchawpi aliman awqaqkuna Pulunyata ch'utiptin.
Adolf Hitler-pa kamachisqan Alimanyawan masi kaspa maqanakurqan Aksis nisqa mama llaqtakunam: Italya, Unriya, Isluwakya, Rumanya, Bulgarya, Hapun. Hitlerpa hayunkunaqa Alyadu nisqakunam karqan: Pulunya, Fransya, Hukllachasqa Qhapaq Suyu, Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Suwit Huñu, Chunwa, hukkunapas. Yaqa tukuy pacham Alimanyap, Hapunpapas hayun karqan.
Hitlerqa lliw Iwrupapi kawsaq hudyukunata wañuchiyta kamachiptin, Nazi nisqa yanapaqninkuna suqta hunu hap'isqa, ñit'ina samk'ay pampakunapi (Konzentrationslager nisqapi) samk'asqa runakunata sipiyta atirqanku. Chay hatun wañuchiytaqa Ulukawtuma ninkum.
Iwrupapi tukukurqan 8 ñiqin aymuray killapi 1945 p'unchawpi alyadukuna aliman awqaqkunata qulluchiptin. Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqana antankankuna 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1945 p'unchawpi iñuku huk'i t'uqyanawan Hiroshima llaqtata, 9-VIII p'unchawpitaq Nagasaki llaqtata qulluchiptinmi, Nihuntaq 15 ñiqin chakra yapuy killapi 1945 p'unchawpim suhitakurqan.
Qatichisqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay ñiqin pachantin maqanakuypiqa pichqa chunka hunumanta aswan runakunas wañurqan.
Iskay ñiqin pachantin maqanakuyqa kaytam qatichirqan: Alimanyam, tukuy Iwrupapas rakisqa tukurqan. Suwit Huñup awqaqkunap hap'isqan anti Iwrupapi suyukunapi kumunista partidukuna kamachiyta hap'irqan, kapitalistakunata qarquspa, susyalismu nisqa "runa llaqta dimukratiya" nisqata kamaspa. Kunti Iwrupapitaq mama llaqtakuna kapitalista puchurqan, parlamintu dimukratiyam.
Alimanyataq tukuy antinpa, tawa ñiqin rakinta Pulunyaman, Suwit Huñumanpas chinkachirqan. Chunka hunamanta aswan runakunam chay suyukunamanta puchu Alimanyaman ayqichisqa karqan. Chay puchu Alimanyataq tawantin atiq mama llaqtap ukupasyun suyunman rakisqa karqan: Kimsantin kuntinpi kaq ukupasyun suyumanta 1949 watapi kapitalista, parlamintu dimukratiya kaq Tantasqa Republika Alimanya nisqam tukurqan, Suwit Huñup hap'isqan suyumantataq susyalista Aliman Dimukratiku Republika nisqam.


text:
Ho Chi Minh
Ho Chi Minh sutiyuq runaqa, witnam simipi Hồ Chí Minh, chinu simipi: 胡志明, Nguyen Tat Thanh (19 ñiqin ayriway killapi 1890 watapi paqarisqa Hoang Tru llaqtapi, Nghe An, Witnam mama llaqtapi - 2 ñiqin tarpuy killapi 1969 watapi wañusqa Hanoi llaptapi) Witnam mama llaqtap pulitikum, awqaq pusaqmi, kumunista pusaqmi karqan.
1945 watamanta 1969 watakama Chincha Witnampa umalliqninmi karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Proceso de la colonización francesa
- Carnet de prisión (poemas)
- Programa del Partido Comunista de Indochina
- Acciones que "deben hacerse" y que "no deben hacerse"
- El leninismo y la liberación de los pueblos oprimidos.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ho Chi Minh.


text:
9 kaj yachachikuy
¿Imanötaj familiakuna kushishga kawayanman?
1. ¿Imanirtaj autoridadchöraj casakuyanman?
Kushishga Dios Jehovaga munan familiakuna shumaj kawayänantami (1 Timoteo 1:11, NM). Paymi familiakunataga kamargan. Autoridadman aywaykur casakuyga yanapakun taytakuna wamrankunata shumaj winachiyänampajmi, chaynöpa jauka jaukala kawakuyänampaj. Casakuyta munaj cristianukunaga autoridadkuna rurayangan leyta wiyakurmi inscribikuyänan.
Diosga munan mana rakikaypa y mana traiciunanakushpa casadukuna kawapäkunantami (Hebreos 13:4). Rakikaytaga aläpami chikin (Malaquías 2:16). Chayno kaptimpis, majan traiciunashga kaptinga, culpaynaj kajga rakikärir yapay jukwan casakuyta puedinmi.
2. ¿Imanötaj tratanakuyanman casadukuna?
Jehovaga olguta warmita kamashga casado kawaynincho yanapanakuyänampajmi (Génesis 2:18). Juk gosaga warmimpa uman cuenta karmi wasincho familianta manteninan y Diospita yachachinan. Jina warminta kuyanganraykurmi imaykata ruranan. Juknin jukninmi kuyanakuyänan y respetanakuyänan. Y juchasapa karmi, kushishga kayänampajga perdunanakuyta yachakuyänan.
3. ¿Problemakuna kaptinga rakikäkuriyanmanchuraj?
Casado kawaycho problemakuna kaptinga ishkankunami kuyaylapa tratanakuyanan (1 Corintios 13:4, 5). Bibliaga manami consejakunchu problemankunata alchayänanraykur jukla rakikäkuriyänanta.
4. ¿Wamrakuna imano kayänantataj Dios munan?
Kushishga kayänantami munan. Chaymi yachachin mozo o jipash kangan wichan imano kushishga kawayänampaj. Jina munanmi taytankunapita yachakuyänantapis (Colosenses 3:20). Jinamampis, Payta y Churinta sirvir kushishga kayänantami munan.
5. ¿Imanötaj taytakuna yanapäyanman wamrankuna kushishga kayänampaj?
Mikuyninta, wasita y ropankunata gormi (1 Timoteo 5:8). Jina yachachiyanmanmi Dios munashganno kawaytapis (Efesios 6:4). Taytakuna Diosta lapan shongunwan kuyaptinga, wamrakunapis chaynölami rurayanga. Bibliapa yachachikuyninga ali runa kayänampajmi yanapayta puedin.
Wamrakunaga necesitayan alita rurayangampita wayllupänantami. Horaga alimi kanga astapänata y rimapänata, chaynöpa mana aliman mana jegarpunampaj (Proverbios 22:15). Chayno kaptimpis, manami gayapänanchichu ni juyupaga magakachärinanchichu.
Jehovapa testigunkunaga wamrakunaman y taytakunaman pensarmi achka librukunata jorgayämushga. Lapampis Biblialapitami.


text:
Carl von Linné
Carl Nilsson Linnaeus, 1762 watapi qhapaq kayninman t'ikrasqamanta Carl von Linné, latin simipitaq Carolus Linnaeus nisqapas (23 ñiqin aymuray killapi 1707 paqarisqa Råshult llaqtapi, Kronoberg suyupi, uralan Suysyapi; 10 ñiqin qhulla puquy killapi 1778 wañusqa Uppsala llaqtapi, Suysyapi) huk Suysya mama llaqtayuq kawsay yachaq runam karqan.
Carl von Linné-qa uywa, yura, k'allampa rikch'aqpaq iskaynintin simiyuq, latin icha grigu simipi mitan kamaypaq sutitam sut'ichaspa kanankamapas chaninchasqa mitan kamay llika nisqatam kamarqan.
Linné-pa sut'ichasqan rikch'aqpa mitan kamaypaq sutinkunatam L. qillqaspa pisichanchik.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Carl von Linné.


text:
1
Ri Nehemías nuben jun utzilej k'utunik
1Yin in Nehemías in ruk'ajol kan ri Hacalías. Yin ink'o k'a ri pa tinamit Susa, ri nimalej tinamit ri ruk'u'x ri ruwach'ulew rubini'an Persia; y re' xbanatej chupan ri ik' Quisleu toq k'o yan juwineq juna' niq'aton-tzij ri Artajerjes pa ruwi' ri ruwach'ulew Persia. 2Jari' k'a toq xoqaqa ri Hananí, jun chike ri wach'alal, e rachibilan-pe ka'i-oxi' achi'a' aj chila' pa Judá. Y yin xink'utuj k'a chike chirij ri Jerusalem, y chikij ri winaqi' ri ek'o chiri' ri man xek'amer ta pe pa ruwach'ulew Babilonia. 3Rije' xkibij k'a chuwe: Ri qawinaq ri ek'o kan chupan ri qaruwach'ulew nikiq'axaj jun nimalej ruk'ayewal y k'ixbilal. Y ri tinamit Jerusalem k'a ja na rubanon, ek'o ram richin ri tz'aq e wulatejineq chiri' y ri ruchi' ri tinamit e k'atineq, xecha' chuwe.
4Toq xinwak'axaj k'a re ch'abel re' xitz'uye' k'a qa y xinoq'. Kan xinchajij k'a ri nubis y k'o k'iy q'ij ri man xiwa' ta, y xich'on k'a rik'in ri aj-chikajil Dios. 5Y xinbij k'a chire: Nink'utuj utzil chawe Jehová, Dios ri rajaw ri kaj, ri k'o janila awuchuq'a', y naben chiqe chi niqamey ronojel ri naben y kan k'o akiy. Y chuqa' kan man namestaj ta ri atzij ri xajikiba', y najoyowaj k'a kiwech ri ye'ajowan awichin y ri nikitaqej ri apixa'; 6kan tatzu' k'a pe y tawak'axaj ri nuch'owen ri ninben yin ri asamajel ri yuqul pa samaj awik'in, ri nuk'utunik ri ninben chawech chi paq'ij chi chaq'a'. Ri ninben pa qawi' roj ri oj asamajela' ri oj yuqul pa samaj awik'in, kan ninq'alajirisaj k'a ri qamak ri xqaben chawech rat; kan jajun yin y ri aj pa rachoch kan ri nata', kan xojmakun chawech. 7Kan xik'o ruwi' ri itzel xeqaben chawech rat, man qataqen ta ronojel ri apixa' ri xajech pa ruq'a' ri Moisés ri asamajel, richin xuya' chiqe roj. 8Toqaqa k'a chi'ak'u'x ri ach'abel ri abin kan chire ri Moisés, toq xabij: Wi rix man xkininimaj ta, yin kan xkixintaluj-el pa ch'aqa' chik tinamit chuwech ri ruwach'ulew. 9Jak'a wi rik'in ronojel iwánima nitzolej-pe ik'u'x wik'in, y nitaqej ri nupixa' y kan niben, stape' ta k'a pa ruk'isibel chire ri ruwach'ulew ix nutalun-wi-el, k'a chiri' xkixinwelesaj-wi-pe richin yixink'uaj chupan ri ruwach'ulew ri nucha'on, ri akuchi utz chi niya'ox-wi nuq'ij, keri' ri abin kan chire rija'.
10Y ri xaben kik'in ri qate-qatata' chi xe'akol rik'in ri nimalej y janila awuchuq'a', keri' tabana' qik'in roj ri atinamit. 11Roma ri' nink'utuj k'a chawe Jehová Dios, kan xtaya' ta ri axikin chire ri nuch'owen y ri kik'utunik ri ch'aqa' chik asamajela', roma rije' nikajo' nikiya' ri aq'ij-ak'ojlen rat; tabana' chire ri rey ri k'o pa ruwi' ri ruwach'ulew Persia chi xtiq'ax ta chuwech ri ch'abel ri xtinbij chire y kan utz ta k'a xtel ronojel chinuwech, xicha' chire ri Dios.


text:
1
Ri Cristo ri ruch'abel ri Dios xok wineq
1Toq xtiker k'a pe ronojel, kan k'o chik pe ri nibix ch'abel chire. Rija' kan k'o k'a rik'in ri Dios, y kan Dios wi chuqa'. 2Rija' kan k'o-wi-pe rik'in ri Dios toq k'a man jani tiban re ruwach'ulew. 3Roma rija' toq k'o ronojel, y man jun ri k'o ri man ta roma rija' toq xban. 4Rik'in k'a rija' k'o-wi ri k'aslen. Y re k'aslen re', jare' ri nisaqirisan ri kik'aslen ri winaqi'. 5Y re jun saqil re', kan nisaqirisan chupan ri q'equ'm y kan man jun bey chupuneq ta pa ruq'a' ri q'equ'm ri'.
6Xk'oje' k'a jun achin ri cha'on-pe roma ri Dios, ri xubini'aj Juan. 7Rija' kan xpe k'a richin xoruq'alajirisaj ri saqil ri', richin keri' kan konojel k'a winaqi' tikikuquba' kik'u'x rik'in ri saqil ri' roma ri rutzijol ri xuya' ri Juan chike. 8Man ja ta k'a ri Juan ri saqil, roma rija' xaxe xpe richin xoruq'alajirisaj ri saqil ri'. 9Y kan xoqaqa ri qitzij saqil ri' chuwech chijun re ruwach'ulew richin nusaqirisaj ri kik'aslen ri winaqi'.
10Kan xk'oje' k'a chuwech re ruwach'ulew ri banon roma rija', jak'a ri ek'o chuwech re ruwach'ulew xa man xq'ax ta chikiwech chi ja rija' ri ch'abel ri'. 11Kan chupan wi k'a ri ruruwach'ulew rija' xoqaqa-wi, jak'a ri ruwinaq xa man xkik'ul ta. 12Jak'a ri jujun ri xek'ulu richin, toq xoqaqa chuwech re ruwach'ulew, ri kan xkikuquba' kik'u'x rik'in, kan xuben chike chi xe'ok ralk'ual ri Dios. 13Re', man nel ta chi tzij chi xe'alex chik rik'in ri kite'. Chuqa' man roma ta rurayibel ri wineq. Jak'a kan xe'ok ralk'ual ri Dios roma keri' ri rurayibel rija'.
14Ri ch'abel ri' xoqaqa k'a chuwech re ruwach'ulew y kan xok k'a chuqa' jun wineq. Y kan xqatz'et k'a chi ja rija' ri juney ruk'ajol ri Dios, y kan k'o ruq'ij-ruk'ojlen ri Dios rik'in. Chuqa' kan nojineq k'a rik'in ri qitzij y ri utzil. 15Ri Juan kan k'o k'a ri xuq'alajirisaj chirij rija'. Kan rik'in-wi ruchuq'a' nubila': Jare' ri nutzijon chiwe, toq xinbij chi ri xtoqaqa chuwij yin, kan más nim chinuwech yin. Roma kan k'o-wi-pe toq yin k'a man jani kinalex, nicha' rija'.
16Kan qonojel k'a roj qak'ulun ri rutzil ri ch'abel ri'. Kan man xaxe ta k'a jun bey ri ruya'on-pe pa qawi', xa kan kitzeqelibelon-pe-ki' ri utzil ri yeruya-pe pa qawi'. 17Ri pixa' xya'ox roma ri Moisés, jak'a ri utzil ri' y ri qitzij, xya'ox roma ri Jesús ri Cristo ri nibix chuqa' ch'abel chire. 18Kan man jun k'a wineq ri tz'eteyon ta richin ri Dios, xa kan xaxe ri ruk'ajol ri tz'eteyon richin. Ri Dios xaxe ri juney ruk'ajol k'o y janila nrajo'. Jari' ri xoq'alajirisan-qa ri Dios chiqawech re wawe' chuwach'ulew.
Ri Juan kan q'alajirisey-wi richin ruch'abel ri Dios
19Ri achi'a' ri kan k'o kiq'ij chikikojol ri judío ri chiri' pa tinamit Jerusalem xekiteq k'a el jujun sacerdote y jujun chike ri levita, richin chi xbekik'utuj chire ri Juan wi ja rija' ri Cristo. Rija' kan xuq'alajirisaj-wi chikiwech, 20y xubij chi man ja ta rija' ri Cristo. 21K'ari' ri achi'a' ri' xkik'utuj chik k'a chire: ¿At achike k'a rat? ¿O xa ja rat ri Elías ri xq'alajirisan ri ruch'abel ri Dios ojer?, xecha'. Jak'a ri Juan xubij chike chi man ja ta rija'.
K'ari' xkik'utuj chik jun bey chire: ¿Ja rat ri q'alajirisey ruch'abel ri Dios ri k'o chi nipe?, xecha'. Jak'a ri Juan xubij chi man ja ta chuqa' rija'.
22K'ari' xkik'utuj chik chire: ¿At achike k'a rat? Roma roj k'o chi nibeqabij at achike rat chike ri e taqayon-pe qichin. Taq'alajirisaj k'a awi' chiqawech, xecha'.
23Y rija' xubij: Ja yin ri' ri jun ri achoq chirij k'o rutz'iban kan ri Isaías ri q'alajirisey ruch'abel ri Dios. Y jare' ri rutz'iban kan:*f1*
K'o k'a jun q'ij k'o jun ri xtipe, y kan janila kow xtich'on y xtubij:
Tichojmirisaj k'a jun bey chupan ri tz'iran ruwach'ulew richin ri Jehová.
Tibana' jun choj laj bey richin ri qa-Dios, keri' rubin, xcha'.
24Ri achi'a' ri xe'apon rik'in ri Juan, jeri' ri e taqon-el koma ri fariseo, 25xkik'utuj k'a chire: ¿Achike k'a roma toq naqasaj ya' pa kiwi' ri winaqi', y xa man ja ta rat ri Cristo, ni man ja ta chuqa' rat ri Elías, ni man ja ta rat ri q'alajirisey ruch'abel ri Dios ri k'o chi nipe?, xecha'.
26Y ri Juan xubij k'a chike: Qitzij wi chi yin ninqasaj ya' pa kiwi' ri winaqi', jak'a chi'ikojol rix k'o jun ri man iwetaman ta ruwech, 27ri xtoqaqa chuwij yin, jak'a kan más wi ruq'ij chinuwech yin. Yin kan man ruk'amon ta k'a ni richin ninsol ri ruximibal ri ruxajab, xcha'.
28Ronojel k'a re', xbanatej pa jun tinamit rubini'an Betania*f2* ri k'o pa relebel-q'ij chire ri raqen-ya' Jordán, akuchi ri Juan xuqasaj ya' pa kiwi' ri winaqi'.
Ja ri Jesús ri nelesan kimak ri winaqi'
29Pa ruka'n q'ij, ri Juan xutz'et chi choj peteneq ri Jesús k'a rik'in rija', y jari' toq xubij chike ri winaqi' ri ek'o chiri': Jare' xoqaqa ri achin ri taqon-pe roma ri Dios richin nrelesaj ri kimak konojel ri winaqi', achi'el toq nisuj jun karne'l pa ruwi' ri porobel. 30Jare' ri nutzijon chiwe, toq xinbij chi ri chuwij yin xtoqaqa k'a jun achin ri xa kan más nim ruq'ij chinuwech yin, y kan k'o-wi-pe pa nabey, toq yin k'a man jani kinalex. 31Yin pa nabey kan man wetaman ta k'a achike ri'. Roma ri' toq xipe richin ninqasaj ya' pa kiwi' ri winaqi' richin chi rija' nuk'ut-ri' chikiwech ri judío.
32Yin kan xintz'et chuqa' ri Loq'olej Espíritu toq xqaqa-pe chila' chikaj achi'el jun paloma y xok'oje-qa pa ruwi' rija'. 33Yin ri chiri' kan k'a man jani k'a wetaman achike k'a ri jun ri'. Jak'a ri Dios ri yoyon-pe re jun samaj re' chuwe, kan ruq'alajirisan chik chinuwech chi toq xtintz'et chi niqaqa-pe ri Loq'olej Espíritu y nok'oje-qa pa ruwi' jun wineq, ja wineq k'ari' ri xtiqasan ri Loq'olej Espíritu pa kiwi' ri winaqi'. 34Wakami kan xintz'et yan k'a. Y roma ri' ninq'alajirisaj chi ja rija' ri ruk'ajol ri Dios, xcha' ri Juan.
E ka'i' chike ri rutijoxela' ri Juan xkitzeqelibej-el ri Jesús
35Pa ruka'n q'ij, ri Juan k'o chik k'a chiri' jun bey e rachibilan e ka'i' chike ri rutijoxela'. 36Jari' k'a toq rija' xutz'et chi ri Jesús niq'ax-el ri keri'. Rija' xubij k'a: Jare' xoqaqa ri achin ri taqon-pe roma ri Dios richin nrelesaj ri kimak konojel ri winaqi', achi'el toq nisuj jun karne'l pa ruwi' ri porobel, xcha'.
37Ri e ka'i' rutijoxela' ri Juan toq xkak'axaj k'a ri xubij, rije' xkitzeqelibej-el ri Jesús. 38Toq ri Jesús xtzu'un kan chirij y xerutz'et, rija' xuk'utuj k'a chike: ¿Achike nikanoj?, xcha'.
Y rije' xkibij: Roj niqajo' niqetamaj akuchi k'o-wi ri awachoch, rat Rabí, xecha'. Rabí xecha' k'a chire roma ri judío keri' nikibij chire jun tijonel.
39Ri Jesús xubij k'a chike: Jo', y tibewetamaj kan, xcha'.
Rije' kan xebe na wi y xbeketamaj kan ri rachoch. Y xek'oje' k'a qa rik'in ri jun q'ij ri', roma xa kan ja ri rukaj hora chik ri tiqaq'ij.
40Ri jun k'a chike ri e ka'i' tijoxela' ri xe'ak'axan-el achike ri xubij ri Juan y xkitzeqelibej-el ri Jesús, ja ri Andrés ri rach'alal ri Simón Pedro. 41Ri Andrés nabey k'a xberukanoj ri Simón, y xberubij k'a chire: Qetaman chik k'a achike ri' ri Mesías, xcha'. Keri' k'a nikibij ri judío chire ri Cristo.
42K'ari' ri Andrés xuk'uaj ri Simón, k'a rik'in ri Jesús. Y toq ri Jesús xutz'et, xubij k'a chire: Ja rat ri Simón ri ruk'ajol ri Juan. Wakami xtabini'aj k'a chuqa' Cefas, xcha'. Pa ch'abel hebreo ri Cefas nel chi tzij Pedro.
Toq ri Jesús xeroyoj ri Felipe y ri Natanael
43Ri pa ruka'n q'ij, ri Jesús kan ruch'obon-wi chi nibe k'a pa ruwach'ulew Galilea. Chupan k'a ri q'ij ri' ri Jesús xbe akuchi k'o-wi jun achin rubini'an Felipe y xubij k'a chire, chi tutzeqelibej. 44Ri Felipe, aj pa tinamit Betsaida, kitinamit ri Andrés y ri Pedro. 45Y ri Felipe, xberuk'ulu-pe ri jun achin rubini'an Natanael, y xubij k'a chire: Xqil yan k'a ri runatan kan ri Moisés chupan ri pixa' y ri kinatan chuqa' kan ri xeq'alajirisan ruch'abel ri Dios ojer, ri chupan ri kiwuj e kitz'ibalon kan. Rija', ja ri Jesús ri ruk'ajol ri José aj-Nazaret, xcha'.
46Jak'a ri Natanael xubij: ¿Xtibek'ulun ta k'a pe jun utzilej achin ri chiri' pa tinamit Nazaret?, xcha' rija'. Y ri Felipe xubij chire chi tibekitz'eta'.
47Toq ri Jesús xutz'et ri Natanael chi xa napon yan apo rik'in, xubij chike ri winaqi' ri ek'o chiri': Titzu' la jun achin la'. Rija' jun qitzij israelita y kan man jun q'oloj k'o rik'in, xcha'. 48K'ari' ri Natanael xuk'utuj k'a chire ri Jesús, chi akuchi xretamaj-wi ruwech. Y ri Jesús xubij k'a chire: Yin xatintz'et toq k'a atk'o na ri chiri' chuxe' ri ruche'el wíkix, toq k'a man jani tak'ul ri Felipe, xcha' ri Jesús chire.
49Ri Natanael kan jari' k'a xubij: Tijonel, kan ja wi rat ri ruk'ajol ri Dios. Y kan ja rat ri rey richin re tinamit Israel, xcha'.
50Y ri Jesús xubij chire ri Natanael: Rat kan xanimaj chi ja yin ri ruk'ajol ri Dios xaxe rik'in xinbij chawe chi chuxe' ri ruche'el ri wíkix atk'o-wi toq k'a man jani tak'ul ri Felipe. Kan k'a k'iy na k'a xtatz'et richin keri' nanimaj más, xcha'. 51K'ari' ri Jesús xubij chike ri winaqi': Kan tinimaj k'a re xtinbij chiwe: Rix kan xtitz'et k'a chi ri kaj xtijaqatej, y chi ri ángel richin ri Dios xkexule-xkejote' pa nuwi' yin, ri xiqaqa-pe achi'el wineq chi'ikojol, xcha'.


text:
Kimsantin Dyus
Kimsantin Dyus nisqaqa (grigu simipi: AYίa Tpιάδa, latin simipi: Trinitas, chaymanta kastilla simipi: Trinidad) kristiyanu iñiypi kimsantin hina Dyusmi, huklla Dyus kaspapas:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Dyuspa Simin Qillqa chay "Kimsantin Dyus" yuyaymantaqa manam willanchu, ichtaq huklla kutim chay kimsa dyuspa kayninkunata Yaya, Dyus, Ispiritu nisqakunata nin: Mathiyuqa qillqasqanpa puchukayninpi willan, wañusqamanta sayarisqa Jesus disipulunkunaman nin, tukuy runakunata disipulukunaman tukuchispa bawtisaychik Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpi, nispa (Mathiyu 28:19 ). Chayrayku kunankunapas musuq iñiqkunata Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpim bawtisanku.
Kristiyanu Duktrina nisqaqa kaytam nin: Astawanraq yachay, churi, kay qhapaq Dyus kristiyanukunap much'asqaykum, Dyus Yaya, Dyus Churi, Dyus Ispiritu Santu, kimsa persona kaspapas manam kimsa Dyuschu. Huk Dyusllam. Kay kimsantin persona Yaya Churi Ispiritu Santu kimsa kaspapas huk kayniyuqllam, huk Dyusllam. Kay qhapaq Dyusllam chiqanpuni Dyusqa. Manam huk huk Dyusqa kanchu. Machuykichikkunap Dyusta hina much'asqan wak'ankunaqa llulla supaymi. Manam chayqankunaqa Dyuschu. Kaytawanpas yachaytaq. Kay qhapaq Dyuspa Churin Jesu Kristu sutiyuqmi wiñay Wirhin Santa Mariyap wiksanpi runa tukurqan, paymantataq paqarimurqan.
Kimsantin Dyustaqa Kimsantin Dyus raymipim phistanku.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Doctrina Christiana y catecismo para instruccion de los Indios, y de las demas personas, que han de ser enseñadas en nuestra sancta Fé. Con un confessionario, y otras cosas necessarias para los que doctrinan, que se contiene en la pagina siguiente. Compuesto por Auctoridad del Concilio Prouincial, que se celebro en la Ciudad de los Reyes, el año de 1583. Y por la misma traducida en las dos lenguas generales, de este Reyno, Quichua y Aymara.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kimsantin Dyus.
- Gerald Taylor: La Platica Breve de la Doctrina Christiana (1584)


text:
Tumpis suyu
Tumpis suyu nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Tumpis llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Los Manglares de Tumbes mamallaqta willkachasqa - Amutapi urqukuna mamallaqta parki - Tumpis mama llaqta risirwa
- Mayukuna:
- Urqukuna:
- Quchakuna::
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 3 pruwinsya
- 12 distritu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
1
Toq xalex ri Samuel
1Chupan ri ruwach'ulew Israel, k'o k'a jun achin rubini'an Elcaná, aj-Ramá, chiri' chuwa taq juyu' richin ri Efraín. Ri Elcaná ruk'ajol ri Jeroham, rumam ri Elihú y ruxikin-rumam ri Tohu. Y ri Tohu ruk'ajol kan ri Suf aj-Efraín. 2Ri Elcaná ek'o k'a ka'i' rixjayil, ri jun rubini'an Ana, y ri jun chik rubini'an Peniná. Ri Peniná ek'o ral, jak'a ri Ana man jun ral k'o. 3Y ronojel k'a juna' ri Elcaná nibe-q'anej pa tinamit Siló richin niberusuju' sipanik richin niberuya' ruq'ij ri Jehová k'iytisanel richin ronojel. Y chiri' k'o-wi ri sacerdote richin ri Jehová rubini'an Elí, chuqa' chiri' ek'o-wi ri e ruk'ajol kibini'an Hofní y Finees. Rije' chuqa' e sacerdote.
4Y toq napon yan k'a ri q'ij chi ri Elcaná nusuj ri sipanik ri', jari' toq nuya' jutaqba' ti'ij richin ri sipanik chire ri Peniná y chike chuqa' ri e ralk'ual. 5Jak'a chire ri Ana más k'iy nuya' roma kan janila nrajo', stape' ri Jehová rubanon chire chi man nik'oje' ta ral. 6Y ri Peniná kan niyojoben chirij ri Ana, y kan nuben chire richin janila niq'axomer, roma maneq ral.
7Keri' nuben ri Peniná chire ri Ana ronojel juna' toq yebe-q'anej pa rachoch ri Jehová, kan nuben chire chi niq'axomer. Roma ri' ri Ana janila noq', y man niwa' ta. 8Jari' toq ri Elcaná nubij chire: Ana, ¿achike roma yatoq'? ¿Achike roma man yawa' ta? ¿Achike roma poqonatajineq ri awánima? ¿K'o ta k'a más rejqalen ek'o ta lajuj awal y man ta ink'o yin?, xcha' chire.
9Y k'o k'a jun q'ij toq xebe pa Siló, y toq xewa'-xe'uk'ya' yan, xyakatej-el ri Ana y xq'ax-apo richin xbech'on rik'in ri Jehová. Y ri sacerdote Elí tz'uyul pa jun ch'aket chunaqaj jun xata't richin ri chuchi' ri rachoch ri Jehová. 10Ri Ana janila q'axomarineq ri ránima, y roma ri' xch'on rik'in ri Jehová y kan janila xoq'. 11Y xuben k'a jun jikibel-tzij rik'in ri Dios y kere' xubij: Wi rat Jehová kan at qitzij k'iytisanel richin ronojel, xtaya-pe jun ti wal ala', y yin kan xtinya' k'a chawe y kan xtok awichin chijun ruk'aslen y man xtisokex ta rusumal-ruwi', xcha'.
12Rokik ri Ana nich'on rik'in ri Jehová y kan xyaloj yan juba', ri Elí rutzuliben k'a ri ruchi'. 13Ri Ana xa pa ránima nich'on-wi, xaxe ri ruchi' nisilon. Ri ruch'abel man nak'axatej ta, y ri Elí xuch'ob chi ri Ana q'abarel. 14K'ari' ri Elí xubij chire: ¿K'a janipe' k'a xtaya' kan ri aq'abarik? Man chik taqum vino. Katel-el y k'a tik'o na pe ri q'abarik chawech k'ari' yape chik, xcha' chire.
15Y ri Ana xubij chire: Ni, yin man in q'abarel ta, ni man nuqumun ta pe vino. Yin xa janila niq'axon ri wánima y jari' ri ninbij chire ri Jehová. 16Roma ri' man tach'ob chi yin in jun chike ri ixoqi' ri maneq Dios chikiwech; yin yich'on-q'anej rik'in ri Dios, pa ruwi' ri bis ri k'o pa wánima y ri poqonal ri niban chuwe, xcha' ri Ana.
17Y ri Elí xubij chire: Kabiyin rik'in uxlanibel-k'u'x y ja ri qa-Dios xtiya'on chawe ri xak'utuj chire, xcha'.
18K'ari' ri Ana xumatioxij kan chire, y xtzolin ri akuchi k'o-wi, xbewa' y kan janila xkikot. 19Toq xkiya' yan ruq'ij ri Jehová, ri ruka'n q'ij nimaq'a' yan xeyakatej y xetzolin k'a pa kachoch kela' pa Ramá. Chirij re' ri Elcaná xk'oje' k'a rik'in ri Ana. Y jari' toq ri Jehová xoqaqa k'a chuk'u'x ri k'utunik ri rubanon ri Ana. 20Y ri Ana kan xyawej k'a kan chirij jun ak'ual, y toq xapon ruq'ijul, ri Ana xalex jun ti ral y ri ak'ual ri' xubini'aj Samuel,*f1* keri' rubi' ri xuya' roma kan chire ri Jehová xuk'utuj-wi.
21Y toq xapon chik k'a ri q'ij richin yenimaq'ijun, ri Elcaná, ri Peniná y konojel ralk'ual xebe richin nibekisuju' sipanik chuwech ri Jehová, kan achi'el nikiben ronojel juna'. 22Jak'a ri Ana man xbe ta q'anej kik'in, xa xubij k'a chire ri rachijil: Yin man yibe ta chiwij roma xa k'a xtinwelesaj na rutz'um ri ak'ual, k'ari' xkibe, richin xtink'uaj-el y ninjech pa ruq'a' ri Jehová, y xtik'oje' kan chiri' jumul, xcha' rija'.
23Y ri rachijil xubij: Tabana' achike ri más utz nuben chawech rat. Kak'oje' k'a kan. Kan k'a ja toq xtawelesaj na ri rutz'um ri ak'ual, k'ari' k'a xkabe. Y jak'a ri Jehová xtito'on awichin chubanik achi'el ri asujun chire, xcha' ri rachijil.
Y ri Ana xk'oje' k'a kan. Rija' kan xuk'iytisaj ri ak'ual, k'a toq xapon na ri q'ij richin xrelesaj rutz'um. 24Y toq xrelesaj yan k'a rutz'um ri ak'ual, ri Ana xuk'uaj-el pa rachoch ri Jehová chiri' pa Siló, stape' ri Samuel kan k'a janila ti ko'ol ok. Chuqa' xuk'uaj-el jun achij wákix ri k'o oxi' rujuna'*f2* y xuk'uaj chuqa' más juba' ka'i' arroba k'ej ri man chayun ta, y jun tz'um nojineq chi vino. 25Y toq xebe chujachik ri ak'ual y ek'o chik chiri', xkikamisaj k'a ri wákix richin sipanik, y xkijech kan ri ak'ual pa ruq'a' ri sacerdote Elí. 26Ri Ana xubij chire ri Elí: Táta, noqaqa chi'ak'u'x in achike yin, roma ja yin ri' ri ixoq ri xik'oje' chi'anaqaj ri k'o yan chik juna' ri', toq xipe re wawe' richin xich'on rik'in ri Jehová. 27Ja ak'ual re' ri xink'utuj chire ri Jehová, y rija' kan xuya-wi chuwe. 28Roma ri', wakami yin ninjech kan pa ruq'a' ri Jehová y ninjech chire chijun ri ruk'aslen, richin xtok richin ri Jehová, xcha' ri Ana. K'ari' xkiya' ruq'ij ri Jehová.


text:
Hatun wamp'u
Hatun wamp'u, Yaku karru icha Barku nisqaqa ancha karu, hatun quchanta, mama quchanta purinapaq wamp'um.
Ñawpa pacha hatun wam'pukunaqa hatun t'uyuna wamp'u icha wayra wamp'u karqan, t'uyurka nisqa hatun hatun k'aspipi watasqa wayra tanqanakunayuq, wayrap kallpanwan purinapaq. Kunan pachataq yaqa tukuy hatun wamp'ukunataq rawray kuyuchinayuqmi.
Wamp'urani nisqapim hatun wamp'ukuna chayamun watakuq, runakunap qhatunakunappas yaykunanpaq lluqsinanpaqpas.
Hatun wamp'upi llamk'aq runakunaqa wamp'u runa nisqam. Achka pruphisyunkunam.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hatun wamp'u.


text:
¿Mana rikukoj Diosta rikuyta atiwajchu?
“DIOSQA Espiritumin” chayrayku mana rikuyta atinchejchu (Juan 4:24). Jinapis Bibliaqa, wakin runas Diosta rikusqankumanta jina parlan (Hebreos 11:27). “Mana rikukoj Dios[ta]”, ¿rikuyta atisunmanchu? (Colosenses 1:15.)
Diosta mana rikuyta atisqanchejta, nacekusqanmantapacha uj ciego runawan kikincharina. ¿Ciego kasqanraykuchu mana reparayta atenqa imachus qayllanpi kashasqanta? Mana jinapunichu. Payqa imaymanamanta reparayta atin pichus chayri imachus qayllanpi kashasqanta. Uj ciegoyasqa runa nerqa: “Rikuyta ateyqa mana ñawillanchejpichu kashan, manaqa yuyayninchejpi”, nispa.
Ajinallataj noqanchejwanpis, ñawisninchejwan Diosta mana rikuyta atispapis “yuyayni[n]chejpa ñawisnin[w]an” rikuyta atisunman (Efesios 1:18). Chaypajtaj, kinsa yuyaychaykunata qhawarina.
RUWASQASNINNEJTA SUTʼI RIKUKUN
Ciegosqa uyarisqankuwan, llankharisqankuwan ima sumajta yanapachikunku imachus qayllanpi kasqanta yachanankupaj. Noqanchejpis, Diospa ruwasqasninmanta yachakunapaj kikillantataj ruwasunman imaynachus Pay kasqanta yachanapaj. “Diospa mana rikukoj imasnenqa sutʼita rikuchikunku paypa ruwasqasninnejta, kay pacha ruwakusqanmantapacha.” (Romanos 1:20.)
Kaypi tʼukurina, Jallpʼanchejqa mana kausay kanallanpajchu ruwasqa kashan, manaqa kusisqa kausakunapaj. Wayrarimojtin, rupharimojtin, sachʼaj poqoyninta mikhurispa, pʼesqetuspa takiyninkuta uyaririspa, ¿kusisqacharí kausakunchej? ¿Nichu chay rikuchin Dios munakuwasqanchejta, tukuy imata qoyta munawasqanchejta ima?
Cielota qhawarisparí, ¿imatá yachakunchej? Kaypi tʼukuriy, cieloqa Diospa atiyninta rikuchin. Cientificosqa cielo usqhayllata aysakushasqanta sutʼinchanku. Tuta kashajtin cielota qhawarispa tʼukuriy: “¿Chay chhika atiy maymanta jamun?”, nispa. Biblia sutʼinchan Dios “may callpayoj” kasqanta (Isaías 40:26, Quechua de Cuzce). Arí, Diospa ruwasqasnenqa, Pay “manchay atiyniyoj” kasqanta rikuchin (Job 37:23).
JESÚS “REJSICHERQA”
Iskay ciego wawitaspa maman nin: “Paykunaqa parlarejtinchej sumajta yachakunku. Chayrayku tukuy rikusqanchejta, uyarisqanchejta, imaschus kashasqantapis willarinanchej tiyan. Ñawisninku kanchej”, nispa. Ajinallatataj Diosta ni jaykʼaj ni pi rikorqachu chaypis, Churin Jesusqa Tatanta “rejsicherqa” (Juan 1:18). Jehová Diosqa niraj ni imata ruwashaspa, Jesustaraj ñaupajta ruwarqa. Chayrayku nisunman Jesusqa ñawisninchejman tukupusqanta. Pay willariyta atiwanchej imaynachus Dios kasqanta.
Jesusqa may chhika unayta Diospa ladonpi karqa. Tatanman kayta nerqa:
Diosqa mana saykʼuspa trabajan. “Tatayqa kunankama trabajashan.” (Juan 5:17.)
Diosqa imatachus necesitasqanchejta yachan. “Tataykichejqa yachanña imaykichejchus pisisqanta.” (Mateo 6:8.)
Diosqa imatachus necesitasqanchejta qoyta munawanchej. “Janaj pachapi kashaj Tataykichej[qa] [...] sajra runaspaj, kʼacha runaspajpis intinta llojsichimun. Kikillantataj parachimun tukuypaj, allin runaspaj, sajra runaspaj ima.” (Mateo 5:45.)
Diosqa tukuyta munakuwanchej. “¿Manachu iskay pʼisqetustapis vendenku phatallapi? Chaywampis, Dios Tataykichej mana munajtenqa, ni uj pʼisqetullapis jallpʼaman urmanchu. Ajinallatataj, umaykichejpi chujchasniykichejpis tukuyninku yupasqa kashanku. Chayrayku ama manchachikuychejchu. Qankunaqa pʼisqetusmanta nisqaqa aswan valorniyoj kankichej.” (Mateo 10:29-31.)
UJ RUNA IMAYNACHUS DIOS KASQANTA SUTʼITA RIKUCHERQA
Ciego runasqa mana rikoj runas jinachu imatapis japʼeqanku. Sutʼincharina, ichapis llanthuta, mana laqhata jinachu reparankuman, manaqa Intej kʼajaynin chay lugarman mana chayasqanta jina. Imaynatachá uj ciego kʼanchayta, llanthuta ima mana rikuyta atinchu. Noqanchejpis sapallanchejmanta pichus Jehová kasqanta mana yachayta atisunchu. Chayrayku Diosqa uj sumaj runata kachamorqa, Paypa kʼacha kaykunasninta sutʼita rikuchiyta atinanpaj.
Chay runaqa Jesús karqa (Filipenses 2:7). Payqa mana Tatallanmantachu parlawarqanchej, astawanqa rikuchiwarqanchej imaynachus Tatan kasqanta. Jesuspa ujnin yachachisqan Felipe nerqa: “Señorníy, Dios Tatata rikuchiwayku”, nispa. Jesustaj kuticherqa: “Noqata rikuwajqa Tataytapis rikun”, nispa (Juan 14:8, 9). Jesuspa kausayninmanta yachakuspa, ¿imastá Diosmanta “rikuyta” atisunman?
Jesusqa may kʼacha, llampʼu sonqo, qayllaykunapaj jina karqa (Mateo 11:28-30). Chayrayku runasqa payman qayllaykoj kanku. Jesusqa runaspa llakiyninkumanta khuyakoj, kusikojtinkutaj kusikullajtaj (Lucas 10:17, 21; Juan 11:32-35). Jesuspa kausayninmanta leespa chayri uyarispa, paywanpis kashawaj jina, uyarishawajpis jina yuyayniykipi kanan tiyan. Imaynatachus runasmanta khuyakusqanta sutʼita reparanki chayqa, imayna kʼachachus Dios kasqanta rikuyta atinki. Ajinamanta Diosman astawan qayllaykuyta atinki.
IMAPUNICHUS KASQANTA SUTʼITA YACHANA
Uj yachayniyoj warmi sutʼinchan imatachus ciegos ruwayta atisqankuta imaschus qayllanpi kasqanta yachanankupaj. Pay nin: “Llankharisqanwan, muskhirisqanwan, uyarisqanwan, waj imastawan ruwaspa, yanapachikunku imapunichus kasqanta sutʼita yachanankupaj”, nispa. Ajinallatataj Diospa ruwasqasninta qhawarispa, Jesús Tatanmanta yachachisqanta yachakuspa, kʼacha kaykunasninta rikuchisqanta reparaspa ima imaynachus Dios kasqan aswan sutʼi kanqa. Ajinamanta Diosta rikushasunmanpis jina kanqa.
Biblia nisqanman jina Jobpis ajinallapitaj rikukorqa. Pay ñaupajta parlasharqa imastachus mana entiendesqanmanta (Job 42:3). Chantá Diospa ruwasqasninta sumajta qhawarispa nerqa: “Kunankama, uyarispalla qantaqa rejserqayki, Kunantajrí, ñawisniywan rikuyki”, nispa (Job 42:5).
Jehovata “maskʼanki chayqa, pay tarichikusonqa”
Ichá qanwanpis kikillantaj kanman. Diosta “maskʼanki chayqa pay tarichikusonqa” (1 Crónicas 28:9). Jehovaj testigosnin mana rikukoj Diosta sumajta rikunaykipaj yanapasuyta munanku.


text:
1
1Nu Paul, Jesus Christ eṅem sivilawhqa itahtupkoy Timothyt amum it penta. Itam pas aw itah’unaṅway, itahtumalsuṅway Philemon öqalanta, 2Pu aw itah’unaṅway Apphiat‐nik̇aṅw pu Archippus itahnaqöysuṅway pumuy pīwu, pu God aw tōnawtaqamuy umuhkiy ep tsotsvalyaqamuyu. 3Nam núokwa, pu kwakwha unaṅwa God Itanay aṅqw umumi pitsíwtani, pu Itahtutuyqawhqay Jesus Christ aṅq’ö.
Philemon’s Love and Faith
4Pas nu yūmosa Inay God aw nāwakink̇aṅw uhpe hahlayhtimak̇aṅw uṅem tūviṅtima, itupko, 5Yaw um Tutuyqawhqat Jesus Christ aw‐nik̇aṅw, pu sohsokmuy put aw tuptsiwni’yuṅqamuy amumi unaṅway’k̇aṅw, qapēvewnaqat nu navotqee. 6Okiw as sinom uhqapevewniy akw tuwat tuptsiwni’vaye’, itam hihta Christ aṅqw qaöwímakiwyaqat okiw puma māmatsyaniqat nu pan amuṅem tūviṅtima. 7Pi itam uṅ nuhtumi unaṅway’taqw pas put ep hahlayhtiqe, wuko’naṅwti, ispi tuptsiwni’yuṅqam uhpiy suyan unaṅwtotiq’ö.
A Request for Onesimus
8Pay k̇a nu Christ ep pas qatusi’k̇aṅw uṅ tusoq’ayataniqey aw öqalay’ta. 9Nīk̇aṅw nu ūmi unaṅway’taqe ōviy pay nu uṅ qa ayatani. Nu Paul wuhtaqanik̇aṅw, pu piw nāt Christ Jesus eṅem sivilawk̇aṅw ūmi okiwhiṅqawni. 10Nu itiy Onesimus ūmi nunuiṅni. Nu siviṅuiwtaqw pam qapēvewnit akw ítiniwhti. 11Pay as pi ura pam hisat uṅniqw qaápiynik̇aṅw, pu’ hapi ūmi ápini, pu inumii. 12Noqw nu put piw ūmi ahoy tavi; noqw ōviy um put pās távini, pas hapi pam aw iunaṅwa. 13Pay nu as lomatuawit hintsakqey ep sivilawhk̇aṅw put tavi’taniqey nāwakna, uhqeniy ep inumi unaṅwtavi’taniqat ōviy’o. 14Pay nu qa ūmi maqaptsi’tat put tavi’taniqey qa nāwakna; um qa nawus inumi unaṅwtapniqey antat, pay um pas suhtaq’ewnik̇aṅwniqw pam súantani. 15Pay sen pi yantaniqw ōviy pam hihsavo ūṅaqw ahpiy’o, pu’ yahpiy pam sutsep umum hinmani. 16Um pu’ hapi qa tūwikit an put kwúsut, pay uhtupkoy pas aw uh’unaṅway pan put um kwúsuni. Nu itupkoy an put aw pas unaṅway’ta; noqw ōviy um as tuwat panhtini, pam pi uhtuwiki, piw Tutuyqawhqat ep uhtupko. 17Noqw kurs ōviy nu uhsuṅwaynihqat um pan inumi wūwante’, pas um nuyniqey pan put kwúsuni. 18Ason pi kurs pam hihta ep ūmi qaanhtiqw, sen hihta ūmi pöiwtaqw, pay um inumi put pēnani. 19Nu Paul hapi pas nāp imay akw it pēna, pay nu soon ūmi qa sisvini. Pay nu uṅ soon u’nanani, um soñawnen pas nāp inumi nāvöiwta. 20Taay, itupko, um Tutuyqawhqat aṅ nuy hahlaytoyne’, put pās távini. Yan um wūkok nuy unaṅwtoynani. 21Nu ūmi hin nāwaknaqat um soon qa anhtiniqat nu ep uṅ qapēvewnaqe ōviy ūmi pēna, ūmi navoti’taqee, nu ūmi hiṅqawhqat um soon qa hóyokput hinhtini. 22Nīk̇aṅw pay um piw haqami inuṅem qenitani, pay hisnen nu umuhnawakinpiy ahpiy mātaviwe’, umumi pítuni.
Final Greetings
23Inumum Christ eṅem sivilawhqa Epaphras uṅ öqala, 24Pu Marcus, Aristarchus, Demas, pu Lucas itumalsuṅwamu. 25Nam Itahtutuyqawhqay Jesus Christ núokwaat umumum yantaa. Nam antaa.


text:
Friedrich Engels
Friedrich Engels sutiyuq runaqa (28 ñiqin ayamarq'a killapi 1820 watapi paqarisqa Barmen llaqtapi - 5 ñiqin chakra yapuy killapi watapi 1895 wañusqa London llaqtapi) huk aliman kumunista pulitiku runam, yachay wayllukuqpas karqan. 1848 hatariypi Karl Marx sutiyuq masinwan Kumunista manifistu nisqata qillqarqan. Hatariy chinkaptin, London llaqtaman ayqirqan. Chaymantataq Marxwan Marksismu nisqa yachay wayllukuytam kamarqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Friedrich Engels.
- Marx, Engels: Partido comunistamanta willachin I. Europa mama llaktapi shuk llantu kutin kallpakun: Chayka comunismo llantumi. ... Tukuy mama pachapak llaktakunamanta proletariokuna, tantarishunchik! Kumunista maniphistu, kichwa rimayman t'ikrasqa.


text:
35 yachachiy: Jehová kamachiykunata qun
EGIPTOMANTA lluqsisqankumanta iskay killanman, israelitakuna Sinaí urquman chayarqanku, chay urquqa Horeb nispa sutichakullaqtaq. Chaypi Diosninchik lawraq sach’amanta Moiseswan parlarqa. Llaqtaqa jarakunanpaq chaypi qhipakurqa.
Moisés urquman wicharinankama, israelitakuna urapi suyarqanku. Jehová Moisesman nirqa israelitakuna kasukunankuta ima, paypaq akllasqa llaqta kanankuta. Moisés urqumanta uraykamuytawan israelitakunaman Jehová nisqanta willarqa. Tukuytaq, Diospa llaqtan kayta munasqankurayku, Jehovata kasukunankuta nirqanku.
Jehovaqa, mancharikunapaqjina urqu puntata q’usñiwan p’ampaykurqa. Chantapis sinchi trueno qhunrurun nichkaqta uyarikurqa. Chantapis pay jinata llaqtaman parlarqa: ‘Ñuqa Jehová Diosniyki kani, Egiptomanta urqhumurqayki’, nispa. Chanta jinamanta kamachin: ‘Ñuqamanta jawaqa wak diosniyki ama kachunchu’, nispa.
Chantapis, Diosqa israelitasman wak jisq’un kamachiykunata, chayri leyes nisqata qullarqataq. Israel llaqtataq mayta manchachikurqa. Chayrayku, Moisesta nirqanku: ‘Qamlla parlawayku. Diosqa ama ñuqaykuwanqa parlachunchu ari, ama wañunaykupaq, nispa’.
Chaymanta Jehová Moisesman nirqa: ‘Jamuy, urquman wicharimuy, maypichus ñuqa kachkani, chayman; ñuqataq iskay p’alta rumista qusqayki. Chay rumispi leyesta qillqani llaqtay kasukunanpaq’, nispa. Moisestaq watiqmanta urquman wicharirqa, 40 p’unchayta, tutatawan chaypi qhipakurqa.
Diosqa may chhika kamachiykunata llaqtanman qurqa. Moisestaq chayta qillqarqa. Chantapis Diosqa iskay laja rumita Moisesman qurqa. Chaypiqa Diosninchik 10 kamachiykunata llaqtanpaq qillqarqa. Chaytaq, Chunka Kamachiykuna nispa sutichakun.
Kay Chunka Kamachiykunaqa jatun kamachiykuna kanku. Jinallataq chay wak achkha kamachiykuna llaqtanman qusqanpis. Juknin kay: ‘Jehová Diosniykita tukuy sunquykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy kallpaykiwan, tukuy yuyayniykiwan ima, munakunayki tiyan’. Juknintaq kay: ‘Runa masiykita qam kikiykitajina munakunayki tiyan’, nispa. Diospa Churinqa, Jesucristo, kay iskay kamachiykuna astawan kuraq kasqankuta nirqa. Qhipaman Diospa Churinmanta, yachachisqanmanta ima, yachakusunchik.
Éxodo 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; 31:18; Deuteronomio 6:4-6; Levítico 19:18; Mateo 22:36-40.
Tapuykuna
- Egiptomanta lluqsisqankumanta iskay killanman, ¿maypitaq israelitakuna qhipakurqanku?
- ¿Imatataq Jehová llaqtanta kamachirqa, imatataq paykuna kutichirqanku?
- ¿Imaraykutaq Jehová Moisesman iskay p’alta rumista qurqa?
- Chunka kamachiykunamanta astawan, ¿ima wak kamachiykunata Jehová israelitakunaman qurqa?
- ¿Ima iskay kamachiytaq Jesús nisqanmanjina astawan jatun kanku?
Wak tapuykuna
- Éxodo 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; 31:18 ñawiriy.
Éxodo 19:8 nisqanmanjina ¿imatataq Diosman qukuy niyta munan? (Mat. 16:24; 1 Ped. 4:1-3.)
- Deuteronomio 6:4-6; Levítico 19:18; Mateo 22:36-40 ñawiriy.
¿Imaynatá cristianokuna Diosta, runa masinkuta ima munakusqankuta rikuchinku? (Mar. 6:34; Hech. 4:20; Rom. 15:2.)


text:
Sanancha
Sanancha nisqaqa, Sanapa, Unancha, Unanchiy, Chimpu icha Tuyru nisqapas (kastilla simipi: señal, signo, grigu simipi: σύuBoλov, chaymanta kastilla simipi símbolo, latin simipi: signum) ima rikch'acha hina siq'isqapas icha rimasqapas, ima hatun, saphisapa, sasalla sut'inchana, haqi, mana rikunalla icha mana uyarinalla kaqmanpas t'upsiq.
Hinaptinmi achka hina sananchakunatam riqinchik:
- Qillqapi sanancha: sanampa (letra), sapaq sanancha (qillqa unancha .,;:?!);
- Silq'uy
- Mamallaqtap sananchankuna: unancha (p'achamanta rurasqa sanancha), wallqanqa sanancha (ñawpa pacha wallqanqa nisqa amachana ayñipi llimphisqan rikch'a)
- Apaykachana sanancha
- hukkunapas


text:
Pultumarka distritu
Pultumarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Baños del Inca, ñawpa pacha Intipukyu) nisqaqa Piruwpi huk distritum, Kashamarka suyupi, Kashamarka pruwinsyapi. Kashamarka nisqamantaqa 8 km karum.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Rumi Tiyana (Santa Apolonia)
- Mayukuna: Chunta mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chaypi kawsaq runakunaqa qhichwa simitam rimanku, ichaqa Kashamarka rimay kastilla simip ancha chikichasqanmi.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pultumarka distritupiqa Yanaqucha qhuyam tiyan.


text:
Wamp'artupuykama
Wamp'artupuykama nisqaqa (kastilla simipi: trigonometría, grigu simimanta tpιYwvo [trigōno] "kimsa-k'uchu" + uetpov [metron] "tupu") kimsak'uchu (wamp'ar) nisqakunamanta yachayninmi. Chaywanmi chhukakunata huk tupusqa chhukakunamanta huchhanchik.
Wamp'artupuykama paqtachikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsak'uchu ABC nisqaqa C chhukapi chiqan kimsak'uchum; paywanmi sut'ichasunchik nisqa chhukap paqtachinkuna Chimpamanyaypurachi, Qatiq manyaypurachi, Manyakupurachi, A k'utmuwan ninakuq, muyup chawpinpi kaq.
- Chimpamanyaypurachi icha Sinu (sinus - sin) nisqaqa chimpa manyaku (katitu) a rakisqa kinray manyawan (hipotenusawan) c,
- Qatiq manyaypurachi icha Kusinu (cosinus - cos) nisqaqa qaylla manyaku b rakisqa kinray manyawan c,
- Manyakupurachi icha Tanqinti (tangens - tan) nisqaqa chimpa manyaku a rakisqa qaylla manyaku b,


text:
1
Ri Pablo nuya' rutzil kiwech ri nimanela'
1Yin Pablo e wachibilan ri Silas*f1* y ri Timoteo, ninben k'a el re wuj re' chiwe rix molaj qach'alal ri ixk'o pa tinamit Tesalónica, rix ri jun ibanon rik'in ri qatata' Dios y ri ajaw Jesucristo. Y ja ta k'a ri utzil y ri uxlanen ri peteneq rik'in ri Dios xtik'oje' pa taq iwánima chi'iwonojel.
Ri utzilej kik'aslen ri qach'alal aj-Tesalónica
2Roj jantape' yixqanataj toq yojch'on rik'in ri Dios, y kan jantape' niqamatioxij chire iwoma rix. 3Roma jantape' noqaqa chiqak'u'x ri samaj ri niben, roma ikuquban ik'u'x rik'in ri Jesucristo; chuqa' janila yixsamej roma niwajo' rija', y rik'in koch'onik iwoyoben-apo ri q'ij toq xtipe chik. 4Qach'alal, roj qetaman chi ri Dios yixrajo', y xixrucha' richin xixok richin rija'. 5Roma toq xqatzijoj ri utzilej ch'abel richin kolotajik chiwe, man xqatzijoj ta xaxe rik'in ch'abel, jak'a chuqa' rik'in ri uchuq'a' ri nuya' ri Loq'olej Espíritu, y rik'in chuqa' ri kuqubabel-qak'u'x niqatzijoj. Rix iwetaman ri k'aslen ri qak'uan roj, roma niqajo' ri utz chiwe rix.
6Rix xojiwojqaj roj, y chuqa' kan xiwojqaj ri Dios. Stape' xitej-poqon, kan xik'ul ri xqatzijoj chiwe. Y re' xik'ul rik'in kikoten ri nuya' ri Loq'olej Espíritu. 7Ri utzilej ik'aslen kan xq'alajin k'a chikiwech ri aj-Macedonia y ri aj-Acaya, keri' rije' yetikir ta yixkojqaj. 8Y man xaxe ta ri aj-Macedonia y ri aj-Acaya kak'axan chi rix ikuquban ik'u'x. Xa kan chijun ruwach'ulew nitzijox-wi. Y roma ri' man nik'atzin ta chi roj yojtzijon pa ruwi' ri'. 9Ja winaqi' ri' ri yetzijon chi toq xojapon iwik'in, xojik'ul jebel. Nikitzijola' chuqa' chi xikuquba' ik'u'x rik'in ri k'aslik Dios richin nisamajij, y man xiya' ta chik kiq'ij wachibel. 10Y chuqa' nikitzijola' chi iwoyoben ri q'ij toq ri Jesucristo, ri Ruk'ajol ri Dios, xtipe chik jun bey. Rija' xk'astej-pe chikikojol ri kaminaqi' roma ri ruchuq'a' ri Dios. Y chuqa' iwetaman chi ja rija' ri xqojkolon chuwech ri ruk'ayewal ri xtipe.


text:
Qillqa
Qillqa nisqaqa ima qillqasqapas, qillqana p'anqapi (liwrupi, willay p'anqapi, chaski qillqapi icha huk willa ñiqipi, antañiqiqpi, siq'isqa rikch'akuna icha sanampakuna, willakunata, yachayta waqaychanapaq.
Manaraq qillqa kaptin, runakuna willaykunata miraymanta miraymansi quykuq karqan, simiwan rimaspa willaykuspa.
Kay hinam qillqay nisqakuna:
- Rikch'akunawan (rikch'a qillqay)
- Sumiru runakuna
- Mawk'a Iqiptu runakuna
- Mawk'a Mayakuna
- Mishika runakuna
- China qillqay
- Sanampakunawan (sanampa qillqay): kunan pacha siq'i llumpakuna
- Pañamanta lluq'iman
- Phiniku siq'i llumpa (ñawpa pacha Chawpi hatun quchap patakunapi)
- Iwriyu siq'i llumpa
- Arabya siq'i llumpa
- Lluq'imanta pañaman
- Grigu siq'i llumpa
- Latin siq'i llumpa
- Kirilitsa siq'i llumpa
- Diwanaqri siq'i llumpa (Baratpi)
- Pañamanta lluq'iman


text:
Manuel Belgrano
Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin inti raymi killapi 1770 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - 20 ñiqin inti raymi killapi 1820 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi), Arhintinu mama llaqtaq Taripay amachaq, awqaq pusaq pulitikupas, Uralan Abya Yalapi mamallaqtakunap Ispañamanta qispichiqnin Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi, kamarikuspa kunan kachkaq mama llaqtakunapaq awqarqan, Arhintinapaq, Buliwyapaq, Piruwpaqpas.
Yaya: Domenico Peri (Pérez); mama: María Josefa González Casero.
Warmi: María Josefa Ezcurra.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Manuel Belgrano.
- Instituto Nacional Belgraniano
- Sintesis sobre la vida de Manuel Belgrano


text:
Huwan XIII
Huwan XIII, Huwan XIII chunka kimsa ñiqin (latin simipi: Ioannes PP. XIII, Italya simipi: Giovanni XIII) Giovanni Crescenzi sutiyuq runaqa (* 939 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 6 ñiqin tarpuy killapi 972 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
1 ñiqin kantaray killapi 965 watapimanta 6 ñiqin tarpuy killapi 972 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Huwan XIII.


text:
JW.ORG nisqapi videos
Kaypeqa wawaspaj, jovenespaj, familiaspaj ima videosta tarinki, Jehovaj testigosninmanta videostapis. Imamantachus parlasqanman jina sukʼasqa kashan, chaykunatataj uraqachiyta chayri Internetpi qhawayta atinki.
PELÍCULAS
Tukuy ima nisqayta sonqoykipi japʼiy
¿Imatataj wawas astawan necesitanku? Kay videopi qhawariy imaynatachus uj tata wawasninta yanapasqanta.
BIBLIAMANTA YACHACHIYKU
Internetpi jw.org nisqaqa Bibliamanta willanapaj may sumaj
Tukuy Jehovaj testigosninman Internetpi jw.org nisqaman yaykuy mayta gustan. Imaraykuchus chayqa Diospa Reinonmanta runasman willanankupaj may sumaj yanapa.
¿Imaynatá Bibliamanta yachachiyku?
Jallpʼantinpi Jehovaj testigosnin, Bibliamanta yachachisqankurayku rejsisqa kanku. Imaynatachus chayta ruwasqankuta qhawariy.
¿Imaynataj tantakuykunasniyku?
Maypichus, imaynatachus tantakuykunasniykuta ruwasqaykuta qhawariy.
RUNA MASIYKUTA YANAPAYKU
Dios carcelpi kaj runasta yanapayta atin
Donald pichus ñaupajpi carcelpi kasharqa, Diosta rejsinanpaj, kausayninta allinchananpaj, warminwan sumajta kausakunanpajtaj Biblia yanapasqanta nin.
PELÍCULAS
‘Sumaj willaykuna tukuy nacionespaj, aylluspaj, waj parlayniyojkunapajwan’
Ashkha runas Bibliamanta allin willaykunata uyarinankupaj, parlayninkupi kanan tiyan. ¿Imaynatá waj parlayman tijrachikun? ¿Imataj wakin kuti mana atikullanchu?
¿IMATÁ TAPUKUNKU?
Video: ¿Ima qolqewantaj Jallpʼantinpi Jehovaj testigosnin willanku?
Yachakuy imaynatachus tukuy Jallpʼapi runas kapusqankuwan, qolqenkuwan willanallaykupajpuni yanapakushasqankuta.
JATUN TANTAKUYKUNA
Video: Jehovaj testigosninmanta Jatun tantakuyninku
Yachay imaraykuchus ashkha runas tukuy suyusmanta Jatun tantakuyniykuman jamusqankumanta.
¿IMATÁ TAPUKUNKU?
Video: Jallpʼantinpi willakunanpaj
Yachakuy imaraykuchus may chhika qalluspi willakusqanmanta chantá imajtinchus sapa wata may chhika horasta willasqaykumantawan.
¿Imaraykutaj Bibliamanta yachakuna?
May chhika runas Bibliapi tukuy tapuykunasninman kutichiykunata tarinku. Kay libromanta noqaykuwan yachakuy.


text:
VILLAJUN REVISTA MAYO DE 2015
¿Imata ñalla chayamujun?
Fin del mundo ñami chayamujuj nijta uyashpaca ¿imashinata sintiringui? ¿Ima dibujota ricushpata manllaringui?
Fin del mundoca ¿imata can?
Fin del mundo parlashpaca Bibliapica ali noticiacunatami villan
Finga ¿ñallachu chayamunga?
Finmanda chuscu yuyaicunata ricupai.
¿Quiquinbash salvaringuicha?
Fin del mundomanda salvaringapaca ¿imatata rurana canchi? ¿Ashtaca cosascunata, ashtaca culquitachu mirachina canchi?
Diablomandaca cuidarinapachami canchi
Ñucanchipa jatun contra Diabloca ashtaca podertami charin, pitapash na llaquinllu, alipacha umachijmi can.
Diablotaca mishai ushanchimi
Cridoyashpa jatun tucunata, ashtahuan charinata, jarihuan huarmihuan juchapi urmana trampacunatami Diabloca churan. ¿Imashinata chai trampacunataca mishai ushanchi
Jehová carasha nishcacunataca ricujunshnami causarca
Ñaupa punllacunapi ashtaca jaricuna, huarmicunaca Taita Diospa nishcacuna pactarinatami ricujunshna pensarin carca. Paicunapa ejemplota ricupashunchi.
Alicunapi pensarishpa Jehovapa ejemplota catishunchi
¿Shuj llaquita na charishpapash shujcunata intindi ushanchichu?
Ezequiel libropica ¿pitata Magog llactata mandaj Gog nin?
Ezequiel libropica ¿pitata Magog llactata mandaj Gog nin?
¿Pita Taita Diostaca rurarca?
¿Taita Dios siempre tiashcapi crinaca alichu can?
Bibliamanda Tapuicuna
¿Imamandata Juicio Punllaca huaranga huatacunata paranga?


text:
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
Piruwqa republikam, umalliqniyuq, Kunrisu nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.
Wichay larumanta Ikwadur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.
Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsia Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
- Urqukuna: Shuyturahu - Awsanqati - Sallqantay - Saksarayuq - Shaprarahu - Waskaran - Yerupaja - - Wallakuna
- Ariqkuna: Ampay - Chhachani - Chupiqiña - Hamp'atu urqu - Misti urqu
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Chinchayqucha - Pallqaqucha - Aqupiya qucha Chuqllu qucha - Lankilayu - Parinaqucha - Pumaqanchi qucha - Qunuqucha - Salinas qucha - Siwinaqucha
- Mayukuna: Amarumayu - Apurimaq - Huchusuma mayu - Mantaru- Marañun - Mayutata - Pampas mayu - Putumayu - Rimaq mayu - Santa mayu - Tampu mayu - Tumpis mayu - Ukayali - Willkamayu
- Wat'akuna: Chincha wat'akunakuna - Ballestas wat'akuna - Yuraqwat'a - Titiqaqa wat'a - Amantani - Intika - Uru wat'akuna
- Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Alto Purús mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Cerros de Amotape mamallaqta parki - Cordillera Azul mamallaqta parki - Cutervo mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Paraqas mamallaqta parki - Tinku Mariya mamallaqta parki - Utishi mamallaqta parki - Waskaran mamallaqta parki - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tropikal chiriqunuy:
Paraymit'a
Chirapakuna
Altu pachakuna
Transisiwnpa
- Qhichwa-qunuy chiriqunuy:
- Pampap chiriqunuy:
Qullaw Urquwan
- Rit'ipa chiriqunuy:
Altu Urqukuna
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- kuntur - tunki - wik'uña - chinchilla - charapa - tiwrun - khillaychuki challwa - chuqi challwa - samanna - pinwinu - quwi - añas - yukra - wisk'acha - mach'aqway - wakamayu - luru - puma - paqucha - wanaku - llama - suwaq'ara - uturunku
Llaqta pusanapaq rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dimukrasya
- Nisqalla Dimukratiya (Democracia nominal), 1824 – 1895
- Qullqisapallap Dimukratiyan (Democracia censataria), 1895 - 1930
- Qharikunap Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia masculina alfabeta), 1931 - 1955
- Chaqrusqa Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia mixta alfabeta), 1956 – 1978
- Sapsi Dimukratiya (Democracia Universal), 1979 watamanta kunankama
- Sananchakuna: Unancha - Wallqanqa - Llaqta taki - Huk sananchakuna:
- Suti
- Suti: Virú ---> Pirú ---> Perú (kastilla simipi) ---> Piruw (qhichwa simipi)
- Tukri sutin: República Peruana (Piruwanu Republika) [1821 - 1950] ---> República del Perú (Piruwpa Republikan) [1950 watamanta kunankama]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa askha runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyanku, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (tukri simi hina llamk'achisqa): 16 000 000 rimaq
- Qhichwa simi: 8 000 000 rimaq
- Aymara simi: 500 000 rimaq
- Awahun simi: 45 000 rimaq
- Ashaninka simi: 40 000 rimaq
- Machiqinqa simi: 10 000 rimaq
- Haqaru simi: 3 000 rimaq
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
(Pukyu: [1])
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristiyanu iñiy
- Tawantinsuyu iñiy, kathuliku kristiyanu iñiywan chaqrusqa
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lima 8 500 000 tiyaq
- Ariqipa 850 000 tiyaq
- Truhillu 790 000 tiyaq
- Piwra 315 000 tiyaq
- Qusqu 300 000 tiyaq
- Hullaqa 208 553 tiyaq
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kañinakuna: Sol de plata, Libra peruana, Sol de Oro, Inti, Nuevo Sol
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqakuna - Qillqaqkuna
- (Apu) Ollantay (aranwa)
- Waman Puma de Ayala (* 1534 ? (1550 ?) - † c. 1615)
- Inka Garcilaso de la Vega (1539 – 1616)
- César Vallejo (1892 - 1938)
- José María Arguedas (1911 - 1969)
- Julio Ramón Ribeyro (1929 – 1994)
- Mario Vargas Llosa (* 1936)
Taki kapchiy
- Ima Sumaq, Juan Diego Flórez, Felipe Pinglo Alva, Chabuca Granda, Tania Libertad, Jesús Vásquez, Arturo Cavero, Eva Ayllón, Dina Páucar Valverde, Sonia Morales, Delfin Garay, Uchpa, Shapis, Grupo 5, Gianmarco, Susana Baca (takiq, Grammy 2002)
Tusuy
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
-
-
Kuntur, Qullqa qhichwa hawanpi phawaq
-
Inka Garcilaso de la Vega wallqanqa
-
-
Mawk'a wasi pampa, Chan Chan
-
-
-
-
-
-
-
-
Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi Ayakuchu suyupi
-
-
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panamirikana ñan
- Khillayñan: 3.462 km
- ñankuna: 72.900 km
- 254 antanka pampa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Piruw.
- www.congreso.gob.pe - Rimana Wasimanta
- www.congreso.gob.pe / Perú Suyu Hatun Kamay Pirwa 1993
- Peru: Huk Ñeqen Ekolohika kallpayoq Pacha
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (kastilla simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (aymara simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (ashaninka simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (awahun simipi widyum)
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)


text:
Stanislao Cannizzaro
Stanislao Cannizzaro sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin anta situwa killapi 1826 watapi paqarisqa Palermo llaqtapi - 10 ñiqin aymuray killapi 1910 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtap hamut'ay chaqllisinchi yachaq wan pulitiku mantapas yachaqsi karqan.
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- I. Asimov, Enciclopedia Biográfica de Ciencia y Tecnología, Ed Alianza Editorial 1982, ISBN 84-206-5214-8
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Stanislao Cannizzaro.


text:
Hunan pruwinsya
Hunan pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Hunan, chun simipi: 湖南, phinyimpi: Húnán, machu: Honan, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Changsha llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
14 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mao Zedong Umalliq.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 66 980 runakuna.
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hunan pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Hunan saywitu (inlish simipi)
- Hebei en el China Internet Information Center (inlish simipi)
- Hunan (ksstilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika
[[Katiguriya:Hunan pruwinsya| ]


text:
Griguryu II
San Griguryu II, Griguryu II huk iskay ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. II, Italya simipi: Gregorio II) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
19 ñiqin aymuray killapi 715 watapimanta 10 ñiqin hatun puquy killapi 731 watapikama Tayta Papam.
Raymi: 2 ñiqin hatun puquy killapi
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu II.


text:
Pachuca de Soto
Pachuca de Soto (otomí Njünthe; en nawa simipi: Pachoacan o Patlachihuacan); nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Hidalgo suyu uma llaqtanmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mexicas kamasqa.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ? coloniakuna
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Karnawal
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pachuca de Soto.
- Pachuca de Soto Uficial Web
- Gobierno del Estado de Hidalgo - Sitio Web oficial
- Perfil Socio Demográfico de Pachuca de Soto
- Mapa de la Zona Metropolitana de Pachuca de Soto
- Club de Fútbol de Pachuca


text:
Luis Muñoz Marín
José Luis Alberto Muñoz Marín sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin hatun puquy killapi 1898 watapi paqarisqa San Juan llaqtapi - 30 ñiqin ayriway killapi 1980 watapi wañusqa San Juan llaqtapi ). Burinkin mama llaqtap qillqaq, pulitiku wan willay kamayuqsi runa karqan.
1949 watamanta 1965 watakama ñawpaq kuti Burinkinpa Kamachiq runanin karqan.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Muna Lee (1919-1947) / Inés Mendoza (1947)
Churinkuna: Luis wan Munita / Viviana wan Victoria.
Yachaywasi:
Alma mater: USA Georgetown Yachay Sunturnin.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Luis Muñoz Marín.


text:
Truyanu maqanakuy
Truyanu maqanakuy nisqaqa (grigu simipi Tpwιkός πόλeuoς) ñawpa grigukunap willaykusqansi karqan, tukuy grigu llaqtakuna Truya llaqtap hayunsi kaptin.
Truya llaqtap Priamos sutiyuq qhapaqninpa churin, Paris sutiyuq, Spartip qhapaqninpa Eleni sutiyuq warminta hap'ikuptinsi, tukuy grigu qhapaqkuna ancha phiñakuspas awqaqninkunata Truya llaqtaman maqanapaq qayakurqan. Chay Truya llaqtapi chunka watas maqanakuspapas manas atirqanchu. Chay maqanakuymanta Omirosmi Iliada nisqanpi willaykun.
Achka awqaqkuna, grigukunap Akhiliyasnin, truyanukunap Ektorninpas wañuptinña, grigukuna manaraq atiptin, Odisiw sutiyuq Ithakip qhapaqnin qiqutamantas yuyarqan: Truyanukunaman manañam awqapuykikuchu nispa llullaspa Truyanu Kawalluta haywarqan. Chay kawallup ukhunpis Odisiw huk awqaqkunawan pakakurqan. Truyanukuna iñiptinsi kawalluta llaqtap ukhunman aysamurqan. Truyanukuna anchata phistarqaspa ch'allkurqaspa machakurquptinsi, grigu awqakuna llaqtap punkunkunatas kicharqan. Hawamanta kutimuq grigukunas llaqtaman yaykurqan, chaypi truyanu runakunata wañuchispa.
Asllas truyanukuna ayqiyta atirqan, paypurataqsi Ayniyas.


text:
¿Munawaqchu %% rimaypi kay yachachikuy leeyta?
Arí
Manam
Bibliata estudianapaq librokunawan folletokuna
Kay qellqakunapa yanapakuyninwan Bibliamanta yachay, horqonapaqñam kachkan.
Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq invitacion 2015
¿Imakunamantam Diospa Palabran yachachin?
Bibliata estudianapaqmi yanapawasun
Diospa palabranta sapa punchaw estudianapaq 2015 (hatun letrapi)
'Hawka kawsayta maskaspayá chaynataña kawsakusun' (1 Ped. 3:11)
Hinallayá Jehova Diospa allin ruwayninta maskasun (Mat. 6:33)
Kaypi wakin qillqakunaqa allichasqam kachan papelpi mana allichasqa kaptinpas.


text:
Alberto Andrade
Alberto Manuel Andrade Carmona sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1943 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 19 ñiqin inti raymi killapi 2009 watapi wañusqa Washington llaqtapi), huk piruwanu abugadum, pulitikupas karqan.
1990 watamanta 1995 watakamapim Miraflorespa kurakan akllasqa tukurqan.
1996 watamanta 2002 watakamapim Limap kurakan akllasqa tukurqan.
Somos Piruw partidupi wankurisqa kaspa, 2006 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan.
Warmi: Ana Botteri Herrera.
Wawakuna:
4
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin