text:
Harold Wilson
James Harold Wilson, Baron Wilson of Rievaulx su tiyuq runaqa (* 11 ñiqin pawqar waray killapi 1916 watapi paqarisqa Huddesfield llaqtapi - † 24 ñiqin aymuray killapi 1995 watapi wañusqa London llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq pulitikumi qarqan.
Britaniku kawpaq runas qillqaqpas karqan, Hukllachasqa Qhapaq Suyup ñawpaq ministrunsi iskay kuti qarqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Harold Wilson.


c: text/html

text:
Sipi Sipi munisipyu
Sipi Sipi (kastilla simipi: Sipe Sipe) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Killaqullu pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Sipi Sipi llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sipi Sipi munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pacha kuyuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 23 ñiqin anta situwa killapi 1909 watapi
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 www.ine.gov.bo
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Sipi Sipi munisipyu
- Sipi Sipimanta (kastilla simipi)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ediciones
Olinda Chávez Callirgos nisqapaq musuqchasqapura wakin kaynin
Musuq p'anqa: '''María Olinda Chávez Callirgos''' sutiyuq warmiqa huk Piruw mama llaqtayuq yachachiqmi, qhichwa simipi qillqaqmi, aranway ruraqmi karqan. == Kawsasqan == Olinda Chávez Callirgosqa primarya yachaywasipis llamk'arqan. Juan Andrés Vivanco Amorín sutiyuq (1907–1987) yachachiqwan kasarakusqas karqan, manataqsi wawanchu karqan. 1940 watakunapi aranwaykunatas rurarqan chanka qichwa simipi, ahinataq ''Gobernadorpa justician'' n…


text:
Nitra suyu
Nitra suyu (Isluwakya simipi: Nitrianský kraj, Aliman simipi: Neutraer Landschaftsverband, Kastilla simipi: Región de Nitra) nisqaqa huk Isluwakya Ripuwlikap mama llaqtayuq suyunin. Uma llaqtanqa Nitra llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- km2
- runakuna.
Mayuku a[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Nitra suyu.


text:
Grupo de Investigación en Inteligencia Artificial y Tecnologías de Asistencia (GI-IATa)
Grupo de Investigación en Inteligencia Artificial y Tecnologías de Asistencia (GIIATa) sinchi wiñarina rurayñankuna mashkan saquichu ñukanchikpak waki ashtawan mutsushka runallakta charichu imapacha yaykuna hillaykunata yanapanapak allichikyanaku ruraykunata, yachachiyta, sinchichinapakpash kikinpak yallima sapsipash.
Grupo de investigación en Tecnologías de Información y Comunicación asociadas a discapacidad (TICAD)
Grupo de investigación en Tecnologías de Información y Comunicación asociadas a discapacidad (TICAD), waki chasninata munan purachishkakuna taripaykunawan yaykuchi yanapanaman manawshaywan kak runakunapak kinkillay atillinapakpash.
Grupo de Investigación de Educación Inclusiva (GEI)
Grupo de Investigación de Educación Inclusiva (GEI) sinchiyachinata munan mana harkachik charik shuklla yachachikamay ayllullaktata, paypa alliyayashka atichishpa shuklla yachachikamay yaykuchikpi shuktamanyayachaypipash, maykanmi ukuyan yachapuykuna rurachikpi yachayñankuna uyarichaymanta chikanyay yachakukman, ashtawan irki runallaktakunata uyashpa chinkayay maklluypi kakkunata uyashpapish, tukuykunaman sumakyak shuklla yachachiy paktankapak shinallata ashtawan yaykuchik wakikuna wiñariypakpash, kapaktukukamaykuna, kawsaykuna, yachayruraykunapish kutsiyachiy mutsurikmi.


text:
13 YACHAQANA
Diosjina kawsaytaqa qhawananchik tiyan
¿Imaynatá Diosninchik kawsayta qhawan?
¿Imatataq Dios wawitata urqhuchikunamanta nin?
¿Imaynatá kawsayta jatunpaq qhawasqanchikta rikuchinchik?
1. ¿Pitaq tukuy kawsaqkunata ruwarqa?
‘JEHOVÁ DIOSQA chiqan kaq Dios, kawsaq Dios, wiñaypaq Reytaq’, nispa profeta Jeremías nirqa (Jeremías 10:10). Chantapis, Pay tukuy kawsaqkunata ruwarqa. Chayrayku janaqpachapi angelesnin nirqanku: “Qanmin tukuy kaj chhikata ruwarqanki; munayniykirayku ruwasqa karqanku, kakushankutaj”, nispa (Apocalipsis 4:11). Davidtaq takiyninpi Jehovata yupaychachkaspa nirqa: “Qampi kawsay yaku juturi kashan”, nispa (Salmo 36:9). Chayrayku nisunman kawsayninchik Diospa regalon kasqanta.
2. ¿Imatataq Dios kawsananchikpaq quwanchik?
2 Astawanpis, Jehová tukuy imata quwanchik kawsanallanchikpaqpuni (Hechos 17:28). Pay tukuy imata mikhunapaq, ukyanapaq ima quwanchik, chantá kay Jallpʼata kawsananchikpaq qullawanchiktaq (Hechos 14:15-17). Tukuy kaykunata kusisqa kawsakunanchikpaq quwarqanchik. Chaywanpis, astawan sumaqta kawsananchikpaq, Diospa kamachisqasninta riqsinanchik tiyan, chaykunatataq kasukunanchik tiyan (Isaías 48:17, 18).
KAWSAYTA JATUNPAQ QHAWANA
3. ¿Imaraykutaq Dios, Cainta jasutʼirqa?
3 Diosqa, kawsayninchikta, wakkunap kawsayninkuta ima, jatunpaq qhawananchikta munan. Qhawarina Caín ruwasqanta. Cainqa Adanpata, Evaptawan wawanku karqa, paytaq Abel wawqinpaq phiñakurqa. Diostaq ñawpaqmantapacha phiñakuyninwan mana atipachikunanta nirqa, manataq pay kasukurqachu. Jinallapi ‘wawqinta wañuchirqa’ (Génesis 4:3-8). Biblia willawanchik wawqinta wañuchisqanrayku, imaynatachus Dios, Cainta jasutʼisqanta (Génesis 4:9-11).
4. ¿Imaynatá Dios Ley mosaica nisqawan kawsayta jatunpaq qhawananchikta yachachiwanchik?
4 Chaymanta achkha watas qhipaman Jehová, Moisesniqta kamachiykunata israelitasman qurqa. Chaykunata Moisesniqta qusqanrayku Ley mosaica nisqa sutichakun. Chaykunapi kay kamachiy karqa: “Ama wañuchinkichu runa masiykita”, nispa (Deuteronomio 5:17). Kay kamachiyqa, Dios kawsayta jatunpaq qhawasqanta rikuchin, Diosqa kunanpis kikillantataq kawsayta qhawananchikta munan.
5. ¿Imaynatá wawitata urqhuchikuyta qhawananchik tiyan?
5 ¿Imaynatá Dios manaraq paqarikusqa wawap kawsayninta qhawan? Diospa kamachiynin nisqanmanjina, manaraq paqarikusqa wawitata mana wañuchikunanchu karqa. Arí, chay wawap kawsayninqa, Jehovap ñawpaqinpi sumaqpaq qhawasqa karqa (Éxodo 21:22-25; Salmo 127:3). Chayrayku, wawitata urqhuchikuyqa may jucha kasqanta nin.
6. ¿Imaptintaq mana wak runasta chiqninanchikchu tiyan?
6 Kawsayta jatunpaq qhawanapaq, runasta jatunpaq qhawananchik tiyan. Biblia nin: “Pichus hermanonta chejnejqa runa wañuchi, yachankichejtaj runa wañucheqa mana wiñay kawsayniyoj kasqanta”, nispa (1 Juan 3:15). Wiñay kawsayta munanchik chayqa, sunqunchikmanta tukuy chiqnikuyta urqhunanchik tiyan, chiqnikuyqa tukuy saqra ruwaypa qallariynin (1 Juan 3:11, 12). Chayrayku puraqmanta munanakuyta yachananchik tiyan.
7. ¿Ima viciosman qukuspataq wakinkuna kawsayta pisipaq qhawanku?
7 ¿Imaynatá kawsayninchikta jatunpaq qhawasunmanrí? Tukuypis mana wañuyta munanchikchu, chaywanpis wakinkunaqa kawsayninkuta peligropi churanku. Tʼukuriy, wakinqa, cigarrota pitanku, cocata pikchanku, wakintaq, drogata ukyanku. Kaykunaqa unquchiwanchik, wakin kutitaq wañuyman apawanchik. Arí, kay vicioyuq runasqa mana kawsayta jatunpaqchu qhawanku. Diospa ñawpaqinpi kay ruwaykunaqa chʼichi, millay ima (Romanos 6:19; 12:1; 2 Corintios 7:1). Dios nisqanmanjina ruwanapaq tukuy chaykunata saqinanchik tiyan. Ichá mana atillasunchu, chaywanpis Jehová yanapawasunchik. Kawsayninchikta jatunpaq qhawaptinchikqa, Payqa allinpaq qhawawasunchik, chayrayku kawsayninchikta juk jatun regalotajina qhawananchik tiyan.
8. ¿Imaptintaq tukuy imamanta jarkʼakunanchik tiyan?
8 Kawsayta jatunpaq qhawanchik chayqa, mana kusiyta tarinanchikraykulla kawsayninchikta peligropi churasunchu, nitaq juk autota chayri bicicletata, munasqanchikmanjinalla apaykachasunchu, kawsayninchikta peligropi churaspa, manataq maqanakuyta munakusunchu (Salmo 11:5, Quechua de Cuzce). Jehová israelitasta kamachirqa: “Mosoj wasita ruwakuspaqa, techonta jarkʼachinayojta ruwankichej. Ajinamanta mana juchayojchu kankichej, pipis chay patamanta urmaykuspa wañojtin”, nispa (Deuteronomio 22:8). Kay kamachiyqa imaynatachus Dios kawsayta qhawasqanta rikuchin. Chayrayku, wasiyki escalerayuq chayqa, allin ruwasqa kanan tiyan, ni pipis imanakunanpaq. Chantá, autoyki, bicicletayki kapusunki chayqa, tukuy iman allin kanan tiyan. Pillapis wasiykipi chayri autoykipi kachkaspa mana imanakunanchu tiyan.
9. Kawsayta jatunpaq qhawanchik chayqa, ¿imatataq animalesta mana ruwasunchu?
9 ¿Imaynatá Dios uywap kawsayninta qhawan? Diosqa uywaspa kawsayninkutapis jatunpaq qhawan. Payqa animalesta wañuchinanchikta saqin, mikhunapaq, pʼachallikunapaq chayri paykunamanta jarkʼakunapaq (Génesis 3:21; 9:3; Éxodo 21:28). Chaywanpis, pichus animalesta qhasita chayri kusikunanraykulla wañuchin chayqa, mana kawsayta jatunpaqchu qhawachkan (Proverbios 12:10).
YAWARTA JATUNPAQ QHAWANA
10. ¿Imaynatá yawar, kawsaywan ninakusqanta Dios rikuchirqa?
10 Caín Abelta wañuchisqanrayku Jehová Cainta nirqa: “Wawqeykej yawarninta jichʼasqaykeqa jallpʼamantapacha qhaparimushawan”, nispa (Génesis 4:10). Diosqa, Abelpa yawarninmanta parlaspa, Abelpa kawsayninmanta parlachkarqa. Caín wawqinta wañuchirqa, chayrayku Dios payta juchacharqa. Abelpa yawarninqa, Jehovaman chiqanta ruwakunanpaq qhaparichkanmanpisjina karqa. Yawar kawsaywan ninakusqanqa, Noep pʼunchayninpipis rikukullarqataq. Manaraq Jatun Para jamuchkaptin, runasqa qʼumirkunata, puquykunata, kʼisasta ima mikhuq kanku. Jatun para pasasqantawantaq Jehová jinata Noeta, familianta ima nirqa: “Atinkichej mikhuyta tukuynin animalesta, jinallataj qʼomer qhorastapis atisqaykichejman jina. Noqa qoykichej chay tukuyninta. Uj imallata mana mikhunaykichejchu tiyan: Yawarniyoj aychata, imaraykuchus chay yawarpi kawsayqa kashan”, nispa (Génesis 1:29; 9:3, 4). Arí, Jehovapaq, yawarqa kawsaywan ninakun.
11. ¿Imatataq Noep pʼunchayninmantapacha yawarwan ruwakunan karqa?
11 Yawarta mana mikhuspa, yawarta jatunpaq qhawasqanchikta rikuchisunman. Jehová israelitasta jinata kamachirqa: “Mayqen israelitallapis, chayrí qankunawan tiyakoj forasteropis, [...] ima kʼita animaltapis, chayrí lijrayojtapis japʼejqa, chaypa yawarninta jallpʼaman sutʼuchispa, pʼampaykunan tiyan [...]. Chayrayku israelitasman nini ni ima kawsajpata yawarninta mikhunankuta”, nispa (Levítico 17:13, 14). Pusaq pachak wata ñawpaqta Noeman Dios kamachisqanqa mana tikrakusqachu. Jehová yawarmanta nisqanqa sutʼi karqa, payta kasukuqkuna mana yawarniyuq aychata mikhunankuchu karqa. Astawanqa yawarta Jallpʼaman suruchinanku karqa, jinata ruwaspaqa uywap kawsayninta Diosman kutichipuchkankumanpisjina karqa.
12. ¿Ima kamachiytataq espíritu santoniqta cristianosman qukurqa?
12 Diosqa cristianosta kikillantataq kamachiwanchik. Jesús wañupusqanmanta qhipaman, apóstoles, wak wakichisqa cristianos ima, tantakurqanku akllanankupaq ima kamachiykunatachus tukuy cristianos kasukunankuta. Jinatataq paykuna kamachirqanku: “Espíritu Santoman, noqaykumampis kayqa allin rijchʼawayku: Mana astawan llasa qʼepita qankunaman churayta munaykuchu. Chaypajtaj kay cartapi nichimusqallaykuta juntʼaychej: Ama mikhuychejchu lantisman jaywasqa aychasta, nitaj yawarta, nillataj jeqʼeqasqa chayrí sipisqa animalestapis; amataj khuchichakuychejchu”, nispa (Hechos 15:28, 29; 21:25). Chayrayku tukuyninchik mana yawarta mikhunanchikchu tiyan. Chayqa Diospa ñawpaqinpi khuchichakuywan, lanti yupaychaywan ima ninakun.
13. ¿Ima kikinchaywantaq, yawarta churachikuy mana allinchu kasqanta sutʼinchawaq?
13 ¿Chay kamachiy, yawarta churachikuymantapis parlallantaqchu? Arí. Tʼukuriy, juk doctor mana alcoholta ukyanaykita nisuptin, ¿venaykiman alcoholta churachikuwaqchu? Mana, ¿icharí? Jinallatataq, Biblia mana yawarta mikhunanchikta niptin, ni imaymanamanta churachikunata, mikhunata ima niyta munan. Chayrayku, chay kamachiyta kasukunapaqqa mana yawarta churachikunanchikchu tiyan.
14, 15. Doctor juk cristianoman yawarta churachikunanta ninman chayqa, ¿imatá ruwanman, imaraykutaq?
14 Chaywanpis, ¿imatá ruwanman juk cristiano accidentakuptin, chayri operachikunan kaptin? Ichá doctor ninman: “Mana yawarta churachikuptiykiqa wañupunki”, nispa. Mana pipis wañuyta munanchikchu. Tukuypis kawsayta munanchik, ¿icharí? Chayrayku jukjinamanta doctor thañichinawanchikta maskʼanchik, mana yawarta churachikunapaq. Chayrayku, unquyniykimanta sanoyakunaykipaq ichá yawarta mana churachikuspalla jukjinamanta jampichikuwaq.
15 ¿Juchallikunchu juk cristiano pisi watastawan kawsananpaq, Diospa kamachiyninta pʼakispa? Jesús nirqa: “Pichus kawsayninta salvayta munajqa kawsayninta chinkachenqa; kawsayninta noqarayku chinkachejrí tarikaponqa”, nispa (Mateo 16:25). Mana pipis wañuyta munanchikchu. Chaywanpis, kawsayta munasqanchikrayku Diospa kamachiyninta pʼakisunchik chayqa, wiñaypaq kawsayninchikta chinkachisun. Chayrayku, Diospa kamachiyninta kasukuyqa allinninchikpaq, chaytataq allinta umachakunanchik tiyan. Wañupusunchik chayqa, kawsayta Quwaqninchik kawsarichimuwasunchik (Juan 5:28, 29; Hebreos 11:6).
16. ¿Imaynatá Diosta kasukuqkuna, yawarmanta Diospa nisqanta kasukunku?
16 Diosta kasukuqkuna, yawarmanta Dios nisqanta kasukuytapuni munanku. Chayrayku mana yawarta mikhunkuchu, nitaq churachikunkuchu. * Paykunaqa yawarta Ruwaq, paykunap allinnillankuta munasqanta yachanku. Qamrí, ¿paykunajinachu yuyanki?
¿IMALLAPAQTAQ YAWAR APAYKACHAKUN?
17. Israel llaqtapi, ¿imaynatá yawarta apaykachakunan karqa?
17 Moisesniqta Dios kamachisqanqa, rikuchiwanchik imaynatachus yawarta apaykachakunan kasqanta. Chaypiqa, israelitasman jinamanta Payta yupaychanankuta nirqa: “Tukuy kawsajpata kawsaynenqa yawarnimpi kashan. Noqa qoykichej uywaspa yawarninkuta altarman chʼajchunaykichejpaj, juchasniykichej perdonasqa kanampaj. Yawarpi kawsay kasqanrayku, chaywan juchata pagana kashan”, nispa (Levítico 17:10, 11). Juk israelita juchallikuspaqa, Diospa toldonman, chantá Diospa templonman juk uywata apanan karqa, juchan pampachakunanpaqtaq kuraq sacerdoteqa chay uywap yawarninta altarman chʼaqchunan karqa. Ajinallata yawarta apaykachakunan karqa.
18. ¿Ima tʼinkakunatataq Jesuspa yawarninrayku japʼikusunchik?
18 Kunan tiempopi cristianosqa, Moisesniqta kamachikusqanta manaña kasunankuchu tiyan, chayrayku mana uywasta qʼulachinkuchu, nitaq yawarta juk altarman chʼaqchunkuchu (Hebreos 10:1). Chaywanpis, unay tiempo Israel llaqtapi imaynatachus yawarta apaykachakusqanqa, chaymanta aswan qhipaman Diospa Churin Jesús, imaynatachus yawarninta apaykachasqanwan ninakurqa. Phichqa yachaqanapi yachanchikjina, Jesús ñuqanchikrayku juntʼa kawsayninta qurqa, yawarninta jichʼaspa. Chaymanta janaqpachaman kutipurqa, chaypitaq wiñaypaq juk kutillata Diosman yawarninta jaywarqa (Hebreos 9:11, 12). Jinamanta tukuypa juchasninku pampachakun, jinamantataq wiñay kawsayta tariyta atinchik (Mateo 20:28; Juan 3:16). Ajinamanta yawarninta Jesús apaykachasqan may sumaq karqa (1 Pedro 1:18, 19). Jesuspa yawarninta jatunpaq qhawasunchik chayqa, salvacionta tarisunchik.
19. ¿Imatá sapa cristiano ruwanan tiyan ‘mana juchayuq kananpaq’?
19 Kawsayta quwasqanchikmanta Diosman, ¡may agradecesqas kachkanchik! Chayrayku runasmanpis willamunchik Jesuspi iñispa wiñay kawsayta tariyta atinankupaq. Jehovajina ñuqanchikpis runa masinchikpa kawsayninta jatunpaq qhawasqanchikrayku, tukuy sunquwan runaman willamunchik (Ezequiel 3:17-21). Chay llamkʼayta allinta juntʼanchik chayqa, apóstol Pablojina niyta atisunchik: “Pillapis chinkayman rejtenqa, mana juchayojchu kasaj, imaraykuchus qankunaman mana imata pakaspa willarqaykichej Diospa tukuy munayninta”, nispa (Hechos 20:26, 27). Arí, Diospa munayninmanta tukuy runaman willaspa, kawsayta, yawarta ima jatunpaq qhawasqanchikta rikuchinchik.
^ párr. 16 Yawarta mana churachikuspa imaynatachus operachikuyta atisqaykimanta astawan yachanaykipaq ¿Cómo puede salvarle la vida la sangre?, nisqa folletopi 13-17 paginasta ñawiriy. Kaytataq Jehovamanta sutʼinchaqkuna urqhunku.


text:
Qalla Qhata
Qalla Qhata (kastilla qillqaypi Jallacata) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Waytapallana wallapi, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi, Wankayu distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta yaqa 5.200 mitrum aswan hanaq.[2]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Cerro Jallacata. IGN, Peru (p'unchaw: Anta situwa killa 7, 2015 )
- ↑ escale.minedu.gob.pe/escale, Saywitu: Wankayu pruwinsya (Hunin suyu)
- Saywitukuna: Piruwpa chawpi Antikunan


text:
Amintore Fanfani
Amintore Fanfani sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin hatun puquy killapi 1908 watapi paqarisqa Pieve Santo Stefano llaqtapi - † 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1999 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq taripay amachaq, willay kamayuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Italiyapa Hawa ministrunin (1958-1959, 1965, 1966-1968).
Warmikuna: Biancarosa Provasoli (1939-†1968) / Maria Pia Tavazzani (1975 watamanta). Churinkuna (7).:
SuñaykunaLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Amintore Fanfani.


text:
18 YACHAQANA
Bautizakuspa Diosman qayllaykunchik
¿Imaynatá cristianos bautizakunku?
¿Imatataq ruwanayki tiyan bautizakunaykipaq?
¿Imaynatá pipis Diosman qukun?
¿Imaraykutaq bautizakuyta munananchik tiyan?
1. ¿Imaraykutaq Etiopiamanta juk atiyniyuq runa bautizakuyta munarqa?
ÑAWPAQ siglopi, Etiopiamanta juk atiyniyuq runa juk cristianota Felipe sutiyuqta tapurqa: “Kaypi yaku tiyan. Atiymanchu noqa bautizasqa kayta?”, nispa. Imaraykuchus Felipeqa, Jesús Mesías kasqanta Bibliawan sutʼincharqa. Chay runataq chayta yachaspa tʼukuchkaq qhipakurqa, chayrayku bautizakuyta munarqa (Hechos 8:26-36).
2. ¿Imaraykutaq bautizakunaykipi tʼukurinayki may allin?
2 Jehovamanta sutʼinchaqkunawan kay libro yachachisqanmanta yachakunkiña chayqa, ichá tapukunki “¿Atiymanchu ñuqapis bautizakuyta?”, nispa. Wiñaypaq Paraisopi runa tiyakunanmanta Biblia yachachisqanta, yachakurqankiña (Lucas 23:43, NM; Apocalipsis 21:3, 4). Chantá, imaynachus wañusqas kachkasqankuta, ima suyaychus wañusqaspaq kasqanta ima yachakurqankiña (Eclesiastés 9:5; Juan 5:28, 29). Ichá, Jehovamanta sutʼinchaqkunap tantakuyninkuman richkanki, chiqa religión kasqankutataq reparanki (Juan 13:35). Astawanraq, ichá Jehovaman astawan qayllaykunkiña.
3. a) ¿Imatataq Jesús discipulosninman kamachirqa? b) ¿Imaynatataq cristianos bautizakunanku tiyan?
3 ¿Imaynatá Diosta kasukuyta munasqaykita Payman rikuchiwaq? Jesusqa, discipulosninman nirqa: “Chayrayku rispa, tukuy laya runasta yachachisqasniyman tukuchimuychej, bautizaspa”, nispa (Mateo 28:19, 20). Jesusllataq bautizakuspa kikinta ruwananchikpaq yachachirqa. Jesusqa, mana umallantachu yakuwan chʼaqchuchikurqa (Mateo 3:16). Bautizakuy rimayqa, yaku ukhuman chinkaykuy, “pʼulltikuy” niyta munan, chayrayku cristiano bautizakuyqa, runata yaku ukhuman chinkaykuchispa ruwakun.
4. ¿Imatataq bautizakuspa rikuchinchik?
4 Pikunachus Jehovaman qayllaykuyta munaqkunaqa, bautizakunanku tiyan. Bautizakuqqa, Diospa munayninta ruwayta munasqanta rikuchin, Diosta kusichiyta munasqantapis (Salmo 40:7, 8). Chaywanpis, bautizakunapaqqa qhawarina imatachus juntʼana kasqanta.
BAUTIZAKUNAPAQ YACHAYNIYUQ, IÑIYNIYUQ IMA KANANCHIK TIYAN
5. a) Qallarinapaq, ¿imatataq ruwanayki tiyan bautizakunaykipaq? b) ¿Imaptintaq cristianospa tantakuyninkuman rinayki tiyan?
5 Qamqa bautizakunaykipaq wakichikuyta qallarinkiña. ¿Imaynatá? Jehovamanta, Jesucristomanta ima yachakuspa (Juan 17:3). Chaywanpis, astawan yachakuyta atinki. Cristianosqa “Diospa munayninta rejsispa juntʼa” kayta munanku (Colosenses 1:9). Qampis Diospa munayninta astawan riqsinaykipaq, Jehovamanta sutʼinchaqkunawan tantakunayki tiyan. Chayrayku, tantakuykunaman rinallaykipuni tiyan (Hebreos 10:24, 25). Tantakuykunaman rillankipuni chayqa, astawan Diosmanta yachakunki.
6. ¿Machkhatataq bautizakunaykipaq Bibliamanta yachakunayki tiyan?
6 Bautizakunaykipaq mana tukuy Bibliata yachaqanaykipunichu tiyan. Chaywanpis, etíope runapi tʼukuriy, payqa Bibliamanta juk chhikata yachaspapis, juk runap yanapayninwan astawan Bibliamanta yachakurqa (Hechos 8:30, 31). Kikillantataq, qampis yachakunallaykipuni tiyan. Astawanpis, mana jaykʼaq Diosmanta yachakuyta tukunkichu (Eclesiastés 3:11). Bautizakunaykipaq Bibliap yachachisqanta sutʼita yachakunayki tiyan (Hebreos 5:12). Wañusqasmanta, Diospa sutinmanta, Diospa Reinonmantapis tukuy imata yachakunayki tiyan.
7. Bibliamanta yachakusqaykimanjina, ¿imataq kapusunan tiyan?
7 Chaywanpis, mana Bibliamanta yachayllachu, imaraykuchus “mana creespaqa, [mana iñispaqa] mana atinchejchu Diospa ñawpaqempi allimpaj qhawasqa kayta” (Hebreos 11:6). Bibliaqa, imatachus Corinto llaqtamanta wakin runas ruwasqankuta willawanchik, chaypacha cristianospa willayninkuta uyariytawan “ashkhas creerqanku bautizachikorqankutaj” (Hechos 18:8). Qampis kikillantataq ruwanayki tiyan. Bibliamanta yachakusqaykimanjina, Biblia Diospa yuyaychasqan kasqanpi iñinayki tiyan. Chantá, Diospa nisqan juntʼakunanpi iñinayki tiyan, astawanpis Jesús wañupusqanrayku Dios salvanawanchikpi iñinallaykitaq tiyan (Josué 23:14; Hechos 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17).
BIBLIAP YACHACHISQANMANTA WILLAY
8. ¿Imataq yanapasunqa yachakusqaykimanta parlanaykipaq?
8 Iñiyniyki astawan jatun kaptin, astawan runasman willayta munanki (Jeremías 20:9). Jehovamanta, munayninmantawan parlariytapuni munasqaykita reparakunki (2 Corintios 4:13).
9, 10. a) ¿Pikunamantaq Bibliamanta willayta qallariwaq? b) Jehovamanta sutʼinchaqkunawan wasimanta wasi runaman willamuyta munaspa, ¿imatataq ruwanayki tiyan?
9 Qallarinapaqqa, familiaykiman, amigosniykiman, wasiykip qayllanpi tiyakuqkunaman, Bibliamanta yachakusqaykita allinllamanta willarinayki tiyan. Ichá qhipaman Jehovamanta sutʼinchaqkunawan khuska wasimanta wasi willaq riyta munanki. Chayta ruwayta munaspaqa, pichus yachachichkasunki chaywan parlanayki tiyan. Paytaq wasimanta wasi willanapaq wakichisqaña kachkasqaykita reparaspa, qutuchakuypi ancianoswan parlanqa, iskayniykichik iskay ancianoswan tantakunaykichikpaq.
10 Jinamanta wakin ancianosta allinta riqsinki, paykunaqa michiqkunajina Diospa llaqtanta jarkʼanku (Hechos 20:28; 1 Pedro 5:2, 3). Paykunaqa, machkhatachus Bibliamanta yachakusqaykita, machkhatachus kawsayniykipi juntʼachkasqaykita, chantá Jehovamanta sutʼinchaq kayta munasqaykitachus manachus qhawanqanku. Chaymantaqa, willasunqanku Jehovamanta sutʼinchaqkunawan wasimanta wasi willaq riyta atisqaykitachus manachus.
11. ¿Imastataq wakinkuna saqinanku tiyan, runaman willamuq rinankupaq?
11 Wasimanta wasi willayta munaq, mana Biblia nisqanmanjinachu kawsachkan chayqa, ancianosqa tumpata suyananta ninqanku, kawsayninta allinchanankama. Ichá pakayllamanta juchallikuchkallanpuni. Chayrayku willayta qallarinanpaqqa, tukuy chʼichi kawsaymanta tʼaqakunan tiyan, machayta, khuchichakuyta, pitayta, pikchayta ima saqinan tiyan (1 Corintios 6:9, 10; Gálatas 5:19-21).
PESACHIKUSPA KUTIRIKUY
12. ¿Imaraykutaq pesachikunayki tiyan?
12 Bautizakunaykipaq, qamqa astawan ruwanayki tiyan. Apóstol Pedro nirqa: “[Pesachikuychik] Diosman kutirikuychej [...], juchasniykichej pampachasqa kanampaj”, nispa (Hechos 3:19, 20). Chiqamanta pesachikuqqa, ñawpa ruwasqanmanta mayta llakikun. Mana millayta khuchichakuqkunallachu pesachikunanku tiyan, manaqa, tukuy pesachikunanchik tiyan. ¿Imarayku? Imaraykuchus tukuypis juchallikunchik, chayrayku Diosninchik juchanchikta pampachananta necesitanchik (Romanos 3:23; 5:12). Qampis manaraq Bibliamanta yachakuchkaspa mana Diospa munayninta yacharqankichu. Chayrayku mana Diospa munayninmanjinachu kawsarqanki, ¿icharí? Chayrayku pesachikunayki tiyan.
13. ¿Imataq kutirikuyrí?
13 Pesachikuytawan, Diosman kutirikunayki tiyan. Ñawpa ruwasqaykimanta kutirikuyqa, mana llakikuyllachu, manaqa, saqra ruwaykunata saqiy. Kutirikusqaykimantapacha, allin kaqllatapuni ruwanaykipaq umachakunayki tiyan. Manaraq bautizakuchkaspa, pesachikunayki, kutirikunayki ima tiyan.
DIOSMAN QUKUNANCHIK TIYAN
14. ¿Imatá astawan ruwananchik tiyan manaraq bautizakuchkaspa?
14 Manaraq bautizakuchkaspa Jehová Diosman qukunayki tiyan.
15, 16. ¿Imatataq Diosman qukuy niyta munan, imaraykutaq Diosman qukuyta munanchik?
15 ¿Imaynatá Diosman qukunchik? Juk mañakuypi Jehovaman, paypa munaynillanta ruwayta munasqanchikta nispa Diosman qukunchik (Deuteronomio 6:15). ¿Imaraykutaq pillapis Diosman qukuyta munanman? Juk qhari, juk warmita riqsiyta munaptin payta parlapayanan tiyan. Kʼacha kaykunasninta astawan riqsispa, astawan chay warmita munakunqa. Chaymanta qhariqa paywan casarakuyta munasqanta ninqa. Qhariqa casarakuspa astawan llamkʼananta yachan. Chaywanpis, chay warmita munakusqanrayku paywan casarakunqa, ¿icharí?
16 Jehovata astawan riqsispaqa, astawan payta munakunchik, chayraykutaq, tukuy imata payrayku ruwanchik. Chayrayku, Diospa Churin Jesucristop qhipanta riyta munaqqa, ‘pay kikinta qhisachakunan tiyan’ (Marcos 8:34). Qhisachakunchik, Diosta tukuy imamanta ñawpaqman churaspa, munayninchikmanta, ruwayninchikmanta ima. Arí, qampis bautizakunaykipaq, tukuy imamanta ñawpaqman Jehovap munayninta kawsayniykipi churanayki tiyan (1 Pedro 4:2).
AMA PANTAYTA MANCHACHIKUYCHU
17. ¿Imaraykutaq wakinkuna mana Diosman qukunkuchu?
17 Wakinkunaqa, pantayta manchachikusqankurayku mana Diosman qukunkuchu. Ichá jinata yuyanku: “Diosman qukusaq chayqa, Dios cuentata mañawanqa. Pantaspaqa, Jehovata phiñachisaq” nispa, chayraykutaq mana Jehovaman qukunkuchu.
18. ¿Imataq Jehová Diosman qukunaykipaq yanapasunqa?
18 Jehovata sinchita munakuspaqa, payman qukuyta munanki, qukusqaykiraykutaq astawan munayninta juntʼayta munanki (Eclesiastés 5:4). Payman qukuytawan, ‘munayninmanjina puriyta munanki, tukuy imapi Diosta kusichispa’ (Colosenses 1:10). Diosta munakuspaqa, Diospa munaynin juntʼayta atinapaqjinalla kasqanta reparanki. Qampis apóstol Juanjina ninki: “Diosta munakoyqa kamachisqanta juntʼaymin, kamachisqasninta juntʼaytaj atina jinalla”, nispa (1 Juan 5:3).
19. ¿Imaraykutaq Diosman qukuyta mana manchachikunaykichu tiyan?
19 Diosninchik, ¿mana pantananchiktachu mañan? Mana. Diosqa imatachus atisqanchikta, imatachus mana atisqanchiktapis riqsin, manataq atisqanchikmanta astawan ruwananchikta mañawanchikchu (Salmo 103:14). Payqa, allinta kawsakunaykita munan, chayrayku tukuy imapi yanapasunqa (Isaías 41:10). Tukuy sunquwan Jehovapi atienekunki chayqa, “paymin cheqan ñanta pusasonqa” (Proverbios 3:5, 6).
BAUTIZAKUSPA QUKUSQAYKITA RIKUCHIY
20. Jehovaman qukuytawan, ¿imaraykutaq qukusqaykita tukuyman rikuchinayki tiyan?
20 Tukuy kaykunata yachaspa ichapis sapitayki juk mañakuypi Jehovaman qukuyta munanki. Chaywanpis Diosta munakuqkunaqa, ‘siminkuwan willananku tiyan, salvasqa kanankupaq’ (Romanos 10:10). ¿Imaynatá chayta ruwawaq?
21, 22. ¿Imaynatá iñiyniykimanta ‘simiykiwan willawaq’?
21 Qutuchakuyniykimanta ancianosta umachaqman, bautizakuyta munasqaykita niy. Payqa wak ancianosta kamachinqa Bibliap yachachiykunasninmanta tapunasunkupaq. Kay ancianosqa, kutichisqaykimanjina bautizakunaykipaqña kachkasqaykita qhawanqanku chayqa, qhipan jatun tantakuypi bautizakuyta atisqaykita nisunqanku. * Bautizakunayki pʼunchaypi, juk umallirichiypi sutʼinchakunqa imachus bautizakuy niyta munasqanta. Chay umallirichiy tukukuchkaptin, umallirichiqqa bautizakuqkunaman iskay tapuykunata ruwanqa, bautizakuqkunataq, sinchita kutichinanku tiyan. Jinamanta iñiyninkumanta ‘siminkuwan willanqanku’.
22 Bautizakuspa Diosman qukusqaykita, jinamanta qampis Jehovamanta sutʼinchaq kasqaykita, tukuyman rikuchinki. Bautizakuqkunata yakuman pʼulltiykunku, jinamanta Jehovaman qukusqankuta rikuchinankupaq.
¿IMATÁ BAUTISMO NIYTA MUNAN?
23. ¿Imatataq “Dios Tataj sutimpi, Churej sutimpi, Santo Espíritoj sutimpiwan” bautizakuy niyta munan?
23 Jesusqa, discipulosninman “Dios Tataj sutimpi, Churej sutimpi, Santo Espíritoj sutimpiwan” bautizanankuta kamachirqa (Mateo 28:19, 20, Qheshwa Biblia). Kaytaq niyta munan bautizakuqkunaqa Jehová Diospa, Jesucristoqpatawan kamachiyninta jatunpaq qhawasqankuta (Salmo 83:18; Mateo 28:18). Chantapis Diospa espíritu santon imatachus ruwasqanta sumaqpaq qhawanku (Gálatas 5:22, 23; 2 Pedro 1:20, 21).
24, 25. a) ¿Imatá bautizakuy niyta munan? b) ¿Ima tapuymantaq kutichinanchik tiyan?
24 Bautizakuyqa, mana yakupi pʼulltikuyllachu. Bautizakuytaqa jatunpaq qhawana tiyan. Yakuman pʼulltiykukuspaqa, “wañusqaykita” niyta munan, nisunman, ñawpa kawsayniykita pʼampasqaykita. Chayrayku yakumanta lluqsispaqa, chay ratumantapacha Diospa munayninta ruwanapaq kawsanki. Mana jaykʼaq qunqapunaykichu tiyan, Jehovaman qukusqaykita, mana juk runamanchu, nitaq juk religionmanchu. Diosman qukuspa, bautizakuspa ima, Diospa munasqa amigon kayta qallarichkanki (Salmo 25:14).
25 Bautizakuspa ama salvasqaña kasqaykita yuyaychu. Chaymanta parlaspa apóstol Pablo nirqa: “Kunanqa Diosta manchachikuspa astawan kallpakullaychejpuni”, nispa (Filipenses 2:12). Bautismoqa qallariylla. Kunan tapukusunman, ¿imaynatá Diospa qayllanpi, munakuyninpi ima kallasunmanpuni? Qhipan yachaqana chayta kutichiwasunchik.
^ párr. 21 Bautismoqa Jehovamanta sutʼinchaqkunap jatun tantakuyninkupi ruwakun.


text:
Christian Michelsen
Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen ( * 11 ñiqin pawqar waray killapi 1905 watapi paqarisqa Bergen llaqtapi - 29 ñiqin inti raymi killapi 1925 watapi wañusqa Fjøsanger llaqtapi), huk Nurwiga mama llaqtap taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
11 ñiqin pawqar waray killapi 1905 watamanta 28 ñiqin kantaray killapi 1907 watakama ñawpaq kuti Nurwigapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi:
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Christian Michelsen.


text:
Chiqaluwa
Chiqaluwa (QSHKS qillqaypi: Cheqaluwa), Pi icha π nisqaqa huk huchham, ≈ 3,1416 ñiqpi.
Kayninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sut'ichakukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Euklidis sutiyuq runas ñawpaq karqan pichus yuyaykurqan raqtawan rakisqa iruru muyuwan sinchikama chaniyuq kayta. Kaymi huk sut'ichakunkuna:
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup iruru muyun rakisqa raqtanwan.
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup hallka k'iti k'ancharnin rakisqa illwanpa t'asrap hallka k'iti k'ancharninwan.


text:
Siñurpa Sinan
Siñurpa Sinan, Kumunyun icha Iwkharistiya (grigu simipi: (Θeίa) Euxapισtίa, latin simipi: Communio) nisqapiqa kristiyanukuna Jesuspa muchusqanmantam wañusqanmantam yuyaykun.
Jesusqa Qhipaq Sinapi "Wañusaq. Kay t'antaqa kurkuymi. Mikhuychik yuyawanaykichikpaq. Kay winuqa yawarniy. Kayqa musuq rimanakuymi. Upyaychik huchaykichikkunata qispisunaykichikpaq." nispa disipulunkunawan t'antata winutapas yachakuqninkunawanmi rakinakurqan (Mathiyu 26:26-29 , Markus 14:22-25 , Lukas 22:19-20 , 1ñ Kurinthuyuqkunapaq 11:23-26 ).
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Siñurpa Sinan.


text:
Pasña munisipyu
Pasña munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Pazña) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu, Puwpu pruwinsyapi, Uru-Uru suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pasñam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pasña munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Leonid Kučma
Leonid Kučma (ukranya simipi: ЛeoHiд KyчMa) sutiyuq runaqa (9 ñiqin chakra yapuy killapi 1938 watapi paqarisqa Chaikine llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqta allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
1994 watapi marsu killamanta 2005 watapi disimri killakama Ukranyap umalliqnin
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Ludmila Talalayeva
Churinkuna (1): Elena Pinchuk.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Leonid Kučma.


text:
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw, inlish simi: Peru) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk Sinchawkam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
Piruwqa sapan llaqtam, umalliqniyuq, Qurinaka nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.
Wichay larumanta Ikwayur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.
Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsya Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
- Urqukuna: Shuyturahu - Awsanqati - Sallqantay - Saksarayuq - Shaprarahu - Waskaran - Yerupaja - - Wallakuna
- Ariqkuna: Ampay - Chhachani - Chupiqiña - Hamp'atu urqu - Misti urqu
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Chinchayqucha - Pallqaqucha - Aqupiya qucha Chuqllu qucha - Lankilayu - Parinaqucha - Pumaqanchi qucha - Qunuqucha - Salinas qucha - Siwinaqucha
- Mayukuna: Amarumayu - Apurimaq - Huchusuma mayu - Mantaru- Marañun - Mayutata - Pampas mayu - Putumayu - Rimaq mayu - Santa mayu - Tampu mayu - Tumpis mayu - Ukayali - Willkamayu
- Wat'akuna: Chincha wat'akunakuna - Ballestas wat'akuna - Yuraqwat'a - Titiqaqa wat'a - Amantani - Intika - Uru wat'akuna
- Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Alto Purús mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Cerros de Amotape mamallaqta parki - Cordillera Azul mamallaqta parki - Cutervo mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Paraqas mamallaqta parki - Tinku Mariya mamallaqta parki - Utishi mamallaqta parki - Waskaran mamallaqta parki - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tropikal chiriqunuy:
Paraymit'a
Chirapakuna
Altu pachakuna
Transisiwnpa
- Qhichwa-qunuy chiriqunuy:
- Pampap chiriqunuy:
Qullaw Urquwan
- Rit'ipa chiriqunuy:
Altu Urqukuna
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- kuntur - tunki - wik'uña - chinchilla - charapa - tiwrun - khillaychuki challwa - chuqi challwa - samanna - pinwinu - quwi - añas - yukra - wisk'acha - mach'aqway - wakamayu - luru - puma - paqucha - wanaku - llama - suwaq'ara - uturunku
Llaqta pusanapaq rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:
Mama llaqta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dimukrasya
- Nisqalla Dimukratiya (Democracia nominal), 1824 – 1895
- Qullqisapallap Dimukratiyan (Democracia censataria), 1895 - 1930
- Qharikunap Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia masculina alfabeta), 1931 - 1955
- Chaqrusqa Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia mixta alfabeta), 1956 – 1978
- Sapsi Dimukratiya (Democracia Universal), 1979 watamanta kunankama
- Sananchakuna: Unancha - Wallqanqa - Llaqta taki - Huk sananchakuna:
- Suti
- Suti: Virú ---> Pirú ---> Perú (kastilla simipi) ---> Piruw (qhichwa simipi)
- Tukri sutin: República Peruana (Piruwki Sapan Llaqta) [1821 - 1950] ---> República del Perú (Piruw Sapan Llaqta Republikan) [1950 watamanta kunankama]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa achka runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyankum, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (tukri simi hina llamk'achisqa): 16 000 000 rimaq
- Qhichwa simi: 8 000 000 rimaq
- Aymara simi: 500 000 rimaq
- Awahun simi: 45 000 rimaq
- Ashaninka simi: 40 000 rimaq
- Machiqinqa simi: 10 000 rimaq
- Haqaru simi: 3 000 rimaq
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
(Pukyu: [1])
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristiyanu iñiy
- Tawantinsuyu iñiy, kathuliku kristiyanu iñiywan chaqrusqa
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lima 8 500 000 tiyaq
- Ariqipa 850 000 tiyaq
- Truhillu 790 000 tiyaq
- Piwra 315 000 tiyaq
- Qusqu 300 000 tiyaq
- Hullaqa 208 553 tiyaq
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kañinakuna: Sol de plata, Libra peruana, Sol de Oro, Inti, Nuevo Sol
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqakuna - Qillqaqkuna
- (Apu) Ollantay (aranwa)
- Waman Puma de Ayala (* 1534 ? (1550 ?) - † c. 1615)
- Inka Garcilaso de la Vega (1539 – 1616)
- Flora Tristan (1803 - 1844)
- César Vallejo (1892 - 1938)
- José María Arguedas (1911 - 1969)
- Julio Ramón Ribeyro (1929 – 1994)
- Mario Vargas Llosa (* 1936)
Taki kapchiy
- Ima Sumaq, Juan Diego Flórez, Felipe Pinglo Alva, Chabuca Granda, Jesús Vásquez, Tania Libertad, Cecilia Barraza, Arturo Cavero, Eva Ayllón, Dina Páucar Valverde, Sonia Morales, Delfin Garay, Uchpa, Shapis, Grupo 5, Gian Marco, Susana Baca (takiq, Grammy 2002), Susan Ochoa.
Tusuy
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuntur, Qullqa qhichwa hawanpi phawaq
Inka Garcilaso de la Vega wallqanqa
Mawk'a wasi pampa, Chan Chan
Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi Ayakuchu suyupi
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panamirikana ñan
- Khillayñan: 3.462 km
- ñankuna: 72.900 km
- 254 antanka pampa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Piruw.
- www.congreso.gob.pe - Rimana Wasimanta
- www.congreso.gob.pe / Perú Suyu Hatun Kamay Pirwa 1993
- Peru: Huk Ñeqen Ekolohika kallpayoq Pacha
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (kastilla simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (aymara simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (ashaninka simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (awahun simipi widyum)
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)


text:
[Universal Declaration of Human Rights]
Yaqqa yumbay nasyungunami kach'anllapa kamachikuqningunata suq atun kunsijuman, chaypi parlanambaqllapa pax kunapura. Chay atun kunsijuqami shutin "Tandadu Nasyunguna" ("Naciones Unidas"). Chay Tandadu Nasyungunapa awturidarninguna allita yuyashpa kay leykunata rurashqallapa. Ama qonqananchiqllapa chay shumaq ley kunatami, kanaqa rurashqallapana kanchiq kichwapipis.
PUNTATA
Yumbay runakuna warmikunda day pachapi tiyaqkunami runakuna kanchiqllapa. Runa masikuna kashpa, ayllukunashina shumaqta tiyashun, ama piñchinakushpachu. Ancha baliqkuna kashpa dirichuyuq kanchiq may munashqanchiqpi allita tiyananchiq, munashqanchiqpi trabajananchiq. Dirichuyuqmi kanchiq allin tiñntiyuq, allin juyisniyuq kananchiqpaq. Manam allichu pwidiqkuna qesachanambaq wakin runa masindaqa. ashwanmi atumbis, takshapis ima layapis kashpa, shumaqta atinchiqllapa kawsayta.
Chayshina kaptimbis, wakin wapu runakunaq runa masinda qesachashpa, ancha maqashpa waqachishqallapa. Manam shonqonllapapiqa yuyashqallapachu "paxkunapismi noqashinalla dirichuyuq", nishpaqa. Amana chayshinachu tukunqallapa.
Kaytam ninillapa yumbay runakunata:
Aku shumaqta tiyaq, ama pitapis manchashpachu. Krisyishun munashqanchiqpi. Parlashun kriyishqanchiqta.
Yumbay llaqtakunapi allin leykunata ruranqallapa atinambaqllapa akrayta munashqanllapa kamachikuqningunata. Chayshina ruraptinllapami, leyningunata allita kasushpaqa, mananam maqanakunqallapachu.
Munanillapapismi yanapayta yumbay nasyungunata, shumaqta tiyanambaqllapa paykunapura, ama wanchinakushpachu.
Kaytapis yuyashun: yumbay nasyunninchiqkunapi rurashqallapa leykunata yach'ananchipaq ollqopis, warmipis dirichuyuq nishpa. Pullapam bidanqa ancha balin. Chaymi nasyunninchiqkunapi ancha trabajanchiq shumaqta runakuna tiyanambaqllapa. Yanapanchiqpismi llaqta masinchiqkunata, dirichuyuq kanambaqllapa. Kay Tandadu Nasyungunapa Atun Kunsijunmi kashpallapa "runapa chay dirichunguna ancha balin" nishpa, kay diklarasyunda iskibrinillapa, tukuy wata liyishpa, animakananchiqpaq, ama qonqananchiqpaq, yach'achinanchiqpaq tukuy nasyunninchiqkunapa llaqtangunapi.
1. Punta kaq:
Yumbay ollqokuna, warmikuna pullalla kashun leyninchiqkunawan. Manam ni pipapis kriyadunchu kanchiqllapa. Suqninchiq, suqninchiq atinchiqllapa yuyayta "imam alli, imam mana allichu" nishpa. Chayshina kaptin, shumaqta tiyashunllapa suq ayllushinalla.
2. Ishkay kaq:
Kay niykashqayllapaqam yumbay runakunapaq; tukuy kastakunapaq, imalaya kaqpaqpis, ollqopaq, warmipaq, yumbay Iaya rimaqkunapaq, ima Iaya lutrinayuqpaqpis; kapuqkunapaqpis, mana nimayoqpaqpis ima Iaya partiduta sigiqkunapaqpis, tukuy pipaqmi kayqa.
Kay nishqaykunaqam yumbay Iaya Ilaqtakunapaqpis: yumbay nasyungunapaq, yumbay prubinsyapaqpis.
3. Kimsa kaq:
Yumbay runa, warmikunapis dirichuyuqmi shumaqta kawsanan kay pachapi. Atinllapapismi kriyiyta paykuna munashqambi. Chaymi yumbay runakuna dirichuyuq ama qesachadu kanambaqllapa.
4.Ch'usku kaq:
Mananam kanqachu kriyaduqa. Manam atinchiqchu randiyta ni randikuyta runa masinchiqta animaltashina.
5. Pichqa (sinku) kaq:
Manam pipis dirichuyuqchu runa masinda suq lastimata qesachanambaq, imata rurashpa.
6. Suqta (sayis) kaq:
Yumbay runakunam dirchuyua kay leykunarayku. Kay leykunata kasushun ama pitapis dañachinanchiq.
7. Qanch'is (syiti) kaq:
Kay leykunaqam yumbaypaq. Chayri mana allichu kamachikuqkuna yanapanambaq kapuqkunatalla, pwidiqkunatalla. Yumbaytar chay awturidarkunaqa yanapanqallapa kapuq mana kapuqtapis. Ama akranqachu paykuna munashqanda.
8. Pusaq (uchu) kaq:
Yumbay runakuna, warmikunapis atinllapa dimandayta pitapis, mana allita tukuptinllapa. Juyiskunaqa yumbay llaqta masingunata washanqallapa ama ultrajanan chay uchayuq runakunaqa.
9. Isqon (nwibi) kaq:
Awturidarkuna mana surqoshpa juyismanda suq ordindaqa, manam atinllapachu karsilayta ni wichukuyta nasyunninmanda suq runataqa.
10. Ch'unga (dyis) kaq:
Yumbay runakuna, warmikuna dirichuyuq kanchiq allin juyisniyuq kananchiq. Chay juyiskunaqa allita uyashpa, shumaqta justisyata ruranqa; ama suqpaqllachu kanqa. Ashwanri yumbaypaq kanqa.
11. Ch'unga suqniyuq (unsi) kaq:
- Suq dimandadu runapaqqa, juyiskunaqa ama dasqa yuyanqachu "uchayuqmi kay runaqa", nishpaqa. Puntataqa allitaraq rikanqallapa yach 'anambaq "¿uchayuqchu ichu mana?" nishpa. Chaymandaqa uchayuq kaptinqa, yach'ashpa allita, imatapis ruranqallapa.
- Mushuq Ieyta rurashpaqam mana kasuqkunataqa atinchiq kastigayta. Chay mushuq ley kaptimbis manam kanchu dirichu kastigananchiqpaq runakunata unay tyimpupi mana kasukushpa tiyashqambaq, chay ley manaraq kashqanrayku chay tyimpupi. Chayshinallam mushuq kastigukunapis balin mushuq prisupaqila. Manam balinchu chay runa unaykunapi ima maluta rurashqanbaqqa.
12. Ch'unga ishkayniyuq (dusi) kaq:
Manam pipis mitikunqachu suq runapa wasinman ni ayllungunaman, ni kartanda kich'anqachu, dwiñun mana munaptinqa. Ama nishumbischu suqkunata: "chay runaqami mainatural" nishpaqa.
13. Ch'unga kimsayuq (trisi) kaq:
- Yumbay runakunam dirichuyuq purinambaq chay maykunata may munashqanda. Chaymi atin tiyayta may llaqtakunapipis.
- Suq runa munashpa, atin lloqshiyta nasyunninmanda maytapis rinambaq. Chayshinallami atin kutimuyta chay nasyunninman.
14. Ch'unga ch'uskuyuq (katursi) kaq:
- Qesachawaptinchiq kamachikuqkuna nasyunninchiqpi dirichuyuqmi kanchiq maskananchiq suq nasyunda, chaypi shumaqta tiyananchiq.
- Mana allita tukuptinchiq, manana dirichuyuqchu kanchiq mitikananchiq suq nasyunman washakananchiq kastigunchiqmandaqa.
15. Ch'unga pichqayuq (kinsi) kaq:
- Yumbay runakuna tukuy warmikuna dirichuyuq nasyunniyuq kanambaq. Peruwanukunata ama yanqa ninqallapachu: "Mananam peruwanuchu kangi" nishpaqa. Dirichuyuqpismi nasyunninmanda Iloqshinambaq.
- Manam atinllapachu ñigayta kambyanambaq nasyunninda.
16. Ch'unga suqtayuq (dyisisayis) kaq:
- Yumbay kasta ichu lutrinayuq runa, warmi, ch'ayashpa idarninman atinliapa kasarayta paykuna mayqan munashqanwan ruranambaq suq aylluta. Oliqo, warmi, kasarashpa, akrakashpa chayshinallam dirichuyuq.
- Manam pipis amalas suqkunata kasarachinanqachu. Suq runa warmiwan paykuna kikin munashpa, kasaranqallapa.
- Ayllunchiqkuna ancha balin. Chaymi awturidarkuna yanapanqa imashinapis pullan shumaqta, kawsanambaq.
17. Ch'unga qanch'isniyuq (dyisisyiti) kaq:
- Yumbay runam dirichuyuq ch'akrayuq, imayuq kananchiqpaqllapa. Sapalanlia manaqa suqkunawan ch'akrayuqqa atinchiq kayta.
- Manam pipis yanqa qoch'ikunqachu suq runapa imandaqa.
18. Ch'unga pusaqniyuq (dyisyocho) kaq:
Yumbay runa atin yuyayta, kryiyta munashqambi. Chayrayku atin akrayta munashqan lutrinata. Munashpaqa atimbismi kambyayta lutrinandaqa. Chayshinam atin lutrinambaq rimayta, yach 'achikuyta kikin wasimbi manaqapis maypipis. Chayshinam atimbis adurayta Dyusninda may munashqambi.
19. Ch'unga isqonniyuq (dyisinwibi) kaq:
Yumbay runakuna atin yuyayta munashqanda. Atin parlayta yuyashqanda. Manam pipis piñchinqachu chay runakunata yuyashqanda rimaptin. Dirichuyuqpismi runakuna yach'anambaq yumbay nutisyakunata.
20. Ishkay ch'unga (beynti) kaq:
- Yumbay runakuna shumaqta mana maqanakushpachu atin tandakayta suqkunawan.
- Manam pitapis atinchiqchu kamachiyta amalas tandakanan suqkunawan.
21. Ishkay ch'unga suqniyuq (beynti uno) kaq:
- Runapis, warmipis dirichuyuqmi karguyuq kanambaq llaqta masinguna akraptin. Paypis atin akrayta suqkunata karguyuq kanambaq.
- Yumbay runakuna, warmikunam pulla dirichuyuq parlanambaqllapa kamachikuqningunawan. Chay kamachikuqkunaqa ama suqkunapaqllachu kanqa. Ashwan yumbay llaqta masingunapaq pullapaq kanqa.
- Yumbay nasyumba gubyirnun kamachikunqa, llaqta masinguna munaptin kamachikunambaq. Chayri llaqta masinguna pakashpa ruranqa butasyunda, allita akrananllapa kamachikuqninda.
22. Ishkay ch'unga ishkayniyuq (beynti dos):
Yumbay gubyirnukuna yanapanqa mana nimayuq llaqta masingunata, amana padisinambaqilapa, mas allita mantyinikanambaqllpa imata rurashpa.
23. Ishkay ch'unga kimsayuq (beynti tres):
- Dirichuyuqmi yumbay runakuna imata ruranambaq. Atimbismi munashqan trabajuta maskayta. Kapatasninguna shumaqta rikanqa ama wañunan, ama padisinan qeshyaywan chay trabajupi. Manam kanchu dirichu yanqaqa paykunataqa wichukunambaq chay trabajunmanda.
- Yumbay runakuna pullan ruraq suq trabajupilla dirichuyuqmi pullalla ch'askinan pagunda. Manam allichu wakin achkata ch'askinambaq, wakinnataq ashlitatalla ch'askinambaqllapa.
- Yumbay trabajadurmi dirichuyuq ch'askinan qellayta aypanan kawsanambaq, ama padisinan mana nimayuq kashpa. Mana aypaptin paypaq, ayllumbaq, gubyirnun yanapanqa imashinapis.
- Yumbay runam dirichuyuq tandakanan sindikatuwan, chayshina washakanambaqllapa.
24. Ishkay ch'unga ch'uskuyuq (beynti kwatro):
Dirichuyuqmi yumbay runakuna samanambaq. Manam allichu qanch 'is (syiti) yumbay diyasninda trabaj anambaq. Atinllapapismi samayta bakasyunnimbi ganashpa.
25. Ishkay ch'unga pichqayuq (beynti sinko):
- Suq trabajaq runata pagaranqallpa atinambaq randiyta mikunanda, trapunda, kamanda, ambinda paypaq, ayllumbaqpis. Dirichuyuqpismi qeshyashpa choqrikashpa qellayta surqonambaq Siguro Sosyalmanda.
- Ukuyuq warmikuna, yumbay wambritukunapismi dirichuyuq ch'askinambaq Siguro Sosyalmanda ancha mana nimayuq kashpa, taytanguna kasadu kaptin, mana kasaduchu kaptimbis.
26. Ishkay ch'unga suqtayuq (beynti sayis):
- Yumbay runakuna warmikuna dirichuyuq yach'akunan iskwilapi primaryata ushyanangaman mana pagarakushpachu. Alli kanman sekundaryatapis chayshinalla ushyanambaq. Yumbay wambrakuna yach'akunqallapa iskwilapi. Yumbay ancha allita yach'akuqkuna, pubri kashpapis, kapuq kashpapis dirichuyuqmi yaykunan unibersidaman.
- Iskwilapi yach'akunqa allita yuyanambaq, shumaqta tiyanambaq Ilaqta masingunawan, suq llaqtamanda kaqkunawan, suq Iutrinayuqkunawan, yumbay nasyunmanda runakunawambis. Chayshinami yach'akunqallapa yanapanan Tandadu Nasyungunata ama pilyashpachu yumbay nasyunguna shumaqta kawsanambaqllapa.
- Taytanguna akranqa ima laya munashqan iskwilata, chaypi wambranguna yach'akunambaq.
27. Ishkay ch'unga qanch'isniyuq (beynti syete):
- Yumbay runakuna dirichuyuq Ilaqtamba kustumbringunata yach 'akunambaq. Kaptin llaqtambi biblyutika, atin liyiyta librungunata. Wakin runakuna yach'akushpa imata rurayta, yach'achinqa llaqta masingunatapis, chay suqkunapis yach'akunambaq.
- Chay punta imata ruraq runaqam dirichuyuq rurashqanda randikushpa, gananambaq. Manam allichu paypa rurashqanda suqkuna kupyashpa randikunambaq.
28. Ishkay ch'unga pusaqniyuq (beynti ocho):
Yumbay nasyungunapa gubyirnun awturidarnindin kasunqa yumbay kay iskibridu dirichukunata, yumbay llaqta masinguna shumaqta kawsanambaq.
29. Ishkay ch'unga isqonniyuq (beynti nwibi):
- Yumbay runakuna yanapanqa chay may tiyashqan llaqtanda. Chayshina ubligasyunninda rurashpa, shumaqta atinllapa kawsayta.
- Yumbay runakuna atinllapa rurayta munashqanllapata, alli kaptin, mana dañachiptin suqkunata.
- Kay dirichukunaqa mana kuntranqachu Tandadu Nasyungunapa leyningunataqa.
30. Kimsa ch'unga (treynta):
Kay dirichukunata liyishpa, ama ni suq gubyirnu, ni pipis yach'achikunqachu paylla munashqandaqa, qoch'inambaq llaqta masingunapa dirichungunata.


text:
Jeju pruwinsya
Jeju pruwinsya (kuryu simipi: hangul, 제주특별자치도; hanja, 濟州特別自治道; kastilla simipi: Provincia de Jeju) nisqaqa huk Tayhan Ripuwlikap mama llaqtayuq suyunin.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1946 kamasqa wata.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- km2
- runakuna.
Mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uma llaqtanqa Jeju llaqtam.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jeju pruwinsya.


text:
Recep Peker
Mehmet Recep Peker, sutipaq runaqa (* 5 ñiqin hatun puquy killapi 1889 watapi paqarisqa Constantinus llaqtapi - 1 ñiqin ayriway killapi 1950 watapi wañusqa Istanbul llaqtapi), huk Turkiya mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
1946 watamanta 1947 watakama kuti Turkiyapa Uma kamayuqnin karqan.
1929 watamanta Turkiyapa Yachaychi ministrunin.
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Recep Peker.


text:
Arthur Conan Doyle
Arthur Ignatius Conan Doyle sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin aymuray killapi 1859 watapi paqarisqa Edinburgh llaqtapi - † 7 ñiqin anta situwa killapi 1930 watapi wañusqa Crowborough llaqtapi) huk Iskusya mama llaqtayuq qillqaq wan willay kamayuq runam karqan.
TaytaːCharles Altamont Doyle
Warmiː Louise Hawkins (1885-1906) / Jean Leckie (1907-1930)
Churinkunaː 5
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sherlock Holmes[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Arthur Conan Doyle.


text:
Qincha pruwinsya (Beni)
Qincha pruwinsya (kastilla simi: Provincia de Cercado) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kimsantin llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan:
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
28278 yupayniyuq - Radio hinallataq Televisiónmanta Kamachikuywan kamachisqa
Radio hinallataq Televisionmanta Kamachikuypiqa mecanismukuna kachkan willakuy chayarichiqkuna kikillanmanta allichakunanpaq, "Codigo de Etica" nisqa hina, chaykunaqa sapallan utaq kuskapas qawarichikunman.
Achka willakuy chayarichiqkuna Sociedad Peruana de Radio y Comunicación (SNRTV) nisqa ukupi quñunasqa kachkanku; chay raykum Código de Ética nisqanman hina ruwayninkunata churananku, chay ukupi kaqkunata chaninchaspa, hinallataq ruwaspapas. chayqa chaninchan ruwaysinpas ukumpi kaq kamachikuykunata hinallataq runakunapa derechunkuna amachaq Peru suyu uyakusqa tratadukuna nisqantapas.
Sichus huk willakuy chayarichiq mana SNRTV ukumpi kachkanchu, nitaq "Código de Etica" nisqan kapunchu chaypi willakuy uyaychayninmanta imaynas quejakunata ruwana hinallataq kutichina churananpaq; chaynaqa MTCpa nisqankuna ayparin hinaspa chaywan kamachisqa kachkan, kayqa nichkan, radio hinallataq television ruwaysiykunapi puntata qawarikuna runakunapa derechunkunata hinallataq runa kayninta amachayta, runapa tiqsichaniyuq derechunckunatapas¿Imaynata yachankiman sichus huk willakuy chayarichiq SNRTV ukupi kachkan?Mayqin runapas, qari utaq warmi, sichus qawarisqanmanhina huk radio utaq televisionpa programan Código de Etica nisqanta mana paqtachichkanchu, quejata churanman kay nisqanmanhina:
¿Imata ruwananchik willakuy chararichiqkuna runakunata usuchikuptin?Sichus chay willakuy chayarichiq SNRTV ukupi kachkanSNRTVman quejaykita chayachimuy. Kaynintakama:
Electrónico correuta apachimuy kay direccionman: fmasias@snrtv.org.pe
Comisión de Eticapa Secetaria Tecnicanman cartata apachimuy.Sichus chay willakuy chayarichiq SNRTV ukupi mana kachkanchu1. Ministerio de Transportes y Comunicaciones (MTC) paginanman yaykumuy, chaypitaq Codigos de Etica nisqan pataranman: Códigos de Ética2. Chay runa usuchikuq willakuy chayarichiqta riqsirpariy hinallataq akllay3. Codigo de Etica nisqanta maskamuy. Chaypi tarinki imaynatas quejaykita paskarichinki, chayta qatiy.


text:
Quechua y Aymara están ligados o mejor dicho pertenecen a una lengua madre llamada Quechumara. De este tronco nacieron dos familias: la familia Jaqi y la familia quechua.
Es una de las más importantes lenguas de América y su verdadero nombre es Runasimi, que significa lengua de seres humanos.
Se calcula su número de hablantes en alrededor de siete millones de personas en América.
El quechua se difundió desde el sur de Colombia hasta el norte de Argentina y el centro de Chile. Sin embargo, dentro del país no logró imponerse como lengua, a pesar de haber estado sometido al dominio inca.
Además de los topónimos más abundantes en el norte, dejó su huella en algunas palabras del mapudungun (mapuche) como los numerales cien y mil: pataka y guaranka.
Saynas kasqa ñawpaq pachapi, iskay apukuna wawqintin: Sintiwan, Tiriqmanawan.
Sumaq sumaqtas allin kawsaypi tiyakusqaku, imatapas yanapanakusqaku, ima mikhuna kaptinpas kuchkamantas aypaykachinakuqku.
Huk punchawñataqsi, ñan puriq qari wayna, tiriqmanapa llantunpi samaykatamusqa nichhu pisipasqa, hinaptinsi Apu tiriqmanaqa umallanpi, sunqun ukullapi hamutasqa:
- Kay churu kankachataqa nuqallaya ama wawqiy rikumullachkaptin mikhurukusaq- nisqa.
Mikhunanña kachkaptinsi, Apu Sinti wawqinqa rimarirpamusqa:
- Wawqichallay Tiriqmana, imanaptinmi sapallaykiri, chay churu kankatari mikhuyta munachanki, manachu nuqamanri mikhuykachiwankiri- nispa.
- Manan, nuqan kankataqa rikukuni, manan qanmanqa quykimanchu- nispas kutichisqa.
Chayllamantas, iskaynin wawqintinqa kachaykunku kamiykanakuyta nichu nichhu qapariywan, chaysi, puriq waynaqa mancharikuspa rikcharirpasqa.
- Imataq kay qapariyri, achachaw iman kanpas, aswanyá ripusaq- nispas utqayllamanña pasapusqa.
Aswansi Tiriqmanaqa piñakuspa wawqintaqa kamiykusqa, rumikunawam ima warakaykusqa, sapa punchawsi awqanakuypi, manan allin kawsaypi tiyasqaku, llaqtankupas, ayllunkupas lliwsi paykuna pura chikniykanakunku.
Kayta uyarispas, mamanchis Apu Wachwallaqa hatunkaray machaqwayta qayaspa nisqa:
- Amaru, qanmi rispayki wawaykunata yuyayninman kutichimunki ama awqanakuypi kawsanankupaq.
Chaysi hatunkaray machaqwayqa chayaspa, iskayninta tiyachispa nisqa:
- Mamaykis Wachwallan nichhu llakisqa tarikun, pay rantinmantan nuqa qamuchkani ama chikninakuspa tiyanaykispaq, allin kawsaypi kanaykispaq.
Manaraq rimaytapas tukuchkaptinsi, Tiriqmanaqa kamiyta kachaykun wawqintaqa, takakunawansi apaykamunraq amaruq qawa qawantaraq.
Hatun machaqwayqa, llakis llakis kutiripusqa Wachwallaman willaq:
- Manan kasumuwankuchu, aswanmi nuqatapas chay Tiriqmana wawayki maqawaytaraq munaykun- nispa.
Chysi, Apu Wachwallaqa phiñakuspa hatunmantaraq rimarirpasqa:
- Qan Amaru mana kasuchikamusqaykimantan hatun mayuman tikrakunki , hinallataq Tiriqmana wawallayta liw aylluntapas nina parawanmi chinkachipusaq; ay quyakusqay sintillay, qaqamanmi puma niraqman kutipunki, huk punchaw kawsarimunaykipaq, lliw llaqtaykipas chaq nik machaypin wañupunqa.
Saynas kasqa, amaruqa hatun karay mayumasi tukupusqa iskay apukunaq chawpintas chhutarirpakuspa wiñaypaq wiñayninpaqsi rakirpasqa, Tiriqmanañaqsi lliw ayllunkunawan kuchka nina paraq chawpinpi wañukapusqa, hinallataqsi Sintiqa qaqaman puma pakakuq hinaman tukukapusqa, ayllunkunañataqsi chaqnik machaykunapis wañukapusqaku.
Kunankamapas Tiriqmana apupin lliw rumikunapas, runaq kurkunpas ninawan kankasqan hinan kachkan, sintipas qaqapi imaynan puma pakakunman hinan kachkan.
Chaymi, Pichirwa llaqtaypi ñawpaq machukuna, kay apukunamanta willakuspanku niwarqaku:
- Aman wawqintin puraqa chikninakunachu, nitaq awqanakunachu, sumaqtan kawsananchis; kanqan huq punchaw Apu sintinchis kawsarimunanpaq, llaqtanchis sapimanta sayarinanpaq, ñan Pachakutiq kutimuchkanña, chaypaqmi lliw kay pachapi runakunaqa ñawpaq yachayninchiskunata, kaqninchiskunata qatarichinanchis, llaqtakunaman mirarichinanchis.- Nispa.
Qillqaq: Wawqiykis Wilman Caichihua Robles
Email. Esta dirección de correo electrónico está siendo protegida contra los robots de spam. Necesita tener JavaScript habilitado para poder verlo.
Mientras que la lengua aymara tiene aquí una función manifiestamente comunicativa, la lengua quechua, hasta donde se ha podido comprobar, se mantiene sólo con propósitos rituales en textos versificados de cantos y danzas vigentes, en sectores rurales den las inmediaciones de Putre y Socoroma. Según Lehnert:
«En el presente el quechua es hablado por algunos ancianos en las áreas de Cupo-Turi y por algunos habitantes en Toconce y Estación San Pedro, como resultado del asentamiento de la mano de obra que vive en ambos sectores de la línea fronteriza, Chile-Bolivia».
Fuente: La Lengua Kunza y sus Textos.Cuadernos de Filología. Antofagasta.


text:
Richard Willstätter
Richard Martin Willstätter sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1872 watapi paqarisqa Karlsruhe (Alimanyapi) llaqtapi - † 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1942 watapi wañusqa Locarno (Suwisa) llaqtapi); Alimanya mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1915 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: Richard Willstätter, Mama: .
Alma mater: München Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Página web del Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1915
- "On plant pigments" Conferencia Nobel de Richard Willstätter
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Richard Willstätter.


text:
Misk'i pruwinsya
Misk'i pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Misk'i jisk'a suyu; kastilla simi: Provincia de Mizque) Buliwya suyupi, Quchapampa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Misk'i llaqtam (2.677 llaqtayuq, 2001 watapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Misk'i pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mawk'a saywitu: Misk'i pruwinsya
- www.cochabambacompite.org Misk'i pruwinsyamanta (pdf)


text:
Steve Irwin
Stephen Robert "Steve" Irwin (22 ñiqin hatun puquy killapi 1962 paqarisqa Essendon llaqtapi, Awstralyapi; 4 ñiqin tarpuy killapi 2006 wañusqa Hatun Hark'ana Mullu-mullupi) huk Awstraliyayuq ñawikaruy tunachiqmi karqan.
Sallqa uywakunawanmi ñawikaruy qhawaqkunataqa tunachirqan, ahinataq The Crocodile Hunter (inlish simi, "Lagartu chakuq") nisqa ankichina qatintinpi. Beerwahpi Awstralya Uywapampa (Australia Zoo) nisqap pusaqninmi karqan. 2006 watapi huk wach'i rayam Irwintaqa wach'inwan miyuchaspa wañuchirqan.


text:
Kay Mamallakta Tantanakuy Simplificación y Progresividad Tributaria, utka kullki shutita charin.
Mamallaktaman kullki yaykuchun, llaktakunapi llankay tiyachun, llaktakunapi kullki mirarichun yanapan.
Kipa sayllakunapi Kamachiy Kipuman kilkarichun kachashka kanka, shinami alli kamachiy Mamallaktapi llankay kallarinka.
Kamachiy killkakkunaka Mamallakta Pushak 13 nikita rikushkamanta 11 nikita arinirka, shinami 61 nikita Mamallakta allichishkata arinirka. Kay kamachiyka Mamallaktapi kawsak runakunata ista llaktamanta kipikunata chayachimuchun yanapanka, istamanta chayamuk kipikunata Servicio Nacional de Aduana (Senae) kamaywasimi chapanata charin.
Kamachiy killkakkuna kimsa wankuripi apuchirka. Shinami 11 allichishkamanta (1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 11, 12 13 nikikunata) 95 apuchiwan arinirka, shinami kay mushuk kamachiyka ña arinishka sakirirka;
Kutin, Disposición General Quinta (9 nikita) arininkapa mana chaskishka kanka. Kay nikika Mamallaktapak kunan tiyashka churashka kullkikunata rakichikta, ashtawan allita rakinkapa mushuk ñankunta churanka.
Kay 47 nikiwanka chay Telecomunicaciones llankaymanta kullkita hapishkamanta kutintak Mamallaktaman chay kullkita yaykuchinatami rikuchin. Chaywanka yalli killkakunata ashayachina ñantami rikuchin, kay llankaytaka manyayashka llaktakunapi, Mamallaktapak saywa llaktakunapi churanka; kay 48 nikiwanka ashalla kullkita churanatami anchuchin. Shinallatak kay 54 nikiwanka panka kullkiwan kullkita chayachinatami rikuchin, llakita chawpishpa allichichun yanapanka.
Kay 61 nikiwanka istamanta kipikunata watapi chayachimuchun achkata yanapanka, shinami Ecuador llaktamanta ista llaktapi kawsak runakuna paykunapak kipita, ayllukuna mañashka kipikunata, llankanka hillay kipikunata chayachimunka. Kamachiy killkakkuna Mamallakta rikuchishkata mana uyashpa, paykuna munashkata arinirka.
RSA/cz/jc-kichwa


text:
Mario Lanza
Alfredo Arnoldo Cocozza sutiyuq runaqa, icha Mario Lanza (* 31 ñiqin qhulla puquy killapi 1921 watapi paqarisqa Philadelphia llaqtapi - † 7 ñiqin kantaray killapi 1959 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq taki aranway takiqmi qarqan.
Taytan: Antonio Cocozza; Maman: María Lanza.
Warmi: Betty Hicks (1945-1959).
Churinkuna: Colleen, Elisa, Damon wan Marc.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mario Lanza.
- IMDb


text:
Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Kaypi p'anqapiqa Piruwpi amachasqa sallqa suyukunata - mamallaqta parkikuna risirwakunapas - rikunki.
Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
+ Nº 12: Ichigkat muja - Cordillera del Condor mamallaqta parki (kamasqa wata 2007)
- Pukyu: [1]
Mama llaqta wari kanchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pukyu: [2]
Mamallaqta willkachasqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pukyu: [3]
Willkachasqa ñawpa suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta risirwakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sallqa kawsay risirwakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Reserva paisajistica[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ayllu llaqta risirwakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sach'a-sach'akuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chaku suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Risirwa suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk parkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Apurimaq parki
- Hatun Batan parki
- Alto Cañete Cochas-Pachacayopas parki
- Allpawayu Mishana parki
- Pitunilla Antikuna parki
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Muyuriq pacha amachay
- Arhintinapi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Chilipi amachasqa sallqa suyukuna
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna


text:
Guairá suyu
Guairá suyu (kastilla simipi: Departamento de Guairá), nisqaqa huk suyum Parawayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Villarricami.
3 846 km²
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 10 ñiqin qhapaq raymi killapi 1935 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
196 130 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
18 distritukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Guairá suyu.
- Web site Guairá suyu.


text:
Pachakutiq Inka Yupanki
Pachakutiq Inka Yupanki (Pachakutiq Yupanki ñisqapas, kastilla simipi: Inca del cambio del rumbo de la tierra, digno de estima) Inkakunap isqun ñiqin qhapaqninsi, Hanan Qusqup tawa ñiqin qhapaqnin karqan.
1438 watamanta 1471 watakama qhapaq inkas karqan. 1438 watapi K'ana runakunap Qanchi runakunappas yanapayninwan Chanka runakunata Yawarpampapi atirqan, suyunkuta Tawantinsuyuman hap'imuspa. 1460 watapi Wankakunata atirqan, 1470 watapitaq Chimukunata.
Taytanmi karqan Wiraqucha Inka, churinkunataq karqanku Amaru Inca Yupanqui itaq Tupaq Inka Yupanki
Ñawpaqnin inka qhapaq: Wiraqucha Inka
Qhipaqnin inka qhapaq: Tupaq Inka Yupanki


text:
Waynaputina rit'iq
Waynaputina (wayna = zagal; putina, paqtasqaniqnin 'llakina'pa, digno de ser llorado). Huaynaputina), Umati (Omate), Kinistakilla (Quinistaquillas), Chikimuti (Chiquimote), Chiqui Putina icha Chiqipukina (Chequepuquina) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk nina urqum Muqiwa suyupi, General Sánchez Cerro pruwinsyapi, Kinistakilla distritupi, Matalaqi distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 4.850 mitrum aswan hanaq.
6 175 tatki mamallaqta qucha hananpi [1] .
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Saywitukuna: Piruw suyup pruwinsyankuna (Muqiwa, General Sánchez Cerro pruwinsya)
- ↑ Qheswa-español-qheswataqe. Qusqu Kuraq wasi (1995)


text:
Monteagudo munisipyu
Monteagudo (kastilla simipi: Municipio de Monteagudo) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Hernando Siles pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Monteagudo llaqtam, Bernardo de Monteagudomantam sutichasqa.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa, waraniyi, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Bernardo de Monteagudo Cáceres (1789-1825)


text:
Chimlasay , K'illimsa iskay muksi icha Karbunu diuksidu (kastilla simipi: dióxido de carbono), CO2 nisqaqa, huk wayra pachapi kaq wapsi, k'illimsayaqpa iskay kuti muksinmi.
K'illimsa, allpa wira, yantapas rawraspaqa muksichaq wapsiwan chimlasayta ruranakun.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
Runakuna achka allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa intip k'anchayninta wayra pachapi hark'aptin, wayra pacha quñukuchkanmi. Chay runap rurasqan q'uñiytaqa pacha q'uñichiy ninchikmi.


text:
Katalunya
Katalunya nisqaqa (katalan simipi: Catalunya, kastilla simipi: Cataluña) huk suyum (comunidad autónoma) Ispaña mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Barcelona llaqtam. Atinchik munan tapuyta akraq runakunata Katalunya qispikananpaq [1]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Katalan simi (lliwmanta aswan runakuna, Katalunya suyupi tukri simi)
- Kastilla simi (tukri simipas)
- Uqsitan simi (Aran qhichwapi)
Suyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mana paqarisqa, piruwki "Chulu" Sutil haytaran Parsapaq.
Qillqay Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ El Paíspi, panpay killa, 2016


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Xa roma k'a ri kolotajïk, ruq'atik ri tzij, chuqa' ri tik'asäs uxlanib'äl k'u'x chi ruwäch re ruwach'ulew, uxlaynäq k'a pa ruwi' ri nimaläj ruq'ij ruk'aslen ri winäq, chuqa' xa roma k'a ri mansachel man ewäl ruch'ojib'al kik'aslen konojel ri ach'alal ri'ïl chi ruwäch re ruwach'ulew;
Xa roma k'a ri man etaman ta chuqa' ri man ya'on ta ruq'ij ruch'ojib'al rul'aslen jun winäq yeb'an k'ïy itzel taq b'anob'äl, nimaläj taq ch'a'oj pa ruk'u'x kik'aslen ri winaqi'; chuqa' xq'alajirisäx chi ri nimaläj rurayb'äl ri winäq ja ri xtirïl ta apo jun utziläj k'aslen ri man jun ta chïk xinb'iri'ïl, man jun ta chïk wayjal, meb'a'il, xa xtikïl ta apo jun k'aslen ri akuchi' man jun oyowal, man jun ch'a'oj rejqalen rub'ixik jun na'oj chuqa' man jun ta ch'a'oj rejqalen runimaxik ri jalajöj kuqub'ab'äl taq k'u'x;
Xa roma k'a chi yalan nimaläj rejqalen ruch'ojib'al ruk'aslen jun winäq k'atzinel ruto'ik rik'in taqanel q'atb'äl tzij, richin k'a chi ri winäq manäq ta xtub'än rajäl ruk'exel roma ri tijoj poqonal chuqa' ri itzel taq b'anob'äl nuk'ül pa ruk'aslen;
Xa roma k'a yalan nimaläj rejqalen rusamajixik jun utziläj ajowab'äl chi kikojöl ri juley chïk taq ruwach'ulew;
Xa roma k'a ri Nima taq Ruwach'ulew kitzob'ajin ki' kikamlun rub'ixik kitzij chi rupan jun Taqanel Wuj ri kikuqub'ab'äl k'u'x pa ruwi' ri nimaläj taq ruch'ojib'al ruk'aslen ri winäq, ri nimaläj ruq'ajarik chuqa' ri ruq'ij ri winäq, chuqa' chi xa junan ruq'ij ruch'ojib'al ruk'aslen ri achin rik'in ri ixöq, chuqa' xkipab'a' ki' chunimirisaxik ri kik'ojlen chuqa' ri rutzil kiwäch ri winaqi' pa rub'eyal jun qitzij kolotajïk;
Xa roma k'a ri ruwa taq Rach'ulew Kachb'il ki' chuqa' ri Nima Moloj Ri'ïl kichin ri Ruwach'ulew Kitzob'ajin ki', xkipab'a' ki' chi ruchajixik ri qitzij ajowab'äl chuqa' ri qitzij ruch'ojib'al, ri qitzij rukolotajik kik'aslemal ri winaqi' chi ruwäch ri rach'ulew;
Xa roma k'a ri xa jun ta runojib'al ruk'ojlemal re ch'ojib'äl re' rik'in ri kolotajïk ja ta ri' ri xtiya' ruq'ij richin ri qitzij rusamajixik re jun utziläj samaj re';
Ri Nimaläj Moloj Ri'ïl nuya' rutzijol re Ruq'alajirisaxik chi Ruwäch Ronojel Ruwach'ulew re Ruch'ojib'al Ruk'aslen ri Winäq chi xa jun ta ri kinojib'al xtikib'än ri tinamït je' chuqa' ri ruwa taq Ruwach'ulew richin chi man xa xe ta ri winäq pa ruyonil chuqa' ri moloj taq ri'ïl, xtoqa ta pa kik'u'x jantape' ri ruya'ik rutzijol rik'in ri utziläj b'anob'äl chuqa' rik'in ri tijonïk, rik'in ri rusamajixik re ch'ojib'äl re' chuqa' ri kolotajïk, xa xtikichajij ta k'a ri rusamajixik re samaj re', xa eqal eqal ta k'a xtik'ïy ri ruya'ik ruq'ij pa taq ruwach'ulew man xa xe ta ri pa taq kitinamit ri ruwa taq Ruwach'ulew kitzob'ajin ki' chuqa' xa xtisamajïx ta ri pa taq ruwach'ulew e k'o pa taq kicholajen.
Konojel ri winaqi' kan kalaxib'en pe ri kolotajïk, ri junan kiq'ij, ri junan kejqalen, junan kich'ojib'al pa kik'aslen, xa achi'el k'a ri kik'ojlen, ri kinojib'al kichajin xa tik'amun k'a chi nimaläj konojel xtikajo' ki'.
Konojel ri winaqi' kichajin ronojel ri ch'ojinïk chuqa' ri kolotajïk e tz'ib'an chupan re Q'alajirisab'äl Wuj re', stape' jun wi rutzub'al ri winäq, jun wi ruch'ab'äl, jun wi runimab'al k'u'x, jun wi runojib'al chi achin chi ixöq xa b'a chike jun chïk ruk'ojlen ralaxik, wi ta b'eyom, wi ta meb'a' xa junan kich'ojib'al.
Man xa xe ta k'a re', chuqa' man jun wi ta xtitz'et jun winäq xa roma ta rub'anikil jun ruwach'ulew, xa roma ta rub'eyal ruq'atb'al tzij ri ruwach'ulew chi näj chi naqaj chuqa' ri ruwach'ulew akuchi' k'o wi jun winäq, chuqa' man xa xe ta k'a chupan jun ruwach'ulew ri nusamajij ri' pa ruyonil chuqa' ri ruwach'ulew ri k'o pa kicholajen juley chïk, ri man pa ruyonil nisamäj chuqa' ri jun chïk ruwach'ulew niq'aton tzij pa ruwi'.
Man jun winäq xtiq'at ta chi ruwäch ri ruk'aslen, kan ralaxib'en pe ri kolotajïk chuqa' rujikirisanik ri ruk'aslen.
Man jun winäq ri xtichuq'ab'äx ta pa samaj chuqa' xtichuq'ab'äx ta chöj chi rilixik jun winäq; ri ruchuq'ab'an samaj chuqa' ri k'ayin taq winaqi' xa b'a chike na rub'anikil ch'a'oj rejqalen.
Man jun winäq ri xtiya' ta pa tijoj poqonal, pa ch'aykïl chuqa' ri chöj ta xtiq'at tzij pa ruwi' chuqa' chöj ta xtuk'ül itzel ta b'anob'äl ri man ruk'amun ta nib'an chi re jun winäq.
Ronojel winäq ütz nuch'ojij xa b'a kuchi' chi ruwäch ri rach'ulew ruq'ij ri ruk'ojlen pa rucholajen ri q'atb'äl tzij.
Konojel ri winaqi' xa junan kiq'ij chi ruwäch ri q'atb'äl tzij chuqa' xa junan kitz'etik kito'ik nub'än ri taqanel q'atb'äl tzij. Konojel xa junan kichajixik nib'an chi ruwäch ronojel ri etzelanïk nuq'äj rutzij re Q'alajirisab'äl Wuj re' chuqa' nuto' rik'in ronojel toq'onïk pa ruwi' ri etzelan taq k'u'x.
Ronojel winäq k'o chi ruchajin jun utziläj tob'äl chi ruwäch ri q'atb'äl taq tzij pa jun ruwach'ulew, xa ruk'amun chi tito' chi ruwäch ri itzel taq b'anob'äl nuq'äj rutzij ri k'atzinel taq rutob'al ri winäq, ruchajin ri nimaläj taqanel wuj chuqa' ri ruchajin ri taqanel q'atb'äl tzij.
Man jun winäq ri chöj ta xtichap, xtitz'apäx ri man jun ta rumak chuqa' ri chöj ta xtoqotäx el pa ruruwach'ulew.
Konojel ri winaqi' k'o chi xa junan rejqalen kiq'ij, richin ye'ak'axäx pa saqil chuqa' rik'in jun utziläj q'atb'äl tzij ri man jun ütz itzel nub'än nisamäj, richin ütz ruq'atik tzij nib'an chi re ri runch'ojib'al chuqa' ri k'o chi nub'än pa ruk'aslen jun winäq, chuqa' pa ruwi' xa b'a chike sujunïk nib'an chi rij jun winäq chi ruwäch ri q'atb'äl tzij.
1. Ronojel winäq ri rejqalen jun mak ütz nuch'ojij chi man jun rumak ta, wi manäq q'alajnäq ta wi kan ja rija' wi ri ajmak, pa ruq'a' raqän taqanel q'atb'äl tzij chuqa ri ruchojmilal nib'an pa rusaqil chi kiwäch ri winaqi' chuqa' ri akuchi' q'alajirisan ronojel rutob'al ri winäq.
2. Man jun winäq ri xtiq'at ta tzij pa ruwi' chuqa' xtewäx ta ir rumak xu taq xkulwachitäj ri b'anob'äl man rejqalen ta mak chi ruwäch ri ruwach'ulew chuqa' chi ruwäch ri juk'an ya' ruwach'ulew. Chuqa' man jun winäq ri xtirejqalej ta chïk jun nimaläj ch'a'oj ri xtik'o ta chi ruwäch ri nikiq'ät ri ajq'atöy tzij chupan ri ramaj pa ruwi' ri mak.
Man jun winäq ri xab'i janpe' xtuju' ta ri' pa ruk'aslen jun chïk winäq, kik'in ri ralk'wa'l, chi rachoch chuqa' pa rutaqkil taq wuj je', chuqa' xtub'än ta itzel taq na'oj chi rij jun winäq, chuqa' chi rij ri ruq'ij ri winäq. Ronojel winäq ruchajin rutob'al ri taqen q'atb'äl tzij wuj ri nich'o'n chi rij ri b'anob'äl chuqa' ri rusujuxik xb'an jun winäq.
1. Ronojel winäq xab'a kuchi' xtirajo' xtib'e wi man jun rejqalen chuqa' xab'a kuchi' na xtirajo' xtub'än wi ri rachoch chwäch jun ruwach'ulew, man jun rejqalen.
2. Ronojel winäq ütz nel el xab'a chike ruwach'ulew, chuqa' chupan ri ruwach'ulew rija' man jun rejqalen; chuqa' man jun rejqalen wi nirajo' chïk nitzolin el pa ruwach'ulew.
1. Wi jun winäq oqotan rij, ütz nuch'ojij ruk'ojlen juk'an chïk ruwach'ulew, ütz nuk'owasaj ri ruk'aslen chi ri', xab'a chike ruwach'ulew.
2. Re jun ch'ojikil tzij re' man jun ruq'ij chwäch ri q'atb'äl tzij taq jun mak, jun b'anob'äl , jun ch'a'oj kan petenäq wi pa ruwi' jun qitzij mak chuqa' wi nuq'ät rutzij rupixa' ri Tzob'ajin taq Ruwach'ulew.
1. Man jun winäq ri manäq ta ütz nirichinaj jun ramaq'il.
2. Man jun winäq ri chöj ta xtimaj ramaq'il chuqa' xtiq'at ta chi ruwäch ri amaq'il nirajo' jun winäq.
1. Taq nik'ajolïr jun ala', taq niq'opojïr jun xtän man jun achike xtiq'aton kichin richin yek'ule'; man ja ta ri rutzub'al, ri ramaq'il ri runimab'äl k'u'x xtiq'aton kichin richin ri k'ulb'ïk, richin nitikirba'a el jun ach'alal ri'ïl, chuqa' xa junan kich'ojinik chi kijuunal rik'in ri k'ulb'ïk, chupan ri kik'aslen taq e k'ulan chuqa' wi xtikijäch ki'.
2. Tikirel nib'an jun k'ulb'ïk wi kan qitzij rurayb'äl jun xtän chuqa' rurayb'äl jun ala' nik'ule'.
3. Ri ach'alal ri'ïl ja ri' ri rukowil ruk'aslen jun tzob'aj winäq, jun tinamït; re ach'alal re' k'o chi nito' nichajïx koma ri winaqi' chuqa' roma ri Ruwach'ulew.
1. Konjel ri winaqi' tikirel nik'oje' kib'euomäl pa taq kiyonil chuqa' taq kitzob'ajin ki'.
2. Man jun winäq ri kan chöj ta xtimaj ri rub'eyomäl chi re.
Man jun winäq ri xtiq'at ta chi ruwäch ri runojib'al, ri naläx pa ruk'u'x chuqa' ri runimab'al k'u'x; re ch'ojikil re' ruchajin chuqa' chi man jun achike rejqalen wi ri winäq nirajo' nujäl re runimab'al k'u'x ajun pa ruyonil chuqa' pa taq tzob'aj, wi ta pa saqil wi ta pan ewel, rik'in jun utziläj tijonïk, rik'in mejlen xukulen ri nimab'äl k'u'x chuqa' ri rusamajixik.
Man jun winäq ri xtiq'at ta chi ruwäch ri nuq'alajirisaj rub'ixik jun na'oj chuqa' ri achike nirajo' nub'ij; re ch'ojikïl re' ruchajin chuqa' ri manäq ütz ta xtinaq jun winäq xa roma ta ri nuq'alajirisaj, ri nuya' rutzijol, chi näj chi naqaj chupan xa b'a chike rub'anikil ruq'alajirisaxik ri na'oj.
1. Konojel winaqi' tikirel nikimöl ki' chuqa' ütz nikitzob'ajij ki' pa rutzil.
2. Man jun winäq ri chöj ta nichuq'ab'äx roken pan jun moloj ri'ïl.
1. Ronojel winäq ütz nirachb'ilaj, ütz nisamäj rik'in ri tata'aj pa jun ruwach'ulew, wi man nitikïr ta rija' ütz chuqa' nutäq el jun pa ruk'exel.
2. Konojel winaqi' xa junan kiq'ij richin ütz nikik'än jun samaj chi ruwäch ri kiruwach'ulew.
3. Ri kirayb'äl ri winaqi' chupan jun ruwach'ulew, ja ri' ri ruchuq'ayb'äl ruchuq'a' runojib'al ri tinamït; re rayb'äl re' niq'alajin chi kiwäch ri winaqi' taq kan ja rije' ri yek'aqon kiwäch jutaqil ri kitata'al ri ruwa taq ruwach'ulew rik'in jun utziläj rub'eyal ri cha'onïk xtib'an rik'in ri pan ewel juch'un wuj.
Jun winäq ri k'o pa ruq'a' raqän jun tinamït, re winäq re' k'o chi nuk'ül jikïl rutob'al pa ruwi' kiq'ajarik ri winaqi' chuqa' rik'in rutob'al ri aj juk'an ya' ruwach'ulew rik'in rucholajen ruchuq'a' ri jujun Ruwach'ulew, chuyakik chuk'iyik ri utziläj kik'aslen ri winaqi' chuqa' ri kinojib'al kib'anikil, ri man sachel ruq'ij ri winäq chuqa' ri ruk'iyik ruwinaqul jun winäq.
1. Konojel winaqi' tikirel nikïl jun kisamaj; chuqa' man jun winäq ri xtiq'at ta chi ruwäch ri samaj nirajo' nub'än, chuqa' man jun ütz itzel kitz'etik kitojik nib'an ri winaqi', k'atzinel chuqa' ruto'ik ri winäq rik'in ruya'ik rusamaj.
2. Konojel ri winaqi' xa tik'amun junan kitojik nib'an taq junan ruwäch samaj nikib'än; man jun itzel nitz'et nib'an.
3. Ronojel winäq samajel k'o chi niya' chi re ri qitzij rajäl ri rusamaj; ri rajäl niya' k'atzinel chi nub'än ronojel ri niraj nuk'utuj ri ruk'aslen rija' chuqa' ri ralk'wa'l; richin nuk'wa'j jun k'aslen ri ruk'amun nuchajij jun winäq; wi man xtub'än xa tik'amun nito'öx koma ri ch'aqa chïk moloj taq ri'ïl ri yeto'on ri winaqi'.
4. Konojel ri winaqi' xa ruk'amun nikitzob'ajij ki' richin ruto'ik ruk'ojlen ri winäq pa rusamaj.
Konojel winaqi' k'o chi niya' kuxlanib'al, ja na ri winäq ninojin achike nirajo' nub'än ri pa ruxlanib'al, chuqa' k'atzinel chi ri winäq xa etatel ri q'ij nisamäj chuqa' k'o chi nitoj jataqil ri nima kuxlanib'al niya' che jun juna' samaj.
1. Konojel winaqi' k'o chi nikïl jun utziläj k'aslen chuqa' ke ri' ri kalk'wa'l nikïl ta jun ruxnaqil kiwäch chuqa' ri niraj nuk'utuj ri kik'aslen, ri kan yalan k'atzinel ja ri kiway, ri kitzyaq, ri kachoch, ri kaq'omaxik chuqa' ri ch'aqa chïk k'atzinel pa kik'aslen; chuqa' k'atzinel chi niya' kitob'al taq man jun samaj ta, taq k'o yab'il, taq nikanäj küt jun winäq, taq nimalkanäj kan, tan nirijïx chuqa' ch'aqa juley chïk ri man nirïl ta chïk ri nirajowaj pa ruk'aslen re tob'äl niya' taq man rik'in ta rurayb'äl ri winäq k'o nuk'ulwachij.
2. Ri alanïk chuqa' ri k'ajol ala' k'atzinel chi ütz kichajixik, ütz kik'waxik yeb'an. Konojel ri ak'wala' ye'aläx kik'in k'ulanïk taq winäq chuqa' ri ye'aläx xa xe rik'in kite' xa k'o chi konojel junan kitz'etik, junan kito'ik nikik'ül rik'in ri q'atb'äl tzij.
1. Konojel ri winäq k'atzinel chi nikik'ül ri tijonïk. Re tijonïk re' ja re' ri sipan tijonïk nuya' ri q'atb'äl tzij pa ruwi' ri nab'ey taq wuqu' juna' tijonïk chuqa' ri oxi' chïk juna'. Re tijonïk che re nab'ey taq juna' k'o chi nikik'ül konojel ri winaqi'. Ri tijonïk richin jun samaj chuqa' ri ik'ownäq chïk b'a' ruq'ij xa ruk'amun chi tutaluj ri' chi kiwäch ri winaqi'; ri oken chupan ri nima'q taq tijonïk xa junan rub'anikil ri niya' chi ke konojel pa ruwi' ri rejqalen retamab'al ri winäq.
2. Ri tijonïk niya', k'atzinel chi nub'än jun utziläj samaj pa ruwi' ronojel ri niraj nuk'utuj ruk'aslen ri winäq chuqa' richin ri k'atzinel taq kolotajïk rejqalen ri k'aslen; xa xtuto' ta k'a ri joyowab'äl wäch, ri koch'onïk chuqa' ri ajowab'äl chi kikojöl ri ruwa taq ruwach'ulew, chuqa' xtuto' ta k'a kik'ojlen konojel ri winaqi' ri kan chupan wi ri ruwach'ulew ri' e alaxnäq wi, chuqa' aj nimab'äl k'u'x, chuqa' xa xtunimirisaj ta k'a ruk'ojlen ronojel ri samaj xtikib'än ri Tzob'ajin taq Ruwach'ulew richin man sachel ruk'aslen ri tik'asäs uxlanib'äl k'u'x.
3. Pa kiq'a' ri tete'ej tata'aj k'o wi rucha'ik ri tijonïk nikajo' nikiya' chi ke ri kalk'wa'l.
1. Konojel ri winaqi' tikirel nikib'än xa b'a chike samaj pa ruwi' ruk'ojlen ri kitinamit, chuqa' xa tikirel nikïl ri rutzil ri nima'q taq etamab'äl ruchajin ri kik'ojlen chuqa' tikirel chi yesamäj pa ruwi' ruk'iyilen ri nima'q taq etamab'äl chuqa' ri rutzil nikïl apo rik'in.
2. Konojel winaqi1 tikirel chi keto'on pa ruwi' ri utziläj taq na'oj, ri utziläj taq wachinel ri ütz nikichinaj xa roma ri nimaläj taq samaj, ri utziläj k'ochinel taq samaj, ri utziläj taq wuj rutz'ib'an jun winäq.
Ronojel winäq tikirel nuch'ojij rucholajen jun utziläj rub'eyal ruk'aslen chi ruwäch ch'aqa chïk ruwach'ulew ri akuchi' ri ch'ojikïl chuqa ri kolotajïk nuya' rutzijol re jun Ch'ojib'äl Wuj re', xa xtib'an ta k'a ronojel ri ronojel ri nuq'alajirisaj.
1. Ronojel winäq k'o chi nito'on rik'in ri retamab'al, ri ruchuq'a' chi re ri rutinamit, roma kan xa xe chi ri' man jun achike xtiq'aton ronojel ri xtub'än pa ruk'aslenri winäq.
2. Pa rucholajen ronjel ri ütz nuch'ojij jun winäq chuqa' rik'in rukusaxik ronojel niqa chi ruwäch ri nub'än, ronojel winäq xa xtunimaj k'a ri ütz tib'an, ri man ütz ta tib'an q'alajnäq chupan ri taqanel wuj, xa roma tik'oje' pa ruk'uxlal ri ruq'ajarik chuqa' ri ruq'ij ri kik'aslen ri ch'aqa chïk winaqi', chuqa' k'atzinel chi tib'an ronojel ruch'uch'ujil ri k'aslen, rucholajen ri kib'anob'al ri winaqi' chuqa' xa richin ütz ruk'waxik rub'eyal kik'aslen ri winaqi' akuchi' xa junan kiq'ij konojel.
3. Ronojel ri ütz nuch'ojij jun winäq chuqa' ri ronojel niqa chi ruwäch nub'än, man jun b'ey k'a ütz ta xtub'än ri nirajo' taq xa nuq'äj ri nirajowaj chuqa' ri tz'ib'atel pa kib'eyal ri Tzob'ajin taq Ruwach'ulew.
Man jun chi ke ronojel ri q'alajirisanïk e k'o chupan re jun Q'alajirisab'äl Wuj xtz'ib'äx, xa xtiq'ax ta pa kijolon chi xa nuya' ta q'ij chi re ruch'ojib'al jun ruwach'ulew, jun tzob'aj winaqi', jun winäq pa ruyonil, richin ta chi xa xtutikirb'a' xa b'a chike samaj chuqa' xtub'än xa b'a chike jun b'anob'äl ri nujäl ruq'ajarik ruch'ojib'al ruk'aslen jun winäq chuqa', ri nujäl ruq'ajarïk ri niqa chi ruwäch jun winäq nub'än, ya'on rutzijol chupan re Q'alajirisab'äl Wuj re'.


text:
Yuyay hallch'ana
Yuyay hallch'ana
Kikin uperasyunpa yuyayninpa achka k'itinintapi qillqayta, likayta saqillachin. Hinallataqmi flash allqiya kamay, pinchikillaqpa impulsukunantawan, ñawpaq EEPROM-pa allqiya kamayninmanta aswan usqay purichin
USB yuyaykunapi, sinchiyasqa unitatkunapi (solid state driver) kay allqiya kamayta tiyan
Wiñay Kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1994-pi , SanDisk kayhina yuyay tarhitakuna ranqhachiyta qayllarisqan, chaymantataq kunan p'unchaykama huch'uy MP3-kunahina, karu rimanahina, tarhitakunahina chayarqamun