text:
Marcellin Champagnat
Marcellin Joseph Benoît Champagnat, (kastilla simipi: Marcelino José Benito Champagnat Chirat), sutiyuq runaqa, (* 20 ñiqin aymuray killapi 1789 watapi paqarisqa Marlhes llaqtapi - † 6 ñiqin inti raymi killapi 1840 watapi wañusqa Saint-Chamond llaqtapi) huk kathuliku Tayta kura wan Santu karqan.
6 Inti raymi killa Santu Marcellin Champagnat raymi p'unchawninmi.
Tayta: Chmpagnat; Mama: Chirat.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Marcellin Champagnat.
- Santos proclamados durante el pontificado de Juan Pablo II - Sitio oficial de la Santa Sede. (italya simipi)


c: text/html

text:
Qampaqqa, ¿imataq Biblia?
Itsa ninkiman . . .
. . . nunakunapa (runakunapa) pensënin librullam.
. . . cuentukunata willakoq librum.
. . . Diospa Palabranmi.
BIBLIA YACHATSIKUNQAN
“Teyta Diospa palabranqa quiquinpitam shamun.” (2 Timoteu 3:16, Teyta Diospa Mushoq Testamentun.)
¿IMANÖTAQ KËTA MUSYANQANTSIK YANAPAMÄSHUN?
Precisaq tapukïkunapa respuestantam tarishun (Proverbius 2:1-5, Traducción del Nuevo Mundo).
Shumaq kawakunapaq yanapakïtam tarishun (2 Pëdru 1:19).
Shamoq tiempu shumaq kanampaqmi shuyakïkäshun (Romänus 15:4).
¿BIBLIA NINQANMAN CREISHWANTSURAQ?
Awmi, y këkunarëkur:
Manam contranakuntsu. Bibliataqa 40 nunakunam (runakunam) qellqayarqan 1.600 watakunapa. Llapan qellqaqkuna mana reqinakushqa kayaptimpis Bibliapa llapan päginankunaqa juk yachatsikïllapaqmi parlan, y manam contranakuntsu.
Rasumpa pasakunqantam willakun. Unë pasanqanta willakoqkunaqa manam willakuyantsu markankunata jukkuna ushakätsiyanqanta. Peru Bibliata qellqaqkunaqa, honrädum kayarqan, y qellqayarqanmi jutsankunata y markankuna mana allikunaman ishkiyanqantapis (Hëchus 7:39-41; 26:9-11).
Willakunqannöllam cumplikan. 200 watakuna pishikaptinmi Bibliaqa willakurqan unë Babilonia ushakänampaq kaqta (Isaïas 13:17-22, Traducción del Nuevo Mundo). Y manam imanö ushakänampaq kaqllatatsu willakurqan, sinöqa pï ushakätsinampaq kaqtawanmi (Isaïas 45:1-3, Traducción del Nuevo Mundo).
Imëkapaq willakunqankunam cumplikashqa. ¿Manatsuraq tsënö Diospa Palabran kananta shuyarashwan? (2 Pëdru 1:21.)
KËTA TAPUKÏ
¿Imanötaq Diospa Palabran yanapamanman?
Respuestantaqa tarinki kë textuchömi 2 TIMOTEU 3:16, 17.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guainía suyu
Guainía suyu nisqaqa (kastilla simipi: Departamento de Guainía) Kulumbya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Inírida llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Departamento p'unchaw kamasqa 4 ñiqin anta situwa killapi 1991 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Guainía suyu: 1 munisipyu:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Guainía suyu.
- Uficial qillqa web Guainía Gubirnasyun (kastilla simipi)
- Reserva natural de Puinawai
- Secretaría de Educación del Guainía
- Guainía 99: Selva y Llano
- Guainía ¿Pon manó, apewe?
- Informacion ambiental de la Amazonia colombiana
- VI Festival de Etnociencia del Guainía


text:
19 capítulo
Diospa munakuyninpi takyay
¿Imaynatan Diosta munakuna?
¿Imata ruwana Diospa munakuyninpi takyanapaq?
¿Imakunawanmi Jehová Dios saminchanqa munakuyninpi takyaqkunata?
1, 2. ¿Pin cheqaq pakaykuwaqninchis kanman?
KAYPI yuyaykuy, purikushaqtiyki yana phuyukuna rikhurimun. Qonqayllamanta lliphllikachamuspa raqaqaqamuspa sinchita parayta qallarin. Phawayllan maskhanki huk cheqasta paramanta pakakunaykipaq. Ñanpa qayllanpin rikunki huk mach’ayta. Ch’akin kashan paramanta pakakunapaq hinataq. ¡Anchatachá kusikunki chay mach’ayta tarisqaykimantaqa!
2 Kay pachapi imaymana millaykuna yapakusqanwanmi sasachakuykunapi tarikushanchis. Ichaqa kanmi imaymana sasachakuymanta pakaykuwaqninchis. ¿Pin pakaykuwasunman? Biblian nin: “Qanqa yanapaykuwaqniymi [pakaykuwaqniymi], pukaraymi, hap’ipaykukunay Diosmi kanki”, nispa (Salmo 91:2).
3. ¿Imatan ruwana Jehová Dios pakaykuwaqninchis kananpaq?
3 Teqsimuyu Kamaq Jehová Diosmi pakaykuwaqninchis kanman. ¡Ancha kusikunapaqmi chayqa! Payqa pimantapas imamantapas aswan atiyniyoqmi. Piña, imaña ñak’arichiwaqtinchispas Jehová Diosqa allichanmanmi chaykunata. ¿Imatan ruwana Jehová Dios pakaykuwaqninchis kananpaq? Paymantan hap’ipakunanchis. Hinaspapas Biblian mink’awanchis: “Diospa munakuyninpi allinta takyaychis”, nispa (Judas 21). Arí, Diospa munakuyninpin takyananchis hanaq pachapi kaq Taytanchismantaq hukllachakushanallanchis. Chhaynata ruwaqtinchisqa Diosmi pakaykuwaqninchis kanqa. Ichaqa ¿imatan ruwana Kamaqninchiswan sonqota tupachinapaq?
DIOSPA MUNAKUSQASUYKIPI YUYAYMANAY PAYTAPAS MUNAKUYTAQ
4, 5. ¿Imakunapin Dios rikuchin munakuwasqanchista?
4 Jehová Diosqa imaymanapin rikuchiwanchis munakuwasqanchista. Chaykunata yuyarisun, chaymi yanapawasun Diospa munakuyninpi takyanapaq. Yuyaykuy kay libroq yanapayninwan Bibliamanta yachasqaykipi. Kusisqa kawsanapaqmi Kamaqninchis qowanchis kay sumaq Hallp’ata, askha mikhuykunayoqta, unuyoqta, imaymana rikch’ay animalkunayoqta, sumaq orqokunayoqta panpakunayoqta, imaymanakunayoqtawan. Yachanchistaqmi Biblia Diospa yuyaychasqan kasqanta, chaypin yachanchis Diospa sutinta sumaq kayninkunatapas. Willanmi imaynatan Dios munakusqan Churinta kay Hallp’aman kachamuran ñoqanchis rayku wañunanpaq (Juan 3:16). Chayqa aswan sumaq regalo qowasqanchismi, chay regalo qowasqanchis raykun sumaq kawsayta suyakushanchis.
5 Chay suyakuy hunt’akunanpaqmi Jehová Dios kaytawan ruwan: hanaq pachapi Reinonta takyachin. Chay Reinon lliw ñak’ariykunata chinkachinqa, kay Hallp’atataq paraisoman tukuchinqa. ¡Añañaw! ¡Chaypiqa kusisqan kasun wiñaypaqtaq thakpi kawsasun! (Salmo 37:29.) Chay p’unchay chayamunankamaqa Diospa Simin Qelqapi yuyaychaykunan yanapawasun allinta kawsanapaq. Jehová Diosqa kay regalotawanmi qowanchis: mañakuyta, mañakuypin paywan mana manchakuspa rimanchis. Wakillanmanta yachanchis chaypas, chaykunapin Jehová Dios rikuchin munakusqasuykita llapa runakunata munakusqantapas.
6. ¿Imaynatan kutichiwaq Diospa munakuyninman?
6 Kunanqa kayta tapurikuy: “¿Imaynatan kutichiyman Jehová Diospa munakuyninman?” nispa. Yaqapaschá askha runakuna kutichinkuman: “Jehová Diosta munakuspan”, nispa. ¿Chhaynatachu qanpas yuyaykunki? Jesusmi hatun kamachikuy simimanta willaspa niran: “Señor Diosniykitan munakunki tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykipiwan”, nispa (Mateo 22:37). Arí, imaymana ruwasqanmantan Jehová Diostaqa munakunayki. Ichaqa Diosta tukuy sonqowan, tukuy almawan, tukuy yuyaywanpas munakunaykipaq, ¿imaynan munakuyniyki kanan?
7. ¿Munakunallachu Diosta? Willay ima rayku chhaynata kutichinki.
7 Bibliaq nisqan hina, Diostaqa manan munakunallachu aswanmi khuyayta munakuna. Chayta allinta entiendenapaq kaywan rikch’anachisun: manzanata mañakuqtiyki manzanaq muhullanta qosuqtiykiku, ¿kusikuwaqchu? Manayá. Chay muhumantaña manzana sach’a wiñan chaypas, qanqa manzanatan munanki. Chhaynan Jehová Diosta munakuyninchispas: chay muhu hinan wiñaspa rurunan. Biblian kayta yachachin: “Diosta munakuspanchisqa kamachikusqankunatan kasukunchis, kamachikuyninkunaqa manataqmi sinchi sasachu”, nispa (1 Juan 5:3). Diosta khuyay munakuyqa allin rurukunatan ruruchin, chaytaqmi rikukunqa allin ruwayninchispi (Mateo 7:16-20).
8, 9. ¿Imaynatan rikuchinchis Dios munakusqanchista, ñoqanchis rayku ruwasqanmanta agradecido kasqanchistapas?
8 Dios munakusqanchistaqa rikuchinchis kamachikuyninkunata kasukuspa, chayman hina kawsaspan. Chay ruwayqa manan sinchi sasachu, Jehová Diospa kamachikuyninkunaqa kasukunapaq hinallan. Chay kamachikuykunaqa allinninchispaqmi kusisqa kawsananchispaqwan (Isaías 48:17, 18). Jehová Diosta kasukuspan rikuchinchis ñoqanchis rayku tukuy ruwasqanmanta ancha agradecido kasqanchista. Ichaqa pisi runakunallan chhaynata yuyaykunku. Ñoqanchisqa manan Jesuspa tiemponpi mana agradecekuq runakuna hinachu kananchis. Huk kutipin Jesús hanpiran lepra onqoyniyoq chunka runakunata, ichaqa hukllan kutiran agradecekunanpaq (Lucas 17:12-17). Chay runa hinapunin kayta munanchis, manan desagradecido isqon runakuna hinachu.
9 Chhaynaqa Jehová Diospa, ¿ima kamachikuyninkunatan kasukunanchis? Wakintaqa kay libropin yacharankiña. Chay kamachikuykunata kasukusun chayqa manan sasachu kanqa Diospa munakuyninpi takyay, wakillanmanta yuyarisun.
JEHOVÁ DIOSMAN ASTAWAN ASUYKUY
10. ¿Ima rayku Jehová Diosmanta yachashanalla?
10 Jehová Diosta astawan reqsispan payman astawan asuykunki. Jehová Diosmantaqa yachashanallapunin. Kaypi yuyaykuy, orqopin kashanki chiri tutapi, q’oñikunaykipaqtaq llant’ata rawrachinki. ¿Hinallatachu qhawawaq pisi-pisimanta ninaq wañupusqanta? Manapunichá. Aswanchá chirimanta mana wañunaykipaq llant’ata yapawaq rawrashanallanpaq. Imaynan llant’a ninata rawrachin, chay hinatan Jehová Diosta ‘reqsiypas’ munakuyninchista wiñachin (Proverbios 2:1-5).
11. ¿Ima nirankun qatikuqninkuna Jesuspa sut’inchasqanmanta?
11 Jesuspa munasqanman hina, qatikuqninkunaqa anchatan munakushanallanku karan Jehová Diosta Simin Qelqantapas. Kawsarinpusqan qhepamanmi Jesusqa iskay qatikuqninkunaman sut’incharan Hebreo Qelqamanta wakin profeciakuna paypi hunt’akusqanta. ¿Ima nirankun paykuna? Niranku: “¿Manachu ñanpi rimapayawaspanchis Diospa Simin Qelqaq nisqanta willashawaqtinchisqa sonqonchis kawsarirqan?” nispa (Lucas 24:32).
12, 13. a) Askha runakunan manaña Diostapas Bibliapi yachachikuykunatapas munakunkuñachu, ¿iman suceden munakuyninkuwan? b) ¿Imatan ruwana Jehová Diosta munakuyninchis mana chiriyapunanpaq?
12 Bibliamanta yachashaqtiyki, ¿manachu qanpa sonqoykipas kusikuymanta Dios munakuymantapas kawsariran? Chhaynapunichá karan. Chhaynan karan askha runakunapipas. Ichaqa chay munakuyta takyachiypas wiñachiypas sasan. Jesusqa niranñan ‘askha runakunaq munakuynin’ chiriyapunanta, ñoqanchisqa manan chay runakuna hinachu kananchis (Mateo 24:12). Jehová Diosta munakusqayki, Bibliapi yachachikuykunata munakusqaykipas mana chiriyapunanpaq, ¿imata ruwanayki?
13 Jehová Diosmanta Jesucristomantawan yachashallaypuni (Juan 17:3). Biblia leesqaykipi allinta yuyaymanaspa tapukuy: “¿Imatan kaypi Jehová Diosmanta yachani? ¿Yachasqay kallpachawanchu Jehová Diosta tukuy sonqoywan, almaywan, yuyayniypiwan munakunaypaq?” nispa (Salmo 143:5). Sichus chhaynata yuyaymananki chayqa manan hayk’aqpas Jehová Diosta munakusqayki chiriyanqachu.
14. ¿Ima rayku Jehová Diosmanta mañakushanallanchispuni?
14 Chaymantapas, Jehová Diosta munakushanallapaqqa mañakushanallapunin (1 Tesalonicenses 5:17). Mañakuyqa Diospa sumaq regalonmi, chaytan 17 capitulopi yacharanchisña. Runamasinchiswan sapa kuti sonqomanta rimaqtinchismi paykunawan astawan hukllachakunchis. Jehová Diosmantapas sapa kutilla mañakusun chayqa, astawanmi paywan hukllachakusun. Manan hawa sonqollamantachu mañakuna nitaq kaqllatachu mana yuyaykuspa sapa kuti mañakuna. Imaynan huk wawa taytanwan riman, chay hinatan ñoqanchispas Jehová Dioswan rimananchis respetowan tukuy sonqowantaq (Salmo 62:8). Arí, Jehová Diosta yupaychanapaqqa Bibliatan estudiananchis tukuy sonqowantaq mañakunanchis. Chaykunata ruwaspan Diospa munakuyninpi takyasunchis.
DIOSTA YUPAYCHAYQA KUSICHIWANCHISMI
15, 16. ¿Ima rayku Reinomanta predicayta sumaq llank’ayta hina, chaniyoq illakunata hina qhawarina?
15 Sapallanchispin Diosta yupaychanchis Bibliata estudiaspa mañakuspapas. Huk runakunawan kaspan ichaqa iñisqanchismanta willanchis, kunanqa chaymanta yachasun. ¿Willarankiñachu pillamanpas Bibliaq yachachisqanmanta? Willariranki chayqa, sumaq llank’aypin yanapakushanki. Jehová Diosmanta yachasqanchista willaspaqa cheqaq cristianokunapaq kamachikuytan hunt’ashanchis: Diospa Reinonmanta allin willakuykuna predicayta (Mateo 24:14; 28:19, 20).
16 Apóstol Pablon sumaqta qhawariran predicayta chaniyoq illakunawantaq tupachiran (2 Corintios 4:7). Jehová Diosmanta munayninmantapas predicayqa ima llank’anamantapas aswan sumaq llank’aymi. Predicaspaqa sumaq Yayanchispa munaynintan ruwanchis, askha saminchaykunatataq predicayqa apamun. Predicaspaqa llanp’u sonqoyoq runakunatan yanapanchis Yayanchisman asuykunankupaq, wiñay kawsayman apaq ñanpi purinankupaqpas. ¿Kanmanchu chay llank’aymanta aswan sumaq llank’ay? Hinaspapas, Jehová Diosmanta Simin Qelqamantapas willasqanchismi iñiyninchista wiñachin yanapawasuntaq Diosta astawan munakunanchispaq. Jehová Diosqa manataqmi qonqanchu kallpachakusqanchista (Hebreos 6:10). Rikusqanchis hina, predicaymi yanapawanchis Diospa munakuyninpi takyananchispaq (1 Corintios 15:58).
17. ¿Ima rayku usqhaylla predicana?
17 Reinomanta predicaytaqa usqhayllan willana. Biblia nin: “Diospa siminta [usqhaylla] willay”, nispa (2 Timoteo 4:2). ¿Ima rayku usqhaylla willamunanchis? Diospa Simin Qelqa kayta nin: “Señor Diospa hatun p’unchayninqa qayllaykamushanñan, sispaykamushanñan, usqhamushanñan”, nispa (Sofonías 1:14). Arí, qayllaykamushanñan millay kaqkunata tukuchinan p’unchay. ¡Chaytaqa runakuna yachananpunin! Kaytan entiendenanku, kunanmi tiempo kashan Kamachiqninkuta hina Jehová Diosta kasukunankupaq, p’uchukayqa ‘tiemponpipuni’ chayamunan kasqan rayku (Habacuc 2:3).
18. ¿Ima rayku cheqaq cristianokunawan kuska Diosta yupaychananchis?
18 Jehová Diosmi munan cheqaq cristianokunawan kuska yupaychananchista. Chay rayku Simin Qelqa nin: “Hukkuna hukkunawan kallpachanakusunchis aswanta munanakunanchispaq, allin ruwaykunatapas ruwananchispaq. Ama huñunakuyninchista saqesunchu, imaynan wakinkuna saqenku hinataqa, aswanpas astawanraq kallpachanakusun, Señorpa kutimunan p’unchay qayllaykamushasqanta yachashaspanchisqa”, nispa (Hebreos 10:24, 25). Iñiqmasinchiskunawan kuska huñunakuykunaman rispan Diosninchista hatunchanchis yupaychanchispas. Hukkuna hukkunawantaq kallpachanakunchis.
19. ¿Imatan ruwananchis congregacionpi wayqe-panakunawan astawan munanakunanchispaq?
19 Jehová Diospa kamachinkunawan huñunakuqtinchismi astawan reqsinakunchis munanakunchispas. Imaynan Jehová Dios sumaq kayninchiskunata qhawarin, chay hinatan ñoqanchispas wayqe-pananchiskunaq sumaq kayninkunata qhawarinanchis. Ama qonqaychu congregacionpi wayqe-panaykikuna pantaq kasqankuta. Yuyariy, llapanchismi pantanchis, manataqmi llapanchischu huk nisqalla espiritualpi wiñarinchis (Colosenses 3:13, NM). Jehová Diosta khuyayta munakuqkunawan huñunakuy, chaymi yanapasunki espiritualpi wiñanaykipaq. Espiritual wayqe-panakunawan Jehová Diosta yupaychanki chayqa manan sasachu kanqa Diospa munakuyninpi takyanaykipaq. Kunanqa yachasun imaynatan Jehová Dios saminchan tukuy sonqowan yupaychaqninkunata munakuyninpi takyaqkunatapas.
“CHEQAQ KAWSAYMAN” AYPANAYKIPAQ KALLPACHAKUY
20, 21. ¿Iman ‘cheqaq kawsay’, ima raykun chhayna kawsay ancha sumaq kanqa?
20 Jehová Diosmi hunt’aq kamachinkunaman kawsayta qonqa, ichaqa ¿imayna kawsayta? Ñoqaqa kawsashanitaq, mikhunin, ukyanin, samanin, nispapaschá wakinqa ninku. Allinpi tarikuspaqa nisunmanpaschá: “¡Kaymi sumaq kawsayqa!” nispa. Ichaqa Bibliaq nisqan hina, manan mayqen runapas cheqaqtapuniqa kawsanchu.
21 Biblian llapanchista kallpachawanchis ‘cheqaq kawsayman hap’ipakunapaq’ (1 Timoteo 6:19). ‘Cheqaq kawsayqa’ hamuq tiempopaq suyakusqanchis kawsaymi. Ch’uya runakuna kaspañan qallariypi Diospa munasqanman hina kawsasun. Kay Hallp’a Paraisoman tukuqtinmi qhali, thakpi, kusisqa kawsasun, chayraqmi ‘cheqaqta kawsasun’ otaq wiñaypaq kawsasun (1 Timoteo 6:12). Arí, sumaq kawsaymi suyawashanchis.
22. ¿Imatan ruwanayki “cheqaq kawsayman” aypanaykipaq?
22 ¿Imatan ruwana “cheqaq kawsayman” aypanapaq? Manaraq cheqaq kawsaymanta rimashaspan apóstol Pablo cristianokunata niran: ‘Allinkaqta ruwaychis’ ‘allinkunata ruwaspa t’ikariychis’, nispa (1 Timoteo 6:18). Arí, chay kawsayta aypanapaqqa Bibliamanta yachasqanchisman hina kawsananchis. ¿Apóstol Pablo nisharanchu, ‘cheqaq kawsaytaqa’ aypasun allin kaqta ruwaspallan? nispa. Manan, Diospa ‘khuyapayakuyninwanmi’ chay ‘cheqaq kawsaytaqa’ chaskisun (Romanos 5:15). Ichaqa Jehová Diosmi hunt’aq kamachinkunata saminchayta munan. Munanmi ‘cheqaq kawsayniyoq’ kanaykita, thakpi, kusisqa, wiñaypaq kawsanaykitapas. Chhayna kawsayqa Diospa munakuyninpi takyaqkunapaqmi kanqa.
23. ¿Ima rayku Diospa munakuyninpi takyananchis?
23 Sapankanchismi kayta tapukunanchis: “¿Bibliapi kamachikusqanman hinachu Diosta yupaychashani?” nispa. Sichus Bibliaq nisqanman hina sapa p’unchay kawsashanchis chayqa, allintan ruwashanchis. Jehová Diosmi pakaykuwaqninchispas kanqa. Paymi llaqtanta pakaykunqa kay sasa p’uchukay tiempokunapi. Hinaspapas sispaykamuq mosoq pachapin tiyachiwasun. ¡Chayqa ancha sumaqchá kanqa! ¡Anchatachá kusikusun kay p’uchukay tiempokunapi allin kaqta akllasqanchismanta! Sichus kunanmantapacha allin kaqta akllanki chayqa wiñaypaqmi ‘cheqaq kawsayta’ chaskinki, chhayna kawsananchistapunin Jehová Diosqa munaran.


text:
David Beckham
David Robert Joseph Beckham sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin aymuray killapi 1975 watapi paqarisqa London llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Clubes[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Manchester United[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Inlatirra quchu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: David Beckham.


text:
Atoqmanta Hanp'atumantawan
Hoq atoqsi kasqa utiyllaña chaysi mayu patapi hanp'atuwan chaysi nin yaw hanp'atu llallinarukusunchu. Noqaqa supaytan phawani, hanp'atuqa nin llallinarukusunyá noqa phawasaq mayu ukhunta, qantaq phawanki mayu patanta. Atoqqanin chayqa qallarisun, phawasqanpi hina atoqqa waqhakun hanp'atu maypiñan kanki hoq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimun aswan karupiña, chaysi atoqta aswanta phawarin, llapamantas waqhakunallantaq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimullantaq hawanmantaña. Atoqqa phawayta munanraq ichaqa manas atinñachu nak'ayllañas phawashan hinaspas sonqon phatarapun atoqpa. Kay willakuyqa yachachiwanchis, manan atoq hina kanachu utiy, utiy noqanchisman tukuspa.


text:
Llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin
PACHANTIN LLAQTAKUNAPI RUNAP ALLIN KANANPAQ HATUN KAMACHIKUY
Paqarichiq: Huñunasqa Nasyunkuna
Tikrapayaq: DINEBI
Lima, inti raymi 2003
Contents
- 1 Riqsichiy
- 2 Qallariynin
- 3 Punta kaq (1)
- 4 Iskay kaq (2)
- 5 Kimsa kaq (3)
- 6 Tawa kaq (4)
- 7 Pichqa kaq (5)
- 8 Suqta kaq (6)
- 9 Qanchis kaq (7)
- 10 Pusaq kaq (8)
- 11 Isqun kaq (9)
- 12 Chunka kaq (10)
- 13 Chunka hukniyuq (11)
- 14 Chunka iskayniyuq (12)
- 15 Chunka kimsayuq (13)
- 16 Chunka tawayuq (14)
- 17 Chunka pichqayuq (15)
- 18 Chunka suqtayuq (16)
- 19 Chunka qanchisniyuq (17)
- 20 Chunka pusaqniyuq (18)
- 21 Chunka isqunniyuq (19)
- 22 Iskaychunka (20)
- 23 Iskaychunka hukniyuq (21)
- 24 Iskaychunka iskayniyuq (22)
- 25 Iskaychunka kimsayuq (23)
- 26 Iskaychunka tawayuq (24)
- 27 Iskaychunka pichqayuq (25)
- 28 Iskaychunka suqtayuq (26)
- 29 Iskaychunka qanchisniyuq (27)
- 30 Iskaychunka pusaqniyuq (28)
- 31 Iskaychunka isqunniyuq (29)
- 32 Kimsa chunka (30)
- 33 Hawa tinkikuna
Riqsichiy[edit]
Chunka punchaw qapaq inti raymi 1948 watapi pachantin llaqtakunapa huñunasqa kachkaspanku allinmi ninku riqsichinku ima "pachantin llaqtarunapa runaq allin kananpaq hatun kachiyta" chaypi tukuy ima nisqanmi kay qillqapi rikurichkan. Chay rimanakuy qipanmanmi, llapan nacionkuna hapiyninpi kaqkunata mañakun kay qillqa tukuyniraq yachay wasikunapi riqsisqa, ñawirisqa kananpaq, mana imayna nacionkuna kasqankuta qawarispa.
- Kofi Annan
- Secretario General
Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachiy
Qallariynin[edit]
Qispisqa kawsakuywan kay pachapi tukuy imapi hawka kawsakuyqa sumaq sapichasqam kachkan kay qillqapi: Lliw runakunaqa mamanchikpa wachakuwasqanchikmantapunim mana pipapas usuchisqan allin qawasqa hinaspa kaqlla derechuyuq kananchik. Runakunam tukuy mana allin ruwaykunaman chayarunku, runapa derechunkunata mana sumaqta riqsispanku utaq yachachkaspankupas chaykunata mana kaqpaqpas hapispanku, lliw runakunam munanchik hamuq punchawkunapi allin kawsakuyta; tukuy manchakuykuna hinaspa muchuyllapi wakcha kaykuna chinkaruptinqa lliw runakunam mana manchakuspaña rimarisun imam umanchikpi kaqta, mana manchakuspataqmi chaskisun imam yachay munasqanchiktapas, iñisqanchiktapas. Kananmi Runakunapa Derechun waqaychaq munayniyuq kamachikuykuna, chay kamachikuykunam mana pimanpas sayapakuspa yanapanan. Kay pachapi nacionkuna allipanakuyta armanankupaqmi sunqunchikpi munaypaq munananchik hinaspam chay munayta chiqichinanchik. kay pachantin nacionkuna huñunakuypi kaq llaqtakunam kay qillqapi chiqapyachirqaku Iliw runakunapa derechunpi iñisqankuta hinaspam rimanakurqaku runakunaqa qari kaspapas utaq warmi kaspapas kaqlla derechuyuqkama kasqan riqsichiyta. Tukuy chaykunata sumaqta yachaykuspaqa qispisqa kawsakuyninchikpa kallpanchasqanmi aswan sumaqtaraq llamkasunchik llaqtanchik hatunyananpaq. kay pachantin nacionkuna huñunakuypi kaq Estadukuna rimanakunku lliw runakunapa derechunchikqa hinaspapas qispisqa kayninchikqa llapallanpa allin chaskisqa kananpaq. Sichus llapallan runakuna huk yuyayllawan hapinchik kay qillqapi churasqa derechukunata qispisqa kayninchikkunata ima chayna allin riqsisqa kaspaqa chiqapmi kanqa. Chaykunata qawarispan kay hatun huñunakuy llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin. Hatun rimanakuyman lliw nacionkunamanta hamuqkunam kay qillqapi riqsichinku lliw tiqsi muyu runakunapa derechunkunata, chaynapi runakuna maypiña yachaspapas kay qillqata qawaspanku chaninchayta hinaspa qispisqa kawsakuyta yachanankupaq; atisqankuman hinam wakinkunamanpas riqsichinqaku tukuy kaykuna chiqappuni kananpaq; kaykunataqa ruwanqaku hukllawasqaman chayaqiq nacionkunapi kawsaqkunam utaq kay nacionkunapa hapiyninpi, amparonpi kaqkunam.
Punta kaq (1)[edit]
Lliw runakunam paqarisqanchikmantapacha qispisqa kanchik, lliw derechunchikpipas kaqllataqmi sapakamanchikpa kanan. Yuyayniyuq kasqanchikraykum hawkalla aylluntinhina kawsayta atinanchik llapa runakunawan.
Iskay kaq (2)[edit]
Kay qillqapi tarikuq derechunchikmanta yachachikuykunaqa lliwchanchikpaqmi, llapanchikpaqmi manam imananchu huk runapa imarikuq kayninpas nitaq qari warmi kayninpas nitaq imayna rimasqanpas nitaq ima apukunapi iñisqanpas, manam imananchu imayna yuyaymanakusqankupas nitaq maylawmanta kasqanpas nitaq wakcha kasqanpas nitaq imaynaña kasqanpas. Lliw nacionkunam qispisqa kaspapas utaq mana qispisqa kaspapas imaymana rikchaq gobiernuyuq kanchik, wakinñataqmi huk nacionkunaman hapipasqa kanku, ichaqa imaynaña kaspapas manam hukmanpaq qawasqachu kananchik.
Kimsa kaq (3)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik kawsananchikpaq qispichisqa kananchikpaq hinaspa allin qawasqa kananchikpaq.
Tawa kaq (4)[edit]
Manam pipas qasimanta kamachillapi llamkaspa kachwanchu, manataqmi piqpa rantisqanchu kanchik imaymana llamkaypi muchunapaq. Chaynapi llamkayka tukukapunñan
Pichqa kaq (5)[edit]
Manam pipas imaymana ñakariykunaman churasqaqa kachwanchu, manataqmi runa kayninchikta pinqayman churaykuspa hasutasqaqa kachwanchu.
Suqta kaq (6)[edit]
Lliw runakunam maypiña tarikuspapas derechuyuq kanchik ima juiciopipas uyarichikunanchikpaq.
Qanchis kaq (7)[edit]
Lliw runakunam kaqlla derechuyuq kanchik, kamachikuykunapapas chaskisqan kananchikpaq, kamachikuykunaqa mana pimanpas sayapakuspanmi qawawananchik. Kallantaqmi llapanchikpa derechunchik kay yachachikuykunata qunqaspa pantaypi puriq runakunamanta piña kaspapas kasqallan qawasqa kanapaq.
Pusaq kaq (8)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik justiciapi uyarisqa kaspanchik amparachikunanchikpaq, kamachikuykunamanhina derechunchikpa waqllichiq ruwaqkunamantam allin qawasqa kananchik.
Isqun kaq (9)[edit]
Huchanta mana sumaqta yachachkaspaqa manam pipas mana imamanta hapisqaqa kananchu, carcilpi wisqasqa nitaq hukláw naciunman qarqusqaqa kanmanchu.
Chunka kaq (10)[edit]
Lliw runakunam kaqlla kasqanchikrayku mana sayapakuq justiciawan uyarichikunanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqmi kanchik juiciupi ima rurananchikpas utaq derechunchikpas yachananchikpaq. Imamanta tumpasqa kaspapas yachananchikpaqmi sumaqta qawachiwananchik.
Chunka hukniyuq (11)[edit]
- Lliw runakunam ima huchamanta tumpasqa kaspanchikpas manam huchayuqchu kani niyta atin, chaypaqmi derechuyuq kanchik, kamachikuykunamanhina juiciupi huchayuq kasqanchikta tarinankukama. Chay juiciupipas kanmi derechunchik garantiata chaskispanchik chiqaptapuni amachasqa kananchikpaq.
- Huk runapa imapas rurarusqanmantaqa manam wisqaruspanku hasutanmankuchu sichus chay ruwasqan punchawkunapi manaraq kamachikuykuna lluqsispa hucha kasqanta qawachichkaptinqa. Hasutasqa kanqa chay hucha ruwasqan punchawkunapi kamachikuykunamanhina nisqanmanhinalla.
Chunka iskayniyuq (12)[edit]
Manam pipas yanqapas yanqaqa chaqwanmanchu ñuqanchikmanta nitaq ayllunchikkunapatapas, manam pipas yanqapuniqa yaykukuykunmanchu wasinchikmanpas, manataqmi chaski qillqanchiktapas yanqaqa pipas ñawirunmanchu. Lliwmi derechuyuq kanchik kaykunamanta kamachiykunawan amparachikunanchikpaq.
Chunka kimsayuq (13)[edit]
- Lliw runakunam maypipas purinanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik may llaqtatapas, may chiqantapas akllakuna chaypi wasichakunapaq.
- Lliw runakunapam derecho kapuwanchik kikin nacionninchikmanta utaq maylaw nacionmantapas lluqsinanchikpaq hinaspa kikin nacionninchikman kutimunanchikpaq.
Chunka tawayuq (14)[edit]
- Sichus huk runa qatikachasqa kanman naciunninpa gobiernunhina mana yuyaykusqanrayku, hinaspaqa payqa derechuyuqmi huklaw naciunman ayqikuspa chaskisqa kananpaq.
- Ichaqa chiqap hucha rurarusqanmanta justiciapa qatikachasqan runaqa manam runakunapa derechunman hapipakunmanchu huklaw naciunman ayqikuspa chaypiña qispisqa kawsakunanpaq.
Chunka pichqayuq (15)[edit]
- Lliw runam derechuyuq kanchik huk nacioniyuq kanapaq.
- Kay derechunchiktaqa manam pipas yanqamantaqa qichuwachwanchu. Manataqmi pipas harkawasunmanchu huk naciunniyuq kananchista.
Chunka suqtayuq (16)[edit]
- Qaripas warmipas casarakuy patapiqa derechuyuqmi kanchik kuskachakuspa aylluyuq kananchikpaq, manam imananchu piña mayña kasqanchikpas utaq maylawmantam kayninchikpas, qaripas warmipas kaqlla derechuyuqmi kanchik casado kayninchikpi allin kawsakunanchikpaq chaynataq rakinakuy patapiña kaspanchikpas.
- Pipas maypas ñawpaqta allinta rimanayukuspan casarakuchwan mana piqpa qatiykusqan.
- Tayta-mamam llapa aylluntin estadopa chaninchasqan kananchikpaq derechuyuq kanchik, ñuqanchikqariki nacionta wiñachiq huk hatun ayllum kanchik.
Chunka qanchisniyuq (17)[edit]
- Lliwmi derechuyuq kanchik sapallanchikpas utaq hukllanasqapas ima rurasqanchikmanta kapuqniyuq kananchikpaq.
- Manam kapuqninchiktaqa yanqaqa pipas qichuwachwanchu.
Chunka pusaqniyuq (18)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik imaynamantapas yuyaymanakunanchikpaq, sumaq sunquchakusqanchikmanhina kawsakunanchikpaq hinaspa ima apupi iñinanchikpaqpas. Kay derechunchikman hinaqa qispisqam kanchik ima iñiytaña chaskinanchikpaq hinaspa imaynamantapas iñisqanchikta ruwananchikpaq. Sapallanchikpipas utaq huk huñunakuypipas ruwachwanmi chay iñisqanchiktaqa hinaspapas yachachichwanmi wasinchikpi utaq maypipas.
Chunka isqunniyuq (19)[edit]
Lliw runakunam imayna yuyaymanakusqanchiktapas rimarinanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik mana pipa harkakusqan chaykunata willakunanchikpaqpas, chaskichwantaqmi hukkunapa yuyaymanakusqantapas.
Iskaychunka (20)[edit]
- Kanmi derechunchik huñunakunapaq chaynataq ima huñunakuyta hawkalla hatarichinapaqpas.
- Manam pipas mana munaspaqa mayqinña huñunakuymanpas qatiykusqaqa kanmanchu.
Iskaychunka hukniyuq (21)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik gobiernunpi imallapipas yanapakunapaq, chaytaqa rurachwanmi kikinchikpunipas utaq munasqanchikta akllaspapas.
- Lliw runakunam kaqlla derechuyuq kanchik gobiernunchikpa wasinkunaman yaykuspa chaypi uyarichikunapaq, ima mañakusqanchikta huntachikunapaq.
- Gobiernupa atiyninqa kachkan lliw llaqtakuna munaspanchik chay auturidadta quptillanchikmi, chay munasqanchiktam riqsichinchik maychus akllaspanchik; chay akllaytam ruwayta atinanchik mana pipa yachasqanta chaynapi munasqanchikpaq akllananchikpaq.
Iskaychunka iskayniyuq (22)[edit]
Lliw runakunam llaqtapa chayaqiq kasqanchikrayku derechuyuq kanchik may tiyasqanchik llaqta ukupi allin qawasqa kanapaq, chaynapi tukuy allin kayman chayananchikpaq. Atikunmi, llaqtanchikpa llamkayninmanta huk nacionkunapa yanapayninmantapas imaymana chaskinapaq: qullqiyuq kanapaq, allin runahina kawsanapaq, allin yachaykunayuq kanapaq, chaywan allin kawsayman chayanapaq, sumaq runahina kanapaq.
Iskaychunka kimsayuq (23)[edit]
- Lliw runakunam munasqanchikpi llamkananchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik mana llamkayniyuq kaspa llamkayta tarinanchikpaq, llamkasqanchikmanhina qullqita chaskinapaq, manam pipas munarispanqa qarquwachwanchu llamkayninchikmantaqa.
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik mana ima sayapakuykunawan llamkayninchikmanhina, llamkasqanchikmanhina pago chaskinanchikpaq.
- Lliw llamkaq runakunam derechuyuq kanchik llamkasqanchikmanhina pagonchik chaskinanchikpaq, ichaqa chay qullqi chaskisqanchik aypananmi aylluntin sumaq kawsakunanchikpaq; mana chayqa chaskinam yanapakuyta chaypaqhina hatarichisqa yanapakuqkunamanta.
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik llamkaq masinchikkunawan sindicato nisqata paqarichiyta utaq may sindicatumanpas yaykuyta chaynapi derechunchikta amachanapaq.
Iskaychunka tawayuq (24)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik llamkaymanta samananchikpaq, chay samaypi ima munasqanchik rurananpaq, derechuyuqtaqmi kanchik atisqanchikmanhinalla sapa punchaw llamkananchikpaqpas hinaspa vacacionalninchik chaskinanchikpaqpas.
Iskaychunka pichqayuq (25)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik allin kawsayta tarispa aylluntin allin mikusqa, allin pachasqa hinaspa qali kawsakunapaq. Derechuyuqtaqmi kanchik amparasqa kananchikpaq, mana ima ruray atiq kaspapas, unquqña kaspapas, warminpa qarinpa wañusqan rayku saqisqa runa kaspapas, machu utaq paya kaspapas; derechuyuqtaqmi kanchik manaña llamkayniyuq kaspapas ima mantenikunanchikpaq kaqta chinkachispapas amparasqa kananchikpaq.
- Wiksayuq warmikunapas chaynataq irqikunapas derechuyuqmi kanku allin qawasqa kanankupaq. Allin kuskachasqa warmi qari kaq utaq sirvinakuy ukupi paqariq irqikunapas kaqlla derechuyuqmi kanku amparasqa kanankupaq.
Iskaychunka suqtayuq (26)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik yachay wasiman yachakuq yaykunanchikpaq. Qallariyllanpipas yachakuytaqa mana qullqillapaqmi wawakuna chaskinanku. Kamachisqamanhinaqa chaynanpunim kanan. Derechuyuqtaqmi kanchik Universidad, mama yachay wasiman llapallanchik yaykunapaq. Llapallanchikpaqmi kaqlla kanqa chay hatun wasikunaman yaykuspa yachaykuna chaskinapaq, ichaqa allin yachakuy hapisqanchikmanhina astawanraq hatun wasikunapa punkun kicharikunqa, chaynapi imam munasqanchikman chayananchikpaq.
- Educacionpa rurunqa kanan runakunapa allin kawsakuyninmi hinaspa lliw derechunkuna sumaq riqsiymi chaynapi qispisqa kaynin allin chaninchasqa kananpaq. Chaywan hawkalla kaspanchikmi uyarinakunanchik, rimapayakunanchik huklaw nacionkunawan, wakin mana riqsisqanchik runakunawan huk apukunapi iñiqkunawanpas. Huñunasqa nacionkunatapas ima rurayninpipas yanapananchikmi tukuy kay pachapi hawka kawsakuy kananpaq.
- Tayta mamakunaqa derechuyuqmi kanchik imayna educacionta wawanchikkuna chaskinankupaq.
Iskaychunka qanchisniyuq (27)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik munasqanchikmanhina maymi kawsayyachaykuna ruray kaptinpas yanapakunanchikpaq. Ima sumaq ruray yachaywan sunquchakuyta, chaymantapas derechuyuqmi kanchik chay musuq chiqap yachaykunawan yanapachikuyta, imatapas chay ruraykunamanta chaskiyta.
- Sichum umallanchikmanta imapas chaninchayuq kaqta hurquruchwan: qillqaykunata, sumaq ruray yachayta utaq pipapas manaraq rurasqanta imatapas chayraq taqwiruswan, ruraruchwan, hinaspaqa derechuyuqmi kanchik chay paqarichisqanchikkunapa ima qusqanrayku paguta chaskinapaq, hinallataq chaninniyuq kasqanta harkananchikpaq.
Iskaychunka pusaqniyuq (28)[edit]
Derechuyuqmi kanchik nacionninchikpi utaq may nacionkunapipas huk runahinalla, kaqlla derechuyuqhinalla qawasqa kananchikpaq, chaynapiqa kay tukuy qawasqanchik derechunchikkuna aypasqa kanqa.
Iskaychunka isqunniyuq (29)[edit]
- Lliw runakunam llaqtanchikrayku imapas kanchik, chayraykum llaqtanchikpi yuyaywan ima rurasqanchikpas allin kanan.
- Derechunchikpa nisqanmanhina utaq qispisqa kayninchikpi ima rurasqanchikpas manam pipa harkasqanchu kanman, chaykunamantaqa kamachikuykunallam harkakuwachwan, chayqa kanman wakinpa derechunkuna utaq qispisqa kayninku mana usurpasqa kananpaqmi, chaynapi chaqwakuna mana kananpaq. Chaynapitaq lliw runakunaqa sapakama kikin naciunninchikpi hawkalla kawsakunanchikpaq.
- Kay derechunchikkunaqa utaq qispisqa kayninchikkunaqa manam imaraykupas hukllawasqa naciunkunapa munasqanta ima rurayninkunata waqllichiy yuyaywanqa rurakunmanchu.
Kimsa chunka (30)[edit]
Kay hatun kamachikuy qillqapiqa nichkanqa llapanchikpa derechunchik qispisqa kananpaqmi, manam huk runallapaqchu, manataqmi kamachikkuqkunallapaqchu, aswanpas pachantin llaqtakunapin huntakunan. Manam pipas kay qillqapa nisqanta waqllisqata hapispa ima munasqanta ruranmanchu.
Hawa tinkikuna[edit]
- http://qu.wikipedia.org/wiki/Pachantin_llaqtakunapi_runap_allin_kananpaq_hatun_kamachikuy (Qhichwa Wikipidiyapi qillqa)
- Llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin
- Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy (Ayakuchu runasimipi)


text:
Karanka Kurawara munisipyu
Karanka Kurawara munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Curahuara de Carangas) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Sajama pruwinsyapi, Uru-Uru suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Karanka Kurawara llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan hanan urqukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yarita Azorella compacta / Azorella yareta
- Qiwuña:
- Puna qiwuña Polylepis tarapacana
- Chullpi qiwuña Polylepis rugulosa
- Parastrephia lepidophylla
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Khirkinchu Chaetophractus nationi
- Usqullu Felis jacobita
- Puma Felis concolor
- Turpiña Fulica gigantea
- Uchuy suri Pterocnemia pennata
- Chururu Phoenicopterus andinus
- Wik'uña Vicugna vicugna
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karanka Kurawara munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa kantunmi kan.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Inlisya (Curahuara de Carangas llaqtapi, 1606 watamanta)
- Sajama mamallaqta parki
- Sajama urqu
- Chunkara–Tambo Quemado q'asa (saywapi: Buliwya - Chili)


text:
Igor Belanov
Ígor Ivánovich Belánov (Rusu simipi: Иropb ИBaHoBич БeлaHoB Ígor Ivánovich Bielánov; ukraniano simipi: Irop IBaHoBич БєлaHoB Ígor Ivánovich Bielánov), (*25 ñiqin tarpuy killapi - 1960 paqarisqa Odessa llaqtapi, Ukranya mama llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Igor Belanov.
- Igor Belanov en UkrSoccerHistory.com (inlish simipi)


text:
Humberto Cholango
Humberto Cholango sutiyuq runaqa (1975 watapi paqarisqa Los Andes llaqtapi, Kankawa kitillipi, Kayampi kitipi, Pichincha markapi, Ikwadurpi) huk ikwaduryanu, kichwa rimaq pulitikum, pruphisyunnintaq chakra kamaymi.
Humberto Cholangoqa Susana Quilumbaquin sutiyuqwan kasarakusqam, iskay churiyuqmi.
2003 watamanta 2009 watakamaqa ECUARUNARI sutiyuq kichwa tantanakuypa umalliqninmi karqan.
2011 watamanta CONAIE sutiyuq Ikwadur indihina runakunap tantanakuypa umalliqninmi kachkan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Hoja de vida de Humberto Cholango, Presidente ECUARUNARI (kastilla simipi)


text:
CAPÍTULO 7
Ñukanchik familiakuna wañushpaka kawsarinkachu
Imashinatak yachanchik wañushkakuna kawsarinata.
Jehovaka, wañushkakunata kawsachinkapak munanchu.
Pikunatak kawsarinka.
YUYAY: Shuk millay millay runa, achkakunata wañuchishka kipa kantapash wañuchinkapak katikukpika, manachu mancharishpa sinchita kallpankiman. Shinapash kanta ña japikrikukpi, shuk jatun, sinchi runa kanta kishpichinkapak shayarikpika, manachu allita rikurimurka yuyashpaka achkata kushikunkiman.
2 Wañuyka, kay millay millay runa shinami, tukuykunata wañuchinkapak katikun. Imashinami chayshuk capitulopi yachakurkanchik, mana wañunkapak munashpapash, tukuykunami wañunchik. Shinapash, Jehovaka gentekuna wañuchunka mana munanchu. Jehová Dioska kuyak, tukuy ushayta charik Diosmi kan. Chaymantami nin, ‘tukuchi tukuna piñak wañuytaka’ tukuchishami nishpa (1 Corintios 15:26). Jehová Dios wañuyta chinkachinata yachashpaka, manachu achkata kushikunchik.
3 Ñukanchik familiakuna wañukpika, achkata llakirishpami wakanchik. Chaymantami, Jehová Dios wañushkakunata kawsachishami nikpika achkata kushikunchik (Isaías 26:19).
ÑUKANCHIK FAMILIA WAÑUKPIKA, ACHKATAMI LLAKIRINCHIK
4 Ñukanchik familia wañukpika, achkata llakirishpami, wakinpika kawsana munaytapash ña mana charinchik. Kashna llakipi kashpaka, Diospa Shimi ñukanchikta samachichunmi ministinchik (2 Corintios 1:3, 4). Gentekuna wañukpika, Jehovapash Jesuspash achkatami llakirin. Imashinatak paykuna llakiriktaka yachanchik. Yuyarishun: Jesuspa kuyashka amigo Lázaro wañukpika, Jesuska achkatami llakirirka. Shinallatak yuyari, Jesuska paypa Tayta shinami yuyan karka, ruran karkapash. Chaymantami yachanchik, Jesús achkata llakirikpika, Jehovapash achkata llakirikta (Juan 14:9). Bibliapika ninmi: “Martatapash, paypak ñañatapash, Lázaro runatapash, Jesuska ninantami kuyarka” nishpa (Juan 11:5). Paykunaka Jesuspa alli amigokunami karka. Jesús, Betania llaktaman rikushpaka, Martapa, Lazaropa wasiman chayashpami paykunawan parlan karka. Shinapash, imashinami capítulo 6-pi yachakurkanchik, Jesuspa kuyashka amigo Lazaroka wañurkami.
5 Paypa kuyashka amigo wañukpika, Jesuska imatatak rurarka. Bibliapika ninmi, Lázaro wañushkata uyashkantinmi, Jesuska Lazaropa familiakunapakman amigokunapakman rishka nishpa. Tukuy gentekuna wakakukta rikushpaka, ‘shunkupi ninanta llakirishpami, llaki llaki tukushpa, Jesuspash wakashka’ nin (Juan 11:33, 35). Imamantatak Jesuska achkata llakirishpa wakarka. Wañushkakuna kawsarinataka Jesuska manachu yacharka. Ari, yacharkami (Juan 11:3, 4). Shinapash, paypa amigo wañukpika, Jesuska achkatami llakirirka.
6 Gentekuna mana wañuchun munashpami, Jesuska achkata llakirirka. Jehová Diospash gentekuna wañuchunka mana munanchu. Chaymantami, Tukuy Ushayta Charik Jehová Dioska wañuytaka chinkachishami nin. Diospa ushayta chaskishpaka, Jesuska ima milagrotatak rurarka.
“LÁZARO, CHAYMANTA LLUKSHIMUY”
7 Lazarotaka shuk cueva ukupimi gentekunaka pamparka. Jesús cuevaman chayashpaka, cuevaman yaykuna rumita anchuchichik nirkami. Shina nikpimi, Martaka imapaktak ninkiyari, Lazaroka ñamari chusku punchakunata wañushka, ashnakunkapashmari nirka (Juan 11:39). Tukuy gentekunapash yuyanakushkankami wañushka kakpika, imapakshi shina nikun nishpa.
8 Cuevaman yaykuna rumita anchuchikpika, “Lázaro, chaymanta llukshimuy” nishpami Jesuska kaparirka. Shina nishpa kaparikpimi, Lazaroka “llukshimurka” (Juan 11:43, 44). Yuyashun: Lázaro wañushkataka tukuykunami rikurka, yacharkapash. Chaymantami, Lázaro llukshimukta rikushpaka, paypa panikuna, amigokunapash achkata kushikushkanka. Wakin gentekunakarin, mancharishpapash, kushikushkakunami Lazarotaka ukllarinakushkanka. Chashnami Jesuska rikuchirka wañushkakunata kawsachi ushashkata.
9 Lazarota manarak kawsachishpaka, Jesuska imatatak rurarka. Jesuska, Jehovatami ayudaway nishpa mañarka. Shina mañashpami Jesuska rikuchirka Jehovalla kawsachina ushayta charishkata (Juan 11:41, 42). Jehovaka Lazarotapash, shuktak 8 gentekunatapash kawsachirkami. Bibliata rikushpami yachanchik Jehovaka tukuy laya gentekunata kawsachishkata. Karikunata kashpa, warmikunata kashpa, wamprakunata kashpapash, Jehovaka kawsachirkallami. Israel llaktamanta gentekuna kakpi, shuktak llaktamanta gentekuna kakpipash, Jehovaka kawsachirkallami. Wañushkakunata kawsachikpika, paykunapa familiakunaka achkatami kushikurka. Shuk punchaka Jairopa ushushitapash Jesuska kawsachirkami. Ushushita kawsachikpika, Jairopash paypa warmipash ‘ninanta manllarishpami’ kushikurkakuna (Marcos 5:42). Paykunapa ushushita kawsachikpika, achkatami Jehovataka agradicishkanka.*
10 Wakin watakuna kipaka, Jesús kawsachishka gentekunaka kutinmi wañurkakuna. Shinaka, imamantatak wañushkakunataka kawsachirka. Wañushkakuna kawsarina kashkata krichunmi wañushkakunataka kawsachirka. Shinallatak, ñukanchikkuna ashtawan sinchi feta charichunpash, wañushkakunataka kawsachirkami.
WAÑUSHKAKUNA KAWSARISHKATA YACHASHPAKA, ACHKATAMI YACHAKUNCHIK
11 Bibliapika yachachinmi, “wañushkakunaka, imatapash na yachanchu” nishpa. Shinaka, wañushkakunaka mana maypipash kawsanakunchu, imatapash mana yuyanakunchu. Yuyarishun, Lázaro kawsarishpaka, jawa pachapimi karkani nikurkachu. Mana kashpaka, uku pachapimi rupakurkani nikurkachu. Mana, Lazaroka jawa pachapi kashkata uku pachapi kashkataka mana imatapash nirkachu. Ashtawankarin, Bibliapi nishka shinaka, Lázaro chusku punchakunata wañushka kashpaka, ‘imatapash na yacharkachu’ (Eclesiastés 9:5). Lázaro wañushpaka, sumakta puñukuk shinami karka (Juan 11:11).
12 Lázaro kawsarishkami nishpaka, Bibliaka mana llullakunchu. Imamantatak yachanchik mana llulla kashkata. Jesuska achka gentekunapa ñawpapimi Lazarotaka kawsachirka. Chaymantami, curakunaka Jesusta millashpapash kashna ninakurka: “Chay runataka, imatata rurashunchi. Imatapash kuyayllakunata ninanta rurashpami rikuchishpa purikun” (Juan 11:47). Kutin shuktak gentekunaka, Lázaro kawsarishkata rikushpaka, Jesuska Diospa Churimari kashka nishpami, Jesuspi feta churanakurka. Gentekuna Jesuspi feta churakpika, curakunaka achkata piñarishpami Jesustapash, Lazarotapash wañuchinami kanchik ninakurka (Juan 11:53; 12:9-11).
13 Wañushkakuna kawsarinaka mana llullachu kan. Jesuska nirkami: “Wañushpa pampay tukushkakunaka, tukuyllami” kawsarinka nishpa (Juan 5:28). Jehovami tukuykunamanka kawsayta kurka. Shinaka yuyay: Jehová tukuykunaman kawsayta kushka kashpaka, manachu gentekunata kawsachitaka ushanka. Shinapash, Jehovaka tukuy ñukanchikpa wañushka familiakunata yuyarita ushankachu. Kutin yuyashun: Jawa pachapika, achka waranka waranka estrellakunami tiyan. Achka estrellakuna kakpipash, Jehovaka kay tukuy estrellakunapa shutitami yuyarin (Isaías 40:26). Shinaka, tukuy estrellakunapa shutita yuyarita ushashpaka, manachu ñukanchikpa wañushka familiakuna imashina kashkatapash alli yuyarita ushanka. Ari, yuyarita ushanmi. Ashtawankarin, wañushkakunataka kawsachishami nin.
14 Shinapash, Jehovaka tukuy shunkuwanchu munan wañushkakunata kawsachinkapak. Ari, Jehovaka munanmi. Bibliapika, Jobka nirkami: “Runa wañushpaka, kutin kawsarinkachu” nishpa. Imamantatak Jobka shina nirka. Pampashka pushtupi Dios kawsachinkakamami shuyakusha nishpami, Jobka shina nikurka. Chaymantami Jobka Jehovataka nirka: ‘Kan kayakpika tikrachishami. Chaypika, kanpak makiwan rurashkataka kuyankimi’ nishpa (Job 14:13-15).
15 Imashinami ña yachakushkanchik, Jehovaka wañushkakunata kawsachinkapak munanmi. Chayta yachashpaka, manachu kushikunki. Shinapash, pikunatak kawsarinka, maypitak kawsanka.
“WAÑUSHPA PAMPAY TUKUSHKAKUNA”
16 Wañushkakuna kawsarishpaka, maypitak kawsanka. Yuyashun: Imashinami ñawpa punchakunapi wañushkakuna kawsarishpaka, paykunapa familiakunawan kay Allpapi kawsankapak kawsarirka, shinallatakmi shamuk punchakunapi wañushkakuna kawsarishpaka, paykunapa familiakunawan kay Allpapi kawsankapak kawsarinka. Shamuk punchakunapika ashtawan alli kawsaymi tiyanka. Imashinami capítulo 3-pi yachakurkanchik, Dioska tukuy kay Allpatami shuk paraisota ruranka. Chay Paraíso Allpapika jatun makanakuykuna, mana alli ruraykuna, unkuykunapash ña mana tiyankachu. Wañushkakuna kawsarishpaka, unay unaykamami Paraíso Allpapi kushilla, alli kawsankakuna.
17 Pikunatak kawsarinka. Jesuska nirkami: “Wañushpa pampay tukushkakunaka, tukuyllami ñuka rimakta uyanka” nishpa (Juan 5:28, 29). Apocalipsis [Revelación] 20:13-pipash kashnami nin: “Mama kuchapashmi, chaypi wañushkakuna tiyashkataka tikrachirka. Wañuypash, Hades nishkapash, paykunapi wañushkakuna tiyashkataka tikrachirkami”. Gentekuna wañushpaka, Hadesmanmi rin. (Hades ima kashkata yachankapakka apendiceta rikunki.) Achka waranka waranka gentekuna kawsarikpika, pampashka pushtukunaka shitashkakunami kanka. Apóstol Pablopash nirkami: “Imatapash kashkatapacha rurakkuna [justokuna], imatapash kashkatapacha na rurakkuna [injustokuna] wañushkatapash Tayta Dios kawsachinatami kushikushpa shuyakuni” nishpa (Hechos 24:15). Kay versopi nishka shinaka, pikunatak justokuna kan. Pikunatak injustokuna kan.
18 Ñawpa punchakunapika, achka “justo” gentekunami kawsarka. Wakinkunapa shutika kanmi Noé, Abrahán, Sara, Moisés, Rut, Ester. Hebreos capítulo 11-pika, chay gentekunaka achka feta charishkatami willan. Kunan punchakunapipash justo gentekunaka tiyanmi. Kay justo gentekuna wañukpika, Jehovaka kawsachinkami. Shinaka, justokuna kawsarinata yachashpaka, wañuna manchaytapash mana charishunchu (Hebreos 2:15).
19 Pikunatak injustokuna kan. Achka waranka waranka gentekunaka Jehovamanta yachakuytaka mana ushashkakunachu. Chaymantami, Jehovapa mandashkakunata mana paktachishpa kawsashkakuna. Chay gentekunatami injustokuna nishpa shutichin. Jehovaka paykunatapashmi kawsachinka. Paykuna kawsarishpaka, Jehová Diosmanta yachakushpa, Jehovapa mandashkakunatapash paktachita ushankami. Jesús waranka watakunata mandakukpika, achka wañushkakunami kawsarinka. Paykuna kawsarishpaka, alli gentekunawanmi kay Allpapi kawsanka. Chay punchakunaka sumak alli punchakunami kanka. Chay punchakunatami Bibliapika Juicio Puncha nishpa shutichin.#
20 Shinaka, tukuy wañushka gentekunachu kawsarinka. Mana, mana tukuykunachu kawsarinka. Bibliapika yachachinmi wakin wañushkakunaka Gehenapimi kan nishpa. Kichwa Bibliapika Gehena shimitaka uku pacha nishpami churan (Lucas 12:5). Shinapash, Gehenaka imatak karka. Ñawpa Jerusalén llaktapi tukuy mapakunata shitashpa rupachina pushtumi Gehenaka karka. Judiokunaka ninmi karka, jatun juchata rurakkuna wañushpaka, ña mana kawsarinkachu, paykunataka pampaytallapash mana pampanachu nishpa. Chaymantami, jatun juchata rurak gentekunapa cuerpokunataka Gehena pushtupi shitan karka. Shinaka, wañushkakunaka Gehenapimi kan nishpaka, kutinka ña mana kawsarina kakpimi shina nin. Jesucristoka wañushkakunapa Juezmi kan. Shinapash, Jehovallami nin pitami kawsachina kashkata, pitami mana kawsachina kashkatapash (Hechos 10:42). Shinaka, mana alli gentekuna mana alli ruraykunata mana sakinkapak munakpika, Jehovaka mana kawsachishachu ninmi.
JAWA PACHAMAN RINKAPAK KAWSARIKKUNA
21 Shinaka, tukuykunachu kay Allpapi kawsankapak kawsarinka. Mana, mana shinachu kan. Bibliapi nishka shinaka jawa pachapi kawsankapak kawsarinapash tiyanmi. Yuyari, Bibliapi nishka shinaka, Jesucristo kawsarishpaka espíritu shina jawa pachapi kawsankapakmi kawsarirka.
22 Paypa Churi Jesucristo wañukpika, Jehovaka mana paytaka pampashka pushtupillatak sakirkachu (Salmo 16:10; Hechos 13:34, 35). Jesustaka kawsachirkami. Shinapash, aychayuk tulluyuk cuerpowanka mana kawsachirkachu. Apóstol Pablo yachachishka shinaka, “ismuna” cuerpowan pampashpapash, ‘na ismuna cuerpowanmi kawsarirka’ (1 Corintios 15:42-50). Kayka shuk milagromi karka. Jesuska kutinmi shuk jatun ushaywan espíritu cuerpota charirka (1 Corintios 15:3-6). Jehovaka Jesustami puntata kawsachirka, jawa pachapi kawsakrichun (Juan 3:13). Imashinami Jesusta jawa pachaman richun kawsachirka, shinallatakmi shuktak gentekunatapash jawa pachaman richun kawsachinka.
23 Jesucristo jawa pachaman ña tikrakrikushpaka, paypa apostolkunataka nirkami: “Kankuna chaypi kawsachun allichinkapakmi rikrikuni” nishpa (Juan 14:2). Jawa pachaman rina gentekunataka “ashalla ovejakuna” nishpami shutichirka (Lucas 12:32, NM). Kay ‘ashalla ovejakunaka’, mashnakunatak kan. Apocalipsis 14:1-pika apóstol Juanka kashnami nin: “Chayta rikushka kipami, Sion shuti urku jawapi Llama [Jesucristo] shayakukta ñapash rikurkani. Paywanka, patsak chusku chunka chusku waranka [144.000] gentekunami chaypi karka. Paykunaka, maltun Llamapak shutita, paypak Taytapak shutitapash, frentepi escribishkami karka”.
24 Kay 144.000 gentekunataka jawa pachapi kawsakrichunmi Dioska kawsachinka. Ima punchakunapitak paykunataka kawsachinka. Apóstol Pablo nishka shinaka, Diospa Reinopi Jesús manday kallarikpimi, paykunataka kawsachinka (1 Corintios 15:23). Capítulo 9-pika yachakushunmi Jesuska ña manday kallarishkata. Kunan punchakunapika mana tukuy 144.000 gentekunachu wañushka. Wakinkunaka kay Allpapi kawsanakunrakmi. Paykuna wañushpaka, wañushkantinmi kawsarinka jawa pachaman rinkapak (1 Corintios 15:51-55). Shinaka, 144.000 gentekunallami jawa pachaman rinkapakka kawsarinka. Shinapash, achka waranka waranka gentekunaka Paraíso Allpapi kawsankapakmi kawsarinka.
25 Imashinami ña yachakushkanchik, wañuyka shuk millay millay runa shinami tukuykunata wañuchinkapak katikun. Shinapash, Jehovami wañuytaka tukuchinka (Isaías 25:8). Shinapash manachu yuyashkanki, 144.000 gentekuna jawa pachaman rishpaka, imatatak ruranka nishpa. Paykuna jawa pachaman rishpaka, Diospa Reinopi Jesucristowan mandankapakmi rinka. Shamuk capitulopimi, Diospa Reinomantaka ashtawan yachakushun.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Imashinami ñawpa punchakunapi wañushkakuna kawsarirka, shinallatakmi shamuk punchakunapipash wañushkakunaka kawsarinka (Juan 11:39-44).
- Jehovaka wañushkakunata kawsachinkapak munanmi (Job 14:13-15).
- Jehovaka achka waranka waranka gentekunatami kawsachinka (Juan 5:28, 29).
* Pikunalla kawsarishkata yachankapakka, 1 Reyes 17:17-24; 2 Reyes 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Lucas 7:11-17; 8:40-56; Hechos 9:36-42; 20:7-12 versokunata maskanki.
# Juicio Punchamanta ashtawan yachankapak munashpaka, apendiceta rikunki.
TAPUYKUNA
1-3. Imatak ñukanchiktaka katikun. Shinapash, Bibliapika imatatak yachakunchik.
4. a) Paypa amigo wañukpika, Jesuska imatatak rurarka. Imashinatak yachanchik Jehovapash llakirikta. b) Pikunatak Jesuspa alli amigokuna karka.
5, 6. a) Lazaropa familiakuna, amigokuna wakanakukta rikushpaka, Jesuska imatatak rurarka. b) Jesus achkata llakirikta yuyarishpaka, imatatak yachakunchik.
7, 8. Jesus, rumita anchuchichik nikpika, achka gentekunaka imatatak nirka. Shina yuyakpipash, Jesuska imatatak rurarka.
9, 10. a) Lazarota kawsachichunka, pitak Jesustaka ayudarka. b) Wañushkakuna kawsarishkataka, imamantatak yachakuna kanchik.
11. Lázaro kawsarishkata yachakushpaka, imashinatak yachanchik Eclesiastés 9:5 mana llulla kashkata.
12. Lázaro kawsarishkami nishpaka, Bibliaka llullakunchu.
13. Imashinatak yachanchik Jehová kawsachita ushashkata.
14, 15. Imashinatak yachanchik Jehovaka wañushkakunata kawsachinkapak munashkata.
16. Wañushkakuna kawsarishpaka, maypitak kawsanka.
17. Mashna gentekunatak kawsarinka.
18. Pikunatak ‘justokuna’ kan. Justokuna kawsarinata yachashpaka, imatatak mana manchashun.
19. Pikunatak ‘injusto’ gentekuna kan. Injustokunaka imatak tukunka.
20. Gehenaka, imatatak kan. Pikunatak Gehenapi kan.
21, 22. a) Shuktak gentekunaka, maypi kawsankapaktak kawsarinka. b) Pitak puntatak kawsarirka, jawa pachapi espiritu cuerpowan kawsakrinkapak.
23, 24. Jesuspa ‘ashalla ovejakunaka’, pikunatak kan. Mashnakunatak kan.
25. Shamuk capitulopika, imatatak yachakushun.


text:
Waqaywillka
- Waqaywillka nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Waqaywillka (sut'ichana) rikuy.
Waqaywillka (kastilla qillqaypi: Nevado Huajayhuillca icha Huacayhuillca) nisqaqa Piruwpi, Urupampa wallapi, huk rit'i urqum Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Wayupata distritupi, Urupampa pruwinsyapipas, Ullantaytampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.361 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Sallqantay
- Pumasillu
- Willka Wiqi
- Willkapampa walla
- Willkamayu
- Ullantaytampu
- Machu Pikchu
- Aguas Calientes
- Luq'umayu
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Machu Pikchu, Aguas Calientes, Wiqi Willka rit'i urqu (Verónica), Malaga q'asa, Halankuma, Patakancha mayu, Ullantaytampu llaqta.


text:
Pampamarka qucha
Pampamarka qucha icha Tunkasuka qucha (kastilla simipi: Laguna Pampamarca / Laguna Tungasuca) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Qusqu suyupi, K'anas pruwinsyapi, Pampamarka distritupi, Tupaq Amaru distritupipas, Aqumayu pruwinsyapipas, Musuqllaqta ñiqpi.
Hawanqa mama quchamanta 3.750 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- wikimapia.org / Pampamarka qucha
- Pampamarka quchamanta (kastilla simi)


text:
¿Protestantes xtatayananin Jehová?
Ni. Xtatayananin Jehová kstalaninanin Cristo, pero ni protestantes akinin.
Lhuwa latamanin lakpuwankgo pi protestantes wa tiku lakgmakgankgonit tuku masiya Iglesia Católica Romana. Chu maski xlikana pi ni kmakgamakglhtinanaw lhuwa xtamasiy Iglesia Católica, akinin ni protestantes. Kaʼakxilhwi pulaktiy tuku xlakata:
Lhuwa xtamasiykan protestantes ni xtachuna tuku wan Biblia. Akgtum liʼakxilhtit, Biblia ni masiya pi Dios akgtum Trinidad, wata masiya pi «xman chatum Dios» (1 Timoteo 2:5; Juan 14:28). Biblia na ni masiya pi Dios kamapatini kpupatin putum kilhtamaku tiku lixkajni likatsikgo, wata masiya pi kamasputu (Salmo 37:9; 2 Tesalonicenses 1:9).
Akinin ni kaj kkaxwiliputunaw Iglesia Católica o atanu takanajla. Wata kaj klichuwinanaw xalakwan xalaksasti xlakata xTamapakgsin Dios chu kkawaniyaw latamanin pi kakanajlakgolh kʼumakgolh lakwan tamakatsin (Mateo 24:14; 28:19, 20). Ni kkaxtlawaputunaw akgtum takanajla, wata kkamasiyaniputunaw xaxlikana xlakata Dios chu xTachuwin putum tiku nakgaxmatputunkgo (Colosenses 1:
9, 10; 2 Timoteo 2: 24, 25).


text:
Cortés (Unduras) suyu
Cortés suyu (kastilla simipi: Departamento de Cortés), nisqaqa huk suyum Unduras mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Pedro Sula.
3 923 km²
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 4 ñiqin anta situwa killapi 1893 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2 120 497 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
12 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cortés (Unduras) suyu.


text:
Imataq t’aqyay kamachisqa mana llamk’aqpaq?
Juk t’aqyay llamk’aqkunata mana llamk’ayniyuq rikukuptin jark’an, qulqi yanapaykunata jaywaspa, kawsayninkupaq, yawarwasikunaman yanapaspa, yanapay yachakunanpaq, chantapis yaykunman (Bolsa Nacional de Empleo) nisqaman.
Pikunataq t’aqyayniyuq kamachisqa mana llamk’aqpaq kanmanri?
Tukuy mink’ayuq llamk’aqkunapaq, Código del Trabajo nisqa chiqanchayninpi warallasqa, iskay p’unchay pawkarwarakilla iskay waranqa iskayniyuq watamanta pataman.
Imaynamanta thaskin, t’aqyay kamachisqa mana llamk’achkaqpaq?
Sapa llamk’aqkuna juk yupayniyuq kanku, maypichus iskayninkumanta watunanku tiyan, sapa killamanta juk sapa pachakmanta; qulqinmanta manaña llamk’aspaq urqunman, kay qulqi tantasqata astawn munaptin puniqa Fondo Solidario niqaman rinman, maypichus tantasqa qulqi Estado niqamanta llamk’aqkunamantawan.
Imayna tantakun t’aqyay kamachisqa mana llamk’aqpaq?
Kimsa chiqamanta tantakun, llankáq llamk’achikwan, Estado nisqapiwan ima Kutisasiún nisqa sapa killamanta mink’asqanman jina kanqa.
Sapan llamk’aqmanta tantaynin mink’ay, mana tukukuyniyuq nikun ch’usay samay suqta sapa pachakmanta junt’achiy imposición nisqata, llamk’aq mink’ay tukukuyniyuq mana junt’ananchu tiyan.
Llamk’achik tantayninqa kanqa iskay tawayuq sapa pachakmanta junt’anan tiyan, llamk’aq mink’a mana tukukuyniyuqpaq. Kay tantaymanta juk samay suqta sapa pachakmanta junt’anan tiyan llamk’aq yupayninman, puchuq kaqtaq chayqa kayniqman yaykun (Fondo de Cesantía Solidario) yupaychasunman tantay juk samay suqta sapa pachakmanta, llamk’aq mink’ay nana tukukuyniyuqchu, chayqa chayqiyuq wikch’uchikuqtiqa.
LLamkak mink’a tukukuyniyuqqa kimsa sapa pachaqmanta.
Estado nisqa tantayninqa (225,792 UTM) junt’asqa chunka iskayniyuq qutu (Fondo de Cesantía Solidario) nisqapi.
Ima waq yanapaykunata jaywan, t’aqyay mana llamk’achkaqpaq?
T’aqyay mana llamk’achkaqpaq mana qulqillapichu yanapan manaqa kawsayninpi yawarwasi kunanpaq. Yanapay llamk’anallapaqpuni (Bolsa Nacional de Empleo y becas de capacitación) nisqapi.
Ima kaqkunata junt’anan llamk’aq urqunanpaq t’aqyay mana llamk’achkaqpaq?
- Mana llamk’achkaspaq.
- Mink’ay mana tukuyniyuq kaptin, chunka iskayniyuq cotizaciones nisqata sapa killamanta tantanan tiyan.
- Mink’ay tukukuyniyuq kaptinqa, suqta cotizaciones niqata tantanan tiyan.
Imaynata urqusunman t’aqyay kamachiy mana llamk’achkaptin?
Llamk’aq chayqiyuq sapa killa urqunanpaq, kay qulqita sapa pachakmanta jina.
Qhipa killa manuymantaqa aswan pisi kanqa sapa pachakmanta willasqaña ñawpaqpi´paypaq yupayninmantami qanqa.
Llamk’ayta tarispañaqa urqullanmanpuni manaqa jallch’anmanpis.
Imataq Fondo de Cesantía Solidario Niqa?
Fondo de Cesantía Solidario nisqaqa jinamanta manuykunata jaywanman Kamachik nisqanman jina; manaña qulqiyuq yupayninpi kaptinqa juk chhika jaywanman cotización nisqa llamk’achikmanta (ch’usaq samay pusaq sapa pachakmanta) mink’ay mana tukukuyniyuq kaptillan, tantay Estado nisqamanta kamachiy.
Ima llamk’aqkunachayqiyuq jap’inanpaq manuykuna Fondo de Cesantía Solidario nisqamanta?
Jaqaykuna:
- Mañachkaspa manañallamk’ayniyuq kaptin.
- Paypaq qullqin tantasqanmanta mana askha kaptin, imaynatachus Kamachik sapa pachakmanta yanapayta churan.
- Chunka iskayniyuq tapuykunata, iskay watamanta kanan tiya Fondo de Cesantía Solidario nisqapi. Kimsa killa qhipa tapuykunaqa juk llamk’achikllamanta kanan tiyan.
- Mink’ay llamk’aymanta nisqamanjina tukusqa kanan tiyan.
Manukunata imayna junt’akun kay Fondo de Cesantia Solidario nisqaman?
Mink’an nana tukukuyniyuqpaq pichqa killapi junt’anan tiyan.
Mink’ay tukukuyniyuq churasqa llamk’aqkunapaqqa iskay killapi junt’ana tiyan.
Iskayninkupaq, mayk’aqchus askha runakuna mana llamk’ayniyuq rikukunku Institutu Naccional de Estadístca willasqa yachakun chayqa, astawan askha ñawpaq watakunamanta chayqa iskay killa qhipakuspa junt’ayta jap’inman.
Llika llamk’aymanta willay juk wayaqa suyu llamk’aymanta.
Yanapaykuna Fondo de Cesantia Solidario, sapa killa tapuq rinanku tiyan Oficina Municipal Intermediación laboral (OMIL) nisqaman wasiykimanta astawan qaylla, tukuy killakunapi wakichisqa kanan tiyan yachakunanpaq manaqa llamk’ananpaq, kay oficina nisqa qunman chayqa.
llikaqa willan llamk’aykunamanta, wayaqataq yanapanqa mask’ayta willachinqa mana llamk’ayniyuqkunaman, qillqasqa t’aqyay qillqasqakunallaman.
Niqta tikrasqa / Traductor:
Aydeé López Cruz, integrante activa y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Académica de la Universidad Arturo Prat.
Niqta tikrasqa / Validadora:
Claudia Quintana Bermúdez, presidenta y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Profesora de educación intercultural bilingüe.
Niqta ñqwirisqa / Locutor:
Aydée López Cruz
Qillqay / Nota: qillqasqa willay kaypi rikhurikqa, Kamachiykunaq puriyninmanta yachananchikpaq. Mana imaraykupis Ley nisqa jinachu, chiqan sut’inchay, nisqakuna, ni kamachiykunamanta yachaqpis junt’anchu.


text:
APÉNDICE
“Almaka”, imatak kan. “Espiritupash”, imatak kan.
KANPA yuyaypika, almaka imatak kan. Espiritupash, imatak kan. Achka gentekunaka ninmi, tukuykunami almatapash, espiritutapash charinchik nishpa. Almaka, espirituka mana wañunchu ninmi. Gentekuna wañukpipash, almaka espirituka chayshuk kawsaypi kawsankapakmi rin nin. Achka gentekuna chashna krikpipash, Bibliapika mana chaytachu yachachin. Bibliapi nishka shinaka, almapash espiritupash imatak kan.
BIBLIAPI NISHKA SHINAKA, “ALMAKA” IMATAK KAN
Yuyari, Bibliataka hebreo shimipi, griego shimipipash escribirkami. Bibliata escribikpika, hebreo shimi néfesch, griego shimi psykjé 800 kutinkamami tiyakurka. Achka Bibliakunapika, kay néfesch, psykjé shimikunataka alma nishpami churashka. Imatatak alma nin karka. ‘Runakunata’, ‘animalkunatami’ alma nin karka. Shinallatak, ‘runakunapa kawsayta, animalkunapa kawsaytapash’ alma ninmi karka. Chayta alli intindinkapakka, wakin versokunata rikushun.
Runakuna. Levítico 23:30-pika kashnami nin: “Maykan kashpapash chay punchapi ima ruranatapash rurakpika chay runataka [néfesch, alma], ñukallatami paypak llakta puramanta tukuchisha”. Kay versopika, “runa” nishkami tiyakun. Shinapash, Bibliata escribikpika, kaypika néfesch [alma] shimimi tiyakurka. Shinaka, runatami néfesch [alma] nin karka. Shinaka, Proverbios 27:7, Ezequiel 27:13, Hechos 7:14 versokunapipash néfesch, psykjé shimikunatami runakuna nishpa churashka.
Animalkuna. Génesis 1:20-pika ninmi: “Tayta Dioska, kashnami nirka: ‘Yakupi kawsana animalkunapash [néfesch, alma] tiyachun’” nishpa. Kay versopika, “animalkuna” nishkami tiyakun. Shinapash Bibliata escribikpika, kaypika néfesch [alma] shimimi tiyakurka. Shinaka, “animalkunatapashmi” néfesch [alma] nin karka. Génesis 9:10, Levítico 11:46 versokunapipash néfesch shimitami, animalkuna nishpa churashka.
Runapa kawsay. Proverbios 22:23-pika kashnami nin: “Mandak Diosmi, paykunamantaka shayarinka. Paykunata kichukkunataka, payllatami kawsayta [néfesch, alma] kichunka”. Kay versopika, runapa kawsaymantami parlakun. Shinapash, Bibliata escribikpika, kaypika néfesch [alma] shimimi tiyakurka. Shinaka, runapa kawsaytami néfesch [alma] nin karka. Lucas 17:33-pipash kashnami nin: “Maykanpash paypak kawsayta [psykjé, alma] kishpichinkapak munashpaka, chinkaytami chinkakrinka”. Kay versopika runapa kawsaymantami parlakun. Shinapash, Bibliata escribikpika, kaypika psykjé [alma] shimimi tiyakurka. Shinaka, runapa kawsaytapash psykjé [alma] nin karka. 2 Crónicas 1:11, Job 2:4, Mateo 6:25, Mateo 10:39, Filipenses 2:30 versokunapipash, néfesch, psykjé shimikunatami runapa kawsay nishpa churashka
Bibliapika yachachinmi almaka wañunmi nishpa. Chaymantami, shuk versopillapash “almaka” mana wañunchu nishpaka mana yachachinchu (Ezequiel 18:4, 20).
“ESPIRITUKA”, IMATAK KAN
Bibliapi nishka shinaka, “espirituka” imatak kan. Achka gentekunaka ninmi espirituka almallatakmi kan nishpa. Shinapash, Bibliaka mana chaytachu yachachin. Shinaka, espirituka imatak kan.
Hebreo shimipi Bibliata escribishpaka, “espíritu” shimitami rúaj nishpa churarka. Griego shimipi “espíritu” ninkapakka, pnéuma nishpami churarka. Bibliapika, imatatak “espíritu” nin. Salmo 104:29-pika, salmistaka Jehovataka kashnami nirka: ‘Kan samayta [rúaj ] anchuchikpika, wañushpaka allpamanllata tikranllami’. Shinallatak, Hechos 17:25-pipash ninmi, Dioska “samayta [ pnéuma] imata munashkatapash tukuykunamanmi karamukun” nishpa. Kay versokunapika, “espiritutami” samay nishpa churashka. Samayta mana charishpaka, kawsaytaka mana ushanchikchu. Bibliapika, rúaj shimitaka kawsayta kuk espíritu nishpapash churashkami. Noepa punchakunapika, Dioska kashnami nirka: ‘Rikuy, ñukami ninanpacha tamiyata, kay pachaman kachamukrini. Kawsayta kuk espirituta [rúaj ] charikkunata, kay pachapi tukuy kawsakkunata tukuchinkapakmi, chashna kachamukrini. Kay pachapi ima tiyashkapash, tukuyllami wañunka’ (Génesis 6:17; 7:15, 22). Kay versopi nishka shinaka, espirituta charishpami, kawsayta ushanchik. Shinapash, espirituta rikuytaka mana ushanchikchu.
Espirituka mana almallatakchu kan. Espíritu ima kakta alli intindinkapakka, yuyashun: Radiota prindinkapakka, imatatak ministinchik. Luztami ministinchik. Imashinami shuk radiota prindinkapakka luzta ministinchik, shinallatakmi kawsankapakka espirituta ministinchik. Imashinami luzka mana yuyan, mana llakirin, shinallatakmi espiritupash mana yuyanchu, mana llakirinchu. Espirituka mana ñukanchikllatakchu kan. Espirituka shuk fuerzami kan. Chaymantami, ñukanchik cuerpo espirituta ña mana charikpika, ‘wañushpa allpamanllatami tikranchik’.
Eclesiastés 12:7-pika ninmi: “Allpamanta rurashka aychaka, imashna kashkashnallata allpamanllatami tikranka. Espirituka, espirituta kuk Tayta Diospakmanllatami tikranka” nishpa. Espirituta ña mana charishpaka, cuerpoka wañunmi. Chay kipaka, chay wañushka cuerpoka allpamanllatakmi tikran. Kutin, espirituka Diospakmanllatakmi tikran (Job 34:14, 15; Salmo 36:9). Espíritu Diospakmanllatak tikran nishpaka, espíritu jawa pachaman riktaka mana nikunchu. Shinaka, imamantatak espirituka Diospakmanllatak tikran nin. Jehová Diosllami yachan, shamuk punchakunapika pikunatami kawsachinata, pikunatami mana kawsachinatapash. Chaymantami, espirituka Diospakmanllatak tikran nin. Shinaka, Jehová Diosllami ñukanchikman kutin espirituta kushpa, ñukanchikta kawsachitaka ushan.
“Wañushpa pampay tukushka” gentekunataka, Jehová Dioska kutinmi kawsachinka (Juan 5:28, 29). Wañushkakuna kawsarikpika, Jehová Dioska paykunamanka shuk mushuk cuerpotami kunka. Shinallatak, kawsayta kutin charichunka, espirituta kunkami. Shinaka, wañushkakuna kawsarinata yachashpaka, manachu achkata kushikunchik.
“Almamanta”, “espiritumantapash” ashtawan yachakunkapak munashpaka, ¿Qué nos sucede cuando morimos? folletota maskanki. Shinallatak, Razonamiento a partir de las Escrituras libropi, 32-36, 136-140 paginakunatapash maskanki. Kay folletotapash, kay librotapash Jehovamanta willakkunami español shimipi llukchishka.


text:
Aixin-Jueluo Yinzhen
Aixin-Jueluo Yinzhen (chinu simipi: 愛新覺羅胤禛, Manchu: Aisin Gioro hala i In Jen), Yongzheng Hatun Qhapaq (* 13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1678 watapi watapi paqarisqa Pikkin llaqtapi - 8 ñiqin kantaray killapi 1735 watapi wañusqa Tailing llaqtapi).
Qing panaqa 1722 watamanta 1735 watakama Chunwa Hatun Qhapaq
Tayta: Aixin-Jueluo Xuanye; Mama: Xiaogongren Qhapaq warmi.
Ñawpaq warmi: Xiaojiangxian Qhapaq warmi, Xiaosheng Qhapaq warmi Qi warmi
Churinkuna: Honghui, Hongyun, Hongshi, Hongli, Hongzhou, Hongpan, Fuhe, Fuhui, Fupei, Hongyan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Aixin-Jueluo Yinzhen.


text:
Juan Wallparrimachi Mayta
Juan Wallparrimachi Mayta sutiyuq runaqa (1793 watapi paqarisqa, 1814 watapi wañusqa) qhichwa simillapi qillqaqsi karqan.
Juan Wallparrimachiqa 1793 watapis paqarirqan P'utuqsi llaqtapi (kunan Buliwyapi). Purtuyis hudyup willkansi, qhichwa warmip wawansi, ispañulpa churinsi kaspa, uchuylla wawacha kachkaspa wakchañas tukukurqan. Qhichwa runapura wiñarqan. Kastilla simitapas rimaspa, qhichwa simillapi harawikunatas qillqarqan.
Manuel Ascensio Padilla, Juana Azurduy de Padilla ankalli runakunawan ispañulkunaman awqas kaspa maqanakuspa wañurqan.
Harawinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mamay
- Kacharpari
- Munarikuway
Liwrukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Juan Wallparimachi Mayta, Jesús Lara-p t'ikrasqan. Literatura de los quechuas, Libreria y Editorial "Juventud", Cuarta Edición, La Paz 1985, p. 242.
- Poésie quechua en Bolivie, Antología de Adolfo Cáceres Romero e Inge Sichra, ediciones Patiño, Ginebra, 1990, p. 112.


text:
Inti wayllay
Inti wallay icha Photosinthesis (Kastilla simipi: fotosíntesis, grigu simimanta: Φwtoσύvθeσις) nisqaqa yurakunap raphi q'umirwan intip achkiyninpi chimlasayta huk mana kawsaq imayaykunatapas yurap kawsa imayayninman t'ikraykuyninmi.
Yurakunap raphinkunapi kawsaykuqkunapiqa kawsaykuq inti wayllaq (khloroplastu) nisqakunam. Chay raphi q'umirniyuq (khlorophila nisqayuq) inti wayllaqkunawan inti wayllayta ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtanku, muksichaqta kachaykuspa. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa kikinpa imayayninta ruraykuspa hinatapas wiñaspa uwas misk'itam ruraykunku. Yurap kachaykusqan muksichaqtam ñuqanchik runakunataq kawsananchikpaq mat'ipayanchik. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik. Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Mana inti achkichkaptinqa, yura manam inti wayllayta atinchu.
Kay hinam inti wayllaypa ruranakuy paqtachanin:
-
6 CO2 + 12 H2O + achkiy → C6H12O6 + 6 O2 + 6 H2O
-
chimlasay + yaku + achkiy → uwas misk'i + muksichaq + yaku


text:
APÉNDICE
¿Fiestakunata celebrashwantsuraq?
BIBLIACHÖQA manam lluta fiestakunata o religiosa kaqkunata celebranapaq parlantsu. Tsëpenqa, ¿imanötaq qallarqan kë fiesta rurëkuna? Biblioteca nishqankunaman ëwarqa, markëkichö reqishqa fiestakunapita parlaq librokunatam tarinki. Rikärishun wakinllatapis.
Semana Santa. Jesus wanonqampita y kawarimonqampita yarpëmi niyaptimpis, mana alli costumbrekunam kayan, y procesionkunawanmi celebrayan. Tsëmi, Jesus manaraq shamuptin unë Babiloniokuna rurayanqanta Las Grandes Religiones Ilustradas nishqan librochö willamantsik: “Imägenninkunataqa alläpam adornëkuyaq [...]. Shumaq y alläpa chaniyoq vestïdokunawanmi vestitsiyaq, wallqakunawampis, anïllokunawampis, pulcërakunawampis adornayaqmi, y shumaq sitiokunachömi churaraq, y tsëpitanam procesionkunapaq horqayaq” nishpa.
Año Nuevo. Wakin markakunachöqa Año Nuëvoqa huk killakunachömi ratan, y celebrayampis cada markachö hukläyam. Tsëmi qallanqampita leintsik: “46 wata manaraq Cristu shamuptinmi Julio César nishqan emperador romano patsätserqan Año Nuëvota 1 de enërochö celebrayänampaq. Y tsë hunaqqa qallanankunapa y punkukunapa diosnin Jano nishqampa fiestantam celebrayarqan. Enero killam [latincho, Januarius] Jano shutita chaskerqan, y Jano nishqan diosqa ishkë qaqllayoqmi karqan, hukninmi nöpanman rikararqan, hukninnam qepaman” (The World Book Encyclopedia). Tsëmi Año Nuevo celebrëqa unë mana alli creenciakunapita shamun.
Huk fiestakuna. Hinantin Patsachö fiestakuna rurayanqampita parlarqa manachi ushashwantsu. Pero Jehová Diosqa manam munantsu fiestankunata rurapar nunakunata o imakunatapis alabanata (Jeremías 17:5-7; Hechos 10:25, 26). Hinamampis huk fiesta Diospaq alli kanqanta o mana alli kanqantapis musyanapaqqa, imanö tsë fiesta qallamonqan musyëmi yanapamäshun (Isaías 52:11; Apocalipsis 18:4). Fiestakunata celebrashqa mana allipa Dios rikanqantaqa, willamantsik kë libropa capítulo 16 nishqanchö rikanqantsik textokunam.


text:
Achiranamanta ñawpa willakuy
Achiranamanta ñawpa willakuy
Apu Inka Pachakutiq Ika suyuta kamachichkaptinsi Tati sutiyuq llaqtanta muyuritamusqa. Chaypis huk, Ch'illu Simp'a, suni Chukchayuq munay sihlla sipas tiyasqa.
Inkaqa tukuy sunqunwan wayllukuspansi paywan warmiyakuyta munasqa; ichaqa Ch'illu Simp'a sutiyuq sipasñataq mana munaqchu kasqa, payqa llaqtanpi tiyaq waynata munasqa. Chaysi Inkaqa sispasta nisqa: - Allinmi munasqay urpi, ama manchakuychu, aswan munasqaykita mañakuway - nispa Ch'illu Simp'añataq kutichisqa: Qammi hatun Apu kanki, tukuy ruraq, wiraqucha, manachu kay llaqtaypaq unuta apachimuwaq- nispa.
Chay mañakusqanta uyarispas Pachakutiq Inkaqa tawa chunka waranqa runankunata huk hatun yarq'a hasp'imunankupaq kamachin. Kunankamapas chay yarq'aqa kallachkansi. "Ch'uyalla sumaqman puriq" nispan sutiyanku.


text:
Puyewe mama llaqta parki
Puyewe mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional Puyehue) mama llaqta parkiqa, suyuqa amachasqam kachkan, Chili mama llaqtapi, Puyewe nina urqu ñiqpi, Los Ríos suyu Los Lagos suyupipas.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chilipi amachasqa sallqa suyukuna
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna


text:
QHAWAQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) ABRIL 2014
Kay estudiopin yachasun Moisés hina iñiyniyoq kanapaq imakuna ruwananchista. Chaymantapas yachasunmi familianchista imaynata uywananchis kasqanta, ima yanapaykunata Dios qowanchis chaymantawan.
Moisés hina allin iñiyniyoq kasun
¿Imaynapin Moisesta allin iñiyniyoq kasqan yanaparqan huchaq kusichikuynin kawsaymanta karunchakunanpaq, Dios serviyta ancha chaniyoqpaq qhawarinanpaq ima? ¿Iman payta kallpacharqan premio chaskinanpi yuyaykuspa kawsananpaq?
¿Mana rikuna Diosta rikushawaqpas hinachu kawsashanki?
¿Imaynapin Moisesta iñiynin yanaparqan runakunata mana manchakunanpaq Diospa promesankunapi confiananpaqpas? Iñiyniykita wiñachiy mana rikuna Diosta rikushawaqpas hina kawsanaykipaq.
Tukuy tiempoywan Diosta servispan bendicionkunata chaskirqani
Robert Wallen iñiqmasin 65 wataña Diosta servishan, tukuy chay tiempo servisqanpin payqa ancha kusisqa karqan, ¿imaynapin chhayna kusisqa karqan? Chaymantan kaypi willakushan.
Manan iskay patrontaqa serviyta atisunmanchu
Wakinqa askha qolqeta gananankuraykun familiankuta saqespa huk nacionkunaman ripunku. ¿Allintachu Diosta servinku chayta ruwaspa? ¿Ima sasachakuykunapin tarikun paypas familianpas?
Ama manchakuychu Jehová Diosmi yanapasunki
¿Imaynatan huk tayta huk llaqtamanta kutimpuspa kallpachakurqan familianwan kuska kawsananpaq? ¿Imaynatan Jehová Dios yanaparqan sinchi wakcha llaqtapi familianta uywananpaq?
Jehová Diosta “gracias” nisun qhawawashasqanchismanta
¿Imaynapin yachanchis Jehová Dios ñoqanchispi interesakusqanta? Ñoqanchisrayku phisqa kaqkuna ruwasqanpin. ¿Imaynatan chaykuna yanapawanchis?
¿Yacharqankichu?
¿Imaraykun Bibliaq qelqakusqan tiempopi runakuna p’achankuta llik’ikuqku?


text:
Willy Brandt
Herbert Ernst Karl Frahm, Willy Brandt sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1913 watapi paqarisqa Lübeck llaqtapi - † 8 ñiqin kantaray killapi 1992 watapi wañusqa Bonn llaqtapi)
1957 watamanta 1966 watakama Berlin kurakan.
1969 watamanta 1974 watakama kunti Alimanya mama llaqtap kansillirninmi kachkan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1971 watapiqa chiqniq.
Mama: Martha Frahm, Tayta: John Möller
Warmikuna: Carlotta Thorkildsen, Rut Bergaust wan Brigitte Seebacher.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Willy Brandt.


text:
Wakllanwata
Wakllanwata nisqaqa kalindaryupi 366 p'unchawniyuq watam, manam 365 p'unchawllayuqchu. Griguryanu kalindaryup wakllanwatanpi hatun puquy killa 29 p'unchawniyuqmi, wakin watankunapitaq 28 p'unchawniyuqmi. Wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Huk trupiku wataqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa wakllanwatam.
365,25 chaylla p'unchawniyuq hulyanu kalindaryupi hina griguryanu kalindaryupiqa llapa tawawan hunt'a rakinalla wataqa wakllanwatam, ahinataq 2004, 2008, 2012. Mana hulyanu hinataq griguryanu kalindaryupi pachak hunt'a rakinalla watakunaqa manam wakllanwatachu, tawa pachak hunt'a rakinalla watakunataq wakllanwatam. Chayrayku kay watakunaqa manam wakllanwatachu: 1700, 1800, 1900, 2100 - kaykunataq wakllanwatam: 1600, 2000, 2400.


text:
Rurrenabaque munisipyu
Rurrenabaque munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Rurrenabaque) nisqaqa tawa ñiqin munisipyu José Ballivián pruwinsyapi, Beni suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Rurrenabaque llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam, hukkuna runa llaqtakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Pedro Moncayo kiti
Pedro Moncayo kiti (kastilla simipi: Cantón Pedro Moncayo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Tawakuntu llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pedro Moncayo kitipiqa Kayampi Kichwa runakunam tiyanku. Paykuna kay kitillikunapi kawsanku: Tawakuntu kitilli, La Esperanza kitilli, Tukachi kitilli, Malchinguí kitilli, Tupikachi kitilli. [1]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa kitillinmi kan:
- huk llaqta kitilli: Tawakuntu
- tawa chakrapura kitilli: La Esperanza, Malchingui, Tukachi, Tupikachi.
Umalliqkuna
- La Esperanza: Marina Puga
- Malchingui: Bernardo Tituaña Tupiza
- Tukachi: Victor Luna
- Tupikachi: Carlos Cobacango
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qhariqucha, Warmiqucha
- Tawakuntu llaqta
- Cochasqui (mawk'a llaqta, Tukachi kitillipi)


text:
CAPÍTULO 11
Dioska, imamantatak llakikuna tiyachun sakishka
Dioschu llakikunataka churashka.
Satanaska, ima nishpatak Diostaka juchachirka.
Gentekuna llakikunawan ama kawsachunka, Dioska imatatak ruranka.
SHUK jatun makanakuypika, achka waranka warmikunata wawakunataka llakinaytami wañuchirka. Tukuy paykunataka shuklla pushtupi tantachishpa pampashpami, tukuy muyuntin pushtupika achka cruzkunata churarka. Chay cruzkunapika, “Imamantatak” nishpami escribishpa churarka. Jatun makanakuykuna, allpamama chukchuykuna tiyakpimi, achka gentekunapa familiakuna wañun, wasikunapash urman. Kutin shuktak gentekunapa familiakunaka unkuykunawan llakinaytami wañun. Achka gentekunaka, kashna jatun llakikuna japikpimi, imamantatak kashna kawsana kashkani nin.
2 Dioska tukuy ushayta charik, kuyak, alli yachak, justo Diosmi kan. Shinaka, imamantatak Dioska llakikuna tiyachun sakishka. Imamantatak achka mana alli gentekuna tiyan. Manachu kanpash kashna nishpa tapurishkanki.
3 Shinapash, Diostaka tapuyta ushanchikchu, imamantatak kashna llakikuna tiyachun sakinki nishpa. Wakin gentekunaka ninmi, feta mana charikkunalla, Diosta mana respetakkunallami shina tapunka nishpa. Shinapash Bibliapika mana chaytachu yachachin. Bibliapi nishka shinaka, wakin gentekunaka, Diospi feta charishpapash, Diostaka tapurkami imamantatak kashna llakikuna tiyachun sakinki nishpa. Habacuc shuti profetaka kashna nishpami tapurka: “Imashpata nallikunatara rikuchishpa, llakikunata rikuchun sakiwanki. Ñuka ñawipika tukuchikkuna, ninantapacha llakichikkunami rikurin. Piñanakushpa rimarikkuna, maytapash rimarikkunami jatarinakun” (Habacuc 1:3).
4 Profeta Habacuc chashna nishpa tapukpika, Jehová Dioska mana piñarirkachu. Piñarinapak rantika, Habacucpa tapushkataka Bibliapi escribichishpami sakirka. Ashtawankarin, imamanta llakikuna tiyachun sakishkatapash, Jehovaka Habacucman intindichirkami. Chashnami, Jehovaka Habacucpa feta sinchiyachishpa ayudarka. Jehová Dioska kantapash ayudankapak munanmi. Chaymantami, Bibliapika nin, “Diosmi kankunataka cuidakun” nishpa (1 Pedro 5:7). Shinaka, llakikuna tiyachunka Dioska mana munanchu. Mana allikunata rurakukpika, Dioska achkata piñarishpami rikukun (Isaías 55:8, 9). Shinaka, imamantatak achka llakikuna tiyachun sakishka.
IMAMANTATAK ACHKA LLAKIKUNA TIYAN
5 Achka gentekunaka curakunata pastorkunatapash tapunmi, imamantatak llakikunaka tiyan nishpa. Shina tapukpimi, curakuna pastorkunaka Diosmi kashna llakikunataka kachamun, Diosmi tukuyta destinan nishpa yachachin. Curakuna, pastorkunaka yachachinpashmi, Dioska jawa pachaman apankapakmi wawakunataka wañuchun sakin nishpa. Shinapash, imashinami ña yachakushkanki Jehovaka mana llakikunataka churanchu. Bibliapika ninmi: “Nallita ruranaka, Tukuy Ushayta Charik Diosmanta karupi kachun” nishpa (Job 34:10).
6 Llakikuna tiyakpika, imamantatak gentekunaka Diosta juchachin, Diosmi llakikunataka kachamun nishpa. Achka gentekunaka krinmi Dios kay Allpata mandakushkata. Shinapash, imashinami capítulo 3-pi yachakurkanchik, Satanasmi kay Allpataka mandakun. Achka gentekunaka, Satanás kay Allpata mandakukta mana yachashpami, llakikuna tiyakpika Diosmi llakichikun nin.
7 Bibliapika ninmi: “Diablomi tukuykunata mandakun” nishpa (1 Juan 5:19). ‘Tukuy kay pachapi kawsakkunataka [Satanás] umachikpimi’, achka gentekunaka Satanaspa munayta rurashpa kawsanakun (Apocalipsis [Revelación] 12:9). Satanás pantachishpa, llakichishpa kawsakpimi, kay Allpapi achka gentekunapash pantachishpa, llakichishpa kawsanakun. Shinaka, Satanás kay Allpata mandakukpimi, kay Allpapika achka llakikuna tiyan.
8 Kay Allpapi imamantami achka llakikuna tiyashkata ashtawan yachankapakka, capítulo 3-ta yuyarishun. Adán juchata ruraymantami, tukuy gentekunaka juchayukkuna wacharin. Chaymantami, achka gentekunaka shuktak gentekunata mandankapak munashpa, gentekunataka llakichishpa piñanakushpa kawsan. Shinaka, gentekuna juchayuk wacharishkamantami, kay Allpapika achka llakikuna tiyan (Eclesiastés 4:1; 8:9). Ashtawankarin, Bibliapika ninmi: “Runapash, ima puncha ima tukunataka na yachanchu” nishpa (Eclesiastés 9:12). Shinaka, Jehová kay Allpata manarak mandakukpimi, achka llakikunaka kunkashkapi japin.
9 Jatun makanakuykuna, mana alli ruraykuna tiyachunka, Dioska mana munanchu. Shinallatak, allpamama chukchuykuna, jatun akapanakuna tiyachunpash Dioska mana munarkachu. Jehovaka tukuy ushaytami charin, tukuy llakikunata tukuchinkapak. Shinaka, imamantatak Dioska mana llakikunataka tukuchishka. Yuyari, Jehovaka kuyak Diosmi kan. Shinaka, mana yankamantachu llakikuna tiyachunka sakishkanka (1 Juan 4:8).
SATANASKA, IMASHINATAK DIOSTAKA JUCHACHIRKA
10 Tukuy llakikunaka, imashinatak tiyay kallarirka. Yuyarishun: Adanta Evata pantachinkapakka, Satanaska mana nirkachu Dioska mana ushayta charinchu nishpaka. Adanta Evata pantachinkapakka, Satanaska nirkami Dioska llullakmi kan, gentekuna alli kawsachunka mana munanchu nishpa. Shina nishpami, Satanaska Diostaka juchachikurka Dioska mana alli gobiernochu kan nishpa (Génesis 3:2-5). Gentekunaka, Diosta mana kasushpami ashtawan alli kawsanchik nichunmi, Satanaska munarka. Shinami, Satanaska Jehovataka juchachirka, Jehovaka mana mandanachu kan nishpa.
11 Adanpash Evapash Diosta mana kasushpaka, Dios mandachunka mana ministinchikchu nik shinami mana kasurkakuna. Ashtawankarin, paykunallatakmi akllankapak munarka, imami alli kashkata imami mana alli kashkatapash. Shinaka, Jehovaka imatatak rurarka. Imashinatak tukuykunaman rikuchirka Adanpash Evapash Satanaspash mana allikuna kashkata. Imashinatak Jehovaka rikuchirka Jehová Dioslla alli gobierno kashkata. Wakin gentekunaka ninmi, Dioska Adanta, Evata, Satanastapash wañuchinami karka nishpa. Chay kipami shuktak gentekunata rurayman karka nin. Shinapash, yuyari: Adanpash Evapash manarak juchata rurakpillatakmi, Dioska wawakunata charinkichik, kay Allpatapash shuk paraisota rurankichik nirka (Génesis 1:28). Jehovaka, imata nishpapash tukuytami paktachin (Isaías 55:10, 11). Ashtawankarin, Adanta, Evata, Satanastapash wañuchikpika, Dios alli gobierno kashkataka mana tukuykunachu yachanman karka.
12 Alli intindinkapakka, yuyashun: Shuk profesor matematicasta yachachikushkanman. Shinapash, shuk alumno shayarishpa, profesorka mana allichu yachachin nikpika, shuktak alumnokunaka chay alumnota krishpaka, profesortaka ña mana kasunkapak munanmanchu. Shinaka, profesorka imatatak rurana kan. Profesorka tukuy mana kasuk alumnokunataka llukchishpa kachayta ushanmi. Shinapash, llukchishpa kachakpika, chayshuk alumnokunaka imatashi yuyanman. Profesorka mana alli yachashpami paykunata llukchishpa kachan yuyashpaka, profesortaka ña mana respetanmanchu. Chaymantami, yachak tukushka alumnotaka profesorka mana llukchishpa kachanchu. Ashtawankarin, ñawpaman yallishpa yachachichunmi sakin.
13 Imashinami chay profesorka mana kasuk alumnotaka mana llukchishpa kacharka, shinallatakmi Jehovapash Adanta, Evata, Satanastapash mana wañuchirkachu. Imamantatak paykunataka mana wañuchirka. Yuyay: Achka waranka waranka angelkunaka rikunakurkami (Job 38:7; Daniel 7:10). Satanás llullakushkata tukuykuna yachachunka, Jehová Dioska imatatak rurarka. Jehovaka sakirkami gentekunataka Satanás mandachun. Shinallatak, gentekunapash mandachun sakirkami.
14 Mana kasuk alumnokuna pantarinakuktaka, profesorka allimi yacharka. Chaymantami, mana kasuk alumnotaka ñawpaman yallishpa yachachichun sakirka. Mana kasuk alumnokuna pantarikukta rikushpami, tukuy alumnokunaka yachanman karka profesorlla yachachina kashkata. Ashtawankarin, mana kasuk alumnokuna pantarikukta rikushpaka, alli alumnokunaka intindinkami imamantami mana alli alumnokunataka llukchishpa kachakta. Imashinami profesorka tukuy alli alumnokuna rikuchun, mana kasuk alumnotaka ñawpaman yallishpa yachachichun sakirka, shinallatakmi Jehovapash tukuy gentekuna, angelkunapash rikuchun, Satanastaka mandachun sakishka. Gentekunapash mandachun sakishka. Shinami, tukuy gentekunaka kay versota alli intindinka: “Mandak Dioslla, runapak kawsayka na paypakchu. Pipash kikin kawsaytaka, na manday ushanchu. Chaytaka yachapanimi” (Jeremías 10:23).
IMAMANTATAK JEHOVAKA KUNANKAMA LLAKIKUNA TIYACHUN SAKISHKA
15 Jehovaka, imamantatak kunan punchakunakama llakikuna tiyachun sakishka. Yuyarishun, profesorka imatatak rurarka. Yachak tukushka alumnotaka ñawpaman yallishpa yachachichunmi sakirka. Shinapash yachachita mana ushakpika, profesorka mana ayudarkachu. Imashinami profesorka mana kasuk alumnotaka ñawpaman yallishpa yachachichun sakirka, shinallatakmi Jehovapash Satanás kay Allpata mandachun sakishka. Kay Allpapika tukuy laya gobiernokunami tiyashka. Gentekunapash ashtawan ashtawan mushuk cosastami llukchishka. Shinapash, mana alli ruraykunata, jatun makanakuykunataka mana anchuchita ushashkachu. Wakcha gentekunatapash mana ayudayta ushashkachu. Shinami yachanchik kay Allpapi gobiernokunaka mana alli mandayta ushashkata.
16 Satanás kay Allpata mandachun sakishpapash, Jehová Dioska mana paytaka ayudashkachu. Yuyay: Jehová Dios kay Allpapi mana alli ruraykunata anchuchishpaka, Satanasta ayudakun shinami kanman karka. Gentekunapash, ñukanchikkunaka mandanallami kashkanchik ninmanmi karka. Jehová Dios mana alli ruraykunata anchuchishpaka, Satanaspa llullakunata krichun ayudak shinami kanman karka. Shinapash, Bibliapika ninmi, Dioska “llullaytaka na ushanchu” nishpa (Hebreos 6:18).
17 Shinaka, Satanás kay Allpata mandakpi, gobiernokunapash paykunapa munayta rurakpimi, kay Allpapika manchanayay llakikuna tiyashka. Shinapash yuyari, Jehovaka tukuy ushaytami charin. Jehovami tukuy llakikunataka anchuchinka. Imashinami ña yachakurkanchik, gentekuna kay Allpata wakllichikpipash, Jehovami tukuy kay Allpataka shuk paraisota ruranka. Jesús paypa kawsayta kushkamantami, chay punchakunapika tukuy juchakunamantapash gentekunaka kishpirinka. Wañushkakunapash kawsarinkami. Jehová Dios akllashka punchapimi, Jesuska ‘Diablo imata rurakukta tukuchinka’ (1 Juan 3:8). Jehová Dios akllashka puncha manarak chayamukpimi, ñukanchikkunaka Bibliata yachakuyta ushashkanchik, Diosta adorayta ushashkanchikpash (2 Pedro 3:9, 10). Diospa akllashka puncha chayamunkakamaka, Dioska alli shunku gentekunataka maskakunmi. Llakikunawan kakpipash, Jehová Dioska paykunataka ayudanmi (Juan 4:23; 1 Corintios 10:13).
18 Wakin gentekunaka ninmi, llakikuna ama tiyachunka, Dioska Adantapash Evatapash tukuypi kasuchunmi rurana karka nishpa. Shinapash, imamantatak Dioska gentekunata mana shina rurarka. Yuyarishun, Dioska imatatak tukuy gentekunaman kurka.
KANKA, IMATATAK RURAKRINKI
19 Yuyarishun: Capítulo 5-pika, imatatak yachakurkanchik. Gentekunataka animalkuna shina kawsaymanta kawsachunka, Dioska mana rurarkachu. Gentekunataka allita ruranata, mana allita ruranatapash akllayta ushachunmi, Dioska rurarka. Jehová Dios ñukanchikta chashna rurashkamantaka, manachu achkata agradicinchik. Ñukanchikta chashna rurashkamantami, imashina kawsanata, pikunawan amigokuna tukushpa purinatapash akllayta ushanchik. Ñukanchikkuna kushilla alli kawsachunmi, Dioska ñukanchiktaka chashna rurashka.
20 Jehová Dioska mandakpilla kasuchunka mana munanchu (2 Corintios 9:7). Yuyashun: Taytamamakunaka munanchu, mandakpilla paykunapa wawakunaka kuyani nichun. Mana, mandakpilla kuyani nichunka mana munanchu. Taytamamakunaka munanmi, wawakunaka tukuy shunkuwan kuyani nichun. Shinaka, yuyay: Kanka, tukuy shunkuwanchu Diosta kasukrinki. Yuyari, Satanaspash, Adanpash, Evapash Diosta mana kasurkakunachu. Kanka, paykuna shinachu kakrinki.
21 Shinaka, imashinami achka waranka waranka gentekunaka Diospa lado tukushka, shinallatakmi kanpash Diospa lado tukuyta ushanki. Allita ruranata akllashpami, Satanás llullak kashkata, Satanás mana alli gobierno kashkatapash rikuchishun. Ashtawankarin, allita ruranata akllashpaka, Diosta kushichinchikmi (Proverbios 27:11). Diospa mandashkakunata kasushpaka, ashtawan allimi kawsanki. Chaytaka shamuk capitulopimi yachakushun.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Dioska mana llakikunata churanchu (Job 34:10).
- Satanaska juchachirkami, Dioska llullakmi kan nishpa, gentekuna alli kawsachunka mana munanchu nishpa. Shinami, Satanaska nirka Dioska mana mandanachu kan nishpa (Génesis 3:2-5).
- Jehovami paypa Churi Jesucristotaka akllarka, paypa Reinopi Rey kachun, tukuy llakikunata tukuchichunpash (1 Juan 3:8).
TAPUYKUNA
1, 2. Ima llakikunata rikushpatak llakirinchik. Achka gentekunaka, ima nishpatak tapurin.
3, 4. a) Pitak Diostaka tapurka, imamantatak llakikuna tiyachun sakishkanki nishpa. b) Dioska munanchu, llakikuna tiyachun.
5. Achka curakuna, pastorkunaka imatatak yachachin. Shinapash Bibliapika imatatak yachachin.
6. Llakikuna tiyakpika, imamantatak achka gentekunaka Diosta juchachin.
7, 8. a) Satanás kay Allpata mandakushkamantaka, imashinatak gentekunaka kawsanakun. b) Imamantatak achka llakikuna tiyan.
9. Imamantatak yachanchik, Dioska mana yankamanta llakikuna tiyachun sakishkata.
10. Satanaska, ima nishpatak Diostaka juchachirka.
11. Imamantatak Adanta, Evata, Satanastapash Dioska mana wañuchirka.
12, 13. Jehovaka, imamantatak sakishka Satanaspash, gentekunapash mandachun. Chayta alli intindinkapakka, imapitak yuyana kanchik.
14. Jehovaka, imamantatak sakishka gente gobiernokuna tiyachun.
15, 16. a) Jehovaka, imamantatak llakikunataka manarak tukuchishka. b) Dioska, imamantatak mana alli ruraykuna tiyachun sakishka.
17, 18. Shamuk punchakunapika, Dioska llakikunata tiyachun sakinkachu.
19. Jehovaka, imashinatak ñukanchiktaka rurarka. Chashna rurashkamantaka, imamantatak agradicinchik.
20, 21. Imatatak rurankapak munanki. Imamantatak chayta rurankapak munanki.


text:
Iwana
Iwana (kichwa simipi: hayampi[1]) (familia Iguanidae) nisqakunaqa huk yura icha aycha mikhuq qaraywakunam, Awya Yalapi, Usyanyapipas kawsaq.
Lliwmanta aswan hatun Iwanaqa pakasum, yura mikhuq, iskay mitrukama hatun iwanam. Huk rikch'aqkunaqa ayampim (aycha mikhuq), lluku-lluku (shampillu), pasarantu (puka kunkanta punkichin), qaraypuka, wisun.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Kichwa Yachakkukkunapa Shimiyuk Kamu hayampi iguana
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Iwana


text:
Sylvanus Olympio
Sylvanus Epiphanio Olympio sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin tarpuy killapi 1902 watapi paqarisqa Lomé llaqtapi - 13 ñiqin qhulla puquy killapi 1963 watapi wañusqa Lomé llaqtapi) huk Tugu mama llaqta pulitiku karqan.
Tayta: ; mama: .
Warmi: Dina Grunitzky
Churinkuna: Gilchrist Olympio.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sylvanus Olympio.


text:
Ailluibi cushi causangahuaga ¿imatata minishtinchi?
¿Imatata ninguima? ¿Minishtinchichu . . .
. . . llaquinacuita?
. . . cullquita?
. . . shuc cosasgunatahuas?
BIBLIAGA CASNAMI NIN
“¡Maican runaga Diospa shimita uyasha pactachiccunaga [...] mas cushi mangauna!” (Lucas 11:28, El Nuevo Testamento Quichua de Pastaza.)
DIOSPA SHIMIMANDA YACHAIGA ¿IMASATA YANAPAI TUCUNGUI?
Sirtu llaquinata tupanguimi (Efesios 5:
Ailluibi respetanacushami causangui (Efesios 5:33).
Ailluibi alita sintirishaga cushimi causangui (Marcos 10:
BIBLIA NISHCATAGA ¿IMARAICUTA QUIRINA ANCHI?
Biblia nishcata quiringahuaga, ishcai nishcagunata ricushun:
Diosmi ailluta callarichira. Bibliaga ninmi, Diosmi punda carita huarmita cazharachisha callarichira (Génesis 2:
18-24, Traducción del Nuevo Mundo [NM]). Pasacta nicpiga, ailluga tiai callarirami Jehová rashca acpi. ¿Imaraicuta cai rashcata alita yachana anchi?
Caibi yuyay: Shuc huarmi sumac tinajagunata ahuaushcata can ricuushaga, canhuas chi sumac tinajata ahuanata yachanata munanguima. Chita yachangahuaga, ¿manachu chi tinajagunata ahuau huarmillatata tapunguima?
Chashnallata, camba ailluibi cushi causangahuaga, auilluta ractami tapunguima. Chiga Jehová man.
Diosraicu balinchimi. Canga, camba ailluhuan Bibliaibi Jehovahua cunaigunata mascasha alita ranguima. Paiga ‘cangunata balichinmi’ (1 Pedro 5:
6, 7). Jehovaga ñucanchi más ali causachun nishami munan. Paiba cunaigunaga ali yanapac man (Proverbios 3: 5, 6, NM; 2 Timoteo 3:17).
TAPURI
¿Imasata ailluibi ali cari, ali huarmi, ali yaya, ali mama tucunata ushangui?
Chi tapuitaga cai textogunami cutichinga EFESIOS 5:


text:
San Fernando de Apure
San Fernando de Apure (kastilla simipi: San Fernando de Apure) nisqaqa Winisuylapi huk hatun llaqtam. Apure suyu wan San Fernando munisipyu uma llaqtapmi. 5 982 km²
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 28 ñiqin hatun puquy killapi 1788 watapi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: San Fernando de Apure.
- Uficial San Fernando de Apure kurankan
- Funbaifa


text:
¿Imaynam familiaykipi kusisqa kawsakuwaq?
¿Yaqachu yanapasunkiman . . .
. . . kuyakuy?
. . . qollqe?
. . . otaq imapas?
¿IMATAM BIBLIA NIN?
‘Kusisqamá Diospa palabranta uyarispanku kasukuqkunaqa kanqaku.’ (Lucas 11:28, Chuya Qellqa.)
¿IMAPIM KAY NISQANQA YANAPASUNKIMAN?
Cheqap kuyakuyta tarinapaq (Efesios 5:28, 29).
Respetanakuy kananpaq (Efesios 5:33).
Hawkalla kawsakunapaq (Marcos 10:6-9).
¿ISKAYRAYANACHU BIBLIAPA NISQANMANTA?
Manam, qawasun imanasqa:
Diosmi familiata qallarichirqa. Bibliam niwanchik ‘lliw ayllukunata’ Jehova Dios qallarichisqanmanta (Efesios 3:14, 15). Huk rimaypiqa, paymi familiakunata unancharqa. ¿Imapitaq chayqa yanapawanchik?
Kaypi piensariy: miski mikuyta mikuspaqa, ¿pitataq tapuwaq imayna ruwasqa kasqanmanta? Kikin yanukuqtamriki.
Chaynallataqmi familiapi kusisqa kawsakunapaqqa, familiata unanchaq Jehova Diosta maskananchik (Genesis 2:18-24).
Diosqa qanmantam nanachikun. Allinmi kanman familiakuna Jehova Diospa consejonta Bibliapi maskayninkuqa. ¿Imanasqa? ‘Payqa qamkunamantam nanachikun’ (1 Pedro 5:6, 7). Jehova Diosqa allin kawsakunaykitam munan, ¡consejonkunaqa allinnikipaqmi! (Proverbios 3:5, 6; Isaias 48:17, 18.)
KAYPI YUYAYMANAY
¿Imata ruwaspam allin qosa, allin señora otaq allin tayta-mama kawaq?
Kay tapukuytam Biblia contestachkan EFESIOS 5:1, 2 hinaspa COLOSENSES 3:18-21.


text:
Václav Klaus
Václav Klaus ( * 31 ñiqin kantaray killapi 1947 watapi paqarisqa Praha llaqtapi - ). Chiksuyu pulitiku, Uma kamayuq wan Umalliq.
7 Pawqar waray killa 2003 watamanta ñawpaq kuti Chiksuyupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Klaus; Mama:
Ñawpaq warmi: Livia Klausová
Wawakuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Václav Klaus.
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Biografía - Fundación CIDOB
- [http:/www.hermanvanrompuy.be Uficial web]


text:
Dean Barrow
Dean Oliver Barrow sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin pawqar waray killapi 1951 watapi paqarisqa Bilisi llaqtapi - ) huk Bilisi mama llaqtapi pulitiku karqan.
Yaya: ; Mama:
Warmi: Lois Young / Kim Simplis.
Churinkuna: (4) Jamal "Shyne" Barrow, Anwar, Deanne wan Salima.
2008 watamanta Bilisi Uma kamayuq.
1993 watamanta 1998 watakama Bilisi Hawa ministru.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Dean Barrow.


text:
Yawar Mallku
Yawar Mallku nisqaqa huk buliwyanu pilikulam, 1969 watapi qhichwa simipim rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Jorge Sanjinés karqan.
Pilikulaqa Buliwyapi Qhichwa ayllu llaqtachap sayarisqanmanta willaykun, Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta hamuq kururay yanapaqkuna mana willaspa warminkunata qumichaptinmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yawar Mallku sutiyuq pilikulamanta qillqa, inlish simipi, kastilla simipi, Internet Movie Database nisqapi
- Film Reference: Yawar Mallku pilikulamanta (inlish simipi)
- Yawar Mallku pilikulata qhaway (vimeo.com)


text:
Yawyu pruwinsya
Yawyu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Yauyos) nisqaqa Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Yawyu llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Chinchay Yawyu-Quchas risirwa
- Urqukuna: Paryaqaqa - Tiklla - Wampuna urqu (Yawyu distritupi)
- Mayukuna: Kañiti mayu
- Quchakuna:: Pawqarqucha (Yawyu pruwinsyapi, Tanta distritupi) - Pumaqucha (Larawpi)
- Mach'aykuna: Qaqa Mach'ay 4930 m ( Wampuna urqupi, Yawyu distritupi)
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yawyup huk distritunkunapi haqaru simitam rimanku, huk distritunkunapitaq qhichwa simitam, yawyu runasimitam. Tukuy chay haqaru, qhichwa k'iti rimaykunaqa kastilla simip ancha chikichasqanmi.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
33 distritunmi kan.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Inlisya, Kinuqay
-
San Pedro de Pilas llaqtap kanchan


text:
Sri Pandit Jawaharlal Nehru [ʤəʋäɦəɾläl nɛɦɾu] Bharat Ratna Śrī Pandit Jawāharlāl Nehru (hindi simipi,: जवाहरलाल नेहरू sutiyuq runaqa (*14 ñiqin ayamarq'a killapi 1889 watapi paqarisqa Allhabad (Indya) llaqtapi - 27 ñiqin aymuray killapi 1964 watapi wañusqa Musuq Dilhi (Indya) llaqtapi) Indya mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1947 watamanta 1964 watakama ñawpaq kuti Indyapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Motilal Nehru; Mama: Swarup Rani
Ñawpaq warmi: Kamala Kaul
Churinkuna: 1 Indira Priyadarshini Indira Gandhi
Yachaywasi:
QillqaqkunaEditar
Kaypipas qhawayEditar
Hawa t'inkikunaEditar
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jawaharlal Nehru.