text:
Jesus hina mana manchakuq hinaspa allin tanteaqyá kasunchik
“Jesucristotaqa kuyankichikmi mana rikuchkaspaykichikpas, paypimá confiakuchkankichik kunan mana rikuchkaspapas” (1 PED. 1:8).
1, 2. (1) ¿Imatam ruwananchik wiñay kawsayta munaspanchikqa? (2) ¿Imataq yanapawasun Diosman sunqu kanapaq?
DIOS serviyta qallariyqa ñannintapas riyta qallaykuchwan hinam. Chay ñanpa tukuyninqa wiñay kawsaymi. Jesusmi nirqa: “Tukupaykama aguantaqmi salvasqaqa kanqa”, nispa (Mat. 24:13, NM). ¿Imatam ruwananchik wiñaypaq kawsayta munaspaqa? Wañukunanchikkamam Diosman sunqu kananchik. Ichaqa manam saqikunanchikchu mana allin kaqkuna Diosmanta karunchawananchiktaqa (1 Juan 2:15-17). ¿Imataq yanapawasun Diosman sunqu kanapaq?
2 Jesustam qatipakunanchik. Bibliam willawanchik imayna runa kasqanmanta. Paymanta Bibliapi estudiaspanchikqa astawanmi kuyasun hinaspa paypi iñiyninchikpas yapakunqa (leey 1 Pedro 1:8, 9). Apostol Pedrom nirqa Jesusta allintapuni qatipakunanchikmanta (1 Ped. 2:21). Chayta ruwaspaqa, Diosman sunqum kasunchik. * Pasaq yachachikuypim qawarqanchik Jesus hina llakipayakuq hinaspa mana hatun tukuq kaymanta. Kay yachachikuypiñataqmi qawasunchik Jesus hina mana manchakuq hinaspa allin tanteaq kaymanta.
JESUSQA MANA MANCHAKUQMI
3. (1) ¿Imataq mana manchakuq kayqa? (2) ¿Imataq yanapawasun mana manchakuq kanapaq?
3 Mana manchakuq kayqa qarinchakuspa sasachakuykunata atipaymi. Chaymantapas allin kaqkunamanta mana manchakuspa willakuymi, hawkalla kaymi hinaspa sasachakuykunapipas Diosta kasukuymi. Diosta kusichiyta munasqanchikraykum, runakunata manchakusqanchikwanqa mana atipachikunchikchu (1 Sam. 11:7; Prov. 29:25). Jehova Diospa nisqankunapi hapipakuspaqa, manam llumpaytaqa sasachakuykunapiqa piensasunchu, aswanmi hamuq tiempopi piensasun (Sal. 27:14). Sunqumanta hukkunata kuyaspanchikqa yanapasunmi wañunanchik kaptinpas (Juan 15:13). ¿Imataq yanapawasun mana manchakuq kanapaq? Jehova Diospi hapipakuy hinaspa Jesusta qatipakuymi (Sal. 28:7).
4. ¿Imaynatam Jesusqa 12 watanpi kachkaspan mana manchakuq kasqanta qawachirqa? (Qaway 9 kaq paginapi dibujota.)
4 Jesusqa mana manchakuq kasqantam qawachirqa ‘templopi Diospa leynin yachachiqkunawan kuska tiyaspan’, payqa 12 watallanpiraqmi karqa (leey Lucas 2:41-47). Diospa leynin yachachiqkunañataqmi anchata yacharqaku Moisespa chaskisqan kamachikuykunamanta hinaspa judiokunapa costumbrenkunamanta, chay costumbrekunam sasachaq kamachikuykunata kasukunankupaq. Jesusqa manam manchakurqachu religionpi punta apaqkunataqa, chaymi achka tapukuykunata ruwarqa. Chay tapukuyninkunaqa manam wakin warmachakunapa tapukuynin hinallachu karqa. Aswanmi Diospa leynin yachachiqkunata tapukuyninkunawan yuyaymanachirqa. Yaqapaschá paykunaqa Jesusta tapuspanku upallachiyta munarqaku, ichaqa manam atirqakuchu. Jesusta uyariqkunaqa manam ima niytapas atirqakuchu rimasqanmantawan yachasqanmantaqa. Jesusqa manamá manchakurqachu Diospa palabranmanta willakunanpaqqa.
5. ¿Imakunata ruwaspanmi Jesusqa mana manchakuq kasqanta qawachirqa?
5 Jesusqa mana manchakuq kasqantam qawachirqa Diosmanta willakuspan. Mana manchakuspanmi runakunaman nirqa religionpi punta apaqkuna llulla yachachisqankumanta (Mat. 23:13-36). Jesusqa manataqmi mana allinkunawanqa aysachikurqachu Diosta mana kasukunanpaqqa (Juan 16:33). Harkakuptinkupas hinallam Diosmanta willakurqa (Juan 5:15-18; 7:14). Chaymantapas iskay kutipim templopi rantikuqkunata qarqururqa (Mat. 21:12, 13; Juan 2:14-17).
Jesusta tapupayaptinkum, payqa mana manchakuspa nirqa Diospa churin Cristo kasqanmanta
6. ¿Imaynatam Jesusqa mana manchakuq kasqanta qawachirqa wañukunan punchawpipas?
6 Jesusqa mana manchakuq kasqantam qawachirqa wañukunan punchawpipas. Payqa yacharqam Judas qipanchaptin ima pasananmanta. Chaywanpas nirqam: ‘Chay ruwanaykita utqayman ruway’, nispa (Juan 13:21-27). Jesusqa manam pakakurqachu presochanankupaq soldadokuna maskaq riptinkuqa. Wañuchinankuta yachaspanpas, Jesusqa soldadokunatam nirqa qatiqninkunata mana presochanankupaq (Juan 18:1-8). Jesusta sacerdotekunapa jefen tapupayaptinmi, payqa mana manchakuspan nirqa Diospa churin Cristo kasqanmanta, wañuchinankuta yachaspanpas (Mar. 14:60-65). Jesusqa wañuchinankukamam Diosman sunqu karqa. Chaymi wañukunanpaqña kachkaspan nirqa: “¡Tukusqañam!”, nispa (Juan 19:28-30).
JESUS HINA MANA MANCHAKUQYÁ KASUNCHIK
7. (1) Mozo-sipas, ¿imaynam tarikunki Jehova Diospa testigon kasqaykimanta? (2) ¿Imaynatam mana manchakuq kasqaykita qawachiwaq?
7 ¿Imaynatam Diosta serviq mozo-sipaskuna Jesus hina mana manchakuq kanmanku estudiasqanku lawpi? Achka mozo-sipaskunam mana manchakuspanku estudiaqmasinkutawan profesorninkutapas ninku Jehova Diospa testigon kasqankuta. Qampas Jehova Diospa testigon kasqaykitaqa niwaqmi asikusunayki kaptinpas. Chaynata ruwaspaykiqa mana pinqakusqaykitam qawachinki (leey Salmo 86:12). Yaqapaschá wakin profesornikikunaqa munanqa kikillanmanta imapas rikurisqanpi piensanaykita. Ichaqa manam iskayrayawaqchu Bibliapa imam kaqta yachachisqanmantaqa. Diospa unanchasqanmanta imanasqa mana iskayrayasqaykimanta pipas tapusuptikiqa, yanapachikuwaqmi El origen de la vida. Cinco cuestiones dignas de análisis sutiyuq qillqawan (1 Ped. 3:15). Bibliapa yachachisqanta mana manchakuspa willakusqaykiwanqa kusisqam tarikunki.
8. ¿Imanasqam mana manchakuspa Diosmanta willakunanchik?
8 Mana manchakuq kasqanchiktaqa qawachinchiktaqmi runakunaman Diosmanta willakuspa (Hech. 14:3). ¿Imanasqam mana manchakuspa Diosmanta willakunanchik? Yachachisqanchik Bibliamanta hurqusqa kasqanraykum, Bibliaqa manam llullataqa yachachinchu (Juan 17:17). Chaymantapas, “Diospa llamkaqmasinmi” kanchik, chaymi payqa chuya espiritunwan yanapawanchik (1 Cor. 3:9; Hech. 4:31). Hinaspapas Jehova Diostawan runamasinchiktam kuyanchik. Chaymi kallpanchawanchik astawan runamasinchikman willakunapaq (Mat. 22:37-39). Mana manchakuq kaspanchikqa hinallam willakusunchik. Hinaspapas yanapaytam munasun pantay yachachikuykunamanta runakuna musyakunankupaq (2 Cor. 4:4). Mana uyariyta munaptinkupas hinaspa qatikachawaptinchikpas hinallam willakusunchik (1 Tes. 2:1, 2).
9. ¿Imaynatam mana manchakuq kasqanchikta qawachichwan sasachakuykunapi tarikuspa?
9 Mana manchakuq kasqanchiktaqa qawachisuntaqmi sasachakuykunapi tarikuspapas. Jehova Diospi hapipakuptinchikqa, paymi kallpanchawasun sasachakuykunata atipanapaq. Ayllunchik otaq amistadninchik wañukuptinqa llakisqam tarikunchik, ichaqa kawsarimunantam suyanchik. Yachanchiktaqmi Jehova Diosqa kallpanchawaqninchik kasqantapas (2 Cor. 1:3, 4; 1 Tes. 4:13). Imapas unquywan ñakarispanchikqa, manam Diospa kamachikuyninpa contranpi kaqkunawanqa hampichikunchikchu (Hech. 15:28, 29). Llumpay llakisqa tarikuspanchikqa yaqapaschá mana allinpaq hapikuchwan, ichaqa manam chaywanqa atipachikunchikchu. Yachanchikmi Jehova Diosqa ñakariqkunata yanapasqanmanta (Sal. 34:18; 1 Juan 3:19, 20). *
JESUSQA ALLIN TANTEAQMI
10. (1) ¿Imatam ruwananchik allin tanteaq kanapaq? (2) Allin tanteaq kasqanchiktaqa, ¿imaynatam rimasqanchikwan hinaspa ruwasqanchikwan qawachichwan?
10 Allinta tanteanapaqqa yachananchikmi imam allin otaq imam mana allin kasqanta, hinaspam allin kaqta akllananchik (Prov. 15:21; Heb. 5:14). Allin tanteaq kasqanchiktaqa rimasqanchikwan hinaspa ruwasqanchikwanmi qawachinchik. Ima ninanchiktaqa allintam akllananchik hukkunata mana sientichinapaq, aswanqa kallpanchananpaqmi kanan. Chayta ruwananchiktam Diosqa munan (Prov. 11:12, 13). Allin tanteaq kasqanchiktaqa qawachisuntaqmi mana chaylla piñakuruspa (Prov. 14:29). Imatapas allinta tanteaspanchikqa Diospa amistadninmi kasunchik. ¿Imaynatam allin tanteayta yachachwan? Chaypaqqa Bibliatam estudiananchik hinaspa nisqantapas kasukunanchik (Prov. 2:1-5, 10, 11). Chaymantapas Jesuspa allin tanteaq kasqantam qatipakunanchik.
11. ¿Imaynatam Jesusqa allin tanteaq kasqanta qawachirqa rimasqanwan?
11 ¿Imakunapim Jesusqa allin tanteaq kasqanta qawachirqa? Allin tanteaq kasqantam qawachirqa rimasqanwan. Diosmanta willakusqanqa sumaqllañam karqa, chaymi runakunaqa uyarispanku kusikuymanta ima niytapas atirqakuchu (Mat. 7:28; Luc. 4:22). Chaymantapas Jesusqa Diospa palabrantam leerqa hinaspa sapa kuti chaymanta willakurqa. Payqa allintapunimá Bibliataqa riqsirqa, chaymi yacharqa haykapi servichikuytapas (Mat. 4:4, 7, 10; 12:1-5; Luc. 4:16-21). Yachachispanqa runakunapa sunqunmanmi chayarqa. Jesusqa kawsarimusqan qipatam, Bibliapi paymanta willakuykunata yachachirqa iskay qatiqninkunaman Emaus llaqtaman risqanku ñanpi. Chaymi paykunaqa kallpanchasqa tarikuspanku nirqaku: ‘¿Manachum sunqunchik ruparirqa ñanpi parlapayawaptinchik?’, nispa (Luc. 24:27, 32).
12, 13. ¿Imakunam qawachin Jesusqa mana chaylla piñakuruq hinaspa entiendeq runa kasqanta?
12 Jesusqa qawachirqataqmi allin tanteaq kasqanta imayna kasqanwan. Payqa anaq piñakuqmi karqa (Prov. 16:32). Chaynataq llampu sunqum karqa (Mat. 11:29). Chaymantapas qatiqninkunawanmi pacienciakurqa imapipas pantaptinku (Mar. 14:34-38; Luc. 22:24-27). Ñakarichiptinkupas manam kutipakurqachu (1 Ped. 2:23).
13 Jesusqa entiendeq runam karqa. Rimarisun unay watakunaña yawarpakuywan unquq warmimanta (leey Marcos 5:25-34). Paymi achka runakunapa chawpinta rispan Jesuspa pachanta hapiykurqa. Diospa kamachikuyninman hinaqa manam pitapas chay warmiqa hapinanchu karqa (Lev. 15:25-27). Chaywanpas Jesusqa manam qaqcharqachu. Payqa yacharqam imanasqa chay kamachikuyta Dios qusqanmanta. Chaymi kuyakuywan hinaspa llakipayakuywan rimapayarqa. Jesusqa yacharqam chay kamachikuyta kasukuymantaqa kuyakuy hinaspa llakipayakuq kay aswan allin kasqanmanta (Mat. 23:23). Chaymi Jesusqa chay warmita nirqa: ‘Mamáy, iñisqaykiraykum allinyarunki, kunanqa hawkallaña pasakuy, manañam kay unquywanqa ñakarinkiñachu’, nispa. ¡Qatipakunapaqmá chayna kasqanqa!
14. (1) ¿Ima ruwaymi Jesuspaqqa imamantapas ancha allin karqa? (2) ¿Imakunatam Jesusqa tantearqa astawan Diosmanta willakunanpaq?
14 Jesusqa allin tanteaq kasqantam qawachirqa imayna kawsasqanwan. Paypaqqa Diosmanta willakuymi imamantapas aswan allin karqa (Luc. 4:43). Chaymi tanteasqankunaqa yanaparqa Diosmanta astawan willakunanpaq. ¿Imakunatam tantearqa? Payqa kapuqllanwanmi kawsakurqa, chaynapi tukuy tiemponwan hinaspa kallpanwan Diosmanta willakunanpaq (Luc. 9:58). Chaymantapas qatiqninkunatam yachachirqa wañukusqan qipatapas hinalla willakunankupaq (Luc. 10:1-12; Juan 14:12). Nirqataqmi paykunata tukupay punchawkama yanapananmanta (Mat. 28:19, 20).
JESUS HINA ALLIN TANTEAQYÁ KASUNCHIK
15. ¿Imaynatam allin tanteasqanchikta qawachichwan rimasqanchikwan?
15 Jesustaqa qatipakuchwantaqmi allinta rimanapaq tanteaspapas. Iñiqmasinchikkunawan rimasqanchikqa kallpanchananpaq hinam kanan, manam hukmanyachinanpaq hinachu (Efes. 4:29). Diosmanta willakusqanchikqa “kachiwan tupachisqa” hinam kanan, huk rimaypiqa respetowanmi rimananchik (Col. 4:6). Runakunaman manaraq willakuchkaspanchikmi imakuna llakichisqanmanta hinaspa imamanta yachay munasqankutapas yachananchikpaq kallpanchakunchik. Llampu simillawan rimaptinchikqa yaqapaschá runakunaqa uyariwasun hinaspa sunqunkumanpas willasqanchikwan chayasun. Chaymantapas, atikusqanman hinam Bibliata servichikunchik iñisqanchikkunamanta willakunapaq. Chaytaqa ruwanchik imapas nisqanchikmanta Biblia aswan atiyniyuq kasqanraykum (Heb. 4:12).
16, 17. (1) ¿Imataq yanapawasun mana chaylla piñakurunapaq? (2) ¿Imaynatam qawachinchik entiendeq runa kasqanchikta? (3) ¿Imataq yanapawasun imawanpas mana harkachikuspa Diosmanta willakunapaq?
16 Allin tanteaq kasqanchiktaqa qawachinchiktaqmi imayna kasqanchikwan. Chaytaqa qawachinchik mana chaylla piñakuruq kaspanchikmi. ¿Imataq chaypaq yanapawasun? (Sant. 1:19). Pipas rimasqanwan otaq ruwasqanwan hukmanyachiwaptinchikqa, yuyaymanananchikmi imanasqa chayta ruwasqanmanta. Chaynapim mana sasachakuspalla pampachayta atisun (Prov. 19:11). Chaymantapas entiendeq runa kasqanchiktam qawachinanchik. ¿Imaynata? Manam suyananchikchu iñiqmasinchikkuna mana pantaq kanankutaqa. Manam yachanchikchu ima sasachakuykunapi tarikusqankuta. Entiendeq kasqanchiktaqa qawachisuntaqmi hukkunata uyarispanchik. Manam pitapas hikutananchikchu munasqanchikman hina imapas ruwakunanpaqqa (Filip. 4:5).
17 Chaymantapas, allin tanteaq kasqanchiktam qawachinchik imayna kawsasqanchikwan. Ñuqanchikpaqqa Diosmanta willakuyqa ancha kusikunapaqmi. ¿Imataq yanapawasun imawanpas mana harkachikuspa Diosmanta willakunapaq? Jehova Dios yupaychayninchikta puntapi churaymi hinaspa kapuqllanchikwan kawsakuymi. Chaymi yanapawasun manaraq tukupay punchaw chayamuchkaptin tukuy tiemponchikwan hinaspa kallpanchikwan Diosmanta willakunanchikpaq (Mat. 6:33; 24:14).
18. ¿Imatam ruwananchik wiñay kawsayta munaspanchikqa?
18 Anchatamá yanaparuwanchik Jesuspa llakipayakuq, mana hatun tukuq, mana manchakuq hinaspa allin tanteaq kasqanmanta yachayqa. Jesuspa wakin sumaq kayninkunamanta yachaypas yanapawasunmi. Chaymi Jesustaqa hinalla qatipakunanchik. Chayta ruwaspanchikmi Jehova Diosman astawan asuykusunchik hinaspa hamuq tiempopipas wiñay kawsayta haypasunchik.
^ par. 2 1 Pedro 1:8, 9 nisqanqa hanaq pachapi kawsanankupaq suyakuyniyuq cristianokunapaqmi karqa. Ichaqa kanmanmi kay pachapi kawsanankupaq suyakuyniyuq cristianokunapaqpas.
^ par. 9 Sasachakuypi tarikuspa mana manchakusqankuta qawachiq runakunamantam tarinki 2000 watapa 1 de diciembre La Atalaya qillqapa 24-28 paginankunapi; 2003 watapa 22 de abril ¡Despertad! qillqapa 18-21 paginankunapi, hinaspa 1995 watapa 22 de enero ¡Despertad! qillqapa 11-15 paginankunapi.


c: text/html

text:
¿Imatam biblia nin?
¿‘Tukupay punchawkunapiñachu’ kawsachkanchik?
¿Ima niwaqtaq?
Arí
Manam
Ichapas
¿Imatam biblia nin?
“Tukupay punchawkunapiqa mana haykapipas qawasqanchik sasallaña punchawkunam kanqa” (2 Timoteo 3:1). Bibliapa willakuyninkuna hinaspa kay tiempopi tukuy ima pasasqanmi qawachiwanchik ‘tukupay punchawkunapiña’ kawsasqanchikta.
¿Imatawanmi bibliaqa nin?
Tukupay punchawkunapiqa kananmi karqa guerrakuna, muchuykuna hinaspa kaypi-chaypi unquykuna (Mateo 24:3, 7; Lucas 21:11).
Tukupay punchawkunapiqa runakunam kananku karqa mana kuyakuyniyuq (2 Timoteo 3:2-5).
¿Imataq pasanqa runakunata?
¿Imatam runakuna ninku? Ninkum tukupay punchawkunapa tukupayninpi runakunaqa hinaspa kay pachaqa chinkachisqa kanankumanta. Wakinñataqmi ninku, runakunaqa aswan allin kawsakunanchikmanta. Qamqa, ¿ima niwaqtaq?
¿Imatam biblia nin?
‘Allin ruwaq runakunam allpataqa dueñoyanqaku. Paykunaqa chaypimiki wiñaypaqraq kawsakunqaku’ (Salmo 37:29).
¿Imatawanmi bibliaqa nin?
Tukupay punchawkunapa tukupayninpim tukuy rikchaq mana allinqa chinkanqa (1 Juan 2:17).
Kay pachanchikmi sumaq huertayanqa (Isaias 35:1, 6).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ayllunchik manaña hampiy atina unquywan kaptin
PAULINAPA * qusanpa umanpim doctorkuna tarirurqaku hatun tumorta, qusanqa 54 watallanpiraqmi karqa. Doctorkunam willaykurqaku qusanqa manaña unay killakuna kawsakunanmanta, chay yacharusqanwan imayna tarikusqantam Paulina willakun: “Manam ima ruwaytapas atirqanichu, muspaypi hinam tarikurqani”, nispa.
Achka runakunam Paulina hina tarikunku. Mana hampiy atina unquyqa pitapas hapirunmanmi. Ichaqa, achka runakunam chayna unquywan tarikuq ayllunkuta sumaqta atiendenku. Chaynaqa, ayllunchik mana hampiy atina unquywan kaptinqa, ¿imaynatataq atiendechwan? ¿Imaynatataq kallpanchachwan? Chaymantapas, ¿imakunatam ruwananchik unquqta mana amirunapaq? Unquq wañuy patanpiña kaptinqa, ¿imayna kanantam yachananchikña? Puntataqa rimasunchik, manaña hampiy atina unquywan tarikuq runakunata imanasqa sasa atiendey kasqanmanta.
KUNAN TIEMPOQA ASTAWANMI RUNAKUNAQA UNQUNKU
Ñawpaqtaqa allin kaq nacionkunapipas, achkaqmi imapas qunqayllamanta pasaruptin wañuqku utaq ima unquywanpas wañuqku mana hampi kasqanrayku. Wakinkuqa hospital mana kasqanraykum wasillankupi ayllunkupa qawasqan wañuqku.
Kunanñataqmi, unquqkunaqa doctorkunapa hampi qusqankuwan allinyanku, chaymi unay wata kawsakunku. Achkaqmi ichaqa, sumaqta mana allinyasqankurayku sasa qawana kanku. Chaymi sasa pachachina, sasa mikuchina, sasa atiendena kanku.
Chayraykum kunan tiempopiqa, achka runakuna hospitalpi wañunku hampipas mana atisqanrayku. Chaymantapas achka runakunam ayllunku wañukuqtaqa mana rikurqakuchu, chaymi ayllunku wañukuptinqa utaq unquptinqa ima ruwaytapas mana atinkuchu. Hinaptinqa, ¿imaynatataq allinta qawanmanku unquq ayllunkuta? ¿Imataq chayta ruwanankupaq yanapanman?
IMAM RUWANAYKICHIKPAQ TANTEAYCHIKÑA
Paulina hinam, muspaypi hina achka tarikunku manaña hampiy atina unquyta doctorkuna ayllunkupi tariruptinku. Chayna llakipi tarikuspaykiqa, unquq aylluykita sumaqta qawanaykipaqmi tanteanayki. Huk kutipim, Diospa runan kaynata Diosta mañakurqa: ‘Vidayku tukuruq kallasqantaqa qampunitaq yachachillawayku. Yuyaywan ñuqayku kawsanaykupaq qampuniña yachachillawayku’, nispa (Salmo 90:12). Diosta mañakuy unquq aylluykita wañukunan punchawkama sumaqta qawanaykipaq.
Sumaqta qawanaykipaqqa puntamantam tanteanayki imam ruwanaykichikpaq. Unquq aylluyki allintaraq rimakuptinqa, tapuwaqmi aswanyaruptin pim paypa rantinpi imamantapas tanteananpaq. Unquqpa tanteasqanman hina imatapas ruwaptikiqa manam ayllupipas atipanakuy kanqachu nitaq pipas imapas ruwasqanwanqa hukmanyasqaqa qipanqachu. Unquqtam tapuwaq, aswanyaruptin hinalla kawsananpaq imayna yanapanankumanta utaq imakunawan hampinankumanta. Unquqwan qallariymantapacha rimaspaqa, yachasunmi wañukunan punchawkama imayna atiendeyta. Bibliam nin: ‘Runapa ruway munasqanmi mana qispinchu mana tapurikuspa ruwasqanrayku’, nispa (Proverbios 15:22).
IMAYNATAM YANAPAWAQ
Unquqtaqa sumaq rimaykunawanmi kallpanchananchik. Paykunaqa munanmi kuyanata hinaspa mana saqinata. Chaymi qillqakunata ñawinchapuna, munasqan takikunata takipuna utaq imapas munasqanta ruwapuna. Wakin unquqqa munanmi makinta hapiykuspa kuyakuyllawan rimapayanata.
Watuspanchikpas willakunanchikmi pim kasqanchikta. Huk qillqam nin: “Wañuy patanpiña kaptinchikpas rinrinchikqa uyarinraqmi. Unquq manaña kuyuriptinpas rinrinqa uyarinmanraqmi. Chayraykum, unquqpa qayllanpiqa sientichinapaq hinaqa imatapas mana rimanachu”, nispa.
Atikuptinqa kuskam Diosta mañakuwaqchik. Bibliam willawanchik apostol Pablowan iñiqmasinkuna hatun sasachakuypi kasqankumanta. Chaymi paykunaqa huk law llaqtapi iñiqmasinkuta ruegakurqa, paykunapaq Diosta mañapunankupaq (2 Corintios 1:8-11). Hukmanyasqa kaspa utaq llumpay unqusqa tarikuspaqa Diostam mañakunanchik, chayqa ancha allinmi.
LLIWPAS WAÑUQLLAM KANCHIK
Wañuy patanpiña ayllunchik tarikuptinqa llumpay llakisqam kanchik. ¿Imanasqa? Wañuyta mana munasqanchikraykum. Runakunaqa unanchasqa karqanchik manam wañunapaqchu (Romanos 5:12). Chaymi Diospa palabranpas nin wañuyqa runapa ‘enemigon’ kasqanmanta (1 Corintios 15:26). Chayraykum runakunaqa, kuyasqanchik ayllunchik wañunantaqa mana munanchikchu.
Chayna kaptinpas, unquq ayllunchik wañukunanmanta yachayqa yanapawasunmi sumaqta atiendeykunapaq hinaspa mana llumpay llakisqa kanapaq. “ Wañuy patanpiña tarikuptinku” niq yachachikuypim kachkan, unquqkuna wañukunallanpaqña imayna tarikusqankumanta. Ichaqa, manam lliw unquqkunachu chaynalla tarikunku.
Unquq ayllunchik wañukuptinqa, allinmi kanman pi amistadninchikwanpas rimayninchik. Unquqta qawaqkunaqa munankum sumaq rimaykunawan kallpanchaykunata. Diosninchikqa kuyakuq kasqanraykum niwanchik wañuqkunaqa mana imatapas sientesqankumanta (Eclesiastes 9:5).
DIOSLLAM PIMANTAPAS ALLINTAQA QAWAWANCHIK
Diosninchikpim hapipakunanchik ayllunchik unqusqan tiempo chaynataq wañukusqan qipamanpas. Diosqa riqsisqanchik runakunapa sumaq rimayninkunawan hinaspa ruwasqankunawanmi kallpanchaykuwanchik. Paulinam willakun: “Riqsisqaykuna tukuypi yanapaykuwanankutaqa manam wischupakurqanichu. Qusaypas chaynataq ñuqapas cuentatam qukurqaniku Jehova Diosqa riqsinakusqaykuwan yanapawasqankumanta. Manam haykapipas qunqasaqchu”, nispa.
Arí, Jehova Diosmi pimantapas allintaqa qawawanchik. Unanchawaqninchik kasqanraykum sumaqta yachan llaki qatiruwaptinchik imayna tarikusqanchikta, chaymi payqa kallpanchaykuwanchik. Chaymantapas, Diosqa niwanchikmi manapas unaymanta wañuqkunata kawsarichinanmanta hinaspa wañuyta chinkachinanmanta (Juan 5:28, 29; Apocalipsis 21:3, 4). Manaña wañuy kaptinqa, apostol Pablo hinam nisunchik: “Yaw wañuy, ¿maytaq atiyniki? ¿Maytaq wañuchinaykipaq tuksinayki?”, nispa (1 Corintios 15:55).
^ par. 2 Sutikunaqa cambiasqam kachkan.


text:
Lección 2
Diosca ¿pitaj can?
1. ¿Imamantataj Diosta adorana canchij?
Ñucanchijman causaita cushcamanta, tucuita rurashcamantami Diosllata adorana canchij. Paica, ñaupa tiempomanta, huiñai huiñaicama causaj Diosmi can (Salmo 90:2). Bibliapi tiyaj alli huillaicunataca paimi cushca (1 Timoteo 1:11). Apocalipsis 4:
2. ¿Diosca ima shinataj can?
Diosca mana ñucanchij shina aichayuj tulluyujchu can. Shuj espiritumi can. Chaimantami paitaca mana ricui tucunchij (Juan 1:18; 4:24). Pai rurashcacunata ricushpami pai ima shina cashcata yachai tucunchij. Diosca tucui laya frutacunata, sisacunata rurashpami cˈuyaj, alli yachaj cashcata ricuchishca. Jahua pachata, cai pachata ricushpami Yaya Dios achca poderta charishcata yachanchij. Romanos 1:
Shinallataj Bibliata rezashpami Diosta rijsi tucunchij. Gentecunata Dios ima shina cuidashcata, ima ruraicuna paipaj ñaupajpi alli o mana alli cashcata, pai ima shina sintirishcatapish Bibliapimi yachachin. Salmo 103:
3. ¿Diosca ima shutitaj can?
Jesús yachachishpaca ‘Jahua pachapi caj ñucanchij Yaya, cambaj jucha illaj shutica, alli nishca cachun’ nircami (Mateo 6:9, QCH 2010). Jatun Dios, Mandaj Dios nishpa Yaya Diosta rijsijpipish, paica shuj shutitami charin. Shujtaj shimicunapi chˈican chˈican laya nijpipish quichuapica Jehová ninchijmi. Huaquincunaca Yavé ninmi. Bibliapica ninmi: “Cambaj shuti Jehová cashcata gentecuna yachachun” nishpa (Salmo 83:
Tauca Bibliacunapica Diospaj shutita churanapaj randica, Mandaj Dios, Jatun Dios nishpami churashca. Shinapish, Bibliata ñaupa quillcashca shimicunapica Diospaj shutica casi 7.000 cutinmi ricurin. Gentecunaman yachachishpaca Jesusca Diospaj shutitapishmi huillarca. Hebreos 2:
4. ¿Diosca ñucanchijmanta preocuparinchu?
Jehová Dios ñucanchijta cˈuyashpaca, ¿imamantataj llaquicuna tiyachun saquishca? Huaquincunaca ninmi paita cˈuyashcata ricuchichunmi pruebacunata churan nishpa. Mana chashnachu can. Job 34:
Jehová Diosca allita o mana allita ñucanchijllataj agllachunmi saquishca. Imata agllai tucushpapish, Diosta servinatami agllana canchij (Josué 24:15). Achca gentecunaca mana allita ruranatami agllan. Chaimantami achca llaquicuna tiyan. Llaquicunata ricushpaca Diosca achcatami llaquirin. Génesis 6:
Ñucanchijta cˈuyashcamantami Jehová Diosca cushilla causachun munan. Paica ñallami tucui llaquicunata tucuchinga. Shinapish ¿imamantataj llaquicuna tiyachun saquishca? Chaitaca página 16, 17-pimi yachashun. 2 Pedro 2:9; 3:
5. ¿Ima shinataj Diospajman cˈuchuyai tucunchij?
Jehová Diosca ñucanchijmanta preocuparishcamantami paipajman cˈuchuyachun munan. Chaipajca paitami mañana canchij (Salmo 65:2; 145:18). Huaquinpi pandarishpapish paipaj munaita rurajpica Diosca cushicunmi. Ñucanchij juchacunata perdonangapajpish shuyacunmi. Juchayujcuna cashpapish Diospaj amigocuna tucunata pudinchijmi. Salmo 103:
Dios causaita cushcamantami tucuimanta yallica paita cˈuyana canchij (Marcos 12:30). Paimanta yachashpa, pai mandashcacunata cˈazushpami paita cˈuyashcata ricuchinchij. Chashnami Diospajman ashtahuan cˈuchuyashun. 1 Timoteo 2:4; 1 Juan 5:3-ta rezapai.
Ashtahuan yachangapaj
DIOS CUSHCA ALLI HUILLAICUNA
¿Diosca ima shutitaj can?
Mandaj, Tucuita ruraj, Tucuita rurai tucuj nishpami Diostaca rijsinchij. Shinapish Diosca shuj shutitami charin. Chai shutica 7.000 yalli cutinmi Bibliapi ricurin.


text:
APÉNDICE
“Alma”, “espíritu”: ¿ima ninanmi chay simikuna?
ALMA, espíritu nisqa simikunata uyarispa, ¿imapin yuyaykunki? Askha runakunan chay simikunata uyarispa yuyaykunku cuerponchis ukhupi mana wañuq alma kananpaq. Ninkun, wañuqtinchisqa chay alman cuerponchismanta lloqsin huk cheqaspitaqmi kawsashan, nispa. Chay yachachiy allin reqsisqa kasqan raykun runakuna musphankuraq Biblia mana chhaynatachu yachachisqanwan. Chhaynaqa, ¿imatan Biblia yachachin almamanta, espiritumantapas?
BIBLIAPI “ALMA” SIMI
Almamanta ñawpaqta yachasun. Ñawpaqpi yachasqanchis hina, yaqa llapa Biblia qelqakuran hebreo, griego simikunapi. Alma simimanta rimaspan Biblia qelqaqkuna qelqaranku hebreo simipi néfesch nispa, griego simipitaq psykjé nispa. Bibliapi iskaynin simikunan rikhurin pusaq pachak kutita, Traducción del Nuevo Mundo nisqapitaq “alma” nispa chay simikunata t’ikranku. ¿Ima ninmi Biblia “alma” otaq “almakuna” nisqa simikunamanta? Alma nispan sutichakun: 1) runakunata, 2) animalkunata, 3) runakunaq otaq animalkunaq kawsayninta. Chay kinsantinmanta willaq textokunata qhawarisun.
Runakuna. “Arcata Noé wakichishaqtinmi [...] pusaq runakunalla [“almakuna”, NM] unumanta qespichisqa karqanku” (1 Pedro 3:20). Chay textopiqa Noeta, warminta, kinsa churinkunata, qhachuninkunatawanmi alma nispa nishan. Hinaspapas Éxodo 16:16 textopi israelitakunaman kayta kamachikuran: “Pallaychis [maná nisqata] may chhikatachus mikhunaykichisman hina, hayk’a runachus [“almakuna”, NM] karpaykichispi kasqanman hina, sapankapaq iskay litrota hina pallankichis”, nispa. Maná nisqatan pallananku karan familiapi hayk’a kasqankuman hina. “Alma” otaq “almakuna” nisqa simikunaqa kay textokunapipas runakunamantan rimashan Génesis 46:18, NM; Josué 11:11, NM; Hechos 27:37, NM; Romanos 13:1, NM.
Animalkuna. Diospa kamasqanmantan Biblia kayta nin: “Diosmi nirqan: —Unu wakwachimuchun kawsashaq animalkunata [“almakunata”, NM], hallp’a altopitaq phalaq animalkuna phalachun, nispa. Diosmi nirqan: —Hallp’a rikhurichichun tukuy rikch’aq kawsashaq animalkunata [“almakunata”, NM]: uywakunatapas, suchuq animalkunatapas, salqa uywakunatapas, nispa. Ahinataq karqan” (Génesis 1:20, 24). Chay textopin “almakuna” nispa nillantaq challwakunata, uywakunata salqa animalkunatawan. Phalaq animalkunata huk animalkunatapas “alma” nispa nillantaq kay textokunapi Génesis 9:10, NM; Levítico 11:46, NM; Números 31:28, NM.
Runaq kawsaynin. Mayninqa kawsaytan “alma” nispa nikullantaq. Jehová Diosmi Moisesta niran: “Almaykita maskhaqkunan wañupunkuña”, nispa (Éxodo 4:19, NM). ¿Imatan munaranku Moisespa awqankuna? Wañuchiytan munaranku. Biblian willallantaq askha watakuna ñawpaqta Raquelwan sucedesqanta, Benjaminta wachakushaqtinmi “paypa alman lloqsipusharan (otaq wañupusharan)” (Génesis 35:16-19, NM). Chhaynapin Raquelqa wañupuran. Jesuspa rimasqanpi yuyaykullasuntaq, niranmi: “Ñoqan allin michiqqa kani; allin michiqqa ovejankuna raykun almanta qon”, nispa (Juan 10:11, NM). Jesusqa runakuna raykun almanta otaq kawsayninta qoran. Rikusqanchis textokunaqa “alma” nisqa simitan runaq kawsayninwan tupachin. Kay textokunapas “alma” simiwanmi runaq kawsayninta tupachishan 1 Reyes 17:17-23, NM; Mateo 10:39, NM; Juan 15:13, NM; Hechos 20:10, NM.
Diospa Siminta estudiashallanki chayqa manan ima textopipas tarinkichu, “almaqa manan wañunchu” nispa otaq “almaqa wiñaypaq kawsan” nispapas. Aswanmi Bibliaqa yachachin almaq wañusqanta (Ezequiel 18:4, 20, NM). Chay rayku Biblia ayata sutichan “wañusqa alma”, nispa (Levítico 21:11, NM).
¿IMAN “ESPÍRITU”?
kunanqa yachasun ima ninmi Biblia “espíritu” nisqa simimanta. Wakin runakunan ninku “almawan”, “espirituwanqa” kaqllan kanku, nispa. Ichaqa manan chhaynachu. Biblian sut’inchan “espiritupas”, “almapas” hukniray kasqanta. ¿Imapin hukniray kanku?
Biblia qelqaqkunan “espíritu” simita qelqaranku hebreo simipi rúaj nispa, griego simipitaq pnéuma nispa. Biblian sut’inchan chay simikuna ima ninanta. Salmo 104:29 textopin Jehová Diosta nikun: “Samayninkuta [rúaj] qechuqtiykiqa wañukapunkun, ñut’u hallp’amantaq tukupunku”, nispa. Santiago 2:26 textopas nillantaq, “mana espirituyoq [pnéuma] cuerpoqa wañusqa kashan”, nispa. Chay textokunan “espíritu” simita tupachin cuerpo kawsachiq kallpawan, chay kallpa mana kaqtinqa manan kawsanmanchu. Chay rayku Bibliapi rúaj simita manan “espíritu” nispallachu t’ikrakun, t’ikrakullantaqmi “kallpa” otaq kawsachiq kallpa nispa. Chaymi Millp’uq Para Unupi wañuq runakunamanta Biblia nin: “Llapa samayniyoq [“kawsachiq kallpa”, NM] [rúaj] hayk’an hallp’a pachapi kawsaqmi wañurqan”, nispa (Génesis 7:22). Arí, “espirituqa” mana rikuna kallpan, chay kallpan kawsachin lliw kawsaqkunata.
Almawan espirituwanqa manan kaqllachu kanku. Radioqa electricidadtan necesitan waqananpaq, chay hinatan cuerpopas espirituta necesitan kawsananpaq. Apakachana radiopi yuyaykusun. Pilapi electricidad kasqanmi radiota waqachin. Mana pilayoqqa manan waqanmanchu. Enchufanapaq radiokunata enchufakuqtinpas waqallantaqmi. Chay hinallataqmi espiritupas: kawsachiq kallpa kasqan rayku cuerpota kawsachin. Electricidad hinan espirituqa mana imatapas sientenchu nitaq yuyaykunpaschu. Arí, espirituqa kallpallan. Cuerponchispi manaña espíritu otaq kawsachiq kallpa kaqtinqa, salmistaq nisqan hinan suceden: “Wañukapunkun, ñut’u hallp’amantaq tukupunku”.
Eclesiastés 12:7 nin, runa wañupuqtinqa ‘ñut’u hallp’an [otaq cuerpo] hallp’aman tukupun imaynachus ñawpaq karqan hina, samaytaq [otaq espíritu] qomuqnin Diosman kutipun’, nispa. Cuerpopi manaña espíritu otaq kawsachiq kallpa kaqtinqa, cuerpo wañupun hallp’amantaq kutipun. Chhaynatan kawsachiq kallpapas Diosman kutipun (Job 34:14, 15; Salmo 36:9). Chay espíritu otaq kawsachiq kallpaqa manan hanaq pachamanchu kutipun. Aswanmi Jehová Diospa munayninmantaña kanqa wañupuq runa hamuq tiempopi kawsarinpunan mana kawsarinpunanpas. Kawsayninqa Diospa makinpiñan kashan. Diosllan wakmanta qonman espirituta otaq kawsachiq kallpata kawsarinpunanpaq.
Chaytapunin Dios ruwanqa ‘aya p’ampanakunapi lliw [yuyarisqa] kaqkunapaq’, ¡chayta yachayqa anchatan kusichiwanchis! (Juan 5:28, 29.) Kawsarichinan p’unchay chayamuqtinmi Jehová Dios mosoq cuerpota paykunapaq ruwanqa, espirituta otaq kawsachiq kallpata qospataq kawsarichinqa. ¡Anchatachá kusikusun!
“Alma”, “espíritu” nisqa simikunamanta astawan yachayta munanki chayqa, t’aqwiy ¿Qué nos sucede cuando morimos? nisqa folletota, 32-36 paginakunapi, Razonamiento a partir de las Escrituras nisqa librotawan, 136-140 paginakunapi. Chay folletota chay librotapas Jehová Diospa testigonkunan ruwan.


text:
QHAWAQ No. 5 2016 | ¿Maypin llakikuyniykipaq consuelota tariwaq?
Llapanchismi llakikuypi tarikuspa consolasqa kayta necesitanchis. Kay revistan willawashanchis imaynatachus Dios llakisqakunata consuelan chayta.
QALLARIYPI KAQ
Lliupas necesitanchismi consuelota
¿Maypin tarisunman consuelota familianchismanta pipas wañupuqtin, llank’anapi problema kaqtin, matrimoniopi otaq onqoqtinchispas?
QALLARIYPI KAQ
¿Imaynatan Dios consolawanchis?
Tawa yanapaykunan kashan consolanapaq.
QALLARIYPI KAQ
Llakikuypi consuelota tarinku
Runakunan llakikuyninkupaq consuelota tariranku.
Biblia rimasqanchis idiomapi lloqsimun
Mosoq Pachaq Biblian Diospa Palabran (Mateo-Apocalipsis) quechua Cusco simipi lloqsimun.
BIBLIAQ YANAPAYNINWAN CAMBIANKU
Maqanakuq saltaq sonqo waynan karani
¿Imaraykun maqanakuq saltaq sonqo wayna cambiayta decidiran?
¿Ima ninmi Biblia?
Runakunaqa imaymanatan ninku Diospa reinonmanta. Ichaqa, ¿imatan Biblia yachachin chaymanta? Yaqapaschá kayta yachaspa admirakunki.


text:
¿Ima takikunatataq, ima qillqakunatataq hinaspa ima videokunatataq testigokunaqa mana qawankuchu?
Jehova Diospa llaqtanpi punta apaqkunaqa manam niwankuchu ima takita, ima qillqata hinaspa ima videota mana qawanaykupaqqa. ¿Imanasqa?
Bibliam nin imam allin utaq imam mana allin kasqanmanta yachaspa sapakama tanteakunamanta (Hebreos 5:14).
Bibliapim kan yachachikuykuna imataq allin utaq mana allin kasqanmanta yachanapaq, chaykunam yanapawanku allin kaqkunallawan kusirikunaykupaq. * Imata ruwaspaykupas kallpanchakunikum Efesios 5:10 nisqanta kasukunaykupaq, ninmi: “Maskaychikqa Señorninchik agradaytayá”, nispa.
Diosmi tayta-mamaman kamachin wawa-churinkuta allinta uywanankupaq, chaymi paykunaqa wawa-churinkuta kamachinanku imakunata mana uyarinankupaq utaq mana qawanankupaqpas (1 Corintios 11:3; Efesios 6:1-4). Huñunakuyniykupiqa manam pipas niwankuchu ima takita, ima qillqata utaq ima videota mana qawanaykumantaqa (Galatas 6:5).
^ par. 4 Bibliapim nin layqakunapa ruwasqankuta, huchapakuyta hinaspa maqanakuyta Dios chiqnisqanmanta (Deuteronomio 18:10-13; Efesios 5:3; Colosenses 3:8).


text:
¿Munawaqchu kay qelqa leeyta kay simipi %%?
Internetpi Biblia | MOSOQ PACHAQ BIBLIAN (DIOSPA PALABRAN MATEO-APOCALIPSIS)
¿Munawaqchu kay qelqa leeyta kay simipi %%?
-
Pabloq ‘ejemplonta qatikunamanta’ (1)
-
Pichus uma kasqanmanta, umata tapakunamantawan (2-16)
-
Señorpa cenanta yuyarinamanta (17-34)
11 Noqaq ejemployta qatikuwaychis imaynan noqapas Cristoq ejemplonta qatikuni jinata.
2 Wayqe-panaykuna, anchatan agradecekuykichis tukuy imapi yuyariwasqaykichismanta, tukuy imatapas yachachisqayman jinapuni ruwasqaykichismantawan.
3 Ichaqa kaytan yachanaykichista munani: Criston llapa qhariq umanqa, warmiq umantaq qhari, Cristoq umantaq Dios.
4 Mayqen qharipas uman tapasqa mañakushanman otaq profetizashanmanpas chayqa, umantan p’enqayman churashanman.
5 Ichaqa mayqen warmitaqchus q’ara umalla mañakunman otaq profetizanmanpas chayqa, umantan p’enqayman churashanman, chujchan p’aqlasqa warmipas kanman jina.
6 Chayrayku pi warmipas mana tapakunqachu umanta chayqa, chujchanta rutukuchun. Ichaqa p’enqaychus paypaq kanqa chujchanta rutuchikuy p’aqlachikuypas chayqa, umanta tapakuchun.
7 Qhariqa manan umanta tapakunanchu Diospa rijch’aynin kasqanrayku, Diosta jatunchanapaq kasqanrayku ima; warmin ichaqa qharita jatunchanapaq.
8 Manan qharichu warmimanta kamasqaqa karan, aswanpas warmin qharimanta kamasqa karan.
9 Chaymantapas, manan qharichu warmirayku kamasqa karan, aswanpas warmin qharirayku kamasqa karan.
10 Chayraykun warmiqa qosanman sujetasqa kasqan señalta umanpi apanan, angelkunarayku iman chaytaqa ruwanallantaq.
11 Señorpi iñiqkuna ukhupiqa qhariqa warmitan necesitan, warmipas qharitan necesitallantaq.
12 Imaynan warmiqa qharimanta kamasqa karan chhaynatan qharipas warmimanta nacemun, ichaqa Diospan tukuy imapas.
13 Qankuna kikiykichis reparaychis: ¿Allintachu juj warmi ruwashanman q’ara umalla Diosmanta mañakuspa?
14 ¿Manachu yachankichis chujchata jatunta wiñachikuyqa qharipaq p’enqay kasqanta,
15 warmipaqtaq ichaqa ancha sumaq kasqanta? Umanta tapananpaqmi warmimanqa chujchata qokun.
16 Ichaqa piña chay ruwayta mana allinpaq qhawarinman chaypas, noqaykupaqpas Diospa iñiq t’aqankunapaqpas manan waj costumbreqa kanchu.
17 Juñunakuyniykichiskunaqa allinniykichispaq kananmantaqa mana allinniykichispaqmi, chayrayku kaykunata nispayqa manan “allinmi” niykichismanchu.
18 ¿Cheqachu juñunakuykunapi t’aqanakuy kashan? Chaytan uyarini, creenitaqmi wakintaqa.
19 Ichaqa kananmi karan t’aqanakuykunaqa, chhaynapi qankuna ukhupi Diospa allin qhawarisqan runakuna sut’i reqsisqa kanankupaq.
20 Señorpa cenanta mijunaykichispaq juñukuspapas manataqsi chayta mijunaykichispaqchu juñukushankichis.
21 Chay cenata mijuna horaspaqqa ñas wakinqa mijusqaña machasqa imaña kashankichis, wakintaqsi ichaqa yarqasqa kashanku.
22 ¿Manachu wasiykichis kan mijunaykichispaq ujanaykichispaqpas? Icha, ¿Diospa iñiq t’aqanta pisichayta munaspachu mana imayoq kaqkunata p’enqachiyta munankichis? ¿Ima nisaykichistaq? ¿“Allintan ruwashankichis” nisaykichischu? Manapunin chaymantaqa “allinmi” niykichismanchu.
23 Noqaqa Señormanta chaskisqaytan willaraykichis, paymi jap’ichisqa kanan tutapi t’antata jap’ispa
24 Diosman graciasta qoran, p’akispataq niran: “Kayqa cuerpoytan representan, chayqa qankunaraykun qosqa kanqa. Kaytaqa ruwallankichispunin noqata yuyariwanaykichispaq”, nispa.
25 Kaqllatataqmi copawanpas ruwaran, cenayta tukuqtinkun niran: “Kay copaqa mosoq rimanakuy qallarinanpaq yawarniytan representan. Kaytaqa ruwallankichispunin sapa ujaspaykichis, chhaynapi noqata yuyariwanaykichispaq”, nispa.
26 T’antata sapa mijuspaykichisqa copatapas sapa ujaspaykichisqa Señorpa wañusqantan willashankichis, pay jamunankama.
27 Chhaynaqa, pipas t’antata mana respetowan mijushan otaq Señorpa copanta mana respetowan ujashan chayqa, Señorpa cuerpon contra yawarnin contra iman juchallikushan.
28 Chayrayku sapanka sonqonta allinta t’aqwikuchun, chhaynapi chaypaq jinachus kashan icha manachus chayta yachananpaq, chayña t’antataqa mijuchun copatapas ujachun.
29 Pipas mijushanman ujashanmanpas manataq reparanmanchu chay mijusqanqa ujasqanpas Señorpa cuerpon representasqanta chayqa, pay kikillantaqmi juchachasqa kayman churakushan.
30 Chayraykun askha kashankichis pisi kallpa onqosqa ima, askhataq wañusqapas kashankichis.
31 Ichaqa, allintachus noqanchis kikinchista t’aqwikusun chayqa, manan juzgasqachu kasun.
32 Manachus chayta ruwasun chayqa, juzgasqan kasun; arí, Jehová Diosmi wanachiwasun, chhaynapi mana kay pachawan kuskachu juchachasqa kananchispaq.
33 Chhaynaqa, wayqe-panaykuna, mijunaykichispaq juñunakuspaqa suyanakuychis.
34 Pipas yarqasqa kashan chayqa, wasinpi mijuchun, chhaynapi juñunakuyniykichisqa ama juiciopaqchu kananpaq. Wakin asuntokunataqa chayamuspayñan qhawarisaq.
Jujman apachinapaq
Jujman apachinapaq
MOSOQ PACHAQ BIBLIAN (DIOSPA PALABRAN MATEO-APOCALIPSIS)
1 Corintios 11
quechua (Cusco)
Internetpi Bibliata leey
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
¿Munawaqchu %% rimaypi kay yachachikuy leeyta?
Bibliata leenapaq | MUSUQ PACHAPI KAWSAQKUNAPAQ DIOSPA PALABRAN
¿Munawaqchu %% rimaypi kay yachachikuy leeyta?
6 Allintayá cuidakuychik runakuna qawasunallaykichikpaq allin ruwaq mana kanaykichikpaq, chayna kaspaqa manam chaskinkichikchu hanaq pachapi taytaykichikmanta premiotaqa.
2 Chaynaqa, wakchakunata yanapaspaykipas amayá cornetata tocachkaq hinaqa willakachakuychu, iskay uyakunallam chaynataqa ruwanku yupaychana wasikunapi hinaspa callekunapipas runakuna alabanankupaq. Chiqaptapunim nikichik: Paykunaqa lliw premionkutam chaskirunkuña.
3 Chaynaqa wakchakunata yanapaptikiqa amayá ichuq makikiqa yachachunchu alliq makikipa ruwasqantaqa,
4 chaynapi wakchakuna yanapasqayki mana pipapas yachasqallan kananpaq. Hinaptinqa mana rikuy atinamanta qawamuq taytaykim kutichipusunki.
5 Diosta mañakuspaykichikpas amayá iskay uya runakuna hinaqa kaychikchu, paykunaqa runakuna qawanallankupaqmi yupaychana wasikunapi chaynataq hatun callekunapa esquinankunapi sayaykuspa mañakunku. Chiqaptapunim nikichik: Paykunaqa lliw premionkutam chaskirunkuña.
6 Qamyá ichaqa Diosta mañakunaykipaqqa cuartoykiman yaykuy, hinaspayá punkuta wichqaykuspa mana rikuy atinapi kaq taytaykita mañakuy. Hinaptinmi mana rikuy atinamanta qawamuq taytayki pagapusunki.
7 Mañakuspaykiqa amam Diosta mana yupaychaq runakuna hinachu kuti-kutirispa hina rimasqallaykita rimanki, paykunaqa piensankum llumpayta rimasqankurayku Diospa uyarisqan kasqankuta.
8 Chaynaqa amayá paykuna hinaqa kaychikchu, taytaykichik Diosqa yachanñam imam pisipususqaykichiktaqa manaraqpas mañakuchkaptikichik.
9 Qamkunaqa kaynatam mañakunaykichik:
‘Hanaq pachapi taytayku sutiki chuyanchasqa kachun.
10 Munaychakuynikiyá hamuchun. Munasqaykiyá ruwasqa kachun kay pachapipas hanaq pachapi hina.
11 Kunanyá quwayku kunan punchawpaq tantaykuta,
12 hinaspayá huchaykuta pampachaykuwayku, ñuqaykupas hukkunapa huchanta pampachasqaykuman hina.
13 Amayá kachaykuwaykuchu tentacionmanqa, aswanqa satanasmantayá libraykuwayku’, nispa.
14 Runakunapa mana allin ruwasusqaykichikta pampachaptikichikqa, qamkunatapas hanaq pachapi kaq taytaykichikmi pampachasunkichik,
15 mana allin ruwasusqaykichikta mana pampachaptikichikmi ichaqa, qamkunapa pantasqaykichiktapas taytaykichikqa mana pampachasunkichikchu.
16 Ayunaspaykichikqa amayá iskay uya runakuna hina llaki uyaqa kaychikchu, paykunaqa ayunasqankuta runakuna qawanankupaqmi chayna kanku. Chiqaptapunim nikichik: Paykunaqa lliw premionkutam chaskirunkuña.
17 Qamyá ichaqa ayunaspaykiqa umaykiman aceiteta hinakuy hinaspa uyaykita upakuy,
18 chaynapi ayunasqaykita runakuna mana qawanankupaq, aswanqa mana rikuy atinapi kaq taytayki qawananpaq. Hinaptinqa mana rikuy atinamanta qawamuq taytaykim pagapusunki.
19 Amayá kay pachapiqa tukuy imataqa huñukuychikchu, kay pachapi imapas kaqqa puyu urupa tukurunallanmi, hinaspapas ismuruqllam, suwapapas yaykuruspan apakunallanmi.
20 Aswanqa hanaq pachapiyá tukuy imataqa huñukuychik, chaypiqa manam puyu urupas tukunmanchu nitaq ismunmanchu nitaq suwapas yaykuruspaqa apakunmanchu.
21 Chaymantapas runapa kapuqnin maypi kasqanpim sunqunpas kanqa.
22 Cuerpopa achkiyninqa ñawim. Chaymi ñawiki huk hawaqllata qawaptinqa, enteron cuerpoyki kancharinqa.
23 Ñawiki mana allinkunata qawaptinmi ichaqa enteron cuerpoyki tutayaypi kanqa. Qampi kaq achki tutayay kaptinqa, ¡mayna nisyuchá chay tutayayqa!
24 Manam pipas iskay patrontaqa servinmanchu, hukninta chiqnispanchá huknintañataq kuyanqa, utaq hukninman ratakuruspanchá huknintañataq chiqninqa. Qamkunaqa manam serviwaqchikchu Diostawan qullqitaqa.
25 Chayraykum nikichik: Amañayá vidaykichikmantaqa llakikuychikchu, ‘¿imataraq mikusaq? ¿Imataraq tomasaq? ¿Imawanraq pachakusaq?’ nispaqa. ¿Manachu vidaykichik aswanqa valen mikuymantaqa, chaynataq cuerpoykichikpas pachamantaqa?
26 Qawariychik alton pawaqkunata, paykunaqa manam tarpunkuchu nitaq cosechankuchu, manataqmi taqimanpas huñunkuchu. Ichaqa hanaq pachapi taytaykichikmi paykunataqa mikuchin. ¿Manachu qamkunaqa paykunamantapas astawan valenkichik?
27 ¿Mayqinnikichiktaq afanakusqaykichikrayku huk kuchusllatapas vidaykichikman yaparuwaqchik?
28 ¿Imanasqataq pachaykichikmantapas afanakunkichik? Yachaychikyá purun waytakunamanta, qawaychik imayna wiñasqanta, paykunaqa manam afanakunkuchu nitaqmi puchkankuchu,
29 ichaqa nikichikmi: Manam Salomonpas llumpa-llumpay apu kachkaspanpas, huknin wayta hinallapas pachakurqachu.
30 Yaw pisi iñiyniyuq runakuna, waytakunaqa kunan kachkaspanmi paqarinqa ninaman wischuykachikun, sichum purun waytakunatapas chaynata Dios pachachichkaspanqa, ¿manachum qamkunataqa astawanraq pachachisunkichik?
31 Hinaptinqa, amayá haykapipas afanakuychikchu nitaq niychikchu: ‘¡Imataraq mikusun, imataraq tomasun utaq imawanraq pachakusun!’, nispaqa.
32 Diosta mana yupaychaq runakunam tukuy chaykunamantaqa llumpayta afanakunku. Hanaq pachapi taytaykichikqa yachanmi tukuy chaykuna pisipususqaykichiktaqa.
33 Aswanqa hinallayá puntata maskaychik Diospa munaychakuynintawan paypa munasqan allin ruwayta, hinaptinqa qusunkichikmi imam pisipususqaykichiktaqa.
34 Chaynaqa, amayá llakikuychikchu qatiqnin punchawmantaqa, qatiqnin punchawpas kanqam imamantapas llakikuyqa. Sapa punchawmi kan ima sasachakuypas.
Apachiy
Apachiy
MUSUQ PACHAPI KAWSAQKUNAPAQ DIOSPA PALABRAN
Mateo 6
Quechua (Ayacucho)
Bibliata leey
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
5 WILLAKUY
¿Imatan Dios munan kay Hallp’apaq?
1. ¿Imapaqmi Dios Hallp’ata kamarqan?
Jehová Diosmi kay Hallp’ata kamarqan runakuna chaypi tiyanankupaq. Adán Evata kamaspaqa manan hanaq pachapi tiyanankupaqchu kamarqan, chaypi tiyanankupaqqa angelkunatan kamarqan (Job 38:4, 7). Diosmi runata Edén sutiyoq sumaq huertaman churarqan (Génesis 2:15-17). Hinaspapas, munarqanmi Adanpas wawankunapas Hallp’api wiñaypaq kusisqa kawsanankuta.
Edén huertaqa huch’uyllan karqan. Adanwan Evawanqa wawakunayoq kaspan Hallp’aman hunt’ananku karqan, pisi-pisimantataq paraisoman tukuchinanku karqan (Génesis 1:28). Hallp’aqa runaq tiyananpaqpunin kanqa, manan hayk’aqpas chinkanqachu.
2. ¿Imaraykun kay Hallp’a mana paraisochu kashan?
Adanwan Evawanqa Diosta mana kasukusqankumantan Edén huertamanta qarqochikurqanku. Chaymi Paraisoqa chinkapurqan, manataqmi pipas kutichimuyta atirqanñachu. Biblian willan Hallp’a millay runakunaq makinpi kapusqanta (Job 9:24).
Chhaynaqa, ¿manachu Dios hunt’ayta atinqa runakunapaq qallariypi munasqanta? Manan, payqa tukuy atiyniyoqmi, hunt’anqapunin tukuy munasqantapas (Isaías 45:18). Hamuq tiempopin Diosqa qallariypi munasqanman hina sumaq kawsayta apamunqa.
3. ¿Imaynapin kay Hallp’a hukmanta paraíso kapunqa?
Jesusmi Diospa Gobiernonpi Reyqa, paymi kay Hallp’ata paraisoman tukuchipunqa. Angelkunawan kuskan Armagedón guerrapi Diospa enemigonkunata wañuchinqa. Adán Evata huchallichiq Saqratataq 1.000 watapaq wisq’anqa. Diosta serviqkunan ichaqa mana wañunqakuchu. Jesusmi paykunata pusanqa pakaykunqapas, Paraisopi wiñay kawsaytataq qonqa.
4. ¿Hayk’aqmi ñak’ariykuna tukupunqa?
¿Hayk’aqmi Dios millay kawsayta tukuchipunqa? Jesusmi willarqanña chay p’unchay qayllaykamushaqtin pachantinpi ‘imakunatachus rikukunanta’. Kay tiempopi runaq kawsayninta peligroman churaq ruwaykuna sucedesqanmi rikuchin ‘kay tiempo p’uchukapunanpaqña kashasqanta’.
Hanaq pachamanta 1.000 wata kamachikamuspan Jesusqa imakunachus runakunata ñak’arichin, chaykunata pisi-pisimanta chinkachipunqa (Isaías 9:6, 7; 11:9). Hinaspapas uma sacerdoten kanqa, chaymi Diosta munakuqkunaq huchanta pichapunqa. Chhaynapin Diosqa Jesuspa makinpi chinkachinqa onqoykunata, machuyayta, wañuytapas.
5. ¿Pikunan Paraisopi tiyanqaku?
Diosta kasukuqkunan Paraisopiqa tiyanqaku (1 Juan 2:17). Jesusmi qatikuqninkunata kamachirqan allin sonqoyoq runakunata maskhaspa Diosmanta yachachinankupaq. Kay tiempopipas waranqanpi runakunatan Jehová Dios llaqtanpi yachachishan Paraisopi tiyanankupaq (Sofonías 2:3). Jehová Diospa testigonkuna ukhupiqa askha familiakunan huk nisqalla Diosta servinku. Huñunakunanku wasikunapin Bibliapi allin willakuykunata yachanku, chaypin allin qosa, allin esposa, allin tayta-mama kaytapas yachanku.
Astawan yachanapaq
¿IMATAPUNIN BIBLIA YACHACHIN?
¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
¿Hunt’akunqachu kay pachapaq Diospa munaynin? Chhayna kaqtin, ¿hayk’aqmi hunt’akunqa?


text:
Palistina
Palistina icha Philistina (kastilla simipi: Palestina, grigu simipi: Πaλaισtίvn, Palaistinē; latín Syria Palæstina; iwriyu simipi Palestina פלשתינה icha Eretz Israel ארץ ישראל; arabya simipi Jund Filastin فلسطين) icha Urdun nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam.
Allpapura hatun quchawan Jordan mayup chawpinpim.
Kunan pacha Israyil mama llaqtap kamachiyninpim kachkan, huk rakichankunataq Palistina kamachikuy nisqam kikintataq kamachikuchkanpas.
Palistinaqa ancha ñawpa pacha Kanaan nisqa kasqa.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Quchakuna:
- Mayukuna: Jordan Mayu
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Palistina.
- Derechos humanos (BBC news)


text:
RUKʼASLEM JUN WINÄQ
Ri Jehová kʼïy rubʼanik rukʼutun pe ri rutzil pa qawiʼ
RI NUTATAʼ jun achin ri janila wi nrajoʼ ri Dios. Rijaʼ Arthur rubʼiʼ. Toq kʼa alaʼ xrajoʼ xok ministro richin ri Iglesia Metodista. Ja kʼa xujäl ri runaʼoj toq xerusikʼij jujun chi ke ri kiwuj ri Tijoxelaʼ chi rij ri Biblia chuqaʼ xbʼe pa kimolojriʼïl. Rijaʼ xqasäx pa yaʼ pa 1914, toq 17 rujunaʼ. Toq najin ri Primera Guerra Mundial man xrajoʼ ta xbʼe pa ejército. Ruma riʼ xyaʼöx 10 ikʼ pa cárcel pa Kingston (Ontario, Canadá). Toq xel pe ri pa cárcel xok colportor. Ja riʼ wi kibʼiʼ nbʼïx ri precursores ojer kan.
Ri pa 1926, ri nataʼ xkʼuleʼ rikʼin ri Hazel Wilkinson. Ri ruteʼ rijaʼ xretamaj ri qitzij pa 1908. Rïn xinaläx pa 24 de abril pa 1931, rïn ri rukaʼn chi ke ri kajiʼ qachaqʼ qiʼ. Ri nataʼ janila ajowabʼäl xunaʼ chi rij ri Biblia. Chuqaʼ ja riʼ xukʼüt chi qawäch röj. Chi kiwäch ri nteʼ nataʼ chuqaʼ röj, ri nqayaʼ ruqʼij ri Jehová, ja riʼ ri más ruqʼij. Ruma riʼ junan wi yojel chi taq jay richin nqatzijoj ri Biblia (Hechos 20:20).
ACHIʼEL RI NATAʼ, XINOK PRECURSOR CHUQAʼ MAN XINJUʼ TA WIʼ PA GUERRA
Ri pa 1939 xtikïr ri Segunda Guerra Mundial. Ri pa 1940, man xyaʼöx ta chik qʼij chi ri testigos de Jehová xkitzijoj ri Biblia pa Canadá. Ri akʼwalaʼ nkiyaʼ wi ruqʼij ri bandera chuqaʼ nkibʼixaj wi rubʼix ri tinamït pa tijobʼäl. Kʼïy mul, ri tijonelaʼ nkiyaʼ wi qʼij chi re ri Dorothy, ri wanaʼ, chuqaʼ rïn richin yojel pe pa clase toq nbʼan riʼ. Ja kʼa kʼo jun qʼij, ri nutijonel, richin xirukʼixbʼisaj, xubʼij chi rïn xa ninxibʼij wiʼ. Toq xojel pe pa tijobʼäl, e kʼo wachibʼil xinkichʼäy chuqaʼ xinkitorij pa ulew. Reʼ xa xubʼän chi xinrayij xinbʼän más ri nrajoʼ ri Dios, «man ja ta ri nkajoʼ ri winaqiʼ» (Hechos 5:29).
Ri pa julio, junaʼ 1942, xiqasäx pa yaʼ pa jun pila o tanque ri kʼo pa jun granja kichin chikopiʼ. Rïn 11 wi nujunaʼ. Toq nkʼis ri tijobʼäl yinok wi precursor de vacaciones, ri nbʼïx precursor auxiliar chi re wakami. Jun junaʼ xibʼe chi kij e oxiʼ qachʼalal richin xbʼeqatzijoj ri Biblia chi ke ri ajbʼanöy siʼ pa norte chi re ri Ontario.
Ri pa 1 de mayo, 1949, xinok precursor regular. Chupam ri junaʼ riʼ xinoyöx richin xibʼesamäj pa construcción pa sucursal richin Canadá. Chi rij riʼ xinok jun chi ke ri betelitas. Xisamäj pa imprenta, chi riʼ xinwetamaj xinsamajij jun máquina ri yerubʼän imprimir wuj. Kʼa noqa na chwe chi kʼïy semana kʼo chi xisamäj chaqʼaʼ richin xqabʼän imprimir jun tratado ri nchʼon chi rij ri kʼayewal kilon ri Testigos pa Canadá.
Chi rij riʼ xisamäj pa Departamento de Servicio. Kʼo mul rïn xibʼanon entrevistar ri precursores ri xkebʼe pa Quebec. Chi riʼ, ri qachʼalal janila wi kʼayewal yaʼon pa kiwiʼ. Jun chi ke ri precursores ri xinbʼän entrevistar ja ri Mary Zazula, rijaʼ aj Edmonton (Alberta). Ri ruteʼ rutataʼ yebʼe wi pa Iglesia Ortodoxa. Toq rijaʼ chuqaʼ ri ruxibʼal man xkajoʼ ta xkiyaʼ kan ri kitijonïk chi rij ri Biblia, xeʼelesäx pe chi kachoch. Chi e kaʼiʼ xeqasäx pa yaʼ pa junio, 1951. Waqiʼ ikʼ chi rij riʼ xeʼok precursores. Toq najin ninbʼän ri entrevista xintzʼët chi ri Mary janila nrajoʼ ri Jehová. Kʼa noqa na chwe toq xinbʼij qa chi nuwäch chi rijaʼ ri xtän ri achoj rikʼin ninwajoʼ yikʼuleʼ wi. Kan ke riʼ kʼa xinbʼän. Xojkʼuleʼ pa 30 de enero, 1954, toq bʼelejeʼ ikʼ tqetamaj qawäch. Toq jun semana kojkʼuleʼ, xojoyöx richin xyaʼöx qatijonïk richin xkojok ukʼwäy bʼey richin circuito. Kaʼiʼ junaʼ xeqabʼän visitar ri congregaciones e kʼo pa norte chi re ri Ontario.
Ruma kʼo chi ntzijöx ri Biblia pa más tinamït, yekʼatzin wi más misioneros. Ri Mary chuqaʼ rïn xqabʼij qa chi we yeqaköchʼ ri üs pa saqʼij chuqaʼ ri nimaläj taq jöbʼ nubʼän pa Canadá, xkojtikïr xkojkʼojeʼ pa xa bʼaʼ achike tinamït. Ruma riʼ xojbʼe pa Tijobʼäl richin ri Galaad, clase 27. Xqakʼïs qatijonïk pa julio, 1956. Ri pa noviembre oj kʼo chik pa Brasil ri akuchi (apeʼ) xojtaq wi.
TOQ XOJKʼOJEʼ PA BRASIL
Toq xojapon pa Brasil xqatijoj qiʼ chi rij ri chʼabʼäl portugués. Xqatikirisaj kikʼin jujun tzij ri man kʼayew ta richin yojtzijon rikʼin jun winäq. Chi rij riʼ xqetamaj jun koʼöl tzijonem richin yeqasüj ri revistas. Ke riʼ xojbʼe chi rutzijoxik ri Biblia. Xqabʼij chi we xtqïl jun winäq ri nuyaʼ ruxkïn, xtqasikʼij jun texto chuwäch ri nchʼon chi rij kʼakʼaʼ kʼaslem. Toq xqïl jun ixöq ri xuyaʼ ruxkïn, xinsikʼij ri Apocalipsis 21:3 chuqaʼ 4 chuwäch. Ja kʼa xiyamayoʼ qa, man rukʼulun ta wi chwe ri nimaläj kʼatän nubʼän chi riʼ. Majun bʼey xukʼuluj ta chwe.
Chi rij riʼ xojtaq el richin nqatzijoj ri Biblia pa tinamït Campos (Río de Janeiro). Wakami e kʼo 15 congregaciones chi riʼ. Toq röj xojapon chi riʼ xa xe wi kʼo jun koʼöl molaj ri näj kʼo wi chuqaʼ jun jay kichin misioneros. Chi riʼ e kʼo wi kajiʼ qachʼalal ixoqiʼ: Ri Esther Tracy, Ramona Bauer, Luiza Schwarz chuqaʼ ri Lorraine Brookes (wakami Wallen). Chupam ri jay kichin ri misioneros xinchʼäj tzyäq chuqaʼ xibʼe pa siʼ. Jun lunes chaqʼaʼ, toq xqakʼïs yan qatijonïk chi rij ri wuj Ri Nyaʼon Rutzijol, ri Mary chuqaʼ rïn xojtzijon chi rij ri xqabʼän ri qʼij riʼ. Ri Mary kʼo wi pa jun chʼakät achiʼel chʼat chuqaʼ ruyaʼon ruchʼakat ruwiʼ. Toq xyakatäj el, ¡xbʼeʼel pe jun kumätz chuxeʼ ri ruchʼakat ruwiʼ! Janila xqaxibʼij qiʼ, rïn xinkamisaj ri kumätz.
Toq jun junaʼ qatijon chik qiʼ chi rij ri chʼabʼäl portugués xinok ukʼwäy bʼey richin circuito. Xojkʼojeʼ pa taq tinamït akuchi (apeʼ) majun luz. Richin xojbʼe ri pa taq tinamït xeqakusaj kej chuqaʼ carretas. Chuqaʼ pa ulew yojwär kan. Kʼo jun bʼey xqabʼetzijoj ri Biblia pa jun tinamït näj. Xojbʼe pa tren richin xojapon pa jun tinamït ri kʼo pa taq juyuʼ. Chi riʼ xqaqäj jun koʼöl qachoch. Ri sucursal xerutäq el 800 revistas richin yeqajäch. Ruma riʼ kʼïy mul xojbʼe pa oficina richin correo richin xqabʼekʼamaʼ ri revistas.
Ri pa 1962 xyaʼöx ri Escuela del Ministerio del Reino pa jalajöj taq tinamït pa Brasil. Jun waqiʼ ikʼ kʼo chi xibʼe nuyon pa jalajöj taq tinamït. Xinyaʼ tijonïk pa Manaos, Belém, Fortaleza, Recife chuqaʼ pa Salvador. Toq xikʼojeʼ pa Manaos xinbʼän rukʼojlem jun asamblea de distrito ri xqabʼän pa jun jay kichin bʼix ópera. Janila jöbʼ xubʼän, ruma riʼ man kʼïy ta chik chʼajchʼöj qayaʼ richin nqaqum chuqaʼ majun jun ta jay richin yojwaʼ. Xintzijoj ri kʼayewal chi re jun ukʼwäy bʼey pa kiwiʼ ri soldados. Rijaʼ janila ütz runaʼoj xubʼän, xukanoj rubʼanik richin xkʼojeʼ qayaʼ richin ri nimamolojriʼïl. Chuqaʼ xerutäq el soldados richin xkibʼän kaʼiʼ nimaʼq taq carpas richin xqabʼän qaway chuqaʼ richin xojwaʼ chupam.
Toq rïn najin wi yibʼe ri pa taq tinamït, ri Mary xutzijoj ri Biblia pa taq kʼayij ri akuchi (apeʼ) ri winäq man nkajoʼ ta nkakʼaxaj ri Biblia. Ri winäq riʼ aj Portugal, rijeʼ e kʼo pa Brasil richin nkichʼäk pwäq. Ri Mary xbʼison ruma ri winäq man nkiyaʼ ta kixkïn. Rijaʼ xubʼij chi ke jujun qachʼalal: «Rïn majubʼey xtinwajoʼ ta xkikʼojeʼ pa Portugal». Xa jubʼaʼ chi rij riʼ xapon jun carta qikʼin ri nubʼij chi xkojbʼe pa Portugal. Chi riʼ man nyaʼöx ta qʼij chi ntzijöx ri Biblia. ¡Ri Mary kan achiʼel ta man nunimaj ta riʼ! Ja kʼa xqakʼäm ri invitación, ke ri xojbʼe.
TOQ XOJKʼOJEʼ PA PORTUGAL
Pa agosto, junaʼ 1964, xojapon pa Lisboa (Portugal). Ri policía secreta janila wi kʼayewal ruyaʼon pa kiwiʼ ri qachʼalal chi riʼ. Ruma riʼ xqabʼij chi man ütz ta xkeqakanoj kan xa xe toq xkojapon. Ri pa nabʼey xa xe xqaqäj jun cuarto. Ja kʼa toq xyaʼöx ri qa-visa, xqaqäj jun jay. Woʼoʼ ikʼ chi rij riʼ xojtikïr xojchʼon el kikʼin ri qachʼalal pa sucursal. Janila kikotem xqanaʼ toq xojbʼe pa jun molojriʼïl.
Ruma man nyaʼöx ta qʼij chi ri Testigos nkibʼän ri kisamaj chi riʼ, ri Runimajay ri Ajawaren xetzʼapïx. Ri molojriʼïl xebʼan chi kachoch ri qachʼalal. Ri policía ronojel wi qʼij nbʼekinikʼoj kachoch ri qachʼalal. Chuqaʼ pa ciento ri qachʼalal, ixoqiʼ chuqaʼ achiʼaʼ, xeʼukʼwäx kikʼin ri policías richin xbʼan kʼutunïk chi ke. Janila tijoj poqonal xyaʼöx pa kiwiʼ ruma nkʼutüx wi kibʼiʼ ri ukʼwäy ta bʼey chi ke. Ruma riʼ ri qachʼalal xa xe chik jun kibʼiʼ xkikusaj richin xkichajij kiʼ.
Ri más wi kʼatzinel chi qawäch röj, ja ri nkikʼül kiwuj ri qachʼalal, ruma xkerutoʼ richin xkekochʼon. Ri Mary yerutzʼibʼaj wi pa máquina jujun chi ke ri tzijonem e kʼo chupam ri qawuj Ri Nyaʼon Rutzijol chuqaʼ jujun chik chi ke ri más qawuj. Rijaʼ nukusaj wi jun wuj ri ütz nelesäx ru-copia, ke riʼ nbʼan más copias kichin ri qachʼalal.
XOJBʼE PA QʼATBʼÄL TZIJ
Ri pa junio, 1966, ri pa Lisboa xbʼanatäj jun juicio ri kʼo rejqalem. Xqʼat tzij pa kiwiʼ ri 49 qachʼalal ri e kʼo pa congregación Feijó, ruma pa ewäl nkimöl kiʼ pa jun jay. Richin xqatijoj el qiʼ chi re ri juicio, xqabʼän chi achiʼel ta rïn ri abogado ri xtbʼanon kʼutunïk chi ke ri qachʼalal. Qetaman wi chi man xkojchʼakon ta, ja kʼa qetaman wi chi xkojtikïr xtqayaʼ jun utziläj rutzijol. Xetaq pa cárcel ri 49 qachʼalal, achiʼaʼ chuqaʼ ixoqiʼ. E kʼo ri xetaq 45 qʼij chuqaʼ e kʼo ri woʼoʼ ikʼ rikʼin nikʼaj. Chupam ri juicio, ri qa-abogado xerubʼij rutzij ri Gamaliel, jun achin ri ntzijöx chupam ri Biblia (Hechos 5:33-39). Ri juicio xyaʼöx rutzijol pa taq noticias. Janila xojkikot ruma ri qa-abogado xutikirisaj rutijonïk chi rij ri Biblia chuqaʼ xbʼe pa taq qamolojriʼïl.
Ri pa diciembre, 1966, xinok ukʼwäy bʼey pa ruwiʼ ri sucursal. Kʼïy chi ke ri asuntos legales xensamajij. Xqabʼän ronojel ri xojtikïr richin chi ri testigos de Jehová nyaʼöx qʼij chi yekʼojeʼ pa Portugal (Filipenses 1:7). Ja kʼa ri pa 18 de diciembre, 1974, xtzʼibʼäx kiwiʼ ri Testigos pa qʼatbʼäl tzij. Stapeʼ ri qachʼalal Nathan Knorr chuqaʼ ri Frederick Franz kʼa pa central mundial e kʼo wi, xeʼapon qikʼin richin xqanimaqʼijuj ri qʼij riʼ. Xqabʼän jun nimaläj molojriʼïl pa Oporto chuqaʼ pa Lisboa. Chupam ri molojriʼïl xeʼapon 46.870 winäq.
Rikʼin rutoʼik ri Jehová, ri Biblia xbʼe rutzijoxik pa jalajöj taq islas ri akuchi (apeʼ) ri winäq yechʼon portugués. Xtzijöx pa Azores, Cabo Verde, Madeira chuqaʼ pa Santo Tomé chuqaʼ pa Príncipe. Ruma ri Testigos najin wi yekʼiyïr chi riʼ, xkʼatzin chi xbʼan jun kʼakʼaʼ chuqaʼ más nïm sucursal. Ri pa 23 de abril, junaʼ 1988, richin xnimaqʼijüx ri kʼakʼaʼ sucursal, ri qachʼalal Milton Henschel xuyaʼ jun tzijonem. Chupam ri molojriʼïl xeʼapon 45.522 qachʼalal. Chi ke rijeʼ e 20 misioneros ri xekʼojeʼ ojer kan pa Portugal.
NQAKʼÄM QANAʼOJ CHI KIJ RI UTZILÄJ TAQ QACHʼALAL
Chupam ronojel ri qakʼaslem, ri Mary chuqaʼ rïn kʼïy naʼoj qetaman chi kij ri utziläj taq qachʼalal. Toq xibʼe chi rij ri qachʼalal Theodore Jaracz pa jun visita de zona, xinwetamaj jun utziläj naʼoj. Kʼo wi jun kʼayewal najin ri pa sucursal akuchi (apeʼ) xojapon wi. Ri qachʼalal ri e kʼo chupam ri Comité de Sucursal xkibʼän yan ronojel ri yetikïr richin nkisöl ri kʼayewal, ja kʼa man xsolotäj ta. Ri qachʼalal Jaracz, richin xukuqubʼaʼ kikʼuʼx, xubʼij chi ke: «Wakami xa xe tiyaʼ qʼij chi ri loqʼoläj espíritu nubʼän ri rusamaj». Chuqaʼ majun bʼey xtinmestaj ta ri xubʼij ri qachʼalal Franz toq ri Mary chuqaʼ rïn xojbʼe pa Brooklyn. Toq ri más qachʼalal chuqaʼ röj xqakʼutuj jun qanaʼoj chi re, rijaʼ xubʼij: «Xa bʼa achike na ri xtbʼanatäj, majun bʼey tiyaʼ kan ri rutinamit ri Jehová. Ruma xa xe rijeʼ yebʼanon ri xubʼij kan ri Jesús: nqatzijoj ri utziläj taq rutzijol chi rij ri Ajawaren».
Ri Mary chuqaʼ rïn janila yojkikot ruma qasamajin ri xubʼij ri qachʼalal Franz chi qe. Chuqaʼ yojkikot toq noqa chi qe ri visitas xeqabʼän pa jalajöj taq sucursales chi ronojel ri Ruwachʼulew. Ruma ri visitas riʼ xqetamaj kiwäch qachʼalal ri kʼïy chik kijunaʼ chuqaʼ ri kʼa e kʼajolaʼ na. Chuqaʼ xojtikïr xqabʼij chi ke chi janila ruqʼij ri kisamaj nkibʼän ruma ri Jehová chuqaʼ man tkiyaʼ kan.
Wakami kʼïy yan junaʼ keqʼax, chi oj kaʼiʼ más yan 80 qajunaʼ. Ri Mary janila yawaʼ (2 Corintios 12:9). Chuqaʼ kʼo chik más kʼayewal qilon. Ri kʼayewal riʼ xa kiyaʼon más qakuqubʼabʼäl kʼuʼx chuqaʼ rubʼanon chi man nqajoʼ ta nqaqʼäj rutzij ri Jehová. Toq yojchʼobʼon (yojnukun) chi rij ri samaj qabʼanon pe pa rutinamit ri Jehová, nqatzʼët chi rijaʼ jalajöj rubʼanik rukʼutun pe ri rutzil pa qawiʼ. * (Tatzʼetaʼ ri nota).
^ parr. 29 Ri Douglas Guest xkäm pa 25 de octubre, 2015, toq najin wi ntzʼibʼäx re tzijonem reʼ.


text:
Susyalista Suwit Republikakunap Huñun
Susyalista Suwit Republikakunap Huñun (SSRH; rusu simipi: Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP, [Soyuz sovetskih socialističeskih respublik, SSSR]) icha Suwit Huñu (CoBeTckий Coюз, [Sovetskiy Soyuz]) huk ancha hatun susyalista mama llaqta kamachinam karqan.
Rusya mama llaqta huk ñiqin pachantin maqanakuypi llallisqa karqaptin Hatun Uktuwri Pachakutiy nisqapi 1917 watapi tukusqa Rusu Suwit Republika 1922 watapi Bolshewikkunap Yuraqkunata atiyninpi Susyalista Suwit Republikakunap Huñun tukukuptin Vladimir Lenin sutiyuq kumunista pusaq ñawpaq umalliqninmi tukurqan. Lenin wañurqaptin Yosif Stalin achka watakuna tiranu hina kamachirqan, iskay ñiqin pachantin maqanakuypi Adolf Hitlerpa Alimanyanta atipaspa ancha atiyniyuqmi tukurqan.
Suwit Huñuqa 1991 watakamam karqan, Mihail Gorbachov umalliqninpa tukupusqankama.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Susyalista Suwit Republikakunap Huñun.


text:
38 CAPÍTULO
¿Imaraykun Jesusta munakunanchis?
SICHUS viajasqayki barco unuman chinkaykushanman chayri, ¿munawaqchu pillapas salvanasuykita?... ¿Imaynan sientekuwaq salvaqniyki runa qanta salvaspa wañupuqtin?... Chaytan Jesuspas ruwaran. 37 capitulopi yachasqanchis jina, paymi salvawananchisrayku kausayninta qoran.
¿Imamantan Jesús salvawaranchis? ¿Yuyashankichu?... Arí, juchamanta wañuymantawan. Jesusqa llapa runakunaraykun wañuran. Qan, ¿wañuwaqchu millay runakunata salvanaykipaq?...
Biblian nin: “Juj runa chaninña kanman chaypas, ñak’aytan pipas payraykuqa wañunman, juj allin runaraykuqa ichapaschá pipas wañunman”, nispa. Jesusmi ichaqa ‘juchasapakunarayku’ wañuran. Biblian willawanchis ‘juchasaparaq kashaqtinchis’, arí, mana allinkunata ruwashaqtinchisraq Cristo ‘noqanchisrayku wañusqanta’ (Romanos 5:6-8).
¿Mayqen apostolmi manaraq cristiano kashaspa millay runa karan? ¿Yuyashanki?... Apóstol Pablon. Paymi niran: ‘Jesusqa juchasapakunata salvaqmi kay pachaman jamuran. Noqataqmi chay juchasapakunamanta aswan juchasapaqa kani’, nispa. Kaytan nillarantaq: ‘Noqaqa mana yuyayniyoqmi karani, millaytan kausarani’, nispa (1 Timoteo 1:15; Tito 3:3).
Diosqa anchatan runakunata munakun, chaymi wawanta kachamuran runakunarayku wañunanpaq. Bibliapi maskhay Juan librota, 3 capitulota, 16 versiculota. ¿Leeruwaqchu? “Diosqa anchatapunin runakunata munakuran, chaymi sapallan Churinta kachamuran, pipas paypi iñiqqa ama wañunanpaq aswanpas wiñay kausayniyoq kananpaq”.
30 capitulopin yacharanchis Jesusta jap’ispa imaymana ruwasqankuta. Ñaupaqtan Caifaspa wasinman aparanku juzganankupaq. Chaypin llulla testigokuna pay contra rimaranku, jujkunataq saqmaranku. Chaypin amigon Pedropas Jesusta negaran. Jesusqa munakuwasqanchisraykun chaykunata aguantaran. ¿Iman chay qhepaman pasaran?
Jesusqa manan chay tuta puñuranchu. Tutallapi juzgasqankuraykun, p’unchayamuqtin jina juezkunata wajachimuranku Jesusta jujmanta juzganankupaq. chaypin Jesusta yapamanta tumparanku: ‘Diospa contranpin juchallikun’, nispa.
Chay qhepamanmi sacerdotekuna Jesusta Pilatoman aparanku. Nirankun: ‘Kay runan reypa contranpi kashan, wañunanmi’, nispa. Ichaqa llullakusqankuta reparaspan Pilato niran: ‘Noqaqa manan imatapas paypiqa tarinichu wañunanpaq jinaqa, chayraykun kacharipusaq’, nispa. Chayta uyarispan sacerdotekunapas juj runakunapas niranku: “Wañuchiy chay runataqa”, nispa.
Pilatoqa yapamantan Jesusta kacharipuyta munaran. Ichaqa sacerdotekunan runakunata tanqaranku kayta ninankupaq: “Chay runatachus kacharipunki chayqa, manan Roma reypa amigonchu kanki”, nispa. Jinan runakunaqa astawanraq qapariranku: ‘¡Wañuchiy! ¡Wañuchiy chay runata!’, nispa. ¿Imatan Pilato ruwaran?...
Runakunata kasuspan Pilatoqa kamachiran Jesusta soq’anankupaq, chaymantataq soldadokunaman entregaran wañuchinankupaq. Soldadokunaqa Jesusmanta burlakunankupaqmi kiskamanta coronata churaspa ñaupanpi qonqorikuranku. “Calavera pata” nisqaman k’aspita q’epichispataq chakinta makintawan k’aspiman clavaranku. K’aspita sayachiqtinkun k’irinkunamanta yawar lloqsimuran jinaspa cuerpon maytapuni nanaran.
Jesusqa unaymi k’aspipi ñak’ariran. Chaypin sacerdotekuna paymanta burlakuranku, wakin runakunataq niranku: ‘¡Diospa wawan kaspaqa uraykamuy k’aspimanta!’, nispa. Jesusqa noqanchisraykun ñak’arisharan, Diosmi paytaqa kachamuran ch’uya kausayninta qonanpaq. Chay qhepamanmi Jesusqa las tres tardenta jina papanmanta wajakuspa wañupuran (Mateo 26:36-27:50; Marcos 15:1; Lucas 22:39-23:46; Juan 18:1-19:30).
Adanqa manan Jehová Diosta munakuranchu chaymi mana kasukuranchu. Payqa manan runakunatapas munakuranchu, chaymi paypa juchanpi llapallanchis juchayoq kashanchis. Jesusmi ichaqa Diostapas noqanchistapas munakuwanchis. Payqa tukuypin papanta kasukuran, chaymi kausaynintapas qoran Adanpa chinkachisqanta yapamanta chaskikapunanchispaq.
May admirakunapaqmi Jesuspa ruwasqanqa ¿riki?... Diosmanta mañakushaspa, ¿“gracias” ninkichu wawan kachamusqanmanta?... Pabloqa anchatan Jesusta agradecekuran, niranmi: ‘Diospa Churinqa noqata munakuwaspan noqarayku wañuran’, nispa (Gálatas 2:20). Jesusqa qanrayku noqaraykun kausayninta qoran wiñay kausayta chaskinanchispaq. Chaymi tukuy sonqowan payta munakunanchis.
Corinto llaqtapi cristianokunatan Pablo niran: “Cristoq munakuyninmi tanqawanku chayta ruwanaykupaq”, nispa. ¿Imamantan Pablo chaypi rimasharan?... Pay kikinmi niran: ‘Cristoqa lliupa allinninpaqmi wañuran, kausaqkunaqa manaña paykunaq munayninkuta ruwanankupaqchu kausanankupaq, aswanpas Cristollapaqña kausanankupaq’, nispa (2 Corintios 5:14, 15).
¿Imakunata ruwaspan rikuchiwaq Cristollapaqña kausasqaykita?... Bibliamanta yachasqaykita jujkunaman willaspan. Jinaspapas sapallaykipi kaspan allinkunata ruwanayki. A ver, sapallayki kashaspa, ¿qhawanaykichu televisionpi otaq internetpi Jesuspa cheqnisqan ruwaykunata?... Jesusqa janaq pachapin kashan, rikumushanmi tukuy ruwasqanchistapas.
Chaymantapas Jehová Diospa ejemplontan qatikunanchis. Jesusmi niran: ‘Yayaqa munakuwanmi’, nispa. ¿Imaraykun Jehová Dios Jesusta munakuran? ¿Imaraykun noqanchispas Jesusta munakunanchis?... Diosta kasukuspa noqanchisrayku kausayninta qosqanraykun (Juan 10:17). Chaymi Biblia niwanchis: ‘Dios jina kaychis paypa munasqan wawankuna kasqaykichisrayku. Munanakuspa kausaychis imaynan Cristopas munakuwaranchis jinata, payqa noqanchisraykun Diosman entregakuran’, nispa (Efesios 5:1, 2).
Jesusta tukuy sonqowan agradecekunapaq leesun Juan 3:35; 15:9, 10; 1 Juan 5:11, 12.


text:
Hechos 20Mushuj Testamento Diospaj Shimi (MTDS)
Pabloca Macedoniapi, Greciapimi crijcunata ricugrishca
20 Chai caparinacui ña chulunyajpimi, Pabloca crijcunata cayashpa, alli catichun cunarca. Cunashca q'uipaca ugllarishpa, ‘Shujtaj punllacama’ nishpaca, Macedoniamanmi rirca. 2 Chai llajtacunapi causacuj crijcunatapish alli catichun, achcata yachachishpa purishpami, Greciaman chayarca. 3 Chai llajtamantaca, quimsa quilla q'uipami, Siriaman ringapaj barcota japisha nicurca. Ashtahuanpish judiocuna paita huañuchingapaj chapacushcata yachaj chayashpami, Macedoniata tigrana tucurca. 4 Pablohuanca Bereamanta Pirropaj churi Sopater, Tesalonicamanta Aristarco, Segundo, Derbemanta Gayo, Timoteo, Asiamanta Tíquico, Trofimopishmi Asiacama rircacuna. 5 Paicunaca, ñucanchijta ñaupashpami, Troaspi shuyagrircacuna. 6 Ñucanchijca, levadura illajlla tandata micuna fiesta tucurijpimi, Filiposmantaca barcopi rishpa, pichca punllapi Troasman chayarcanchij. Ñucanchijta chaipi shuyacuj huauquicunahuan tupashpami, canchis punllacama chaipi saquirircanchij.
Troaspimi Pabloca huañushcata causachishca
7 Domingo punlla cajpimi crijcunaca, Jesús huañushcata yuyarishpa micungapaj tandanacurcanchij. Pabloca, cayandijta ña rina cashpami, chaupi tutacama yachachicurcalla. 8 Paicuna tandanacushca altibajo ucupica, achca lamparacunapimi nina rupacurca. 9 Chaipica, Eutico shuti huambrami ventanapi tiyacurca. Chai huambraca, Pablo unaita huillacujllapimi, dorminaita atichirca. Ña huañuita dormishpami, quimsa altomanta, ucu pambaman urmarca. Ricunaman uriyashpaca, huañushcatami japircacuna. 10 Pablo uriyashpa, chai huambrata ugllarishpaca: «¡Ama mancharichijchu! ¡Huambraca causajllatajmi!» nircami.
11 Pabloca, cutinllataj jahua ucuman huichiyashpami, Jesús huañushcata yuyarishpa, tandata chaupishpa cararca. Chaita micushca q'uipapish, pacaringacama yachachishpaca, ña rircallami. 12 Urmashpa huañuj huambratapish, causajtami huasiman pusharcacuna. Chashnami tucuicuna achcata cushicushpa saquirircacuna.
Troasmantaca Miletomanmi rishcacuna
13 Pabloca Asoncama chaquillahuan rina tucujpimi, ñucanchijca chaipi tupashpa paita apashun ninacushpa, barcopi chaiman ñauparcanchij. 14 Asonpi tupanacushpami, Pablota barcopi pushashpa, Mitilene puebloman shamurcanchij. 15 Chaimanta barcollapitaj rishpaca, cayandij punllami Quío shuti pueblo ch'imbanijman chayarcanchij. Chai cayandij punllami, Samospi barcocuna shayanaman chayarcanchij. Trogilio pueblopi samarishpami, cayandijta, Miletoman chayarcanchij. 16 Pabloca, Pentecostés punllapaj ima shinapish Jerusalenman chayashataj nishpami, Asiapi ama unaiyangapaj Efesoman rircalla.
17 Miletopi cashpami, Pabloca Efesopi causaj crijcunata cunaj yuyajcunata cayaj cacharca. 18 Paicuna chayamujpica, cashnami nirca: «Asiaman chayamushca punllamantapacha cancunahuan ñuca ima shina cashcataca, cancunallataj allimi yachanguichij. 19 Ñucaca, alli shunguhuanmi, Apunchij Jesusta servircani. Manaraj crij judiocuna ñucata llaquichishcamanta, huacaihuan, llaquillami purircani. 20 Shina cajpipish cancunapaj imalla alli canata, huillanata, yachachinataca manataj saquircanichu. Huasinta purishpapish, tandachishpapishmi yachachircani. 21 Israelcunatapish, griegocunatapish ‘Taita Diospajman cutirichij, Apunchij Jesucristota crichij’ nishpami huillarcani.
22 Cunanca, Diospaj Espiritupish richuntaj nijpimi, Jerusalenman rina tucuni. Chaipi ñucata ima shuyacujtapish mana yachanichu. 23 Mai puebloman chayajpipish, jucha illaj Espiritumi: “Achcatami llaquichigrincuna, carcelpi churagrincunami” nishpa huillahuan, chaillatami yachani. 24 Chai llaquicunatapish mana manchachinchu. Ñucata huañuchijpipish, mana ima cangachu. Ashtahuanca, mana c'uyaipajta Taita Dios c'uyashca alli huillaillatami huillashpa catisha nini. Chaitaca, Apunchij Jesusmi ñucaman mingahuarca.
25 Cunancamami cancunamanca, Taita Dios mandacunta huillashpa purircani. Chaita ñuca shimimanta uyajcunaca ña mana cutinca, pipish ñucata ricunguichijchu. 26 Chaimanta, maijan cancuna chingarishpaca, ñucataca imata mana juchachinachu canguichij. Chaitaca cunanmanmi huillani. 27 Taita Dios imallata rurasha nishcata huillanataca, llaquipi cashpapish manataj saquircanichu. 28 Chaimanta, cancunallatajpish alli yuyaihuan causanguichij. Apunchij Jesucristo Paipaj yahuarhuan randishca, tandanacushca crijcunatapish pajta shitanguichijman. Paicunataca cancuna alli michichunmi, jucha illaj Espirituca cancunapaj maquipi churarca. 29 Ñuca rishca huashaca, millai atujcuna shamungami. Chaicunaca, ovejacunata manchachishpa, caita chaita cachangacunami. 30 Cancunapurallamantatajmi maijancunaca pandata yachachishpa, crijcunataca ch'icanyachishpa apangacuna. 31 Chaimanta, yuyaipi canguichij. Ñucaca quimsa huatatami tutapish, punllapish mana samashpa, tucui cancunataca shuj shuj japishpa, huacashpa cunarcani.
32 Cunanca huauquicuna, cancunataca, Taita Diosmanpish, mana c'uyaipajta c'uyashpa cushca Paipaj Shimimanpishmi mingani. Chai Shimimari cancunataca, punllanta sinchiyachishpa, Diospajlla cajcuna japinata cunga. 33 Ñucaca, pipaj cullquita, curita, churanatapish mana munashcanichu. 34 Chaipaj randica, ñucapajpish, ñucahuan purijcunapajpish ima illashcata charingapajca, ñuca maquihuantaj imatapish rurashpami cullquita japircani. Chaitaca cancunallataj yachanguichijmi. 35 Ñucaraj chashna rurashpami cancunataca, mana charijcunata ima shina ayudanata yachachircani. Chashna rurashpallami: “Imatapish cujmi, chasquijta yalli cushicun” nishpa, Apunchij Jesús yachachishcatapish yuyachina ñahuita charircani» nircami.
36 Chai tucuita yuyachishca q'uipaca, Pabloca tucui paicunandij cungurishpami, Diosta mañarca. 37 Chai q'uipaca, tucuicuna ‘Shujtaj punllacama’ nishpami, Pablota ugllarishpa, huacashpa mucharcacuna. 38 “Ñucataca, ña mana ashtahuan ricunguichijchu” nishcamantami, yallitaj llaquirircacuna. Chaimantaca barcocamami, Pablohuan rircacuna.


text:
Callari
Diosga shuj taita shinami llaquin (1 Pedro 5:6, 7)
Ñucuchida rurashcamundami paiga ñucuchij Taita gan. Shuj alli taitaga llaquishcamundami paibuj huahuaguna alli ñanbi purichun yachachin. Diosbish ñucuchimunda manchanaidi llaquirinmi. Shinushami tuqui gentegunamu yachachigun imalaya alli causana gashcada.
Paiga cabishcada yachachishami cushichin, ashtangarin shuj mushuj causida charichunmi shuyanada yachi chayachishca.
Paida uyaquiga, Diosga alli ñanda pushasha, cuidasha, ayudasha ninmi.
Ashtanbish, cangunamu cusha nishca achpadami japinguichij, chibiga na huañushallami causanguichij.


text:
LAPAN RUNAKUNA IMANAWPA RISPITASH KAYÄNANPAQ KASHQANKUNA KAYNAW NIRMI QALAYKUN
[Preamble]
Lapan runakunapis libri kananpaq, jusayuqkunata kastigakänanpaq y iusaynaqkunata mana kastigaypa y piwanpis mana pelyaypa kushish kay pasachaw kawayqa kanqa ali; runakuna imanawpis kashqanta mana qechuymi y lapan runakuna yarpashqankunatapis mana michashqa kananpaq;
Runakuna rispitash kayänanpaq kashqanta mana reqiypami y reqiykarpis iarukuyashqanta kanan yarparkushqaqa seqaypa ajanaypaq kaptinmi kanan lapan runakunapis alichaw kananta munayashpämi kaykunata wilakuyä. Lapan runakunapis ali kawakuyman chaykur; mansakuypita y pishëpakuypita librash karqa, munashqannawmj lapantapis parlakuyanqa y munashqanmanmj krigikuyanqa;
Lapan kaykunatamj rurakänan, runakuna shumaq rispitash kayänanpaq. Saynawpaqa runakuna manami yarpäyanqasu imaykanawpapis awturdäkunapa kontran sharkuyta y tukuynawpa nakasikuqkunata elaqäsiyta;
Saynawmi ali kanman lapan nasyunkuna shumaq wilanakur tukuynawpa jukninwan jukninwan yanapänakur aruyaptin; Askaq nasyunkunapita runakuna shuntakaykärir, rasunpaypa alimi niyashpan yärakuyan, runakuna rispitash kayänanpaq niyashqan qelqaraykaqman. Kay qelqaraykaqchawqa kaykan runakuna rasunpa rispitash kananpaq, lapan runakunapis mana jarukushqa kayänanpaq, warmipis olqupis rispitash kayänanpaq. Saynawpami rasunpa kaykuna rurakänanpaq wilanakuyashkä lapan markakuna y nasyunkuna ali kayman chäyänanpaq, lapan runakunapis ali kawayänanpaq, saynaw kashqanta musyar runakuna librina kar shumaqna kawakuyanqa;
Kaychaq lapan runa qotukaqkuna awniyashqa lapan kaykunata rurananpaq, askaq nasyunkunawan wilanakur yanapänakuypa lapan runakuna rispitashqa kayananpaq. Runakuna lapan rispitash karqa rasunpaypami y librimi kakuyanqa ali kaqkunataqa rurayanqa munayashqannaw, y;
Lapansikunapis juk yarpayla, kay runakuna rispitash kayänanpaq, pipis mana jarukushqa y Iibri kakuyänanpaq yarpashqaqa seqay alimi kanqa; saynaw rurashun nishqansikuna lapan rurakänanpaq.
ALI YARPAY KAPTIN KAYKUNATAMI WILAKUYAN KAY PASACHAW LAPAN RUNAKUNA RISPITASH KAYÄNANPAQ NIYASHQAN
Lapan markakunapis, nasyunkunapis juk yarpayla yawayänanpaqmi lakipakuyänan imaykanawpapis. Saynawpaqa lapan runakunapis y mandaq awturdäkunapis, kay wilakuyashqäman yarpakushla kayashpanqa, shumaq juknaw alitana rurayanman yachasiyashpan y yachakuyashpan. Saynawpami mansapakuypa rurayänan, runakunata mana jarukuypa rispitana kashqanta y libri kashqankunata, Saynawpaqa yarpänansj lapan nasyunninsik y juklä nasyunkuna ali kawayman chananpaqmi. Kaykunataqa musyayänan y lapan runapis nishqannaw rasunpaypa rurayänan, lapan qotukaq runakunapa markankuna, nasyunninkun y wakinkaq kay nasyunpa ruñnkunachaw kaykaq markakunapis.
NISFIQAN JUK (1)
Lapan runakunapis yurikuyan librimi y wakinkaqkunanaw rispitashqa, mana jarukushqa kayänanpaq. Saynawmi runakunaqa yuriyan shumaq yarpayyuq, alitapis mana alitapis reqiykar y seqay kuyapäkuyyuq. Saymi runakuna ali kawakuyänan jukninwan jukninwanpis.
NISHQAN ISHKAY (2)
Lapan runakuna rispitashqa y mana jarukushqami kayänan y ali kananpaq wilakuyashqächaw nishqannaw librimi kayänanpis. Manami chikish kanansu juk kasta kashqanpita yana o yuraq kashqanpita, warmi ni olqu kashqanpita, imanawkaq parlayta parlaq kashqanpita, imamanpis krigishqanpita,
Saypis manami bäjuman churashqa kanqasu mayqan alikaq o mana alikaq niyänansu, runakuna markakunata mandananpaq askaq shuntakaykuptin, runakuna mana jarukush kananpaq alita ruraqkunata o lapan nasyun runakunapaq o mayninpapis markankunapa siñalninkuna rurinchaw juk runa mandaq kaptin. Saynaw kanman juk nasyun marka, pipis mana mandash kaptinpis y markakunapa siñalninkuna surinchaw shumaq imanawpapis rurayta mana kamäpakuq kayaptin o kikinkuna mana mandar juk mandash karpis o juk marka seqaypa mandar imaykapitapis michashqa imanawpis nishqanchaw kanansu manami.
NISHQAN KIMSA (3)
Lapan runakunapis shumaq rispitashqami kawakuyänan, librimi imaykapitapis kakuyänan y imapis päsananta awturdäkuna rispitasinan ali kakuyänanpaq.
NISHQAN CHUSKU (4)
Manami pipis ashmayman churashqa kanansu ni pipa tukuy rurayninkunapaq kanmansu. Ashmaykaq y ashmayta saray; runakuna imanaw rurananpaq kaqkunachawqa pasaypami michar kundinan lapankunatapis y tukuynawpa ashmay saraqkunatapis.
NISHQAN PISQA (5)
Manami pipis fiyupa nakasishqa ni lakipaypaq o munashqannaw nakasishqa, runa kashqankunata mana kuyapaypa tukuyta nishqa kanansu.
NISIlQAN SOQTA (6)
Lapan runakunami maysaychawpis seqaypa rispitashqa kanan y runa kaynintapis saynaw rispitasikunan, pipis mana jarukunanpaq.
NISHQAN QANCHIS (7)
Runakuna imatapis rurananpaq kashqankunachawqa lapansipis iwalmi kansi. Saynawmi pitapis ali kashqanta ni mana ali kashqanta mana akraypa, runakuna rurananpaq kashqanwan sapakuyänan tukuypita. Lapan runakunami iwal rispitasikuyänan, wakin runakuna jamurpar jarukur ushayänanpita y manakaqkunata parlarkur, kay runa rispitash kananpaq wilakuyashqäkunapjta kontran parlar puriqkunapita y luta jarukur ushash kananpita.
NISHQAN PUWAQ (8)
Lapan runakunapis kejakuyänanmj, jatusaq kay nasyunchaw kaq awturdäkunaman, runa rispitash kananpaq kashqankunata pipis jarukur ushaptin, awturdäkunapis sapänanmi, imanaw runakuna rurananpaq kashqanchaw parlashqannaw saypaqmi qelqaraykan, saywan pipis sapakuyänanpaq.
NISHQAN ESQUN (9)
Manami mayqan runatapis luta la sarir kalapósuman apar wechqaräsinansu, ni markanpita jukläman jitar ushashqaqa kanansu.
NISHQAN CHUNKA (10)
Lapan runakunami rasunpaypa Iapanpis iwal kayayninpa, aska runakunapa puntanchaw wiyashqa kanan jusan o mana jusan kaptinpis y juk awturdäta wilapänan. Kay awturdäqa manami mayqanpaqpis faburnin sharkunansu lutalaqa, jukninpaq jukninpaqpis. Saynawpami musyanqa mayqankaq ali rispitash kananpaqpis y imanaw rurananpaqpis. Saynawpami musyanqa mayqan jusayuq kashqanta y mayqan jusaynaq kashqantapis. Niykurnami isanqa imanawpis ruranqa wechqananpaq o mana wechqananpaqpis.
NISHQAN CHUNKA JUK (11)
- Ima jusanpitapis mayqan runa kejashqa karpis, manaraq rasunpaypa jusan kashqanta musyakashqanyaqqa imaykanawpapis rispitasikunanmi jusaynaqlaraq kashqanta. Saynaw rispitasikunan lapan runapa nawpanchaw rasunpa mana jusan kashqanta y runa kashqanta mana jarukuyänanpaq.
- Manami pipis kondinashqa kanansu imatapis mana rurash kaykaptinqa o imatapis ruraykashqanta jinan öra mana taripash kaptinqa; imanawmi nin runakuna rispitash kananpaq wilakuyashqankuna, kay nasyunpaq y juklä nasyunkunapaq saychaw nishqannaw. Jusankunapita kastigashqa kananpaq kaqkunapita mastaqa manami nakasir kastigakänansu jusan kaptinpis.
NISHQAN CHUNKA ISHKAY (12)
Manami mayqan runatapis pipis lutaqa imatapis rimapänansu shuyni kawakuqtaqa, kastankunatapis, wayinkunata o paypa kaqtaqa imantapis; imanaw ali o mana ali kakuptinpis, runa kayninta chikipänansu. Lapan runakunami sapakunan, runakuna imanawpis rurananpaq kaykashqanchaw qelqaraykaqwan, tukuynawpa imaykatapis manakaqpita rimapänanpita.
NISHQAN CHUNKA KIMSA (13)
- Lapan runakunapis librimi purikuyänan maysaypapis. Saynawmi may nasyunchawpis rurakunan wayinkunata saychaw täkunanpaq.
- Lapan runakunapis yarquyänanmi may nasyunpitapis, kikinpa nasyunninpita juk nasyunman y niykurpis saynawmi kutikunan nasyunninman.
NISHQAN CHUNKA CHUSKU (14)
- Mayqan runatapis wakinkaqkuna imapitapis qatikachaptinqa kikin ashinan maychawpis ali täkunanpaq. Saynawpami kushish täkunqa mayqan nasyunchaw karpis.
- Kay wilakuyashqäkunaqa manami pasaypapis joqarishqasu kanqa mana alita ruraqkuna, alichaw yarqunanpaqqa ni noqakuna askaq wi!anakurkur "ali kananpaq" nir wilakuyashqäpa kontran yarpaqkunatapis manami yanapanqasu.
NISHQAN CHUNKA PISQA (15)
- Lapan runakunapis kayanan juk nasyunchaw yurishqalami.
- Manami mayqan runatapis lutaqa michänansu pipis nasyunninpita ni juk!ä nasyuriman aywaykur täkunantapis manami michashqa kanansu.
NISHQAN CHUNKA SOQTA (16)
- Olqupis warmipis tyempunman charnaqa, pipis mana michashqami kasarakuyänan. Manami michashqa kayänansu juk kolur qarankuna kayninpa, juklä nasyun kayninpa, imanawpis krigiq kashqanpita. Lapanpis kasarar shuynina täkuyänan wayita ruraykur, shumaq täyänan lapanpis rispitanakur kasaraykärirqa. Saynaw kayänan imayyaqpis kasarashqa karqa y rakikarpis saynawmi iwalpura imatapis rakipänakunan.
- Warmi olqupis rasunpaypa munanakur imayyaqpis kasarar täyänanpaq awninakush kaqkunami kasarayänanqa.
- Juk ayllumi kikinkaq umanqa y seqay alikaqqa lapan marka kananpaqpis. Saymi lapan markakunapi rispitasinan ayllukuna mana jarukush kananpaq y nasyun mandaqkunapis rispitasiyänan.
NISHQAN CHUNKA QANCHIS (17)
- Lapan runakunapami wayinkuna y chakrankuna kanan, juk runalapapis kanmanmi y askaq qorikash runakunapis saräyänanmi.
- Wayinkunapita y chakrankunapita manami pipis qarqushqa kayänansu.
NISHQAN CHUNKA PUWAQ (18)
Lapan runakunapis librimi yarpachakuyänan, kuyapäkuyninpis ali o mana alipis kakunan y munashqanman imamanpis krigikunman. Saynawmi munarqa trukasinan jukman krigishqanpita jukkaqmanpis. Imamanpis krigirqa wakinkaq runakunatapis wilapänan y parlanan krigishqanpaq. Parlayänanmi juk juklapis o askaqpis, askaq runakuna wiyananchawpis o shuyni wayinkunalachawpis, yachasiyashpan, wakinpis rurananpaq, alikaqta rurar y lapantapis shumaq ruraypa.
NISHQAN CHUNKA ESQUN (19)
Lapan runakunapis yarpäyashqannawmi parlayänan y rimakuyänan imanaw ali y mana ali kashqantapis. Saynawmi imanirpis parlaptin pipis rimanansu ni qayapar ajanäsinansu imapaqpis rimakushqanpita. Wiyashqankunatapis rasunpa kashqanta shumaq mayapakunan, tukuy wilakuykunatapis chaskinanmi y chaskinan wakinkaqkuna imanaw yarpäyashqankunatawan. Saynaw wiyashqanta, chaskishqanta y yarpashqankunata lapan runakunata musyasinan munayashqannaw imaykatapis mana michashqa lapannawpa imawanpis runata wiyasina y mayasina kaqkunawanqa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA (20)
- Lapan runakunapis librimi yorikäkuyänan y askaqpis shuntakäkuyänanmi imatapis alikaqkunata rurayänanpaq pipis mana michashqa.
- Mana munaykaqtaqa manami pitapis shuntakäyashqanchaw kananpaq apayänansu.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA JUK (21)
- Lapan runakunapis nasyunninchaw mandaq kayman char yanapänakuyänanmi, kikinkuna karpis o alinninta y yachaqninta shumaq akraykärirpis mandaq kananpaq churakuyänan librimi.
- Lapan runakunapis iwalmi ima kaymanpis chäyanan, nasyunninkunachaw ima kaymanpis chäyänan, nasyunninkunachaw ima awturdäpis kayänan y ima aruymanpis yaykuyänan wakinkaqkunanaw.
- Markachaw pipis awturdä mandaq kananpaq, lapan runakunami awniyänan ali kashqanta. Lapan runakuna pipis awturdä kananpaq awniyashqantaqa musyakanqa bötuwanmi, kikinkuna churakuyanqa pi kananpaqpis. Saynaw rurayanqa bötu kashqan örala, lapanmi bötayänan pakaylapa, pipis manami michänansu ni juklaylapaq jitananpaq parlapänansu, lapanpis iwalmi rurayänan. Librimi pipaq karpis jitakuyänan bötunkunachaw.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ISHKAY (22)
Lapan runakunapis, marka runa kayninpa y juk markachaw taq kayninpa, lapan awturdäkuna markachaw rispitasinan pipis mana jarukunanpaq y ali kawakuyänanpaq. Saynawpami shumaq kawananpaq tarinqa lapan nasyunchaw kaq runakuna lakipakuyninpa y wakinkaq nasyunkunawanpis yanapänakuypa, wakin shuyni qorikaq runakunawan y nasyunchaw mandaq runakuna churakushqan y rurayashqankunawan. Saynawpami lapan runakunata imanpis mikunanpaq o rantinanpaq pishipakuptin qonqa, lapan markakunapaqpis y imata yachakuyänanpaqpis kanqa gastunkuna, kaykunami mana pishiypa kanan lapan runakunapaq, shumaq rispitash runa kayänanpaq. Y saynawmi runakunapis lakipakuyänan kikinkunapa jamulankunapita ali runa kayänanpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA KIMSA (23)
- Lapan runakunapami ima aruylankunapis kanan; kikinkunami ima aruychaw aruyänanpaqpis akrakuyänan, aruyninkuna alimi kanan, imaykanpaqpis aypäpakunanpaq y arunanpaq tupuylami kanan y runakunaqa manami aruyniynaq kayänansu.
- Lapan runakunapis ali kashqanta ni mana ali kashqanta mana rikapaypami aruyashqankunapita chaskiyänan qellayta y lapan aruqkaqkunaqa iwal, saynawla chaskiyänan.
- Lapan runakunapis aruqkaqkunaqa iwal shumaq ali pägashqami kayänan imata munashqankunatapis rantiyänanpaq aypaq. Saynaw qellayta chaskir lapan kastankunata wayinchaw kaqkuna shumaq kushishqa kawakuyanqa, lapan runakunapis alila kawananpaq kashqannaw. Saychawpis pishipakuptinmi isanqa imaykanawpapis wakinkaq awturdäkuna waksakunata yanapaqkuna aypasipänan pishipakushqalanmanna.
- Lapan runakunapis ali yarpashqankunawan say shuyni alita yarpaqkuna rurayänanmi qotukaykur. Saynaw shuyni kaqkunaqa ali yarpayninkunawan rispitasikur pipis kikinpaq kaqkunata o lapan runapaq kaqkunata mana jarukuyänanpaq kashqanta rispitasikuyänanpaq.
NISHOAN ISHKAY CHUNKA CHUSKU (24)
Lapan runakunapis j amayänanmi aruyninkunapita, aruynin mana kashqan öraqa imatapis munashqantami rurakuyänan, aruyänan shumaq öralawanmi. Manami aläpaqa aruyänansu aruyänanpaq kashqan örapita mastaqa y saynawmi aruyninpita watasarkur jamananpaq yarquptinqa saypita pägunta chaskiyänan.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PISQA (25)
- Lapan runakunami shumaq ali kawaychaw kayänan, saynawmi lapan kastankunapis shumaq kawakuyänan, kwerpunkunapis mana qeshyaypa, lapan imaykakunachawpis alila. Mas aliran kanan yali mikuyänanpaq mikuykunachaw, mödanankunachaw, ali wayichaw täyaptin, ima qeshya sariptinpis jampikuqkuna jampiyaptin y lapan imaykakunawanpis runakunata shumaq yanapänanpaq kaqkunawan yanapäyaptin. Elaqpita imachawpis mana aruq runa kaptinqa o aruyniynaq kaptinqa, shuynimi saynawkunata yanapänanpaq kaqchaw kayänan Iapanpis, tukuy qeshyayuqkuna, ima ruraytapis mana pwe'diqkuna, kanmanmi (wishtukuna o ushukuna), biyúdayashkuna chakwan o awkin karpis y lapan runakuna imaykanawpa aruytapis o makinta y chakinta o wakinkaqkunata kikinkuna mana munaykäyaptin imapis päsaptin arunanpaq kaqkunata oqraqkunami kanan shumaq shuyni yanapashqa.
- Lapan wamrayuq warmikunapis y akapa wamrakunapis shumaq imaykapitapis kuydashqami kayänan y paykunataqa shuynimi yachaqkuna rikayänan mana kachaypa. Lapan wamrakuna juk mama taytalapita yuriqpis o jukchaw wachapakush o sure"pakush kayninpa yurishkunapis iwal rikashqami y kuydashqami kayänan.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA SOQTA (26)
- Lapan runakunami eskwëlachaw yachakuyänan. Lapanpis yachakuyänan debaldilami, punta yachaykunata alinninkaqta y runata imachawpis yanapänanpaq kaqkunalatapis yachakuyänanmi. Alinninkaq yachaytaqa lapan runakunami yachakuyänan jukpis mana yachakuypaqa manami kanansu. Juknawkaq imatapis y imapaqpis yachakuykunami isanqa mas aja yachakuymanna yaykuyänan. Mas sinchikaq aja yachakuykunamanqa yaykuyanqa lapan runakunapis iwalmi y saynawpami ima kayänanpaqpis yarquyanqa yachayashqanpita.
- Eskwe"lakunachaw o wakinkaqkunachaw yachakushqankunawanmi lapan runakunapis ali yachaq kayman chäyanqa. Saynawpami runakuna rispitash kananpaq kaqkunata rurar mas yanapänan wakinkuna rurayänanpaqpis y runakuna libri kayänanpaq mayqankaqkuna mas alinnin kashqantapis yachasir reqisinan y musyasinan. Runakuna yachaq kayaptinqa manami ajanasu kanqa lapanta shumaq tantiyayänanpaqpis, imatapis ali shonqulanwan shuyaränanpaqpis y lapan nasyunkunawanpis ali alila juknin jukninpis kayänanpaq, tukuyniraq y lapan kasta runakuna o imamanpis krigiqkuna musyayänanpaqpis. Lapanpis saynaw ali kayaptinqa aska nasyunpita shuntakaykur runakuna rispitash kananpaq kashqanta wilakuqkunatami mas yanapanqa y alikaqkunata imatapis rurayanqa lapan markakuna jatunyänanpaq y saynawpami lapan kushish kawayänanpaq lakipakuyanqa paykunapis.
- Mayqan runakunapis munashqankaqtami akrakuyänan maychaw y imanawkaq eskwe"Iaman wamran yachakunanpaq churananpaqpis.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA QANCHIS (27)
- Lapan runakunapis mana michasqami markakuna ima fVestata ruraptinpis saychaw ruräsinan, ima tushukunata o wakinkaqkunata rikäkur y ima yachaykunatapis shumaq ali kananpaq yanapänakunan, alita rurayta munarqa imatapis rurasun kikinpa jamulanpita imatapis yarqapakurqa.
- Lapan runakunami rispitasikunan pipis jarukuyänanpita y imankuna kaptinpis saynawmi kikinpa kaqkunataqa shumaq saräkunan pipis mana qechushqa, kakusun ali yachayninwan tarishqankuna, imatapis qelqashqankunata o imakunatapis yachayninwan rurashqankunapis y kikin ruraqkaq kayninpa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PUWAQ (28)
Lapan runakunami markankunachaw shumaq yarpayninwan ali täyänan, nasyunninchaw o wakinkaq nasyunkunachawpis kay runakuna rispitashqa y mana jarukushqa kananpaq wilakuyashqä maysaychawpis rasunpaypa rurakänanpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ESQUN (29)
- Lapan runakunami tashqan markakunachaw imatapis rurayanan, say markachaw täyayninpami libri imaykanaw kananpaqpis y ali runa kayman chänanyaqpis yachakuyash tukuy ruraykunata.
- Shumaq rispitashqa kaykäyashpan y tukuy imakunatapis libri rurakuykäyarpis, imanaw runakuna rurananpaq qelqaraykashqantami isanqa mansakuyänan y say nishqanpitami isanqa pipis päsasiyänansu. SaVnaw mansapakuypa kayanqa wakinkaq runakunapis rikärishqa, rispitashqa, mana jarukushqa y Iibri Iapanpis iwal kayänan kashqami. Saynawpaqa lapanpis alita rurar y runakunapis rispitash kananpaq kashqannaw karqa kushishmi kawayanqa, wakinkaq marka runakunapis y lapan markakuna alila shumaq kawakuyanqa.
- Lapan runakuna rispitash y libri kakuyänanpaq wilakuyashqäta manami ni pipis juknawpaqa ni kontranqa sharkuyänansu ni rurayänansu lapan nasyunkunapita qorikaykur ali yarpaykunawan y ali kananpaq rurayashqäkunataqa.
NISHQAN KIMSA CHUNKA (30)
Kay wilakuyashqäkunachaw manami juknawpaqa tantiyayänansu; manami mayqan nasyunpa mandaqninta, shuntakash askaq runakunata ni juk runalata imanawpapis rurayänanpaq o wakinta elaqäsir qalaykuyänansu ni mayqan kaqlatapis, runakuna rispitash y libri kakuyänanpaq kay qelqaraykaqchaw wilakuyashqäta.


text:
P'uchqu
- P'uchqu q'apar nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Chaqllisinchipiqa P'uchqu nisqakuna prutunkunata quykuq imayaykunam. P'uchqu llipt'a ruranakuy nisqapi p'uchquqa llipt'aman prutuntam (yakuchaq pusitiwu q'ipisqa iñukuta) qun. P'uchquwanqa yaku iñuwa llipt'a hinam ruranakun, idrunyu q'ipisqa iñuwa (H3O+) tukuspa. Chayrayku p'uchqu yakuwan chulluchisqaqa qanchismanta pisim pH chani nisqata ruran.
Kay hinam yakuchaq kluruchasqa yakuwan ruranakunmi:
- HCl + H2O → H3O+ + Cl-
Kaymi huk iskay p'uchqukunam:
- Yakuchaq kluruchasqa (HCl)
- Salina p'uchqu (H2SO4)
- Qullpa p'uchqu (HNO3)
- Aqha p'uchqu (CH3COOH)
- Sisi p'uchqu (HCOOH)