text:
Aliman Dimukratiku Republika
Aliman Dimukratiku Republika (aliman simipi Deutsche Demokratische Republik, DDR) nisqaqa huk susyalista republikam karqan, 1949 watamanta 1990 watakamam.
Iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi Suwit Huñup awqaqkuna anti Alimanyata hap'isptin, huk atiqkunataq kuntinta hap'iptin, Alimanya tawantin atiq mama llaqtap ukupasyun suyunman rakisqa karqan. Kimsantin kuntinpi kaq ukupasyun suyumanta 1949 watapi kapitalista, parlamintu dimukratiya kaq Tantasqa Republika Alimanya nisqam tukuptin, Suwit Huñup hap'isqan suyumantataq susyalista Aliman Dimukratiku Republika nisqam tukurqan.
Aliman Dimukratiku Republikap musikun, kawpay llikanpas ismuptin 1989 watapi Erich Honecker sutiyuq pusaqnin urmachisqa karqan. 1990 watapi akllanakuypi akllasqa musuq kamachinaqa mama llaqtata chulluchiyta kamarikurqan. Chaymantataq Tantasqa Republika Alimanyaman hukllakurqan. Chaywanmi susyalismu qulluchisqa kaptin runa llaqtap kapuyninkuna (Volkseigentum) nisqaqa kapitalistakunaman, aswanta kunti Alimanyayuq ruruchinakunamanmi qhatusqa karqan.


c: text/html

text:
20
Jesús causarishcami
(Mt 28:1–10; Mr 16:1–8; Lc 24:1–12)
1Semana callari tutamanta manaraj alli pacarijpimi, Magdalamanta Mariaca, Jesusta pambashca jutcuman rirca. Chaiman chayashpaca, jutcumanta rumita anchuchishcatami ricurca. 2Chaimantaca Simón Pedropajman, Jesús c'uyashca caishuj yachacujpajmanpish callpashpa rishpami paica:
–Mandaj Jesustaca jutcumanta apashcacunamari. Maipichari churarcacuna, mana yachanchijchu– nirca.
3Chaimi Pedropish, caishuj yachacujpish llujshishcahuan jutcuman rircacuna. 4Ishquindij callpashpa rishpaca caishuj yachacujca, Pedrota mishashpami jutcumanca punta chayagrirca. 5Paica cumurishpa ricushpami, linsocunalla chaipi cajta ricurca. Ashtahuanpish mana yaicurcachu. 6Simón Pedroca, paipaj q'uipa chayashpaca jutcuman yaicujta rishpami linsocunalla chaipi cajta ricurca. 7Jesuspaj umata c'hungullichishca linsoca, mana caishuj linsocunahuanchu cashca carca. Pilluchishpa ch'ican churashcami cashca carca. 8Chai q'uipami, jutcuman punta chayaj caishuj yachacujpish yaicurca. Chaita ricushpami crirca. 9Quillcachishcapi nishca shina: Huañushcacunapaj chaupimanta Jesús causarinataj cashcataca, manaraj entendircacunachu. 10Chashna ricushpaca yachacujcunaca paicunapaj huasiman tigrarcallacunami.
Magdalamanta Mariaman Jesús ricurishcami
(Mr 16:9–11)
11Ashtahuanpish Mariaca jutcu c'uchupi canllallaman huacacushpami, chai jutcu ucuta cumurishpa ricurca. 12Chashna ricushpaca Jesuspaj cuerpota maipi churashca cashcapi ishqui angelcuna yurajlla churanata churashca shujca umaman, caishujca chaquiman tiyacujtami ricurca. 13Chai angelcunaca:
–Huarmi ¿imamantataj huacacungui?– nijpi, chai huarmica:
–Ñuca Mandaj Jesustamari apashcacuna. Paita maipi churashcatamari mana yachani– nirca.
14Shina nishcahuan tigrarishpa ricujpica, Jesusmi chaipi shayacushca carca. Ashtahuanpish paica Jesús cashcataca mana rijsircachu. 15Jesusca:
–Huarmi ¿imamantataj huacacungui? ¿Pitataj mashcacungui?– nijpimi, huertata allichijmi yuyashpa chai huarmica:
–Mandaj Jesusta, can apashca cashpaca, maipi churashcata huillahuai, ñuca apangapaj– nirca.
16Chaimi Jesusca:
–¡María!– nijpi, pai tigrarishpaca:
–¡Raboni!– nirca. (Raboni nishcaca: “Yachachij” nisha ninmi).
17Chaimi Jesusca:
–¡Ama ñucapi charirichu! ñuca Yayapajman manaraj huichiyanichu. Ñuca Yayapajman, cancunapaj Yayapajman, ñuca Taita Diospajman, cancunapaj Taita Diospajman huichiyagrinimi ninmi nishpa ñuca huauquicunaman huillagri– nircami.
18Chaimi Magdalamanta Mariaca, Mandaj Jesusta ricushcata, tucui pai imalla nishcacunatapish yachacujcunaman huillagrirca.
Yachacujcunaman Jesús ricurishcami
(Mt 28:16–20; Mr 16:14–18; Lc 24:36–49)
19Chai punllallataj semana callari ña tutayacujpimi, yachacujcunaca judiocunata manchashcamanta pungucunata huichcashpa tandanacushpa tiyacurcacuna. Chaipimi Jesusca paicunapaj chaupipi shayarishpaca:
–¡Sumaj causai cancunahuan cachun!– nirca.
20Chashna nishpaca paipaj maquicunata, costillatapishmi ricuchirca. Yachacujcuna Mandaj Jesusta ricushpaca, yallitajmi cushicurcacuna. 21Jesusca cutinllatajmi paicunataca:
–¡Sumaj causai cancunahuan cachun! Ima shinami Yaya ñucata cacharca, chashnallatajmi ñucapish cancunataca cachani– nircami.
22Chashna nishpa paicunata p'ucushpaca cashnami nirca:
–Jucha illaj Espirituta chasquichij. 23Maijanpaj juchacunata cancuna perdonajpica, Taita Diospish paitaca perdonangami. Maijanpaj juchacunata cancuna mana perdonajpica, Taita Diospish paitaca mana perdonangachu– nircami.
Jesús causarishcata Tomás mana crishcami
24Ishqui huacharishca Tomasca chunga ishqui yachacujcunapuramantami carca. Paica Jesús ricurinapajca mana paicunahuanchu carca. 25Tomás chayamujpica caishuj yachacujcunaca:
–Mandaj Jesustami ricurcanchij– nijpimi paica:
–Paipaj maquicunapi clavocuna jutcushcata mana ricushpa, ñuca dedota clavocuna jutcushcapi mana satishpa, paipaj costillapi ñuca maqui dedota mana satishpaca, mana crishachu– nirca.
26Pusaj punlla q'uipami, cutin chai yachacujcunaca, Tomasndij huasi pungucunata huichcarishca tiyacurcacuna. Jesusca pungucuna huichcashca cajllapitaj yaicushpa paicunapaj chaupipi shayarishpaca:
–¡Sumaj causai cancunahuan cachun!– nirca.
27Chaipimi Jesusca Tomastaca:
–Cambaj dedota ñuca maqui chugripi churashpa ricui. Cambaj maquita chutashpa, ñuca costillas quinripi sati. Ama mana crij caichu, ashtahuanpish crij cairi– nijpimi,
28Tomasca:
–¡Ñucata Mandaj, ñuca Taita Dioslla!– nirca.
29Chaimi Jesusca:
–Tomás, ñucataca ricushcallamantami canca cringui. Ñucata mana ricushpapish crijcunaca, cushichishcacunami– nirca.
Cai librotaca imapaj quillcashca cashcami
30Jesusca paipaj yachacujcunapaj ñaupajpica, pi mana ruraipajcunataca achcatami rurarca. Chaicunataca cai libropica mana quillcashcachu. 31Jesustaca Quishpichij Cristo cashcata, Taita Diospaj Churi cashcatapish crishpa paimanta huiñai causaita charichunmi cai tucui quillcataca quillcashca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qhali kay
Qhali kay icha Allillakay nisqaqa runap icha uywap allin kayninmi, kusi, mana unquq kayninmi, kurkunpi, nunanpi, ayllunpi, wakinpi ima.
Runap qhali kayninqa runa hayñim. Manam ima runapas huk runap, mama llaqtap mink'achisqanpa, mink'achiqpa hipachisqachu kachun.
Qhali kayninpaqqa runa kaykunatam muchukun:
- Kurku kallpanchay: Runapqa kuyunanmi, kurkunwan allinkunatapas rurachun. Ama tiyaykullachunchu, ama ima chikichaq, maqlluqkunatapas rurachunchu.
- Mikhuy: Qhallallay wayukunata, yuyukunata, aypaq chaqallukunata riwikunatapas mikhuchun. Ch'uya yakutam upyachun. Ama yarqachunchu, ichataq ama nisyutapas mikhuchunchu. Ama nisyu misk'ikunatachu, nisyu aychatachu, ama industriyal nisqa mikhunatachu mikhuchun. Ama pitachunchu, ama machachunchu, ama nisyu hampikunata mikhuchunchu.
- Llump'ay kamay: Mayllakuchun, kirunkunata pichachun, chukchankunata ñaqch'achun. P'achankunata t'aqsachun, wasinta pichachun.
- Ch'uya muyuriq pacha: Sallqa pacha ama waqllisqa kachunchu, wayra pacha yakupas ama miyuchasqa kachunchu. Runaqa ama ruqyaywan unquchisqa kachunchu.
- Allin kawsay: Runamasikunawan, ayllukunawan allinta kawsanakuchun. Huk runakunataqa ama allquchachunchu, huk runakunataq paytapas ama allquchachunchu. Allin kawsanapaq wasinmi puñunanpas kachun. Allintapas, mana waqlliqtapas llamk'achun. Llamk'aq runapaqqa samay mit'an kachun. Wawataq mamayuq taytayuq kachun, ama sarupasqachu, ama maqaykusqachu, ama wakchachu.


text:
11 kaq yachatsikï
¿Bibliapa musyatsikïninkunaqa yanapakunku?
1. ¿Imanirtaq yanapamänata necesitantsik?
Kamakoq Jehoväqa noqantsikpitapis más yachaqmi. Jina kuyakoq y noqantsikpaq yarpachakoq Teytam. Manam pëpita rakikashqa kawanapaqtsu kamamashqantsik (Jeremías 10:23). Imanömi wamrakunapis teytankuna consejayänanta necesitäyan, tsënöllam noqantsikpis Diosnintsik consejamänata necesitantsik (Isaías 48:17, 18). Bibliapa musyatsikïninkunaqa Diosnintsikpa qarëninmi.
Jehoväpa leyninkuna y musyatsikïninkunaqa alli kawakunapaq y shamoq tiempochö mana ushakaq bendicionkunata imanöpis chaskinapaqmi yachatsimantsik. Kamamashqantsik karmi llapan consëjonkunata wiyakunata munan.
2. ¿Imataq Bibliapa musyatsikïninkunaqa?
Bibliapa musyatsikïninkunaqa imatapis imanö ruranapaqmi yanapamantsik. Pero leykunaqa imatapis cumplinapaqmi claro mandamantsik (Deuteronomio 22:8). Bibliapa musyatsikïninkunaqa imapis alli o mana alli kanqanta cuentata qokunapaqmi yanapamantsik (Proverbios 2:10-12). Más tantearinapaq, kawënintsik Diospa qarënin kanqantam Bibliaqa yachatsimantsik. Kë musyatsikïmi yanapamäshun trabäjochö, wayichö y viäjechöpis kawënintsikta cuidanapaq.
3. ¿Mëqan ishkë musyatsikïkunataq más precisaq?
Jesusmi ishkë kanqanta nirqan. Punta kaqmi rikätsikun Diosta kuyanapaq, reqinapaq y imëpis pëllata sirwinapaq. Kë musyatsikïtam yarpänantsik imata rurarpis (Proverbios 3:6). Tsë consëjota wiyakoqkunaqa Diospa amïgonmi tikrayanqa, y mana wanïpam kushishqa kawakuyanqa.
Ishkë kaqnam pï mëwampis shumaq kawakunapaq yanapamantsik (1 Corintios 13:4-7). Pï mëtapis shumaq tratarqa Diosnintsiknöllam noqantsikpis rurëkäshun.
4. ¿Imapaqtaq yanapamantsik Bibliapa musyatsikïninkuna?
Familiachö kuyanakunapaq y juk shonqunölla kawanapaqmi (Colosenses 3:12-14). Juk kaqpis, casädokuna mana rakikarlla kawayänampaqmi yachatsikun.
Biblia ninqanta wiyakïqa yanapamäshunmi trabäjota tarinapaq y kushishqa kawanapaqpis. Wakinkunaqa trabajaqninkuna ashiyan Biblia ninqannö kawakoqta, mana suwakoqta y alli trabajaqtam (Proverbios 10:4, 26; Hebreus 13:18). Jina Diospa Palabranqa yanapamantsik kapamanqantsikllawan kushishqa kawanapaq y imëka kapamanqantsikpitapis Diosnintsikta más kuyanapaqmi.
Jina Bibliapa musyatsikïninkunaqa yanapamantsikmi saludnintsikta cuidanapaq. Borrachë mana alli kanqanta rikätsikurmi tsapämantsik qeshyakunapita y wanïpitapis (Proverbios 14:30; 22:24, 25; 23:20). Pero ichikllata upurinataqa Jehová permitinmi (Salmo 104:15; 1 Corintios 6:10). Jina yanapamantsikmi portakïnintsikta y pensënintsikta cuidanapaqpis (Salmo 119:97-100). Cristiänokunaqa manam kikintsik imatapis tarinantsikrëkurllatsu tsë consëjokunata wiyakuntsik, sinöqa ciëlochö Teytantsikta alabanantsikrëkurmi.


text:
Mikhail Gorbachov
Mikhail Sergéyevich Gorbachev [mʲɪxʌˈil sʲɪrˈgʲejɪvʲɪʨ gərbʌˈʨof] (rusu simipi: Mиxaил CepreeBич ГopбaчëB) sutiyuq runaqa (2 ñiqin pawqar waray killapi 1931 watapi paqarisqa Stavropol (Rusiya) llaqtapi) huk rusu pulitikum. 1985 watapi marsu killamanta 1991 watapi awustu killakama Suwit Huñup Kumunista Partidunpa chawpi kumitinpa hiniral sikritaryun kaspa, 1990 watapi marsu killamanta 1991 watapi disimri killakama Suwit Huñup umalliqnin kaspa glasnost ("kunkasapa rimay") nisqawan, perestroika ("wakinchay") nisqawanpas Chiri Maqanakuy nisqap puchukaynintam qallarirqan.
1991 watapiqa Nobel Suñay Qasikaypim chaskirqan.
Tayta: Mama:
Ñawpaq warmi: Raisa Maksímovna Titarenko
Wawakuna: 1 (Irina)
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mikhail Gorbachov.
- Página oficial de Mijaíl Gorbachov (inlish simipi).
- Time 100: Mijaíl Gorbachov (inlish simipi).
- Nobel e-Museum: Mijaíl Gorbachov (inlish simipi).


text:
Domingo de Santo Tomás
Fray Domingo de Santo Tomás, O.P., sutiyuq (* 1499 watapi paqarisqa Siwilla llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi - † 28 ñiqin hatun puquy killapi 1570 watapi wañusqa La Plata (Buliwya) llaqtapi) karqa uq tatakura duminikanu, misyuniru, qhichwa simimanta ñawpaq jatun yachaq, uwispu ima Inlisya Katulikamanta. Qillqarqa ñawpaq qillqasqakunata runasimipi, simikamayta, imaynatacha kay simipi yakichikun rimanapaq chayta, jinallataq uj simiqullqatawan. Runasimita chay qillqasqakunanpi suticharqa Qhichwa sutiwan.
Yuyarina
Misyuniru[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa simiyachaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wallatulit llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi 1560 watapi urqhurqa "Grammatica o Arte de la lengua general de los Indios de los Reynos del Perú", chanta "Lexicón o Vocabulario de la lengua general del PERV (llamada Quichua)" sutichasqa ñawpaq kaq p'anqakunata qhichwa simipi qillqasqata. Kay qillqasqakunampi, Fray Domingo de Santo Tomás, suticharqa runasimita qhichwa sutiwan, ichapas kay rimay maymantacha tiqsikusqanmanta.
Kay qillqasqakunasninwanqa ñawpaqta yanapayta munarqa misyuniru tatakurakunata, qhichwa simita yachaspa Sumaq Willayta yachachinankupaq, chaymantaqa rikuchiyta munaspa kay qhichwa rimaqkunaqa atiyniyuq kasqankuta uq runa rimayta allinta rimanankupaq, chayri rikuchiyta manaspa runakuna kasqankuta, waq runakunajina atiy yuyayniyuq chayri umayuq.
Jinallataq payqa riqsichirqa sumaq yachaykunasninta kay llaqtakunamanta Pedro Cieza de Leónpa qillqasqakunampaq; chanta riqsichillarqataq kawsayninkumanta Fray Bartolomé de Las Casasman, "Apologética historia sumaria" qillqasqampaq.
Uwispu La Platamanta (Charkas)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimaq llaqtaman 1561 wata qallariypi kutirimusqa Ispañamanta, Piruwman runakunaqpa sutinkupi kamachiqkunaqpa ñawpaqinkupi sayaqjina, maqanakullarqapuni inkumintirikunawan mana paykunaq munasqanku inkuminta wiñaypaq kananpaq, 1562 wata yunt'ata purirqa Piruw Wirriynatuta Rimaq llaqtamanta La Plata llaqtakama Juan Polo de Ondegardowan khuska qayllaspa kasikikunaqpa tantakuykunasninkuman qhawanankupaq inkumintakunata wiñaypaq rantiyta munasqankumanta, rikuspa mana paykuna munasqankuta, nispa "manan kanchu".
1562 wata qallariypi Qhapaq Felipe II riqsichirqa Papaman Charkasmanta uwispu kananpaq. Yachaytawan uwispupaq sutichasqa kasqanta, mana munarqachu. Papa Pío IV suticharqa uwisputa (6 Inti raymi killa 1562), chaymanta qillqasqakuna sutichasqa kasqanmanta chayamurqanku (XI-1563). Wirriywan, Diego López de Zúñiga, Rimaqmanta Uwispu Fray Jerónimo de Loayza, O.P. ima mañasqankuraykutaq ari nispa jap'irqa sutichayninta.
Qillqasqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Relación a S. M. acerca de los vejámenes que sufren los indios (Los Reyes, 1 de julio de 1550).
- Grammatica o Arte de la lengua general de los Indios de los Reynos del Peru (Valladolid, 1560.
- Lexicon o Vocabulario de la lengua general del PERV (1560).
- Platica para todos los indios / Llapa runaconapac conasca (1560).
- Memorial de Fray Bartolomé de Las Casas, obispo que fue de Chiapas, y Fray Domingo de Santo Tomás, O.P., provincial del Perú, presentado al Consejo de Indias (1560?)
- Relación del P. Fray Domingo de Sancto Thomas al Reverendo Obispo Don Fray Bartholomé de Las Casas, de lo que conviene proveer para el mejor aumento y conservación de los naturales en los reynos del Perú (Los Reyes, marzo de 1562?).
- Carta o relación a S.M. sobre diversos asuntos muy importantes al gobierno temporal y espiritual (Los Reyes, 10 de diciembre de 1563).
- Tawachunka aswan ima chaski qillqaykunasnin runakunaman.


text:
Iwana
Iwana (kichwa simipi: hayampi[1]) (familia Iguanidae) nisqakunaqa huk yura icha aycha mikhuq qaraywakunam, Awya Yalapi, Usyanyapipas kawsaq.
Lliwmanta aswan hatun Iwanaqa pakasum, yura mikhuq, iskay mitrukama hatun iwanam. Huk rikch'aqkunaqa ayampim (aycha mikhuq), lluku-lluku (shampillu), pasarantu (puka kunkanta punkichin), qaraypuka, wisun.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Kichwa Yachakkukkunapa Shimiyuk Kamu hayampi iguana
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Iwana


text:
CAPÍTULO 14
Kanpa familiawan kushilla alli kawsankapakka, imatatak rurana kanki
Alli kusakunaka, imatatak rurana kan.
Alli warmikunaka, imatatak rurana kan.
Alli taytamamakunaka, imatatak rurana kan.
Familiawan alli kawsankapakka, wawakunaka imatatak rurana kan
JEHOVÁ DIOSKA munanmi familiakunaka kushilla, alli kawsachun. Chaymantami, Bibliapika achka consejokunata kusakunaman warmikunaman wawakunamanpash kun. Bibliapi consejokunata kasushpaka, familiakunaka kushilla allimi kawsanka. Jesús nishka shinaka, “Tayta Diospak Shimita […] paktachikkunaka, ashtawan ninantami kushikun” nin (Lucas 11:28).
2 Familiawan kushilla alli kawsankapakka, Jehová Dios familiakunata kallarichishkatami yuyarina kanchik. Jesuska nirkami, Diosmi ñukanchikpa “Tayta” kan nishpa (Mateo 6:9). Tayta Dios familiakunata kallarichishkamantaka, Tayta Dioska allimi yachan familiakunaka kushilla kawsankapak imata rurana kashkata. Bibliapika, ima consejokunatatak kushka kusakunaman, warmikunaman wawakunamanpash.
DIOSMI FAMILIAKUNATAKA KALLARICHIRKA
3 Jehová Dioska, Adanta Evataka kusawarmi kachunmi rurarka. Paykunata paraisopi churashpaka, Dioska mandarkami, “wacharishpa ninanta mirashpa, ashtakakunapacha tukushpa, kay pachapi juntankichi” nishpa (Génesis 1:26-28; 2:18, 21-24). Kay versokunapi shimikunaka mana yanka parlashkallachu kan. Jesuspash kay Allpapi kashpaka, Diosmi familiakunataka kallarichirka nishpami yachachirka (Mateo 19:4, 5). Kunan punchakunapika achka llakikunami tiyan. Shinapash, llakikunawan kawsachunka Dioska mana munarkachu. Llakikuna tiyakpipash, familiakunaka imashinatak kushilla alli kawsayta ushan.
4 Ñukanchik familiakunawan kushilla alli kawsankapakka, imatatak rurana kanchik. Imashinami Dioska tukuykunata kuyan, shinallatakmi ñukanchikkunapash ñukanchik familiataka kuyana kanchik (Efesios 5:1, 2). Shinapash, Diosta mana rikuyta ushashpaka, imashinatak Dios shina kuyayta ushashun. Chayta alli intindinkapakka, yuyarishun: Jesuska paypa Tayta shinami ruran karka, parlan karkapash. Shinaka, Dios shina kuyankapakka, Jesustami ashtawan alli riksina kanchik (Juan 1:18; 14:9). Jesusta ashtawan alli riksishpaka, ñukanchikpa familiakunawanpash ashtawan allimi kawsashun.
KUSAKUNAKA, IMATATAK RURANA KAN
5 Bibliapi nishka shinaka, kusaka imashinatak paypa warmitaka tratana kan. Imashinami Jesús paypa katikkunata kuyarka, shinallatakmi kusapash paypa warmitaka kuyana kan. Bibliapika kusakunataka kashna nishpami mandan: “Kusakunapash, kankunapak warmikunataka kuyashpami charina kankichi. Tantanakuk krikkunata kuyashpami, Cristoka payllata japi tukushpa wañurka. Shinallatami, kankunapash kuyana kankichi. […] Chashnallatami kusakunapash, kikin warmitaka kankunapak cuerpotashna kuyana kankichi. Paypak warmita kuyashpaka, kikinllatami kuyarikun. Pipash paypak cuerpotallataka na millanayachinchu. Ashtawankarin allikuta mikushpa allichirinatami yachan. Shinallatami tantanakuk krikkunatapash, Cristoka cuidashpa charikun” (Efesios 5:23, 25-29).
6 Jesuska paypa katikkunataka, imashinatak tratan karka. Payta katikkuna juchayukkuna kakpipash, Jesuska ‘paykunataka, wañuna puncha chayankakamanmi ninanta kuyarka’. Ashtawankarin, paypa katikkunata kuyaymantaka Jesuska wañuytapash wañurkami (Juan 13:1; 15:13). Chaymantami kusakunataka mandan, ‘kankunapak warmikunataka kuyana kankichi. Paykunawanka, na millaykuna kanachu kankichi’ nishpa (Colosenses 3:19). Shinapash, warmi pantarikpika, kusaka imatatak rurana kan. Kusaka paypa warmitaka kishpichinami kan. Kusaka yuyarinami kan, Diospa ñawpapika tukuy gentekunami pantarinchik. Chaymanta, warmita mana kishpichikpika, Diospash kusataka mana kishpichinkachu. Shinallatak warmipash kusataka kishpichinami kan (Mateo 6:12, 14, 15). Shinaka, kusawarmi kushilla alli kawsankapakka, ishkantinllatakmi kishpichirina kan.
7 Jesuska payta katikkunataka allimi tratan karka. Shuk punchaka, paypa katikkuna shaykushka kakpika, Jesuska nirkami: “Ashakuta samankapak, ñukanchilla jakuchi” nishpa (Marcos 6:30-32). Imashinami Jesuska paypa katikkunawan alli alli karka, shinallatakmi kusakunapash paykunapa warmikunawanka alli alli kana kan. Bibliapika warmitaka ninmi, shuk ‘pakirinalla vaso’ shinami kan nishpa. Imamantatak warmitaka shuk pakirinalla vaso shinami kan nin. Warmitaka mana maypash kachun charinachu kan nishpami shina nin. Chaymantami kusakunataka Bibliapika mandan, warmikunataka kuyashpa ‘allikachinami kankichi’ nishpa. Imamantatak Bibliapika warmitaka allikachinami kankichik nishpa mandan. ‘Kawsayta kawsakrinataka’ ishkantinllatak japina kakpimi, kusakunataka shina nishpa mandan (1 Pedro 3:7). Kusakunaka yuyarinami kan, Dioska mana karikunatallachu chaskin. Diospa munayta rurakpika, karita kashpa warmita kashpa Dioska chaskinllami (Salmo 101:6).
8 Bibliapika ninmi, kankunapa ‘warmita kuyashpaka, kikinllata kuyarik’ shinami kankichik nishpa. Imamantatak Bibliapika chashna nin. Jesús nishka shinaka, kusapash warmipash ‘ishkay kashpapash, shuklla cuerpo tukukpimi’ shina nin (Mateo 19:6). Chaymantami, kasarashkakunaka mana shuktak karikunata, warmikunata charinachu kan (Proverbios 5:15-21; Hebreos 13:4). Shuktak karita shuktak warmita ama maskachunka, kusapash warmipash imata ministishkatami kuna kan (1 Corintios 7:3-5). Bibliapika ninpashmi: “Pipash paypak cuerpotallataka na millanayachinchu. Ashtawankarin allikuta mikushpa allichirinatami yachan” nishpa. Imashinami kusaka mana payllatak llakichirin, shinallatakmi paypa warmitapash kuyashpa mana llakichinachu kan. Ashtawankarin, kusakunaka yuyarinami kan Jesusmi karikunataka mandakun. Shinaka, Jesuska rikukunmi imashinami kusakunaka paykunapa warmikunata tratakta (Efesios 5:29; 1 Corintios 11:3).
9 Apóstol Pablopash nirkami, ‘Jesucristoka ninanta kuyakmi’ kan nishpa (Filipenses 1:8). Jesucristoka tukuy gentekunatami llakishpa kuyan karka. Chaymantami warmikunapash Jesuspa katikkuna tukurka (Juan 20:1, 11-13, 16). Shinaka, warmikunaka munanmi paykunapa kusakunaka kuyashpa, llakishpa charichun.
WARMIKUNAKA, IMATATAK RURANA KAN
10 Familia kushilla alli kawsachunka, kusami ñawpaman pushana kan. Bibliapi nishka shinaka, imashinami ‘Tayta Diospash, Cristotaka umashna mandakun’ shinallatakmi ‘kusapash, paypak warmitaka, umashna mandakuna’ kan (1 Corintios 11:3). Imashinami Jesuska tukuypi Diostaka kasun karka, shinallatakmi warmikunapash kusakunataka kasuna kan.
11 Kusakunaka juchayukkuna kashkamantaka pantarinmi. Wakinpikarin, familiata alli mandaytapash mana ushanchu. Shinaka, warmika imatatak rurana kan. Warmika mana shuktak gentekunaman parlanachu kan, ñukapa kusaka imapakpash mana valinchu nishpa. Kusata mana kasushpa, warmirak mandashpaka mana kawsanachu kan. Warmikunaka yuyarinami kan, Dioska munanmi kushilla, mana ñapash piñarishpa kawsachun (1 Pedro 3:4). Wakinpika, kusata kasunaka sinchimi kan. Shinapash, warmi kushilla, mana ñapash piñarishpa kawsashpaka, kusata kasuytaka ushankami. Ashtawankarin, Bibliapika ninmi ‘warmika, kusataka allikachishpa’ respetanami kan nishpa (Efesios 5:33). Shinapash, kusakuna mana krik kakpika, warmikunaka imatatak rurana kan. Bibliapika kay consejotami warmikunamanka kun: “Warmikunapash, kankunapak kusataka kasunami kankichi. Shina kasukukta rikushpami, Diospak Shimita na krik kusapash, kankuna na willakpillata krik tukunka. Kankuna allikuta kawsashpa kasukukta rikushpami, kusapash krinka” (1 Pedro 3:1, 2).
12 Krik kashpa, mana krik kashpapash, wakinpika kusapash warmipash chikan chikan yuyaykunatami charin. Chaymanta, warmika imatatak rurana kan. Warmika kusawan parlanami kan. Shinapash, kusata respetashpaka, warmika mana maypash kachun, shimi kacharishkataka ninachu kan. Familia alli kawsankapakka, wakinpika kusapash warmitaka uyanami kan. Bibliapi nishka shinaka, Abrahanpa wasipi shuk llaki tiyakpimi, Saraka paypa kusa Abrahanwan parlarka. Sara parlakpika, Abrahanka mana uyanayachirkachu. Shinapash, Dioska Abrahantaka nirkami: “Sara warmi tukuy imata nishkata ruraylla” nishpa (Génesis 21:9-12). Wakinpika warmi allita nikukpipash, kusaka mana uyanchu. Kusa mana uyakpipash, warmika kusataka kasunami kan. Shinapash, Diospa leykunata washaman sakichun munakpika, kusataka mana kasunachu kan (Hechos 5:29; Efesios 5:24).
13 Paypa familia alli kawsachunka, warmika familiata alli rikuriyanami kan. Chaymantami, Bibliapika kashna nin: ‘Kusata, wawakunata kuyashpa kawsachun. Shinallata imatapash allikuta yarishpa, kuyaylla kawsashpa, wasipipash allikuta cuidashpa kawsachun. Shukkunatapash llakishpa, kusatapash kasushpa kawsachun’ (Tito 2:4, 5). Alli warmi kakpika, paypa kusapash wawakunapash paytaka kuyanka, respetankami (Proverbios 31:10, 28). Shinapash, tukuy kusakuna warmikunami imapipash pantarin. Chaymantami wakinkunaka paykunapura achkata piñanakushpa, sakishpa rin, divorciarinpash. Bibliapi nishka shinaka, wakinpika sakishpa rita ushanmi. Shinapash, ashalla piñanakuykunamantaka mana sakishpa rinachu kan. Bibliapika kashnami nin: “Warmika, kusataka na jichunachu. […] Shinallata kusapash, warmitaka napacha jichunachu” (1 Corintios 7:10, 11). Shinapash Bibliapika ninmi, kanpa kusa kashpa kanpa warmi kashpa, shukwan puñushpa juchapi urmakpillami, divorciaritaka ushankiman nishpa (Mateo 19:9).
TAYTAMAMAKUNAPASH, IMATATAK RURANA KAN
14 Jesús shina kankapakka, taytamamakunaka imashinatak wawakunataka tratana kan. Shuk punchaka, wawakuna Jesuspakman rinkapak munakpika, wakin gentekunaka wawakunata jarkarkami. Chaymantami Jesuska nirka: “Wawakuna ñukapakman shamunakuktaka, na jarkashpa sakinallami kankichi” nishpa. Shina nishpallami, “Jesuska, wawakunata markashpa, paykunapak uma jawapi makita churashpa bendiciakurka” (Marcos 10:13-16). Imashinami kay versopi rikunchik, Jesuska wawakunawan kankapak munarkami. Shinaka, manachu kanpash kanpa wawakunawan kana kanki. Wawakunaka punchantin punchantin paykunawan kachun, parlachunmi munan. Jehová Diospash taytamamakunata mandarkami, wawakunata yachachinkichik nishpa. Chaymantami, taytamamakunaka punchantin punchantin wawakunataka yachachina kan (Deuteronomio 6:4-9).
15 Kunan punchakunapika, achka mana alli gentekunami wawakunataka shuwan, llakichin, violanpash. Chaymantami, taytamamakunaka paykunapa wawakunata rikuriyana kan. Jesuspash paypa katikkunataka “ñuka wawakunalla” nishpami rikuriyan karka. Jesusta wañuchinkapak japikpika, Jesuska paypa katikkunatapash japichunka mana sakirkachu (Juan 13:33; 18:7-9). Diabloka wawakunata llakichinkapakmi munan. Chaymantami, kanpa wawakunataka rikuriyana kanki, pipash ama llakichichun. Shinallatak, kanpa wawakunamanka yachachinami kanki, mana alli gentekuna tiyakta, ima laya llakikuna tiyaktapash (1 Pedro 5:8). Kunan punchakunapika, achka mana alli gentekunami wawakunaman mapa yuyaykunata, mapa ruraykunatapash yachachin.*
16 Jesús manarak wañukpika, Jesuspa katikkunaka paykunapurami piñanakun karka. Paykunaka, ñukami kanmantaka ashtawan alli kani ninakun karka. Shina piñanakukpipash, Jesuska mana maypash kachun paykunataka rimanchu karka. Ashtawankarin alliman, mana ñapash piñarishpami yachachin karka (Lucas 22:24-27; Juan 13:3-8). Taytamamakunapash Jesús shinami kana kan. Shinaka, wawakuna mana allita rurakpika, taytamamakuna imatatak rurana kan. Wawakuna mana allita rurakpika, mana allitami rurashkanki nishpa, wawakunataka rimana, wakinpikarin makanapashmi kanki. Shinapash wawakunataka mana llakinayta makanachu kanki. Wawakunataka, ‘imashina llakichina kashkatallami’ llakichina kanki. Imata nikrikushpapash, alli yuyashpami wawataka rimana kanki. Wawataka mana ‘espadawan chukrichinshnachu’ rimana kanki (Jeremías 30:11; Proverbios 12:18). Wawakunata shina yachachikpimi, wawakunapash yachanka taytamamakuna paykunata kuyashkata (Efesios 6:4; Hebreos 12:9-11).
WAWAKUNAKA, IMATATAK RURANA KAN
17 Jesuska, imatatak wawakunamanpash yachachishpa sakirka. Jesuska kashnami nirka: ‘Ñuka Tayta yachachishka shimikunatallami willakuni. Pay allikachishkatami punchanti rurakuni’ (Juan 8:28, 29). Imashinami Jesuska paypa Tayta Jehová Diosta kasun karka, shinallatakmi wawakunapash paykunapa taytamamakunataka kasuna kan. Bibliapika wawakunataka mandanmi, taytamamakunataka kasunami kankichik nishpa (Efesios 6:1-3). Jesuska jucha illakmi karka. Shinapash, paypa taytamamakunaka juchayukkunami karka. Juchayukkuna kakpipash, Jesuska paypa taytamamakunataka kasurkami. Jesús paypa taytamamakunata kasukpimi, paypa familiapash kushilla alli kawsashkanka (Lucas 2:4, 5, 51, 52).
18 Taytamamakuna kushikuchunka, wawakunaka imatatak rurana kan. Wakinpika, wawakunaka taytamamakunata kasunkapak mana munanchu. Shinapash, Tayta Dioska munanmi wawakunaka taytamamakunata kasuchun (Proverbios 1:8; 6:20). Jatun llakipi kashpaka, Jesuska nirkami: “Ñuka Taytalla, jayakta upiyanshna kay llakita na apachun munashpaka, yallichiway” nishpa. Shina nishpapash, paypa Tayta alli yachak kakta yuyarishpaka, paypa Taytataka tukuypimi kasurka (Lucas 22:42). Shinaka, wawakuna kasukpika, taytamamakunaka achkatami kushikun. Jawa pachapi Tayta Dios Jehovapash achkatami kushikun (Proverbios 23:22-25).#
19 Imashinami Diabloka Jesusta juchapi urmachinkapak munarka, shinallatakmi Diabloka kuytsakunata wamprakunatapash juchapi urmachinkapak munan (Mateo 4:1-10). Chaymantami Diabloka munan, mana alli wamprakunawan tantanakushpa mana allita ruranata yachakuchun. Shinaka, mana alli wamprakunawanka mana tantanakunachu kan (1 Corintios 15:33). Yuyarishun: Jacobpa ushushi Dinaka Jehovata mana adorak gentekunawanmi tantanakun karka. Chaymantami, kipamanka achka jatun llakikuna tiyarka (Génesis 34:1, 2). Kuytsakuna, wamprakuna yuyarinami kankichik: Shuk kariwan shuk warmiwan juchapi urmashpaka, kanpa tukuy familiatami pinkaypi sakikunki (Proverbios 17:21, 25).
IMASHINATAK KANPA FAMILIAWAN ALLI KAWSAYTA USHANKI
20 Familia ukupi llakikuna tiyakpika, Bibliapi consejokunata kasushpallami familiakunaka kushilla alli kawsanka. Shinaka, imashinami Jesuska paypa katikkunata kuyarka, shinallatakmi kusakunapash kankunapa warmikunataka kuyana kankichik. Warmikuna, kankunapa kusakunataka tukuy shunkuwan respetashpami kasuna kankichik. Shinallatak alli warmikuna kankapakka, Proverbios 31:10-31 versokunata rikunki. Taytamamakuna, kankunapa wawakunataka yachachinami kankichik (Proverbios 22:6). Taytakuna, kankunapa ‘wasipi kawsakkunatapash, allikuta mandanami’ kankichik (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8). Wawakunapash, kankunapa taytamamakunataka kasunami kankichik (Colosenses 3:20). Juchayukkuna wacharimantami, familia ukupika tukuykuna pantarishpa mana allita ruranchik. Shinaka, imapipash pantarishpaka, kusata kashpa, warmita kashpa, wawakunata kashpapash, kishpichiway ninami kanchik.
21 Imashinami ña yachakushkanchik, familiakuna alli kawsachunka, Bibliapika achka consejokunatami kun. Ashtawankarin, Bibliapika ninmi Jehovata adorakkunami Paraíso Allpapika kushikushpa kawsanka nishpa (Apocalipsis [Revelación] 21:3, 4). Shamuk punchakunapi chashna alli kawsay tiyanata yachashpaka, manachu kushikunchik. Shinapash, Bibliapi consejokunata kasushpaka, kunan punchakunapillatakmi ñukanchik familiawanka kushilla, alli kawsashun.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Kusaka, imashinami paypa cuerpota kuyan, shinallatakmi paypa warmitapash kuyana kan (Efesios 5:25-29).
- Warmika paypa familiata kuyanami kan. Paypa kusatapash respetanami kan (Tito 2:4, 5).
- Taytamamakunaka paykunapa wawakunata kuyana, yachachina, rikuriyanapashmi kan (Deuteronomio 6:4-9).
- Wawakunaka paykunapa taytamamakunata kasunami kan (Efesios 6:1-3).
* Wawakuna llakikunapi ama urmachunka, taytamamakuna imatatak rurana kan. Chayta yachankapakka, Aprendamos del Gran Maestro libropi capítulo 32-ta maskanki. Kay librotaka Jehovamanta willakkunami español shimipi llukchishka.
# Taytamamakuna Diospa leykunata mana kasunachu kanki nikpillami, wawakunaka taytamamakunata mana kasunachu kan (Hechos 5:29).
TAPUYKUNA
1. Kushilla alli kawsankapakka, familiaka imatatak rurana kan.
2. Familiakuna kushilla alli kawsankapakka, imatatak yuyarina kanchik.
3. Bibliapi nishka shinaka, imashinatak familiakunaka tiyay kallarirka. Imashinatak yachanchik Bibliaka mana llullakushkata.
4. a) Ñukanchik familiakunawan kushilla alli kawsachunka, imatatak rurana kanchik. b) Familiakunawan kushilla kawsankapakka, imamantatak Jesusta alli riksina kanchik.
5, 6. a) Jesuska, imashinatak paypa katikkunataka tratarka. Kusapash, imashinatak paypa warmitaka tratana kan. b) Juchakunata Dios kishpichichunka, kusakunaka imatatak rurana kan.
7. Jesuska paypa katikkunawanka, imashinatak karka. Kusakunapash, paykunapa warmikunawanka imashinatak kana kan.
8. a) Imamantatak Bibliapika nin, kusaka, “paypak warmita kuyashpaka, kikinllatami kuyarikun” nishpa. b) Kusawarmitaka, imamantatak “shuklla cuerpo” nin.
9. Filipenses 1:8-pi nishka shinaka, Jesuska imashinatak karka. Kusakunapash, imashinatak kana kan.
10. Jesús shina kankapakka, warmikunaka imatatak rurana kan.
11. Warmika, imashinatak kana kan. Kusakuna mana krik kakpipash, imamantatak warmikunaka kusakunata kasuna kan.
12. Warmika, imashinatak paypa kusawan parlana kan.
13. a) Tito 2:4, 5-pi nishka shinaka, warmikunaka imatatak rurana kan. b) Bibliapi nishka shinaka, sakishpa rinachu kanchik, divorciarinachu kanchik.
14. Jesuska, imashinatak wawakunataka tratan karka. Taytamamakunapash, imashinatak paykunapa wawakunataka tratana kan.
15. Wawakuna llakipi ama urmachunka, imatatak taytamamakunaka rurana kan.
16. Paypa yachakukkuna pantarikpika, Jesuska imatatak rurarka. Wawakuna mana allita rurakpika, taytamamakunaka imatatak rurana kan.
17. Jesuska, imatatak wawakunamanka yachachishpa sakirka.
18. Jesuska, imamantatak paypa Tayta Jehová Diostaka kasun karka. Wawakuna kasukpika, pikunatak kushikun.
19. a) Satanaska, imashinatak wamprakunata juchapi urmachinkapak munan. b) Wawakuna juchapi urmakpika, taytamamakunaka imatak tukun.
20. Familia kushilla alli kawsachunka, tukuykunaka imatatak rurana kanchik.
21. Shamuk punchakunapika, imashinatak kawsashun. Kunan punchakunapillatak, ñukanchik familiawan kushilla alli kawsankapakka, imatatak rurana kanchik.


text:
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva, Lula sutipaq (*27 ñiqin kantaray killapi - 1945 paqarisqa Caetés llaqtapi - ). Brasil pulitiku wan Umalliq.
2003 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Brasilpa Umalliqnin karqan.
Tayta: Aristides Inácio da Silva; Mama: Eurídice Ferreira de Melo
Ñawpaq warmi: Marisa Leticia Rocco Casa
Wawakuna: Marcos Cláudio, Fábio Luís, Sandro Luís wan Luís Cláudio.
Yachaywasi: Grupo Escolar Marcílio Dias
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Luiz Inácio Lula da Silva.


text:
7 Yachaqana
¿Imataj Diospa Reinonrí?
1. ¿Imataj Diospa Reinonrí?
Cielopi uj gobierno, tukuy kamachejkunatataj chinkachenqa. Chantá cielopi jina, Diospa munayninta Jallpʼapi ruwanqa. Tukuypis Diospa Reinon kamachinanta necesitanchej. Chay gobiernoqa, Jallpʼantinmanta tukuy runasta ujchanqa. ¡Chaymá sumaj willayqa! ¿Icharí? Daniel 2:44; Mateo 6:9, 10; 24:14 leey.
Uj gobiernoqa, uj kamachejta necesitan. Chayrayku Jehovaqa, Churin Jesucristota Reinonpi kamachinanpaj ajllan. Apocalipsis 11:15 leey.
2. ¿Imaraykutaj Jesús uj sumaj kamachej?
Imaraykuchus Jesusqa kʼacha, cheqan kayniyojtaj (Juan 1:14). Chantapis cielomantapacha Jallpʼata kamachenqa, chayrayku runasta yanapananpaj atiyniyoj. Payqa kausarimuytawan cieloman wicharerqa, Diospa pañanpitaj atiyta japʼinankama suyakorqa (Hebreos 10:12-14). Kunantaj kamachinanpaj atiyta japʼinña. Daniel 7:13, 14 leey.
3. ¿Pikunataj Jesuswan khuska kamachenqanku?
Uj juchʼuy qotu runas. Daniel 7:27, paykunata ‘ajllasqas’ chayri santos nispa sutichan. Ñaupaj ajllasqasqa, Jesuspa apostolesnin karqanku. Jehovaqa creeyniyoj qharista, warmista ima, santos kanankupaj ajllashallanpuni. Wañupojtinkutaj, Jesús jina, cielopaj wakichisqa cuerpoyoj kausarichisqa kanku. Juan 14:1-3; 1 Corintios 15:42-44 leey.
¿Mashkha runastaj cieloman renqanku? Jesusqa “juchʼuy tropa”, nispa suticharqa (Lucas 12:32). Paywan khuska, 144.000 runas kay pachata kamachenqanku. Apocalipsis 14:1 leey.
4. Jesús kamachiyta qallarishajtin, ¿imataj karqa?
Jesusqa 1914 watapi kamachiyta qallarerqa. * Pisi tiemponmantaj Satanasta, supaykunasninta ima, cielomanta wijchʼumorqa. Satanastaj manchay phiñasqa kasqanrayku, runasta ñakʼarichiyta qallarerqa (Apocalipsis 12:7-10, 12). Chaymantapachataj, kay Jallpʼapi llakiykuna, mayta yapakun. Guerras, onqoykuna, yarqhaykuna, Jallpʼa ikhakuykuna ima, uj señal jina. Diospa Reinon kay pachata pisimantawan kamachinantataj, rikuchiwanchej. Lucas 21:7, 10, 11, 31 leey.
5. ¿Imatá Diospa Reinon ruwanqa?
Jallpʼantinpi willakusqanqa, tukuy suyusmanta “may chhika runasta” tantashan. ¿Imapaj? Diospa Reinon kamachishajtin kausanankupaj. Arí, may chhika llampʼu sonqo runasña, Jesuspa kamachiyninpi kashanku. Diospa Reinon kay sajra pachata chinkachishajtintaj salvakonqanku. Chay gobiernoj bendicionesninta japʼiyta munaspaqa, Jesusta kasukuna tiyan. Apocalipsis 7:9, 14, 16, 17 leey.
Diospa Reinonqa, 1.000 wataspi Jallpʼata paraisoman tukuchenqa. Chaymantataj Jesús, Tatanman Reinota kutichiponqa (1 Corintios 15:24-26). ¿Kay Reinomanta pimanpis willayta munawajchu? Salmo 37:10, 11, 29 leey.
^ párrafo 12 Kay 1914 watapi profecía juntʼakusqanmanta astawan yachayta munanki chayqa, ¿Imatapunitaq Biblia Yachachin? libropi 215-218 paginasta leeriy.


text:
Yingluck Shinawatra
Yingluck Shinawatra, thay simipi: ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร, (* 21 ñiqin inti raymi killapi 1967 watapi paqarisqa San Kamphaeng llaqtapi - ). Thaysuyu mama llaqta ruruchiq warmi, pulitiku wan Uma kamayuq.
2011 watamanta ñawpaq kuti Thaysuyupa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Lert Shinawatra; Mama: Yindi Ramingwong.
Ñawpaq runa: Anusorn Amornchat
Wawakuna: Supasek Amornchat
Yachaywasi: Regina Coeli College wan Yupparaj College.
Alma mater: Chiang Mai yachay suntur wan Mama llaqtap Kentucky yachay suntur.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yingluck Shinawatra.
Kastilla simipi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Inlish simipi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Thai opposition appears set for victory
- Landslide victory for allies of ousted Thai leader in exit polls.


text:
Rikch'aqyay
Rikch'aqyay icha Iwulusyun (evolución) nisqaqa huk ñawpa kawsaq rikch'aqmanta musuq, huk kayninkunayuq rikch'aqpa tukukuyninmi.
Charles Darwinpa nisqankamaqa llapa rikch'aq manas tiyaqlla kayninkunayuqchu, ichataq hukchakuq kayninkunayuqsi. Huk rikch'aqpi kawsaqpuraqa hayk'a aslla chikanyanakuq kikin kaqkunap kayninkunas. Huk kayninkunaqa manas allinchu, hukkunataq allinsi. Chay allin kayninkunayuq kikin kaqkunaqa kawsanqas, hukkunataq wañunqas, sallqa akllay (selección natural) nisqamanta.
Ancha riqsisqa rikch'aqyaymanta yachaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pacha kamay yachay (kriyasyunismu, creacionismo)


text:
Sallqa waqlliy
Sallqa waqlliy, Sallqa miyuy nisqaqa runap paqarichisqan kawsay pachap, sallqa pachap waqlliyninmi, miyunkunamanta icha huk waqlliy rurayninkunamanta.
Sallqa waqlliyraykuqa yura, uywa rikch'aqkuna wañunmi. Runapas pachapi kaq miyukunamanta unqurinmi.
Kay hinam sallqa pachata waqllinku:
- Wayra pacha waqlliy: antawam, antankam, phawrikam, pinchikillachanam k'illimsa, allpa wira kañaypa paqarichisqan miyu wapsikunatam wayra pachaman kachaykun.
- Yaku pacha waqlliy: phawrikakunam, qhuyakunam, quri hurquqkuna, allpa wira hurquqkunapas (ahinataq P'uchqu quchapi) miyukunata yaku pachaman kachaykun.
- Allpa pacha waqlliy: phawrikakunam, antawakunam miyukunata allpaman kachaykun. Chakrakunapi allpatataq nisyu wanuchanawan, kuru qullunawan miyunmi. Q'upawanpas waqllinkum.
- Kawsay pacha waqlliy: wayra pacha, yaku pacha, allpapacha miyuchasqa kaptinmi, yurakunam, uywakunapas wañunmi. Runakuna sach'a-sach'atam muthuspa qullun. Nisyu michiywan inkillkunam wañuspa ch'inpachayan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Sallqa waqlliy.


text:
Paul Dirac
Paul Adrien Maurice Dirac sutiyuq runaqa (8 ñiqin chakra yapuy killapi 1902 watapi paqarisqa Bristol llaqtapi - 20 ñiqin kantaray killapi 1984 watapi wañusqa Tallahassee llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.
1933 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Tayta: Dirac, Mama: .
Ñawpa warmi: Magrit Wigner.
Alma mater: Cambridge Yachay Sunturnin wan Florida Yachay Sunturnin
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Max Planck Medal 1933.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul Dirac.


text:
Chiruki
Chiruki icha Tsalaki (kikinpa siminpi: Tsalagi, inlish simipi: Cherokee) nisqa runakunaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi (Oklahoma, North Carolina suyukunapi) kawsaq indihina runa llaqtam, tsalaki simita rimaq, 300.000-manta aswan runam. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtamansi kapurqan.
1838 watapis Waqaysapa Ñan (Trail of Tears, Nu na da ul tsun yi) nisqapi Hukllachasqa Amirika Suyukunap kamachinan Chiruki runakunata (wakin Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakuna hinas) Georgia, North Carolina suyukunapi kaq mama llaqtankunamanta Indyu Suyumansi (Indian Territory, kunan Oklahoma suyu) ayqichirqan. 15.000 ayqichisqa Chiruki runakunamantaqa 4.000 runachá wañurqan. Indyu Suyupi Chirukikunap uma llaqtanqa Tahlequah llaqtas tukurqan. Waranqachá Chiruki runa ayqikuspa North Carolina suyupi kaq Hatun Phuyusapa Urqukunapis (Great Smoky Mountains) kakurqan, kunan p'unchawkama.
1887 watapi General Allotment Act nisqawan indhina runallaqtap allpankunaqa - Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakunap tukuy allpankuna - akuna runakunamansi rakinachisqas karqan, ñawpaqta indhina runakunamansi, qhipaqtataq, 1889 watamantapacha - mistikunamanpas. Chaywan lliwmanta aswan allpakunas mana indihinamansi qusqa karqan. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtap pusaqninkunaqa kikinpa suyunta Sequoyah sutiyuq kamariytas munarqan, ichataq HAS kamachina manas saqillarqanchu, 1907 Oklahoma suyuta kamarichispa. Chaypacha Chiruki runakunap kikinpa kamachinanta puchukarqan.
1934 watapi Indian Reorganization Act nisqawanqa kikinpa pusaqninkuna akllay hayñinta musuqmanta chaskirqan.
2000 watapiqa 97.300 Chiruki runa Oklahoma suyupis kawsarqan, 13.000 North Carolina suyupis, 9.000 Alabama suyupis, 5.600 Georgia suyupis, 5.500 Tennessee suyuis, 3.000 South Carolina suyupis. 230.000 Chiruki runaqa Chiruki Nasyun (Cherokee Nation) nisqamanmi kapuchikun (Oklahomapi Tahlequah llaqtapi tiyayniyuq), 12.000-chá chincha anti Oklahomapi Kituwah (United Keetoowah Band of Cherokee Indians) nisqaman, 13.400-taqsi North Carolina suyupi Anti Chiruki (Eastern Band of Cherokee Indians) nisqaman.


text:
James Polk
James Knox Polk sutiyuq runaqa (*2 ñiqin ayamarq'a killapi 1849 watapi Pineville llaqtapi Meckenburg – † 15 ñiqin inti raymi killapi 1849 watapi Nashville) Hukllachasqa Amirika Suyukunap taripay amachaq, apulliq wan ñawpa umalliqninsi karqan (1845 watamanta - 1849 watakama).
Tayta: Samuel Polk; Mama: Jane Knox .
Warmi: Sarah Childress
Churinkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: James Polk.


text:
Achkiy
Achkiy, Qusqu-Qullawpi K'anchay, kichwapi Achik (latin simipi: lux) nisqaqa huk micha rikch'aqmi, ima k'anchaqpas. 380-manta 780-kama nanumitru pillunya suni kayniyuq iliktrumaqnitiku illanchaymi.
Achkiytaqa rikunapaq mat'ipayanchik. Chaypaqqa ñawinchik ukhunman hamunanmi tiyan.
Achkiy kay achkiy puyku nisqakunamanta paqarinmi:
- Inti
- Quyllurkuna
- Killa (intip k'anchapusqan)
- Planitakuna (intip k'anchapusqan)
Tiksi muyupi (sallqa kaqpi):
Runap rurasqan:
- K'anchanakuna (achkinakuna: pinchikillayuq, ninayuq)
Sapallan achkiy rikch'aq, pillunya suni kayniyuqqa, kikin llimphiyuqmi. Chay achkiy llimphikunataqa k'uychipim rikunchik. Lliw llimphi achkiykuna chaqrusqataq, inti k'anchaypi hina, yuraqmi achkiymi.


text:
Iliktrumaqnitiku illanchay
Iliktrumaqnitiku illanchay nisqaqa mast'arikuq micham, illanchaymi, maywiykuq pinchikilla suyukunam maqnitiku suyukunawan ch'allisqam. Iliktrumaqnitiku illanchayqa achkiypa utqayninwanmi c mastarikun. Pinchikilla maqnitiku suyukunap maywiykuynintaqa kutinchiykuy (frecuencia) nisqawan icha pillunya suni kay (longitud de onda) nisqawan tupuytam atinchik.
Chhikawankuqa kay hinam:
Illanchaypa michantaq kay hinam, E = micha (energía), h = Max Planckpa sinchichanin nisqa kaptinqa:


text:
Waranta
Waranta (kastilla simipi: Guaranda icha San Pedro de Guaranda) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk llaqtam, Bolívar markap Waranta kitipas uma llaqtanmi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqta kitillikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa llaqta kitillinmi kan: Gabriel Ignacio de Veintemilla (icha Veintemilla), Angel Polibio Chávez (icha Chávez), Wanuku (Guanujo)
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Waranta.
- www.codeso.com / Saywitu: Chimpurasu marka


text:
Mana kamachiy tantanakuy
Mana kamachiy tantanakuy nisqaqa (MKT, inlish simipi: non-governmental organization NGO) manam mama llaqtapchu paqarichisqan, manam kamachiypachu kapuq tantanakuymi, kamachiymantaqa manam warkukuqchu. Kañinataqa wankurisqankunamantam icha hawamantam chaskiykun.
Huk mana kamachi tantanakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- NGOs - The Self Appointed Altruists (inlish simipi)
- What is a Non-Governmental Organization? City University, London (inlish simipi)
- NGO's role in peace-building (inlish simipi)


text:
Yunnan pruwinsya
Yunnan pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Yunnan, chun simipi: 云南, phinyimpi: Yúnnán, machu: Yünnan, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kunming llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
16 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 44 830 000 runakuna (Han runa 67,08%, Yi runa 11,0%, Bait runa 3,6%, Hani runa 3,4%, Zhuang runa 2,7%, Dai runa 2,7).
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yunnan pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Sichuan saywitu (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Sichuan (kastilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
KAQ KEYMI LLAPAN PATSACHOW IMANA KAQ NUNAKUNAPAPIS DERECHUNKUNA
QALLANAN KAQ
Musyantsikmi keynow kashqan ta: Imana kaq nunaku napis nunam kayan. Llapantsik tseynowlla kashqaqa tseynowllam derëchuñtsikkuna kapamantsik. I tseynow kaptinmi kushi, shumaq, allilla kawashun derëchuntsikkunawan (kikintsikpa kaqwan).
I derëchukunata mana wiyakurninpis mana alli nunakunam allápa allqotsayarqan wakin nunakunata. I tseynow allqotsanqanta musyar llapan patsachow nunakuna llakikur ajayarqan. I yapey mana tseynow kananpaqmi munantsik key patsa keynow kananta:
Parleyta munashqaqa yarpanqantsikmannowmi parlashwan llapantsik nunakuna. Kreyinqantsikmannowmi imamanpis kreyikurnin kashwan llapantsik nunakuna. Ama ni pipis mantsakutsuntsu ni imapitapis. I manam ni pipis pishupukoq kanmantsu.
Allápa mana alli allqotsaq awtoridakuna kaptenqa mana meymanpis tsatakiyta, pwedirninmi awtorida wajaq sharkuyanman. I tseynow mana kananpaqmi alli kanman llapan nunakunapa derëchunkuna leykunachow alli qellqashqa kanman, llapantsik reqinapaq.
Imey kutipis mas shumaq kawakiychow llapan nasyonkuna jukninwan jukninwan kayánanmi kanan.
Nasyonkuna purwakarkur; kanan Naciones Unidas jutiyoq, eyllukayashqanchow nasyonkunam konstitusyonchow áninakuyarqan, keynow nunakunapa derëchunkuna kananpaq. Llapan imana kaq nunapapis derëchunkuna kanman. Pi nunapis nuna kanqannowmi ima nunatapis kikintanow rikanman. I nuna karninmi: Oliqopis, warmipis derëchunkunachowqa mana meyqanpis jukláyatsu kayanman. Llapan nasyonkunam ániyashqa Naciones Unidas yanapeyta, markakunachow key konstitusyonta mana qonqarishpa llapan nunakunata reqitsiyanqa shumaq kawakuyánanpaq.
Naciones Unidas eyllukayanqan kaq nasyonkunam yachatsinakuyashqa tsey kamatsiyanqanchow keynow rurananpaq. Nasyonkunachowmi llapan nunakunata yachatsikuyanman nunakunapa derëchunkúnata wiyakurnin kayananpaq.
Tsey intutsinakuyanqanchow keynow kananpaq nasyonkunam key derëchukunata llapan nunakunata káyitsiyanman.
I tseynow kaptinmi nasyonkuna purwakayanqanchow (asamblea generalchow) kanan willakayámushqa Llapan Nunakunapa Derëchun (Los Derechos Humanos). Key willakayámunqanchowmi, llapan patsachow imana kaq nunakunapapis derëchunkuna keykan. I mey markachowpis llapan nunakunam kawayanman key derëchukuna keykanqanmannow. I pi nunapis o gobiyernupis key derëchukunata yawarninmi imanowpapis nunakunata yachatsikuyanman ániyánanpaq. I mey nasyonchowpis llapan nunakuna key derëchukunata káyiyánanpaqmi kikin nasyonninchow i jinantin nasyonkunachowpis tukiy láyapa willakuyanman. I Naciones Unidaschow kaq nasyonkunachowpis i tsey nasyonkunapa kallpan kaq nasyonkunachowpis tseynow rurayanman.
Artikulu 1.
Meyqan nunapis manam pipa sirweqnin nuna kananpaqtsu yurikushqa. I nuna karninmi meyqan nunapis juk láyatsu kayanman derëchunkunachowpis. I yarpachakiyta yacharninmi i allita mana allita shonqonkunachow mákurninmi nunakuna jukninta wiyanakur kayanman.
Artikulu 2.
Key niyashqanmunqanchow derëchukunaqa llapan nunakunapaqmi kanqa imana kaq láya nunakunapaqpis, ima rikoq nunakunapis, warmikunapaqpis, ollqokunapaqpis, i mana kaq idiyomata parlaq nunakunapaqpis, ima relijyonninchow kaq nunakunapaqpis, ima politikuman kreyeq nunakunapaqpis, imaman kreyikoq nunakunapaqpis, meylo markayoq nunakunapaqpis, waktsa nunakunapaqpis kapoqyoq nunakunapaqpis, i imana kaq yurishqa nunakunapaqpis.
Llapan nunakunapa derëchunkunapis meyqan nasyonkunachowpis imanow gobyernu kaptinpis, nasyonkuna, ichik nasyonkunata nitirarpis, key derëchukunataqa niyaman qonqayanmantsu.
Artikulu 3.
Juk nunapa derëchunmi kanman kawananpaq, i mana pipis jarqarishqa purikunanpaq i mana pipis peyta allqotsananpaq.
Artikulu 4.
Manam meyqan nunapis pipa sirweqnin nuna kanmantsu. Manam meyqan nunatapis sirweqnin kananpaq ni imanowpa rantikushqa kanmantsu.
Artikulu 5.
Manam ni meyqan nunata imeyká ashnutanow rutatarnin, mana ankuparnin maqarnin rurayanmantsu ni pikunapis.
Artikulu 6.
Llapan nunakunapa derëchunkunam kanman mey markachowpis leykuna kanqanmannow kananpaq.
Artikulu 7.
Justisyankunachowmi llapan nunakunatam justisyankunataqa ratatsiyanman. Meyqan nuna kaptinpis llapanpaqmi key leykunaqa. Itsanqa juk awtorida ninqa meyqan nunatapis keynow nishpa: - Qampaqqa manam derëchiyki kantsu justisyachow, o keynow nishpa ninqa: - Key nunapaqqa manam justisya kanqatsu - nishpa.
Tseynow niptinpis llapan nunakunapaqmi key derë'chunkuna. I tseynow nirninqa key deklarasyonchow ninqanta manam wiyakuyantsu.
Artikulu 8.
Mey nasyonchowpis konstitusyon kaq leykunata o meyqan leykunata niana wiyakurriin juk nuna allqotsakunqa nuna mayinta. Tsey allqotsashqa nunaqa tsatakunmanmi alli kaq awtoridaman i tsey awtorida manam jaqerinmantsu keynow kananpaq leyninwan.
Artikulu 9.
Manam ni pi awtoridakuna muneyninta rurarnin juk nunapa mana jutsan keykaptinqa tsey nunata ni pwestuman ni karselman llawitsiyanmantsu ni kuyey markanpita qarqoyanmantsu.
Artikulu 10.
Llapan nunakunapa derëchunkunam kanman tsatashqa kayanqanta alli kaq jweschow llapan nunakunapa nowpanchow altsananpaq. I juk nuna jutsayoqta tarirqa mana alli rurashqanpita !eykuna kanqanmannowmi qochiyanman derëchunkunata.
Artikulu 11.
- Tsatashqa karninqa juk nunaqa manam jutsayoqran jwes jutsan tarinqanyaq. Nunakunapa nowpanchow, justisyata jwes rurashqanchowmi, tsey nunapa derëchun kanman juk washaqnin peypaq parlakunanpaq.
- Juk nuna imatapis ruranqa; i tseynow ruranqata manana rurananpaqqa juk mushoq ley kikinpa nasyonninchow o llapan patsachow karinqa. Tsey nunaqa rurashqanpita manam jutsayoqtsu kanman. Pi nunapis imata ruranqanchow mana alli kashqanta, ni pi musyarqantsu, manam jutsatsu kanman, ni nasyonninchow ni llapan patsachow; manam juk jutsapaq kantsu ishkey laya justisya.
Artikulu 12.
Mana imapis keykaptenqa nuna mayinpa kaweykininman, ni yarwar mayinman (familyanman), ni pi nuna manam jaka kanmantsu, ni qellqakuyanqanta paqilapa leyikunmantsu, ni wayinman mana alli rurakoq yeykunmantsu. I ulikurkurnenqa nunakunapa jananchow nunapa wasan manam rimanmantsu. Tseynow mana alli nunakunapaq llapan nasyonkunachowmi leykuna kanmi.
Artikulu 13.
- Mey nasyonchow keykarninmi meyqan nunapapis derëchun kanman munanqanpa purikunanpaq, munanqan markachow tákunanpaq.
- Mey nasyonpita o kikinpa nasyonninpita yarqushqa karninpis, meyqan nunapa derëchunmi kanman nasyonninman kutikunanpaq.
Artikulu 14.
- Pi nunapis mana alli awtorida qatikachaptenqa, tsey nuna derë'chunchowmi ashinman, meyqan nasyonchowpis tákunanpaq.
- Lluta jutsakuna ruraq, Naciones Unidaskuna nishqanta mana ruraqkunaqa, manam key derëchuyoqtsu kayan.
Artikulu 15.
- Meyqan nunapapis derëchunmi kanman nasyonninpa nunan kananpaq.
- Mana pitapis awtorida muneyniyta rurar waqanmantsu nasyonninpita, pi nunapis munarqa eywukunmanmi juk nasyonkunachow täraq.
Artikulu 16.
- Meyqan laya, mey nasyon, meyqan relijyonchow karninpis oliqopis, warmipis, llapan nunakuna mallwayarqa derëchunkunam kanman kasakurnin yarwar mayinkuna kayäpunanpaq. Warmipaqpis, ollqopaqpis tseynowllam derëchunkuna kanman kasakuyänanpaq. I kasadu keykäyanqanchow rakikayaptinpis derëchunkunam keykanman.
- Ishkankuna warmi oliqo munanakurninmi kasakuyanman. Manam ni pipis pushanmantsu mana munanqanwan kasakunanpaq.
- Yarwar mayikunawanmi qal]ayan markakuna nasyonkunam rikapäyanman i yanapäyanman alli kawayänanpaq.
Artikulu 17.
- Llapan nunam kapoqyoq kanman; munarqa japallan o piwanpis shuntukur.
- Mana pitapis qochiyanmantsu kapoqninta.
Artikulu 18.
Llapan nunapam derëchum kan, munanqannow yarpachakunanpaq, i rurananpaq, relijyonnin akrananpaq o jukta ashinanpaq; tseynow kashqanchow derëchunchowmi ninman japallan kashqanchow o nunakunapa nowpanchow.
Artikulu 19.
Llapan nunam derëchunchow munanqanta ninanpaq o ruranapaq; tseypaqreykur nuna pipis piñapanmantsu ni qatikachanmantsu. Kikin rurashqantaqa shuntukiywanpis munarqa musyatsikunmanmi kikinpa nasyonninchow o juk nasyonkunachowpis.
Artikulu 20.
- Meyqan nunakunapapis derëchunmi kanman imapaq eyllukayänanpaq i ima purwakayanqanchow shuntukayänanpaq. I tsey purwakayanqanqa kanman manam pitapis piñapäyananpaq.
- Manam munaqtaqa, manam pipis purwakan kanman qayanmantsu.
Artikulu 21.
- Llapan nunapam derëchun kanman nasyonninchow kamatsinanpaq; kikin o marka mayinta akrarkur kamatsikoq pushananpaq.
- Meyqan nunakunapis derëchun kanman, nasyonkunapa ofisinanchow uryayänanpaq.
- Pipis awtoridaman chan marka mayinkuna munaptinmi; key muneyninkunata rurayanman patsatsikoqkunapa watan ushkäriptin alli kaq marka mayinkunata akrar. Key akrakiykanman mana pipis rikareykämashqam.
Artikulu 22.
Llapan nunakuna key patsachow kawarnin kayaptinmi derëchun kanman seguru sosyalninkuna kananpaq. I tseynow kananpaqmi mas kapoqyoq nasyonkuna yanapäyanman waktsa nasyonkunata; peykunanman rurayanman kanqanmannow. I tseynow gobiyernu ruraptinmi llapan nunakuna imeypis shumaq alli kawayanman, i munayanqanmannowmi winakuyanman.
Artikulu 23.
- Llapan nunakunapa derëchunmi kanman uryayoq kayänanpaq. I munanqan uryeytam akrayanman. I uryayanqanchow mana rureyta yacharqa o qeshyamarqa manam ruranmantsu. I llapan nasyonchowmi leykuna kanman mana uryayoq nunakunata yanapäyananpaq.
- Tseynowlla uryeychow keykäyaptenqa tseynowllam ushkan kanman meyqan nunakunapapis.
- Llapan uryakoq munatam ushkan qoyanman mana suwapashpa yawar mayikunawan alli kawananpaq; mana tseynow kaptenqa kamatsiyoqkunam leykunata qorqoyanman yanapakuyänanpaq.
- Llapan nunapam derëchun kan purwakarkur sindikatu nishqanta ruraya'nanpaq; keyta rurayanman wallkinakushqa kayänanpaq.
Artikuiu 24.
Llapan nunapam derëchum kanman uryarirqa jamakurinanpaq; uryeykunaqa manam junareqnowtsu kanman; kamatsikoqkuna leychowmi keyta qeliqayanman. Jamakiynin chämuptinqa llapan uryakoqmi jamakuyanman mana ushkanta oqrashpa.
Artikulu 25.
- Meyqan nunapapis ushkäninmi atskam kanman alli kawakiychow kikin, warmin, i tsurinkuna kawayänanpaq. I ushkanmi tinkunman mikiyninkunapaqpis, ratashninkunapaqpis, wayinpaqpis, qeshyarninqa jampikuyänanpaqwan i estäduta pägananpaq llapan marka mayinkunapaq ruranqanta. I uryey mana kaptenqa, o qeshyakiykaptenqa, o soqru tikrakuriptenqa, o paju kaptenqa, o owkisyaptenqa, o imanowpapis mana uryeyta pwediptenqa, meyqan nunapapis derëchunmi kanman seguru sosyalnin tsarananpaq.
- Wawayoq paju warmikunapaq i waktsa wamrakunapaq nasyonkunachow leyninkuna kanman munayanqanmannow yanapayänanpaq. Key ley llapan tsurikunapaqmi derëchunkunata ratatsin.
Artikulu 26.
- Meyqan nunakunapapis derëchunmi kanman yachakuyänanpaq. I yachakiy mana rantiyoqmi kanman primariyata ushanqanyaq. I llapan wamrakuna primariyachow yachakuyänanman. Keynow yachakiychowqa nunakuna derëchunchowmi kanman ima profesyontapis akrananpaq.
- Yachakuyaqa kanman llapan nunakuna winayänanpaq; nuna mayinkunawan mana piñapänakur, wallkinakur kawayänanpaq; manam chikinakushpa, mana jorqapänakushpa, kuyanäkur nuna purapis, nasyon purapis; ima läya nunakunapis, imanow relijyon kaqpis, Naciones Unidasta yanapäkur alli kawakunapaq.
- Teytakunapa derëchunmi kanman tsurinkunapaq yachatsikiyninta akrananpaq.
Artikulu 27.
- Pi nunapis derëchunchowmi kanman qotsukur, qatswakur, shumaq qotsukuwanta wiyakiyta, markanpa kaweynin qellqeyta, i marka mayinkuna ruranqanta meyqanpis tsari nmanmi kushikurinanpaq, yarpachakunanpaq.
- Manam pipis derëchuyoqtsu juk rurashqanta noqam rurarqä ninanpaq; keynow mana kanapaq imatapis ruraqkuna wil lakuyanmanmi kamatsikoqkunaman.
Artikulu 28.
Llapan nunakuna derëchun kan keychow qellqashqa kaqta, tseynow kananpaq.
Artikulu 29.
- Llapan nunam ruranan markan nishqanta, tseychow yurishqanpita, täran winanpis marka mayikunawan. Tseynow kawarnin alli nuna keyta yachakun.
- Key deklarasyonchow derëchukuna nishqanmannow kaweykarninmi llapan nunakuna wiyachakuyanman nasyonchow leykuna kashqanta. I wakin nunakunapa derëchunkunata mana jalupashpa, shumaq kakushwan nunakuna kawayänanpaqmi, mana piñapänakur pipaqpis mana allim munarislipa, tseynow nunakuna kawakunapaqmi tsey leykunata gobiyernu rurashqa.
- Key derëchukunata i muneykunata manam pipis rurayanmantsu mana Naciones Unidas munanqannowqa.
Artikulu 30.
Key deklarasyonchowqa manam ni imapis kantsu meyqan nasyonpis, meyqan läya nunakunapis ni meyqan nunapis, nuna rnayinkunapa derëchunkunata micharnin kayänanpaq.


text:
Kofi Annan
Kofi Annan sutiyuq runaqa (* 8 ñiqin ayriway killapi 1938 watapi paqarisqa Kumasi llaqtapi - ), Gana mama llaqtayuq musikumi wan diplumatiqu qarqan.
Warmi: Titi Alakija / Nane Maria Wallenberg
Churinkuna: Kofi Atta Annan.
1997 watamanta 2006 watakama Huñusqa Nasyunkunap huk Sapsi Qillqakamayuqninmi karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kofi Annan.
- Sapsi Sikritaryuninmi Kofi Annan - Runa llahtah wawankunamanta rimarin


text:
Pinu yura rikch'aq ayllu
Pinu yura rikch'aq ayllu (Pinaceae) nisqaqa huk llat'an muruyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, akwa raphiyuq, chhuquruqutu hina ruruyuq sach'akunam. Chay sach'akunaqa Iwrupapim, Asyapim, Afrikapim, Chinchay Abya Yalapipas wiñan.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'anakuna:
- Pinu (genus Pinus)
- Pisya (genus Picea)
- Alirsi (genus Larix)
- Pinawiti (genus Pseudotsuga)
- Awitu (genus Abies)
- Sidru (genus Cedrus)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pinu yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pinu yura rikch'aq ayllu


text:
Anwar Sadat
Muḥammad Anuar as-Sādāt, Anuar el-Sadat , Anuar Sadat sutiyuq runaqa arabya simipi: محمد أنور السادات,r (* 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1918 watapi paqarisqa Mit Abu I-Kum llaqtapi - 6 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi wañusqa Qahira llaqtapi). Ihiptu mama llaqta Awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1978 watapiqa chiqniq.
1970 watamanta 1981 ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Sadat; Mama:
Ñawpaq warmikuna:
- Ehsan Madi
Wawakuna: Camila
- Jehan Raouf (Jehan Sadat)
Wawakuna: Gamal, Lobna, Noha wan Jehan
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Anuar el-Sadat.
- Pagina oficial de Anwar Sadat (arabya simipi)
- Anwar Sadat at The Internet Name Database
- El-Sadat.info (inlish simipi)


text:
Llamk'ay sayachi
Llamk'ay sayachi nisqaqa (kastilla simipi huelga, inlish simipi: strike) ruruchinapi icha - sapsi llamk'ay sayachi (huelga general) nisqapi - tukuy mama llaqtapi llamk'aqkunap manaña llamk'ayninmi, aswan hurkayta, aswan allin llamk'ay phatakunatapas aypanapaq, pulitiku llamk'ay sayachi nisqapitaq kawpay taripanapaq - kamachikunata hukchanapaq hukkunatapas - aypanapaq. Llamk'aqkuna sindikatu nisqapi wankurisqa kaspaqa, aswan atiyninkuwan aswantan aypanqakuman.
Achka mama llaqtapim ruruchinapi kaq llamk'aqkunap allinpaq llamk'ay sayachiqa pulitiku hayñinmi, manataq pulitiku taripanapaq llamk'ay sayachichu.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Llamk'ay sayachi.


text:
Luis Muñoz Marín
José Luis Alberto Muñoz Marín sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin hatun puquy killapi 1898 watapi paqarisqa San Juan llaqtapi - 30 ñiqin ayriway killapi 1980 watapi wañusqa San Juan llaqtapi ). Burinkin mama llaqtap qillqaq, pulitiku wan willay kamayuqsi runa karqan.
1949 watamanta 1965 watakama ñawpaq kuti Burinkinpa Kamachiq runanin karqan.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Muna Lee (1919-1947) / Inés Mendoza (1947)
Churinkuna: Luis wan Munita / Viviana wan Victoria.
Yachaywasi:
Alma mater: USA Georgetown Yachay Sunturnin.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Luis Muñoz Marín.


text:
Piluta hayt'ay
Piluta hayt'ay icha Futbul (inlish simipi: Football), Kichwapi Chakiyasiy icha Chakirumpay nisqaqa huk pilutawan pukllaymi, Tiksi muyuntinpi lliw pukllaykunamantaqa aswan chaninchasqam.
Iskay quchum, llapanqa chunka hukniyuq runayuq (huk punku amachaqniyuq), pukllana pampapi pukllanakunku. Llapa quchup huk punkunmi kan. Pilutataqa chakinwanmi hayt'aspa tinkuq masikunap punkunman chamqaspa taripayta munanku. Manapunim makiwanchu pukllananku. Isqun chunka minutumanta aswan taripaq quchuqa atipaqmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Isaac Albéniz
Isaac Manuel Francisco Albéniz y Pascual sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin aymuray killapi 1860 watapi paqarisqa Camprodón llaqtapi - 18 ñiqin aymuray killapi 1909 watapi wañusqa Cambo-le-Bains llaqtapi) Ispaña mama llaqtayuq takichaq wan yatana qallwa waqachiqmi karqan.
Tayta: Ángel Lucio Albéniz y Gauna; Mama: María de los Dolores Pascual.
Warmi: Rosa Jordana y Lagarriga.
Churinkuna: (3).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Isaac Albéniz.


text:
Servindi, 24 de febrero, 2010.- Con algunos días de retraso por razones involuntarias -como la caída del servidor- Servindi presenta Mundo Indígena al Día: Resumen nacional e internacional de noticias, en versión runa simi o quechua cusqueño. Se autoriza la libre reproducción y difusión:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
- Resumen semanal en quechua 20 Feb 2010 (9 min. 28 seg. mp3, dar clic en el enlace para descargar y luego elegir guardar como)
Teqse muyuntinpi willakuykuna
Organización Internacional del Trabajo nisqamanta.- Kay semanan qallarin puririyta Pro 169 nisqa sutiyoc, chay Convenio pachaq suqtachunka isqonniyoq, ñaupa llatakunmanta sayapkuq, Abya Yala suyupi.
Chay chanincahanakuymi aparikunqa, Argentina, Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador, Guatemala, Honduras, Mexico, Nicaragua, Panama, Paraguay, hinallataq Peru suyukunapi.
Imaraykuchus chay Convenio 169 nisqa chanincharikunapaq Abya Yala America Latina nisqa suyupi hunt’arikunanpaq.
Cahytaqmi tawa watapi hunt’akunqa, rikusunmantaq llikaq sonqonpi www.pro169.org sutiyoc cheqaspi.
Llapan Suyukunamanta.- Chunka kinsayoc runakunan wajarisqa kanku aqay atún juñukuy Foro Permanente sobre las Cuestiones Indígenas nisqaman, kay iskay waranqa chunka huqniyoq watamanta chunca kinsayoq watakama.
Cahytaqmi Concejo Economico Social (ECOSOC) nisqamanta humalliqpa makimpi kashan, paymi qhawarinqa pikunachus jaikunqaku chayta.
CAOI nisqamanta.- Masachakuspa purina, Coordinadora Andina de Organizaciones Indígenas nisqan aparinqa, atún juñukuyta aqay Quito Ecuador llaqtapi, kay chunka huqniyoqmanta, chunka kinsayoq phuncahy marzo killata, chaypin juñunarikunqa iskay pachaq kuraq runakuna suqta suyumanta, kay Abya Yala atún suyumanta.
Chaypin t’aqwirinqaku, maitukuytas puririrqan kay kinsa watapi chunka qanchis punchay julio quillapi, iskay waranqa suqtayoq watapi, aqay Qosco suyupi kamarikusqanmanta pacha.
Guatemala Suyumanta.- Aqay Guatemala suyupi Justicia Umalliq wasi Corte Constitucionalmi chaninchamun, tapukuyqa wakin derechukunapiwan, convenio ciento sesenta y nueveq qhawarimusqanqa atún qelqawan ninakunmi.
Ecuador Suyumanta.- Ecuarunariq masachanakuynin, Confederación Kichwa sutiyoqmantan willakamunku, iskay kutitas suwayapunku, pusaq unchay ujupi wasinkuta, Santa Pirsca cheqaspi Quito llaqatapi.
Ecuarunari wayqekunaqa nisahnku manan yanqa suwaaillachu Kankan nispa, aswansis ñaupa llaqtakunaq masachakuyninta wallechinanpaq urmachinakupaq canman.
Chay suwakunas aparikapunku makikunata, qelqa mayt’ukunatawan.
Perú suyumanta willakuykuna
Yunka llaqatakunamanta.-Yunqa llaqtapi petroliopaqwan, yauraq wairapaq Gas nisqapiwan, maskanankupaq hap’inankupaqwan kamachikuykunan sinchita hunt’arapushan.
Chantan qawarimun, huj t’aqwirimuy aparikurqan, imainatachus chay mineralkuna petroleopiwan llank’aykuna qarqan ñaupaqmanta, hinalllataq qhepaman pisqa watakunapi aparikunqa chayta.
Sapa pachaqmanta qanchischunka yupainiyoq hapakunan waqkunaq makinpi kanshan, chaytaqmi manchakuy runakunapaq, uywakunapaq, monti ukhupi tukuy kausaqkunapaq.
Chay t’awirikuytan aparirqanku, Instituto de Ciencia y tecnología Ambiéntales chay atún yachay wasimanta, Universidad Autonoma de Barcelona nisqamanta, hinallataq yunqata waqaychanapaq nisqa sutiyoq juñunakuy Washinto DC nisqa llaqtapi wayqekunapiwan.
Millay maqanakuy.- Zebelio Kayap sutiyuq apun willakamun millaytan qawarimushanku, waqin mana allin willakuykuna, qolquetas chaskiyunku Baguapi sayariy qarqan chay aparinankupaq.
Cahy rimaykunaqa sinchi llullakuymi nispan nimun chay llaqtamanta sayapakuq Zebelio Kayap.
Inambarimanta.- astawanmi mana munankuchu Proyecto Hidroelectric de Inambari nisqata.
Qayna huj unchaykunan chaqra llanqariq wayqekuna San Gaban Caraba Puno Suyumanta puririrqanku Limata.
Cahypin willakamunku imaraykuchus chuqa pisqayoq waranqa taitamamkuna wawakunantinpas qaterparisqa rikukunqaku sichus apakunqapuni chay construccion de Hidroelectrica nisqa chayqa
Hinalaqmi carabaya llanta umalliq Nancy Rosel Angels nimullantaq, mana allinchu llaqatntipi runakunapaq, hinallataq tukuy kausaq uywakunapaq sahakunapaq.
Afrodita nisqamanta.- Ministerio de Enerigia y minas umalliq Pedro Sanchez hinallataq minstrukuna umalliq Javier Velásquez Qesqen willakamunku sayarparipunsi chay imaimana puriykuna Mineria Afrodita Cosrdillara del Condorpi chay.
Chay willakuyqa chaninchakamun, imaraikuchus kamachikamun Organismo Supervisor de la inversion en energia y mineria (OSINERGIM) nisqamanta, chaytataqmi Gobierno Kasuykun.
Hinaspapis kay iskaychunqa iskayniyoq fecrero killatan aparikunan karqan huj atún sayariy hakay yunca lado llaqtakuna.
Senepamanta.- Cenepa Apukuna haqay yunka uraymanta suyamushanku gobiernowan rimanakuy qarqan, haqay Servicio Nacional de Areas Naturales y Protegidas (SENARP) paikunawan, chaypin chaninchakunan karqan Parque Nacional Ichigat Muja hatunyachikunanpac.
Masachakuspa puririy.- Imaymana masachakuypi puririq aparinqaku huq atún puririyta haqay iskaichunka iskayniyoc febrero punchayta.
Imaraykuchus mana chasquinkuchu, t’aqwiykuna karqan imakunas aparikurqan qayna wata pisqa unchay junio quillapi haqay Bagua llaqtapi
Chay puririypaqmi rimanakuy karqan Coordinadora Macroregional de los Pueblos Amazónicos Andinos y Costeros nisqa sutiyoq atún juñunakuy uqhupi, okay iskay chunka esconniyoc enero killata Bagua llaqtapi.
Caymantaqmi yapakamun, CONACAMI, CUNARQ, hinallataq Frente Nacional por la vida y soberania FRENVIDAS.
P’ampanapaq t’oqokunamanta.- Qayna chunka qanchisniyoq p’unchaymanta chunka esqonniyoq p’unchaykama, kay febrero quillan tarirunku, tawachunka iskayniyoq wañusqa runakunata aqay Paro de Patuca nisqapi Santillana, Huanta Ayacuchu suyupi, cahytan willakamun, asociación Paz y Esperanza.
Puno Suyumanta.- Imaimana llaqta ummalliq wasikuna, hinallataq llaqtamanta sayariq wayqepanakuna juñukuykunapiwan, imanaqtinchus lluypi yachacunan chay Declaracion de las Nacionaes Unidas sobre los derechos de los pueblos indígenas qelqa mayt’u.
Chaytataqmi qawarinqaku hunt’akunanpaq, ñaupaqmata llaqatakuna Puno suyupi, haqnatan nimunku Oficina Defensorial Puno suyumanta Luz Erquinio, hinallataq Corte Superior de Justicia Puno suyupi umalliq Reinalado Luque.
Kallarqantaq, CONACAMI umalliq wiraqocha Mario Palacios, Peru suyumanta, warmikunaq tantanakuynin OMNIAP umalliq Galids Vila. Haqay cunka pusaqniyoq febrero qillatan aparikurqan Puno llaqtapi hut atún juñukuy chay uqhupi
Chay juñukuyqa aparikurqwan Oxfam America wayqekunaq yanapaininwan juñuyukurqantaqmi iskay pachaq kuraq wayqekuna paikunan hunt’ayuranku Municipalidad Provincial wasita.
Sumaq willakuykunamanta.- Kay iskaychunka pisqayoq punchay febrero quillatan reserechekunqa “Cuentos pintados del Perú” chaymi yunka suyukunamanta asqha ukhupi aparisqa, yuyaicharirqantaq ñaupaqmanta kausayninchis t’aqwereq weraqocha Pablo Macera.
Chay quelqakunataqmi aparikun iskay simipi kikin llaqtanchis rimay simipi hinallataq español simipiwan, rikurimuntaqmi Comité de Damas nisqa Congreso ukhupa yanapyninwan, chanincharikuntaq Fondo Editorial nisqaq llutarisqan.


text:
George Walker Bush
George Walker Bush sutiyuq runaqa (6 ñiqin anta situwa killapi 1946 paqarisqa New Haven llaqtapi, Connecticut suyupi, USA-pi) huk US-amirikanu pulitiku runam. 2000 watamanta 20 ñiqin qhulla puquy killapi 2009 watapi p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 43 kaq umalliqninmi karqan.
Ripublikanu partidupi wankurisqan kaspa, 2000 watapi 2004 watapipas umallinapaq akllanakuykunapim yallirqan.
11 ñiqin tarpuy killapi 2001 p'unchawpiqa terroristakuna New York llaqtapi pitu hatun wasintintam (World Trade Center, New York Twin Towers nisqata), Washington DC llaqtapi maqanakuy ministiryup (Pentagon nisqap) huk rakinta suwakusqa antankakunawan thuñichirqan, achka waranqa runakunatam wañuchispa. Chaymantam George W. Bush terrorismu hayu maqanakuyta rimarirqan.
USA-pa umalliqnin kachkaspa, iskay hatun maqanakuyta qallarirqan:
- 7 ñiqin kantaray killapi 2001 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Afganistan mama llaqtata atirqan.
- 20 ñiqin pawqar waray killapi 2003 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Iraq mama llaqtata atirqan, Saddam Hussein sutiyuq umalliqninta urmachispa hap'ispa. Chay Saddam Husseinqa 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 p'unchawpi runa warkhunapim wañurqan. Kunanraqmi chay Iraq mama llaqtapi maqanakuchkanku.
2005 watapi Awustu killapi Katrina nisqa hatun pillunkuy New Orleans llaqtatam thuñichirqan, chunka waranqa runata wañuchispa. George Bush mana allinta yanapaptin, aswan USA runakuna manañam Bushtachu q'imin.


text:
Wilhelm von Humboldt
Friedrich Wilhelm Christian Carl Ferdinand von Humboldt sutiyuq runaqa (22 ñiqin inti raymi killapi 1767 watapi paqarisqa Potsdam llaqtapi; 8 ñiqin ayriway killapi 1835 watapi wañusqa Tegel llaqtapi, Berlin ñiqpi) huk aliman simi yachaq runam karqan, Berlin Yachay Sunturpa (Universität Berlin, kunan Humboldt-Universität zu Berlin) kamariqninmi.
Alexander von Humboldtpa wawqinmi karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wilhelm von Humboldt.


text:
Tantakuyniyku
Tantakuyniykumanta astawan yachakuy. Wasiyki chaynejpi uj Tantakuna Wasita maskʼay.
¿Imatá tantakuyniykupi ruwayku?
Jehovaj testigosnenqa sapa semana iskay kutita tantakuyku, Diosta yupaychanaykupaj (Hebreos 10:
Yaqha tukuy tantakuyniykupi wakin umallirichiykuna tapuykunawan kutichiykunawan ruwakun, tukuy jamojkunataj kutichiyta atinku. Tukuy tantakuyniykupi uj takiywan uj mañakuywan qallarikun, tukuchakun ima.
Kay tantakuyman jamunapajqa mana Jehovaj testigonpunichu kana tiyan, manachayqa pillapis jamuyta atinman. Yaykunapajtaj mana qolqeta paganachu nitaj chaypi qolqeta mañakunchu.
Jesuspa Wañuyninta Yuyarinapaj
Sapa wata uj kutilla Jehovaj testigosnin tukuy Jallpʼamanta Jesuspa Wañuyninta Yuyarinapaj tantakuyku. Jesús kayta ruwanankuta nispaqa kayta yachachisqasninman kamacherqa: “
Kayta ruwaychej noqamanta yuyarikuspa”, nispa (Lucas 22:


text:
Chunka punchaw diciembre killapim 1948 watapi Hukllawasqa Nacionkuna huñunakuspanku allinmi nirqaku hinaspam reqsichirqaku runakunapa lliw derechonkunata, chaymi kay librochapi tukuy nisqanku kachkan.
Chay hatun huñunakuypim rimanakurgaku lliw Runakunapa Derechonkuna sapakama nacionkunapi reqsichisqa, yachachisqa hinaspa leesqa kananpaq, reqsichisqamá kanan tukuy rikchaq yachay wasikunapipas, chaynataqa rurana chay nacionkunapa mana imayna kasqantapas qawaspam.
HUKLLAWASQA NACIONKUNAPA REQSICHISQAN
LLAPA RUNAKUNAPA DERECHONKUNA
Qallariynin
QAWARISUNYA: Libre kawsakuywan kay pachapi tukuy imapi hawka kawsakuyqa sumaq sapichasqam kachkan kaykunapi: Lliw runakunaqa mamanchikpa wachakuwasqanchikmantapunim mana pipapas usuchisqan allin qawasqa hinaspa igual derechoyoq kananchik.
QAWARISUNYA: Runakunam tukuy mana allin ruwaykunaman chayarunku, runapa derechonkunata mana sumaqta reqsispanku otaq yachachkaspankupas chaykunata mana kaqpaqpas hapispanku, lliw runakunam munanchik hamuq punchawkunapi allin kawsakuyta; tukuy manchakuykuna hinaspa muchuyllapi wakcha kaykuna chinkaruptinqa lliw runakunam mana manchakuspaña rimarisun imam umanchikpi kaqta, mana manchakuspataqmi chaskisun imam yachay munasqanchiktapas.
QAWARISUNYA: Kananmi Runakunapa Derechon waqaychaq munayniyoq kamachikuykuna, chay kamachikuykunam mana pimanpas sayapakuspa yanapanan derechon valechiy munaq sarutyasqa hinaspa usuchisqa runakunata.
QAWARISUNYA: Kay pachapi nacionkuna amistadta armanankupaqmi sonqonchikpi munaypaq-munananchik hinaspam chay munayta cheqechinanchik.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam kay qellqapi cheqapyachirqaku Iliw runakunapa derechonpi creesqankuta hinaspam rimanakurqaku runakunaqa qari kaspapas otaq warmi kaspapas igual derechoyoqkama kasqan reqsichiyta. Tukuy chaykunata sumaqta yachaykuspaqa libre kawsakuyninchikpa kallpanchasqanmi aswan sumaqtaraq llamkasunchik llaqtanchik hatunyananpaq.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam rimanakurunku lliw runakunapa derechonchikqa hinaspa libre kayninchikqa llapallanpa allin chaskisqan kananpaq.
QAWARISU NYA: Runakunapa derechonchikwan libre kayninchik allin reqsisqa kaspaqa cheqapmi kanqa.
HATUN HUÑUNAKUYPI RUNAKUNAPA DERECHON REQSICHISQA KASQANMANTA
Hatun rimanakuyman lliw nacionkunamanta hamuqkunam kay qellqapi reqsichinku lliw mundontin runakunapa derechonkunata, chaynapi runakuna maypiña yachaspapas kay qeliqata qawaspanku respetayta hinaspa libre kawsakuyta yachanankupaq; atisqankuman hinam wakinkunamanpas reqsichinqaku tukuy kaykuna cheqappuni kananpaq; kaykunataqa ruwanqaku hukllawasqaman perteneceq nacionkunapi kawsaqkunam otaq kay nacionkunapa amparonpi kaqkunam.
PUNTA KAQ (1)
Lliw runakunam nacesqanchikmantapacha libre kanchik, lliw derechonchikpipas iguallataqmi kanchik. Yuyayniyoq kasqanchikraykum hawkalla aylluntin hina kawsayta debenchik llapa runakunawan.
ISKAY KAQ (2)
Kay qellqapi tarikuq derechonchikmanta yachachikuykunaqa lliwchanchikpaqmi, manam imananchu huk runapa imayrikuq kayninpas nitaq qari warmi kayninpas nitaq imayna rimasqanpas nitaq ima diospi creesqanpas, manam imananchu imayna formapi gobierno kananpaq piensasqankunapas nitaq maylawmanta kasqanpas nitaq wakcha-apu kasqanpas nitaq imaynaña kasqanpas.
Lliw nacionkunam libre kaspapas otaq mana libre kaspapas imaymana rikchaq gobiernoyoq kanchik, wakinñataqmi huk nacionkunaman hapipasqa kanku, ichaqa imaynaña kaspapas manam hukmanpaq qawasqachu kananchik.
KIMSA KAQ (3)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik kawsananchikpaq libre kananchikpaq hinaspa waqaychasqa kananchikpaq.
TAWA KAQ (4)
Manam pipas usurpasqa sirvienteqa kachwanchu, tukuy formapi prohibisqam runakunata dueñochakuruspa sirvichikuyqa hinaspa runa rantinakuyqa.
PICHQA KAQ (5)
Manam pipas imaymana ñakariykunaman churasqaqa kachwanchu, manataqmi runa kayninchikta penqayman churaykuspa castigasqaqa kachwanchu.
SOQTA KAQ (6)
Lliw runakunam maypiña tarikuspapas derechoyoq kanchik ima juiciopipas valechikunanchikpaq.
QANCHIS KAQ (7)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik igualkama leypapas chaskisqan kananchikpaq, leyqa mana pimanpas sayapakuspanmi amparawananchik. Kantaqmi derechonchik kay yachachikuykunata mana kasukuspa contranchikpi sayariy munaqkunamanta. Derechoyoqtaqmi kanchik kay yachachikuykuna qonqayta pantaypi kaptin leypa waqaychasqan kananchikpaqpas.
PUSAQ KAQ (8)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik justiciapi uyarisqa kaspanchik amparachikunanchikpaq, leyman hina derechonchikpa contranpi ruwaqkunamantam waqaychasqa kananchik.
ISQON KAQ (9)
Faltanta mana sumaqta yachachkaspaqa manam pipas detenesqaqa, presochasqaqa nitaq hukláw nacionman qarqosqaqa kanmanchu.
CHUNKA KAQ (10)
Lliw runakunam igual kasqanchikrayku mana sayapakuq justiciawan uyarichikunanchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqmi kanchik juiciopi ima deberninchikpas otaq derechonchikpas yachananchikpaq. Imamanta tumpasqa karuspapas yachananchikpaqmi sumaqta qawachiwananchik.
CHUNKA HUKNIYOQ (11)
- LIiw runakunam ima huchamanta tumpasqa kaspanchikpas inocente kasqanchik valechikunanchikpaq derechoyoq kanchik, leyman hina juiciopi huchayoq kasqanchikta tarinankukama. Chay juiciopipas kanmi derechonchik garantiata chaskispanchik cheqaptapuni difiendesqa kananchikpaq.
- Huk runapa imapas ruwarusqanmantaqa manam sentenciaruspanku castiganmankuchu sichum chay ruwasqan punchawkunapi manaraq ley lloqsispa delito kasqanta qawachichkaptinqa. Castigasqaqa kanqa chay hucha ruwasqan punchawkunapi leyman hina castigokunallawanmi.
CHUNKA ISKAYNIYOQ (12)
Manam pipas yanqapas yanqaqa chaqwanmanchu vidanchiktaqa nitaq ayllunchikkunapatapas, manam yanqapuniqa yaykukuykunmanchu wasinchikmanpas, manataqmi cartanchiktapas yanqaqa pipas Ieekurunmanchu. Lliwmi derechoyoq kanchik kaykunamanta leywan amparachikunanchikpaq.
CHUNKA KIMSAYOQ (13)
- Lliw runakunam maypipas purinanchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqtaqmi kanchik nacionninchikpiqa maypi wasichakunapaqpas.
- Lliw runakunapam derecho kapuwanchik kikin nacionninchikmanta otaq maylaw nacionmantapas lloqsinanchikpaq hinaspa kikin nacionninchikman kutimunanchikpaq.
CHUNKA TAWAYOQ (14)
- Sichum huk runa persiguisqa kanman nacionninpa gobiernon hina mana piensasqanrayku, hinaspaqa payqa derechoyoqmi huklaw nacionman ayqekuspa amparasqa kananpaq.
- Nacionninpi cheqap hucha rurarusqanmanta justiciapa qatikachasqan runaqa manam runakunapa derechonman hapipakunmanchu huklaw nacionman ayqekuspa chaypiña libre kawsakunanpaq.
CHUNKA PICHQAYOQ (15)
- Sapakama runakunam derechoyoq kanchik huk nacionman pertenecenanchikpaq.
- Kay derechonchiktaqa manam pipas yanqamantaqa qechuwachwanchu. Kantaqmi derechonchik nacionmanta cambiakuyta munaptinchik mana pipas harkakuwananchikpaq.
CHUNKA SOQTAYOQ (16)
- Qaripas warmipas casarakuy tiempoman chayaruptinchikqa kanñam derechonchik casarakuspanchik familiayoq kananchikpaq, manam imananchu ima castamantam otaq maylawmantam kayninchikpas, qaripas warmipas igual derechoyoqmi kanchik casado kayninchikpi allin kawsakunanchikpaq chaynataq rakinakunanchikpaqpas.
- Qaripas warmipas mana munaspaqa manam casarakuchwanchu.
- Tayta-mamam llapa familiantin estadopa waqaychasqan kananchikpaq derechoyoq kanchik, ñoqanchikqariki nacionta wiñachiq huk hatun ayllum kanchik.
CHUNKA QANCHISNIYOQ (17)
- Lliwmi derechoyoq kanchik sapallanchikpas otaq iskay kimsa runakunawan kuskapas kapuqniyoq kananchikpaq.
- Manam kapuqninchiktaqa yanqaqa pipas qechuwachwanchu.
CHUNKA PUSAQNIYOQ (18)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik imayna formapipas piensananchikpaq, conciencianchikman hina kawsakunanchikpaq hinaspa ima diospi creenanchikpaqpas. Kay derechonchikman hinaqa librem kanchik ima religiontapas chaskinanchikpaq hinaspa imayna formapipas creesqanchikta ruwananchikpaq. Sapallanchikpipas otaq huk huñunakuypipas ruwachwanmi chay creesqanchiktaqa hinaspapas yachachichwanmi wasinchikpi otaq maypipas.
CHUNKA ISQONNIYOQ (19)
Lliw runakunam imayna piensasqanchiktapas rimarinanchikpaq derechoyoq kanchik, erechoyoqtaqmi kanchik mana pipa harkakusqan chaykunata willakunanchikpaqpas, chaskichwantaqmi hukkunapa piensasqantapas.
ISKAY CHUNKA (20)
- Kanmi derechonchik huñunakunapaq chaynataq ima huñunakuyta hawkalla hatarichinapaqpas.
- Manam pipas obligasqaqa kachwanchu ima huñunakuymanpas mana munastin pertenecenanchikpaqqa.
ISKAY CHUNKA HUKNIYOQ (21)
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik nacionninchikpa gobiernonpi servikunanchikpaq, chaytaqa rurachwanmi kikinchikpunipas otaq munasqanchikta akllaspapas.
- Lliw runakunam igual derechoyoq kanchik gobiernonchikpa atiendenan wasikunaman yaykuspa chaypi atiendechikunanchikpaq.
- Gobiernopa atiyninqa kachkan lliw llaqtakuna munaspanchik chay autoridadta qoptillanchikmi, chay munasqanchiktam reqsichinchik librepuni votaspanchik; chay vototam ruwayta debenchik mana pipa yachasqanta chaynapi munasqanchikpaq votananchikpaq.
ISKAY CHUNKA ISKAYNIYOQ (22)
Llapallan runakunam derechoyoq kanchik educacionpi, kupuqninchikpi hinaspa imayna kawsayninchikpipas amparasqa kananchikpaq chaynapi tukuy allin kayman chayananchikpaq. Chay seguridadtam chaskinchik kaykunawan: Gobiernom organizasqa kaspan ñoqanchikpaq atisqanta ruranan imakunam nacionninchikpi kaqkunawan, allinninchikpaqmi ruranan kallpanman hina otaq huklaw nacionkunapa yanapasqanpas.
ISKAY CHUNKA KIMSAYOQ (23)
- LIiw runakunam munasqanchikpi iiamkananchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqtaqmi kanchik mana ilamkayniyoqkunapas llarnkayta maskaspa tarinanchikpaq, manam pipas munarispanqa qarqowachwanchu llamkayninchikmantaqa.
- LIiw runakunam derechoyoq kanchik mana ima sayapakuykunawan trabajonchikman hina pago chaskinanchikpaq.
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik sasapas facilpas iiarnkasqanchikman hina pagonchik chaskinanchikpaq, chaynapi allin kawsakuyman hina familiantin allin kawsananchikpaq; mana chayqa chaskinam yanapakuyta chaypaq hina hatarichisqa yanapakuqkunamanta.
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik lamkaq-masinchikkunaWan grupota formaspa otaq chayna grupokunaman pertenecespa derechonchik vechikunanchikpaq.
ISKAY CHUNKA TAWAYOQ (24)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik samananchikpaq hinaspa samarispa asirikunanchikpaq, derechoyoqtaqmi kanchik atisqanchikman hinalla sapa punchaw llamkananchikpaqpas hinaspa vacacionalninchik chaskinanchikpaqpas.
ISKAY CHUNKA PICHQAYOQ (25)
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik allin kawsayta tarispa familiantin allin mikusqa, allin pachasqa hinaspa sano kawsakunapaq. Derechoyoqtaqmi kanchik amparasqa kananchikpaq, invalido kaspapas, viudo otaq viuda kaspapas, machu otaq paya kaspapas; derechoyoqtaqmi kanchik trabajota mana tarispapas otaq qonqayta ima mantenikunanchikpaq kaqta pierderuspapas amparasqa kananchikpaq.
- Wiksayoq warmikunapas chaynataq warmachakunapas derechoyoqmi kanku allin mantienesqa kanankupaq. Casadómanta otaq mana casadomanta kaspapas lliw warmachakunaqa igual derechoyoqmi kanku amparasqa kanankupaq.
ISKAY CHUNKA SOQTAYOQ (26)
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik educasqa kananchikpaq. Mana qollqellapaqmi primariaqa chaymi obligatorio primariayoqllapas lliw kanankupaq. Allin notanchikman hinaqa lliwmi mastaraq educakuchwanchik chaynapi imam munasqanchikman chayananchikpaq.
- Educacionpa rurunqa kanan runakunapa allin kawsakuyninmi hinaspa lliw derechonkuna sumaq reqsiymi chaynapi libre kaynin allin respetasqa kananpaq. Hawkalla kaspanchikmi comprendenakunanchik huklaw nacionkunawan, wakin castakunawan hinaspa ima diospi creeqkunawanpas. Huñunasqa nacionkunatapas yanapananchikmi tukuy kay pachapi hawka kawsakuy kananpaq.
- Tayta-mamakunaqa derechoyoqmi kanchik imayna educacionta familianchik chaskinanpaqpas.
ISKAY CHUNKA QANCHISNIYOQ (27)
- LIiw runakunam derechoyoq kanchik maymi yachasqanchikpi ima ruray kaptinpas yanapakunanchikpaq. Yanapakuchwanmi tukuy imapi llaqtanchik sumaqílataña wiñananpaq hinaspapas derechoyoqmi kanchik chay llaqtapa imapas qowasqanchikta chaskikunapaq.
- Sichum umallanchikmanta imapas valorniyoq kaqta horqoruchwan otaq pipapas manaraq rurasqanta imatapas chayraq ruwaruchwan, hinaspaqa derechoyoqmi kanchik chay paqarichisqanchikkunapa valorniyoq kasqanta amparachinanchikpaq.
ISKAY CHUNKA PUSAQNIYOQ (28)
Derechoyoqmi kanchik nacionninchikpi hinaspa lIiw nacionkunapipas runakunapa derechon valechiq organizacion kananpaq, chaynapi kay tukuy qawasqanchik derechonchik hinaspa libre kasqanchik haypananchikpaq.
ISKAY CHUNKA ISQONNIYOQ (29)
- Lliw runakunam llaqtanchikpi qespinchik, chayraykum llaqtanchikpaq deberniyoq kanchik.
- Derechonchik otaq libre kayninchik valechikunanchikmantaqa leyllam harkakuwachwan, chaynaqa kanman wakinpa derechonkuna otaq libre kayninku mana usurpasqa kananpaqmi, chaynapi chaqwakuna mana kananpaq. Chaynapitaq lliw runakunaqa sapakama kikin nacionninchikpi hawkalla kawsakunanchikpaq.
- Kay lliw derechonchikqa otaq libre kayninchikqa manam valechisqaqa kanmanchu, sichum imayna formapipas hukllawasqa nacionkunapa munasqanpa contranpi kaspaqa.
KIMSA CHUNKA (30)
Kay qelíqapa nisqankunaman hapipakuspaqa manam pipas otaq gobiernopas imatapas ruwanmanchu, derechonchikta hinaspa libre kayninchikta usurpanankupaqa.


text:
Ch'iqtaku
Ch'iqtaku, Patmaku icha P'aki yupay (kastilla simipi: fracción) nisqaqa rakisqa (patmasqa), mana hunt'a kaq, mana k'apak kaq, yupaymi.
Ch'iqtakuqa iskaynintin hunt'a yupayniyuqmi: yupama, rakina yupay icha rakiriq yupay nisqa hanaqpi qillqasqa, patmama icha rakiq yupay nisqa urinpi qillqasqa.
Ch'iqtaku yupayqa (c) kaqllam yupama (a) patmamawan (b) rakisqa: c = a / b.
Kay hinam chay ch'iqtakuta ninchik: a b ch'iqta icha a b patma icha a b t'aqa.
Ahinataq 3/4 kay hinatam ninchik: kimsa tawa ch'iqta icha kimsa tawa patma icha kimsa tawa t'aqa.
1/4 nisqataq kay hinatam ninchik: tawa ch'iqta icha tawa patma icha tawa t'aqa.
Hunt'a yupaypa iskay kaq phatmanqa kuskan nisqam.
Yupamata patmamawan rantimpaspaqa, ch'iqtakup t'ikrasqa yupaynintam chaskinchik.
Ch'iqtaku yupaykunata yapanapaq icha qichunapaqqa, paqta patmamayuq ch'iqtakukunatam (paqta rakiqniyuq p'aki yupaykunatam) ruranchik. Chaypaqqa yupamata patmamatapas kaqlla hunt'a yupaywanmi miranchik:
Ch'iqtakuta hunt'a yupaywan miranapaqqa yupamallatam hunt'a yupaywan miranchik:
Iskay ch'iqtakunatataq miranakunapaq iskaynintin yupamakunatam miranachinchik, iskaynintin patmakunatapas miranachinchik:
Ch'iqtakuta huk ch'iqtawan rakinapaqtaq ñawpaq ch'iqtakuta iskay ñiqin ch'iqtakup t'ikrasqa yupaywanmi miranchik:


text:
Luis Suárez
Luis Alberto Suárez Díaz (* 24 ñiqin qhulla puquy killapi 1987 watapi paqarisqa Salto llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 FIFA.com. «Estadísticas FIFA - Luis Suarez». 27 Inti raymi killa 2011 rikusqa.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Luis Suárez.
- Entrevista Club Nacional de Football web
- Video con goles de Suárez
- Player Profile: Luis Suárez


text:
Iker Casillas
Iker Casillas Fernández sutiyuq runaqa; (* 20 ñiqin aymuray killapi 1981 watapi paqarisqa Madrid llaqtapi - ) huk Ispaña mama llaqtayuq wan Real Madrid piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta silicciun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Iker Casillas.
- Real Madrid
- FIFA
- Iker Casillas FootballDatabase
- Mejor portero del Mundo en la actualidad


text:
Punku p'anqa: Kawsay yachay
Kawsay Yachay
Kawsay yachay nisqaqa (latin simipi: Biologia; kastilla simipi: Biología) istudyah yachaymi tukuy kawsaqkunata. Kawsay yachaymi ñawpa musuqpas. Ñawpa yachay hina, Aristotelis (384 watamanta 322 watakama K.ñ.) Kawsay yachaypa taytansi. Paymi tiksikuh huk jatun qillqasqap paqarichoqnin watiqaypi.
XIX pachakwatapi, Kawsay yachay musuq yachaytam kawsay pachap wiñay kawsayninpa yanapanrayku tukuchikusqan: Schleiden Schwannpas Kawsaykuqpa Iñiyninmantam rimaranku; Pasteur Byuhinisismantam rimaran; Lamarck Darwinpas huktaq yachaqkunapas rikch'aqyaymanta rimaranku
Qillqakuna
Hatunruku Ima
Kaytataq yacharqankiri?
- Lliw kawsaqkuna kawsaykuqkunamanta ruwasqa kachkanku.
- Kawsaqkunap tawqa imaymanankukuna kan: uywakuna, yurakunapas, kallampakunapas ancha taksa kawsaqkunapas.


text:
7 yachachikuy
¿Imataq Diospa munaychakusqanqa?
1. ¿Imataq Diospa munaychakusqanqa?
Hanaq pachapi hatarichisqan gobiernonmi, chay gobiernom kay pachapi gobiernokunata chaylla chinkachinqa hinaptinmi Diospa munaynin rurakunqa kay Pachapipas hanaq pachapi hina. Diosman sonqo kaq runakunatam Allpantinpi huk sonqollata kawsachinqa. ¿Kusikuypaqmi kay noticiaqa, aw?
Sapa gobiernopam kamachiqnin kan, Jehová Diospas Churin Jesucristotam Rey kananpaq Gobiernonpi churarun.
2. ¿Imaynanpitaq Jesusqa allintapuni gobiernanqa?
Diospa Churinqa allin gobiernaqmi kuyapayakuq hinaspa allin ruraq kasqanrayku (Juan 1:14). Atiyniyoqtaqmi runakunata yanapananpaq hanaq pachamanta kamachimusqanrayku. Kawsarimusqan qepatam payqa hanaq pachaman kutirqa, chaypim Diospa alleqninpi suyachkarqa kamachikuyta qallarinankama (Hebreos 10:12, 13). Diosmantam atiyta chaskirunña, chaymi hanaq pachamanta kay Pachata gobiernamunqa.
3. ¿Pikunawantaq Jesusqa kamachimunqa?
Diosman sonqo akllasqa kaqkunawanmi Jesusqa gobiernanqa. Paykunamantam Biblia nin: ‘Diospaq sapaqchasqa kaqkuna’, nispa (Daniel 7:27). Jesuspa apostolninkunatam Diosqa puntata sapaqcharqa. Sapaqchasqa kanankupaqmi Jehová Diosqa qarikunatawan warmikunata hinallaraq akllachkan. Hanaq pachapi kawsanankupaqmi wañuspankuqa espiritu cuerpotaña Jesus hina chaskinku.
¿Haykataq hanaq pachamanqa rinqaku? ‘Asllam’ (Lucas 12:32). Kay Pachatam Jesusqa gobiernanqa 144.000 akllasqakunallawan.
4. ¿Imam pasarqa kamachinanpaq atiyta chaskiruptin?
1914 kaq watapim Jesusqa rey kananpaq nombrasqa karqa hinaptinmi Satanastawan supaykunatapas hanaq pachamanta chaylla wischumurqa. * Chaymi Diabloqa ancha rabiasqallaña sasachakuykunata Allpantinpi hatarichirqa (Apocalipsis 12:7-10, 12). Chay watamantapacham runakunaqa aswan sasachakuypi kachkanku. Guerrakuna, onqoykuna, terremotokuna, muchuykuna kasqanmi qawachin Diospa Gobiernonqa kamachinanpaqña kasqanta.
5. ¿Imakunatam Jesusqa gobiernonpi ruranqa?
Diosmanta Allpantinpi allin noticia willasqa kasqanwanmi chay gobiernoqa “achka-achkallaña” runakunata huñuchkan. Kaymi qawachin Diosman sonqo wara-waranqantin warmi-qarikuna Jesuspa kamachisqan kasqankuta. Paykunam salvakunqaku Diospa Gobiernon mana allin ruraqkunata chinkachiptin. Chaymi Jesusta kasukunanchik Diospa Gobiernonwan amparasqa kayta munaspaqa.
Jesusqa waranqa wata kamachisqanpim qallariypi runakunapaq Diospa munayninta cumplichinqa. Enteron Allpa pacham sumaq huertaman tikrachisqa kanqa. Chaymantam Jesusqa Kamachinanpaq autoridad chaskisqanta Taytanman kutichinqa (1 Corintios 15:24-26). ¿Munawaqchu chay Gobiernomanta pimanpas willayta?
^ par. 12 1914 watamanta Bibliapa willakusqan imayna cumplikusqanmanta yachayta munaspaqa qaway ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin? libropa 215-218 paginankunata.


text:
Ch'iraw mit'a
Ch'iraw mit'a, Sisa pacha, T'ikay pacha icha Pawqarwara nisqaqa watapi chiri mit'ata qatiq mit'am. Ch'iraw mit'apiqa p'unchawkuna suniyanmi. Ñawpaq qasa kasqa allpamanta musuq yurakunam phutumun, musuq kawsaymi tukukun.
Tiksimuyup chincha larunpi ruphay mit'aqa marsu, awril, mayukilla killakunapim, uralan larunpitaq sitimri, uktuwri, nuwimri killakunapim. Kalindaryukamaqa pawqarwara p'unchaw tuta kuskan kaynin p'unchawmanta Inti raymi inti t'ikrakuykama mit'am.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ch'iraw mit'a.


text:
Miguel Angel
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, Miguel Angel sutipaq, (* 6 ñiqin pawqar waray killapi 1475 watapi paqarisqa Caprese llaqtapi, Italyapi - †18 ñiqin ayriway killapi 1564 watapi wañusqa Roma llaqtapi, Italyapi), huk wasichay kamayuqmi (arkitiktu), rumirum (iskultur), llimphiqmi, tarina kamaqmi, pachaykamay yachaqmi, quyllur yachaqmi, pacha yachaqmi, pacha tupuy yachaqmi, yura yachaqmi, chaqllisinchi yachaqpas karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Miguel Angel.
- Biografía y proyectos
- Pinturas ampliables de Miguel Ángel Buonarroti
- Pinturas de Miguel Ángel
- Otra Biografía
- Michelangelo
- Biografía de las vidas de Vasari edición Torrentina 1560
- Artehistoria.com


text:
Chiqaluwa
Chiqaluwa (QSHKS qillqaypi: Cheqaluwa), Pi icha π nisqaqa huk huchham, ≈ 3,1416 ñiqpi.
Kayninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sut'ichakukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Euklidis sutiyuq runas ñawpaq karqan pichus yuyaykurqan raqtawan rakisqa iruru muyuwan sinchikama chaniyuq kayta. Kaymi huk sut'ichakunkuna:
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup iruru muyun rakisqa raqtanwan.
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup hallka k'iti k'ancharnin rakisqa illwanpa t'asrap hallka k'iti k'ancharninwan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Hillurina yura rikch'aq ayllu
Hillurina yura rikch'aq ayllu (familia Orchidaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, ancha rikch'aqsapam, 25.000-chá 30.000-chá rikch'aq. Achka rikch'aqninkunaqa ancha sumaq tuktuyuqmi, hillurina nisqa waytam.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk hillurina yurakuna:
- munti hamanq'ay (Sobralia mandonii)
- waqanki (Masdevallia veitchiana)
- waynilla (Vanilla spp.)
- wiñay wayna (Epidendrum spp.)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hillurina yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Hillurina yura rikch'aq ayllu


text:
Yasser Arafat
Mohammed Abdel Rahman Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini , Yasser Arafat , (arabya simipi: محمد عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني) sutipaq runaqa (* 24 ñiqin chakra yapuy killapi 1929 watapi paqarisqa El Cairo llaqtapi - 11 ñiqin ayamarq'a killapi 2004 watapi paqarisqa Clamart llaqtapi). Palestina mama llaqtap Allwiya kamayuqpi wan pulitiku.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1994 watapiqa chiqniq.
1996 watamanta 2004 watakama 5 ñawpaq kuti Palistina kamachikuypa Umalliqnin karqan.
Tayta: Abdel Raouf al-Qudwa al-Husseini; Mama: Zahwa Abul Saud.
Ñawpaq warmi: Suha Tawil
Ususi: (1) Zahwa Arafat
Yachaywasi:
Yachay suntur: University of King Fuad I
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yasser Arafat.
- Asturiaspi Awqi Suñay - Cooperación Internacional 1994
- Biografía extensa en Fundación CIDOB (kastilla simipi)
- The Guerrilla Threat In the Middle East


text:
Jawaharlal Nehru
Sri Pandit Jawaharlal Nehru [ʤəʋäɦəɾläl nɛɦɾu] Bharat Ratna Śrī Pandit Jawāharlāl Nehru (hindi simipi,: जवाहरलाल नेहरू sutiyuq runaqa (*14 ñiqin ayamarq'a killapi 1889 watapi paqarisqa Allhabad (Indya) llaqtapi - 27 ñiqin aymuray killapi 1964 watapi wañusqa Musuq Dilhi (Indya) llaqtapi) Indya mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1947 watamanta 1964 watakama ñawpaq kuti Indyapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Motilal Nehru; Mama: Swarup Rani
Ñawpaq warmi: Kamala Kaul
Churinkuna: 1 Indira Priyadarshini Indira Gandhi
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jawaharlal Nehru.


text:
Rit'i Yuraqchamanta
Rit'i Yuraqchamanta (aliman simipi: Schneewittchen, ura sahun simipi Sneewittchen, inlish simipi: Snow White, kastilla simipi: Blanca Nieves) nisqaqa Rit'i Yuraqcha sutiyuq quya p'asñachamanta, millay hawa mamamanta, qanchisnintin ch'iti (wank'i, ch'ukchu, iqu) nisqamantapas willakuymi, Grimm wawqikunap (Jacob Grimm, Wilhelm Grimm) Alimanyapi pallasqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rit'i Yuraqchamanta.


text:
Wakcha
Wakcha nisqaqa mana imayuq, imatapas muchuq runam.
Wakcha wawaqa mamannaq taytannaq wawam. Mamanqa taytanpas wañusqañam, chinkasqam.
Wakcha chakra runaqa allpannaq, chakrannaq runam. Allpayuq, allpasapa runapaq, asindadupaq llamk'ananmi asllata chaskiykunanpaq, ichataq hatun llaqtamanmi rinan chaypi kañinapaq llamk'ananpaq, phawrikapi huk ruruchinapipas.
Wakcha llamk'aqqa mana llamk'ayniyuq runam.
Mana wasiyuq runapqa hawapi, mana wasipi puñunanmi.
Mana llaqtayuq runataqa kapusqan yuri llaqtanqa qarqurqan ichataq puchukasqam.
Mana mikhunayuq runataqa yarqanmi.
Huk wakcha runakunaqa, mana imayuq kaspanmi, ñankunapi pasaq runakunamanta imakunatapas mañakuqmi kan.