text:
Yuyaqkunata respetowan qhawarisun
“Machu runaq ñawpaqenpin sayaykunki, hinaspan payman k’umuykukunki” (LEV. 19:32)
1. ¿Ima sasachakuykunapin runakuna tarikushanku?
JEHOVÁ DIOSQA manan hayk’aqpas munarqanchu runakuna machuyanankuta ñak’arinankutapas. Aswanmi payqa munarqan llapa runakuna huk sumaq Paraisopi qhalilla tiyanankuta. Chaywanpas ‘Diospa tukuy imaymana kamasqankunan kunankama waqashanku muchushanku’ ima (Rom. 8:22). Ichaqa, ¿imaynan Dios sientekun hucha hawa runakunaq ñak’arisqanta rikuspa? ¿Imaynatan Dios qhawarin yuyaq runakunata, astawanraq yanapanata necesitashaqtinku wikch’usqata rikuspa? (Sal. 39:5; 2 Tim. 3:3.)
2. ¿Imaraykun kusisqa kashanchis ñoqanchis ukhupi yuyaq iñiqmasikuna kasqanmanta?
2 Diosta serviqkunaqa kusisqan kashanchis ñoqanchis ukhupi yuyaq iñiqmasinchiskuna kasqanmanta. ¿Imarayku? Yachasqankumantan ñoqanchispas imaymanata yachanchis, iñiyninkutaqmi anchata kallpachawanchis. Familianchisña kankuman manaña chaypas, paykunapin interesakunanchis (Gál. 6:10; 1 Ped. 1:22). Ichaqa, ¿imaynatan Dios qhawarin yuyaqkunata? ¿Imaynatan familiakuna iñiqmasikunapas yanapankuman? Chaykunamantan kunan yachasun.
“AMA QHAWARPARIWAYCHU”
3, 4. a) ¿Imanispan 71 Salmota qelqaq Diosmanta mañakurqan? b) ¿Imatan yuyaqkuna Diosmanta mañakuyta atinkuman?
3 Salmo 71:9 textopin nin: “Machuña kaqtiypas ama qhawarpariwaychu, kallpay pisiyapuqtinpas ama saqerpariwaychu”, nispa. Chaytaqa rey Davidmi qelqanman karqan. Payqa wayna kasqanmanta machuyapunankaman Diospa munayninta ruwarqan. Hinaspapas Diosqa musphana ruwaykunatan paywan ruwachirqan (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Rey. 2:1-3, 10). Arí, Davidqa imaymanatan Diospaq ruwarqan, chaywanpas machuyapuspan Diosta valekurqan sumaqta qhawarinanpaq (leey Salmo 71:17, 18).
4 Iñiq t’aqanchispipas askha iñiqmasikunan David hina kanku. Arí, machuyapuspa ‘sasa p’unchaykunapiña’ kashanku chaypas, tukuy atisqankutan Diospaq ruwashanku (Ecl. 12:1-7). Paykunaqa manañan ñawpaqmi hinachu predicanku otaq huk ruwaykunatapas ruwayta atinku. Chaywanpas David hinan Diosmanta mañakunkuman yanapaykunanpaq qhawarinanpaq ima. Payqa uyarinqapunin hunt’aq sonqo kamachinkunata imaynan Davidtapas uyarirqan hinata.
5. ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin hunt’aq sonqo yuyaq cristianokunata?
5 ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin hunt’aq sonqo yuyaq cristianokunata? Biblian willan paypaqqa ancha chaniyoq kasqankuta, chaymi munan llapa cristianokunapas respetowan qhawarinanchista (Sal. 22:24-26; Prov. 16:31; 20:29). Levítico 19:32 texton nin: “Machu runaq ñawpaqenpin sayaykunki, hinaspan payman k’umuykukunki. Ñoqa Diosniykitapas manchakuwankin. Ñoqaqa Señor Diosmi kani”, nispa. Chay simikuna qelqakushaqtinqa, llaqtantinmi chay kamachikuyta makilla kasukurqanku. Chay hina ruwananchistan kunanpas Diosqa munan. Ichaqa, ¿pikunan paykunata atiendenanku ima necesitasqankupipas yanapananku?
¿IMAYNATAN FAMILIAKUNA YUYAQKUNATA YANAPANKUMAN?
6. ¿Imapin Jesús ejemplo karqan yuyaq tayta-mamayoqkunapaq?
6 Biblian nin: “Taytaykita mamaykita sumaqta respetay”, nispa (Éx. 20:12; Efes. 6:2). Jesusmi rikuchirqan chay kamachikuy ancha chaniyoq kasqanta, chaymi fariseokunata escribakunatapas huchacharqan tayta-mamankuta mana yanapay munasqankumanta (Mar. 7:5, 10-13). Jesusmi ichaqa allin ejemplo karqan. K’aspipi wañupunanña kashaqtinmi, munakusqan apóstol Juanman mamanta saqerqan qhawarinanpaq, chay tiempopaqqa viudañan kashanman karqan (Juan 19:26, 27).
7. a) ¿Imanirqanmi Pablo tayta-mamakuna qhawarinamanta? b) ¿Imamanta rimashaspan chayta kamachirqan?
7 Timoteoman carta qelqasqanpin apóstol Pablo kamachirqan llapa iñiqkuna familiankuta uywananku kasqanta (leey 1 Timoteo 5:4, 8, 16). Chaytaqa nirqan pikunachus iñiq t’aqapi yanapana necesitasqankumanta rimashaspan. Chaypin nirqan iñiq wawakuna, nietokuna, huk familiakunapas yuyaqkunata qhawarinanku kasqanta, chay hinapi iñiq t’aqakunaman mana saqerparinankupaq. Kunanpas ‘Diospi iñiqkuna’ hinapunin cristianokunaqa yanapanata necesitaq familiankuta yanapananku.
8. ¿Imaraykun Biblia mana ninchu imaynata yuyaqkunata qhawarina kasqanta?
8 Llapa wawakunan yuyaq tayta-mamankuta yanapananku imakunachus necesitasqankupi. Pabloqa cristiano tayta-mamakunamantan rimasharqan, chaywanpas mana iñiq tayta-mamakunatapas yanapananchismi. Manan llapa tayta-mamakunachu kaq sasachakuypi tarikunku, chaymi sapankatapas necesitasqanman hina yanapana kanqa. Wakinqa onqosqanman hina, imatachus necesitasqanman hina otaq imayna genioyoq kasqanman hinan yanapanata necesitanqa. Wakin familiapiqa askha wawqe-panantinmi kanku, wakinpitaq huklla. Wakin nacionkunapiqa gobiernon yuyaqkunapaq yanapayta qon, wakin nacionkunapin ichaqa mana ima yanapaypas kanchu. Hinaspapas sapanka tayta-maman munan hukniray cuidanata. Chaymi mana pipas chaymanta rimananchu. Diospa munasqanman hina imatapas decidinqaku chayqa, ñawpa tiempopi hinan Diosqa paykunatapas yanapanqa ima ruwasqankupas allinpuni kananpaq (Núm. 11:23).
9-11. a) ¿Ima sasachakuypin wakin iñiqmasikuna tarikunku? (20 paginapi fotota qhaway.) b) ¿Imaraykun tukuy tiemponkuwan Diosta serviqkuna mana usqhayllachu llank’ayninkuta saqenanku? Huk ejemplota willay.
9 Karupi tiyaq wawakunapaqmi aswan sasa kanman tayta-mamankuta yanapay. Yaqapaschá usqhaylla viajananku kanqa, qonqaylla taytanku otaq mamanku urmaspa sinchita k’irikuqtin otaq astawan onqopuqtin. Hinaspapas necesitanqapaschá huk tiempo paywan qhepakunata otaq pasaqpas yanapanata. *
10 Tukuy tiemponkuwan Diosta serviq iñiqmasikunan astawanqa chhaynapi tarikuspa allinta decidinanku kanqa. Betelitakuna, misionerokuna, iñiq t’aqakunata watukuqkunapas ancha chaniyoqpaqmi qhawarinku Diospaq llank’asqankuta. Ichaqa taytanku otaq mamanku onqorqapuqtinmi ninkuman: “Saqepusaqchá kay llank’ayniyta tayta-mamayta cuidamunaypaq”, nispa. Ichaqa manaraq chayta ruwashaspan Diospa yanapayninta mañakunanku, hinaspa tapukunanku: “¿Cheqaqtapunichu necesitan paywan kaspa yanapanayta? ¿Munanqachu chhayna yanapanayta?”, nispa. Yaqapaschá tayta otaq mama onqosqanmanta qhaliyaspa allillan kapunqa. Hinaspapas Diosta servishanallanraykun, iñiq t’aqapi cristianokuna tayta-mamanta tukuy sonqowan yanapankuman. Chaymi tukuy tiemponkuwan Diosta serviqkunaqa mana usqhayllachu Diospaq llank’ayninkuta saqepunanku (Prov. 21:5).
11 Iskay iñiqmasikunamanta yachasun. Paykunaqa wawqentinmi kanku, hukninmi Sudamérica cheqaspi misionero karqan, huktaq Brooklyn (Estados Unidos) Betel wasipi llank’arqan. Paykunan esposankuwan Japón naciontaraq viajarqanku tayta-mamanku yanapanata necesitasqankuta yachaspa. Misionero kaqkunan llank’ayninkuta saqeyta munasharqanku tayta-mamankuta yanapanankupaq. Hinan umallikunaq llank’ayninpi yanapaq umalli paykunawan huñukuspa willarqan llapa umallikuna yanapay munasqankumanta. Paykunaqa ancha allinpaqmi qhawarirqanku misionero hina llank’asqankuta, chaymi willarqan tayta-mamankuta tukuy atisqankupi yanapay munasqankuta. ¡Maytan llapa familiantin agradecekurqanku chay ruwasqankumanta!
12. ¿Imapi yuyaykuspan cristianokuna yuyaq tayta-mamankuta yanapananku?
12 Imataña wawakuna ruwanqaku tayta-mamankuta yanapanankupaq chaypas, llapa cristianokunan Diospa sutinta hatunchanapaq hina imatapas ruwananku. Manapunin Jesuspa tiemponpi religionpi umalliqkuna hinaqa kanachu (Mat. 15:3-6). Aswanmi ima ruwasqanchispas Jehová Diosta, llaqtantawan hatunchanapaq hina kanan (2 Cor. 6:3).
¿IMAYNATAN YUYAQKUNATA IÑIQ T’AQA YANAPANMAN?
13, 14. ¿Imaraykun llapa iñiq t’aqakuna yuyaq iñiqmasikunata yanapananku?
13 Ichaqa manan llapa iñiqkunachu tukuy tiemponkuwan Dios serviqkunata yanapayta atinqaku. Chaywanpas apostolkunaq tiemponpi sucedesqanmi rikuchin, llapa iñiq t’aqakunapas hunt’aq sonqo yuyaq iñiqmasikunata yanapananku kasqanta. Jerusalenpi iñiq t’aqamantan Biblia nin: “Manan pipas ima pisichikuqpas paykuna ukhupiqa karqanchu”, nispa. Chhaynaqa, ¿manachu pipas necesitarqan yanapanata? Chay iñiq t’aqapiqa karqanmi wakchakuna, ichaqa ‘sapankamanmi pisichikuqtin qoqku’ (Hech. 4:34, 35). Ichaqa qhepamanmi rimay karqan wakin viudakunaman “sapa p’unchay yanapay rakiypi [mikhuyta] mana allintachu qosqankumanta”. Chaymi apostolkunaqa allin yachayniyoq qharikunata akllarqanku, llapa viudakunaman kaqtakama mikhuyta qonankupaq (Hech. 6:1-5). ‘Sapa p’unchay yanapay rakisqankuqa’ manan pasaqpaqchu karqan. Chay yanapayqa karqan 33 wata Pentecostés p’unchaypi iñipuq cristianokunapaqmi, paykunaqa iñiyninkupi allin takyasqa kanankuraykun huk tiempo Jerusalenpi qhepakurqanku. Chaywanpas chay kutipi apostolkunaq ruwasqankun rikuchin, llapa iñiq t’aqakuna necesitaq yuyaq cristianokunata yanapananku kasqanta.
14 Chaypi rikusqanchis hina, Pabloqa sut’itan Timoteoman willarqan imayna sasachakuykunapi tarikuq viudakunata iñiq t’aqa yanapanan kasqanta (1 Tim. 5:3-16). Santiagopas nirqanmi mana tayta-mamayoqkunata, viudakunata, ima llakipi kaqkunatapas cristianokuna yanapananku kasqanta (Sant. 1:27; 2:15-17). Apóstol Juanpas nirqanmi: “Pipas kay pachapi qhapaq kashaspa iñiqmasinta pisichikushaqta rikuspa mana khuyapayanmanchu chayqa, ¿Diospa munakuyninqa sonqonpi kanmanchu? Manan”, nispa (1 Juan 3:17). Sapanka iñiqkunataq necesitaqkunata yanapananku chayqa, astawanraqmi iñiq t’aqakuna chayta ruwananku.
15. ¿Ima yanapaykuna kasqanmantan kanqa yuyaq iñiqkunaq yanapay necesitasqanku?
15 Wakin nacionkunapiqa gobiernokunan yuyaq runakunata qolqewan yanapanku, hukkunata churanku cuidanankupaq otaq imachus necesitasqankupi yanapanku (Rom. 13:6). Wakin nacionkunapin ichaqa mana chaykuna kanchu. Chaymi chay nacionkunapi yuyaq iñiqmasikuna astawan necesitanqa familianpa otaq iñiqmasikunaq yanapayninta. Wakin wawakunaqa karupi tiyasqankuraykun mana tukuypichu yanapayta atinqaku. Chhaynapi tarikuq wawakunaqa tayta-mamanpa kasqan iñiq t’aqapi umallikunawanmi parlarinanku. Yaqapaschá umallikuna maskhapunkuman yuyaqkunapaq llaqtapi kaq yanapaykunata. Hinaspapas willankumanmi imaynata tayta-mamanku tiyashasqankuta, yaqapaschá recibokunata mana pagashankuchu otaq hampinkuta qonqapushanku. Umallikunaq yanapayninwanqa sasachakuykunapas pisiyapunmanmi. Chay hina yanapaykunawanqa thakmi kankuman karupi tiyaq iñiqmasikuna.
16. ¿Imaynatan wakin iñiqmasikuna yuyaq iñiqmasikunata yanapanku?
16 Wakin iñiqmasikunaqa yuyaq iñiqmasikunata munakusqankuraykun kikillankumanta tukuy tiemponkuwan imaymana necesitasqankupi yanapanku. Yaqapaschá tayta-mamankuta hina rikuspa yanapanku otaq huk iñiqmasikunawan rimanakunku sapa p’unchay yanapanankupaq. Chay iñiqmasikunaqa anchatan kusikunku yuyaq iñiqmasikunata cuidaspa. Manaña tukuy tiemponkuwanchu Diosta serviyta atinku chaypas, kusikunkun cuidasqanku iñiqmasikunaq wawanku tukuy tiemponkuwan Diosta servisqankumanta. ¡May allinpunin chay iñiqmasikunaq ruwasqanqa! Chaywanpas wawakunaqa tukuy atisqankupin yuyaq tayta-mamankuta yanapananku.
SUMAQ SIMIKUNAWAN KALLPACHASUN
17, 18. ¿Imaraykun yuyaqkunapas paykunata cuidaqkunapas kusi sonqo kananku?
17 Wakin yuyaq iñiqmasikunaqa watakunaq pasasqanman hinan pisikallpayanku otaq llakiwan ñit’ichikunku. Chaymi paykunapas cuidaqkunapas kallpachakunanku kusi sonqowan imatapas ruwanankupaq. Yuyaq iñiqmasikunawan parlarispaqa kallpachaq kusichiq simikunawanmi rimapayanayki. Jehová Diosqa manan qonqanchu allinkuna ruwasqankuta, ñoqanchispas manan qonqananchischu, chaymi tukuy sonqowan Dios servisqankumanta, “kusa ruwasqayki” ninanchis (leey Malaquías 3:16; Hebreos 6:10).
18 Asirikuspa kaypas allinpunin kanman sapa p’unchay sasachakuykunata atipanapaq (Ecl. 3:1, 4). Wakin yuyaq iñiqmasikunaqa yachankun ima yanapay chaskisqankupas mana munasqankuman hinapunichu kananta. Hinaspapas yachankun sumaq sonqo kaqtinkuqa aswan allin atiendesqa kanankuta, askha visitakunayoq kanankutapas. Chaymi yuyaq iñiqmasikunata visitaqkunaqa sapa kutilla ninku: “Kallpachaqmi rirqani, ichaqa ñoqan aswan kallpachasqa lloqsimpuni”, nispa (Prov. 15:13; 17:22).
19. ¿Iman yanapawasun sasachakuykunapi tarikuspa qaqata sayananchispaq?
19 Pisi tiempomantaqa chinkapunqan imaymana ñak’ariykunapas huchapas. Chay p’unchay chayamunankaman cristianokunaqa wiñay kawsayta suyakuspa kawsananchis. Chay suyakuymi barcota allinta sayachiq ‘ancla’ hina yanapawanchis ima sasachakuypipas qaqata sayananchispaq. Chay sumaq kawsaypi iñisqanchisraykun mana pisipanchischu. ‘Aycha cuerponchisña mawk’ayapushan chaypas, espiritunchisqa p’unchaymanta-p’unchaymi aswanta mosoqyashan’ (2 Cor. 4:16-18; Heb. 6:18, 19). Ichaqa, ¿iman yanapawallasunmantaq yuyaqkunata cuidanapaq? Qatimuq estudiopin chaymanta astawan yachasun.
^ par. 9 Qatimuq estudiopin willashan imaynatan yuyaqkunata yanapasunman chaymanta.


c: text/html

text:
Qhawariy "qillqay" nisqa ñit'inata, llapa qillqap hawa rakinpi. Wikipidiyapiqa, munaspalla lliw p'anqakunatam llamk'apuyta atinki, hallch'asqa ruraqpa sutiykiwan icha mana hallch'asqa.
Imataq Wikipidiya?
Wikipidiyaqa insiklupidiyam, ruraqninkunap ayninakuspan rurasqan. Achka runakunam tarinakun Wikipidiyata allinchaykuspan. Llamk'apusqankunataqa wiñay kawsay p'anqapim, ñaqha hukchasqa p'anqapipas rikunki. Wandaluchasqa p'anqakunaqa utqaylla kutichisqam kanku.
Ima hinatataq yanapayman?
Ama mancharikuychu Wikipidiyap p'anqankunata allinchayta—ima p'anqatapas llamk'apuriy: Sinchilla wapulla p'anqakunata allinchay. Chay hinatam kay Wikipidiyamantaqa lliwmanta allin willay pukyutam rurasunchik.
Llamk'apuyqa ancha atinallam:
- P'anqata allinchanaykipaqqa qillqay nisqa ñit'ina butunpi (p'anqap hawa rakinpi) ñit'iy.
- Willanaykikunata qillqamuy.
- P'anqata waqaychay nisqa ñit'ina butunpi (p'anqap ura rakinpi) ñit'iy qillqasqaykikunata waqaychanaykipaq. Ñawpaqta qhawanallaykipaqtaq "ñawpaqta qhawallay" butunta ñit'iy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CAPÍTULO 5
Diosnintsikpa huk valoryoq qarëninmi rescäteqa
¿Imataq rescate?
¿Imanötaq Diosqa këta qomarqantsik?
¿Imanötaq qamta yanapashunkiman?
¿Imanötaq agradecido këkanqëkita rikätsikunkiman?
1, 2. a) ¿Imataq huk qarëtaqa más valoryoqta ruran? b) ¿Imanirtaq chaskenqantsik rescäteqa más valoryoq qarë?
¿IMATAQ más alli qarë chaskenqëki? Huk qarëqa manam chaniyoqraqtsu kanan valoryoq y alli kanampaq. Sinöqa, kushitsishuptiki o wananqëkita qoyäshonqëkim alli valoryoqta ruran.
2 Llapan qarëkunapitapis más valoryoqqa huk qarëmi kan. Llapan nunakunapaq Diospa qarënin. Awmi Dios Yayantsikllam imëkantsikpis qaramarqontsik, pero más alli kaq qarëqa rescätem: Wambran Jesucristu noqantsik-rëkur wanonqan (Mateo 20:28). Kë capïtulochömi rikäshun rescäteqa llapan chaskenqantsik qarëpitapis más valoryoq kanqanta, tsërëkurmi tarintsik atska kushikïta, y rasumpa wananqantsikta. Këwanqa Dios Yayantsik rasumpëpa kuyamanqantsiktam rikätsimantsik.
¿IMATAQ RESCATE?
3. ¿Imataq rescate, y imatataq musyanantsik kë qarë alläpa preciso kanqanta rikänapaq?
3 Ichik parlakïchöqa, rescäteqa hutsapita y wanïpita llapan nunakunata Jehová Dios salvanampaqmi (Efesios 1:7). Kë rescäteta más tanteanapaqqa, Edén huertachö pasakonqantam musyanantsik. Adán hutsata rurarnin imata oqranqantapis musyëmi yanapamäshun, kë rescate noqantsikpaq alläpa valoryoq kanqanta musyanapaq.
4. ¿Imanötaq Adanpaqqa karqan hutsannaq kawakï?
4 Adanta Jehová Diosnintsik kamarqa huk alli väleq qarëtam qorqan, mana hutsayoq kawakïta. Imanö kushikïpaqraq karqan pëpaq. Hutsannaq peqanwan y cuerponwanqa, manachi ni imëpis qeshyanmantsu, awkinyanmantsu, ni wanunmantsu karqan. Hinamampis kikin Jehová Dioswanmi alläpa kuyanakuyaq. Tsëmi Bibliaqa, ‘Dyospa tsurinmi’ Adanqa karqan nimantsik (Lucas 3:38). Alläpam kuyanakuyaq Adanwan Diosqa, huk kuyakoq Teyta tsurinwan kuyanakoqnömi. Rasumpam Kamakoqqa parlapaq patsachö tsurinta, kushishqa nenqanta ruranampaq, y pëpita shuyaranqantapis willapaqmi (Génesis 1:28-30; 2:16, 17).
5. Adantaqa “Dios rurarqan kikintanömi” ninmi Bibliachöqa, ¿ima ninanraq tsëqa?
5 Adantaqa “Dios rurarqan kikintanömi” (Génesis 1:27). Këqa manam kikin Diosnömi karqan ninantsu. Kë libropa qallanan capïtulonchö yachakonqantsiknöpis Jehová Diosqa huk espïritum y manam rikëta puëdentsiktsu (Juan 4:24). Pëpa cuerponqa manam tulluyoqtsu ni ëtsayoqtsu. Pero Adantaqa kikintanö yachanëpaqtam rurarqan: kuyakoqta, alli yachaqta, justiciayoqta, kallpayoqta, y yachanëpaq kënintaqa mastapis qorqanran. Hinamampis, Teytannömi kikin akranan karqan ima ruranantapis. Imakunatapis ruranampaq rurashqa mäquinanöllatsu manam karqan. Allita o mana allita ruranampaqpis kikinmi akrëta puëdeq. Dios Yaya wiyakïta akrashqa karqa, mana wanushpa Shumaq Patsachömi kawanman karqan.
6. ¿Imatataq oqrarerqan Adán Dios Yayata mana wiyakonqanchö, y kastankunataqa imaraq pasarqan?
6 Diosta mana wiyakonqampitam Adanqa wanïta tarerqan. Tsë hutsampitam shumaq y perfecto kawëninta oqrarerqan (Génesis 3:17-19). Pero manam kikinllapaqtsu oqrarqan, sinöqa llapan kastankunapaqwanmi. Tsëmi Diospa Palabranqa kënö nimantsik: “Adanmi jutsata rurecorqan, y tsenopam jutsa rure qallecorqan. Tserecurmi wani shamorqan. Tsemi que munducho llapan nunacuna jutsata rurarnin, wanuyan” (Romanos 5:12). Y tsënöpam, noqantsikpis Adannö hutsasapa kantsik. Tsëmi, kikintawan rantikëkamarqontsik Adanqa, wanïpa y “jutsapa esclabun” tikrarinapaq, nishpam Bibliaqa willamantsik (Romanos 7:14). Tsëmi, Adán y Evapaqqa mana ni huk esperanzankuna karqannatsu, kikinkunapa munëninkunawan Dios Yayata mana wiyakuyäshqa kayaptin. Pero, ¿imaraq kastankunataqa pasamashwan karqan?
7, 8. ¿Ima ishkë cosaskunataq yanapamantsik rescätepita más musyanapaq?
7 Jehová Diosmi deciderqan huk rescätewan llapan nunakuna salvëta. ¿Imataq huk rescate? Huk nunata tsarirkur apakuyaptin o imatapis apakuyaptin kachayämunampaq chaninta pagakïmi huk rescate, tsenollam hina Bibiliachöpis willamantsik, ima däñotapis rurarirnin chaninta pagakipïs rescätem, nishpa. Tanteanapaq, huk nuna, nunamayinta dañarqa tsë däñupitam chaninta paganan karqan.
8 Rikanqantsiknömi, Adanqa alli kawakunantsikta oqratsimarqontsik. ¿Imanöraq, wanïpa y hutsapa esclavon këpita librakashwan? Rikärishun, Jehová Dios ima ruranqantapis.
¿IMANÖTAQ JEHOVÁ APAMORQAN SALVACIONTA?
9. ¿Imanö rescätetataq wanakarqan?
9 Huk perfecto kawëmi oqrakarqan. Tsëmi, lluta nunapa kawëninllatatsu wanarqan perfecto kaweta yapë tarinapaqqa (Salmo 49:7, 8). Tsë oqrakashqa perfecto kawëtanömi wanakarqan. Tsënömi, Dios Yayapa Palabranchö qellqarëkarqan justiciapaq parlarnin. Tsë nenqannömi ‘huk kawëtaqa [...] huk kawëraq’ rescatanan karqan (Deuteronomio 19:21). Tsënö karqa, ¿imanöraq Adán perfecto kawë oqranqantaqa yapë tarishwan karqan? Huk perfecto kawëta tarinapaqqa huk perfecto ‘rescätetam’ wanarqantsik (1 Timoteu 2:6).
10. ¿Imanötaq Jehová qomarqontsik salvacionta?
10 ¿Imanötaq Jehová Dios apamorqan rescäteta? Huk perfecto espiritual wambrantam kachamorqan. Pero manam lluta angel-llatatsu, sinöqa más kuyë punta kaq Wambrantam (1 Juan 4:9, 10). Pëqa kushishqam haqiramorqan ciëlochö wayinta (Filipenses 2:7). Punta kaq capïtulochö rikanqantsiknöpis Jehová Diosqa Mariapa pachanmanmi Tsurimpa kawëninta milagrosamente churëkamorqan. Dios Yayapa espíritu santon yanapaptinmi Jesus yurerqan hutsannaq (Lucas 1:35).
11. ¿Imanöraq huk nunalla waranqa kuti waranqëpayan nunakunata salvanman karqan?
11 ¿Imanöraq huk nunalla waranqa kuti waranqëpayan nunakunata salvanman karqan? Y ¿imanöraq llapan nunakunaqa hutsasapa tikrariyarqan? Yarpakurkï, alläpa väleq kapoqnintam Adanqa oqrarerqan hutsallakurirnin: manam tsurinkunata perfecto kawëninkuna pasëta puëderqannatsu. Sinöqa hutsatawan, wanïllatanam pasarqan. Bibliachöqa “qepa caq Adanqa” Jesusmi nimantsikmi, y pëqa hutsannaq, y perfectom karqan (1 Corintios 15:45). Tsëmi Adannö perfecto karnin Jesusqa hutsapita salvamënintsikta puëderqan. Y llapanchömi Teytantapis wiyakorqan y perfecto kawënintapis sacrificarqan. Tsënöpam, Adán hutsallakurir oqranqanta pagakïkur, kastankunata qomarqontsik mana wanushpa kawakï shuyäkinintsik (Romanos 5:19; 1 Corintios 15:21, 22).
12. ¿Imatataq llapan hipanqanwan Jesus rikätsikorqan?
12 Manaraq wanur Jesus llapan hipakïkuna pasanqantam Bibliaqa willamantsik. Pasëpam maqakïkuyarqan, y huk qerumampis clavëkuyarqanmi, tsënö hipatsipam wanïkatsiyarqan (Juan 19:1, 16-18, 30; y apéndice, páginas 204 a 206 nishqanta ashirïki). ¿Imanir-raq tsëläyaqa hipëkunan karqan? Huk capïtulochönam yachakushun, ni huk nunallapis problëmakunata pasarqa manam Jehová Diosta fieltsu kanqa nishpa Satanás nenqanta. Y tsëläya hipëkarpis Jesusqa fielmi llapanta aguantarqan, tsënöpam Satanaspa calumnianta contestarqan. Hinamampis imata Diablu ruraptimpis, alli pensëyoq huk perfecto nunaqa Jehová Diosman fiel kanqantam rikätsikorqan. ¡Imaraq kuyë Tsurin fiel kanqanta rikar Jehová Dios kushïkorqan! (Proverbios 27:11.)
13. ¿Imanötaq tsë rescäteqa pagakarqan?
13 ¿Imanötaq tsë rescäteqa pagakarqan? Tsë 33 watachö 14 de nisán nishqan judío killa hunaqmi, Dios Yaya hutsannaq perfecto kuyë Tsurinta wanutsiyänanta permiterqan. Tsënöpam perfecto kawëninta Jesusqa “juc cutilla” sacrificarqan (Hebreus 10:10). Y wanonqampita kima hunaqllatam Jehová Diosqa huk espïritutanö tsurinta sharkatsimorqan. Y ciëlota kutirirnam Jesusqa perfecto nunanö kawënimpa valorninta presentarqan Teytanta, y tsë kawënintaqa Adanpa kastankunata salvanampaqmi sacrificashqa karqan (Hebreus 9:24). Jehová Diosqa chaskerqanmi Jesuspa sacrificiompa valorninta, y tsënöpam kë sacrificioqa, llapan nunakunata hutsapita y wanïpita salvanampaq huk rescate karqan (Romanos 3:23, 24).
¿IMANÖTAQ TSË RESCÄTEQA QAMTA YANAPASHUNKIMAN?
14, 15. ¿Imatataq rurashwan ‘jutsantsiccunapita perdonta’ chaskinapaq?
14 Tsë rescäterëkurmi hutsasapa këkarpis atska y shumaq bendicionkunata chaskikantsik. Tsëmi kananqa, kë tiempochö y shamoq tiempokunapaqpis ima bendicionkunatapis rescate apamunanta rikärishun.
15 Hutsakunapa perdonnin. Hutsasapa këta chaskishqa karmi, alli kaqllataqa rurëta puëdentsiktsu. Tsëmi parlënintsikchö y rurënintsikchöpis llapantsik hutsallakuntsik. Y Jesucristupa sacrificionrëkurmi ‘jutsantsiccunapita perdonta’ chaskintsik (Colosenses 1:13, 14). Pero tsëta chaskinapaqqa shonquntsikpita patsëmi arrepentikunantsik. Hinamampis Jesucristupa sacrificionman fëta churarmi humildadwan Jehová Diosta mañakunantsik hutsantsikkunapita perdonëkamänantsikpaq (1 Juan 1:8, 9).
16. ¿Imanöpataq limpio concienciayoq Dios Yaya adorëta puëdentsik y imanöraq limpio concienciayoq këqa yanapamantsik?
16 Diospa nöpanchö, limpio concienciayoq. Culpayoq concienciaqa, mana imapaqpis väleqtanömi katsimantsik. Pero tsë rescätewanmi Jehová Diosqa perdonamantsik y mana perfecto këkashqapis limpio concienciawan adoranatam permitimantsik (Hebreus 9:13, 14). Tsënöpanam, noqantsikqa pëwan parlëta o imë horapis mañakïta puëdentsik (Hebreus 4:14-16). Hinamampis limpio concienciayoq karqa, pensamientontsikkunachöpis yamë kakïtam tarishun, y kushishqam kakushun.
17. ¿Ima bendicionkunatataq chaskishun Jesucristu noqantsik-rëkur wanonqampita?
17 Shumaq paraïsochö mana wanushpa kawë shuyarë. “Hutsapa pägunqa waniymi”, nishpam nimantsik Romanos 6:23, QKW. Hina tsë versïculollachömi: “Dyospa qareyninqa wiñey kaweymi Señornintsik kristu Jesuschow”, nishpa nimantsik. Kë libropa kima kaq capïtulonchömi, patsachö Paraïsoqa këllachöna kanqanta rikarqontsik (Apocalipsis 21:3, 4). Kë llapan bendicionkuna y alli saludyoq mana wanushpa kawëqa kanqa noqantsik-rëkur Jesucristu wanushqa kaptinmi. Kë llapanta chaskinapaqqa, Dios Yaya qaramanqantsik rescätepita alläpa agradecido kanqantsiktam rikätsikunantsik.
¿IMANÖTAQ AGRADECIDO KANQËKITA RIKÄTSIKUNKIMAN?
18. ¿Imanirtaq rescätepitaqa Jehová Diosta alläpa agradecikushwan?
18 ¿Imanirtaq Jehová Diosta alläpa agradecikushwan rescätepita? Awmi, qaramaqnintsik tiemponta y qellëninta gastashqa kaptinmi huk qarëqa más valoryoq tikran. Hinamampis, alläpam kushintsik tsë llapantaqa Jehová Dios kuyamarnintsik qomashqantsik kaptin. Tsëmi, Dios Yaya sacrificiota rurashqa kaptin, tsë rescäteqa llapan qarëkunapitapis más valoryoq. “Porqui que patsacho nunacunata allapa cuyarninmi, Dios jucllella tsurinta cachamorqan,” nishpam nin Juan 3:16. Y tsë rescätem Jehová Dios kuyamanqantsikta alleq rikätsimantsik. Tsënöllam hina Jesucristu kawëninta sacrificanqampis rikätsimantsik pëpis kuyamanqantsikta (Juan 15:13). Awmi, Jehová Dios y tsurin Jesucristupis llapantsikta hukllëllapayan kuyamanqantsiktam tsë rescäteqa alleq rikätsimantsik (Gálatas 2:20).
19, 20. ¿Imakunata rurartaq rescate qarëpita alläpa agradecido kanqëkita rikätsikunkiman?
19 Tsëpenqa, ¿imanöraq rescätepitaqa Jehová Diosta alläpa agradecikunkiman? Puntataqa tsë rescate qomaqnintsik Jehová Diostam alleq reqinëki (Juan 17:3). Bibliataqa alleq reqinki kë libropa yanapëninwan estudiarmi. Jehová Diosta más reqerqa, masllam kuyanki. Maslla kuyarnam, llapanchö wiyakur más kushitsita munanki (1 Juan 5:3).
20 Rescäteman fëniki katsun. Jesuspaqmi nin: “Pipis Diospa tsurinman marcäcurnenqa wiñe cawayoqmi kayanqa”, nishpa (Juan 3:36). ¿Imanötaq Jesusman fëta churashwan? Manam shimillawantsu. Santiagu 2:26, QKW nenqannöpis ‘kreyikiypis mana rureyoqqa wanushqam keykan’. Awmi, rasumpëpa fëtaqa alli rurëkunawanmi rikätsikuntsik. Jesusman rasumpa fënintsik kanqantaqa ruranqantsikchöpis y parlanqantsikchöpis pëta qatirmi rikätsikushun (Juan 13:15).
21, 22. a) ¿Imanirtaq cada wata Santa Sena o Señorpa Cënan yarpëman ëwashwan? b) ¿Imataraq yachakushun capítulos 6 y 7 nishqanchö?
21 Cada wata Señorpa cënanman ëwë. Tsë 33 wata 14 de nisán ampim, Jesus patsätserqan huk especial cënata, tsëtam Bibliaqa “Santa Sena” o Señorpa cënan nin (1 Corintios 11:20; Mateo 26:26-28). Hina Jesucristupa wanïnin Yarpë hunaq nishpapis reqintsikmi. Këtaqa Jesucristu patsätserqan, llapan apostolninkuna y wakin cristianokunapis, perfecto kawëninta rescätetanö qoykonqanta, yarpäyänampaqmi. Kikin Jesusmi: “Queno imepis rurayanqui noqata yarpäyämarnï” nerqan (Lucas 22:19). Jesucristupa wanïnin Yarpëqa, Jehová Dios y kikin Jesus kuyamarnintsik rescatamanqantsiktam yarpätsimantsik. Cada wata kë yarpëman ëwarnenqa rescätepita alläpa agradecido kanqantsiktam rikätsikuntsik. *
22 Rescäteqa Jehová Diospa alläpa väleq qarëninmi (2 Corintios 9:14, 15). Kë rescäteqa wanushqakunatapis yanapanmi, y capítulos 6 y 7 nishqanchömi masllata yachakurishun.
^ par. 21 Señorpa Cënampita más yachatsikïtaqa tarinki apendicepa 206-208 päginakunachömi.


text:
Giza hatun chuntu
Giza hatun chuntu icha Kheops chuntu nisqaqa Giza ñiqpi, Iqiptupi huk chuntu wasikunam, Tiksimuyuntinpi lliw chuntu wasikunamanta aswan hatunmi.
Kheops sutiyuq pharaw nisqa iqiptu qhapaqpa chuntunsi karqan.
Kheops chuntuqa huk Giza chuntu nisqakunapuram kachkan. Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqakunamanmi kapun.
- Rurasqan wata: 2650-2500 KÑW (BC)
- Ruraq: Mawk'a Iqiptu
- Imayuq: Tawa kaq qhapaq miraypa aya wasin, pharaw Khuphu-p kamachisqan.
- Thuñisqan wata: Kachkaqraq
- Imarayku thuñisqa: -


text:
Peter Schmeichel
Peter Bolesław Schmeichel sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin ayamarq'a killapi 1963 watapi paqarisqa Gladsaxe llaqtapi - ) huk Dansuyu mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yaya: ; Mama: .
Churinkuna:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Peter Schmeichel.


text:
Parquy
Parquy icha Qarpay nisqaqa chakrakunata yakuchaymi, nisyu ch'aki kaptinmi.
Chakrata parqunapaqqa rarqakunatam aspinchik. Tawantinsuyu pachapiñas, Chimu runakunapas achkata parqurqanku.
Usya m'itapi chakrakunata parqukan yapukananpaq, icha mukakananpaq papata tarpuyta munarqa; Yakuqa (unuqa) yurakuna wiñachin. Chaymi ruwayan Unu raymita, kunanyaq Waruchiri llaqtapi runakuna wichayan qucha k'uchunyaq, allichaq raqra unuta. Tukuy aywayan: yasqa, wayna, sipas, qhari, warmi, warmakunapas. Tusuyanpas tinyawan, pinkulluwan.


text:
CAPÍTULO 1
¿Imataq Diospita rasumpëpa yachatsikïqa?
¿Rasumpëpaku Dios kuyashunki?
¿Imanötaq Diosqa? ¿Shutin kanku?
¿Pëman witita puëdentsiktsuraq?
1, 2. ¿Imanirtaq tapukïkuna rurëqa alli?
¿WAMBRAKUNAPA atska tapukïninkunata wiyashqaku kanki? Parlëta yachakurirllam wakinkunaqa tapukur qallëkuyan. Musyacha nawinkunawan alleq rikëkushurnikim tapïkushunki: “¿Imanirtaq ciëloqa taqë rikoq?”, “¿Imapitaraq qoyllurkunata rurayashqa?” o “¿Piraq pishqukunataqa cantëta yachatsishqa?”. Imanöpa willëta tïrarpis, höraqa manam ni ima rurëta musyarintsiktsu. Y alleq willarishqapis: “¿Imanir?” nishparan yapë tapukuriyan.
2 Manam wambrakunallatsu tapukuyan. Imëpis tapukïkantsikllam, mëmampis chëta munar o mana imapis pasamänantsikta munar, o imatapis musyëta munarlla. Pero alläpa importante tapukïkuna rurëtapis qonqariyanmi wakin nunakunaqa. Tapukurnimpis manam respuestankunataqa ashiyantsu.
3. ¿Imanirtaq más importante tapukïkunapa respuestankunata wakin nunakunaqa ashiyannatsu?
3 Kë libropa hana qarancho, prölogocho y capïtulopa qallanan tapukïkunaman yarpakurkï. Wakin más importante tapukunapaq tapukïkunaqa tsëkunam kayan. Tsënö kaptimpis wakin nunakunaqa manam respuestakunata ashiyantsu. ¿Imanir? ¿Bibliachöqa tsë tapukïkunapa respuestankunata tarishwantsuraq? Wakimpaqqa mana tanteëpaqnömi Biblia nenqan. Wakinkunaqa penqakuyanmi tapukïta. Y wakinkunanam pensayan mandakoq religiösokunallapaq tsë tapukïkunaqa kanqanta. ¿Qamqa imataq ninki?
4, 5. ¿Ima importante tapukïkunataraq tapukushwan, y imanirtaq respuestakunata ashishwan?
4 Qamqa importante tapukïkunapa respuestanta musyëta munankichi. Höraqa itsa tapukunkiman: “¿Imapaqraq kë patsaman shamorqontsik? ¿Kë kawëllatsuraq llapan? ¿Imanötaq Diosqa?”, nishpa. Allim kë tapukïkunamanqa yarpanki, alläpa precisom claro y rasumpa kaq respuestakunata tarenqëkiyaq ashinëki. Tsëmi alli yachatsikoq kënimpita reqishqa kar Jesucristu kënö nerqan: “¡Imatapis mañacuyaptiqueqa, Dios qoyäshunquim! ¡Asherqa, tariyanquim; puncuta tsactacuyaptiquipis, quichapäyäshunquim!” (Mateo 7:7).
5 Kë tapukïkunapa respuestanta ‘ashirnenqa’ tarinkim, manam envänotsu kanqa (Proverbios 2:1-5). Ima niyäshushqa kayäshuptikipis kanmi y fácil tarinallam kë tapukïkunapa respuestankunaqa. Bibliallachömi këkäyan. Hinamampis, shamoq tiempochö shumaq kawakunapaq, y kanan tiempo kawënintsikchö kushi kushi kanapaqpis yanapamantsikmi. Qallëkushun nunakuna alläpa yarparäyanqan tapukïwan.
¿MANA KUYAKOQTSURAQ DIOS?
6. ¿Imanirtaq wakin nunakunaqa Dios mana kuyakoq kanqanta pensayan?
6 Awmi, Diosqa manam kuyakuntsu niyanmi wakinqa. Noqantsikpaq yarparaptenqa llapampis hukläyachi kanman niyanmi. Kë täranqantsik Patsachöqa imëkam kan: guerrakuna, chikinakïkuna wanutsinakïkunapis. Llapantsikmi qeshyantsik, hipantsik, y kuyashqantsikkuna wanuptin llakikuntsik. Tsëmi, “Dios kuyamarnintsikqa, ¿manatsuraq llapan problëmakunapita horqaramashwan?”, nishpam niyan wakin nunakunaqa.
7. a) ¿Imanir-raq Diosqa castigakunmi nishpam religiösokunapa mandakoqninkuna nunakunata creitsiyan nishwan? b) ¿Imatataq rasumpëpaqa Biblia yachatsimantsik hipakïnintsikkunapita?
7 Más llakinëpaqqa, Diosqa castigakunmi nishpa religiösokunapa mandakoqninkuna nunakunata creitsiyanqanmi. Ima desgraciapis pasariptenqa, Diospa voluntadninmi kashqa niyanmi. Alleq tanteashqaqa, Diosmi culpable kë desgraciakuna pasanampaqqa nikäyanmi. Pero ¿rasumpëpatsuraq tsëqa? ¿Imatataq Bibliaqa yachatsikun? “Pipis [...] ama nitsuntsu: ‘Dios Yayam que mana allita ruranäpaq tentameta munan’ nishpa. Porqui Dios Yayaqa manam ni imepis mana allita rurantsu, y nunacunata manam tentantsu mana allita rurayänanpaq” ninmi Santiagu 1:13. Tsëmi kë Patsachö mana alli rikanqantsikkunapitaqa ni imëpis culpashwantsu Diosnintsikta (Job 34:10-12). Rasumpam, mana allikuna pasanantaqa permitin, pero hukläyam mana allikuna pasananta permitipita, culpayoq këqa.
8, 9. a) ¿Imanötaq musyantsik, mana allikunata permitiwan, culpable këqa hukläya kanqanta? b) ¿Imanirtaq nunakuna mana alli nänikunata akrayanqampita, Dios culpëqa mana alli kanman?
8 Yarpakurkï, huk jövenna tsurinta, kuyakoq y yachaq teyta wayinllachö wätakonqanman. Kë teytaqa tsurin mana wiyakur wayipita ewkïta munar ewkuptenqa, manam tsarantsu. Tsënönam kë jövenqa mana allikunaman ishkirin mana alli nänita akranqancho. Y kë mana allikunaman ishkiriptenqa, ¿teytanmi culpayoq ninkimantsuraq? Manachi tsënöqa ninkimantsu (Lucas 15:11-13). Hina tsënöllam Diosnintsikpis nunakuna mana alli nänikunata akrakuyänanta haqirishqa, pero tsënö kikinkuna akrakuyanqancho desgraciakunata pasayanqanqa manam Diospa culpannatsu. Y kënö llapan mana allikunata pasayanqampita Diosta culpëqa mana alli këchi kanman.
9 Nunakuna kënö mana alli nänikunacho purikuyänampaq Dios haqerinqanqa razonyoqmi. Pëqa manam ni imanir ni imata willamänantsikraqtsu, alli yachaq y poderoso Kamamaqnintsik karnin. Pero pëqa kuyamarnintsikmi imatapis willaramantsik. Tsëmi, këkunata permitenqankunataqa más yachakushun capítulo 11 nishqanchö. Pero qamqa yachakïkankinam kë kawakïnintsikcho desgraciakuna pasamanqantsikpitaqa Dios mana culpayoq kanqanta. Tsëpa rantenqa kë llapan mana allikunata altsamïtam änimantsik (Isaías 33:2).
10. ¿Imanirtaq Diosnintsik llapan mana allikunata ushakätsimunanman confiakushwan?
10 Hinamampis, Diosqa santom (Isaías 6:3). Tsë ninanqa Jehová Diosqa puro limpiom, y manam mana allikunataqa rurantsu. Tsëmi pëmanqa llapan shonquntsikwan confiakunantsik, pero manam nunamanqa tsënö confiakushwantsu, nunaqa imëka mana alli rurëkunamampis ishkinmi. Ni más honrado kaq gobiernopis manam altsëta puëdentsu nunakuna mana allikunata rurayanqanta. Pero Diosqa alläpa poderösom. Pëqa, llapan mana allikunata y hipakïkunatapis ushakätsita puëdenmi y tsënömi ruramonqa. Tsë llapanta qallaramorqa limpum ushakäratsenqa mana allikunata (Salmo 37:9-11).
DIOSNINTSIKQA LLAKINMI MANA ALLIKUNATA PASASHQA
11. a) ¿Imanötaq mana alli rurëkunata rikan Diosnintsik? b) ¿Hipaqta rikämarnintsikqa llakintsuraq Diosnintsik?
11 Kë mundochö y kawënintsikchö llapan pasëkanqanta rikar, ¿imaraq Diosnintsik nin shonqunchö? ‘Alli kaqta kuyanqantam’ Bibliaqa yachatsikun (Salmo 37:28). Pëqa altantollam këkan alli o mana alli pasëkanqantapis y chikinmi mana alli rurëkunataqa. Bibliaqa kënömi nin Diosnintsikpaq, “shonqunchömi nanatsikorqan” unë tiempochö nunakuna alläpa mana alli tikrakuriyaptin (Génesis 6:5, 6). Y Diosqa unë kanqannöllam (Malaquías 3:6). Mana allikunataqa chikikanllam y hipaqkunata rikarqa shonqunchömi nanatsikun. Tsëmi Bibliaqa, “Pëqa cuyecamantsicmi” nimantsik (1 Pedru 5:7).
12, 13. a) ¿Imanirtaq kuyakoq kantsik, y imanötaq kuyakïnintsik kë mundochö mana alli pasanqankunata rikätsimantsik? b) ¿Imanirtaq kë llapan mana allikunata Dios ushakätsimunanman creintsik?
12 ¿Imanirtaq, hipaqta rikämarnintsik Diosqa nanatsikunmi nishwan? Rikäshun huk prueba masta. Bibliachöqa nin, Diosnintsik kikintanö nunata ruranqantam (Génesis 1:26). Tsëmi, nöqantsikpapis alli kënintsik kan, Diospis alli kaptin. ¿Llakinkiku alli nunakunata hipaqta rikarnin? Tsënö qampis llakerqa confiakunëkim Jehová Diospis shonqunchö nanatsikonqanman.
13 Nunachöqa, kuyakoq këninmi alläpa reqishqa. Tsëmi Kamamaqnintsiknö kuyakoq kantsik, y Bibliachöqa “Diosqa allapa cuyacoqmi” nimantsikmi (1 Juan 4:8). Dios kuyakoq kaptinmi noqantsikpis kuyakuntsik. Kë Patsachö llapan mana allikunata ushakätsinëkipaq poderniki kaptenqa, ¿manatsuraq ushakäratsinkiman? ¡Kuyakoq kënikiwanqa rurarinkimanchi! Tsëmi kë Patsachö problëmakunata Diosnintsik ushakäratsimunanman creinkiman. Prólogo nishqanchö Dios llapan änikonqankunata leinqëkiqa manam ardëllatsu: cumplikanqam, kikin Diosmi änikushqa. Pero tsë llapanta creinëkipaqqa kikin änikoq Diostam alleq reqinëki.
QAM REQINËKITAM DIOSQA MUNAN
14. ¿Imataq Diospa shutin y imanirtaq shutimpa qayashwan?
14 Pipis reqishunëkita munarqa, ¿imatataq puntata ruranki? ¿Manaku shutikita willarinki? Diospaqa, ¿shutin kantsuraq? Atska religionkunam, “Dios” o “Señormi”, shutin niyan, pero këkunaqa manam shutitsu. Këqa “rey” o “presidente” ninannöllam. Atska tïtuloyoqmi Diosqa nimantsikmi Biblia, y tsë tïtulokunachömi “Señor” y “Dios” nishqampis këkan. Pero shutinqa Jehová kanqantam yachatsimantsik. Kënömi nimantsik Salmo 83:18: “Shutikim Jehová, hinantin Patsa hanampaqa qamllam Altísimo kanki”, nishpa. Kë shuti Bibliëkichö mana yuriptenqa, páginas 195 a 197 apendicechömi tarinki maslla musyanëkipaq. Pero rasumpëpaqa unë qellqayanqankunachöqa waranqëpayanmi Diospa shutin yurin. Tsëmi Jehová Diosqa shutinta reqinëkita y shutimpa qayanëkita munan. Diosqa Bibliatam qomarqontsik Pëta reqinëkipaq.
15. ¿Ima ninantaq Jehová shutiqa?
15 Jehová nishpa, kikin Dios shutinta churakonqanqa ¿ima ninanraq? Kë shutiqa, Dios llapan änikonqanta cumplimïta puëdenqanta y llapan munanqantapis ruramunantam rikätsimantsik. * Y Pëllapam kë shutinqa. Rasumpëpaqa manam Jehová Diosnöqa pipis kantsu. Wakinllatapis rikärishun.
16, 17. ¿Imatataq Jehová Diospita yachatsimantsik kë tïtulokuna: a) “Allapa puedeq”? b) ‘Llapan nasioncunapa mandacoqnin’? c) ‘Camakoq’?
16 Rikarqontsiknam Salmo 83:18 Jehová Diospaq: “Qamllam Altísimo kanki” nenqanta. Hina pëllapaqmi “Allapa puedeq” nimantsik Apocalipsis 15:3 nishqanchö: “Allapa puedeq Teyta Dioslläcuna, allapa espantaquipaqmi llapan camashqequicunapis. Qamqa alli caqllatam imepis ruranqui, y llapan nasioncunapa mandacoqninmi canqui”, nishpa. “Allapa puedeq” nimarnintsikqa wakin kawaqkunapitapis más kallpayoq kanqantam rikätsimantsik. Más puëdeqmi, manam ni imapis igualantsu pëpa kallpanwanqa. Y “llapan nasioncunapa mandacoqninmi canqui” nimarnintsiknam, imëpitapis hapallanlla kanqanta yarpätsimantsik. Tsëmi Salmo 90:2 nimantsik: “Imëpita y imëyaqpis qamllam Dios kanki”, nishpa. Kë llapanman yarpëqa alläpa espantakïpaqmi.
17 Hina, Jehová Dios hapallanlla kanqantaqa rikätsimantsik, pëlla kamakoq kanqanmi. Tsëmi Apocalipsis 4:11 kënö nin: “Dios, qamllam puedeq canqui. Llapan imecatapis qammi camashqanqui. Cawenincuna qoshqa captiquim, llapanpis cawecayan. Tsemi qamtaqa llapanpis respetayäshurniqui, alabayäshunqui”, nishpa. Tsënömi, ciëlochö mana rikakoq espïritukunata, chipapaq qoyllurkunata, frutakunata, mayukunachö y lamarchö kawaq pescädokunata, y más imëkakunatapis Jehová Dioslla ruramushqa.
¿JEHOVÁ DIOSMAN WITITA PUËDENKIMANKU?
18. ¿Imanirtaq manam Diosmanqa witita puëdentsiktsu nishpa nunakuna pensayan, pero imatataq Bibliaqa yachatsikun?
18 Jehová Dios imanö kanqantapis musyarerqa wakin nunakunaqa mantsakayanmi. Dios alläpa karuchö këkanqanta y mana cäsomanqantsiktam pensayan. ¿Allitsuraq kanman kënö pensë? Bibliaqa yachatsimantsik, Jehová Diosqa “manam karuchowtsu noqantsikkunapita” këkan nishpam (Hechos 17:27, QKW). Hinamampis, “witïkuyey Dyosman, i peynam qamkunaman witiramonqa”, nimantsikmi (Santiagu 4:8, QKW).
19. a) ¿Imanötaq Diosman witishwan, y imatataq tarishun? b) ¿Jehová Dios imanö kanqantaq qamta más gustashunki?
19 ¿Imanötaq Kamakoq Yayaman witinkiman? Puntataqa, kanan rurëkanqëkita ama haqitsu, llapan puëdenqëkita Diospita yachakï. Tsëmi kikin Jesucristu nerqan: “Qamllam Dios canqui. Noqa Jesucristutam que patsaman cachamarqequi. Y ishcantsicta reqimarnintsicmi, nunacuna wiñe caweyoqna cayanqa”, nishpa (Juan 17:3). Rasumpam, Biblia yachatsikonqannö Jehová Diospita y Jesucristupita yachakïqa ‘wiñe caweman’ o mana ushakaq kawëman apakun. Rikärerqontsiknam “Diosqa allapa cuyacoq” kanqanta (1 Juan 4:16). Pero alläpa yachanëpaq Jehová Dios kanqantapis Bibliaqa nimantsikmi. “Alläpa llakipäkoq, alläpa alli, mana ras piñakoq y alläpa kuyakoqmi” nishpa (Éxodo 34:6). Diosqa “alläpa allim [...] y perdonamänapaqpis listom këkan” (Salmo 86:5). Alläpa pacienciayoqmi (2 Pedru 3:9). Pëqa llapan änikonqankunata kuyakïwanmi cumplin (1 Corintios 1:9). Bibliata leirninmi tarinki Jehová Dios shumaq yachanëpaq kanqanta, y mastapis pëpitaqa yachakunkiran.
20-22. a) Diostaqa manam rikantsiktsu, pero ¿tsëtsuraq pëman witita puëdeshwantsu? b) ¿Alli këninkunawan ima nishparaq willapäyashunkiman, pero imatataq rurankiman?
20 Rasumpëpam, Diostaqa rikëta puëdentsiktsu huk espíritu kaptin (Juan 1:18; 4:24; 1 Timoteu 1:17). Pero Bibliaqa willamantsikmi imanö kanqantapis. Salmista nenqannöpis: “Jehová yachanëpaq kanqantaqa” rikärinkimanmi (Salmo 27:4; Romanos 1:20). Pëpita más yachakurninmi más reqinki, y tsëqa, masmi kuyanki y lädonchö këkaqnömi kanki.
21 Diosta Yayantsiktanö rikänapaq Biblia animamanqantsiktaqa tanteanki Bibliapita más yachakurmi (Mateo 6:9). Manam kawënintsikllatatsu qomarqontsik, sinöqa alli kawanantsiktam munan, alli teytakuna tsurinkunapaq munayanqannö (Salmo 36:9). Hinamampis, Jehová Diospa amïgon këman chëta puëdenqantsiktam Bibliachöqa yachatsimantsik (Santiagu 2:23). ¡Yarpakurkï, qampis kamakoq Diosnintsikpa amïgonmi kankiman!
22 Bibliapita más yachakuptikeqa, itsa alli këninkunawan yachakïkanqëkita haqirinëkipaq willapäyäshunkiman. Unë creinqëkikunata haqirinëkita mantsar. Pero Jehová Dioswan amigo kënikitaqa ama ni pï michäshunëkita permititsu, Pëllam alli kaq amïgoqa.
23, 24. a) ¿Imanirtaq mantsakunkimantsu yachakïkanqëkipita tapukïta? b) ¿Imataraq yachakushun qateqnin capïtulochö?
23 Qallarqa manam wakin wakintaqa alleqllaqa tanteankitsu. Pero ama mantsakïtsu, mañakï maslla yachatsiyäshunëkipaq. Wambranö humilde këqa allim nerqanmi Jesus (Mateo 18:2-4). Y musyantsiknam wambrakunaqa imëpis tapukïkäyanqanllata. Y Diosqa respuestakuna tarinëkitam munan. Tsënöllam unë nunakunapis Dios reqita selläma munëkuyarqan. Tsëmi Bibliata alleq estudiayarqan, tsënöpam yachakïkayanqan rasumpëpa kanqanta musyayarqan (Hechos 17:11).
24 Jehová Diostaqa alleq reqishun Bibliata estudiarninmi, kë libroqa wakin librokunapitaqa hukläyam. ¿Imanirtaq kë libroqa hukläya? Qateqnin capïtulochönam këtaqa yachakurishun.
^ par. 15 Páginas 195 a 197 apendicechömi tarinki ima ninan y imanö tsë shuti leina kanqantapis.


text:
¿Munawaqchu cheqapmanta yachayta?
¿IMAMANTA? Runakunapa wakin tapukuykuna rurakusqankumanta. Qampas tapukurqankipaschá kayna tapukuykunataqa:
- ¿Nanachikunchu Dios ñoqanchikmanta?
- ¿Haykapipas tukunqachu guerrakuna hinaspa ñakariypas?
- ¿Imataq pasawanchik wañuptinchik?
- ¿Kanmanchu ima suyakuypas wañusqakunapaq?
- ¿Imaynatam mañakunanchik Dios uyariwananchikpaq?
- ¿Imata ruraspataq kusisqa kachwan?
¿Imaynatataq yachawaq kay tapukuykunapa kutichiyninta? Kanmi kay asuntokunamanta yachachiq waranqantin librokuna. Ichaqa manam cheqaptachu yachachin. Wakinqa huk tiempollapaqmi servin, tiempopa risqanman hinam ichaqa manaña valenchu, chaymi huk librokunataña qellqanku.
Ichaqa kanmi confiakunapaq cheqapmanta yachachiq huk libro. Jesusmi Diosta mañakusqanpi nirqa: “Palabraykiqariki cheqapmi”, nispa (Juan 17:17). Chay Palabratam sutichakun Biblia nispa. Chaymi qallariypi kaq tapukuykunata Bibliapa nisqanman hina kutichisun.
¿Nanachikunchu Dios ñoqanchikmanta?
¿IMAYNANPITAQ KAYNATA TAPUKUNKU?: Llumpay mana allin ruraykunapa chaynataq cheqninakuyllaña kasqanpim kawsanchik. Achkaq religionkunam yachachinku Dios munaptinmi ñakarinchik nispa.
BIBLIAPA YACHACHISQAN: Diosqa manam haykaqpas mana allintaqa ruranchu. Job 34:10 nin: “Mana allin rurayqa Diosmanta karunchasqayá kachun. Hucha rurayqa Tukuy Atiyniyoq Diosmanta karunchasqayá kachun”, nispa. Diosqa kuyakuq kayninpim runakunaman sumaq suyakuyta qowanchik chaymi Jesus yachachiwarqanchik kaynata mañakunanchikpaq: “Hanaq pachapi Taytayku […], munaychakusqayki hamuchun. Munasqaykiyá rurasqa kachun kay pachapipas hanaq pachapi hina”, nispa (Mateo 6:9, 10). Diosqa ñoqanchikmantaqa nanachikunmi chaymi munaynin rurakunanpaq admirakuypaq kaqta rurarqa (Juan 3:16).
Qawaytaq Genesis 1:26-28; Santiago 1:13, hinaspa 1 Pedro 5:6, 7 nisqanta.
¿Haykapipas tukunqachu guerrakuna hinaspa ñakariypas?
¿IMAYNANPITAQ KAYNATA TAPUKUNKU?: Guerrapiqa mana yupay atina runakunam wañuchkanku. Llapallanchikmi tukuy imaymanawan ñakarinchik.
BIBLIAPA YACHACHISQAN: Diosqa prometenmi enteron Pachapi hawkayay kananmanta. Hanaq pachamanta Dios gobiernamuptinqa runakunam ‘guerrapaqpas manaña yachanqakuñachu’ “espadankutapas rejakunamanñam tikrarunqaku” (Isaias 2:4). Diosqa chinkachinqataqmi ñakariykunatawan mana allin ruraykunataqa. Bibliaqa ninmi: “Diosmi pichanqa paykunapa weqenta, manañam kanqachu wañuypas, lutokuypas, waqaypas nitaq nanaypas. Ñawpaq kaqkunaqa [ñakariywan mana alli ruraykunaqa] pasarunñam”, nispa (Apocalipsis 21:3, 4).
Qawaytaq Salmo 37:10, 11; 46:9, hinaspa Miqueas 4:1-4 nisqanta.
¿Imataq pasawanchik wañuptinchik?
¿IMAYNANPITAQ KAYNATA TAPUKUNKU?: Yaqa lliw religionkunam yachachinku runakuna wañuruptin cuerponku ukupi espiritun otaq alman hinalla kawsasqanmanta. Wakinqa ninkum wañusqakuna imatapas ruraruwananchikmanta, ninkutaqmi mana allin runakunata Dios infiernopi wiñaypaq castigasqanmantapas.
BIBLIAPA YACHACHISQAN: Eclesiastes 9:5 nin: “Manam imatapas yachanchu wañuqkunaqa”, nispa. Chaynamá, wañuqkunaqa manañam imatapas sientenkuchu, imatapas rurankuchu, manam imatapas rurawanchikmanchu nitaq yanapawanchikmanchu (Salmo 146:3, 4).
Qawaytaq Genesis 3:19 hinaspa Eclesiastes 9:6, 10 nisqanta.
¿Kanmanchu ima suyakuypas wañusqakunapaq?
¿IMAYNANPITAQ KAYNATA TAPUKUNKU?: Llapallanchikmi kuyasqanchik ayllunchikkunawan kusisqa kawsakuyta munanchik. Chaymi kuyasqanchik ayllunchikkunawan kaqllamanta tupaykuyta munanchik.
BIBLIAPA YACHACHISQAN: Yaqa llapallan wañusqakunam kawsarimunqaku. Jesusqa prometerqam ‘wañuqkuna kawsarimunankumanta’ (Juan 5:28, 29). Kay Pachapi kawsarimuqkunaqa kay pachapim suma-sumaq paraisopi kawsakunqaku, qallariymanta Diospa munasqanman hina (Lucas 23:43). Cheqapmá, hamuq tiempopim Diosman sonqo runakunaqa mana onqospa wiñaypaq kawsakunqaku. Bibliam nin: “Allin ruraq runakunam allpataqa dueñoyanqaku. Paykunaqa chaypimiki wiñaypaqraq kawsakunqaku”, nispa (Salmo 37:29).
Qawaytaq Job 14:14, 15; Lucas 7:11-17, hinaspa Hechos 24:15 nisqanta.
¿Imaynatam mañakunanchik Dios uyariwananchikpaq?
¿IMAYNANPITAQ KAYNATA TAPUKUNKU?: Yaqa lliw religionkunapim runakunaqa Diosta mañakunku. Ichaqa achkam piensanku mañakusqankuta Dios mana uyarisqanta.
BIBLIAPA YACHACHISQAN: Jesusqa nirqam: ‘Mañakuspaykiqa amam nisqallaykitachu kutirispa-kutirispa rimanki’, nispa (Mateo 6:7). Mañakusqanchikta Dios uyarinanpaqqa munasqanman hinam mañakunanchik. Chaypaqqa yachananchikmi Diospa imam munasqanmanta chayman hina mañakunanchikpaq. “Paypa munasqanman hina mañakuptinchikqa uyariwanchikmi” nispam nin 1 Juan 5:14.
Qawaytaq Salmo 65:2; Juan 14:6,14, hinaspa 1 Juan 3:22 nisqanta.
¿Imata ruraspataq kusisqa kachwan?
¿IMAYNANPITAQ KAYNATA TAPUKUNKU?: Runakunaqa piensankum qollqeyoq kaspa, allin reqsisqa kaspa hinaspa allin rikchayniyoq kaspa kusisqa tarikunankumanta chaymi chaykunapi afanakunku. Ichaqa manamá kusisqachu tarikunku.
BIBLIAPA YACHACHISQAN: Jesusmi kusikuyta imayna tarinamanta nirqa: “Mayna kusisqam ‘Diostam necesitani’ niqkunaqa”, nispa (Mateo 5:3). Kusisqaqa tarikusunchik Dios necesitasqanchikta reqsikuspa hinaspa paymanta chaynataq munayninmanta cheqapta yachanapaq kallpanchakuspallam. Cheqap yachachikuykunataqa Bibliapim tarisunchik, chayta estudiaymi yanapawasun allinpaq otaq mana allinpaq kaqta yachananchikpaq. Bibliapa nisqanman hina tanteakuspanchikqa otaq ruraspanchikqa kusisqam kawsakusunchik (Lucas 11:28).
Qawaytaq Proverbios 3:5, 6, 13-18 hinaspa 1 Timoteo 6:9, 10 nisqanta.
Bibliapa yachachisqanman hina soqta tapukuykunamantam yacharunchik. ¿Munawaqchu astawan yachayta? Sichum qampas ninki ‘Diostam necesitani’ nispa, hinaptinqa astawan yachaytachá munanki. Tapukunkipaschá kayna tapukuykunatapas: “¿Ñoqanchikmanta Dios nanachikuspanqa imaraykutaq permiten ñakariykunatawan mana allin ruraykunataqa?, ¿Imaynatam familiaywan kusisqa kawsakuyman?”, nispa. Kayna tapukuykunamanta hinaspa hukkunamantapas Bibliaqa allintam kutichin.
Ichaqa achka runakunam Biblia estudiaytaqa mana munankuchu. Unay tiempo leenapaq hinaspa sasa entiendenapaqmi hapinku. ¿Munawaqchu Bibliapa yachachisqankunamanta yachanaykipaq yanapakuykuna chaskiyta? Chaypaqmi Jehová Diospa testigonkuna iskay yanapakuykunata rurarunku.
Punta kaq yanapakuyqa kaymi ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin? nisqa librom, kaytaqa rurakurqa Bibliapa nisqanman hina tapukuykunata kutichinanpaqmi, chaynapi mana tiempoyoq runakunapas yachanankupaq. Iskay kaq yanapakuyqa wasinkupi mana qollqellapaq Bibliamanta yachachiymi. Mana imamanpas obligasuspaykim Jehová Diospa testigonkuna wasikipi otaq munasqayki sitiopi watukamususpayki sapa semana pisi-pisimanta Bibliamanta allinta yachachisunki. Millonninpi runakunam kay yanapakuykunata chaskinku, hinaspam achkaq runakuna cheqapmanta yachasqankuta reqsikunku.
Qampas yachawaqmi Bibliapa yachachisqan ancha valorniyoq kasqanta. Bibliapa yachachikusqanqa creenciakunamanta, pantay yachachikuykunamanta, hinaspa manchachiwasqanchik kaqkunamanta librawaspanchikpas suyakuyniyoqta, hawkallata hinaspa kusisqatam kawsachiwanchik. Jesuspunim nirqa: “Yachankichikmi cheqap kaqmanta, chay cheqapmi libreyachisunkichik”, nispa (Juan 8:32).


text:
Urin Atlantiku Awtunumu suyu
Urin Atlantiku Awtunumu suyu (kastilla simipi: Región Autónoma del Atlántico Sur) nisqaqa huk suyum Nikarawa mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Bluefields llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1986 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
382 100 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
12 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Urin Atlantiku Awtunumu suyu.


text:
Griguryu VIII
Griguryu VIII, Griguryu VIII huk pusaq ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. VIII, Italya simipi: Gregorio VIII) Alberto di Morra sutiyuq runaqa (* 1100 watapi paqarisqa Benevento llaqtapi - † 17 ñiqin qhapaq raymi killapi 1187 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
25 ñiqin kantaray killapi 1187 watapimanta 17 ñiqin qhapaq raymi killapi 1187 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu VIII.


text:
¿Qotuchakuyninku imayna wakichisqataj kashan?
Sapa qotuchakuypeqa ancianos, chayri superintendentes nisqas kamachinku. Qotuchakuykunaqa circuitospi, circuitostaj distritospi ujchasqas kanku. Sapa circuitopi 20 qotuchakuykuna jina tiyan chantá sapa distritopitaj 10 circuitos jina tiyan. Qotuchakuykunata waturej hermanotaj circuitosta, distritosta ima waturej rinku.
Brooklyn (Nueva York) suyupeqa Jehovaj testigosninpata oficinasninku kashan, chaypitaj uj qotu Diospa Llajtanta Kamachejkunamanta kashan, paykunataj Jallpʼantinpi qotuchakuykunapaj, Bibliamanta wakin yuyaychaykunasta, yachachiykunasta ima wakichinku, may chhika watastaña Jehovaj testigosnin jina kashanku. (Hechos 15:


text:
Hinduwismu
Hinduwismu (sanskrit simipi सनातन धर्म; Sanātana Dharma, "kakuq iñiy") nisqaqa huk iñiymi, lliw hatun iñiykunamanta aswan mawk'as, Indyapim mast'arisqa.
Hinduwismuqa Indyapi veda nisqa hawaykawsaypi XXI kaq kñ pachakwatapis icha ñawpaqñas paqarirqan. Acka hina iñispa achka dyus kaykunapim iñinku. Tiksimuyuntinpiqa huk llunamanta aswan Hindu nisqa iñiqkunam, yaqa tukuynintin Indyapim.
Kay hinam Rigveda nisqa willka qillqapi qillqasqa:
- Sanskrt: एकम् सत् विप्रा: बहुधा वदन्ति
- (latin siq'i llump'api): Ekam Sat Vipraaha Bahudhaa Vadanti
- T'ikrasqa: "Chiqapqa hukllam, amawtakuna achkakunata riqsiptinpas."
- — Rigveda (I kaq qillqa, CLXIV kaq takintin, 46 kaq harawi)
Kaymi hindu iñiypa darshana nisqa suqtantin yachachiynin:
- Vedanta (Vyāsa-manta)
- Yoga (Patañjali-manta)
- Sankhya (Maharshi Kapilá-manta)
- Pūrva Mīmānsā (Jaimini-manta)
- Nyāya (Gotama-manta)
- Vaiśeshika (Kanāda-manta)


text:
6 YACHAQANA
¿Maypitaq wañusqakuna kachkanku?
¿Maymantaq wañuspa ripunchik?
¿Imaraykutaq wañunchik?
¿Imaynatá wañuymanta chiqata yachay sunquchawanchik?
RUNAQA, kay tapuykunata unaymantapacha tapukun. Tukuypis kay tapuykunapaq kutichiykunata mask’anku.
2 Phichqa yachaqanapi Jesús wañusqanrayku, wiñay kawsayta jap’ikuyta atinanchikta yachakurqanchik. Chantapis, Biblia ‘manaña wañuy kananmanta’ yachachisqanta yachakullarqanchiktaq (Apocalipsis 21:4). Chay wiñay kawsay chayamunankamataq, tukuypis wañunchik. Salomón ninjina, “kawsashajkunaqa wañunankuta yachakunku” (Eclesiastés 9:5). Mana wañuyta munanchikchu, chaywanpis, tukuy wañunchik. Chayrayku tukuypis maymanchus wañupuspa ripusqanchikta yachayta munanchik.
3 Pipis wañuptin ichapis tapukunchik: “¿Maymantaq ripunrí? ¿Ñak’arichkanchu? ¿Jark’awasunmanchu? ¿Watiqmanta rikusunmanchu? ¿Yanapasunmanchu?”, nispa. Kay tapuykunaman mana tukuy religioneschu kikinta kutichinku. Jukkunaqa, k’acha runas wañupuspa janaqpachaman ripusqankuta, saqra runastaq infiernoman ripusqankuta yachachinku. Wakkunataq, ñawpa tatasninchikpa espiritunkuwan tinkuq ripusqanchikta ninku. Wak religionestaq wañupuspa ukhu pachaman ripusqanchikta, chaymantataq, watiqmanta aychallikusqanchikta, wak runapi chayri uywapi paqarikusqanchikta ima yachachinku.
4 Kay yachachiykunaqa, juk yuyayllata yachachin, chay yuyaytaq: wañupuptinchik imallapis ñuqanchikmanta kawsachkaq qhipakusqan. Yaqha tukuy religionesqa, unaymantapacha yachachinku, runa wañuspapis kawsachkasqanta, yuyachkasqanta, rikuchkasqanta, uyarichkasqanta ima. ¿Jinachu kanman? Mana. Yuyanchik, rikunchik, uyarinchik ima, ñuqtunchikrayku. Wañupuptinchiktaq ñuqtunchikqa manaña llamk’anchu. Chayrayku yuyayninchikpis, munakuyninchikpis chinkapullantaq.
¿MAYMANTAQ WAÑUPUSPA RIPUNCHIK?
5 Jehová Dios ruwawasqanchikrayku, wañupuspa imanakusqanchiktachus paylla yachan, chantá paylla Biblianiqta wañusqasmanta chiqata willawanchik. Sut’imanta niwanchik, juk runa wañupuptin, mana imanpis kawsachkaq qhipakusqanta. Arí, mana ima almapis, nitaq ima espiritupis kawsachkaq qhipakunchu.*
6 Salomón wañusqakunamanta parlachkaspa nirqa: “Kawsashajkuna wañunankuta yachakunku wañusqasrí mana imatapis yachankuchu”, nispa. Astawanpis nillarqataq: “Tukukapullantaj munakuyninku, chejninakuyninku, tukuy ima munapayayninku ima. […] Wañuspa maymanchus rinki chaypeqa manaña ima ruwanapis kanchu, ni yuyanapis, ni yachana, nitaq yachaypis”, nispa (Eclesiastés 9:5, 6, 10, Qheshwa Biblia). Chantá Salmo 146:4 wañusqakunamanta nin: “Yuyayninkupi tukuy wakichikusqanku chinkapun”, nispa. Arí, wañupuptinchik mana imanchikpis kawsachkaq qhipakunchu. Kawsayninchik juk velajina. K’anchachkaptin wañuchinchik chayqa, mana maymanpis k’anchaynin rinchu, manaqa chinkapun.
¿IMATATAQ JESÚS WAÑUYMANTA YACHACHIRQA?
7 Jesús wañupuq Lazaromanta parlasqanqa, wañuymanta astawan sut’inchawanchik. Discipulosninman nirqa: “Lázaro kawsaqenchejqa puñushan”, nispa. Paykunaqa puñuchkanchá nirqanku, chayri unqusqachus, nispa yuyarqanku. Mana chaymanjinataq Jesús sut’incharqa: “Lazaroqa wañupumpuni”, nispa (Juan 11:11-14). Jesusqa wañuyta puñuywan kikincharqa. Jesuspa amigon Lazaroqa, mana janaqpachapichu, nitaq ukhu pachapichu kachkarqa. Mana angeleswanchu, nitaq ñawpa tatasninpa espiritunkuwanchu tinkuq rirqa, manataq wak runapi, chayri wak uywapi watiqmanta paqarikurqachu. Lazaroqa, wañuypi samarichkarqa, puñuchkanmanpisjina. Bibliaqa, wañuyta puñuywan kikinchan. Profeta Isaías niwanchik: “Jallp’a ukhupi puñojkunaqa rijch’arimonqanku”, nispa (Isaías 26:19). Jinallatataq Salmosta qillqaqqa nirqa: “Ñawisniyman k’anchaywan junt’achiy, ama wañuypi puñukapunaypaj”, nispa (Salmo 13:3).
8 ¿Diosninchik runa wañunantachu munarqa? Mana. Jehovaqa, runata wiñaypaq Jallp’api kawsananpaq ruwarqa. Kay libropi yachanchikjina, Diosninchik ñawpa tatamamanchikta, juk k’acha huertaman churarqa, chaypitaq mana unquspa kawsananku karqa. Diosninchik allinta kawsanankuta munarqa. ¿Juk munakuq tata wawasnin, unquykunankuta, wañunankuta ima munanmanchu? Mana, ¿icharí? Jehovaqa, wawasnin wiñaypaq kusisqa kawsanankuta munarqa. Chayrayku Biblia nin: “Diosqa […] runaj sonqonman wiñay kasqanta [“kawsayta”, NM] churarqa”, nispa (Eclesiastés 3:11). Arí, Diosqa, wiñaypaq kawsayta munananchikpaq ruwawarqanchik, astawanpis tukuy imata ruwachkan jinata kawsananchikpaq.
¿IMARAYKUTAQ WAÑUNCHIK?
9 Jina kaptinqa, ¿imaraykutaq wañunchikrí? Kay tapuyman kutichinapaqqa, qhawarina imatachus ñawpa tatasninchik ruwasqankuta. Biblia niwanchik: “Huertapi Tata Dios [Jehovaqa] wiñacherqa tukuy laya sumaj sach’asta poqoyninta mikhunapaj”, nispa (Génesis 2:9). Chaywanpis Diosqa, Adanman nirqa: “Huertapi tukuynin kaj sach’asmanta mikhullanki. Allin kajta mana allin kajta yachanamanta sach’aj poqoynillanta amapuni mikhunkichu. Chay sach’aj poqoynintachus mikhunki chayqa, wañunki”, nispa (Génesis 2:16, 17). Kay kamachiyqa, junt’ayta atinapaqjinalla karqa, imaptinchus may achkha sach’aspa puquynin mikhunankupaq karqa. Adanwan Evawan kasukuspaqa, Diosninchikman agradecekusqankuta rikuchinkuman karqa; mana juchayuq kawsayninkumanta, tukuy imata qusqanmanta ima. Chantapis, Diosninchikman jatunpaq qhawasqankuta, kasukuyta munasqankuta ima, rikuchillankumantaq karqa.
10 Llakikunapaqjina, ñawpa tatamamanchik mana Jehovata kasukurqankuchu. Supayqa, katariniqta parlaspa Evata tapurqa: “¿Huertapi kaj tukuynin sach’aspa poqoyninta ama mikhunkichejchu, nispachu Diosqa nisunkichej?”, nispa. Warmitaq kutichirqa: “Atiyku mikhuyta tukuynin sach’aspa poqoyninta. Huerta chawpipi kaj sach’allamanta Diosqa niwayku amapuni mikhunaykuta, ni llojchirinallaykutapis. Chaymantachus mikhunkichej chayqa, wañunkichej, niwayku”, nispa (Génesis 3:1-3).
11 Kuraq Supaytaq nirqa: “Mana wañunkichejchu. Dios allinta yachan, chay sach’aj poqoyninta mikhuspa, sumaj yachayniyojman tukunaykichejta. Ajinamanta chaywan qankuna Dios jina kankichej, yachankichejtaj imachus allin kajta, mana allin kajtapis”, nispa (Génesis 3:4, 5). Kuraq Supayqa, Evata yuyachirqa mikhuspa allinta ruwananta. Supay nisqanmanjina warmiqa, imachus allin, imataqchus mana allin kasqanta, ruwayta atinman karqa, nisunman, Evaqa munasqanta ruwanman karqa. Chantapis Supayqa, Evaman “mana wañunkichejchu” nispaqa, Jehová llulla kasqanta nichkarqa. Evaqa Kuraq Supayta kasuspa sach’ap puquyninta jap’iytawan mikhuykurqa. Chaymanta qusanman qurqa, paytaq mikhuykullarqataq. Chay puquymanta mikhuspaqa, kasukuyta atinajinalla Diospa kamachiyninta, mana kasukurqankuchu. Jinamanta yachachkaspa Tatankuta wasancharqanku. Chay ruwasqankuqa, ¿manachu Diosninchik paykunata jasut’inanpaqjina karqa?
12 Wawaykipi t’ukuriy, qam uywachkaptiyki, tukuy imata quchkaptiyki, pay wasanchasuptin, ¿manachu sunquyki nanasunkiman? Jinallatataq Jehová Diosninchikpa sunqun nanarqa, Adanwan Evawan wasanchasqankumanta.
13 Adanwan Evawan Jehovata mana kasukusqankurayku, manaña wiñaypaq kawsayta atirqankuchu. Chayrayku Diosninchik nisqanmanjina wañurqanku. Chinkapurqanku. Mana espiritusjina wak kawsaymanchu ripurqanku. Jehovaqa, Adanwan parlachkaspa, jinata nirqa: “Jump’i suruyta llank’anki, […] ñut’u jallp’aman tukunaykikama, imaraykuchus jallp’amanta ruwasqa kanki. Jallp’a kanki, jallp’allamantaj kutinki”, nispa (Génesis 3:19). Diosninchik Adanta ñut’u jallp’amanta ruwarqa (Génesis 2:7). Manaraq Adán ruwasqa kachkaptin, Adanqa mana karqachu. Chayrayku, Dios jallp’allamantaq kutinki Adanta nispaqa, Adán manaña kawsayniyuqchu kananta nichkarqa, imaraykuchus Jallp’aman tukunan karqa.
14 Adanwan Evawan Diostachus kasukunkuman karqa chayqa, kunankama kawsachkankuman karqa, chaywanpis, yachachkaspa mana kasukusqankurayku wañurqanku. Chayrayku kunanqa tukuypis wañunchik, ñawpa tatanchik Adán juchata, wañuyta ima saqiwasqanchikrayku (Romanos 5:12). Juchaqa, ñawpa tatanchik juk unquyta chimpaykuchiwasqanchikjina, chay unquymantataq mana pipis ayqisunmanchu. Chayrayku, wañuyqa mana juk t’inkachu, nitaq munakunapaq masijinachu, manaqa juk enemigo, juk maldición runapaq (1 Corintios 15:26). Chayrayku juchamanta, wañuymanta ima rantiwasqanchikmanta, ¡Jehovaman gracias ninanchik tiyan!
¿IMAYNATÁ WAÑUYMANTA CHIQATA YACHASPA SUNQUCHAKUNCHIK?
15 Biblia wañuymanta yachachisqan sunquchawanchik. Yachanchikjina, wañupuqkuna mana ñak’arinkuchu, nitaq llakikunkuchu. Mana nak’arichiwasunmanchu, chayrayku mana manchachikunachu tiyan. Mana yanapawanchikchu, manataq yanapasunmanchu. Ñuqanchik mana paykunawan parlayta atinchikchu, manataq paykuna ñuqanchikwan parlayta atinkuchu. Wakin religionmanta yachachiqkunaqa, “wañusqata yanapaykuman”, nispa ninku, runataq chayta creespa, qullqita qunku. Chiqata wañusqamanta yachaspaqa, manaña paykunawan ch’awkiyachikunchikchu.
16 ¿Religionniyki wañuymanta Bibliap yachachisqanta yachachinchu? Yaqha tukuy religionesqa mana chiqata yachachinkuchu. ¿Imaraykutaq? Kuraq Supay mana munasqanrayku. Payqa, pantasqata yachananchikta munan. Llulla religionniqta wañupuspa espiritujina kawsachkallasqanchiktapuni yachachin. Astawanpis Supayqa kay llullakuyta, wak llullakuykunatawan apaykachan Diosmanta runata karunchananpaq. ¿Imaynamantá?
17 Rikunchikjina yaqha tukuy religionesqa, saqra runas wiñaypaq nina lawraypi ñak’arinankuta yachachinku. Jinata yachachispaqa Jehová Diosninchik saqra kasqanta nichkanku, mana chaymanjinataq, Diosninchikqa munakuymin, payqa mana jayk’aq runata jinata ñak’arichinmanchu (1 Juan 4:8). T’ukuriy, juk runa wawan mana kasusqanrayku wawanpa makinta ruphachiptin, ¿imatataq niwaq? ¿Chay runata jatunpaqchu qhawawaq? ¿Riqsillaytapis munawaqchu? Mana, ¿icharí? Chay runa saqra kasqantachá niwaq. Jinallatataq Kuraq Supay Diosmanta yuyananchikta munan. Chayrayku Kuraq Supayqa, Dios wiñaypaq nina lawraypi runata ñak’arichisqanta yachachin.
18 Chantapis Kuraq Supayqa, llulla religionesniqta wañusqas espirituman tukusqankuta, paykunata yupaychananchik kasqanta ima yachachin. Kayta yachachispaqa, chay espíritus yanapawasqanchikta, chayri ñak’arichiwasqanchikta ninku. Runasqa kay llullakuyta uyarispa, wañusqakunata manchachikunku, yupaychanku ima. Mana chaymanjinataq Bibliaqa, wañusqas puñusqajina kachkasqankuta yachachin, chantapis Jehová Diosllata yupaychananchikta yachachillantaq, manataq wañusqastachu (Apocalipsis 4:11).
19 Chiqata wañusqasmanta yachaspaqa, llulla religioneswan manaña ch’awkiyachikunchikchu. Chantapis, Biblia wiñay kawsaymanta yachachisqanta astawan allinta jap’iqanchik. Arí, wañusqas mana espiritusjina maymanpis ripusqankuta yachaspaqa, wiñay kawsaymanta Biblia yachachisqanta astawan sut’ita entiendenchik.
20 May unayña, juk chiqa sunqu runa Job sutiyuq, jinata tapurqa: “Sichus uj runa wañun chayqa, ujtawan kawsanmanchu?”, nispa (Job 14:14). Nisunman, ¿wañupuqkuna watiqmanta kawsarimunkumanchu? Biblia kay tapuyman kutichisqanqa sunquchawanchik, qhipan yachaqanapitaq rikusunchik imaynatachus.
BIBLIAP YACHACHISQAN
- Wañusqakuna mana rikunkuchu, mana uyarinkuchu, nitaq yuyankuchu (Eclesiastés 9:5).
- Wañusqakuna puñuchkanku; mana ñak’arinkuchu nitaq nanachikunkuchu (Juan 11:11).
- Tukuypis wañunchik, Adán juchanta saqiwasqanchikrayku (Romanos 5:12).
* Kay librop yapanpi imachus alma, espíritu ima kasqanta yachachikun.
Kay yachaqanap tapuykunasnin
1-3. Pipis wañuptin, ¿imatataq runa tapukun, imatataq wakin religiones yachachinku?
4. ¿Imatataq religiones yachachinku?
5, 6. Biblia nisqanmanjina, ¿imaynataq wañusqakuna kachkanku?
7. Jesús wañuymanta parlasqan, ¿imatataq yachachiwanchik?
8. ¿Diosninchik runa wañunantachu munarqa?
9. ¿Ima kamachiytataq Adán kasukunan karqa, chaytaq junt’ayta atinapaqjinallachu karqa?
10, 11. a) ¿Imaynamantá ñawpa tatamamanchik pantarqanku? b) ¿Imaptintaq juchallikusqanku jatun pantay karqarí?
12. ¿Adanwan Evawan ruwasqankumanta Diosninchik sunqunta nanachikurqachu?
13. ¿Imatataq Jehová Adán wañunanmanta nirqa, imatataq chay niyta munan?
14. ¿Imaraykutaq wañunchikrí?
15. ¿Imaptintaq wañuymanta chiqata yachay sunquchawanchik?
16. ¿Pitaq religionesta apaykachan, imapaqtaq chayta ruwan?
17. ¿Imata yachachispataq Diosninchik saqra kasqanta nichkanku?
18. ¿Ima llulla yachachiyraykutaq runas, wañusqakunata yupaychanku?
19. Chiqata wañusqasmanta yachaspa, ¿imatataq Bibliamanta astawan sut’ita entiendenchik?
20. ¿Ima tapuymantaq qhipan yachaqanapi kutichisunchik?


text:
¿Bibliaca imataj can?
¿Bibliaca...
...gentecunapaj yuyaichu?
...yanga parlocunachu?
...Diospaj Shimichu?
BIBLIACA NINMI
‘Dios Quillcachishcacunaca Diosllataj yuyaita cushpa quillcachishcami’ (2 Timoteo 3:
CAITA CRINACA ¿IMA SHINATAJ AYUDAN?
Gentecuna yachasha nishca tapuicunatami cutichin (Proverbios 2:1-5).
Alli causachunmi yachachin (Salmo 119:105).
Shamuj punllacunapi alli causai tiyanatami yachachin (Romanos 15:4).
¿BIBLIA YACHACHISHCATA CRINACHU CANCHIJ?
Quimsa yuyaicunata ricushun:
Mana pandarinchu. Bibliataca 40 c’aricunami 1.600 huatacunapi quillcarca. Quillcajcunapura mana rijsinacushpapish, Bibliata quillcashpaca mana pandarishpami shujlla yuyaita quillcarcacuna.
Mana imata pacanchu. Historiata quillcajcunaca paicunapaj llajta pandarishcataca mana quillcanchu. Cutin Bibliata quillcajcunaca paicunapish, paicunapaj llajtapish pandarishcataca quillcashcacunami (2 Crónicas 36:
15, 16; Salmo 51: 1-4).
Ima tucunatami huillan. Bibliaca 200 huatacuna illajpirajmi Babilonia llajta tucurinata ña huillarca (Isaías 13:
17-22). Babilonia llajtata pi tucuchinata, ima shina tucuchinatapishmi Bibliaca huillarca (Isaías 45: 1-3).
Bibliaca achca cutinmi ima tucunata huillashca. Chaicunaca tucuimi pajtarishca. Diospaj Shimi cashcamantami chashna pajtarishca (2 Pedro 1:21).
CASHNA TAPURI
¿Ima shinataj Diospaj Shimica ñucata ayudan?
Cai versocunata mashcai ISAÍAS 48:


text:
Resistencia (Chaku)
Resistencia llaqtaqa Arhintina mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Chaku wamani uma llaqtap. Resistenciapiqa 292 975 runakunam kawsachkanku (2005).
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Resistencia llaxtachan kuski ?.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Resistencia (Chaku).


text:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz sutiyuq runaqa (*13 ñiqin chakra yapuy killapi 1926 paqarisqa Mayarí llaqtapi, Kubapi - ) huk kubanu pulitiku runam. 1961 watapi susyalista kubanu pachakutiywan Kubap umalliqnin tukurqan, kunankamapas kachkanmi. Kumunistam.
1961 watapi kubanu pachakutiy nisqapi ankalli runakunawan Fulgencio Batista sutiyuq tiranu umalliqtam atirqan.
Tayta: Ángel Castro Argiz; Mama: Lina Ruz González
Warmi: Dalia Soto del Valle
Wawakuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fidel Castro.


text:
Limaq
Lima icha Limaq icha Rimaq (Lima < Limaq < Rimaq) llaqtaqa Piruw mama llaqtap Lima llaqta suyupas uma llaqtanmi. Chaypiqa qanchis hunu runakunam kawsanku. Francisco Pizarro llaqtataqa 1535 watapim kamarirqan. 1687 watapiqa hatun pacha kuyuymi llaqtataqa waqllichirqan.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1535 watapi "Ciudad de los Reyes" sutipaq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Katidral
- San Franciscu inlisya
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachay sunturkuna:
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Limaq.
- Lima llaqtap paqarisqanmanta


text:
5 KAQ YACHACHIKUY
Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmi Diospa sumaq regalon
¿Ima ninantaq rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa?
¿Imaynatataq chaytaqa Dios rurarqa?
¿Imaynatataq chayqa qamta yanapasunkiman?
¿Imaynatataq agradecekusqaykita qawachiwaq?
1, 2. a) ¿Imaynanpitaq regaloqa ancha valorniyoq qampaqqa kanman? b) ¿Imaynanpitaq rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa ancha valorniyoq regaloqa kanman?
¿MAYQEN chaskisqayki regalom qampaqqa aswan valorniyoq? Regaloqa manam achka qollqepa chaninraqchu kanan valorniyoq kananpaqqa. Valorniyoq kayninqa manayá hayka chaninniyoq kasqanmantachu penden. Aswanmi chay regaloqa ancha valorniyoq kanqa kusichisuptiki otaq allinta servisuptikiqa.
2 Achka regalo chaskisqaykimantaqa chullallam llapanmanta ancha valorniyoqqa. Runakunaman Jehová Diospa regalo qosqanmi. Ariyá, Jehová Diosqa tukuy imakunatam qowarqanchik, ichaqa Churin Jesuspa wañusqanmi aswan valorniyoq regalo qowasqanchikqa; chay regalotam Bibliaqa nin rantinchikpi Jesuspa wañupuwasqanchik nispa (Mateo 20:28). Kay yachachikuypim qawasunchik imaynam rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa ancha valorniyoq chaskisqanchik regalo, ancha kusisqa kananchikpaq chaynataq munasqanchiktapuni chaskinanchikpaq yanapawasqanchikrayku. Cheqaptamá Jehová Diosqa kay rurasqanwan sapakamata ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik.
¿IMA NINANTAQ RANTINCHIKPI JESUSPA WAÑUSQANQA?
3. ¿Ima ninantaq rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa, hinaspa imatam yachananchik Diospa qowasqanchik regalon ancha valorniyoq kasqanta entiendenapaq?
3 Rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa huchamantawan wañuymanta librawananchikpaq Jehová Diospa sumaq arreglo rurasqanmi, chaynapi manaña wañuspanchik wiñay kawsayta haypananchikpaq (Efesios 1:7). Bibliapa nisqanman hina kay yachachikuyta allinta entiendenapaqqa Eden huertapi pasakusqanmantam yachananchik. Adan huchallikurusqanrayku ima chinkarachisqanta yachaspallanchikmi Jesuspa wañukusqan ancha valorniyoq kasqantaqa entiendesunchik.
4. ¿Imaynataq Adanqa kawsakunman karqa mana haykapipas huchallikuspanqa?
4 Adanta unanchaspanmi Jehová Diosqa ancha valorniyoq chuyay-chuyay kawsayta qorqa. Yuyaymanay chayna kawsakusqanpi. Cuerponpi hinaspa yuyayninpi chuyay-chuyay kaspanmi mana haykapipas onqonmanchu, machuyanmanchu nitaq wañunmanchu karqa. Chaymantapas “Diospa unanchasqan” churinmi karqa (Lucas 3:38). Imaynam kuyakuq tayta churinwan kuyanakunku, chaynam paykunapas kuyanakurqaku. Arí, Jehová Diosqa Adanwanmi rimarqa, kusirichiq llamkaytam qorqa; nirqataqmi paymanta imam suyasqantapas (Genesis 1:28-30; 2:16, 17).
5. ¿Ima ninantaq Diosqa “kikinman rikchakuqtam rurarqa” Adantaqa, nispa Biblia niptin?
5 Diosqa “kikinman rikchakuqtam rurarqa” Adantaqa (Genesis 1:27). Kaywanqa manamá nichkanchikchu rikchayninpi Dioswan kaqlla kasqantachu. Kay libropa 1 kaq yachachikuyninpi yachasqanchikman hinaqa mana rikuy atina espiritum Jehová Diosqa (Juan 4:24). Chaymi payqa mana aycha cuerpoyoqchu nitaq tulluyoqchu. Aswanqa imayna kayninkunapi rikchayniyoqtam Diosqa Adantaqa unancharqa : kuyakuyniyoqta, yachayniyoqta, justiciayoqta hinaspa kallpayoqtapas. Chaymantapas huk allin kaypim Dios Taytanmanqa rikchakurqa, payqa librem karqa allin kaqta otaq mana allin kaqta akllakunanpaqpas. Chaynaqa manamá herramienta hinallachu karqa huk clase llamkayllapi servichikunapaq. Aswanqa kikinmi allin kaqta otaq mana allin kaqtapas akllakunan karqa. Diosta kasukuyta akllakuspanqa, wiñaypaqchá chay suma-sumaq Paraisopi kawsakunman karqa.
6. ¿Imatam Adan chinkarachirqa Diosta mana kasukusqanpi, hinaspa imaynataq chayrayku tarikunchik?
6 Sutillamá kachkan Diosta mana kasukusqanpi Adan wañunanpaq sentenciasqa kasqanqa. Huchallikusqanraykum chuya kawsakuynin chinkarurqa chaskinanpaq lliw allinkunapiwan (Genesis 3:17-19). Manam kikinpa kawsakuynillantachu Adanqa chinkarachirqa, aswanqa llapallan mirayninkunapatawanmi. Diospa Palabranmi nin: “Huk runallawan kay pachapi huchallikuy qallariruptinmi chayrayku wañuypas rikurirurqa chaymi lliw runakuna huchallikuspanchik wañunchik”, nispa (Romanos 5:12). Chaynapim llapallanchik Adanmanta huchayoqña kanchik. Chaymi Bibliaqa yachachiwanchik wañuyman entregaykuwasqanchikta chaynataq kikinpunipas, chayraykum huchapa hinaspa wañuypa ‘munaychakusqanña’ kanchik (Romanos 7:14). Kikillankumanta Diosta mana kasukusqanraykum Adanpawan Evapaqa manaña ima suyakuypas karqañachu. Ichaqa, ¿imam pasanman karqa mirayninkunawan hinaspa ñoqanchikwanpas?
7, 8. ¿Ima ninantaq librasqa kayqa?
7 Jehová Diosmi churinpa wañuyninwan runakunata librananpaq tantearurqa. ¿Ima ninantaq librasqa kayqa? Chay ninanqa imatapas kutichipamuwananchikpaq apakuqman pagapuymi; ejemplopaq, qollqerayku pitapas pakaruptinku librasqa kananpaq kacharimuqninman pagapuymi. Chaymantapas Bibliapi librasqa kaymanta willakuptinqa, rimachkanmi pitapas daño rurarusqanchikmanta pagapuymanta. Ejemplopaq, pipas daño ruraqqa chay daño rurasqanman hinam paganan karqa.
8 Yacharusqanchikman hinaqa, llapallanchikpaqmi Adanqa allin kaqkunata chinkarachirqa. ¿Imaynatataq Adanpa huchanmantaqa pagakunman karqa chaynapi huchamantawan wañuymanta librasqa kananchikpaq? Qawasunchikyá librawananchikpaq Jehová Diospa arreglo rurasqanmanta hinaspa imayna qamta yanapasunaykimantapas.
¿IMAYNATAM JEHOVÁ DIOS LIBRAWARQANCHIK?
9. ¿Imatam necesitakurqa librasqa kananchikpaq?
9 Chuyay-chuyay kawsakuytam Adanqa chinkarachirqa. Chaymi chayna kawsayta kaqllamanta chaskinapaqqa, huchayoq runapa vidanwanqa manam atikunmanchu karqa (Salmo 49:7, 8). Librasqa kananchikpaqqa mana huchayoq Adan kaqlla runatam necesitakurqa. Justicianrayku chayna kanantam Diosqa Palabranpi qawachirqaña. Chay justicianpim nirqa pitapas wañurachispaqa “vidanmantam vidanwan paganqa”, nispa (Exodo 21:23). Chaynaqa, ¿imawantaq Adanpa chinkarachisqan chuya kawsakuypa valornintaqa pagakunman karqa? Mana huchayoq runapa vidantam necesitakurqa “llapallanchikta salvawananchikpaq” (1 Timoteo 2:6).
10. ¿Imaynatam Jehová Diosqa librawarqanchik?
10 ¿Imaynatam Jehová Diosqa librawarqanchik? Payqa kay Pachamanmi kachamurqa unanchasqan mana huchayoq espiritu kaq churinta. Ichaqa ancha kuyasqan sapallan Churintam kachamurqa wakiqnin churinkunamantaqa (1 Juan 4:9, 10). Paymi sonqomanta munaspan hanaq pachapi kawsakusqanta saqemurqa (Filipenses 2:7). 4 kaq yachachikuypi qawasqanchikman hinam Jehová Diosqa milagrota rurarqa Churin nacenanpaq, chuya espiritunwanmi Maria wiksayakururqa. Chaymi Jesusqa mana huchayoq runa nacerqa (Lucas 1:35).
11. ¿Imaynatataq chullalla runaqa wara-waranqantin runakunata librawanchikman?
11 ¿Imaynatataq chullalla runaqa wara-waranqantin runakunata librawarqanchik? ¿Imaynatam llapa runaqa huchayoq rikurirurqaku? Yuyariy, Adanqa huchallikururqam, chaymi kay suma-sumaq kaqta chinkarachirqa: chuya kawsakuyninta, chayraykum mirayninkunapas manaña kawsarqakuchu chuya kawsaypiqa . Huchatawan wañuytam paykunamanqa saqerqa. Bibliapi ‘qepa kaq Adan’ sutichasqa Jesusqa mana huchayoq chuya kawsakuyniyoqmi karqa, manataqmi haykapipas huchallikurqachu (1 Corintios 15:45). Jesusqa salvawananchikpaqmi Adanpa rantinpi wañurqa. Taytanpa kamachisqantam lliwta kasukurqa hinaspam chuya vidanta ofrendata hina qorqa. Chaynatam Jesusqa Adanpa huchanmanta vidanwan pagarqa hinaspam Adanpa mirayninkunaman suyakuytapas qowarqanchik (Romanos 5:19; 1 Corintios 15:21, 22).
12. ¿Imatam Jesusqa tukuy ñakarisqanwan qawachirqa?
12 Bibliaqa willawanchikmi manaraq Jesus wañuchkaptin imaymana ñakarisqanmanta. Llumpayta ñakarichispankum azoterqaku hinaspam qeruman clavarurqaku chaypi astawan ñakarispan wañunanpaq (Juan 19:1; Galatas 3:13; qawariy kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 204 kaq paginanmanta 206 kaq paginankama). ¿Imanasqamá llumpaytaqa ñakarirqa? Ñakariykunapi runakuna tarikuptinkum Diosman sonqo kayninkuta Satanasqa iskayrayachirqa, chaymantam astawan qawasunchik huk kaqnin yachachikuypi. Sinchi ñakariyta tukuy sonqonwan aguantaspanmi Jesusqa qawachirqa Satanaspa nisqan llulla kasqanta. Chaywanmi qawachirqa imaynam mana huchayoq runa ima rurananpaqpas kikinmanta akllakuyniyoq kaspanpas atinmanmi Diosman sonqo kaytaqa imawanña Diablo ñakarichichkaptinpas. ¡Maynatachá Jehová Diosqa kusikurqa Churin payman sonqo kasqanmanta! (Proverbios 27:11.)
13. ¿Imaynatataq pagakurqa librasqa kananchikpaq?
13 ¿Imaynatam librasqa kananchikpaqqa pagakurqa? 33 kaq watapi 14 punchawninpi judio nisan sutiyoq killapim, Diosqa mana huchayoq Churinta wañuchinankupaq saqerqa. Chaynapim Jesusqa “wiñaypaq chulla kutillata” chuya vidanta ofrendarqa (Hebreos 10:10). Wañukusqanmanta kimsa punchawmantam espiritu cuerpoyoqtaña Jehová Diosqa kawsarirachirqa. Adanpa mirayninkunata huchamanta librananpaqmi wañukusqanpa ancha valorniyoq kasqanta hanaq pachapi Taytanman qawachirqa (Hebreos 9:24). Jehová Diosmi chaskirqa Jesuspa wañukusqanpa valorninta chaynapi llapallan runakuna huchamantawan wañuymanta librasqa kanankupaq (Romanos 3:23, 24).
¿IMAYNATAM YANAPASUNKIMAN RANTINCHIKPI JESUSPA WAÑUKUSQANQA?
14, 15. ¿Imatam rurananchik ‘huchanchikkunamanta pampachasqa’ kananchikpaq?
14 Jesuspa wañukusqanraykum huchayoq kachkaspapas sumaq bendicionkunata chaskichwan. Qawarisun ima bendicionkunatam kunan tiempopi chaynataq hamuq tiempopipas chaskichwan sumaq regalo Dios qowasqanchikmanta.
15 Huchanchikkuna pampachasqa kanamanta. Huchayoq kasqanchikraykum sasachakunchik allin kaqkunata rurananchikpaq. Llapallanchikmi huchallikunchik rimasqanchikwanpas otaq rurasqanchikwanpas. Ichaqa Jesuspa wañukusqallanwanmi atichwan ‘huchanchikkunamanta pampachasqa’ kaytaqa (Colosenses 1:13, 14). Chaypaqmi ichaqa sonqomantapuni huchanchikkunamanta wanakunanchik. Humillakuykuspataqmi Jehová Diosta mañakunanchik Churinpa wañukusqanpi iñisqanchikrayku huchanchikkunamanta pampachaykuwananchikpaq (1 Juan 1:8, 9).
16. ¿Imanasqataq Diostaqa chuya concienciayoq yupaychachwan, hinaspa imaynatam yanapawanchik chuya concienciayoq kayqa?
16 Diospa qayllanpi chuya concienciayoq kanamanta. Conciencianchik acusawaptinchikqa mana suyakuyniyoqmi kachwan hinaspapas mana imapaq valeq hinam kachwan. Jesuspa wañukusqanraykum Jehová Diosqa pampachaykuwanchik hinaspa kuyakuyninpi pantaq runa kachkaptinchikpas, chaskiwanchikraqmi chuya concienciayoq yupaychananchikpaq (Hebreos 9:13, 14). Chaynapim confianzallawanña Paymanqa oracionpi asuykuchwan (Hebreos 4:14-16). Chaymantapas conciencianchik chuya kaptinqa yuyayninchikpipas chaynataq kikinchikwanpas hawkam tarikusun hinaspam aswan kusisqaraq kasunchik.
17. ¿Ima bendicionkunataq kanqa rantinchikpi Jesuspa wañukusqanrayku?
17 Kay pachapi wiñay kawsanapaq suyakuymanta. “Huchallikuypa pagonqa wañuymi” nispam nin Romanos 6:23. Hina chayllapitaqmi nin: “Diospa qowasqanchikmi ichaqa Señorninchik Cristo Jesuswan kuska wiñaypaq kawsakuy”, nispa. Kay libropa 3 kaq yachachikuyninpim hichpaykamuq Paraisopi bendicionkunamanta yacharurqanchik (Apocalipsis 21:3, 4). Kay llapallan bendicionkunaqa hinaspa manaña onqospa wiñaypaq kawsakuypas Jesuspa wañukusqanraykum rurakunqa. Chaykunata chaskinanchikpaqqa, ñoqanchikrayku Jesuspa wañukusqanmanta agradecekusqanchiktam qawachinanchik.
¿IMAYNATATAQ AGRADECEKUSQAYKITA QAWACHIWAQ?
18. ¿Imanasqataq Jehová Diosta agradecekunanchik librasqa kananchikpaq Jesuspa wañusqan regalo qowasqanchikmanta?
18 ¿Imanasqataq librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmantaqa Jehová Diosta anchallataña agradecekunanchik? Regaloqa ancha valorniyoqmi sichu pipas kallpanchakuspan, tiemponta rakispan, otaq sasa tarisqan qollqenwan qowaptinchikqa. Chaymantapas kusichiwanchikmi regalo qowaqninchik cheqap kuyawasqanchikta qawachiwaptinchik. Chaynaqa ancha valorniyoqmi librawananchikpaq Jesuspa wañukusqan Diospa regalonqa, sasa kachkaptinpas qowasqanchikrayku. “Diosqa ancha-anchatam kuyarqa runakunata, chaymi sapallan Churinta qomurqa”, nispam nin Juan 3:16. Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanwanmi Jehová Diosqa ancha-ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik. Chaynallataqmi Jesuspas ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik, rantinchikpi wañukusqanwan (Juan 15:13). Hinaptinqa rantinchikpi Jesuspa wañukusqanmi qawachiwananchik Jehová Dios hinaspa Churinpas sapakamata kuyawasqanchikta (Galatas 2:20).
19, 20. ¿Imakunata ruraspam Diosta agradecekusqaykita qawachiwaq rantinchikpi Churinpa wañusqan regalo qowasqanchikmanta?
19 Chaynaqa, ¿imakunata ruraspam Diosta agradecekusqaykita qawachiwaq rantinchikpi Churinpa wañusqan regalo qowasqanchikmanta? Qallarinapaq, regalo qowaqninchik Jehová Diostayá astawan reqsiy (Juan 17:3). Reqsiytaqa atiwaqmi kay libropa yanapakuyninwan Bibliata estudiaspaykiqa. Jehová Diosta astawan reqsispaykim, astawan kuyanki. Astawan kuyaspaykiñataqmi astawanraq kasukuyta munanki (1 Juan 5:3).
20 Iñinaykim rantinchikpi Jesuspa wañukusqanpi. Bibliapunim nin: “Churipi iñiqqa wiñay kawsayniyoqmi”, nispa (Juan 3:36). ¿Imaynatam qawachichwan Jesucristopi iñisqanchikta? Manam rimasqallanchikwanchu. Santiago 2:26 nisqanpi hinam, ‘iñiyninchikpas manam valenchu allinkunata mana ruraptinchikqa’. Cheqaptapunim cheqap iñiytaqa ruraywanmi qawachinanchik. Jesuspi iñisqanchiktam qawachichwan rimasqanchikpi hinaspa rurasqanchikpipas pay hina kananchikpaq kallpanchakuspanchik (Juan 13:15).
21, 22. a) ¿Imanasqataq rinanchik Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinapaq huñunakuyman? b) ¿Imatataq yachasunchik 6 hinaspa 7 kaq yachachikuykunapi?
21 Watapi chulla kutita Señorpa Santa Cenan nisqan huñunakuyman riy. 33 kaq watapi 14 kaq punchaw tuta nisan sutiyoq killapim Jesusqa ‘Santa Cena’ sumaq huñunakuyta qallarichirqa (1 Corintios 11:20; Mateo 26:26-28). Sutichakuntaqmi Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinapaq huñunakuy nispa. Chay huñunakuytaqa Jesusmi qallarichirqa apostolninkuna chaynataq llapallan cheqap cristianokunapas kayta yuyarinankupaq: chuyay-chuyay vidanta rantinchikpi qosqanta. Jesuspunim kay huñunakuymanta rimarqa, kaynata kamachispan: “Chaynatam qamkunapas rurankichik ñoqata yuyariwaspa”, nispa (Lucas 22:19). Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinanchikpaq huñunakuyqa, yuyarichiwanchikmi Jehová Diospa chaynataq Jesuspa ancha kuyawasqanchikta. Chay huñunakuyman rispanchikpas rantinchikpi Jesuspa wañukusqanmanta agradecekusqanchiktam qawachinchik. *
22 Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanqa Jehová Diospa ancha valorniyoq regalo qowasqanchikmi (2 Corintios 9:14, 15). Jesuspa wañukusqanqa wañukuqkunapaqpas allinninpaqmi kanman, chaymantam qawasunchik 6 hinaspa 7 kaq yachachikuykunapi.
^ par. 21 Kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 206 kaq paginanmanta 208 kaq paginankama qawaspaykim astawan yachanki ima ninanmi Señorpa Santa Cenan.


text:
Diosmanta allin noticiakuna
¿Ima allin noticiakunataq Diosmanta kan? ¿Imanasqataq chaykunapi creenanchik? Kay folletom Bibliamanta tapukuykunata contestachkan.
Imaynatam kay qellqata allinta servichikuchwan
Kay qellqaqa yanapasunkim Diospa Palabranmanta allinta estudianaykipaq. Qaway Bibliaykipi textokunata imaynata maskanaykipaq.
¿Ima sumaq willakuykunataq ñoqanchikpaq kachkan?
Ima noticiakunatam Diosqa willawanchik, imaynanpitaq allinpuni kay allin noticiakunaqa, imatam chaypaqqa rurananchik.
¿Pitaq Diosqa?
¿Sutiyoqchu kanman? ¿Reparanmanchu ñoqanchikpi?
¿Cheqaptapunichu Diosmanta allin noticiakuna kanman?
¿Cheqaptachu Diosmanta kanman allin noticiakuna?
¿Pitaq Jesucristoqa?
Imanasqa Jesus wañusqanmanta yachay, imanasqataq rantinchikpi vidanwan pagarqa hinaspa imatam kay tiempopiqa rurachkan.
¿Imatam Dios munan Allpa pachapaq?
Bibliam willawanchik imanasqam Allpa pachata Dios unanchasqanmanta, haykapi ñakariykuna tukunanmanta, hamuq tiempopi imayna kananmanta hinaspa chaypi lliw kawsaqkunamantapas.
¿Kanmanchu ima suyakuypas wañusqakunapaq?
¿Imataq pasawanchik wañuptinchik? ¿Yaqachu tupachwan wañukuq kuyasqa ayllunchikkunawan?
¿Imataq Diospa munaychakusqanqa?
¿Pitaq Diospa Gobiernonpi reyqa hinaspa imatam chay reyqa ruwanqa?
¿Imanasqam mana allinkuna kananta Dios saqen?
¿Imaynataq qallarirqa mana allin ruraqkunaqa, imanasqam Diosqa saqen hinalla kananta? ¿Haykapipas tukunqachu ñakariykuna?
¿Imaynatam familiakunaqa kusisqa kawsakunmanku?
Jehova, kusisqa Dios, familiakuna kusisqa kanankutam munan. Qosapaq, señorapaq, tayta-mamapaq, wawa-churikunapaq consejokunata tariy.
¿Imaynatam reqsichwan cheqap religionta?
¿Chullallachu kanman cheqap religionqa? Cheqap cristianokunamanta yachanaykipaq 5 asuntokunapi reparay.
¿Imaynatam yanapawanchik Bibliapa yachachikuyninkuna?
Jesusmi explicarqa imanasqam Diospa yanapaynin necesitasqanchikta hinaspa Bibliamanta mayqen iskay yachachikuykunam aswan allin kasqanmanta.
¿Imaynatam Diosman asuykuchwan?
Reparay, Diosqa lliwpa mañakusqantachu uyarin, imaynatam mañakuna, imatawanraqmi ruwananchik Diosman asuykunapaq.
¿Imataq religionkunata pasanqa hamuq tiempopi?
¿Yaqachu lliw runakuna huk Diosllata yupaychanankupaq tiempo chayamunqa?
¿Imanasqataq organizasqa kananku Dios serviqkunaqa?
Biblia nin imanasqa hinaspa imaynata cheqap cristianokunaqa organizasqa kanankumanta.
¿Imanasqataq Jehová Diosmanta hinalla yachanayki?
¿Imaynatam Diosmanta yachasqaykiman hina hukkunata yanapawaq? ¿Imayna amistadnintaq Diospaq kawaq?


text:
Chawchuri rikuri
Chawchuri rikuri icha Rasismu nisqaqa rasista nisqap runakunap yuyayniyninmi, huk "rasa" (raza) nisqaman kapuq runakunaqa wakin "rasa" kunaman kapuq runakunamanta awsan allinmi, aswan yuyayniyuq kaq, aswan allinta yuyaychakuq, aswan qhali, nispa.
Huk chawchuyuq runakunaman manam llamk'aytachu qun, aswan pisi qullqita imatapas rantispa qun, manam yanapanchu.
Chawchuri rikuriq runaqa nin, huk chawchuyuq runakuna manam pay hina allinchu, nispa. Hinaspaqa rasistakuna nin, indio runakuna, negro runakuna mana blanco hina allinchu, aswantaq q'anra, upa, nispa allquchaspa.
Chawchuri rikuriqa huk mama llaqtakunap kawpaynimi, ahinataqmi karqan Iwrupa mama llaqtakunap kawpaynin kulunyankunapi, isklawniyuq asindayuqpas Awya Yala republikakunapi 19 kaq pachakwatapi, Alimanyapi Adolf Hitler kaptin, 1994 watakama Urin Afrikapi Apartheid nisqa kawpayninpas. Chay hina kawpaspaqa huk rasa nisqayuq runakunaman wakin rasayuq runakunamanta aswan hayñikunatam qun.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chawchuri rikuri.


text:
Sach'a-sach'a qulluy
Sach'a-sach'a qulluy nisqaqa runap paqarichisqan sach'a-sach'akunap wañuyninmi.
Umawa paray sach'a-sach'akunam lliwmanta aswan ch'uqrinallam. Chay paray sach'a-sach'akuna qullukuptinqa, mana puqunachu kaq, as-aslla kawsachikuy imayayniyuq allpankunam chinkarin. Qullusqa sach'a-sach'akunapiqa yura, uywa rikch'aqkuna wañunmi.
Runakunaqa kaykunaraykum sach'a-sach'akunatam waqllin:
- Qiruta (K'ulluta), yamt'atapas hurqunapaqmi sach'akunata muthunku;
- Michinakunata (ahinataq wakapaq) icha chakrakunata chaskinapaqmi sach'a-sach'akunata chaquspa qulluchinku;
- Sach'a-sach'akunata miyuchaspa - ahinataq puriq qullqiwan qurita hurquspa - wañuchinku;
- Hatun hark'a quchakunawan (yaku pinchikillachanakunapaq) hatun sach'a-sach'ayuq suyukunatam nuyuchinku.
Tukuy tiksimuyuntinpim chay sach'a-sach'a qulluyqa ancha hatun sallqa waqlliy sasachakuymi.


text:
46 willakuy: Jericó llaqtaq perqankuna
¿IMAN Jericó llaqtaq perqankunata urmachishan? Hatun bombapas chaypi phataspa thunichishanman hinan. Haqay tiempokunapiqa manan bombakuna nitaq cañonkunapas karanchu. ¡Kayqa Jehová Diospa ruwasqan milagron! Yachasun imaynatan chay sucederan.
Uyariy Josueman Jehová Dios nisqanta: ‘Qanpas soldadoykikunapas llaqtata muyuriychis. Soqta p’unchayta muyuriychis, sapa p’unchay huk kutita. Rimanakuy arcata apaychis. Qanchis sacerdotekunan arcaq ñawpaqenta rinqaku waqrata phukuspa.
Qanchis kaq p’unchaytan ichaqa qanchis kutita llaqtata muyurinkichis. Chaymantan waqrata unayta phukunkichis, llapaykichistaq maqanakuypaq hina qaparinkichis. ¡Chaymi perqakunaqa urmayunqa!,’ nispa.
Josuepas runakunapas Jehová Dios nisqantan ruwanku. Llaqtata muyurispan llapanku ch’inlla purinku. Waqrakuna phukusqanku, purisqallankupiwan uyarikun. Jericopi awqankunaqa manchakurankuchá chayta uyarispa. ¿Rikushankichu ventanapi warkusqa puka waskhata? ¿Piqpan chay ventana? Arí, Rahabmi waskhata warkuran iskaynin qhamiyaqkuna nisqanta kasukuspa. Familiantinmi wasi ukhupi kashanku imapas sucedenanta suyaspa.
Qanchis kaq p’unchaypin llaqtata qanchis kutita muyurinku, sacerdotekunan waqrata phukunku soldadokunataq qaparinku, chaymi perqakunaqa urmaykun. Josué nin: ‘Runakunata wañuchiychis llaqtatataq llapanta ruphachiychis, qorita, qolqeta, cobreta, fierrotan ichaqa ama ruphachinkichischu, chaykunataqa yupaychana karpaman apaychis,’ nispa.
Iskaynin qhamiyaqkunata Josué nin: ‘Horqomuychis Rahabta familiantinta,’ nispa. Paykunaqa qespichisqan kanku qhamiyaqkunaq prometesqan hina.
Josué 6:1-25.
Tapuykuna
- ¿Imatan Jehová Dios kamachin soldadokunata, sacerdotekunatapas soqta p’unchaykunapi ruwanankupaq?
- ¿Imatan runakuna ruwananku qanchis kaq p’unchaypi?
- Dibujopi rikusqayki hina, ¿iman sucedeshan Jericó llaqtaq perqankunata?
- ¿Ima raykun puka waskha ventanapi warkurayashan?
- Josuepa kamachisqan hina, ¿imatan soldadokuna ruwananku karan llaqtatapas runakunatapas, imatataq ruwananku karan qolqewan, qoriwan, cobrewan, fierrowanpas?
- ¿Imatan Josué kamachin iskaynin qhamiyaqkunata?
Huk tapuykuna
- Leey Josué 6:1-25.
¿Imapin rikch’akun Jericó llaqtata qanchis p’unchaypi israelitakunaq muyurisqan, tukukuy p’unchaykunapi Jehová Diospa testigonkuna predicasqanwan? (Jos. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Cor. 9:16.)
¿Imaynatan hunt’akuran Josué 6:26 profeciapi nisqan pisqa pachak wata qhepata, imatan kay yachachiwanchis Jehová Dios rimasqanmanta? (1 Rey. 16:34; Isa. 55:11.)


text:
Maya hawaykawsay
- Maya nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Maya (sut'ichana) rikuy.
Maya hawaykawsay nisqaqa ñawpa pacha Chawpi Awya Yalapi maya rimaykunata rimaq runa llaqtakunap ancha kururasqa hawaykawsaymi karqan.
Yukatan yaqa wat'api chunka tawayuq kaq pachakwat'api Maya runakunap hawaykawsaynin ismurqaptinpas, kunan Watimalapi K'iché, Kaqchikel, Tsutuhil runa llaqtakunas sisakuspa qhapayarqan. Chay llaqtakunaqa chunka pichqayuq wat'api ispañul kunkistadurkunap atisqan karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Maya hawaykawsay.


text:
Letras / letra U / Uchpa
- 1. Blucky Mamay - QUK , Iskay ,kimsa Qinactin bluky mamay icha mana canqachu yuyaranaykipaq ama piñacuychu ñuqaqa bluky mamay ama munarqanichu sasachacuynikita ama piñacuychu imana bluky mamay llumpaysasa ka
- 2. Chachaschay - Ñachu Mamayki yachanña Chachaschay Quri anillu Qusqayta Chachaschay ñachu mamayki yachanña chachaschay Quri anillu Qusqayta chachaschay Yachachun yachachun chachaschay quri anillu qus
- 3. Chaschaschay - Ñachu Mamayki yachanña Chachaschay Quri anillu Qusqayta Chachaschay ñachu mamayki yachanña chachaschay Quri anillu Qusqayta chachaschay Yachachun yachachun chachaschay quri anillu qusqayta cha
- 4. Corazon Contento - CORAZON CONTENTO Pawarqamuy lluksirqamuy corazón contento pawarqamuy lluksriqamuy corazón contento killa qawariq tumpachalla corazón contento inti qawariq tumpachalla corazón contento
- 5. Manañaqchiki Qawasqayki - MANAÑAQCHIKI QAWASQAYKI [PARTE FALADA] Manañaqchiki Qawasqayki ripuskaykita qauani miski karqanki yuyamuyki asikuykita umaypi tupananchikama kanqanpunchau- qawarkusunchic ñuqamantapas pip
- 6. Manankutimusaqchu - MANANKUTIMUSAQCHU Sumaqmi karqa qepa punchau munayman kutimuyta muskinmi qukman yuyankiman chaynatan muskimunman Kunanqa man'kutimusaqchu kunanqa man'kutimusaqchu Urpitu qina pawarqan
- 7. Pitaqmi Kanki...? - PITAQMI KANKI…? Pitaqmi kanki pim kanki yachankichu man' yachankichu pitaqmi kani pim kani yachawaqcha? utaq mana? man' yachankichu wakcha warma ama yachaychu wiñaptikin
- 8. Pitaqmi Knaki - pitaqmi kanki pim kanki yachankichu man' yachankichu pitaqmi kani pim kani yachawaqcha? utaq mana? man' yachankichu wakcha warma ama yachaychu wiñaptikin yachawaqcha
Conte para seus amigos as músicas que você curte


text:
Franjo Tuđman
Franjo Tuđman sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin aymuray killapi 1922 watapi paqarisqa Veliko Trgovišće llaqtapi - 10 ñiqin qhapaq raymi killapi 1999 watapi wañusqa Zagreb llaqtapi) huk Hurwatsuyu mama llaqtapi awqaq pusaq, wiñay kawsay yachaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Ankica Tuđman.
Churinkuna: Miroslav Tuđman, Stjepan Tuđman wan Nevenka Tuđman.
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Franjo Tuđman.


text:
Inkisisyun
Inkisisyun (kastilla simipi: inquisición, latin simimanta: Inquisitio Haereticae Pravitatis Sanctum Officium) nisqapiqa Kathuliku inlisya Iwrupapi kamachiqkunapas hayunta rimaq runakunata dyusta ñakaymanta ch'ataspa qatipayarqan, ancha achka runakunata wañuchispa.
Hipachiywan chay runakunamantaqa kunfisyun willakuytam atipayarqan. Achka runakunatas wañuy wanayman taripaspa yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan.
Chay kunfisyun nisqata wañuy wanayta ruraytapas auto de fe ("iñiy ruray") nispas sutincharqan.
Chay inkisisyun nisqapiqa layqa qulluy nisqapi layqa (bruja) sutinchasqa runakunata - lliwmanta astawan warmikunatas - wañuchirqan.