text:
Wikipidiyata yanapay!
KUNAN QARAY »
Hunu runa tukuy Tiksimuyuntinpi Wikipidiyamanta ima musuqtapaq kunan p'unchaw yachanqa. Mana qullqichakuy ruraykamay Tiksimuyuntin yanapaq llikayuq kaspayku, tukuy rimaykunapi mayninpipas runakunaman musuq aswan allin willaykunata apamuspa kallpachakunchik, mana suñana, mana qhatirayuq. Qusqaykiqa Wikipidiyap ruranankunata qatipayachiyta yanapawanqaku, qampaq aswan ruranallachaspa.
—Wikipidiyataqa Wikimedia Foundation nisqam yanapan, 501(c)(3) tax exempt nisqa khuyapayana tantanakuymi. Tiyayninqa San Francisco llaqtapi, California. Hukllachasqa Amirika Suyukunapiqa, Wikipidiyapaq qusqaykikuna mamallaqtaman qunapaq chaskikusqa kañinamanta qichusqa kanqa. Tukuy kriditu kartaykiwan qarayniykikunaqa PayPal nisqawanmi rurasqa kanqa.


c: text/html

text:
Carl von Linné
Carl Nilsson Linnaeus, 1762 watapi qhapaq kayninman t'ikrasqamanta Carl von Linné, latin simipitaq Carolus Linnaeus nisqapas (23 ñiqin aymuray killapi 1707 paqarisqa Råshult llaqtapi, Kronoberg suyupi, uralan Suysyapi; 10 ñiqin qhulla puquy killapi 1778 wañusqa Uppsala llaqtapi, Suysyapi) huk Suysya mama llaqtayuq kawsay yachaq runam karqan.
Carl von Linné-qa uywa, yura, k'allampa rikch'aqpaq iskaynintin simiyuq, latin icha grigu simipi mitan kamaypaq sutitam sut'ichaspa kanankamapas chaninchasqa mitan kamay llika nisqatam kamarqan.
Linné-pa sut'ichasqan rikch'aqpa mitan kamaypaq sutinkunatam L. qillqaspa pisichanchik.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Carl von Linné.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
Awmi
Manam
Këchö leyi o jorqë tsëraq yarqamushqa Täpakoq y ¡Despertad! revistakunata y kë jawanchö mas publicacionkuna.
REVISTAKUNA
JULIU 2014 TÄPAKOQ (YACHAKUNAPAQ)
WAKIN PUBLICACIONKUNA
Examining the Scriptures Daily--2014--Large Print
'Good News to Every Nation, Tribe, and Tongue'
Bibliapita yachakur qallanäpaq
Shonquntsikta sinchiyätsishun yachatsikunapaq (Mateu 27:32—28:15; Lücas 24:8-53)
Këchömi yarqamun mas ras, imprimishqapitapis altsashqa kaqkuna.


text:
Namkin
Namkin icha Nam-kiyan [Nam-kiyan?; han simipi: 南京 Nom-cieng, Wade–Gilespi: Nan-ching, phinyimpi: Nánjīng; Llaqtap sutipaq, T'an qhapaq llaqta? (唐 Dhang) uma llaqta Qhin qhapaq llaqta/Qhiyan qhapaq llaqta? (淸 Tsieng) Kimlin? (金陵 Cim-ling).], abbreviated han simipi: Ñin (Ñin?; han simipi: 宁 Nieng), Chunwa Jiangsu pruwinsya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Namkin llaqtapiqa 7 588 900 runakunam kawsachkanku.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 495 a. C. wata.
Pulitika Rakyi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
11 distritukuna wan 2 cundadukuna:
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Nankín.
- El sitio oficial del turismo en Kiyansu (inlish wan kastilla simipi)


text:
Indira Gandhi
Indira Priyadarshini Gandhi (इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी) sutiyuq warmiqa (* 19 ñiqin ayamarq'a killapi 1917 paqarisqa Allahabad, (Indya) llaqtapi - 31 ñiqin kantaray killapi 1984 wañusqa Musuq Dilhi (Indya) llaqtapi), fue hija única de Jawaharlal Nehru, Indya mama llaqtayuq pulitiku.
Tomó su nombre de su marido Feroze Gandhi (sin ningún parentesco con Mahatma Gandhi).
Indya mama llaqtayuq Uma kamayuq 19 ñiqin qhulla puquy killapi 1966 watamanta 24 ñiqin pawqar waray killapi 1977 watapi watakama, 14 ñiqin qhulla puquy killapi 1980 watamanta 31 ñiqin kantaray killapi 1984 watakama.
Tayta: Jawaharlal Nehru
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Indira Gandhi.


text:
Ñawpa Rimanakuy
Ñawpa Rimanakuy, Ñawpaq Rimanakuy icha Ñawpaq Tistamintu nisqaqa Dyuspa Simin Qillqa ñawpaq rakinmi, Jesus manaraq kawsaptin qillqasqa liwrunkunam, Hudyukunap iwriyu simipi qillqasqan.
Hudyu iñiypiqa chay willka qillqakunaqa Tanah [תנ"ך] nisqam. Liwrukunataqa kay hinatam rakinku: Tora [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna". Chay qillqakunaqa Hudyu iñiypi hinallataq kristiyanu iñiypi willkam.
Ñawpa Rimanakuypa liwrunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ñawpa Rimanakuy.
- Chuya Qellqa: Ñawpaq Testamento Mosoq Testamentopas (Sociedades Bíblicas Unidas, 1987): Tukuy Ch'uya Qillqa, Ayakuchu Chanka runasimipi (PDF, 26 MB)
- El Antiguo Testamento, versión Nácar-Colunga, en formato "btm"
- El Antiguo Testamento según Visiones de Ana Catalina Emmerick
- El Antiguo Testamento version Reina Valera
- El Antiguo Testamento, versión Reina Valera 2009


text:
Newfoundland wan Labrador pruwinsya
Newfoundland wan Labrador, Kanada mama llaqtap pruwinsya. Newfoundland wan Labrador pruwinsya 533 800 runakunam kawsachkanku (2010). Uma llaqta: Saint John
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 31 ñiqin pawqar waray killapi 1949 watapi
Pulitiku rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
? munisipyunkuna .
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saint John, 106 172 runakuna
- Conception Bay South 24 848
- Mount Pearl 24 284
- Corner Brook
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Newfoundland wan Labrador.
- Newfoundland wan Labrador Uficial web


text:
Para que la Santísima Virgen cautive el corazón
y el alma de la nobilísima nación peruana
Fátima Mamanchismanta Mañakuna
(quechua)
¡A! Fátima Sapay Qoya Mama; kunan, Perú suyuykupaq, llapatin Amérika Latina suyukunapaqpas, mancharikuy pachataq chayamushan chayqa, mana Diosniyoq komunismo hasut'ita qarqoy, chay suyukunamanta.
Kristiana relijionpa allinman runakunata horqosqan chay tukuy suyuikunapi, amapuni, munaychu, Diospa kamachisqan simi saroq komunismo kausananta.
Chaypaqyá, ¡Mamalláy!, kausashaqta hap'iy, mirachiytaq, Amérika Latinapi, llapallan tukuy rijch'aq runakuna cheqnisqanta millasqanta.
Kunan nisaq, chaykunata pasaqlla yuyashanaykupaq, yanapawayku:
a) Diospa chunkantin kamachikusqan simikunaqa niwankun: “Diosman sonqo kanki tukuy ima hayk'atapas llallispa”, “aman Diospa qhapaq sutinta qasinmanta hoqarinkichu”, “domingo kunapipas fiesta kunapipas samakunki”, nispa. Mana Diosniyoq komunismotaqmi, iñiyniykuta wañuchiytapuni munan; Dios mana kasukuyman, Dios k'amiyman iman, runakunata tanqaykun, Dios yupachanapaqpas, tukuy imapipas sasachaymanmi churallantaq;
b) Diospa chunkantin kamachikusqan simiqa ninmi: “taytaykita mamaykita yupaychanki”, “aman llunpaq sonqo kayniykita qolluchinkichu”, “amataq runa masiykiq warminta munapayankichu”, nispa. Komunismotaqui ichaqa, tayta mamantinpa, wawakunantinpa munanakuyninta p'akiyta munan, wawankuq edukasionnintapas Estadoq makinman hap'ichispa. Komunismoqa manan munanchu runakunaq llunpaq sonqo, ch'uya sonqo kanankuta; aswanmi munan; kasarasqakuna, imallaña karqoqtinpas t'aqanakunankuta; warmi qharimanta mayqen kaqninkuq munayllanwanpas t'aqanakunankuta;
c) Diospa chunkantin kamachikusqan simiqa ninmi: “aman suwakunkichu”, “amataq runa masiykiq ima hayk'antapas munapayankichu”, nispa. Komunismotaqmi ichaqa: mana runaq‑qa ima hayk'anpas kananchu, nispa nin; hinayá, runakunaqa kaqninkuwan allinyanankuta, hark'akun;
d) Diospa kamachikusqan simiqa ninmi: “aman runata wañuchinkichu” nispa. Komunismotaqmi ichaqa, guerrapi runamasintin maqanakuta kamarin, teqsimuyuntin runaman yuyayninta ch'eqechinanpaq, hinataqmi llapa llaqtakunapi runakunata auqanakuyman, sipinakuyman ima tanqaykun;
e) Diospa kamachikusqan simiqa ninmi: “aman pitapas qasinmanta tunpankichu”, nispa; komunismotaqmi ichaqa, yuyaymantapuni llullakuy huchawan yanapachikun, llapa runaq sonqonman chayayta munaspa.
Amapuni, komunismoqa haykumunanpaq llapa punkuta wesq'aspa, kamariy, suyuykupas, wakin Amérika Latinapi suyukunapas, ruwachunku, kallparichunku; qespinayku hatun p'unchay sispaykamunanpaq, imaynan Fatimapi, suyakuyniyku hunt'aq misk'i simikunawan niwarqankiku hina:
“Qhepamanqa, Llunpaq Sonqoymi atipanqa” nispa.
(con licencia eclesiástica)


text:
Yaka-yaka
Yaka-yaka (familia Picidae) nisqakunaqa yaqa tukuy tiksimuyuntinpi kawsaq pisqukunam, puriq icha tiyapayaq. Akakllukunaqa chhukrunawan sach'akunap qaranpi chhurupayaspa palamakunata qirisakunatam hap'ispa mikhunku, "yaka-yaka" nispa ruqyaspa.
218 rikch'aqnintam riqsinchik. Urin Awya Yalapiqa akakllu (hak'akllu, Colaptes rupicola), huk rikch'aqkunapas kawsanmi. Chinchay Awya Yalapiqa lliwmanta aswan achka kaq rikch'aqa Chinchay Awya Yala akakllum (Colaptes auratus).
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Yaka-yaka


text:
7 Yachaqana
¿Imatá tantakuyniykupi ruwayku?
Ñaupa cristianosqa, tantakuykunasninkupi Diosman takej kanku, Paymanta mañakoj kanku, Palabrantapis leespa ukhunchaj kanku (1 Corintios 14:26). Tantakuyniykuman jamuspaqa, kikinta ruwasqaykuta rikunki.
Bibliaj nisqanta yachachikun. Sapa qotuchakuy, semana tukukuyta tantakuyku. Chaypitaj 30 minutosta Bibliamanta uj umallirichiyta uyariyku. Chay umalliricheyqa, Bibliaj nisqan imaynatachus kay tiempopi juntʼakushasqanta, imaynatachus kausayninchejpi yanapawasqanchejta ima sutʼinchan. Chantapis uyarejkunata, Bibliankupi leerinallankutataj nikun. Chay tantakuy tukukusqantawan, Torremanta Qhawaj revistamanta Yachaqanapaj tantakuy qallarin. Chaypitaj chay revistamanta uj yachaqanata, uj horapi tapuykunawan ukhunchakun. Tukuy jamojkunataj kutichiyta atinku. Chay tantakoyqa, Diospa yuyaychasqanman jina ruwanaykupaj yachachiwayku. Jallpʼantinpi 120.000 kuraj qotuchakuykunapi, kikinta yachakuyku.
Sumajta yachachinaykupaj yanapawayku. Khuskan semana chaypi, uj chʼisita tantakullaykutaj. Qallariypeqa, 30 minutosta Bibliamanta Yachaqanapaj nisqa tantakuy ruwakun. Chaytaj Bibliaj yuyaychaykunasninta, profeciasninta ima entiendenaykupaj, tapuykunawan ukhunchakun. Chantá Diosmanta Parlayta Yachanapaj tantakuy qallarin, 30 minutospitaj ruwakun. Kay tantakuyta qallarinapaj, uj hermano, chay semanapaj Bibliamanta uj mashkha capitulosta leesqaykumanta parlarin. Chantá wakin hermanos, ñaupajmanta kamachisqaña, Bibliata leerinku chayri uj yachachiyta sutʼinchanku. Sapa hermano tukusqantawantaj, uj wakichisqa hermano, aswan sumajta leenapaj chayri parlarinapaj yuyaychawayku (1 Timoteo 4:13). Tukunapajtaj, 30 minutospi Willayta Yachanapaj Tantakuy ruwakun. Chaypitaj umallirichiykunanejta, rikuchiykunanejta, hermanosta tapurisqankunejta ima, Bibliamanta runaman yachachinapaj wakichiwayku.
Tantakuyniykuman jamuspaqa, sumajta yachachikusqanta rikuspa, tʼukulla qhepakunki (Isaías 54:13).
Tantakuyniykuman jamuspa, ¿imatataj rikunki?
¿Mayqen tantakuyniykumantaj ñaupajta jamuyta munawaj?


text:
Wiksayay
Wiksayay icha Chichuyay nisqaqa yumasqa warmip icha china uywap mama tukukuyninmi, kismanpi wawanpa wiñayninpas.
Warmip runtuchan yumasqa kaptin, warmi wiksayaspa wiksayuq icha chichu warmim tukukun. Kismanpi musuq runacham wiñarin. Chay runayaq wawachaqa thamin nisqapim kawsachikun mawap yawarninmanta kikinpa yawarninman. Yumasqamanta isqun killa pacha, warmiqa wawachanta wachanmi.
China ñuñuq uywakunaqa warmi hinam wiksayan, kikinpa chichu pachan yallisqa wachaspa. Runap chichu pachaqa isqun killam.


text:
Alberto Fujimori
Alberto Kenya Fujimori Fujimori (nihun simipi, Kanji 藤森 謙也; Kana アルベルト・ケンヤ・フジモリ; Rōmaji Aruberuto Ken'ya Fujimori) sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin anta situwa killapi 1938 watapi paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi - ) huk piruwanu allwiya kamayuq wan pulitiku runam. 1990 watamanta 2000 watakamam Piruwpa umalliqnin karqan.
1990 p'unchawpi umallinapaq akllanakuypi Mario Vargas Llosawan hayu kaspa lliw kunkakunap 53-%-ninwan yallispa, 28-VII-1990 p'unchawpim Piruwpa umalliqnin tukurqan.
1992 watapi Abimael Guzmánta hap'ispa K'anchaq Ñanta atipaspa atawsapa arpaysapam tukurqan. Chay aypasqankunamantaqa kimsa kuti umalliq kayman akllasqam karqan. Hukwanpas, runa hayñikunata sarupuspa maki p'akichikuykuspa chaymanta qhawapayasqam karqan.
Chay huchanunaraykuqa 17-XI 2000 munay mana munaymi kamachiymanta ithirirqan.
2000 watamanta 2005 watakama Nihun mama llaqtapim tiyarqan, chaymantataq Chilipim. 22 ñiqin tarpuy killapi 2007 p'unchawpi piruwanu pulisiyaman hap'ichisqam karqan. Chaymantapacha samk'ay wasipim kachkan, wanana taripanata suyachkaspa.


text:
Por: Redacción Cotopaxinoticias.com
Latacungakiti(Cotopaxi marka). Wawakuna Mashca Danza Chile llaktapimi rayminkamanmi kunan puncha kay Guayaquil markaman rirkakuna chaymanta ña antankapi llukshishpa kay Valparaísoman rinkapak. Kay llaktapimi shuk nike wawakuna tantarishpa raymita ruray ushankakuna , chusku nike febrero manta iskun nike febrero kaman .
Kay wawakunaña ña ishkay nike raymipimi Ecuadormama llantamanta llukshishpa rinkuna, kallaripika Peru lllaktamani rirkakuna yallishka junio 2013 wata kunan ripika tantarinkakunami Colombia, Perú, México y Chile wawakunawan.
Kay wawakunataka Segundo Pallo mi yachachinkuna payka sumak yachana wasi Tecnica de Cotopaxi matami llankakun. Payka yacharkami ña chusku watata, uchilla wawakunaka martes puncha miércoles puncha, chusku nike pachamanta pishka kimsa chunka pachakamanmi yachankuna , kay Casa de la Cultura (CCE), Latacunga kitipi.
TRADUCCIÓN
Mashca Danza Infantil participa en Chile


text:
¿Pikunan kayku Jehová Diospa testigonkuna?
Ñoqaykuqa kayku lliw nacionkunamantan, imaymana rimaykunamanta, hukniray kawsaynikunayoq. Llapaykutaqmi huk nisqallata yuyaykuyku. Astawanqa munayku Jehová Dios hatunchaytan, paymi Bibliata qelqachirqan, tukuytapas kamarqan. Chaymantapas Jesucristota qatikunaykupaqmi kallpachakuyku, ancha allinpaqtaqmi qhawariyku cristiano kasqaykuta. Sapankaykupas tiempotan t’aqayku runakunata Bibliamanta Diospa Gobiernonmantapas yachachinaykupaq. Jehová Diosmanta Gobiernonmantawan willasqaykuraykun reqsichikuyku Jehová Diospa testigonkuna nisqa sutiwan.
Hukkunatawan kaypi t’aqwiy. Internetpi Bibliata leey otaq ñoqaykumanta, imakunapi iñisqaykumantapas astawan yachay.


text:
Partidu
Partidu nisqaqa (kastilla simimanta: partido) pulitiku tantanakuymi, kuskan idiyuluhiyayuq, mama llaqtapi kawpayta aknachayta munaq. Wankurisqan runakunaqa munayllam yaykamun.
Partidukunaqa manam mamallaqtapchu tantanakuynin, ichataq achka, lliwmanta aswan mamallaqtakunapiqa partidupi wankurisqa kawpaq runakunam mamallaqtap kawpayninta pusan, kamachiyninpi rimana huñunakuypipas. Rimana huñunakuy akllanakuykunapim partidukunaqa atipanakun.
Huk mamallaqtakunaqa ch'ulla partidu llikayuqmi, ahinataq kunan Chunwapi, ñawpa pacha Suwit Huñupipas kumunista partiduyuq.


text: hhuayllacom, huuayllacom, huaayllacom, uhayllacom, hauyllacom, hiayllacom, hiuayllacom, huiayllacom, hjayllacom, hjuayllacom, hujayllacom, hhayllacom, hhuayllacom, huhayllacom, hyayllacom, hyuayllacom, huyayllacom, h7ayllacom, h7uayllacom, hu7ayllacom, h8ayllacom, h8uayllacom, hu8ayllacom, huqyllacom, huqayllacom, huaqyllacom, huwyllacom, huwayllacom, huawyllacom, husyllacom, husayllacom, huasyllacom, huzyllacom, huzayllacom, huazyllacom, guayllacom, ghuayllacom, hguayllacom, buayllacom, bhuayllacom, hbuayllacom, nuayllacom, nhuayllacom, hnuayllacom, juayllacom, jhuayllacom, hjuayllacom, uuayllacom, uhuayllacom, huuayllacom, yuayllacom, yhuayllacom, hyuayllacom, hayllacom, huyllacom, uayllacom, huayllaacom, huayllaccom, huayllacoom, huayllacomm, huayllcaom, huayllaocm, huayllacmo, huayllacim, huayllaciom, huayllacoim, huayllackm, huayllackom, huayllacokm, huayllaclm, huayllaclom, huayllacolm, huayllacpm, huayllacpom, huayllacopm, huayllac0m, huayllac0om, huayllaco0m, huayllac9m, huayllac9om, huayllaco9m, huayllqcom, huayllqacom, huayllaqcom, huayllwcom, huayllwacom, huayllawcom, huayllscom, huayllsacom, huayllascom, huayllzcom, huayllzacom, huayllazcom, huayllaxom, huayllaxcom, huayllacxom, huaylladom, huaylladcom, huayllacdom, huayllafom, huayllafcom, huayllacfom, huayllavom, huayllavcom, huayllacvom, huayllacon, huayllaconm, huayllacomn, huayllacoj, huayllacojm, huayllacomj, huayllacok, huayllacokm, huayllacomk, huayllaom, huayllacm, huayllaco, huayllcom


text:
Yuraq p'akincha
Yuraq p'akincha icha Puñuchiq amapula (Papaver somniferum) nisqaqa huk musphachinayuq quram, hampi yuram.
Amapulap rurunpa qaranta khallaspa, k'utuspa lichi hillintam hurqunku. Chay hillitaqa ch'akispa upyutam ruranku.
Musphachinanrayku huk mama llaqtakuna puñuchiq amapula puquchiytaqa manam saqillankuchu.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuraq p'akincha.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Yuraq p'akincha


text:
Machu Pikchu
Machu Pikchu icha Patallaqta[1] nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Machu Piqchu icha Machu Pijchu), Piruwpi, Qusqu suyupi kaq mawk'a llaqtam, Inkakunap qhipaq pukaranmi karqan.
Hacha hacha sumaqkay rankachikuqyuq, Machupíkchu pukara [2] tiyaykan hatikasa Qosqo chawpi Antikunapi. Kaykan 2.430 t.q.s.h. [3] Qusqu(Qosqo) [4] llaqtamantaqa 70 km [5] karum.
Manam hayk'appas Ispañamanta awqakuna chay llaqtata tarirqaptinku, chinkaykurqan. 1911 watapi USA-manta wiñay kawsay yachaqmi, Hiram Bingham, tarirqan; llapan Pacha runakuna musyananpaq. Kunanqa tukuy tiksi muyumanta Piruwman hamuykuq karu puriqkunap lliwmanta aswan watukusqanmi llaqta.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
2007 watapi 7 ñiqin anta situwa killapi p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Machu Pikchutaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Saywitukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
Willkamayu qhichwapi tiyay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
- Wayna Pikchu
- Inka
- Pachakutiq Inka Yupanki
- Wayna Pikchu
- Chuqik'iraw
- Willkamayu
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw):
- Naska siq'ikuna
- Wantar Chawin
- Muchik
- Lima (Mawk'a llaqta)
- Ariqipa (Mawk'a llaqta)
- Karal
- Chan Chan
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ «Machu Picchu se llamaba Patallaqta: Una historiadora basa en un documento del siglo XVI el descubrimiento del primer nombre de la ciudad inca», El País, 2012-03-19.
- ↑ Escritura de Mario Mejía en Diccionario quechua castellano ISBN 978-9972-236-70-9
- ↑ Tatkikuna qucha s'iqin hananpi.
- ↑ Qheswa-español-qheswa / Simi taqe; Qosqo - Perú, 1995
- ↑ 1 km = huk waranqa tatkikuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Machu Pikchu.


text:
Wallpari
Wallpari nisqaqa ima yuyaychakuspa kamarispa musuqta tarisqapas, allwiya kaqpas, ima kaqpas.
Kaymi huk wallparikuna:
- Nina (ancha ñawpa pacha wallparisqa)
- Uywariy (ñawpa pacha wallparisqa)
- Sapatu (ñawpa pacha wallparisqa)
- Churana, P'acha (ñawpa pacha wallparisqa)
- Ayñikuna (ñawpa pacha wallparisqa)
- T'iksu pampa (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wanqhana (ñawpa pacha wallparisqa)
- Q'imina (ñawpa pacha wallparisqa)
- Q'illay llamk'ay (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wayra tanqana (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wariqulli (ñawpa pacha wallparisqa)
- Qillqa (ñawpa pacha wallparisqa)
- Qalla (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Pillinku (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Aysana phiruruntin (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Ninachaq
- Aysay wichq'ana
- Liwru ch'ipachina (Johannes Gutenberg-pa wallparisqan)
- Illap'u pusapuna (1753 Benjamin Franklin-pa wallparisqan)
- Wapsi kuyuchina (1769 James Watt-pa wallparisqan)
- Antakuyu: Wapsi antakuyu (1814 George Stephenson-pa wallparisqan)
- Pinchikilla pila (1800 Alessandro Volta-p wallparisqan)
- Pinchikilla kuyuchina, Pinchikilla ruraq
- Pinchikilla sansa k'anchana (Thomas Alva Edison-pa wallparisqan)
- Rawray kuyuchina: Diesel kuyuchina, Otto kuyuchina
- Iskaymuyu
- Mutur phirunku
- Antawa
- Antanka
- Karu rimay
- Ankichiy
- Ñawikaruy
- Antañiqiq


text:
Suyu rikuchiq
Suyu rikuchiq nisqaqa (grigu simipi πuEίς, πuEίδa [pyxís, pyxída], kastilla simipi brújula, inlish simipi compass) rikuchiq iñukunata rikuchina antacham, khillaymanta rurasqa maqnitiku kaq muyuriqlla akwayuq wayra waytam.
Tiksimuyu maqnitiku suyuyuq kaptinmi, chincha qhipa ñiqpi maqnitiku "uralan" nisqa qhipa, uralan qhipa ñiqpitaq maqnitiku "chincha" nisqa qhipataq kaptinmi, chay maqnitiku akwaqa chincha qhipanta Tiksimuyup chincha qhipanmanmi t'ikran, uralan qhipantataq Tiksimuyup uralan qhipanmanmi. Chay hinam rikunchik maypim chincha maypim uralan kachkan. Chay hinam ñanninchikta tarinchik, wamp'upi hatun quchantinpi, mana riqsiqa allpantinpipas.


text:
Wikipidiya:Qillqa suti
Wikipidiyapi musuq p'anqata kicharispaqa, allin qillqa sutita pallanaykim atin.
Allin qillqa suti nisqaqa kay hinam:
- Qhichwa simipi sutim kachun. Chayraykum qillqanchik: anqas (=asul/azul), q'umir (=birdi/verde), yachay wasi (=iskuyla/escuela), antanka (=awiyun/avión), piluta hayt'ay (=futbul/football), chita (=kurdiru/cordero). Mana chay hina allin qhichwa rimata riqsiptiykiqa, qhichwalla, kastilla-qhichwa icha qhichwa-kastilla simi qullqakunapi maskay. Musuq simikunamanta qillqanayaptiykiqa, qhaway Wikipidiya:Musuq simikuna p'anqapi. Manapuni qhichwapi rima kaptinqa, lliwmanta aswan riqsisqa aymara, mapudungun, nawa, latin, grigu, kastilla, inlish icha huk simimanta hap'isqatam qillqanchik.
- Qillqa sutiqa allintam qillqasqa kachun, qhaway Wikipidiya:Allin qillqay p'anqapi.
- Llaqtakunamanta qillqanayaptiykiqa, qhaway Wikipidiya:Llaqta sutikuna p'anqapi.
- Qhichwapi rimapuraqa, wamaq rimapurapas, lliwmanta aswan riqsisqa rimata llamk'achiy, ahinataq: para (=tamyay), q'umir (=chiqyaq, waylla), piluta hayt'ay (=chakiyasiy), mulli (=kullash), antañiqiq (=yuparparina, huchhachana).
- Huk rima achka sut'ikunayuq kaptinqa, sut'ichana qillqatam qillqanchik, lliw sut'inwan t'inkiyuq.
- Qillqa sut'ikunataqa huk yupaypim qillqanchik.
- Lliw kaqlla sutikunamanta, musuq simip, llaqta sutip kastilla simipi sutinkunamantapas p'anqakunapi #PUSAPUNA [[chiqap sutin]] nisqa pusapunatam qillqamunchik.


text:
Ho Chi Minh
Ho Chi Minh sutiyuq runaqa, witnam simipi Hồ Chí Minh, chinu simipi: 胡志明, Nguyen Tat Thanh (19 ñiqin ayriway killapi 1890 watapi paqarisqa Hoang Tru llaqtapi, Nghe An, Witnam mama llaqtapi - 2 ñiqin tarpuy killapi 1969 watapi wañusqa Hanoi llaptapi) Witnam mama llaqtap pulitikum, awqaq pusaqmi, kumunista pusaqmi karqan.
1945 watamanta 1969 watakama Chincha Witnampa umalliqninmi karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Proceso de la colonización francesa
- Carnet de prisión (poemas)
- Programa del Partido Comunista de Indochina
- Acciones que "deben hacerse" y que "no deben hacerse"
- El leninismo y la liberación de los pueblos oprimidos.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ho Chi Minh.


text:
Iñuku
Iñuku icha Atumu (grigu simimanta: ἄtouoς [átomos] "mana ch'iqtaypaq", chaymanta kastilla simipi átomo) nisqaqa qallawap lliwmanta aswan pisi huklla kayninmi.
Iñukupiqa tiksi k'atachakunam: iñuku huk'ipiqa prutunkuna niwtrunkunapas, iñuku hawapitaq iliktrunkunam. Chay prutunkunaqa pusitiwu nisqa pinchikilla chaqnayuq kaptin, iliktrunkunataq niyatiwu nisqa pinchikilla chaqnayuqmi. Niwtrunkunaqa manam chaqnasqachu. Iñukupiqa prutunkunap iliktrunkunappas kaqlla yupayninmi. Chayraykum tukuy iñukuntin manam pinchikilla chaqnayuqchu.
Prutrunkuna niwtrunkunapas yaqa tukuy iñukup wisnunniyuqmi, iliktrunkuna aswan-aswan pisilla llasaq kaptinmi.
Llapa qallawaqa kikinpa prutun yupayniyuqmi iñuku huk'inpi, iñuku yupay nisqa.
T'inkisqa imayaypa iñuwa nisqaqa iñukukunamantam t'inkisqam.
"Mana ch'iqtaypaq" nisqa kaptinpas, ch'iqtayta atinchik, ichaqa ñak'a-ñak'ayta. Huk qallawa rikch'aqkunam illanchaykuspa umphuykun, huk qallawam tukukuspa. Huk illanchaykuq qallawap achka iñukunpa rump'u hina - kritiku wisnumanta aswan - kaptinqa, illanchayninmanta wallqa ruranakuymi qallarinmi, iñuku huk'i t'uqyay tukuchispa.


text:
Taripay suntur
Taripay suntur icha Yachaq tantari (kastilla simipi: tribunal, corte) nisqaqa chirarimanapaq tantaymi, kamachikuna chay chiqarimaypa tiksin kaptin.
Kay runakunam taripay sunturpiqa rimanakun:
- Ch'ataq ch'atasqa nisqa runata q'uma nisqa huchamanta ch'atanmi, wanachanapaq.
- Amachaq ch'atasqata, mañaqta amachaspa rimapunmi.
- Taripakuq taripayta rimanmi, ch'atasqata wanachaspa icha qispichispa, taripanakuypitaq huk mañaqta chiqachaspa icha mañaqpura chimpapuraychispa.
Kay iskay hinatam chiqarimanku:
- Wanana taripana nisqapi ch'ataq taripakuq ima q'uma rurasqamanta ch'atasqa runata taripaywan wanachan icha - ama nispa - qispichin
- Taripanakuy nisqapi taripakuq iskay mañaqpurataq huk mañaqta chiqachan icha mañaqpura chimpapuraychinmi.
Mama llaqtapi Hatun yachaq tantari icha Kamachikamayuq tantari nisqaqa rimana huñunakuypa kamasqan kamachikuna hatun kamachiwan paqtachus mana paqtachus kayta riqsichin.


text:
Chullusqa
Chullusqa nisqaqa chulluq nisqa puriqllapi chaqrusqa manaña rikunalla chulluna nisqa sinchiyasqa icha wapsi kasqa. Chulluy nisqawan chay sinchiyasqaqa icha wapsiqa puriqlla ukhunman rin, ichataq manam musuq t'inkisqachu tukukun.
Mama quchakunapi yakupiqa achka kachim qullusqa, lliwmanta aswan natriyu kluruchasqam. Chayrayku kachi yaku nisqam.
Yaku pachapi wayaypas chullusqam, yakupi kawsaq challwakunap, huk uywakunap samananpaq anchata muchusqam. Chay yakupi wayayqa inti wayllaq laqukunamantam, huk yaku yuramantakunamantapas lluqsin.


text:
Uchpa kusituy
Uchpa nisqaqa (uchpamanta sutinchasqa) huk rock, blues nisqa qhichwa simipi takiq kusituymi. Freddy Ortiz, Antawaylla llaqtayuq runam, chay kusituyta paqarichirqan 1994 watapi Wamanqa llaqtapim. Wakin pichqa takiqkunaqa Wamanqa llaqtayuqmi.
Takiqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Fredy Ortiz (Taki)
- Bram Willems (Hayñiq kitara)
- Marcos Maizel (Huk kaq kitara)
- Julio Valladares (Iskay kaq kitara)
- Ivo Flores (Batiriya)
- Juan Espinoza (Waqra phuku)
Diskunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Fredy Ortiz-wan tapuykutichiy, fransis AlmaSoror willay p'anqapi
- Runasimi.de: Uchpa sutiyuq kusituypa rurasqan takikuna - rimaynin
- Youtube nisqapi widyukuna: Ananaw, Corazón contento (qhichwa simipi)


text:
“Instituto de Estudios Peruanos” IEP sutiyuq, hatun sapakama organizaciónmi, Perúmanta, Latinoamerica llaqtakunamantapas llapa yachachiyninta, willarikuyninkunatawan estudios socialesmanta rimaq. IEP institucionqa qallarisqanmantapacha ñawpaq hina llamkanku, allin ruwanata qawaspa qispichinapaq, llaqtapa kawsaynintawan, rimanakuypitapas aswan allin investigación social nisqankupi qunku, tiqsi muyuntin llapan llaqtaman chayariq.
Unanchasqa 1964 watapi, allin yachaysapa runakunawan – José Matos Mar, José María Arguedas, Luis E. Valcárcel, María Rostworowski, John Murra, y Aníbal Quijano, hina -, IEP institucionpa hatun sutinta 1970 watapi, takyachirqaku, XXXIX Congreso internacional de Americanistas (hatun huñunakuypi America llaqtamanta estudyaqku) organizacionpi. Suqta chunka wata tukuqninpi, pusaq chunka wata chawpimpi, “Clases, Estado y Nación” willakuynin Julio Cotlerpa, “Historia del Tahuantinsuyu” Rostorowskipa, “Desborde popular y crisis del estado” Matos Marpam chay librunkunapim munachirqaku llapa willakuyninta chay uku pachapi llaqtamanta Historian hamutanapaq, rikchariq hamutaynin llapa runakunaman.
Yaqa Pachak pichqa chunka watayuqwanña kawsan IEP instituciónta, kananqa aswan allin yachakuqkunapa, musuq allin investigacionkunata, publicacionkunatawanmi, llapa llamkaqkuna ruwanankunata sapa kuti apachiqku, antropologíamanta, sociología, historia, ciencia política, economía, lingüística, arqueología y etnohistoria, rimanakusqanmanta qispichinapaq, Peru llaqtapi, democracia y la diversidadmantapas. Editorialninta aswanchichkan 600 titulokunamanta publicasqa, 26 series temáticas, allin qawasqam Ciencias Sociales Latinoamerica llaqtakunamanta. Kanan IEP institucionpaqa alli allin Bibliotecam, aswan kabal rikchaqninpi.
Series temáticas del fondo editorial:
-
Yakuta sociedawan
-
sasachakuy America llaqta
-
Análisis económico
-
as huñusqata
-
llaqtamanta huñusqata
-
Educacionta sociedadwan
-
Estudios de la sociedad rural
-
Estudios etnológicos del valle de Chancay
-
Estudios históricos
-
Estudios sobre desigualdad
-
Fuentes e investigaciones para la historia del Perú
-
Historia andina
-
Ideología y política
-
warma kawsay sociedadninwan
-
Kanan willakuyta
-
Lengua y sociedad
-
Minería y sociedad
-
Miscelánea
-
Perúpa sasachan
-
Allinyanapa sociedadpiwan
-
Urbanización, migraciones y cambios en la sociedad peruana
-
Turismo
-
yachaywasipa likanankupaq
-
Historia económica
-
llapa ima ruwaqkuna, sociedadninwan
-
Argumentos. Análisis social del IEP, revistan.
IEP institucionqa, huñun aswan allin yachaqkunata rikchaqmana ciencias sociales profesionalkunatam, tukuymana watayuq runakunatam, aslla llamkaqkunamanta ahcka llamkaqkunaman, paykunaqa qispichinku allin yachaykunata aswan allin uyarikunapaq realidad socialmanta. Wakin umalliq IEP institucionmanta, achka experienciawan kanku asesoría direccionpi, tukuymana gobiernopi llamkaqku, Ministerio de la Mujer, Ministerio del Interior, kanan Ministerio de Desarrollo e Inclusión Socialpiwan hina, ñam qispichiraku musuq llamkata, tukuq willakuyta Comisión de La verdad y Reconciliación sutiyuqmi.
Yachachiyninpiwan proyección socialta, IEPqa punkun kichasqa kachkan llapa hamutasqapa, llapa generaciónta huñuq, yachakuykunata yankikuq sector público, academiawan, actores sociales, opinión publicawan, ruyru hamparakuna sutiyuq huñunakuypi, kay llaqtapi hatun llaqtakunapiwan eventos y seminarios, sutiyuq chayaq. Ciencias Sociales yachachiytapas maskanku allinta yachanapaq, Cursos y programas de extensión educativa nisqanpi; llallinku incentivos yanapakusqanmanta investigaciónta qispichinankupaq llapa wayna sipas investigadores profesionalkunata.
IEP llamkankunata rakikun, gobernabilidad democráticapi, desigualdad wakcha kawsay, culturalmanta diversidadnin. qallarichin willarichinpas investigacionninkunata tukuymana redes nisqankupi, llapa institucionkunaman, Consejo Latinoamericano de Ciencias Sociales (CLACSO) hina, Consorcio de Investigación Económica y Social (CIES), Red para el Desarrollo de las Ciencias Sociales institucionpas, Grupo Propuesta Ciudadana y Seminario Permanente de Investigación Agraria (SEPIA).
Ñawpaq ruwananku hina IEPqa investigacionkunata qispichiqku llapa ima programakunapas Proyectos institucionales llamkaykunapipas, qawapayaspa ruwanakunatam tapuykunatam musuqyachispa intendiscipliarias nisqankuwan. Cultura popular, llaqtankunamanta lluptiq, economías regionales, violencia política, la educación, la descentralización, el Estado y la institucionalidad democrática, hina.
Qipa watakunapi, IEPqa hinalla parlakuchkanku allí allin hamutanapaq chullachiymanta llaqtapi, “Entre la consolidación del desarrollo y la profundización de la desigualdad” (2009-2012) programapi. Kanan ukupiqa, IEP institucionqa talleres de discusión sutiyuq, ruwarakum, achka librukunatam qurqurakuña chaykunamanta rimaq, investigación allpa chullachiymantakunapi, movilidad socialpas ñawpachiraku, chaymantaqa huñuraku achka proyectukunatam ruwanankupaq IEP investigadorkunapiwan, allinta llamkachkanku kanankama.


text:
Radu Vasile
Radu Vasile sutiyuq runaqa (* 10 ñiqin kantaray killapi 1942 watapi paqarisqa Drăgășani llaqtapi - 3 ñiqin anta situwa killapi 2013 watapi wañusqa Bukuresti llaqtapi) huk Rumanya mama llaqtayuq wiñay kawsayuquqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: .
Churinkuna: Mihai, Tudor, Ioana.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Radu Vasile.
- Romania on line


text:
Zhao Ziyang
Zhao Ziyang , Zhao Xiuye (Chinu simipi: 赵紫阳, chino tradicional: 趙紫陽, pinyin: Zhào Zǐyáng , Wade-Giles: Chao Tzu-yang) sutiyuq runaqa, 17 ñiqin kantaray killapi 1919 paqarisqa Henan llaqtapi - 17 ñiqin qhulla puquy killapi 2005 paqarisqa Pikkin llaqtapi) Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtap pulitiku qarqan. .
1980 watamanta 1987 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta:
Ñawpaq warmi: Liang Boqi
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Zhao Ziyang.
- (Inlish simipi):


text:
Arika Parinaqutapas suyu
Arika Parinaqutapas suyu nisqaqa (kastilla simipi: XV Región de Arica y Parinacota) Chilipi huk suyum. Uma llaqtanqa Arika llaqtam.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay pruwinsyanmi kan:
- Arika pruwinsya, uma llaqtanqa Arika llaqtam
- Parinaquta pruwinsya, uma llaqtanqa Putre llaqtam.
Tawa munisipyunmi (comuna) kan:
- Arika pruwinsyapi:
- Arika munisipyu, uma llaqtanqa Arika llaqtam
- Camarones munisipiyu, uma llaqtanqa Qhuya (Cuya) llaqtam
- Parinaquta pruwinsyapi:
- General Lagos munisipyu, uma llaqtanqa Wiswiri (Visviri) llaqtam
- Putre munisipyu, uma llaqtanqa Putre llaqtam


text:
Steve Irwin
Stephen Robert "Steve" Irwin (22 ñiqin hatun puquy killapi 1962 paqarisqa Essendon llaqtapi, Awstralyapi; 4 ñiqin tarpuy killapi 2006 wañusqa Hatun Hark'ana Mullu-mullupi) huk Awstraliyayuq ñawikaruy tunachiqmi karqan.
Sallqa uywakunawanmi ñawikaruy qhawaqkunataqa tunachirqan, ahinataq The Crocodile Hunter (inlish simi, "Lagartu chakuq") nisqa ankichina qatintinpi. Beerwahpi Awstralya Uywapampa (Australia Zoo) nisqap pusaqninmi karqan. 2006 watapi huk wach'i rayam Irwintaqa wach'inwan miyuchaspa wañuchirqan.


text:
Daniel Ortega
José Daniel Ortega Saavedra sutiyuq runaqa (11 ñiqin ayamarq'a killapi 1945 watapi paqarisqa La Libertad llaqtapi, Nikarawapi) huk nikarawa pulitiku runam, Nikarawap umalliqninmi kachkan, 10 ñiqin ayamarq'a killapi 2007 p'unchawmanta pacha.
1979 watapi nikarawa pachakutiy nisqapi Sandinista nisqa runakunawan Anastasio Somoza Debayle sutiyuq tiranu umalliqtam atirqan.
1985 watamanta 1990 watakamañam umalliq karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Daniel Ortega.


text:
Iliada
Iliada icha Iliás nisqaqa (grigu simipi Ἰλιάς, Iλιάδa) ñawpa grigukunap epos nisqa harawi willaykuyninsi karqan, Omirospa qillqasqansi, Truyanu maqanakuy nisqamanta willaq.
Iliadaqa runa qhapaq nisqa Agamemnon sutiyuq qhapaqpa Akhiliyas sutiyuq hatun awqaqwan rimanakuynin, hayu kayninmantam willan. Chay Akhiliyas ancha phiñakuspas huk mit'a mana maqanakuyta munaptinsi, achka grigu awqaqkuna wañun, paypurataq Akhiliyaspa qhuchumasi, Patroklos sutiyuq. Runakunap kinrayninpiqa grigu dyuskunam maqanakun. Athini grigukunap larunpi maqaykuptin, Aristaq Truyanukunap masinmi karqan. Patroklospa wañuyninmanta astawanraq phiñakuspa, Akhiliyas Ektor sutiyuq truyanuwan maqanakuspa wañuchin. Iliada tukukun Akhiliyaspa pisiyaq phiñakuyninwanmi, manaña Akhiliyaspa wañuyninmanta, manaña Truyap puchukayninmanta willaspa.
Iliadaqa lliw Iwrupapi qillqakunamantaqa aswan ñawpa pachamantas karqan, 730 kñ watamantas. Odisiyataq Iliadamanta iskay chunkachá aswan qhipaq.


text:
Cotopaxinoticias.com killkashka
Latacunga (Cotopaxi). Ministerio de obras públicas wasimantami riksichirka kay Salcedo manta Municipio mana llankaykunata rurashkamantaka MTOPmatami ña tukuy llankaykunarta ruray kallarinaka nishpa.
Ña yallishka 12 de junio 2013pimi kay llankayta kallarichunka kullkita kushka inbavial llankakkman kunan punchaka chayrik 10%llatani llankaykunata ushashka shinami willarka Luis Urbina kimsanike markakuna tantarishkapi kay obras publicas wasipi llankak.
Kay llankayta tukuchinkapak punchakunaka chunka pusak killakunami kan shinami kay llankayta rurankapakka 11’392.537,91 kullkita churashka chaymantami diciemre 2014 ña tukuchinka nishpa rikuchirka.
Mana llankachun ushashkamantami kay hichurikuna tiyashka , kaypì llankakkunaka tukuy punchakunami llankaykunata usharkakuna, shinami rikuchirka Patricio Jaramillo Inbavial wasita pushak.
Shuktik rimaypika Fernando Suárez Cotopaxi markata pushak kay llankaykunaka mama llaktata pushakmi rurakun chaymanta tukuytami tukuchishpa shakinka kay rikuchishka punchakunapi nirkami.
Con el anillo vial por el lado oriental y el paso lateral occidental (actualmente en construcción), el tránsito quedaría completamente libre en el centro urbano de Salcedo.
Kay llankaykunaanka Salcedo kitika ña mana ashka antawakunachu purinta charinka.
TRADUCCIÓN
Expropiaciones para anillo vial de Salcedo las asumirá el MTOP


text:
LLAJTANCHEJNINTINPAJ QHELQESQA TUKUY RUNAJPA ATIYNINKUTA SUT'INCHASPA
[Preamble]
Kaytaqa jatun tantakuypi, tukuynin llajtasmanta ujllachasqa runa qhelqerqanku, imakunachus kay pachapi atiyninghej kasqanta yachananchejpaj. Kay qhelqesqanku qhalichakurqa iskay chunka ujniyoj p'unchayllaña kasajtin waranqa jisq'on pachaj tawa chunka pusajniyoj wata tukukunanpaj.
Manaraj runaj atiynin imachus kasqanta rimayta qallarisasparaj, qhepallanpi qhelqesunchej imakunatachus runa masikuna qhatinanku kasqanta, tukuynejpi allin kay kawsayllapuni kananpaj.
Munaspa tukuypaj walej kawsay kananpaj.
Munaspa tukuy ujllachasqallapuni kawsakunankuta.
Munaspa qheshpi kay tukuypaj kananta.
Munaspa tukuypaj khuskamanta uj munaylla junt'akunanta.
Munaspa tukuy mana ujniyoj, uj llajtayojllapis kankuman jina, ayñillapipuni yanaparikuspa kawsakunankuta.
Munaspa cheqan kay tukuynejpi kananta, ama kawsaqe masikuna millay pejtuspi rikhurinankupajtaj, kay jinata riman, runaj allin kayninpaj atiyninkunaqa.
Ñawpaj kay rimay (1)
Tukuy kay pachaman paqarimujkuna libres nasekuntu tukuypunitaj kikin obligacionesniycjllataj, jinakamalla honorniyojtaj atiyniyojtaj, chantaqa razonwantaj concienciawantaj dotasqa kasqankurayku, kawsaqe masipura jina, tukuy uj munakuyllapi kawsakunanku tian.
Iskay kay rimay (2)
Kay pachapi kaj chhika, tukuy mana ujniyojpata atiyninku tian kay Declaracionespi qhaparikusqanman; yana qarayojpis, yuraj qarayojpis, puka kunkapis kachun chayri warmipis qharipis kachun, qheshwa simiyojpis, aymara simiyojpis, yuraj paralyniyojpis, mayqen religionllamantapis kayta atin, chayri mayqen polìtica yuyayllapipis atisqa kayta atinman chayri waj laya runa qollumanpis. Kayta atin maynejllamantapis ima rijch'aj llawartapis sirk'asninpi apaykachaspa, qhapaj kachun, wajcha kachun, mana chijllasqachu kanan tian.
Chantapis, ima rijch'aj polìtica qotumanchus uj runa atisqa kasqanraykupis, chay jawaqa mana qhawapayasqachu kanqa, jina uj qhapaj llajtamanta kachun, pay kikillanmantataj purikuj llajtayoj kachun, mana kay rimaykunamanta chijllasqachu pillapis kanqa.
Kinsa kay rimay (3)
Pillapis kay kawsayman atiyniyoj, mana ujllapatachu; tukuy runaspata atiynin tian qheshpisqataj, mana walej paypaj kaymantataj karuncharikuspa puririyta, sumj kawsaypi kananpaj jina.
Tawa kay rimay (4)
Mana pipis ujpaj kamachisqallanmanchu watasqa kanan tian munarisqallantapuni qhatispa, mana pipis esclavitud nisqaman sujituchu kanqa nitaj servidumbreman.
Phishqa kay rimay (5)
Mana pipis mayqen laya muchuykunaman nitaj llakiykunaman ñak'arinanpaj jina tanqasqachu kanqa, mana pitapis usuchinqankuchu chayri k'umuykachachinqankuchu sua alqota jinaqa.
Sojta kay rimay (6)
Tukuy kaj chhika atiyniyoj, may cheqanejllapipis, chay atiynin sumaj qhawarisqataj maynejllapipis yupaychasqataj kananpaj.
Qanchis kay rimay (7)
Mayqen runa masillapis leypa ñawpaqenpi kikin derechosniyojllapuni, chayraykutaj tukuy khuskamanta atinku kay kamachisqa leyespi atikuyta, kay leyes mana allin kajmanta jark'arinanpaj. Tukuy atiyniyoj kanku kikin amaprollamantaj pillapis mana kay declaracionesta uyarispa, munasqanman jina apaykachayta munanman chayqa, munankumantaj chayqa wajchakunata qhapajkunamanta, llank'ajkunata atiyniyoj qolqesapakunamanta, ñawiyojkuna mana ñawiyojkunamanta t'aqarayta, pillapis munaspa, kay Declaracionesta mana uyarispa, munasqanman jina apaykachariyta.
Pusaj kay rimay (8)
Pillapis atiyniyoj justiciata purichijkuna ñawpaqenkupi rimarinanpaj, ima juchapipis pejtusqa rikhurinman chayqa; jinamanta amparasqa llajta masisninwan khuska sumaj kawsaypi tiakunanpaj, kamachisqa leyes rimasqanman jina.
Jisq'on kay rimay (9)
Mana pipis mana kajllamanta presuchasqa kanqachu, nitaj wisq'asqa manataj llajtanmanta wajnejman qharqorparisqa.
Chunka kay rimay (10)
Pillapis atin, mashkha ukhu qayllankupipis kachun tukuy justiciawan rimasqanta uyarichikuyta, chijllasqa leyespi yachayniyoj kajkuna cheqan justiciata ruanankupaj; imachus derechusnin obligacionesnintaj sut'inchakunanpaj, chayri imatachus tumpasasqankuta unanchanankupaj, ley penal rimasqanman jinalla.
Chunka ujniyoj kay rimay (11)
- Mayqen juchawan atiykusqa runallapis, manaraj juchayojpuni kasqanta yachakusaspa, maynejllapipis atiyniyoj tukuy uyarinankupaj jina tapuykachakunanpaj ima juchasninmantachus tumpasasqankumanta, tukuy laya garantiastataj waqaychapunanku tian, mana manchikuyniyojta tukuy ima cheqan kasqanta parlananpaj jina.
- Mana pipis juchaman tanqasqachu kanqa, ruasqasninmanta, chayri ruanan kasajtin mana ruasqanmanta, mana chay ruasajtinpacha Derecho Nacional chayri Internacional rimasqanman jina jucha karqa chayqa, manataj juchan kasqanman jina asllawan llakiyta yapakunqachu.
Chunka iskayniyoj kay rimay (12)
Mana pipis kawsaynin ukhupi t'ojpisqachu kanqa, nitaj llawar masisnin ukhupi, manpunitaj wasinpi sat'ikusqankurayku abususta pillapis muchunanchu tian; chayri masisninwan jinapurasqanwan ichus honranta t'akariyta munasqankumanta. Tukuy laya runa atiyniyoj leyeswan qhawachikunapaj, chay mana kaj millay, runaj kawsakuyninpi chajrukuyta munasqankumanta jark'asqa kananpaj.
Chunka kinsayoj kaj rimay (13)
- Pillapis atiyniyoj mana manchikuyniyoj mayllapipis purikunanpaj, kikillantaj wasichakuyta mayqen rijch'aj llajtallapipis.
- Pillapis atin mayqen llajtallamantapis llojsipuyta, kikin llajtanmantapis kachun, munaspari llajtanmantaj kutimpuyta.
Chunka tawayoj kaj rimay (14)
- Pitapis ayqeykachachisanku chayqa, tukuy runa kaj chhikajpata atiynin tian mayqen wasillamanpis wajyarichikunanpaj, kikin llajtanpipis kachun wajnejpipis, chay wasipi pakasqa karikunanpaj.
- Kay tukuy nisqaqa manamin runa wañuchi runaspaj jinachu rimasqa kasan, manataj pipajchus ima juchanraykupis justicia ayqeykachachisan, nitaj imatachus Naciones Unidas allin kananpaj rimayninkuna contranpi juchachakujkunapajchu.
Chunka phishqayoj kaj rimay (15)
- Pillapis atiyniyoj uj llajtata legitimun llajtanta jina rejsikapunanpaj.
- Mana pitapis sajramanta kallpaykuspa llajtanta wajnojtachinankuchu tian, nillataj oponekunankuchu tian waj llajtata llajtanta jina rejsikapuyta munanqa chayqa.
Chunka sojtayoj kaj rimay (16)
- Mana riparaspalla ima rijch'aj runa kasqanta nitaj ima laya religiontachus paypaj rejsikapusqanta, chayri ima llajtayojchus kasqanta, qharispis warmispis kallpañojña kaspaqa atiyniyoj kanku yananchakunankupaj, casamientomanta parlaspari khuskamanta kikin derechosniyojllataj kanqanku, tantallapuni kawsakusaspapis, t'aqakunqanku chaypis.
- (missing)
- Aylluqa llajtaspaj sapin kaqanrayku, atiynin tian yanapachikunanpaj tukuy llajtayoj runakunawan Estadovan ima.
Chunka qanchisniyoj kaj rimay (17)
- Pillapis atiyniyoj tukuy ima kapuyllamanpis, ujpallatapis kachun ashkhakunajpatapis.
- Sajramantaqa mana pij kapuyninpis t'ojpisqa kanqachu.
Chunka pusajniyoj kaj rimay (18)
Pijpallatapis atiynin tian yuyasqantawan concienciantawan religionnintawan sut'inchananpajtaj qhatinanpajtaj; kay atiyqa khuskachan ima religionpis creenciapis waj jina religionmanpis creenciamanpis tukuykunanpaj, chantapis kay religiontawan creenciatawanqa mayllapipis qhapariyta atikusqanta, pipis yachananpaj chay yuyasqanwanpis, chay concienciawanpis chay religionwanpis khuskallapuni purisqanta.
Chunka jisq'onniyoj kaj rimay (19)
Tukuy runakaj chhikajpata atiynin tian yuyasqanta mayllapipis qhaparinanpaj, kay atiy kamachillantaj ama pipis rimarisqanrayku t'ojpisqa kananpaj, kamachillantajmin puriyta atisqanta tapuykachaspataj unancharispataj ujkuna waillasqankuta, chayri chay tukuy rimasqata maykamallapis ninrimanta ninri purichiyta.
Iskay chunka kaj rimay (20)
- Pillapis atiyniyoj runa masisninwan khuska tantakuypi kananpaj, paykunawantajri, sumaj kawsaypaj kanqa chayqa, ujllachakuyta.
- Mana pipis kallparparisqachu kanqa, mayqen runa qollumantapis ujnin kaj kananpajqa.
Iskay chunka ujniyoj kaj rimay (21)
- Mayqen llajtayojllapis atiyniyoj llajtanta cheqa yanninta puriysichinanpaj, pay kikin kamachispa chayri munayninmanta chijllasqa llajta masisninnejta.
- Pillapis atiyniyoj, kikin derechosllawantaj, llajtanpa llajta kamachis qotuman yaykunanpaj.
- Llajta masikunaj munayninkuqa, tukuynin aylluspata sapin kasqanrayku, chay munayqa mana imaynapi kallpasqachu nitaj jark'asqachu kanqa, llajta masikuna mana manchikuyniyojta, walej kasqallanta qhawaspataj apusninta chijllanankupaj, chay chijllasqa runa llajtanku ukhupi, leyes rimasqanman jina kamachinankupaj. Kay elecciones sutiyojqa, sapa llajta kamachista chijllarina mit'a chayamujtillan ruakunan tian.
Iskay chunka iskayniyoj kaj rimay (22)
Pillapis, llajta masisnin qotumanta ujnin kasqanrayku, atiynin tial llajtanpi qhawaykachayta tukuy ima walej kananpaj jina, puriytataj yacharinankama imawanchus, imaynatachus, payllamantachus chayri waj laajtaswan yanapachikuspachus llajtan kawsasqanta, chaykunata unanchaspa, allin kayta ruaspataj tukuy imapi kikin llajta masi astawan astawan runayayta atinanpaj.
Iskay chunka kinsayoj kaj rimay (23)
- Tukuy runaspata atiynin tian munasqanman jina llank'ananpaj, maynejllapipis llank'aspa kaswayninta mask'ananpaj, llank'aspallapunitaj kawsakuyman; chay llank'asqanmantatajri yupachikuyta, llank'ay patapitaj wasinpitaj runa jina kawsakuyta atinanpaj.
- Ujkunawan khuska llank'ay patapi ruasqanmantaqa, pillapis a tiyniyoj kikin lllank'asqanmatna, ujkuna jap'isqankuman jina kikillantataj yupachikunanpaj.
- Mayqen llank'aj runallapis llank'asqanmanta walej sonqochasqa kanan tian, paytaj yawar masisnintaj p'unchaymanta p'unchay runayaspallapuni kawsakunankupaj jina.
- Pillapis atiyniyoj, ima sajra kaymantapis jark'arikunanpaj, uj sindicatupi apuntachikuspa chay sindicatumanta ujnin kananpaj, chayri munaspa pay kikin uj sindicatuta rikhurichispa.
Iskay chunka tawayoj kay rimay (24)
Mana ujllachu, tukuy atiyniyoj kanku samarinkunankupaj samarikusaspataj munaynillanku ruasqa kunanpaj, ña ruanasninta junt'aykuspaqa pillapis atiyniyoj mana munanpaj, ruasqan patapi asllawan unayta llank'anallantapuni munanqanku chayqa. Watapi uj kuti samarikuy mit'a kanqapuni, chay samarikuy mit'amantapis llank'aj runa qolqeta jap'inapuri tian, samarikuy mit'atinta lllank'anmanpis karqa jina.
Iskay chunka phishqayoj kaj rimay (25)
- Pillapis atiyniyoj, allin kay kawsay patapi tiakuyta munananpaj llawar masisninwan khuska, mana imamanta usurispalla runa jina kawsakuyta atinanpaj, mana mikhunamanta, mana pìachamanta nillataj jampichikuymanta; kikin atiyniyojllataj llajtanpa Seguro Social nisqawan yanapachikunanpaj, mana paypaj ima ruanapis kasqanraykuchus, onqorparisqanraykuchus, manaña llank'ananpaj jina qheparparikusqanraykuchus, imanta k'irikusqanraykuchus, warmi mana qosayoj qharichus mana warmiyoj qhepakusqankurayku, icha machuyarparisqanrayku chaychus mana paymantapuni kapuyninta runa jina kawsakunanpaj jina chinkachisqanraykuchus manaña llank'ayta atinqa chayqa.
- Onqoj warmikunawan, wawataña uywasanku warmikunawan, tukuy wawaswan imaqa, atiyniyoj kanku may chhika sumaj qhawasqa kanankupaj, tukuy ima rijch'aj millay sajrakunamantataj jark'asqa kanankupaj. Wawaspis tukuy atiyniyoj kanku, k'ipa wawasnintin rejsisqa tatasniyoj wawasnintin, tukuypuni atiyniyoj kanku llajtanku ukhupi tiakujkunawan yanapachikunankupaj.
Iskay chunka sojtayoj kaj rimay (26)
- Tukuypata atiynin tian uj yachay wasipi kaspa runayanankama yachakunanpaj. Pillapis qhasilla, mana uj phatata mañarispalla yachachinanku leeytawan qhelqeytawan yupaytawan yachakunankukamallapis. Kay nisqataqa mana ujniyoj qhatinanku tian. Instrucción técnica y profesional castellani simipi sutiyojqa tukuy taripanankupaj jina kanan tian. Aswan yachayniyoj kayta munajkunapajqa jatun yachay wasispa punkusnin kicharisqa kanan tian.
- Educación sutiyoj yannin tukuy runa masista, uj munakuyllapi ujllachasqa kawsakunankupaj jina, pusanantaj yanapanantaj tian p'unchaymanta p'unchay allinta runayanpaj. Educación nisqaqa yanapanan tian tukuy runa ujllachakunankupaj, mana pipis chijllaspalla may llajtayojchus runa masin kasqanta, ima religiontachus apasqanta chayri ima ayllumantachus kasqanta, jina kaspa tukuy uj llajtayojllapis kankuman jina uj munakuyllapi kawsakunankupaj Ujllachasqa Llajtaspa ruanasninta kallpachaspa, tukuy allin kayllapipuni tiakunankupaj.
- Tataswan mamaswanqa aswan atiyniyoj, ujkunamanta nisqa kanqanku, chijllanankupaj mayqen yachay wasillatapis wawasninku munayninkuman jina yachakunakupaj.
Iskay chunka qanchisniyoj kaj rimay (27)
- Pillapis atiyniyoj, kikin munayninmanta, khuskachakunanpaj pejtukunanpajtaj llajtanpa yachasqasninwan, yuyasqasninwan imachus llajtanpi k'acha kasqanwan ima, llajtanpata ujnin kaj kasqanraykuri atiyniyojllataj, kawsaqe masisninwan khuska, llajtanmanta sumaj kayninta jap'ikuyta, pìunchaymanta p'unchay astawan astawan jatunyachiytataj.
- Pillapis imata jinasqanmanta, ruasqanmanta, imata qhelqesqanmanta chayri parlaspa yuyayta qosqnmanta kikin pay chay nisqata ruaj jina, ruasqasninmanta jinaqasmantapis tukuy atiyniyoj qhawakapunanpaj jayk'ajllapis poqoyninta pallananpaj.
Iskay chunka pusajniyoj kaj rimay (28)
Pillapis atiyniyoj, kay Declaraciones ama nisqalla jina qhepaykukunanpaj, sayachiyta ima rijch'aj runa qotusllatapis kay Declaraciones tukuy runakunaj kawsayninta allinchananpajpuni.
Iskay chunka jisq'onniyoj kaj rimay (29)
- Tukuj runa kaj chhika, comunidadmanta ujnin kasqanrayku, ashkha obligacionesniyoj comunidad ukhupi: runa masisnillanwan khuska kawsakuspa pillapis sumaj kayninta tariparqoytataj runayaytataj atisqanrayku.
- Democraciayoj llajta ukhupiqa pillapis leyes rimasqallanman purinqa, waqaychanapaj runaj derechosnintam ama pejtus kananpaj, tukuy llajta masikuna cheqan yannillantapuni purisqankuraykutaj llajta masikunapaj mana walej kay chinkapunanpaj.
- Tukuy kay derechostawan libertadestawanqa, mana imarayku pipis apaykachanqachu Ujllachasqa Llajtas rimasqanta wajninchayta munaspa.
Kinsa chunka raj rimay (30)
Mana mayqen kay Declaracionpi rimasqa kasqan unanchakunanchu tian yuyaspa Estadowan, ima qotullamanpis, chayri pillamanpis atiyta qosqanta, mayqen rimasqa derechosnillanpis mana yupasqa kananpajqa.


text:
[Universal Declaration of Human Rights]
Yaqqa yumbay nasyungunami kach'anllapa kamachikuqningunata suq atun kunsijuman, chaypi parlanambaqllapa pax kunapura. Chay atun kunsijuqami shutin "Tandadu Nasyunguna" ("Naciones Unidas"). Chay Tandadu Nasyungunapa awturidarninguna allita yuyashpa kay leykunata rurashqallapa. Ama qonqananchiqllapa chay shumaq ley kunatami, kanaqa rurashqallapana kanchiq kichwapipis.
PUNTATA
Yumbay runakuna warmikunda day pachapi tiyaqkunami runakuna kanchiqllapa. Runa masikuna kashpa, ayllukunashina shumaqta tiyashun, ama piñchinakushpachu. Ancha baliqkuna kashpa dirichuyuq kanchiq may munashqanchiqpi allita tiyananchiq, munashqanchiqpi trabajananchiq. Dirichuyuqmi kanchiq allin tiñntiyuq, allin juyisniyuq kananchiqpaq. Manam allichu pwidiqkuna qesachanambaq wakin runa masindaqa. ashwanmi atumbis, takshapis ima layapis kashpa, shumaqta atinchiqllapa kawsayta.
Chayshina kaptimbis, wakin wapu runakunaq runa masinda qesachashpa, ancha maqashpa waqachishqallapa. Manam shonqonllapapiqa yuyashqallapachu "paxkunapismi noqashinalla dirichuyuq", nishpaqa. Amana chayshinachu tukunqallapa.
Kaytam ninillapa yumbay runakunata:
Aku shumaqta tiyaq, ama pitapis manchashpachu. Krisyishun munashqanchiqpi. Parlashun kriyishqanchiqta.
Yumbay llaqtakunapi allin leykunata ruranqallapa atinambaqllapa akrayta munashqanllapa kamachikuqningunata. Chayshina ruraptinllapami, leyningunata allita kasushpaqa, mananam maqanakunqallapachu.
Munanillapapismi yanapayta yumbay nasyungunata, shumaqta tiyanambaqllapa paykunapura, ama wanchinakushpachu.
Kaytapis yuyashun: yumbay nasyunninchiqkunapi rurashqallapa leykunata yach'ananchipaq ollqopis, warmipis dirichuyuq nishpa. Pullapam bidanqa ancha balin. Chaymi nasyunninchiqkunapi ancha trabajanchiq shumaqta runakuna tiyanambaqllapa. Yanapanchiqpismi llaqta masinchiqkunata, dirichuyuq kanambaqllapa. Kay Tandadu Nasyungunapa Atun Kunsijunmi kashpallapa "runapa chay dirichunguna ancha balin" nishpa, kay diklarasyunda iskibrinillapa, tukuy wata liyishpa, animakananchiqpaq, ama qonqananchiqpaq, yach'achinanchiqpaq tukuy nasyunninchiqkunapa llaqtangunapi.
1. Punta kaq:
Yumbay ollqokuna, warmikuna pullalla kashun leyninchiqkunawan. Manam ni pipapis kriyadunchu kanchiqllapa. Suqninchiq, suqninchiq atinchiqllapa yuyayta "imam alli, imam mana allichu" nishpa. Chayshina kaptin, shumaqta tiyashunllapa suq ayllushinalla.
2. Ishkay kaq:
Kay niykashqayllapaqam yumbay runakunapaq; tukuy kastakunapaq, imalaya kaqpaqpis, ollqopaq, warmipaq, yumbay Iaya rimaqkunapaq, ima Iaya lutrinayuqpaqpis; kapuqkunapaqpis, mana nimayoqpaqpis ima Iaya partiduta sigiqkunapaqpis, tukuy pipaqmi kayqa.
Kay nishqaykunaqam yumbay Iaya Ilaqtakunapaqpis: yumbay nasyungunapaq, yumbay prubinsyapaqpis.
3. Kimsa kaq:
Yumbay runa, warmikunapis dirichuyuqmi shumaqta kawsanan kay pachapi. Atinllapapismi kriyiyta paykuna munashqambi. Chaymi yumbay runakuna dirichuyuq ama qesachadu kanambaqllapa.
4.Ch'usku kaq:
Mananam kanqachu kriyaduqa. Manam atinchiqchu randiyta ni randikuyta runa masinchiqta animaltashina.
5. Pichqa (sinku) kaq:
Manam pipis dirichuyuqchu runa masinda suq lastimata qesachanambaq, imata rurashpa.
6. Suqta (sayis) kaq:
Yumbay runakunam dirchuyua kay leykunarayku. Kay leykunata kasushun ama pitapis dañachinanchiq.
7. Qanch'is (syiti) kaq:
Kay leykunaqam yumbaypaq. Chayri mana allichu kamachikuqkuna yanapanambaq kapuqkunatalla, pwidiqkunatalla. Yumbaytar chay awturidarkunaqa yanapanqallapa kapuq mana kapuqtapis. Ama akranqachu paykuna munashqanda.
8. Pusaq (uchu) kaq:
Yumbay runakuna, warmikunapis atinllapa dimandayta pitapis, mana allita tukuptinllapa. Juyiskunaqa yumbay llaqta masingunata washanqallapa ama ultrajanan chay uchayuq runakunaqa.
9. Isqon (nwibi) kaq:
Awturidarkuna mana surqoshpa juyismanda suq ordindaqa, manam atinllapachu karsilayta ni wichukuyta nasyunninmanda suq runataqa.
10. Ch'unga (dyis) kaq:
Yumbay runakuna, warmikuna dirichuyuq kanchiq allin juyisniyuq kananchiq. Chay juyiskunaqa allita uyashpa, shumaqta justisyata ruranqa; ama suqpaqllachu kanqa. Ashwanri yumbaypaq kanqa.
11. Ch'unga suqniyuq (unsi) kaq:
- Suq dimandadu runapaqqa, juyiskunaqa ama dasqa yuyanqachu "uchayuqmi kay runaqa", nishpaqa. Puntataqa allitaraq rikanqallapa yach 'anambaq "¿uchayuqchu ichu mana?" nishpa. Chaymandaqa uchayuq kaptinqa, yach'ashpa allita, imatapis ruranqallapa.
- Mushuq Ieyta rurashpaqam mana kasuqkunataqa atinchiq kastigayta. Chay mushuq ley kaptimbis manam kanchu dirichu kastigananchiqpaq runakunata unay tyimpupi mana kasukushpa tiyashqambaq, chay ley manaraq kashqanrayku chay tyimpupi. Chayshinallam mushuq kastigukunapis balin mushuq prisupaqila. Manam balinchu chay runa unaykunapi ima maluta rurashqanbaqqa.
12. Ch'unga ishkayniyuq (dusi) kaq:
Manam pipis mitikunqachu suq runapa wasinman ni ayllungunaman, ni kartanda kich'anqachu, dwiñun mana munaptinqa. Ama nishumbischu suqkunata: "chay runaqami mainatural" nishpaqa.
13. Ch'unga kimsayuq (trisi) kaq:
- Yumbay runakunam dirichuyuq purinambaq chay maykunata may munashqanda. Chaymi atin tiyayta may llaqtakunapipis.
- Suq runa munashpa, atin lloqshiyta nasyunninmanda maytapis rinambaq. Chayshinallami atin kutimuyta chay nasyunninman.
14. Ch'unga ch'uskuyuq (katursi) kaq:
- Qesachawaptinchiq kamachikuqkuna nasyunninchiqpi dirichuyuqmi kanchiq maskananchiq suq nasyunda, chaypi shumaqta tiyananchiq.
- Mana allita tukuptinchiq, manana dirichuyuqchu kanchiq mitikananchiq suq nasyunman washakananchiq kastigunchiqmandaqa.
15. Ch'unga pichqayuq (kinsi) kaq:
- Yumbay runakuna tukuy warmikuna dirichuyuq nasyunniyuq kanambaq. Peruwanukunata ama yanqa ninqallapachu: "Mananam peruwanuchu kangi" nishpaqa. Dirichuyuqpismi nasyunninmanda Iloqshinambaq.
- Manam atinllapachu ñigayta kambyanambaq nasyunninda.
16. Ch'unga suqtayuq (dyisisayis) kaq:
- Yumbay kasta ichu lutrinayuq runa, warmi, ch'ayashpa idarninman atinliapa kasarayta paykuna mayqan munashqanwan ruranambaq suq aylluta. Oliqo, warmi, kasarashpa, akrakashpa chayshinallam dirichuyuq.
- Manam pipis amalas suqkunata kasarachinanqachu. Suq runa warmiwan paykuna kikin munashpa, kasaranqallapa.
- Ayllunchiqkuna ancha balin. Chaymi awturidarkuna yanapanqa imashinapis pullan shumaqta, kawsanambaq.
17. Ch'unga qanch'isniyuq (dyisisyiti) kaq:
- Yumbay runam dirichuyuq ch'akrayuq, imayuq kananchiqpaqllapa. Sapalanlia manaqa suqkunawan ch'akrayuqqa atinchiq kayta.
- Manam pipis yanqa qoch'ikunqachu suq runapa imandaqa.
18. Ch'unga pusaqniyuq (dyisyocho) kaq:
Yumbay runa atin yuyayta, kryiyta munashqambi. Chayrayku atin akrayta munashqan lutrinata. Munashpaqa atimbismi kambyayta lutrinandaqa. Chayshinam atin lutrinambaq rimayta, yach 'achikuyta kikin wasimbi manaqapis maypipis. Chayshinam atimbis adurayta Dyusninda may munashqambi.
19. Ch'unga isqonniyuq (dyisinwibi) kaq:
Yumbay runakuna atin yuyayta munashqanda. Atin parlayta yuyashqanda. Manam pipis piñchinqachu chay runakunata yuyashqanda rimaptin. Dirichuyuqpismi runakuna yach'anambaq yumbay nutisyakunata.
20. Ishkay ch'unga (beynti) kaq:
- Yumbay runakuna shumaqta mana maqanakushpachu atin tandakayta suqkunawan.
- Manam pitapis atinchiqchu kamachiyta amalas tandakanan suqkunawan.
21. Ishkay ch'unga suqniyuq (beynti uno) kaq:
- Runapis, warmipis dirichuyuqmi karguyuq kanambaq llaqta masinguna akraptin. Paypis atin akrayta suqkunata karguyuq kanambaq.
- Yumbay runakuna, warmikunam pulla dirichuyuq parlanambaqllapa kamachikuqningunawan. Chay kamachikuqkunaqa ama suqkunapaqllachu kanqa. Ashwan yumbay llaqta masingunapaq pullapaq kanqa.
- Yumbay nasyumba gubyirnun kamachikunqa, llaqta masinguna munaptin kamachikunambaq. Chayri llaqta masinguna pakashpa ruranqa butasyunda, allita akrananllapa kamachikuqninda.
22. Ishkay ch'unga ishkayniyuq (beynti dos):
Yumbay gubyirnukuna yanapanqa mana nimayuq llaqta masingunata, amana padisinambaqilapa, mas allita mantyinikanambaqllpa imata rurashpa.
23. Ishkay ch'unga kimsayuq (beynti tres):
- Dirichuyuqmi yumbay runakuna imata ruranambaq. Atimbismi munashqan trabajuta maskayta. Kapatasninguna shumaqta rikanqa ama wañunan, ama padisinan qeshyaywan chay trabajupi. Manam kanchu dirichu yanqaqa paykunataqa wichukunambaq chay trabajunmanda.
- Yumbay runakuna pullan ruraq suq trabajupilla dirichuyuqmi pullalla ch'askinan pagunda. Manam allichu wakin achkata ch'askinambaq, wakinnataq ashlitatalla ch'askinambaqllapa.
- Yumbay trabajadurmi dirichuyuq ch'askinan qellayta aypanan kawsanambaq, ama padisinan mana nimayuq kashpa. Mana aypaptin paypaq, ayllumbaq, gubyirnun yanapanqa imashinapis.
- Yumbay runam dirichuyuq tandakanan sindikatuwan, chayshina washakanambaqllapa.
24. Ishkay ch'unga ch'uskuyuq (beynti kwatro):
Dirichuyuqmi yumbay runakuna samanambaq. Manam allichu qanch 'is (syiti) yumbay diyasninda trabaj anambaq. Atinllapapismi samayta bakasyunnimbi ganashpa.
25. Ishkay ch'unga pichqayuq (beynti sinko):
- Suq trabajaq runata pagaranqallpa atinambaq randiyta mikunanda, trapunda, kamanda, ambinda paypaq, ayllumbaqpis. Dirichuyuqpismi qeshyashpa choqrikashpa qellayta surqonambaq Siguro Sosyalmanda.
- Ukuyuq warmikuna, yumbay wambritukunapismi dirichuyuq ch'askinambaq Siguro Sosyalmanda ancha mana nimayuq kashpa, taytanguna kasadu kaptin, mana kasaduchu kaptimbis.
26. Ishkay ch'unga suqtayuq (beynti sayis):
- Yumbay runakuna warmikuna dirichuyuq yach'akunan iskwilapi primaryata ushyanangaman mana pagarakushpachu. Alli kanman sekundaryatapis chayshinalla ushyanambaq. Yumbay wambrakuna yach'akunqallapa iskwilapi. Yumbay ancha allita yach'akuqkuna, pubri kashpapis, kapuq kashpapis dirichuyuqmi yaykunan unibersidaman.
- Iskwilapi yach'akunqa allita yuyanambaq, shumaqta tiyanambaq Ilaqta masingunawan, suq llaqtamanda kaqkunawan, suq Iutrinayuqkunawan, yumbay nasyunmanda runakunawambis. Chayshinami yach'akunqallapa yanapanan Tandadu Nasyungunata ama pilyashpachu yumbay nasyunguna shumaqta kawsanambaqllapa.
- Taytanguna akranqa ima laya munashqan iskwilata, chaypi wambranguna yach'akunambaq.
27. Ishkay ch'unga qanch'isniyuq (beynti syete):
- Yumbay runakuna dirichuyuq Ilaqtamba kustumbringunata yach 'akunambaq. Kaptin llaqtambi biblyutika, atin liyiyta librungunata. Wakin runakuna yach'akushpa imata rurayta, yach'achinqa llaqta masingunatapis, chay suqkunapis yach'akunambaq.
- Chay punta imata ruraq runaqam dirichuyuq rurashqanda randikushpa, gananambaq. Manam allichu paypa rurashqanda suqkuna kupyashpa randikunambaq.
28. Ishkay ch'unga pusaqniyuq (beynti ocho):
Yumbay nasyungunapa gubyirnun awturidarnindin kasunqa yumbay kay iskibridu dirichukunata, yumbay llaqta masinguna shumaqta kawsanambaq.
29. Ishkay ch'unga isqonniyuq (beynti nwibi):
- Yumbay runakuna yanapanqa chay may tiyashqan llaqtanda. Chayshina ubligasyunninda rurashpa, shumaqta atinllapa kawsayta.
- Yumbay runakuna atinllapa rurayta munashqanllapata, alli kaptin, mana dañachiptin suqkunata.
- Kay dirichukunaqa mana kuntranqachu Tandadu Nasyungunapa leyningunataqa.
30. Kimsa ch'unga (treynta):
Kay dirichukunata liyishpa, ama ni suq gubyirnu, ni pipis yach'achikunqachu paylla munashqandaqa, qoch'inambaq llaqta masingunapa dirichungunata.


text:
Asuwi
Asuwi (kastilla simipi: Azogues / San Francisco de Pelengui de Azogues) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Kañar markapi Asuwi kitip uma llaqtanmi. Asuwi llaqtapiqa 31.151 runakunam kawsachkanku (2005).
Yuyarina
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Maki kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panama k'umpukuna
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuritampu (10 km)
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Puykukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Kañar marka


text:
Willakuy
Willakuy icha Kwintu nisqaqa huk rimasqallam simi kapchiypa rikch'aqnin. Willaqqa hayk'appas pay kaspa, ñawpa pachapim willaykun, qhichwa simipitaq hayk'ap hinapas kasqa pacha nisqapim.
Qhichwa simi kapchiypiqa achka ñawpa pachamanta willakuq kwintukunatam riqsinchik. Kay pachaqa wamaqyachkaptinmi, sumaq willakuykunata qunqachkaptinmi, sinchi-sinchita qillqananmi tiyan.
Kay samiqniyuqmi qhichwa simipi willakuykuna:
- Nak'aq (Pishtaq): indihina runakunata sipiq millay ispañul, misti runa;
- Achkay: wawakunata sipiq millay warmi;
- Inkarri: Inka Qhapaq;
- Wiraquchapampa (Q'iru llaqtapi willakuykuna): urqu apukunap ispañulkunata atipayninmanta;
- hukkunapas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Willakuykuna: Chay p'anqapiqa yachay wasipaq liwrukunapi willakuykunam qhawachikun.


text:
Teofilo Laime Ajacopa
Teofilo Laime Ajacopa sutiyuq runaqa (5 ñiqin pawqar waray killapi 1971 watapi paqarisqa Machaqapa Jesus llaqtapi, Inkawi wamanipi, Chuqiyapu suyupi) huk buliwyaki simikunamanta yachaqmi, t'ikraqpas. Aswanta Qhichwa simimantam yachan.
Kunanqa Chuqiyapu llaqtapi San Andris Hatun Yachay Suntur (Universidad Mayor de San Andrés) nisqa yachay sunturpim llamk'achkan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llika nisqapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Saminchanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Warma simikamaypa [1] Llaqtahuñu Samichana, Runasimipi.
Willayllaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Lieratura infantil: Arusimiñee ( 2009) Alliqatiq awasa (Internet)


text:
Gro Harlem Brundtland
Gro Harlem Brundtland sutiyuq warmiqa (* 20 ñiqin ayriway killapi 1939 watapi paqarisqa Bærum, Oslo, llaqtapi, Nurwigapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq hampikamayuq, pulitiku wan kawpaq runa warmim.
Nurwiga Uma kamayuq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 4 ñiqin hatun puquy killapi 1981 watapi - 14 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi
- 9 ñiqin aymuray killapi 1986 watapi - 16 ñiqin kantaray killapi 1989 watapi
- 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1990 watapi - 25 ñiqin kantaray killapi 1996 watapi
Ñawpaq runa: Arne Olav Brundtland
Wawakuna: (4)
Alma mater: Oslo Yachay suntur.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gro Harlem Brundtland.


text:
Jimmy Carter
James Earl Carter, Jr., Jimmy Carter, sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin kantaray killapi 1924 watapi paqarisqa Plains (Georgia) llaqtapi - llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 39 kaq umalliqnin (1977 watamanta 1981 watakama), ñawpaq Demokrata Partidupi kaq umalliqsi.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2002 watapiqa chiqniq.
Tayta: James Earl Carter
Mama: Bessie Lillian Gordy.
Warmi: Rosalyn Smith
Wawakuna: John William Carter; James Earl Carter III; Donnel Jeffrey Carter wan Amy Lynn Carter.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jimmy Carter.


text:
Samora Machel
Samora Moisés Machel sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin tarpuy killapi 1954 watapi paqarisqa Xilembena llaqtapi - 19 ñiqin kantaray killapi 1986 watapi wañusqa Mbuzini llaqtapi) huk Musambik mama llaqtap awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Sorita Tchaicomo, Josina Mutemba, Graça Simbine.
Churinkuna: Joscelina (1958), Idelson (1959) wan Olívia (1961) / Josina (1976) wan Malengane (1978).
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Samora Machel.


text:
Jiangxi pruwinsya
Jiangxi pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Jiangxi, chun simipi: 江西, phinyimpi: Jiāngxī, machu: Kiangsi , nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Nanchang llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
11 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jiangxi pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Mapa de Jiangxi (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Jiangxi (ksstilla simipi)
- .com/ El sitio oficial del turismo en Jiangxi
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Pedro Alvares Cabral
Pedro Alvares Cabral sutiyuq runaqa ( 1468 watapi paqarisqa Belmonte llaqtapi - 1520 watapi wañusqa Santarém llaqtapi) Purtugal mama llaptap awqaq pusaq wan naviganti qarqan.
Warmi: Isabel de Castro
Churinkuna: Fernão Álvares Cabral, António Cabral, Catarina de Castro, Guiomar de Castro, Isabel wan Leonor.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pedro Alvares Cabral.


text:
Jesus
Jesus icha Hisus sutiyuq runaqa (iwriyu simimanta: יהושע [iehoshua], aramayu simipi ישוע [Jeshua, Jeshu], grigu simipi: Inσoύς [Iēsoús]) kristiyanu iñiypa kamaqnin karqan. Chay kristiyanu iñiykamaqa Dyuspa Churin karqan.
Jesuspa kawsasqanmantaqa Dyuspa Simin Qillqam Matiyu, Markus, Lukas, Huwan iwanhilista nisqakunap qillqasqankunapi willakun. Chay Bibliapi qillqakunataqa iwanhilyu ninchik (grigu simimanta: EuaYYέλιov [euangélion] "allin willakuy").
Jesusqa Bethlehem (Belén) llaqtapim paqarirqan. Hudyu kaspa, aramayu simitam rimarqan. Mamanpa sutinqa Mariya karqan. Mariyap qusanqa, Husiy (Joseph, José) sutiyuq, karpintirum karqan.
Kimsa chunka watayuq kaspa, Jesusqa hudyukunata Dyuspa qhapaq kayninmantam yachachiyta qallarirqan. Huwan bawtisaq sutiyuqmi Jesustaqa Jordan mayupi bawtisarqan. Jesuspa chunka iskayniyuq yachakuqninkunam karqan. Urqupi Kamikuy nisqapi musuq kamachikunamantam rimarqan, Yayayku nisqa mañaymantapas willaspa.
Qhipaq Sina nisqapiqa "Wañusaq. Kay t'antaqa kurkuymi. Mikhuychik yuyawanaykichikpaq. Kay winuqa yawarniy. Kayqa musuq rimanakuymi. Upyaychik huchaykichikkunata qispisunaykichikpaq." nispa t'antata winutapas yachakuqninkunawanqa rakinakurqan.
Judas Iskaryot, huk yachakuqnin, Jesusta wasanchaspa Yerusalempi hudyu awqa yachachiqkunaman qupurqan. Paykunaqa Jesusta romanu apuq Pontius Pilatusman wañunapaq qurqan. Chay Pontius Pilatusqa Jesusta Kruspi wañuchichirqan.
Kristiyanu iñiykama, Jesusqa iñiqnin runakunata huchankunamanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq, kikinpa kawsanta Kruspi qurqan. Kimsa kaq p'unchawpi wañusqamanta sayarispa kawsarirqan. Chaymantapacha Jesu Kristu sutiyuqmi. Hanaq pachaman huqarikuspa, kunanqa Dyuspa pañanpim tiyachkan. Kay pachap puchukayninpi hamunqa runakunata taripanapaq. Chaymantataq iñiqninkunaqa wiñaypaq kawsanqaku, mana iñiqtaq wiñaypaq wañunqaku.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | editar fuente]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | editar fuente]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jesus.
- Jesusmanta pilikula (http://www.inspirationalfilms.com/)
- Qusqu Runasimipi (Quechua, Cuzco)
- Qullasuyu (Buliwya) Runasimipi (Quechua, North Bolivian)
- Ecuador Kichwapi, Chimpurasu Runashimipi (Quichua, Highland, Chimborazo)
- Kunchuku Ankash Runashimichaw (Quechua, Ancash, Conchucos, Northern)
- Waylas Ankash Runashimichaw (Quechua, Ancash, Huaylas)
- Chanka (Ayakuchu) Runasimipi (Quechua, Ayacucho) (huk runallap rimasqan)
- Wakin Rimaykunapi


text:
Runa
Ñuqanchikqa runa (latin simipi: Homo, grigu simipi: Άvθpwπoς [ánthrōpos]) nikunchikmi. Mitan kamaypaq sutinchikqa latin simimantam, Homo sapiens nispa, yachaq runa niyta munaspa.
Tukuy tiksi muyupiqa suqta llunamanta aswan runakunam kachkanchik. Runakunaqa sayasqalla purinchik. Ch'ullam yuyaychakuq kawsaq kay kanchik.
Runakunaqa warmipas qharipas kanchik.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Runa


text:
Wp/qug/Kumunismu
Kumunismu nishkaka Karl Marxpa yuyaymanta shuk kamachiy samimi kan. Chay yuyaypi, tukuy runakunaka shinalla hayñikunata, shinalla kapukta charinami kapan, mana hatun pushakta tiyan. Chaymanta, Kumunismu rurankapak, kumunista runakuna pachakutiyta (Revolucion nishka) ruranata munanmi, Kapitalismuta tukuchinkapak. Karl Marx yuyaypi, chay pachakutiy kipa, runakuna Susyalismu ruranata ushan: Susyalismu kamachiypi, Kumunismu rurankapak, tukuy llankak runakunata paypak Partiduwan kamanami kanchik. Karl Marx yuyaypi, chay pachakutiy tukuy Kapitalista mamallaktakunapi tiyankami.
Wiñay kawsaypi, tawka Susyalista mamallaktakunaka tiyarka, shinalla Susyalista Suwit Republikakunapak Tantanachiy (1922 watamanta, 1991 wataman), Kuba, Chinchay Kuriya, China. Ashta Wiñay kawsay yachakkuna nin, chay mamallaktakunapi, mana sumak Runa hayñikuna tiyanchu, kashnalla ashta llakikunaka tiyan. Chaymanta, ashta Susyalista mamallaktakunaka kutin kapitalistami tukurka, shina Susyalista Suwit Ripuplikakunapa Tantanachiy (1991), Aliman Dimukratiku Republikapash (1990).
Ashta kapitalista mamallaktakunapi, kumunista partidukunaka tiyan, shina Piruwanu Kumunista Partidukuna Perupi, Ikwadurpi Ikwadurpak Kumunista Partidu, Ikwadurpak Marxista-leninista Kumunista Partidupash.


text:
Iskay ñiqin pachantin maqanakuy
Iskay ñiqin pachantin maqanakuy nisqaqa huk hatun, tukuy tiksi muyuntinpi, manataq Abya Yalapi awqasqa maqanakuymi karqan. Qallarirqan 1 ñiqin tarpuy killapi 1939 p'unchawpi aliman awqaqkuna Pulunyata ch'utiptin.
Adolf Hitler-pa kamachisqan Alimanyawan masi kaspa maqanakurqan Aksis nisqa mama llaqtakunam: Italya, Unriya, Isluwakya, Rumanya, Bulgarya, Hapun. Hitlerpa hayunkunaqa Alyadu nisqakunam karqan: Pulunya, Fransya, Hukllachasqa Qhapaq Suyu, Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Suwit Huñu, Chunwa, hukkunapas. Yaqa tukuy pacham Alimanyap, Hapunpapas hayun karqan.
Hitlerqa lliw Iwrupapi kawsaq hudyukunata wañuchiyta kamachiptin, Nazi nisqa yanapaqninkuna suqta hunu hap'isqa, ñit'ina samk'ay pampakunapi (Konzentrationslager nisqapi) samk'asqa runakunata sipiyta atirqanku. Chay hatun wañuchiytaqa Ulukawtuma ninkum.
Iwrupapi tukukurqan 8 ñiqin aymuray killapi 1945 p'unchawpi alyadukuna aliman awqaqkunata qulluchiptin. Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqana antankankuna 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1945 p'unchawpi iñuku huk'i t'uqyanawan Hiroshima llaqtata, 9-VIII p'unchawpitaq Nagasaki llaqtata qulluchiptinmi, Nihuntaq 15 ñiqin chakra yapuy killapi 1945 p'unchawpim suhitakurqan.
Qatichisqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay ñiqin pachantin maqanakuypiqa pichqa chunka hunumanta aswan runakunas wañurqan.
Iskay ñiqin pachantin maqanakuyqa kaytam qatichirqan: Alimanyam, tukuy Iwrupapas rakisqa tukurqan. Suwit Huñup awqaqkunap hap'isqan anti Iwrupapi suyukunapi kumunista partidukuna kamachiyta hap'irqan, kapitalistakunata qarquspa, susyalismu nisqa "runa llaqta dimukratiya" nisqata kamaspa. Kunti Iwrupapitaq mama llaqtakuna kapitalista puchurqan, parlamintu dimukratiyam.
Alimanyataq tukuy antinpa, tawa ñiqin rakinta Pulunyaman, Suwit Huñumanpas chinkachirqan. Chunka hunamanta aswan runakunam chay suyukunamanta puchu Alimanyaman ayqichisqa karqan. Chay puchu Alimanyataq tawantin atiq mama llaqtap ukupasyun suyunman rakisqa karqan: Kimsantin kuntinpi kaq ukupasyun suyumanta 1949 watapi kapitalista, parlamintu dimukratiya kaq Tantasqa Republika Alimanya nisqam tukurqan, Suwit Huñup hap'isqan suyumantataq susyalista Aliman Dimukratiku Republika nisqam.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Apaykachay
Apaykachay nisqaqa runakunap huk puystukunamanta huk puystukunaman puriyninmi, kuyuyninmi, kikinta icha ima qhatunakunatapas apaspa, kikillanpa chakinwan rispa icha apaykachanawan, ñankunapi. Apaykachasqakunata qhawaspaqa, iskaynintin apaykachaykunatam riqsinchik: runa apaykachaypas chaqna apaykachaypas.
Tawantinsuyu pachapi chakillanwan riqllas karqan, qhatunakunatataq llamap wasanpi chaqnaspa icha kikinpa wasanpi q'ipispa apaykacharqan. Iwrupapitaq Asyapipas Aphrikapipas ñawpa pachañas kawallupi rirqan, kawallukuna qallapurinakunatas aysarqan.
Kunan pacha lliwmanta aswan apaykachaytaqa rawray kuyuchinayuq apaykachanakunawanmi - antawakunawan - ruranku. Chaywan ancha achka runakunata, qhatunakunatapas apaykachayta aypanku, ichataq chaywan wayra pachata q'upa wapsikunawan miyuchaspa muyuriq pachata anchata waqllinku. Hatun llaqtakunapi llimanta aswan puriykunaqa manam karuchu. Chakillawan icha iskaymuyuwan rispa muyuriq pachata mana waqllinkumanchu, chaywanpas achka runakuna, antawan kaptin, antawan rin, sallqa pachapaq mana allin kaptinpas.