text:
Intillama
Intillama (Folivora) nisqakunaqa Awya Yalap paray sach'a-sach'akunapi sach'akunapi kawsaq raphi mikhuq ñuñuqkunam, kallmakunapi ancha allillamanta kuyuq.
Rikch'aqninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ancha ñawpa pacha achka rikch'aq intillamas karqan, ancha hatunpas kaq (ahinataq Megalonyx jeffersonii, Eremotherium laurillardi nisqa rikch'aqkunas), kunantaq wañusqañam. Suqta rikch'aqninmi kunankamapas kachkanraq, iskay rikch'aq ayllupim:
- Kimsa ruk'anayuq intillama, familia Bradypodidae
- genus Bradypus
- Bradypus pygmaeus
- Bradypus torquatus
- Bradypus tridactylus
- Istrilla intillama (Bradypus variegatus)
- genus Bradypus
- Iskay ruk'anayuq intillama, familia Megalonychidae
- genus Choloepus
- Hatun intillama (Choloepus didactylus)
- Taraputu intillama (Choloepus hoffmanni)
- genus Choloepus
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Intillama


c: text/html

text:
Oscar Arias
Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez sutipaq (* 13 ñiqin tarpuy killapi 1940 watapi paqarisqa Heredia (Kustarika) llaqtapi - ). Kustarika mama llaqtapi tariapay amachaq, musikuq wan pulitiku runa qarqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1987 watapiqa chiqniq.
1986 watamanta 1990 wan 2006 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Kustarikapa Umalliqnin karqan.
Yaya: Juan Rafael Arias Trejos, Mama: Lylliam Sánchez Cortés
Ñawpaq warmi: Margarita Penón Góngora (1973-2005) / Suzanne Fischel (2012-)
Churinkuna: (2) Silvia wan Óscar Felipe.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Oscar Arias.
- La Prensa Libre Online
- Kevin Casas naufragó en tormenta política
- La Prensa Libre Online
- Frente Amplio
- Biografía por Fundación CIDOB

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jatun rimariytaj rejsirichikun Chile embajadurman Buenos Aires Lajtapi, kay jatun rimaytaj ruarikun imaraykuchus wanchisqanku wawqe majt’a jachaj Matias Catrileota, kay rimaytajruarikuntaj kay pusaj p’unchay enero killamanta iskaywaranqa pusayoj watapi, chunkaujniyuj horapi, kay jatun tantankuy rimarikuytaj qellqata chayarichimun, Embajador chilenupaj, kaytaj mana jap’iy munaspataj, embajadurwan tinkurinapajqa, citayuj kana nisqa.
Kay citatataj qosqanku chunkaujniyoj p’unchaypaj (11/01/08), kay tantanakuypitaj, tukuy rijkunamantaj willarikun imayraykuchus kay jatun rimarikuyta ruakun, jinamantataj watejmanta wajyarikun qepan wirnis punchaypi jatun rimariyta ruanapaj. Kay iskay rimarikuytaj, asqapuni ch’ajuariyku, mana ch’ajuriyllachu karqa, uj yachaywasiman tijrarikunllataj kay jatun rimariy, maypichus willarikun imaynachus karqa tinkunakuy wawqe panakuna mapuchi embajador chilenuwan, jinamantataj yachay kicharisqapitaj t’ukutikun mapuchikunaj qawaynipi.
Kay tantanakuy kuskanpi, wawqe panakuna mapuchikuna tantarikunku chilenoo Embajadurwan, kay embajadurtaj, prensakunataj phisqa minutitullata saqesqa qawayta tantanakuyta chaymantataj llojsinku. Kay tinkunakuypitaj tapurikunku imaraykutaj gubiernu chilinu wanchinsqa qawqe Matias Catrileuta, jinamantataj rejsichikun, Adolfo Pérez Esquivel, Premio Nobel Pazmanta qellqanta, maypichus rejsichin phutiyninta Matias Catrileo wañusqamanta, huelga llarqay ruasqanta pana Patricia Troncoso (Qawariychaj qellqata). Jinallatataj, ashqa qellqayta qosqanku.
Chunkapusayuj p’unchaypitaj watejmanta wajiarikun huelga llarqayman, kunanqa kay rimarikuytaj ruakun consulado chilenupi. Q’imispa Patricia Troncoso panata.
(Jotustataj urqon Georgina García, p'achi panay)
La protesta ante
Esta última fecha se concretaría la concentración con una clase pública en la que no solo se explico a los asistentes las razones por el que se estaba realizando dicha protesta, sino que también se dio a conocer y mostrar la cosmovisión del pueblo Mapuche.
Paralelo a la concentración y clase pública, se concreto la cita con el embajador de Chile, quien recibió a una delegación de cuatro hermanos Mapuches y la presencia de la prensa, estés últimos sólo fueron permitidos estar en el recinto de dicha Embajada por el lapso de 5 minutos. La delegación en dicha reunión hizo llegar un dossier con información de violaciones a los derechos humanos, con el pueblo Mapuche en particular, en el país trasandino. Al mismo tiempo se le hizo llegar una carta del Premio Nóbel de
De la misma manera se realizó el ayuno voluntario el día 18 en el Consulado de Chile, en solidaridad con la hermana Patricia Troncoso.
(Las fotos es de Georgina García)


text:
Diospa kaqchö poquyänampaq yanapanantsikqa precisanmi
“Rasumpëpam alli yachatsikïkunata qoyashqëki” (PROVERBIUS 4:2).
CANTICU: 93 Y 96
1, 2. ¿Imanirtaq wakinkunata yachatsinantsik congregacionchö cargukunata chaskiyänampaq?
JESUSQA alleqmi sinchikurqan nunakunata Diospa Gobiernumpita yachatsinampaq. Jina tiemputam jorqarqan discïpulunkunata yachatsinampaqpis. Alli yachatsikoq kayänampaq y Diospa sirweqninkunata imanö cuidayänampaqmi yachatsirqan (Mateu 10:5-7). Felïpiqa yachatsikurninmi alläpa ocupädu karqan, peru warmi wamrankunatapis alleqmi yachatsirqan alli yachatsikoq kayänampaq (Hëchus 21:8, 9). Tsënöllam noqantsikpis wakinkunata yanapanantsik. ¿Imanir?
2 Entëru Patsapa këkaq congregacionkunachömi mëtsikaq nunakuna kayan Bibliapita tsëllaraq yachakushqakuna, peru manaran bautizakuyashqaraqtsu. Kë nunakunam yanapanantsikta wanayan. Entienditsinantsikmi kikinkuna Bibliata leyiyänan y estudiayänan imanir precisanqanta. Jina yachatsinantsikmi wayin wayin yachatsikuyänampaq y estudiuta qoyänampaqpis. Tsëllaraq bautizakushqa wawqikunapis, siervu ministerial y anciänu kayänampaqmi yanapanantsikta wanayan. Llapantsikmi yanapëta puëdintsik mushoq kaqkunata (Proverbius 4:2).
YACHATSISHUN BIBLIATA KIKINKUNA ESTUDIAYÄNAMPAQ
3, 4. (1) ¿Imanötaq Pablu rikätsikurqan Bibliata alleq estudiëqa yachatsikunqantsikchö alläpa yanapakunqanta? (2) Wakinkunata Bibliata estudiayänampaq yanapëta munarqa, ¿imatataq kikintsik puntata ruranantsik?
3 Diospa munënin ima kanqanta entiendinapaqmi, Jehoväpa sirweqninkunaqa wanantsik Bibliata leyita y estudiëta. Tsëta rurayänan alläpa precisanqantam Colösas cristiänukunata Pablu entienditsirqan kënö nirnin: “Imepis Diosta mañaquicayä qamcunapaq [...] boluntaninta musyayänequipaq”. ¿Imanirtaq precisarqan kë cristiänukuna Bibliata leyiyänan y estudiayänan? Porqui tsëmi yachëta qonan karqan Dios munanqannö imëpis kawakuyänampaq. Jina yanapananmi karqan Diospita yachatsikurnin allikunata rurayänampaqpis (Colosensis 1:9, 10). Tsëmi estudiantikunataqa entienditsinantsik, Bibliata seguïdu leyiyanqan y estudiayanqanqa Jehoväta sirwiyänampaq yanapanampaq kaqta.
4 Estudiantikunata Bibliata leyiyänampaq y estudiayänampaq yanapëta munarqa, kikintsikmi puntataqa leyinantsik y estudianantsik. Seguïdu leyinqantsik y leyinqantsikman yarpachakunqantsikmi yanapamäshun, imanö kawakunapaq y yachatsikunapaq. Tantiyarinapaq, sï yachatsikïkashqa pillapis sasa (aja) tapukïta tapuramashqaqa Bibliawanmi contestëta puëdishun. Jina Jesus, Pablu y wakinkunapis yachatsikïta mana qelanäriyanqampita willakïkunata leyirqa, mas kallpatam tarishun y fäcil mana kaptimpis yachatsikïkäshunllam. Bibliachö yachakunqantsik imanö yanapamanqantsikta wakinkunata willashqaqa, itsa pëkunapis alleq estudiëta munariyanqa.
5. ¿Imanötaq juk estudiantita yanapashwan Bibliata estudiëta yachakänampaq? Willakaramï.
5 Itsa kënö tapukuntsik: “¿Imanötaq estudiantïkunata yanapäman Bibliata estudiëta yachakäyänampaq?”. Tsëpaqqa yachakïkanqantsik publicacionta imanö preparakuyänampaqmi yachatsinantsik. Tantiyarinapaq, cada pärrafuchö këkaq llapan textukunata leyinampaqmi nirishwan. Yachatsikun libruwan yachëkätsirninqa apendice nishqanchö këkaq yachatsikïkunata leyinampaqmi nirishwan. Tsëpitanam reunionkunapaq preparakunampaq y tsëchö parlakurinampaq yanaparishwan. Jina cada yarqamoq Täpakoq y ¡Despertad! revistakunata leyinampaqmi nirishwan. Jinamampis, tapukïninkunapa respuestanta tarinampaqmi Watchtower Library progrämata computadöranchö utilicëta yacharatsishwan o Internetchö LLAPAN PUBLICACIONKUNA Watchtower nishqanta. Tukïnöpa yachakïta puëdinqanta tantiyarirqa gustarinqam y masmi yachakïta munanqa.
6. (1) ¿Imanötaq estudiantikita yanapankiman Diospa Palabranta kuyanampaq? (2) Diospa Palabranta kuyarninqa, ¿imataraq rurëta munanqa?
6 Bibliapita pitapis yachatsirninqa, Jehoväta reqinampaq Biblia alläpa yanapakunqanta entiendinantam munantsik. Kushi kushilla yachakunanta jaqishun y ama obligashuntsu. Bibliapita mas yachakurninqa, masmi estudiëta munanqa. Tsëqa itsa salmu qellqaq nunanö sientikunqa. Pëmi kënö nirqan: “Noqapaqqa alläpa allim Diosman witï. Ciëluchö y Patsachö Autoridäyoq Teyta Jehovächömi tsapäkïnï ashirqö” (Salmu 73:28). Santu espïritum yanapanqa Jehoväpa amïgun këta munanampaq.
YACHATSIKUYÄNAMPAQ Y ESTUDIUTA QOYÄNAMPAQ YANAPASHUN
7. ¿Imanötaq apostolninkunata Jesus yachatsirqan Diospita yachatsikuyänampaq? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta).
7 Apostolninkunata Jesus yachatsinqampitam yachakïta puëdintsik. Apostolninkunawanmi yachatsikoq yarqurqan y pëkunanam rikäyarqan nunakunata imanö yachatsinqanta. Jina Jesusqa yachatsikuyanqan höra imata rurayänampaq kaqta y imata mana rurayänampaq kaqtam cläru willarqan (Mateu 10 kaq capïtulu) [1] (rikäri kë yachatsikïpa ushananchö këkaq willakïta). Pëkunaqa ichik tiempullachömi Diospita alli yachatsikoq tikrariyarqan (Mateu 11:1). Mushoqkuna yachatsikoq yanaqämashqa imanö yanapanapaq kaqta ishkëta rikärishun.
8, 9. (1) ¿Imanötaq Jesus nunakunata parlaparqan? (2) ¿Imanötaq mushoqkunata yanapashwan Jesus ruranqannö nunakunata parlapäyänampaq?
8 Nunakunawan parlayänampaq. Jesusqa manam mëtsikaq nunakuna juntarëkäyaptinllatsu parlapaq, sinöqa cada ünutam masqa parlapaq. Y imëpis kuyëpam parlapaq. Tantiyarinapaq, juk kutin Sicar nishqan pözuchö juk warmita shumaq parlaparqan (Juan 4:5-30). Juk kutinam Mateu Levï jutiyoq impuestu cobrakoq nunata parlaparqan y qateqnin kanampaq invitarqan, y Mateuqa qateqninmi tikrarirqan. Tsëpitanam Mateuqa Jesusta y mas nunakunata wayinman mikoq invitarqan. Y tsëchömi Jesusqa llapanta parlaparqan (Mateu 9:9; Lücas 5:27-39).
Nunakunata kuyëpa tratashqaqa pëkunaqa wiyamäshunmi
9 Natanael jutiyoq nunanam, Jesus täranqan Nazaret nunakunapaq mana allikunata parlarqan. Y tsënö kaptimpis Jesusqa kuyëpam tratarqan. Tsënam Natanaelqa Jesusta jukläyapana rikarqan y pëpita masta musyëta munarqan (Juan 1:46-51). ¿Imatataq yachakuntsik Jesus ruranqampita? Nunakunata kuyëpa tratashqaqa pëkunaqa wiyamäshunmi [2] (rikäri kë yachatsikïpa ushananchö këkaq willakïta). Mushoqkunata yachatsishun nunakunata kuyëpa parlapäyänampaq. Tsënö rurarqa kushishqam yachatsikuyanqa.
10-12. (1) ¿Imakunatataq Jesus rurarqan nunakuna mas yachakïta munayänampaq? (2) ¿Imanötaq mushoqkunata yanapashwan mas alli yachatsikoq kayänampaq?
10 Yachakïta munaqkunata yachatsiyänampaq. Jesusqa atska rurëyoqmi karqan. Peru parlapanqan nunakuna masllata musyëta munayaptinqa pëqa yachatseqmi. Tantiyarinapaq, juk kutin mëtsikaq nunakuna qocha kuchunman chäriyarqan Jesus yachatsikunqanta wiyakïta munar. Jesusqa Pëdruwan ishkanmi juk barcuman lloqariyarqan y tsëpitam yachatsikurqan. Tsëpitanam juk yachatsikïta Pëdruta yachatsita munarnin, atska pescäduta tsariyänampaq juk milagruta rurarirqan. Tsëpitanam Pëdruta kënö nirqan: “Cananpitam nunacunata noqapaq pescamunqui”. Tsënö niriptinmi Pëdruwan yanaqinkunaqa, raslla barcunkunata tsaki patsaman jorqaramur llapanninkunata jaqirir Jesusta qatiyarqan (Lücas 5:1-11).
11 Nicodëmu jutiyoq nunapis masllatam Jesuspita musyëta munarqan. Peru judïukunapa cortimpita precisaq nuna karmi, Jesuswan parlëkaqta rikarnin wakinkuna ima niyänampaq kaqta mantsapakoq. Tsëmi paqasllapa Jesus kaqta ëwarqan. Jesusqa kushishqam chaskirqan, parlakuyänampaq tiemputa jorqarqan y precisaq yachatsikïkunata entienditsirqan (Juan 3:1, 2). Jesusqa imëpis listum këkarqan nunakunata yachatsinanrëkur y markäkïninkunata sinchiyätsinanrëkur tiemputa jorqanampaq. Noqantsikpis tiempuntsikta jorqanapaqmi listu këkänantsik, tsënöpa yachakïta munaq nunakunaman tiempunkuna kanqan hörachö kutirnin Bibliata entienditsinapaq.
12 Mushoqkunawan yachatsikurninqa, chaskikushqa kaq nunakunaman kutinantsikpaqmi yachatsinantsik. Jina invitanantsikmi yachakïta munaq nunakunaman y estudiuta qoykanqantsik nunakunaman yanaqämänantsikpaq. Tsënöpam Bibliapita alli yachatsikoq kayanqa, y Jehoväta reqiyänampaq wakinkunata yanapayanqampitam kushikuyanqa. Tsëpitaqa kikinkunallanam nunakunata yachatseq kushishqa kutiyanqa. Jinamampis pacienciakoq këtam yachakuyanqa y wayinkunachö nunakunata mana tariyanqanrëkurqa manam qelanäkuriyanqatsu (Gälatas 5:22) (rikäri “ Manam qelanäkurirqantsu” neq recuadruta).
YACHATSISHUN CRISTIÄNU MAYINTSIKKUNATA CUIDAYÄNAMPAQ
13, 14. (1) ¿Imatataq yachakuntsik cristiänu mayinkunata yanapaq cristiänukunapita? (2) ¿Imanötaq jövinkunata y mushoqkunata yachatsishwan cristiänu mayintsikkunata kuyayänampaq?
13 Jehoväqa munan cristiänu mayintsikkunawan kuyanakunantsikta y yanapanakunantsiktam (leyi Lücas 22:24-27 y 1 Pëdru 1:22). Bibliam willakun wakinkunata yanapananrëkur Jesus imëkata ruranqanta. Hasta noqantsikrëkurmi wanurqan (Mateu 20:28). Dorcas jutiyoq cristiänam wakinkunata imëpis yanapaq (Hëchus 9:36, 39). Y Marïa jutiyoq cristiänapis Römachö këkaq cristiänu mayinkunatam imëkanöpa yanaparqan (Romänus 16:6). ¿Imanötaq mushoqkunata entienditsishwan cristiänu mayintsikkunata yanapë alläpa precisanqanta?
14 Mushoqkunatam invitashwan mayorna o qeshyëkaq cristiänu mayintsikkunata watukaq ëwashqa yanaqämänapaq. Puëdikaptinqa teytakunapis wamrankunatam pushëta puëdiyan. Anciänukunapis jövinkunata o mushoq kaqkunatam niriyanman, mayorna kaq cristiänukunapaq mikïnin apapuyänampaq o wayinkunachö imallapis altsëpaq kaptinqa altsarapuyänampaq. Imanö cuidanakunqantsikta rikämarnintsikqa jövinkuna y mushoqkunapis tsënöllam rurayanqa. Juk anciänu ruranqanta rikärishun. Chakrakunapa yachatsikoq ëwarninmi, tsëchö täraq cristiänu mayinkunata imëpis watukaq imanö këkäyanqanta musyanampaq. Tsënö ruranqampitam juk jövin yachakurqan cristiänu mayinkunata imanö yanapanampaq (Romänus 12:10).
15. ¿Imanirtaq precisan mas poquyänampaq ollqu kaqkunata anciänukuna yanapayänan?
15 Jehoväqa ollqu kaqkunatam utilizan congregacionchö yachatsikuyänampaq. Tsëmi ollqu kaqkunaqa alli discursaq këta yachakuyänan. Anciänukunam yanapëta puëdiyan, itsa tsëtaqa rurayanman juk siervu ministerial discursunta yachakuptin wiyarnin (Nehemïas 8:8) [3] (rikäri kë yachatsikïpa ushananchö këkaq willakïta).
16, 17. (1) ¿Imanötaq Pablu rikätsikurqan Timoteu alleq yachakunanta munanqanta? (2) ¿Imanötaq anciänukuna ollqu kaq cristiänukunata yachatsiyanman congregacionta cuidayänampaq?
16 Congregacionta cuidayänampaq ollqukunataqa alläpam wanëkuntsik (rikäri “Maslla entiendinapaq” neq recuadruta). Pabluqa Timoteutam alleq yachatsirqan, y jukkunata yachatsinampaqmi kënö nirqan: “Callpata tsarï Jesucristu imachopis yanapashunequipaq caqta marcäcur. Atscaq wauqintsiccuna nopancho yachatsenqaqta, qampis marcäconqequi yachatsicoqcunata ninqui pecunapis waquincunata yachatsiyänanpaq” (2 Timoteu 2:1, 2). Pabluqa anciänu y apostolmi karqan, tsëmi Timoteuqa imëkata pëpita yachakurqan, wakin yachakunqankunaqa karqan alli yachatsikoq kanampaq y cristiänu mayinkunata imanö yanapanampaqmi (2 Timoteu 3:10-12).
17 Alleq yachakunanta munarmi, Pabluqa atska tiemputa rakirqa Timoteuta yachatsinampaq (Hëchus 16:1-5). ¿Imanötaq Pablu ruranqanta anciänukuna qatiyanman? Siervu ministerialkunatam, pushayanman cristiänu mayinkunata watukayanqan hörakuna. Tsënöpam pëkunapis yachakuyanqa alli yachatsikoq këta, pacienciakoq këta y kuyakoq këta. Jina yachakuyanqam cristiänu mayinkunata cuidayänampaq Jehoväpa yanapakïninta ashitapis (1 Pëdru 5:2).
ALLÄPAM PRECISAN WAKINKUNATA ALLEQ YACHATSINANTSIK
18. ¿Imanirtaq precisan Jehoväpa kaqchö yanapakuyänampaq wakinkunata yachatsinantsik?
18 Kë ushanan junaqkunachöqa, alli yachatsikoq kayänampaq mushoqkunata yachatsiqa alläpam precisan. Jinamampis, congregacionta cuidayänampaq wawqikunata yachatsinantsikpis alläpam precisan. Jehoväqa munan sirweqninkuna alli yachatsikoq kayänantam y noqantsiktam churamarquntsik mushoqkunata yanapanapaq. Tsëmi Jesuswan Pablu rurayanqannö alleq sinchikunantsik yachatsinantsikpaq. Llapan puëdinqantsikmannömi mushoqkunata yachatsinantsik, porqui ushakë chämunqanyaqqa mëtsikaq nunakunataran Diospita yachatsinantsik pishin.
19. ¿Imanirtaq següru këkanki cristiänu mayintsikkunata yachatsinapaq kallpachakunqantsik alli yarqunampaq kaqta?
19 Mushoqkunata yachatsinapaqqa tiemputaran jorqanantsik y kallpachakunantsikran. Peru segürum këkantsik imanö yachatsinapaq Jehoväwan Jesus yanapamänapaq kaqta. Alläpam kushikushun mushoqkuna congregacionchö y yachatsikïchö yanapakuyänampaq kallpachakoqta rikarninqa (1 Timoteu 4:10). Tsënö kaptimpis, kallpachakur sïguishun Diospa kaqchö poqunapaq, mas alli cristiänu kanapaq y Dioswan alli amïgu kanapaq.
^ [1] (7 kaq pärrafu): Jesusmi discïpulunkunata nirqan këkunata rurayänampaq: 1) Diospa Gobiernumpita yachatsikuyänampaq; 2) wanayanqan mikïta y röpata Jehovä qonampaq kaqman markäkuyänampaq; 3) nunakunawan pleytukur mana kayänampaq; 4) chikir qatikachäyaptin Jehoväman markäkuyänampaq, y 5) nunakuna ima mana allita rurëta munayaptin mana mantsapakuyänampaq.
^ [2] (9 kaq pärrafu): Rikäri Benefíciese de la Escuela del Ministerio Teocrático nishqan librupa 62-64 kaq päginankunata. Tsëchömi nunakunata imanö parlapänapaq yachatsikïkunata tarinki.
^ [3] (15 kaq pärrafu): Rikäri Benefíciese de la Escuela del Ministerio Teocrático nishqan librupa 52-61 kaq päginakunata. Tsëchömi congregacionchö imanö yachatsikuyänampaq yanapakïkuna këkan.


text:
Mara yura rikch'aq ayllu
Mara yura rikch'aq ayllu (familia Meliaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk mara hina yurakuna:
- Siwis (genus Cedrela)
- Q'apaq siwis, Kanuwa ruya, Qupa p'anqa (Cedrela odorata)
- Atuq siwis (Cedrela lilloi)
- Yaku tukuta (Guarea macrophylla)
- Qupa p'anqa (Melia azedarach)
- Mara (Swietenia macrophylla)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mara yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Mara yura rikch'aq ayllu


text:
Kay sindicatopi luz wasispiqa niraq karqachu, familiasqa mecherollawan, velallawan k’anchakuq kanku. Wasispis palmallamanta karqa, mana punkusninpis karqachu, tumpa cercasqalla karqa. Ajina kaptin ima khuruspis, animalespis yaykullaq wasismanqa.
Chaypi uk ch’isiyaykuypi, uk señora misk’i mikhuna mikhurikusasqa wawasninwan, niraq mecherota jap’ichisqachu, tumpa laqhitaña karqa nin, chaypi sinchi mancharisqa uk Jamp’atu rikhurimusqa.
Jamp’atuqa phinkisqa, phinkispa, apuritayllata wasi ukhuman yayakumusqa, phinkillasqapuni mana runatapis manchachikusqachu, casi señoraq polleranman suskhuykusqa nin. Wawasqa mikhuna platosninkuta pataman uqharisqanku mana Jamp’atu yaykunanpaq, señorataq apurayta sayariytawan Jamp’atuta wakhiyasqa, Jamp’atuqa mana ripuy munasqachu, sinchi mancharisqa q’uncha wasaman pakaykukusqa.
Uknin warmi wawan ancha machachikuq jamp’atuta, mancharikuytawanqa ajinata nisqa:
- Mamay imaqtin chay Jamp’atu mana lluqsiy munanchu wasimanta, wakhiyay á, jina nisaptintaq wasi punkutaqa uk jatun Katari yaykumusasqa nin.
Wawasninqa q’ala mancharikusqanku, manchharikuytawantaq platosninkuta chuqaraytawan ayqikusqanku nin, mamantaq uknin imillanta kamachisqa.
- Waway, jaqay k’aspi apamuway Katari wañuchinaypaq, wawantaq chayratitu uqhariytawan apasqa.
Katariqa wasi ukhuman yaykuykamusallanpuni nin, mana runatapis manchachikuspa, phiñarikuspa aswan Jamp’atuman sipinanpaq chinpayta munasqa. Jamp’atutaq phinkispa, phinkispa warmiq chakinman pakaykukunanpaq ayqirisqa, Kataritaq warmimanpis chinpaykuyta munallasqataq, katariqa sinchi phiñakuspa warmitaqa khaniy munasqa.
Jinapi uknin wawan k’aspi pasachisqa mamanman, chay k’aspiwantaq señoraqa katarita siq’uy munasqa, katariqa sinchi phiñarikuspa wasi cercaman wasarisqa, chayratu uraqamuytawan Jamp’atuta sipiy munasqa, chaypi señoraqa katarita siq’usqa wañuchinankama, ajinapi Jamp’atuqa salvakusqa kawsananpaq.
Chaypiqa uknin wawan Jamp’atu qhawariytawan nisqa:
- Pachamamita wasiman waturikuq jamuwanchik, sinchi manchasqa chayamurqa, yacharqa salvananchikta wañunamanta, chayrayku mana ripuy munarqachu.
Jamp’atituqa sinchi kusisqa phinkispa, phinkispa llant’a k’uchuman chinpaykapusqa. Sut’iyaysitumanta señoraqa wayk’uq jatarimusqa, chaypi q’uncha jap’ichichkaptin Jamp’atuqa phinkispa phinkispa ch’umi ukhuman yaykusaqta rikhusqa.
Qillqan: Zulma Porco - CENDA
Willariwanchik: Bartolina Cocho - Jerusalén, provincia Carrasco Tropical


text:
Ch'uya Ispiritu
'Ch'uya Ispiritu (Chuya Espiritu),[1] Ch'uya Ahayu (Ch'uwa Ajayu)[2] icha Santu Ispiritu (Santo Espiritu,[3] grigu simipi: ΆYιov Πveύua [Ágion Pneúma], latin simipi: Spiritus Sanctus, kastilla simipi: Espíritu Santo) nisqaqa kristiyanu iñiypi iñiq runakunata pusaq Dyuspa ispiritunmi, Kimsantin Dyuspa huk rikch'aynin (uπόσtaσις [ypóstasis]) kaspa. Maypis Hutsannaq hayni ( Ankash qalluchaw). Ispiritu santu niyan kuurakuna.
Dyuspa Simin Qillqa Ch'uya Ispiritumanta kaykunatam willawanchik:
Jesus bawtisasqa kaptin, Yaya Dyus Ch'uya Ispirituta urpita hina Churinman kacharqan (Lukas 3:22 ).
Pintikustis p'unchawpi Ch'uya Ispirituqa iñiq runakunaman hamuptin, wakin simikunata rimaspapas siminkunata hap'inakurqan (Rurasqakuna 2:4 ).
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Rurasqakuna 2:4 (Ayakuchu Chanka runasimipi)
- ↑ Rurasqakuna 2:4 (Chincha Buliwya qhichwa simipi)
- ↑ Rurasqakuna 2:4 (Qosqo qheswa simipi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ch'uya Ispiritu.


text:
Inka yachay tarpuy
- Inka nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Inka (sut'ichana) rikuy.
Inka[1][2] nisqakunaqa ñawpaq pacha Antikunapi, Tawantinsuyu nisqan mama llaqtapi kawsaq runakunap hawaykawsayninsi karqan.
Chay hinataq "Inka" nispa Sapa Inka nisqa Inka qhapaqkunatam ninchik.
Yuyarina
Wiñay kawsasqan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Manqu Qhapaq chunka iskayniyuq ñiqin pachakwatapi Qusqu llaqtatas kamaptin, Inkakunap qhapaq suyus qallarirqan. Aswansi wiñarqan, Awya Yalapi achka runa llaqtakunatas atipaspa.
1438 watapis Pachakutiq Inka Yupanki Sapa Inkaqa Chanka runakunata Yawarpampapi atispa, pachakutiy hinapi inkakunap musuq hatun Tawantinsuyuta kamarqan. 1460 watapi chay Pachakutiqqa Wankakunatas atirqan, 1470 watapitaq Chimukunatas.
Mama llaqtaqa manas sunitachu kawsarqan: 1533 watapi, Ispañamanta hamuq Francisco Pizarros awqaqninkunawan Kastilla Atiy nisqapi Sapa inka Atawallpataqa Kashamarkapi puchu wañuchirqan; chaysi Kastilla Kamachina pacha qallarirqan.
Kamayuqkunapa siminku Qhichwa simis karqan. 700 huch'uy simis karqanku. Runa apukunatas muchananku Inkapa kamayuqkuna munarqanku. Uma apunku Intis karqan. Qhapaq Inkakunaqa intip churinsi karqan.
Tawantinsuyu mama llaqtaqa tawantin suyunkayuqsi karqan: Chinchaysuyu, Antisuyu, Kuntisuyu, Qullasuyu. Suyukunapa kuchukuna uma llaqtapi, Qusqupi, tarikurqanku. Tawa suyumanta Tawantinsuyu suti hamun.
Kapchiynin allwiyanpas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Inkakunaqa q'illay takaytaña riqsirqan, antamanta, qullqimanta, qurimantapas achalakunata, llamk'anakunatapas - ahinataq tumikunata - ruraspa.
Inkakunap awaqninkunaqa aswan sumaq p'achakunatam ruraq karqan. Unkunkunapi pallasqa suyu-suyukunapas karqan, tukapu nisqa suyu-suyukunapas.
Khipu q'aytukunawanmi yupasqakunamanta willakunata hallch'aq karqan.
Hatun qhapaq wasinkunataqa rumilla pirqawan rurarqanku, mana pirqa llut'anata churaspa.
- Inkakunap wasichasqankuna qhaway.
Inkakunaqa q'ulluta hurqunapaq Antikunapi sach'a-sach'akunata waqaychaspas wiñachiq karqan.
- Antikunapi sach'a kamay qhaway.
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
Inka chaka (Apurimaq mayu, 1845)
-
-
-
-
Inka armakuna
-
Inka maki kapchiy
-
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tawantinsuyu
- Sapa Inka
- Inkarrí
- Inti
- Killa
- Qun Tiksi Wiraqucha
- Illap'u
- Pachakamaq apu
- Pachamama
- Tawa chakana
- Waman Puma
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur: Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa. Qusqu, Piruw 2006. p. 59.
- ↑ Teofilo Laime Ajacopa: Iskay simipi yuyayk'ancha. La Paz - Bolivia, 2007. p. 32.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Inka yachay tarpuy.
- Inka taytanchiskunaq kawsayninta yacharispa. Instituto Superior Público la Salle, proyecto CRAM II, Urubamba, Qusqu 2002.
- Inkakunap paqarisqanmanta: Titiqaqa quchamanta ñawpa willakuy, Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy. Runasimi.de, Waskaran portalmanta hamuq.


text:
Yusof bin Ishak
Yusof bin Ishak, (*jawi simi pi: يوسف بن اسحاق ) sutiyuq runaqa, 12 ñiqin chakra yapuy killapi 1910 watapi paqarisqa Perak llaqtapi - 23 ñiqin ayamarq'a killapi 1970 watapi wañusqa Singapur llaqtapi) huk Singapur mama llaqtap willay kamayuq wsn pulitiku qarqan.
1965 watamanta 1970 ñawpaq kuti Singapurpa Umalliqnin karqan.
Tayta: Mama:
Ñawpaq warmi: Noor Aishah
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yusof bin Ishak.


text:
DERECHOS HUMANOS
TUCUY RUNACUNAPAC HATUM RIMAY CALLARI
Yuyashpa ima shina quishpiri, taripa, sumac causay pachapi, mashcanga ricsipi cusilla causayta, ayacunapi mana pi miticuchum, runacunapac ucullapi tián.
Yuyashpa mana ricsicuna runaman millayhuán ricuchum ñausashina pishihuán. Caycuna tucuy llaquicunata apamushca; chaymantami tucuylla ninchic, runacuna, pacha callaricpi mana manchay, huaccha llaqui charic carca, quishipita munashpa, rimaytapes cusilla cacharishpa, paycunahuánmi huiñarca.
Yuyashpa runacunapac ancha allimi taripacuna mitsachum, mana runacuna cayta ricushpa hatum piñayhuán jatarichum.
Yuyashpa mashcanami llactacunaman, pay pura, mayjanpes cachum tandarishpa alli causayta catina.
Yuyashpa imashinami llactacuna tinguinacushca HATUM SUYUPI, catishpa alli yuyayhuán quella rurashcata, mana astahuán runacunata llaquichichum sumaclla cari, huarmicuna shuc maquillahuán causachum; chaymanta ninchic, puricunahuán shucla pachaman chayashum quishpicunahuán.
Yuyashpa imashina llactacunapes mingayta rurashca, tandarishca mama suyupi, rimayta cushcami tucuy runa quishpihuán causachum.
Yuyashpa chay taripacunaca astahuán allimi tucuyllacunapac, runacunapac, maypipes tiacuchum cay ura pachapi.
HATUM TANDARI
Nin, cay shuricunata, tucuy runacuna uyachum, imashina llactacuna, utiuc, hatum cachum tandari quipa sumacta rimarishpa, tutamanta, punlla, chishi, tuta cachum, llactacunallatac, ayllucunaman runacunama yachay huasipi shina yachachinga cay nishcacunata. Chaymantami pacarina shina llugshinga quishpicuna, alli causaycuna tucuypaglla.
Shayana 1
Tucuy runacuna quishpirihuán huiñán, pactacunahuampes, pay pura, umahuán, ayahuán chay shucuna shina, chaymantami shuclla shina causangacuna.
Shayana 2
Tucuy runacuna paycunapac charín quishpita; rimaycunapi nishcata, misho, yana, quillu cachum, cayta, chayta nichum, rimachum, Pachacamac charichum mana charichum, charic cachum, mana charic cachum, caypi huiñashca cachum, shuctac llactapi huiñashca cachum.
Chasnalatac mana astahuán alli llacta cangachu, paypac allpacuna shuctac maquicunapi tiacuc, quishpilla cacpipes. Quishpicunata sisachinallami, millay runacuna munacpi, mana munacpi.
Shayana 3
Tucuy runacunami quiquin causayta, quishpita charín, mana pi shuashina caminga.
Shayana 4
Mana pi cay pachapi yanacuna, mitayucuna canga; yana catuc anchurichum tucuy llactacunapi.
Shayana 5
Mana pi ñacaychinga, pingay macaycunatapes mana cungachum runacunaman.
Shayana 6
Tucuy runacunami paycunapac quiquin causayta charín taripa allichicunahuán.
Shayana 7
Tucuymi chasnallatac can taripa ñaupapi, tucuymi paypac alli maquipi churaringa. Tucuymi shuclla causaymanta huiñarcanchic, mana pi cayta quichuchum.
Shayana 8
Tucuy runacunami taripa huasicunaman chayanga, chaypi mashcangapac mana chay shuccuna millayta mashcachum. Hatum quellacunami tucuy llactacunapi caytucuyta ricunga sinchi ñahuihuán.
Shayana 9
Mana pi amsa ucuman apanga, shuctac allpacunamantapes pi surcunga.
Shayana 10
Tucuy runacunami shinallatac canga quiquin pura shina, caypica pay nishcacunata uyanga cuna, rucucuna cacpi, taripa cacpi, chaypimi quellacunata ricunga mana millayta uyashpa.
Shayana 11
Tucuy runacunami llaquita charishpa paypac millacunahuán mashcanga mana chaychu nishpa, imashina taripacuna nin. Yaya taripacuna mashcanga mitsata.
Mana pi amsa ucuman apanga pandari nishcamanta, imashina nin quiquin llactacunapac quellca, mashcanacungami haum llaquichi, tucuylla allí ricuyhuán ricushpa.
Shayana 12
Mana pi shuctac miticucpi urmanga quiquin causaypi, ayllucunapipes, alli shutipipes illaringa chasnacuna millayta cushca nishpaca.
Shayana 13
Tucuy runacunami maipipes puringallami, paypac allpa llactapi.
Tucuy runacunami llugshingalla shuctan llactacunaman, cutín paypac quiquin llactaman tigrangapac.
Shayana 14
Pi caticucpi, runacuna maypi miticunata mashcan, mana pi chaymantaca llugshichinga, mayjan llactapi cachum.
Cay miticunapi, masna taripa nicpi, runa millay cacpipes mana llacta cayahuán ricunga.
Shayana 15
Tucuy runacuna quiquin llactata charinga.
Mana piman quiquin llactata quichunga, nishpapes shuctala llactata mashcanga.
Shayana 16
Caricuna, huarmicuna, longocuna cashpa, mana pi munashpa shuctac carahuán, shuctac llactahuán tinguinacungallami yaya, mama cangapac, chasna causangallami alli tandarishca, tinguinacuymi cari, huarmi zapalla saquiricpi.
Cari, huarmi nicpila tinguinacunga cuna.
Ayllucuna ñaupamanta shamun, paycunami tucuy allpapi tandarishpa llactata rurán.
Shayana 17
Tucuy runacunami paycunapac quiquin allpata charinga, paycunala, hatum tandaripacpes.
Mana paycunapac allpacunata quichunga.
Shayana 18
Tucuy runacuna yuyay quishpita, Pachacamac yuyacta charín; chaylapitac saquingacuna Pachacamac yuyay shuctac yuyacunahuán. Caycunataca paylatac, tandarishca cacpipes chayshuc cuna uyachum yuyaycunapi cacharichum.
Shayana 19
Tucuy runacunami yuyanata, rimanata quishpichingalla. Mana pi paypac yuyaycunamanta caminga, quichunga. Rimay cunatapes cacharincunallami caycuna alli cacpi ushacunata catishpa imashinapes cachum.
Shayana 20
Tucuy runacunami quishpi tandaycuna ruranga mana pi piñachichum.
Mana pi cay tandaycunaman piña nishpa apanga.
Shayana 21
Tucuy runacunami llacta camayu cunapi curaga shina ruranga paylatac, shuctac cunapi shutipi.
Tucuy runacunami camayuc cunaman chayanga, mana shuccuna astahuán chayshu canahuán cachum.
Ayllucunapac quiquin yuyaycunahuán camayucunata purichinga; chaycunataca alli acllayhuán mashcanga; cay alli aclla tandarica huata, huata quipa ruraringa, acllapica upalla shitanga, ama shitay amsapi chingarichum.
Shayana 22
Tucuy runacunami ayllupac cashpa charingacuna sumac ricuy, llactacunallapitac quiquin pura mashcanga cuna, paycunapac ancha ministicuna, allí yuyaycunahuán tucuy causachum.
Shayana 23
Tucuy runacunami llangata charinga paycunalatacmi llanga mayta mashcanga, mana chasnalla shitashca causangapac.
Tucuy runacunami alli cullquita japinga, mana shuc cunaca alli, chayshuc cunaca yaricay puchu cunahuán.
Tucuy runacunami paypac llangacunamanta cullquita japinga, pay, huarmi, huahua ayllucuna micunapac, churanapac charichum.
Tucuy runacunami nishpaca tandarita ruranga, paylatac chaypi tandaringa shuctac cunahuán.
Shayana 24
Tucuy runacunami samayta charinga llanga quipaca, chasnallatac punllacunapi cayta, chayta puringa, rimanga shuyunata quichungapac, chaypacca cullquita japinga.
Shayana 25
Tucuy runacunami alli causayta charinga, paypac huarmi, huahuapes chasnallatac causanga, unguyta quichushpa, micunapes alli cachum, churanacuna, huasitapes tucuyllami charinga; mana llanga charishpa, unguyhuán, rucuyashpa, huacchayashpa hatum apucuna tucuyta chasna cachum ricunga.
Chichu huarmipes, llullu huahuacunapes alli causaytami charinga. Tucuy llullu huahuacuna, tinguy mana tinguy huiñashca, chasnallatac shumay causayta charinga cuna.
Shayana 26
Tucuy runacunami yachachi huasiman chayanga. Yachayca mana cullquihuán randinachu, tucuypacmi yangalla huahua huasicunamanta hatum yachay huasiman ringa.
Yachachimi canga uma hatumhuán, aicha sinchiyachum, chaylapitac quishpita apachum tucuy llactacuna tandarichum sumaclla, quiquin pura alli causachum.
Yayacuna paycunalatac mashcanga manashca yachachita churi, hushushicunaman.
Shayana 27
Tucuy runacunami paypac ayllucunapac causayta causanga. Hatum yachanacunatapes ministishpa mashcanga paypac chayshu cunapapes.
Tucuy runacunami yachayuc manta japinga masna paymanta shuctac yachayuc cuchum.
Shayana 28
Tucuy runacunami paypac quiquin llactapi, chayshuc llactacunapipes quishpicunata, alli cunatapes hatum quellcapi nishcata taringa, ima shina llacta mama rurarca.
Shayana 29
Tucuy runacunami chayshuc cunahuán llactaman anchata cuyanga, paycunalatac quipaca quishipirichum.
Caytucuy nishcacunata tucuyllami yachan, chaymantami huaquichina mana chingarichum; ayllucuna, llactacuna sumaclla tiachum, mana chayshu cunaman quichushpa, camishpa, millashpa. Llactacuna alla shayarichum, quipa mana huacangapac.
Cay quishpi cunaca mana pi japingachu jarcangapac mana hatum llacta nishca cunata, paypac hatum tandari quipa.
Shayana 30
Mana ima cay rimaycunamanta rimanallachu, shuctac llactacunaca mana cayta japingachu quiquinta rurangapac, runacunapes, ayllucunapes mana shinallatac paypac causaypi churunga chayshuc cunaman quichusha nishpa caya sumac rimayta.
© The Office of the High Commissioner for Human Rights OHCHR-UNO G8-14 Avenue de la Paix1211 Geneva 10, Switzerland + 41 22 917-9000 udhr@ohchr.org


text:
Crijcunata michijcunata yachachishcami
1Cunanca, cancunata cunaj yuyajcunatami yuyachisha nini. Ñucapish paicuna shinallataj cunaj yuyajmi cani. Cristo ima shina llaquicunata apajtapish, ñuca ñahuihuantajmi ricurcani. Ñucapish shamuj punlla sumajyachishca canatami shuyacuni. Chaimantami caita mingani: 2 Taita Dios cancunaman mingashca huauquicunataca, ovejacunata alli michij shina, alli ricuraichij. Dios munashca shina quiquin yuyaimanta paicunapaj allita ruraichij. Ama maijan ‘Rurai’ nijllapi, cullquita japingaraiculla imatapish ruraichijchu, ashtahuanpish mana q'uillashpa, cushicushpa pushanguichij. 3 Cancunaman cuidachun mingashca crijcunataca, ama cancunapaj runacunata shina quiquin munaita rurachichijchu. Ashtahuanpish cancuna alli causajta ricushpa, paicunapish catichun, allita ruranguichij. 4 Chashna pushashpami, michijcunata Jatun Michij shamujpica, cancunaca mana chingarij, sumaj coronata chasquinguichij.
5 Shinallataj q'uipa huiñaicunapish, yuyajcunata caźuichij. Ama jatun tucushpa, tucuicunallataj caishuj chaishuj caźunacuichij.
«Taita Diosca, jatun tucushcacunataca p'iñanmi.
Mana jatun tucushcacunataca, jatunta c'uyanmi» nishcata yuyarichij.
6 Chashna cashcamantaca, Tucuita Rurai Tucuj Diospaj maquipi, cumurichijlla. Cancunata jatunyachina punlla chayamujpica, Paillataj jatunyachingallami. 7 Diosca, cancunataca cuidaracunmi. Chaimanta, ima yuyailla puricushpaca, chaitaca Diospaj maquipi mingaichijlla.
8 Cancunata p'iñaj diabloca, león maijanta micusha nishpa, huacarishpa muyucuj shinami puricun. Shina cajpica, rijcharishca, alli yuyaihuan causaichij. 9 Jesucristopi shunguta churashpa, sinchi sinchita shayarishpa diablotaca c'ariyaichij. Tucui cai pachapi crijcunaca, tucuicunallataj cancuna apacushca llaquicunallatataj apacushcataca yachanguichijmi.
10 Taita Diosca, ñucanchijtaca mana c'uyaipaj cajpipish c'uyashpamari, Jesucristomanta huiñaita sumajyachingapaj agllarca. Ashacama cancuna llaquita apashca q'uipaca, Paillataj cancunataca allicunata rurachun, sinchiyachichun, imatapish rurai tucujta, pi mana cuyuchipajta rurachun. 11 Huiñai huiñaita Pai Dioslla sumajyachishca, tucuita Mandaj cachun. Chashna cachun.
Tucuchingapajmi ‘¿Allillachu canguichij?’ nishca
12 Ñuca shunguta churashca huauqui Silvanohuanmi, cai asha quillcataca cancunaman cachani. Caita cancunaman quillcashpaca, mana c'uyaipajcuna cajpipish Taita Dios c'uyashcata yuyachishpami, chai c'uyaimantaca amataj anchurichun cunashpa yuyachini.
13 Cancunata Dios agllashca shinallataj, Babiloniapi causaj tandanacushca crijcunapish, ñuca huahua shina caj Marcospish cancunataca ‘¿Allillachu canguichij?’ ninmi. 14 Caishujta chaishujta c'uyashpa muchashpa, ‘¿Allillachu cangui?’ ninacuichij.
Jesucristohuan shujlla cajcunamanca, tucuicunallamantaj sumaj causaita cushca cachun. Chashna cachun.


text:
Machu Pikchu
Machu Pikchu icha Machupíkchu [1] icha Patallaqta[2] nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Machu Piqchu icha Machu Pijchu), Piruwpi, Qusqu suyupi kaq mawk'a llaqtam, Inkakunap qhipaq pukaranmi karqan.
Hacha hacha sumaqkay rankachikuqyuq, Machupíkchu pukara [3] tiyaykan hatikasa Qosqo chawpi Antikunapi. Kaykan 2.430 t. q. s. h. [4]. Qusqu (Qosqo) [5] llaqtamantaqa 70 km. [6] karum.
Manam hayk'appas Ispañamanta awqakuna chay llaqtata tarirqaptinku, chinkaykurqan. 1911 watapi USA-manta wiñay kawsay yachaqmi, Hiram Bingham, tarirqan; llapan Pacha runakuna musyananpaq. Kunanqa tukuy tiksi muyumanta Piruwman hamuykuq karu puriqkunap lliwmanta aswan watukusqanmi llaqta.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
2007 watapi 7 ñiqin anta situwa killapi p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Machu Pikchutaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Saywitukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
Willkamayu qhichwapi tiyay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
- Wayna Pikchu
- Inka
- Pachakutiq Inka Yupanki
- Wayna Pikchu
- Chuqik'iraw
- Willkamayu
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw):
- Naska siq'ikuna
- Wantar Chawin
- Muchik
- Lima (Mawk'a llaqta)
- Ariqipa (Mawk'a llaqta)
- Karal
- Chan Chan
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Lira y Mejía: Diccionario quechua -castellano (2008) URP, Lima.
- ↑ «Machu Picchu se llamaba Patallaqta: Una historiadora basa en un documento del siglo XVI el descubrimiento del primer nombre de la ciudad inca», El País, 2012-03-19.
- ↑ Escritura de Mario Mejía en Diccionario quechua castellano ISBN 978-9972-236-70-9
- ↑ Tatkikuna qucha s'iqin hananpi.
- ↑ Qheswa-español-qheswa / Simi taqe; Qosqo - Perú, 1995
- ↑ 1 km = huk waranqa tatkikuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Machu Pikchu.


text:
1Pablohuan, Silvanohuan, Timoteohuanmi,
Tesalonicapi tandanacuj crijcunaman quillcanchij. Cancunaca, ñucanchij Yaya Diospaj, Apunchij Jesucristopajmari canguichij.
2 Ñucanchij Yaya Diospish, Apunchij Jesucristopish cancunamanca jatun c'uyaitapish, sumaj causaitapish cushca cachun.
Crijcunamantami Diosta mañashpa pagui nishca
3 Huauqui, panicuna, cancunaca ashtahuan sinchi crijcunamari tucushpa caticunguichij. Caishuj chaishujpish ashtahuanmari c'uyanacucunguichij. Chaimantami Taita Diostaca cancunamanta pagui nicunalla canchij. 4 Cancunata p'iñajcuna macashpa llaquichijpipish, mana p'iñarishpa, Diospi shunguta churashpa chai llaquitaca apacunguichijllamari. Cancuna chashna cashcata, shujtaj crij tandanacushcacunahuan parlanacushpaca, achcatamari cancunamantaca cushicunchij. 5 Cancuna chashna llaquicunata apashpaca, Taita Diosca cashcatataj llaquichina cashcatami ricuchinguichij. Cancunaca, Taita Dios mandacunman yaicunalla cangapajmi, chashna llaquicunataca apacunguichij.
6 Taita Diosca cashcata rurajmi. Chaimanta, cancunata llaquichijcunata llaquichishpaca, cashcallatatajmi ruranga. 7 Apunchij Jesusca cancunatapish, ñucanchijtapish tucui llaquicunamanta samachingami. Jahua pachamanta, tucuita rurai tucuj paipaj angelcunandij, nina lunyacuj chaupipi shamujpimi, chashnaca ruranga. 8 Taita Diosta mana yuyarijcunatapish, Apunchij Jesucristomanta huillashca alli huillaita mana caźujcunatapish llaquichingapajmi shamunga. 9 Chai llaquichina cajcunaca, huiñaitami chingachishca cangacuna. Apunchij Jesucristopaj ñaupajmantapish, Pai sumaj, tucuita rurai tucujpajmantapish carumanmi shitashca cangacuna. 10 Chashna llaquichina punllapi Pai shamujpica, Paita crij tucui paipajcunami Paitaca sumajyachishpa, cushicuihuan ricungacuna. Ñucanchij huillashcata cancuna crishcamantami, chashnaca canga.
11 Cancunataca, ñucanchij Taita Dios agllashcacuna shinataj cachun nishpami, Paitaca mañaracunchijlla. Allillata rurana yuyaihuan, crishpalla cancuna ima allita rurasha nishcatapish, Tucuita Rurai Tucuj Diosllataj pajtachichun nishpami mañacunchijlla. 12 Ñucanchij Taita Diospish, Apunchij Jesucristopish jatunta c'uyaj cashcamanta, cancuna chashna allita rurashpaca, Apunchij Jesucristo sumaj cashcatami ricuchinguichij. Shinallataj Paipish cancunataca alli ningami.


text:
Ama c'alluta cacharichijchu
1Ñuca huauquicuna, ama achcacuna Diospaj Shimita yachachijcuna tucuichijchu. Yachachijcunami ashtahuan sinchita juchachishca cashun. 2 Tucuicunami tauca cutin ima shinapish llaquichinchijlla. Maijanpish pita shimihuan mana llaquichijca, ña mana pandarij runami. Paipaj tucui aichatapish ña jarcari tucunmi.
3 Riquichij, ñucanchijta caballocuna caźuchunca, frenotami shimipi amullichinchij. Chashnami, ñucanchij maiman risha nishcaman pushanchijlla. 4 Barcocunatapish ricushpa yuyarichij: Jatun cajpipish, achca huaira jatarishpa caiman chaiman cuyuchijpipish, barcota purichij runaca shuj uchilla caspillahuanmi, pai maiman pushasha nishcaman pushanlla. 5 Chashnallataj c'allupish, ñucanchij aichapica uchillami. Uchilla cashpapish, ima imatapish yallihuan rimarinllami. ¡Chashnallataj ashalla ninapish, jatun sachata tucui rupachinllami! 6 C'alluca, chai nina shinamari. Tucui laya millaita rimarinllamari. Ñucanchij aichapi tiyaj c'allumi, ñucanchijtaca mapayachin. C'alluca ucu pacha nina shina cashpami, rupachicuj shina tucui cuerpota mapayachin.
7 Gentecunaca, tucui laya sacha animalcunatapish, pajarocunatapish, culebracunatapish, mama cuchapi tiyaj animalcunatapish mansoyachi tucunmi. Manchanayaj quita animalcunatami mansoyachishca. 8 Chashna rurashpapish c'allutaca, pi mana caźuchi tucunchu. C'alluca, pipish ima shina mana jarcaipaj millaimi, huañuchij venenohuan jundami.
9 Chai c'allullahuantajmi Yaya Diostaca, ‘Allimari cangui’ ninchij. Chaillahuantajmi, Taita Dios Paiman rijchajta rurashca gentecunataca, imapish tucushca alli canman ninchij. 10 Chai shimillahuantajmi allitapish, mana allitapish rimanchij. Ñuca huauquicuna, chashnaca manamari allichu. 11 Shuj pugyullamanta mishqui yacupish, jayaj yacupish mana llujshi tucunchu. 12 Ñuca huauquicunalla, ¿higo yuraca, aceiteta capina granota p'ucui tucunchu? ¿Uvas yurapish higo granota p'ucui tucunchu? Chashnallataj, ¿shuj pugyullamanta cachi yacupish, mishqui yacupish llujshi tucunchu?
Taita Dios cushca yachaica ima mapa illajmi
13 Cancunapuramantaca, ¿maijantaj alli yachaj, alli yuyaiyuj canguichij? Maijanpish chashna cashpaca, pai alli shunguyuj yachaisapa cashcataca alli causashpa, allita rurashpa ricuchichun. 14 Ashtahuanpish jayaj yuyaihuan yanganchinacushpa, shungullapi achcata p'iñarishpa huañuricushpaca, ‘Ñucamari alli yachaj cani’ ama nirichijchu. Chashna rurashpaca, cashcata yachachishcatamari llullapi surcunguichij. 15 Chashna yuyaitaca, Diosca mana cunchu. Chaica, cai pacha aichamanta llujshij yuyaillami, diablo cushca yuyaillami. 16 Yanganchinacushpa, mitsanacuilla tiyajpica, p'iñanacushpa llaquichinacuillami jatarin.
17 Ashtahuanpish Dios cushca yachaica, puntaca chuyami, chaipaj huashaca alli tucunacuipi churajmi. Shinallataj c'uyaj, alli shungu, pitapish llaquij, allita ruraj canata yachachijmi. Ishqui yuyai purinata, mishqui shimi jayaj shungu canataca mana yachachinchu. 18 Maijanpish tarpuj shina, imatapish cashcata rurashpa, sumajta causajca, tarpushcamanta granota tandaj shinami sumaj causaita japinga.


text:
Este breve relato ha sido publicado como “Nothing Happened” en la revista “And Then” de NY, como “No paso Nada” en Hawansuyo y en su version quechua como “Manam Imanarunpaschu” en la revista Dialogos de DePaul University, gracias a la invitacion de Juan Guillermo Sanchez. Acaba de ser leido en el IV Encuentro Intercultural de Literaturas Amerindias en La Paz, con la conviccion de que el futuro de la literatura quechua esta tambien en la narrativa diasporica. Gracias waykis. Copio la version entregada a la revista.
Luego de reflexionar, acaso abusando los plazos de la invitación de la Revista Diálogos, en torno a los “cinco puntos cardinales de la literatura indígena contemporánea”, y entendiendo esos puntos como espacios discursivos, hago entrega de un breve relato en quechua donde se cuenta la visita de dos poetas beatniks al Perú. De cómo el poeta hombre deja huellas mitologizantes en la literatura peruana subsiguiente, mientras que de Janinne Pommy Vega se habla y se conoce poco, pese a haber sido viuda de un peruano y vivir un año de reclusión en Taquile. Y que al final no pasó nada extraordinario el día que conocí a Allen Ginsberg en Mosoq York. Este relato fue inicialmente escrito en ingles, luego traducido al español. Esta versión quechua por el autor se presenta a la revista con la convicción de que el más importante horizonte creativo de la literatura en lenguas indígenas es el espacio urbano y postmoderno. Ha llegado el momento de trascender la alteridad, y dejar de vernos a nosotros mismos como minusválidos creativos y estéticos, siempre necesitando la traducción cultural del otro y hacia el otro. Somos creadores y no mercancías cognitivas. Siguiendo la pautas de las revistas Atuqpa Chupan, Kallpa y de Pablo Landeo, este relato se publica en quechua sin las versiones en ingles o en español. (Fredy Roncalla)
Manan imanarunpaschu
Fredy Roncalla
Hawansuyo
Manamiki taytachakunaqa ni hanaq pachapi, ni Saint Marks Placepi, ni Lower East Sidepi, ni kaypipas waqpipas rumbachata kusikusqankurayku tusukurqankuchu.
Ñam Harlempi unaychaña tiyachkarqani, huq cine /sine/ willanakuytapas, mayqinpipas huq iskay hamutayta qispichistin. Chikachallatam, mana munasqay hina. LLaqtapi guerramantaqa achka notisikunata, tukuy imaymana chanin mana chanin postmoderno hamutaykunata liyispataq tumpachallata poesiyata waqtarqani. Killan killan ni huq bersuchallatapas qillqarqanichu.
Chay pachataq Village Voiceqa miski liyina, sunqu kumuykachaq kasqa. Huq kuti poesía maratón Saint Marks Churchipi kanqa ninku.
Hikutaylla rirqani. Chaypim achkallaña poetakuna qillqasqankuta liyiykachasqaku. Chawallam inglisniy kachkaptin man nisyutachu intidirqani. Pero huq runachataq miskita tukuy sunqunwan chika poemachata liyirqa, huqnin poetataq huq uptonwanman riq runamanta rimarirqa, imas sapa iskinapi pasasqanmanta willaykuspa.
Hinaspañataq samaykunku. Chaymi huq mana chuqchayoq wirasapa runacha muchilantin qispirimun. “Hi Allen”nispa muchanakustin napaykunku huq qariwan. Ratuchalla iskay kinsa runawan rimarispa ripukuntaq.
Kaqmanta achka horastaraq poesiyankunata liyirqaku hasta uptown runaqa haku wasiyman nisqankama. Chayqa Tompkins Squarellapi karqa. Wasi hinacha chay fiestaqa sumaq traguchayuq, takichayuq, nicotinachayuq, rimanakuychayuqchiki kanqa nispa nirqani. Pero manan chaynachu qayma fiestaqa kasqa. Rimaylla rimarqaku llapan poetakunaqa, negociante hinalla. Bohemio kawsay Manhatanpi kaptinqa maypiraq karqa.
Kinsa tawa punchawmanta chay fiestapi riqsisqay hippie poetawan piknikta ruwarqaniku. Houston streetmanta hasta Battery Parkman omnibusta ichirqaniku. Maman allinchu chay fiesta karqa niptiy payqa tumpachata kusichiwarqa. Ñam allinlla kakuchkaptiy huq Peruman riq qullana beatink poetamanta willarqani. Imayna Limapi huq machu poetawan huñunakusqankumanta, haykayna Cuscoman, montañaman Ayawaska maskaq risqanmanta.
Hinaspam, unaymantaña, huqnin beatnick poetataq Woodstockpi riqsirqani peruana amigayrayku. Peruman rinay yachachkaptin huq manuscritutam qumuwarqa Limapi poesía editurman qunaypaq. Payqa peruanu pintor Fernando Vegapa viudam karqa. Awaq runakuna, Titikaka quchapa chawpinpi kaq Takilipi sapachallam huq wata yachasqapas. Chay kikin Tikiqaqa quchamanta qaparispas Inkakuna hasta Kuskukama riqkus riki. Chay raykuchá kastillanupi libruchanta qillqarqa. Mayqin kuchupiraq wasiy ukupi chay librucha kapuwachkan.
“Allinmi” editurchaqa nin, pero manataq imapas qispichirqachu. Unaymantaña paymanta South Jerseypi tiyaq amiguy Rogerwan rimarini. Ñam Jannie Pommy Vega chayraq wañukusqanmanta yachanallaypaq. Allin beatnickpas , feministapas, Peru llaqtachispi sunquyuq poetam payqa kara. Tukuy sunquwan Takilimanta, prefecturapa qayllampi tiyaq ayllunkunamanta, Upstate karsilkunapi poesiyata prisukunawan ruwasqan rimasqanmanta yuyarichkaniraq. Hanaq pachapi allinlla kachun.
Perupiqa manam pipas paymanta rimanchu.
Pero chay Saint Marks Poetry Marathon wirasapa poetamantaqa anchatam rimaylla rimanku. Ñachus waranqa watañan kaptinpas paymantaqa qillqachkankuraq rimachkankuraq ima.
Warmiqa Jersey Citymanta, qaritaq Newarkmanta.
Kearnypi tiyapakuq Perumanta kani.
Manam imanarunpaschu Allen Ginsbergta riqsisqay punchaw. Nitaq karma bluespas nitaq cosmic highchu. Chay poetakunaqa qillqasqankuta liyiylla liyichkarqaku.
Qepa watapitaq chay kikin Saint Marks Churchpi panakankunawan Lower East side Inkaqa Inti Raymita ruwanku. Huq sunqulla chiki chay Inkakunaqa chay beatnik poetakunawan kachanku.
Imaynaraq chayqa, mamallay mama.


text:
Wayaqacha k'allampa
Wayaqacha k'allampa (Ascomycota, Ascomycetes) nisqakunaqa k'allampakunam, muruchankunata wayaqacha (ascus) nisqap ukhunpi puquchiq. Achka rikch'aqninkuna hatun k'allampa puquyniyuqmi, hukkunataq qurwarakunam, hukkunataq qunchum, ahinataq aqha qunchum. Hukkunaqa kusma qara kaspa ch'ulla kawsaykuq laquwanmi kawsanakun.
Huk rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pacha k'allampa (Morchella elata)
- Paqu wiksa-wiksa (Morchella esculenta)
- Hach'akalla (genus Xylaria)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa


text:
Wata
Huk Wata nisqaqa huk tiksi muyup intita muyupasqanmi. Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq, 12 (chunka iskayniyuq) killa pachayuq.
Trupiku nisqa wat'aqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa 366 p'unchawniyuq wakllanwatam, wakin watakunataq 365 p'unchawniyuqmi. Griguryanu kalindaryupiqa wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero)
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero)
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo)
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril)
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo)
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio)
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio)
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto)
- Tarpuy killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre)
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre)
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre)
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qayna wata (Qanyan wata), Ura wata (el año pasado)
- Hamuq wata (Shamuk wata), Q'aya wata (próximo año)
- Inti wata (año solar)


text:
Romanos 5 Mushuj Testamento Diospaj Shimi (MTDS)
Jesusta crishpami cushicuitapish, sumaj causaitapish charinchij
5 Shina cajpica crishcamanta, Dios ñucanchijta ima juchachina illajta rurajpimi, Apunchij Jesucristomantaca Taita Dioshuan sumaj causaipi yaicunchij. 2 Paita crishcallamantatajmi, mana c'uyaipajta Dios c'uyashpa cushca allicunata chasquingapaj, shuj yuyai paipajman yaicui tucunchij. Taita Dios alli sumaj caj shinallataj, ñucanchijpish alli sumaj canaman chayana yuyailla cashpami cushicunchij. 3 Mana chaillamantachu cushicunchij, ashtahuanpish ima llaqui japijpipish, llaquicunaca mana p'iñarij alli shunguta ruraj cashcata yachashcamantapishmi cushicunchij. 4 Mana p'iñarij alli cajtaca, Diosmi alli nin. Chashna alli nishca cashpaca, shuyana yuyaillami tucun. 5 Diosta shuyashpaca, mana pingai tucushunchu. Taita Diosca, paipaj jucha illaj Espirituta cushpami, paipaj c'uyaitaca ñucanchij shungupi tallirca.
6 Ñucanchij quiquinllataj ima shina mana quishpiri tucujpimi, Dios agllashca punlla pajtajpi, Cristoca juchayujcunamanta huañurca. 7 Cashcata ruraj runamantaca, maijan huañusha nishpapish, mana huañunmanllachu. Chashna cajpipish alli cajmantaca, maijan huañusha ninmanchari. 8 Ashtahuanpish Cristoca, ñucanchij juchayujcuna cajpirajmi, ñucanchijmanta huañurca. Chashnami Taita Diosca, ñucanchijta c'uyaj cashcataca ricuchin.
9 Cunancarin yahuarta jichashpa Cristo huañushcamantaca, Dios ima juchachina illajta rurashcamari canchij. Chaimantami Dios p'iñarishpa llaquichinamantaca, Cristollataj quishpichinga. 10 Taita Diosta p'iñajcuna cashpapish, paipaj Churi huañushcamantami, Dioshuanca alli tucurcanchij. Ña alli tucushcamantami, Cristo causacushcamantaca, ñucanchijta quishpichinga. 11 Mana chaillachu, ashtahuanpish Apunchij Jesucristomantami, Taita Dioshuan cushicunchij. Paillamantatajmi, Dioshuan alli tucunata chasquishcanchij.
Adanca huañuita, Cristoca causaitami cushca
12 Shuj runallamantami juchaca, cai pachaman yaicurca. Chai juchamantami, huañuipish yaicurca. Tucuicunallataj juchallishcamantami, tucuicuna huañuna tucurca. 13 Mandashca manaraj tiyajpimi, juchaca cai pachapica ña tiyarca. Mandashca mana tiyashcamantami, chai juchamantaca, imata mana juchachishca. 14 Juchachij mandashca manaraj tiyajpipish, huañuica Adanmantapacha, Moisescama mandacurcallatajmi. Mana Adán shinallataj, Dios mandashcata p'aquishca cajpipish, huañuipaj maquipimi carcacuna. Adanca, Cristo shamuna cajta ricuchijmi.
15 Ashtahuanpish Dios cushca allica, Adán mana caźushcataca maihuan yallimari. Shuj runalla mana caźushcamantami, tucui gentecuna jatun llaquiman rina tucurcacuna. Shinallataj shujlla runa Jesucristo mana c'uyaipajta c'uyashcamantami, Taita Diosca mana c'uyaipajta c'uyashpa tucuicunaman ashtahuan yalli allita cuna tucurca. 16 Dios cushca allica, mana shujlla runa juchallishcamanta shamuj llaqui shinachu. Shujlla juchamantami, juchachishpa jatun llaquiman cachanaca callarirca. Ashtahuanpish yallitaj achca juchacunata anchuchingapajmi, ima juchachina illajta rurashpa chasquinataca callarichirca. 17 Shuj runalla mana caźushcamantami, chashna tucuicuna huañuna tucurca. Cunancarin Dios mana c'uyaipajta c'uyashpalla, paihuan alli tucuchun cushcata chasquijcunaca, shujlla Jesucristomantami, mushuj causaipi mandangacuna.
18 Chashna shuj runalla mana caźushcamanta, tucuicunata jatun llaquiman cachana tucushca shinallatajmi, Diospaj munaita shujlla runa rurashcamanta, tucuicunata ima juchachina illajta rurashpa, huiñai causaita cunata callarichirca. 19 Shujlla runa mana caźushcamantami, cai tucui gentecuna juchayuj tucushca. Chashnallataj, shujlla runa caźushcamantami, cai tucui gentecuna, ima juchachina illajta rurashpa chasquishca cangacuna.
20 Jucha ashtahuan ricunalla tucuchunmi, Mandashca tiyai callarirca. Jucha ashtahuan ricurijpimi, mana c'uyaipajta Dios c'uyaj cashcapish, ashtahuan ricunalla tucurca. 21 Huañuchingapaj jucha mandacushca shinallatajmi, Dios mana c'uyaipajta c'uyashpalla, ima juchachina illajta rurashpa chasquinapish tiyanataj carca. Chashnami Apunchij Jesucristomantaca, huiñai causaita charinchij.


text:
Francis Aston
Francis William Aston (* 1 ñiqin tarpuy killapi 1877 watapi paqarisqa Harborne llaqtapi - † 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1945 watapi wañusqa London llaqtapi); Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1922 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: William Aston, Mama: Fanny Charlotte Hollis.
Warmi: Winifred Beilby
Alma mater: Birmingham Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Francis Aston.


text:
Daniel arap Moi
Daniel Toroitich arap Moi sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin tarpuy killapi 1924 watapi paqarisqa Sacho (Kinya) llaqtapi - ), huk Kinya mama llaqtayuq yachachiqmi wan pulitiku qarqan.
1978 watamanta 2002 watakama Kinya Umalliq.
Taytan: , Maman:
Ñawpaq runa:
Churinkuna: 8
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Daniel arap Moi.
- [[ ]]


text:
Fuerzas Armadas nisqata allin llamkayman churasaqku, hawka kawsaypi tiyayninchik takyachinapaq, Perú allpanchik allin qawasqa kananpaq; chaykunaqa rurakunqa Hatun Kamachinata, Derechus humanos nisqata yupaychaspa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Fuerzas Armadas nisqa wasita kikinchachinqa, mana pimanpas, mana maymanpas sayakuspa, chaypi llamkaqkunapas allin yachayniyuq kanqaku.
(ch) Fuerzas Armadas democracia nisqa ukullapi allin qawasqa purinanpaq, yanapay kanqa.
(h) Militarkunawan, llaqta runakunawan huk runahinalla kuska llamkanankupaq, kamachikuykuna kanqa.
(i) Fuerzas Armadas nisqa musuqyachisqa, utqaylla allin imatapas ruraq kananpaq, yanapakuy kanqa; chayqa rurakunqa llaqta runapa munasqanmanhina, sumaq kawsay yuyaywan rurakunqa.
(k) Organización de las Naciones Unidas nisqapa kamachikuyninmanhina, Fuerzas Armadas nisqapa yanapayninta Tiqsi muyuman, suyukunaman ima purichinqa hawka kawsayta maskanapaq.
(l) Fuerzas Armadas nisqa Estado nisqapa mañakusqanta, ima llamkaynintapas allinta ruranankupaq tukuy imata kamachinqa. Leykunapa kamachikusqanmanhina chuya chuya imatapas rantinankupaq, ima ruray yachasqankutapas qatunankupaq kamachiykunata churachinqa.
(m) Fuerzas Armadaspi llamkaqkuna llaqta runahina akllanakuy kaptin votananpaq kamachikunqa.


text:
Chankay distritu (Lima)
Chankay distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Chancay) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Waral pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chankay (Chancay) llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukunu: Lachay mama llaqta risirwa
- Urqukuna:
- Quchakuna: Pasiphiku mama qucha
- Mayukuna: Chankay mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Caźarashcahuan ch'imbapurashpa yachachishcami
1Huauqui, panicuna, cancunataca mandashcacunata alli yachajcuna cajpimi, caita nigrini: Mandashcacunaca, causajcunallata mandai tucushcataca yachanguichijtajmari. 2 Caźarashca huarmitaca, mandashcami cusa causacujpica, cusahuan tandallata charin. Ashtahuanpish cusa huañujpica, chai cusahuan tandallata charicuj mandashcamantaca, cacharirishcami saquirin. 3 Cusa causacujpiraj shujtaj c'arihuan causashpaca, huainayaj huarmimi tucun. Ashtahuanpish cusa huañujpica, paihuan tandallata charicushca mandashcapish cacharichinmi. Chaipitajca shujtajhuan caźarashpapish, mana huainayanchu.
4 Ñuca huauqui, panicuna, cancunapish chashnallataj Cristopaj cuerpo cashcamantaca, pai huañujpimi Mandashcamantaca ña cacharirircanguichij. Chaimanta cacharirishpaca, huañushcacunapaj chaupimanta causarishca Cristopajmi tucurcanguichij. Chaimantami Taita Diospaj granuj shina causai tucunchij. 5 Ñaupaca, aicha munaillata caźucujpica, Mandashcallatajmi millai munaicunata rijchachicurca. Chaimantami, ñucanchij aichapi imalla tiyajcunahuanca, huañuipajlla granuj shina causarcanchij. 6 Ashtahuanpish cunanca ña huañushcamantami, ñucanchijta huatashpa charicujmantaca, ña cacharirishca canchij. Mandashcapaj maquimanta cacharirishcamantami, cunanca Diospaj Espíritu mushuj causaita cujpi, Diosta servicunchij. Ñaupaca, quillcashca Mandashcallata caticushpaca, mana chaita rurai tucurcanchijchu.
Aichapi causaj juchami mana allitaca rurachin
7 Shina cajpica, ¿ima nishuntaj? ¿Mandashcaca juchachu? ¡Ama chashnaca yuyashunchijchu! Ashtahuanpish Mandashca mana tiyashca cajpica, imalla jucha cashcataca mana yachaimanchu carcani. Mandashcapi, «Pipaj imata ama munangui» nishca, mana tiyajpica, chashna pipaj imatapish munana jucha cashcataca, mana yachaimanchu carcani. 8 Ashtahuanpish juchaca, Mandashca tiyashcamantami, ñucataca tucui laya millai munaicunata curca. Mandashca mana tiyajpica, juchaca huañushca shinami. 9 Ñucaca, Mandashca manaraj tiyai punllacunapica causacurcanimi. Ashtahuanpish Mandashca chayamushpaca, juchata causachishpami ñucataca huañuchirca. 10 Chashnamari causaita cungapaj cachashca Mandashcaca, ashtahuanpish ñucataca huañuimanraj chayachirca. 11 Chai Mandashca shamujpimi, juchaca ñucataca umarca. Chai huashaca, chai Mandashcallatataj japishpami, juchaca ñucata huañuchirca.
12 Chashna cajpimi, caita ricunchij: Mandashcaca, ima jucha illajmi, yachachishcapish ima jucha illajmi, ima juchachina illajmi, allimi. 13 Shinashpaca, ¿Mandashcaca alli cashca jahuachu ñucataca huañuchishca canga? ¿Maitataj chashnaca cangari? Ashtahuanpish juchamari, jucha ima cashcata ricuchingapaj, chai alli caj Mandashcahuan tucushpa, ñucataca huañuchirca. Mandashcamari juchata ruranaca, yallitaj mapa cashcata ricuchirca.
14 Chashnamari Mandashcataca, Diospaj Espíritu cushca cashcata yachanchij. Ashtahuanpish ñucaca, cai aichapi causacushpaca, juchaman c'atushcami cani. 15 Ñuca imata rurashcataca, imamanta chashna rurashcata mana yachanichu. Ñuca munashcatamari mana rurani. Ashtahuanpish millashcatamari ruranilla. 16 Ñuca ‘Mana rurashachu’ nicushcatataj rurashcamantami, Mandashcataca alli cashcata ricuni. 17 Shinashpaca, chai millaitaca manamari ñuca quiquinllataj ruranichu, ashtahuanpish ñucapi tiyaj juchamari chaitaca rurachicun. 18 Chaimantami ñuca juchasapa aichapica, ima allita rurana yuyaica mana tiyashcata yachani. Ima allita rurana yuyai tiyajpipish, mana rurai tucunichu. 19 Chashna cashpami, rurasha nicushca allitaca mana rurani. Ashtahuanpish, mana rurasha nicushca millaitaraj rurani. 20 Shinashpaca, ñuca mana munashcataca, manamari ñuca ruracunichu. Ashtahuanpish ñuca aichapi tiyaj juchamari, chaitaca rurachicun.
21 Chashna cajpimi, allita ñuca rurasha nicujpipish, ñuca aichapi tiyaj juchaca, millaitataj rurachun mandacushcata yachani. 22 Ñuca ucu shungupica, Dios Mandashcallahuanmi cushicuni. 23 Ashtahuanpish ñuca aichapi imalla tiyajcunata mandacujca, ñuca yuyaipi tiyacuj mandashcahuan macanacucujtami ricuni. Ñuca aichapi imalla tiyajcunata mandacujmari ñucataca, millaita rurachishpa huatashpa charicun.
24 ¡Ai, ñuca huajchalla! ¿Pitaj ñucataca, huañuiman pushacuj cai aichamantaca quishpichingari? 25 ¡Apunchij Jesucristollamantami Taita Diostaca pagui nini!
Ñuca yuyaihuanca, Taita Dios Mandashcatami servinayan, ashtahuanpish ñuca aichahuanca jucha mandashcatamari ruranayan.


text:
1Chaimantami, cancunata ricugrishpaca, ‘Llaquichishami’ yuyashpa, mana cutin cancunapajman rina tucurcani. 2 Ñuca cancunata llaquichijpica, ¿pitaj ñucataca cushichingari? Ñuca shunguta cushichina cajcunallatatajmari llaquichigrisha. 3 Ñuca cancunapajman chayashpa, cushicusha yuyashcacunallahuantaj ama llaquiricungapajmi, cai quillcataraj cancunapajman cachani. Ñuca cushijlla cajpimari, tucui cancunapish cushijlla canguichij. 4 Cancunamanta ñuca shungupi achcata llaquirishpami, huacashpa, huiqui ñahui quillcarcani. Mana cancunata llaquichingaraicuchu carca, ashtahuanpish cancunata yallitaj c'uyashcata ricuchingapajmi chashna quillcarcani.
Pabloca paita llaquichij runata perdonashcami
5 Ñucata llaquichij runaca, mana ñucallatachu llaquichishca, ashtahuanpish tucui cancunatapishmi llaquichishca. Chashna nishpaca, mana yallihuan nicunichu. 6 Chai runataca, ñami achcacuna llaquichishcanguichij, ña pajtami yuyachin. 7 Ashtahuanpish cunanca, ama llaquihuan huañuchun, paitaca ña perdonashpa cushichinami canguichij. 8 Chashna paita c'uyashcata cutin ricuchichij. 9 Ñuca tucui ima nishcata cancuna caźujta, mana caźujta ricungapajmi, chashna quillcarcani. 10 Maijanta cancuna perdonajpica, ñucapish perdonanimi. Imata perdonana tiyashcataca, cancunapaj allipajmi Cristo ricucujpi ña perdonarcani. 11 Satanás ñucanchijta juchaman ashtahuan t'angachunca, mana munanichu. Millaita rurachingapaj pai yachaj cashcataca, allimi rijsinchij.
Dios mushujta rurasha nishcata huillajcunami canchij
12 Cristomanta alli huillaita huillangapaj Troasman chayajpica, Apunchij Jesusllataj punguta pascajpimi huillarcani. 13 Chashna cashpapish huauqui Tito mana ricurijpica, ñuca shungupica llaquillami carcani. Chaimantami chaipi cajcunataca, ‘Minchacama’ nishpa, Macedoniaman rircanilla.
14 Shina cajpipish ñucanchijtaca Diosmi, Cristo Jesushuan tucuita huashan mishachishpa pushacun. Chashna pushashpami ñucanchijtaca, Cristomanta mishquijlla ashnacuj shina huillanataca maipipish huillachicun. Chaimantami, Taita Diostaca pagui ninchij. 15 Ñucanchijca quishpichishcacunapurapipish, chingarijcunapurapipish Cristoman ashnashpami, Taita Diosta servicunchij. 16 Chingarinaman ricujcunataca, chai ashnaica huañuiman chayachijmi, ashtahuanpish quishpichishcacunataca causaiman chayachijmi. Cai sumaj huillanata huillangapajca, ¿pitaj pajta cai tucungari? 17 Ñucanchijca, mana tauca shujtajcuna shina imata japingaraiculla, Diospaj Shimita huillaj tucushpa purinchijchu. Ashtahuanpish Taita Dios cachashca cashpami, Taita Diospish ricucujpi Cristomanta mana llullashpa alli huillacunchij.


text:
Ramiz Alia
Ramiz Alia sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin kantaray killapi 1925 watapi paqarisqa Shkodër llaqtapi - 07 ñiqin kantaray killapi 2011 watapi wañusqa Tirana llaqtapi ). Albanya mama llaqta musikupas, pulitiku wan Umalliq.
1991 watamanta 1992 watakama ñawpaq kuti Albanyapa Umalliqnin karqan.
Yachaywasi:
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ramiz Alia.
- Country Studies On-Line at the Library of Congress.


text:
Qullana Mariya
Qullana Mariya nisqaqa (kastilla simipi: Virgen María, latin simipi: Virgo Maria, grigu simipi: Πapθέvoς Mapίa [Parthénos María]) Hisuspa maman karqan, kristiyanu iñiypi Apu yayapa Maman nisqa.
Kristiyanu iñiykamaqa wirhinsi (mana yuqusqa warmi) karqan, Husiy sutiyuq qiru llaqllaqwan tiyakuq. Ch'uya Ispiritup ch'uyalla, llump'aqlla yumasqan kaptinsi, Jesus wiksanpi tukurqan.
yayan: hutsannaq)|Huwakin, Mama: Hutsannaq Ana.
Kathuliku Inlisyapiqa Much'aykusqayki Mariya manaqa ( Mamita Mariya) nisqapim Qullana Mariyata yupaychanku.


text:
Sinku hayt'ay
Sinku hayt'ay icha hutpul (inlish simipi: Football), ankash qallupi, pukasha haytay; Kichwapi Chakiyasiy icha Chakirumpay nisqaqa huk sinkuwan chunkaymi, Tiksi muyuntinpi lliw pukllaykunamantaqa aswan chaninchasqam.
Iskay quchum, llapanqa chunka hukniyuq runayuq (huk punku amachaqniyuq), pukllana pampapi pukllanakunku. Llapa quchup huk punkunmi kan. Pilutataqa chakinwanmi hayt'aspa tinkuq masikunap punkunman chamqaspa taripayta munanku. Manapunim makiwanchu pukllananku. Isqun chunka minutumanta aswan taripaq quchuqa atipaqmi.


text:
Pedro Santana
Pedro Santana y Familia ( * 29 ñiqin inti raymi killapi 1801 watapi paqarisqa Hincha llaqtapi - 14 ñiqin inti raymi killapi 1864 watapi paqarisqa Santo Domingo llaqtapi). Duminikana mama llaqta awqaq pusaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
Ñawpaq kuti Duminikanapa Umalliqnin karqan (3): (1844-1848, 1853-1856 y 1858-1861).
Tayta: Pedro Santana y Petronila; Mama: Familia
Ñawpaq warmi: Micaela Rivera / Ana Zorrilla
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pedro Santana.


text:
Berlin pirqa
Berlin pirqa (aliman simipi: Berliner Mauer) nisqaqa Alimanya iskay mama llaqtaman kachkaptin Berlin llaqtatam iskay ch'iqtaman rakirqan.
Iskay ñiqin pachantin maqanakuy tukukurqaptinsi, hatun tawantin atipaq mama llaqtakuna atipasqa Alimanyatas, Berlin llaqtatapas rakinakurqan. Kimsantin kunti atipaqkunaqa - Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Hukllachasqa Qhapaq Suyu, Ransiya - Berlinpa kuntinta hap'ispa kamachiqninkunas karqan. Anti Berlintaq Suwit Huñup hap'isqansi karqan, chaymantataq susyalista Anti Alimanya nisqapas Aliman Dimukratiku Republikap uma llaqtansi tukurqan. Berlinta tukuy muyuriq suyum Anti Alimanyaman kapurqan.
Anti Alimanyap kamachiqninkunam 13 kaq p'unchawpi awustu killapi 1961 watapi chay pirqata iskay Berlin rakipura saywanpi pirqachayta kamachirqan runakunata kuntiman riymanta hark'anapaq. 9 kaq p'unchawpi nuwimri killapi 1989 watapi anti Alimanyapi kamachiy urmarichkaptinmi pirqata musuqmanta kicharqan. Qhipaq killakunapi thuñichirqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Berlin pirqa.


text:
Maynas pruwinsya
Maynas pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Maynas) nisqaqa Luritu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ikitus llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka kimsayuq distritunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Maynas pruwinsyapiqa Kukama-Kukamilla, Napurunakunam tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Bill Clinton
William Jefferson "Bill" Clinton, William Jefferson Blythe III Jr., sutiyuq runaqa (19 ñiqin chakra yapuy killapi 1946 watapi paqarisqa Hope (Arkansas) llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runam, Demokrata Partidupi wankurisqa. 42 kaq umalliqnin karqan 1993 watamanta 2001 watakama.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Bill Clinton.
- Biografía Bill Clinton (inlish simipi)


text:
1
Jesucristopa ñawpaq taytankunamanta
(Lc 3.23-38)
1Kaykunam Jesucristopa ñawpaq taytankuna, payqa karqa Abrahampa chaynataq Davidpa mirayninmi:
2Abrahampa churinmi karqa Isaac, Isaacpañataqmi Jacob, Jacobmi karqa Judapawan wawqenkunapa taytan. 3Judapa churinkunam karqa Fareswan Zara, paykunapa mamankum karqa Tamar. Farespa churinmi karqa Esrom, Esrompañataqmi Aram, 4Arampañataqmi Aminadab, Aminadabpañataqmi Naasón, Naasonpañataqmi Salmón, 5Salmonpañataqmi Booz, Boozpa mamanmi karqa Rahab. Boozmi warmin Rutpi churyakurqa Obedta, Obedñataqmi Isaita, 6Isaiñataqmi rey Davidta, Davidñataqmi Salomonta, Salomonpa mamanmi karqa Uriaspa warmin Betsabé.
7Salomonpa churinmi karqa Roboam, Roboampañataqmi Abías, Abiaspañataqmi Asa, 8Asapañataqmi Josafat, Josafatpañataqmi Joram, Jorampañataqmi Uzías, 9Uziaspañataqmi Jotam, Jotampañataqmi Acaz, Acazpañataqmi Ezequías, 10Ezequiaspañataqmi Manasés, Manasespañataqmi Amón, Amonpañataqmi Josías. 11#2 R 24.14-15; 2 Cr 36.10; Jer 27.20.Israelpa mirayninkuna Babiloniaman preso apasqa kasqanku tiempopim Josías churyakurqa Jeconiastawan wawqenkunata.
12Babiloniaman preso apasqa kasqankupa qepantam Jeconías churyakurqa Salatielta. Salatielpa churinmi karqa Zorobabel, 13Zorobabelpañataqmi Abiud, Abiudpañataqmi Eliaquim, Eliaquimpañataqmi Azor, 14Azorpañataqmi Sadoc, Sadocpañataqmi Aquim, Aquimpañataqmi Eliud, 15Eliudpañataqmi Eleazar, Eleazarpañataqmi Matán, Matanpañataqmi Jacob. 16Jacobpa churinmi karqa Mariapa qosan José, Mariam karqa Cristowan sutichasqa Jesuspa maman.
17Abrahammanta Davidkamam chunka tawayuq miraykuna karqa, Davidmanta Israelpa mirayninkuna Babiloniaman preso apasqa kasqanku tiempokamapas chunka tawayuq miraykunam karqa, Babiloniaman preso apasqa kasqanku tiempomanta Cristokamapas chunka tawayuqtaqmi karqa.
Jesuspa nacesqanmanta
(Lc 2.1-7)
18 #
Lc 1.27. Kaykunam Jesuspa nacesqanmanta willakuy: Jesuspa maman Mariam rimapayasqaña karqa Joseywan casarakunanpaq, ichaqa manaraq kuskanchakuchkaptinkum Chuya Espiritupa atiyninwan wiksayuq rikurirurqa. 19Rimaymasin Joseyñataqmi chuya sonqoyuq kasqanrayku Mariata mana penqayman churayta munaspan upallalla saqeruyta munarqa. 20Chaynata tanteachkaptinmi mosqoyninpi Diospa angelnin rikuriykuspan kaynata nirqa:
Davidpa miraynin José,
Mariawan casarakuytaqa ama manchakuychu,
payqa Chuya Espiritupa atiyninwanmi wiksayakurun.
21 #
Lc 1.31. #
Sal 130.8. Qari wawatam wachakunqa,
paytam Jesuswan sutichanki,
paymi llaqtanta huchankunamanta salvanqa, nispa.
22Tukuy kaykunam pasakurqa profetantakama Diospa kayna nisqan cumplikunanpaq:
23 #
Is 7.14. Manaraq qari reqsiq sipasmi wiksayakuspan
qari wawata wachakunqa,
paytam “Emanuel” nispa sutichanqaku,
chayqa “Diosmi ñoqanchikwan” ninanmi.
24Chaymi Joseyqa puñusqanmanta rikcharispan, angelpa kamachisqanman hina ruwaspan Mariawan casarakurqa. 25#Lc 2.21.Ichaqa manam kuskachu puñurqaku, piwi wawanta wachakunankama; chay wawatam Jesuswan suticharqa.


text:
Santiago Copello
Santiago Luis Copello sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin qhulla puquy killapi 1880 watapi paqarisqa Partido de San Isidoro llaqtapi - † 9 ñiqin hatun puquy killapi 1967 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk kathuliku Uma Hatun yaya karqan.
Yachay wasi: La Plata Seminario sacerdotal wan Pontificia Universidad Gregoriana (Roma).
1932 watamanta 1959 watakama Buenos Aires Uma Hatun yaya.
Tayta: Copello; Mama: .
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santiago Copello.
- Catholic Hierarchy
- Cardenales de la Iglesia católica
- Santiago Copello


text:
Piruw suyup Rimana Wasin
Piruw suyup Rimana wasin (QSHKS qillqaypi: Perú suyuq Rimana Wasin), Piruw suyu Rimanan wasi (Perú suyu Rimanan Wasi), Hatun Rimana Wasi (Buliwiyapi : Jatun Rimana Wasin ) icha Piruwpa Kunrisun (Congreso de la República del Perú) nisqaqa Piruwpa rimana huñunakuy wasinmi.
Piruw suyu qispisqa kawsayninqa qallarirqan imayna kamachiy kamayuq kayninta qhawarispa. Rimana Wasiqa paqarisqanmanta pachapuni t’inkisqan khunan Piruw llaqtan kawsayninman hina. 1822 watakunamanta pachan apulli Francisco Javier de Luna Pizarro kamachiyninwan, rimana wasip kawsayninqa kawsan kikin llaqtap kawsayninwan kuska, churaspa Piruw llaqtap munayninta allin kamachiyman. Qasi kawsay hinaspa llaqtawan kamachiyta churaspa,
Piruw suyup Rimana Wasin kamakuyqanmanta pacha “capilla de San Marcos” nisqa taytachaq wasinpin llank’ananpaq puritan, chaymantataqmi llank’aranku askha wasikunapi. Ñawpaq kawsaypin Rimana Wasi karan “ bicameral” nisqa huñunasqa apullikunap llank’asqan. Cámara de Diputados” nisqa huk apulli t’aqa llank’ayninkuta rimarqanku “Universidad de San Marcos” nisqa Hatun Yachay Wasipi hinaspataqmi “Cámara de Senadores” nisqa Hatun Apullikuna Rimarqanku mauk'a "Inquisición” nisqa wasipi
Miguel Grau Seminario, suyup haylli runa ruwayninmi Rimana Wasipi Apullikuna yachapayananku atiy, paypa kawsayninmi llaqtap munasqanman hina ruwayniyuq karan chaymi Apullikuna ima llak’ayninkupipas chay yuyaypi kanan. Panmi Rimana wasipi Apulli kaspa "llyñita mañakunan” nisqata mana chaypi llank’ananpaq mañakuran ichaqa awqanakuyman rinanpaqmi.
Rimana Wasip kawsayninmi qillqasqa Piruw Suyup hatun Kamay Pirwakunapi, chayrankun Piruw suyup Hatun Kamachiqninkuna, hanaqpachapi taytachata yuyarispa hinaspa llaqtatapas llank’ananku, Rimay wasipi kamaq sutita huqarispa, llaqtap kamachiykunata qhawarispapuni hinaspa suyuntinpa sumaq kayninpaq.
Rimana Wasiqpa chaninchaq kayninmi: kamachiy qillqa ruway. Piruw Suyuq Hatun Kamay Pirwan llapan ñankunata rikun allin kamachi ruwakuykuna riqsichinankupaq.
Rimana Wasiq huk sumaq ruwaynillantaqmi “actos de gobierno” nisqa hatun kamachiqpa imaymana suyuq ruwaykunamanta. Willakuykunata mañaspa chaykunataqa ruwakun, hach'awanqukunata mink’aspa Rimana Wasipi hatun rimaypi suyupaq llank’asqankumanta rimanankupaq hinaspa “Comisiones” nisqakunapipas rimanallakutaqmi llapa qillqa kamachiykuna qillqa ruwasqanta rikunankupaq.
Rimana Wasin llapa llaqtap rimayninta rantinkan. Llapa yawarkunata, apu yuyaykunata, kamayuq kaykunata, hinaspa makiwan llank’aykunata llaqta munayninman hinapuni.
Rimana wasipi apullikunan akllasqa suyuntinpaq llank’anankupaq, qillqa kamachiy, rikuy hinaspa rantinkaykunapi llapa llaqtanchispa kawsayninkunata allin tikarinanta qhawanankupaq, chayraykun mana pipas huchallinmanchu ima rimasqankumantapas akllasqankumantapas, chaymantapas manan apipachinapi huchallisqa kankumanchu mana Rina Wasi kamachisqanqa. Llaqata runan rimana wasi apullita churanan llaqta kamachiyta chawpichananpaq paywan.
Rimana Wasipi apulliq llank’ayninqa hunt’an kanan, ichaqa wayna sipas hatun yachay wasipi yachachiypiqa atinmantaqmi yachachiyta. Rimana Wasipi apulliq ruwayninqa tukuy llaqtap yachananmi, llaqta runaqa apulliq llank’ayninqa riqsin willana masikuna mast’arisqanrayku.
Khunami, Suyu Rimana Wasi llank’ayninta munan “ modernizar sus sistemas” nisqa ruwaykunata astawan , imaymana ruwaykunapi, wasin llut’aykunapi hinaspa llapa llank’ana churaypi. Ruwakumi yuyaywan, sumaq kawsayta tariyta llank’ayta khunanmanta kallpachaspa, ama qunqaspa llapa qhipa apullikunap llank’ayninta sumaq llaqta kawsaypaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Perú suyu Rimanan wasi (tukri internet tiyaynin)
- Congreso de la República del Perú (kastilla simipi)


text:
Chayka, “mana ima nalita rurashkachu” nishpa chaskishkami, chaytaka Tayta Diosllami rurayta ushan, juchayukkunatapash; “hucha illajmi kankichik” nishpa chaskin. Jesucristo paypak yawarta cruzpi hichashpa huchakunata mayllashkamantami shina tukunchi (Romanos 5:9). “Cristopaj yahuarhuan ñucanchita imatapash cashcatapacha rurashcatashna chasquishca jahuami Diosca, ñucanchita fiñashpa llaquichinamandapash quishpichinga”.
Dioska, krikkunataka, Jesus paykunamanta rurashkatami rikun, shinami huchata na rurashkatashina chaskin (Hebreos 9:22, Romanos 5:18).
“Mandashca shimipi nishcashna yahuarta tsirapachijpimi, ashamandalla na tucuilla mapa illaj tucun. Yahuarta na jichashca cashpaca Diosca, juchacunataca na anchuchinmanllu”.
Shujlla runa na cazushcamandami, llaquichi tucunaca callarirca. Shinallata shujlla runa imatapash cashcatapacha rurangapaj shamushcamandami, imatapash cashcatapacha rurashcatashna Dios tucuicunata chasquishpa, causaita causagrinata caranapash chayamurca.
Shinami Diospak llakishkata hapinchi, ama llakichi tukunkapak ñukanchik huchakunamanta. Dios karakpimi shina kishpirinchi, wiñay kawsayta chrinchi. Kaytaka Dios karashkami (Romanos 3:24),
“Ashtahuangarin Dios ninanda juyashpa, Cristo Jesusmanda quishpichishpa, imatapash cashcatapacha rurashcatashna chasquishca jahuami, chashna anchurishpa causanajun”.
Krinami kanchik (Romanos 3:28),
“Shina cashpami, cashnataca aliguta yachanchi: Chai mandashcata na pactachijpipash crijpillami, Diosca imatapash cashcatapacha rurashcatashna, pitapash chasquijun”.
Jesusmi ñukanchik huchakunata cruzpi aparirka (Isaías 53:12).
“Chaimandami paitaca, jatungunahuan japinata charichun tiachisha. Pai japinataca, ninan shinlli runacunahuanmi chaupirinajunga. Paica, huañuchi tucungacamanmi llaquichi tucurca. Paica, ashtacacunapaj juchata apashpa, na cazujcunamandapash Diosta mañashpami, juchayucunashnallata tucurca”.


text:
Yukio Hatoyama
Yukio Hatoyama, Yukiō Hatōyama (Nihun simipi: 鳩山由紀夫), sutiyuq runaqa ( * 11 ñiqin hatun puquy killapi 1947 paqarisqa Tokyo llaqtapi - ) Nihun mama llaqta Allwiya kamayuq wan pulitiku.
2009 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Iichirō Hatoyama; Mama: Yasuko Hatoyama.
Ñawpaq warmi: Miyuki Hatoyama
Churinkuna: 1.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yukio Hatoyama.
- Nihun simipi:
- Kastilla simipi:
- Biografía por Fundación CIDOB (en español)
- La llave de la fraternidad por Yukio Hatoyama publicado en El País]


text:
Juan José Torres
Juan José Torres González (3 ñiqin pawqar waray killapi 1920 watapi paqarisqa Quchapampa llaqtapi - 2 ñiqin inti raymi killapi 1976 watapi wañusqa San Andrés de Giles llaqtapi) Buliwya suyup umalliqninmi karqan (1970 watamanta 1971 watakama).
1966 watapi Buliwyap ch'amanaku ministru karqan.
Taytansi Juan Torres Cueto, mamantaq Sabina González kasqaku.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Juan José Torres.


text:
1Ñucaca, Taita Diostapish, Apunchij Jesucristotapish servij Santiagomi cani. Tucui shujtaj llajtacunapi causacuj chunga ishqui Israel aillucunatami, ‘¿Allillachu canguichij?’ nini.
Millaita mishajca cushicungami
2 Ñuca huauquicuna, cancunata ima llaquicuna japijpipish, jatunta cushicunguichijlla. 3 Jesusta crijpi ima llaqui japishpapish, mana p'iñarij alli shungu canata yachachishcataca, cancunallataj yachanguichijmi. 4 Chashna alli shungu cashca ricurichunca, allita ruraichij. Chashnami imapish mana illaj, ña alli crijcunataj cashcata ricuchinguichij. 5 Maijan cancuna yachai illaj cashpaca, Taita Diosta mañaichijlla. Paica, tucuicunaman mana mitsaj mitsajlla, mana rimarishpalla cuj cashcamantaca, achcata cungallami. 6 Diosta mañashpaca, ‘¿Chaichu cunga mana cunga?’ ama yuyashpalla, cunataj cashcata crishpa mañaichij. ‘¿Cungachu, manachu cunga?’ yuyashpa mañajca, huairahuan jatun cucha yacu, caiman chaiman cuyucuj shinallami. 7 Maijanpish chashna ishqui yuyaihuan mañajca, Mandaj Diospaj maquimanta imallatapish chasquinataca, ama yuyachun. 8 Chashna ishqui yuyai runaca, tucui causaipi imata mana pajtanchu.
9 Maijan huauqui huajcha cashpaca, Dios jatunyachishcamanta cushicuchun. 10 Ashtahuanpish achcata charijca, Dios cumurichishcamanta cushicuchun. Charijca, q'uihua sisa chaquirij shinami tucunga. 11 Inti llujshishpa achcata rupajpi, q'uihua chaquirijpi sisacuna urmashpaca, chai sumaj cashcaca chingarinllami. Chashnallatajmi achcata chari runapish, pai imalla charishcacunandij urmarin.
12 Millai yuyaicuna shamujpipish, chaita jarcarijca cushicunmi. Chai millai yuyaicunata mishashpaca, huiñai causaita charishcata ricuchij coronatami chasquinga. Chaitaca Taita Diosca, Paita c'uyajcunamanmi cusha nishca.
13 Maijanta millai yuyaicuna japijpica: «Taita Diosmi cai millai yuyaitaca cushca» nishpa, ama nirichun. Taita Diosca millai yuyaitaca, mana charinchu. Paica, piman ima millai yuyaitaca, mana cunchu. 14 Ashtahuanpish quiquinllapitaj millai munaicuna tiyashpami, pita cashpapish mana allita rurana yuyaita cushpa, imapi cashpapish urmachin. 15 Chai millai munaicunaca chichushca shinami, juchata huachan. Ña juchata rurajpica, chai juchaca huañuimanmi chayachin.
16 Ñuca c'uyashca crijcuna, ama pandarichijchu. 17 Jahua pachapi tiyaj achijyachijcunata ruraj Yayaca, tucui imatapish allita, imatapish mana pandachijtami cun. Paica mana shujtajyanchu. Paitaca, ima llandu mana amsayachi tucunchu. 18 Taita Diosca, Pai munashcamantami, Pai rurashcacunapaj ñaupa cachun, cashcata huillashca Paipaj Shimihuan ñucanchijtaca cutin huacharichishca.
Dios yachachishcataca rurashpatajmi causana
19 Chaimanta ñuca c'uyashca crijcuna, imatapish uyanataca alli uyaraichij. Ama utca rimaichijchu, ama utca p'iñarichijchu. 20 P'iñarijca, Taita Dios munashcataca mana rurai tucunchu. 21 Chaimanta mapa ruraicunatapish, millai yuyaicunatapish tucui saquichij. Chashna rurashpami, Diospaj Shimitaca alli shunguhuan chasqui tucunguichij. Chai Shimimi, cancunapaj almataca quishpichi tucun.
22 Diospaj Shimita chasquishpaca, chaipi nicushcataca rurajcuna caichij, ama uyajcunalla caichijchu. Chashna uyashpalla purishpaca, cancunallatajmi pandaricunguichij. 23 Maijanpish Diospaj Shimi mandashcata mana rurashpa, uyashpalla purijca, paipaj ñahuita espejopi ricuricuj shinallami. 24 Ñahuita ricushcahuan rishpaca, q'uipataca pai ima shina cashcata cungarinllami. 25 Shina cajpish, juchamanta cacharichingapaj pajta Mandashcata chai yuyai catijca, allitami ruran. Paica uyashca Shimita mana cungarishpa, ashtahuanpish chaipi imalla nicushcatataj rurashpaca, cushicungami.
26 Maijanpish, ‘Diosta alli crijmi cani’ nirishpaca, quiquin c'allutami jarcarinata yachana. Mana chashna cashpaca, ‘Diosta crijmi cani’ nishcapish yangallami, umaricunllami. 27 Taita Diosta tucui shunguhuan alli crijtaj cashpaca, caitami rurana: Yaya mama illaj huahuacunata ricugrina, viuda huarmicunata llaquicunahuan cajpi ricugrina. Cai pachapi tiyaj ima millaicunamantapish huaquichirina.


text:
Wp/qug/Cristobal Colón
Cristobal Colón (Italianupi, Cristoforo Colombo), 1441 watapi Genova llaktapi (Italiapi) wacharishka, 1506 watapi Valladolid llaktapi, Españapi wañushka, shuk hatun wambunakuna pushakmi karka. 1492 watapi, Europamanta Abya Yalaman chayarka, chaymanta ushashka riksishkami kapan.
1492 watamanta, 1504 watakaman, chusku vecesta Abya Yalaman wamburkami, paymanta Europa runakunaka chay llaktakunata riksinmi, shinallatakmi ashta llankachishpa, makashpapash, Colon ashta Taynu nishka runakunata wanchirka.


text:
François Mitterrand
François Maurice Adrien Marie Mitterrand sutiyuq runaqa, (*26 ñiqin kantaray killapi 1916 paqarisqa Jarnac (Charente) llaqtapi - † 8 ñiqin qhulla puquy killapi 1996 wañusqa Paris llaqtapi), Ransiya Mama llaqtayuq Taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1981 watamanta 1995 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Joseph Gilbert Félix
Mama: Marie Gabrielle Yvonne Lorrain
Ñawpaq warmi: Danielle Gouze
Wawakuna: Jean-Christophe, Gilbert, Mazarine.
Yachaywasi: Saint-Paul (Angulema).
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: François Mitterrand.
- (Ransiya simipi):


text:
Manqu Qhapaq pruwinsya
Manqu Qhapaq pruwinsya (aymara simipi: Manqu Qhapaq jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Manco Kapac) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Kalwaryu
- Mayukuna:
- Quchakuna: Titiqaqa qucha
- Wat'akuna: Titiqaqa wat'a - Killawat'a - Taquiri wat'a - Lawasani wat'a - Kinata wat'a - Qhuchiwat'a
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chilliqa wat'a
- Kalwaryu urqu (Titiqaqa qucha)
- Killawat'a
- Titiqaqa wat'a
- Tiwanaku
- Yampupata yaqa wat'a


text:
Archidona kiti
Archidona kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Archidona) Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Archidona llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Antisana kawsaykuska amachasqa allpa - Kutupaksi mama llaqta parki - Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki
- Urqukuna: Sumaku nina urqu (3.732 m) - Wakamayu walla (Cordillera de los Wacamayos)
- Mayukuna: Misahualli mayu - Hollín mayu - Calmitoyacu mayu - Inchillaqui mayu - Jondachi mayu
- Quchakuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Archidona kitipiqa Napurunakunam tiyanku. Paykuna Cotundo kitillipi Ushpayaku kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
106 ayllu llaqtam kimsa kitillipas kan: Archidona, Cotundo, Ushpayaku (San Pablo de Ushpayacu).
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achidona kitip allpanpi achka allpa wiram, Punkarayaku nisqa tiyaypim. Chayrayku hurquyta munanku, ichataq Rukullaktapi kawsaq runakuna manam munanku. Indihina runakuna paray sach'a-sach'api chakuspa mayukunapi challwakunata hap'ispa kawsanku. Chayrayku allpa wira hurquyrayku sallqa waqlliymanta mancharikunku.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Istrilla intillamaqa (Bradypus variegatus) Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parkipi kawsaq uywam.


text:
Alan García
Alan Gabriel Ludwig García Pérez (icha Alan Apriyil Luwiq Arsiya Piiris) sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin aymuray killapi 1949 paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk piruwanu pulitiku runam. APRA partidupi wankurisqan kaspa, 1985 watamanta 1990 watakamam ñawpaq kuti Piruwpa umalliqnin karqan.
4-VI-2006 p'unchawpi umallinapaq akllanakuypi Ollanta Humala-wan hayu kaspa lliw kunkakunap 53-%-ninwan yallispa, 28-VI-2006 p'unchawmantam Piruwpa umalliqnin kachkan, Alejandro Toledo-ta qatispa.
28 ñiqin anta situwa killapi 2011 watapi p'unchawkamam umalliq karqan, chay pachataq Ollanta Humalam qatirqan.


text:
James Cameron
James Cameron sutiyuq runaqa (16 ñiqin chakra yapuy killapi 1954 paqarisqa Kapuskasing llaqtapi, Ontario pruwinsya, Kanada-pi - ) huk Kanada mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- BAFTA suñaykuna
- Qori Globo Suñay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: James Cameron.
- James Cameron sutiyuqmanta qillqa: inlish simipi, kastilla simipi, Internet Movie Database nisqapi.


text:
“Añaskitu” p’anqa ñapis iskay chunka iskayniyuq watataña wawakunawan kawsachkan, wawakunawan kawsayninkumanta parlarikuspa, p’anqaman churamun. Kay kutipi yacharina, k’aqcha pukllaymanta, wakin chiqakunapi k’aqchataqa laq’a laq’a ninku.
Warmi wawas pukllayta qallarisqanku
Wasipi, yankunapi, canchaspi wawakuna posteman trapomanta manachay plástico bolsasmanta juch’uy murq’uta ruwaytawan, posteman q’aytuwan wataykunku, chapitaq uk phichqa, suqta wawakuna tantaykukuytawan murq’utaqa k’aqchanku, laq’anku kaymantaq, jaqaymantaq.
Ñapis iskay qutupiña pukllarichkanku
Kay kutipi chaymanta “Añaskitu” qanman aparimusunki. Ángel, José Rojaswan wawakunawan parlarirqa, paykunapaqpis wasinkupi tatanku poste sayachisqa, wawasnin wawqi masisninkuwan pukllarikunankupaq. Ñawirina, pukllarikuna.
Ummm, warmi wawa pelota k'aqcharparin
Qhari lluqallitus kutichinapaq wakisqaña
Iskaynin qutu sayk'urpanku k'aqcha pukllanapi.
Kay k'aqcha pukllanamanata "Añaskitu" p'anqa, Nº 97 yupaypi chararimun tukuy chayarinapaq. Kayqa chunka iskayniyuq laqhipi kachkan. Pukllaykunamanta yachariyta munaspaqa CENDA wasimanta, feriasmanta rantirikuychik "Añaskitu" p'anqata, manachay yaykuna cenda.org chiqaman, chaypi sinru "Añaskitu" p'anqa suyarichkasunkichik.
Pachi niyku Ángel, José Rojas wawakunata "Añaskitu" p'anqaman k'aqcha pukllaymanta willarisqankumanta, jinallataq tukuy wawakuna kay laq'a laq'a pukllanapi pukllarikusqankumanta.
Fotos y entrevista: Vladimir Rojas M.
Qillqan: Julia Román M.


text:
- Killa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Killa (sut'ichana) rikuy.
Killa nisqaqa tiksi muyuta muyupayanmi. Intimanta achkiyta chaskispa huk lawnin achkinmi, manataq huk lawchu. Huk kinraynin wiñaymi tiksi muyuman t'ikrasqam. Chay kinrayqa hunt'a achkiptin, hunt'a killa icha killa hunt'asqa ninchik. Manataq achkiptin, musuq killa ninchikmi.
Killaqa iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpim - tawa simanapim - huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta - huk killa wañuymanta qatiqnin killa wañuykama - killa icha killa pacha ninchik.
Inkakunaqa killata Mama Killa nispa yupaycharqanku.
1. Killa wañuy (Musuq killa)
2. Llullu killa(Wawa killa)<
2.-4. Wiñaq killa (Paqariq killa)
5. Hunt'a killa(killa)<
6.-8. Wañunayaq killa
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Killa.
Imagen a escala que muestra la distancia entre la Luna y la Tierra


text:
Franjo Tuđman
Franjo Tuđman sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin aymuray killapi 1922 watapi paqarisqa Veliko Trgovišće llaqtapi - 10 ñiqin qhapaq raymi killapi 1999 watapi wañusqa Zagreb llaqtapi) huk Hurwatsuyu mama llaqtapi awqaq pusaq, wiñay kawsay yachaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Ankica Tuđman.
Churinkuna: Miroslav Tuđman, Stjepan Tuđman wan Nevenka Tuđman.
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Franjo Tuđman.


text:
Chikitus runa
Chikitus (kastilla simipi: Chiquitano icha Chiquito) nisqaqa lliw chikitanu simita rimaq runakunam, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi, Buliwyapi, Santa Krus suyupi tiyaq.
Yuyarina
Tiyay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chikitus runakunaqa chikitanu simitam rimanku, ichataq kunan pacha suqta waranqallañachá (SIL nisqankama). 1950 kaq watakunapi Buliwya mama llaqta iskuylatam tiyachimurqan, indihina runakunata kastillanuchanapaq. Chaymantapacha kastilla simita rimayta qallarirqan.
Huk rimakuna (qhichwa simi - chikitanu simi):
- Ñuqa - asxriñe
- Qam - asxriictio
- Pay - ttoneeti
- Ñuqanchik / Ñuqayku - asriñe
- Qamkuna - asxri
- Paykuna - ttoneeti
- Mana - unca
- Ari - tone


text:
Waras
Waras (kastilla simipi: Huaraz, manaqa Huarás) nisqaqa huk piruwki hatun llaqtam; Anqash suyupi, Waras wamanip, Waras listritupas uma llaqtanmi. Waras llaqtapiqa 190 000 runakunam kasachkan.
Waras ñiqpiqa Willkawain nisqa mawk'a llaqtam. Wantar Chawinqa Waras llaqtamanta manam karuchu.
Yuyarina
Waras thuñisqa 1941 watapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1941 watapi p'unchawpa pachapaqariypis huk hatun chullunku Pallqaquchap ukhunman urmaptin quchap patankuna thuñirqan, yakunkunataq wayq'uta Hiraquchatapas llump'ispa achka allpata apakuspa lluqlla tukuspa, chunka pichqayuq minutumanta Waras llaqtata haywaspa thuñichispa suqta, qanchis waranqa runatas wañuchirqan.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wantar Chawin
- Willkawain: 7 km
- Waylas
- Yuraq Walla
- Llanqanukhu
Urqukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waras llaqta ñiqpi kay urqukunam:
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Simana Santa - Waraspi
- Unay willakuykunawan kay ruraqpa willakuyninkuna
- Yuraq Urqukunap saywitunkuna
- Saywitu: Anqash suyu
- bvirtual.proeibandes.org / Félix Julca Guerrero: Uso de las lenguas quechua y castellano en la escuela urbana: Un estudio de caso (2000 watapi, Aquwitsay llaqtapi, Waras pruwinsya, Piruw) (kastilla simi; Ichikllachaw: r. 140 - 141)


text:
Igor Belanov
Ígor Ivánovich Belánov (Rusu simipi: Иropb ИBaHoBич БeлaHoB Ígor Ivánovich Bielánov; ukraniano simipi: Irop IBaHoBич БєлaHoB Ígor Ivánovich Bielánov), (*25 ñiqin tarpuy killapi - 1960 paqarisqa Odessa llaqtapi, Ukranya mama llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Igor Belanov.
- Igor Belanov en UkrSoccerHistory.com (inlish simipi)


text:
Santa Lucia Lampa llaqtapin uk millay loko auto sarurqosqa chunka phisqayoq (15) uywakunata, chayman paqochakunata, hinallataq uhiakunata, kay millay auto purichiq kasqa Efraín Elisban Vilca Puma.
Pichus mama Celestina Ccacho Cayllahua willakamun phisqa horas lunes ch’isitan kay millay auto sarorqusqa kay Panamericana Villa Real Progreso nesqapi qonqaymanta chunka kinsayoq paqochakunata hinallataq iskay chichu uhiakunata.
Hina kaqtinmi mama Celestina kihakamun, kay uywaykunallawanmi kausakuni nispa pagapuwachuin nispa, hina kaqtinmi kihanku policiakuna kay ministerio publico nesqaman kay auto purichiqta t’aqwinapaq echachus kanman machasqa nispa.


text:
Ñawpa Rimanakuy
Ñawpa Rimanakuy, Ñawpaq Rimanakuy, Ñawpa Kunaakuy [1] icha Ñawpaq Tistamintu nisqaqa Dyuspa Simin Qillqa ñawpaq rakinmi, Jesus manaraq kawsaptin qillqasqa liwrunkunam, Hudyukunap iwriyu simipi qillqasqan.
Hudyu iñiypiqa chay willka qillqakunaqa Tanah [תנ"ך] nisqam. Liwrukunataqa kay hinatam rakinku: Tora [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna". Chay qillqakunaqa Hudyu iñiypi hinallataq kristiyanu iñiypi willkam.
Ñawpa Rimanakuypa liwrunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:
Willaychay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Ankash qallupi
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ñawpa Rimanakuy.
- Chuya Qellqa: Ñawpaq Testamento Mosoq Testamentopas (Sociedades Bíblicas Unidas, 1987): Tukuy Ch'uya Qillqa, Ayakuchu Chanka runasimipi (PDF, 26 MB)
- El Antiguo Testamento, versión Nácar-Colunga, en formato "btm"
- El Antiguo Testamento según Visiones de Ana Catalina Emmerick
- El Antiguo Testamento version Reina Valera
- El Antiguo Testamento, versión Reina Valera 2009


text:
Ch'uñu
Ch'uñu nisqaqa qasapi chullunkuchaspa intip wach'inkunapi q'uñichispa chayta achka kuti kutipayaspa ch'akisqa papam.
Ch'uñuta ruranapaqqa papakunataqa qasaq pachaman mast'arinchik. Pacha laqhayaptin, papakunataqa iskay, kimsa tutata qasaqpi saqinchik. Papap qaran lluqsinanpaqqa chakinchikwan sarurinchik, runawan warmiwanpas llamk'aspa. Chaymantataqmi saqirinchik ch'akinanpaq.
Muraya nisqa yuraq, aswan chaniyuq ch'uñuta ruranchik yana ch'uñukunata mayuman churaspa. Puriq yakum pachap qaranta apaykuspa t'iqpan, papakunata yuraqchaspa.


text:
Musuq Kashamarka distritu
Musuq Kashamarka distritu; (kastilla simipi: distrito de Nueva Cajamarca) nisqaqa huk distritum Rioja pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Yuyarina
- 1 Wiñay kawsay
- 2 Allpa saywachi
- 3 Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
- 4 Waki
- 5 Yachay tarpuy
- 6 Karu puriy
- 7 Yachaychiy
- 8 Musiku
- 9 Apaykachana
- 10 Distritupi paqarisqa runakuna
- 11 Willay pukyukuna
- 12 Kaypipas qhaway
- 13 Hawa t'inkikuna
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
P'unchaw kamasqa 6 ñiqin qhapaq raymi killapi 1984 watapi wata; Fernando Belaúnde Umalliq.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uma llaqtanqa Musuq Kashamarka llaqtam.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
30 551 runakuna
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2011-2014: José Santos Díaz Carrasco, Fuerza Comunal.[1]
- 2007-2010: Edy Marcelo Tirado Ramos.
Taytakura[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Musuq Kashamarka distritu.
- Rioja munisipyu
- INEI
- Mapas de San Martín