text:
Kastillanuchay
Kastillanuchay (kastilla simipi: Castellanización) nisqaqa Ispañapi, kasqa kulunyakunapipas, Awya Yalapi mama llaqtakunapi kamachiqkunap kawpayninmi mana kastilla rimaq runakunap, indihinakunap kastilla simita mama simi hina chaskinanpaq kikinpa mama siminta qunqananpaq.
Yachay wasikunapi kastilla simitalla yachachispa indihina wawakunata mama simita rimayninrayku wanachaptinmi, chay iskuylakunapi yachachisqa runakunaqa mama simita rimaymanta manchakunmi. Astawanpas, awqaqkunapuram, phawrikakunapim, qillqana ukhukunapim Awya Yala rimaykunataqa sarupanku.
Chay kastillanuchaymantaqa achkaña Awya Yalapi rimaykunam wañusqaña, ahinataq Pukina simi, Muchik simi, Kulli simi. Huk rimaykunataq - paypurapas Qhichwa siminchik - chikichasqañam. Kay mama llaqtanchikkunap kawpayninta mana hukchaptinchikqa, pisi pachapichá kay sumaq rimayninchikkuna wañunqaman.
Awya Yala simikunap mana chinkananpaqqa, kunan pacha achka runakunam Iskay simipi iskay kawsaypi yachay nisqatam mañakun. Hukkunataq, ahinataq Buliwyap umalliqnin Evo Morales [1], kansillirninpas David Choquehuanca, chay kawsaypura yachaytaqa tukuy mama llaqtayuq runapaqmi, kastilla simita rimaqkunapaqpas mañakun, tukuy runakunap qhichwata, aymarata rimananpaq, chayllawanmi rimanchikkunaqa kawsanqa nispa.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Evo anuncia prefectos bilingües. Plan: En dos años, todos los funcionarios deberán hablar dos idiomas. http://cgi.proeibandes.org/cambios/ver.php?id=40
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Nereo Hancco Mamani (qhichwa yachachiq): Irqikunap qhichwa simi kastilla simi ima Qhiwar ayllupi rimasqankumanta (Qhiwar llaqtapi k'uskiykusqa)
- “Ñawi T’uqyasqa Kanchik Qhichwaman. Ma Qunqasunmanchu”. Perspectivas y Actualidad de la EIB en el Ayllu Qhipallu
- Yalpatrakuy (Testimonio), kay liwrumanta: Lengua y sociedad en el Valle del Mantaro, Rodolfo Cerrón-Palomino. Publicado por el Instituto de Estudios Peruanos, Lima, Perú, 1989. Wanka limay nisqapi (kastilla simipi)


c: text/html

text:
Iliktrumaqnitiku illanchay
Iliktrumaqnitiku illanchay nisqaqa mast'arikuq micham, illanchaymi, maywiykuq pinchikilla suyukunam maqnitiku suyukunawan ch'allisqam. Iliktrumaqnitiku illanchayqa achkiypa utqayninwanmi c mastarikun. Pinchikilla maqnitiku suyukunap maywiykuynintaqa kutinchiykuy (frecuencia) nisqawan icha pillunya suni kay (longitud de onda) nisqawan tupuytam atinchik.
Chhikawankuqa kay hinam:
Illanchaypa michantaq kay hinam, E = micha (energía), h = Max Planckpa sinchichanin nisqa kaptinqa:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Malwa yura rikch'aq ayllu
Malwa yura rikch'aq ayllu (Malvaceae) nisqaqa huk iskay phutuy raphiyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, lliwmanta aswan qurakunam, 240-chá 250-chá rikch'ana.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'anakuna:
- kampik (Theobroma)
- kakaw (Theobroma cacao)
- patas (Theobroma bicolor)
- saqsa kuti (Theobroma ferruginea)
- siku patasi (Herrania)
- tilu (Tilia)
- lupuna (Ceiba)
- yawar wiqi (Ochroma)
- bawbab (Adansonia)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Malwa yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Malwa yura rikch'aq ayllu
- Sistemática de plantas


text:
11 yachachiy: Ñawpa kaq k’uychi
NOÉ familianwan arcamanta lluqsiytawan, ¿imatataq ruwarqanku? Paykunaqa Diosman juk regalota jaywarqanku. ¿Kay ura dibujitupi jaywachkasqankuta rikunkichu? Kayta ruwarqanku salvakusqankumanta Diosta pachis ninapaq.
¿Jehová kay regalowan kusikurqachu? Ari, Diosninchik mayta kusikurqa. Chayrayku Diosqa, mana jayk’aq juktawan runata yakuwan chinkachisaqchu, nispa nirqa.
Jallp’a ch’akiptinqa, Noé familiawan arcamanta lluqsispa musuq kawsayta qallarirqanku. Diosninchikqa paykunata t’inkachkaspa nirqa: ‘Miraychik, achkhayaychiktaq, kay pachamantaq junt’aychik’, nisqa.
Ichapis, runaqa Jatun Paramanta uyarispa, ‘juktawan jinata Diosninchik chinkachiwasunchik’, nispa mancharikunkuman karqa. Chayrayku Dios nirqa, ‘manaña juktawan yakuwan Jallp’ata p’ampasaqchu’ nispa. Mana jayk’aq chayta qunqananpaq, runaman juk señalta qurqa. ¿Ima señaltataq qurqa? Juk k’uychita churarqa.
Parasqantawan Inti lluqsimuptin k’uychiqa rikhurimun. K’uychiqa k’achitu coloresniyuq, ¿ichayri? ¿Mayk’aqllapis kay pata dibujitupijina juk k’uychita rikunkichu?
Diosninchik nirqa: ‘Manaña runasta, nitaq animalestapis juktawan yakuwan chinkachisaqchu. K’uychita churani phuyupi. K’uychi phuyupi rikhuriptin, chay pacha yuyarisaq juk tratota qamkunawan ruwasqayta, jinallataq animaleswanpis’, nispa.
Chayrayku k’uychita rikuspa, ¿imatataq yuyarinayki tiyan? Mana jayk’aq Dios runata Jatun Parawan juktawan tukuchinanta yuyarinayki tiyan.
Génesis 8:18-22; 9:9-17.
Tapuykuna
- Dibujitupi rikunkijina, ¿imatataq Noé arcamanta lluqsiytawan ñawpaqta ruwarqa?
- Para thasnukusqanmanta, ¿imatataq Diosninchik Noeman familianman ima kamachirqa?
- ¿Imatataq Diosninchik mana juktawan ruwanqachu?
- K’uychita rikuspa, ¿imatataq yuyarinanchik tiyan?
Wak tapuykuna
- Génesis 8:18-22 ñawiriy.
¿Imaynatá ñuqanchik Jehovaman ‘juk samarichiq q’apayta’ chayachisunman? (Gén. 8:21; Heb. 13:15, 16.)
¿Imatataq Jehová runap sunqunpi rikurqa, chayrayku imamantá jark’akunanchik tiyan? (Gén. 8:21; Mat. 15:18, 19.)
- Génesis 9:9-17 ñawiriy.
¿Ima tratotataq Jehová Jallp’api kawsaqkunawan ruwarqa? (Gén. 9:10, 11.)
¿Machkha unaypaqtaq k’uychi tratota ruwarqa? (Gén. 9:16.)


text:
Iwrupa Huñu
Iwrupa Huñu, IH nisqaqa (inlish simipi: European Union, EU, kastilla simipi: Unión Europea, UE) mama llaqtakunap tantanakuynimi, kunanqa iskay chunka qanchisniyuqmi wankurisqa Iwrupapi mama llaqta kachkan. 1 ñiqin ayamarq'a killapi 1993 p'unchawpim kamasqa karqan, Iwrupa Huñu Rimanakusqa (Tratado de la Unión Europea) chanirikuptin, 1957 watapi kamasqa Iwrupa Musiku Huñup qatiqnin.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Iwrupa Huñu.


text:
Historia 104: Jesuska Jawa Pachaman Tikrarkami
JESUSKA shuktak viajekunatapashmi paypa katikkunamanka rikurirka. Shuk punchakarin, 500 gentekunaman rikurishpami, Diospa Reinomanta yachachirka. Jesuska Diospa munayta paktachinkapakmi wañushkakunamanta kawsarishpapash, alli willaykunata yachachishpa katirka.
Shinapash, Diospa Reinoka imatak kan. Yuyari: Diospa Reinoka shuk gobiernomi kan. Kay Reinopi mandachunka, Jesustami Jehová Dioska akllarka. Jesuska jawa pachamantami mandanka. Shinapash, Jesuska imashina reytak kanka. Kutinpash yuyari: Jesús kay Allpapi kashpaka, achka gentekunamanmi mikunata kararka. Unkushkakunatapash jampirka, wañushkakunatapash kawsachirkami. Shinaka, Jesús rey kashpaka alli reymi kanka.
Waranka watakunata Jesús mandakukpika, ima laya kawsaytak kay Allpapika tiyanka. Rikunki. Kay tukuylla Allpaka shuk kuyaylla, alhaja paraisomi tukunka. Paraisopika jatun makanakuykunapash, unkuykunapash, wañuykunapash ña mana tiyankachu. Shinapash, imashinatak yachanchik chashna alli kawsay tiyanata. Yuyari: Jehová kay Allpata rurashpaka shuk kuyaylla, alhaja Edén nishka jardín paraisotami rurarka. Chay paraisotaka gentekuna kawsachunmi rurarka. Jehová Dioska, Jesusta kay Allpata mandachun churashpami, ñukanchikkunamanka shuk paraisota kunka.
Jesús kawsarishkata krichunka, Jesuska 40 punchakunakamami paypa katikkunamanka rikurirka. Shinapash, jawa pachaman tikrana punchaka ñami chayarka. Chaymantami paypa katikkunataka nirka: ‘Kankunaka espíritu santota chaskinkakamami, Jerusalén llaktapi sakirina kankichik’ nirka. Espíritu santoka imatak kan. Espíritu santoka Diospa ushaymi. Imashinami wayraka imatapash kuyuchinlla, shinallatakmi Diospa espíritu santoka Diospa munayta paktachichun gentekunataka ayudan. Jerusalenpi sakirichun mandashka kipaka, Jesuska paypa katikkunataka mandarkami: ‘Kankunaka karu karu llaktakunapipashmi, ñukamantaka shuktak gentekunaman willana kankichik’ nishpa.
Shina mandashka kipami, Jesuska asha asha jawa pachaman ri kallarishpa puyukuna ukupi chinkarirka. Chaymantami, Jesuspa katikkunaka ña mana Jesustaka rikurkakuna. Jesuska jawa pachaman rishpapash, paypa katikkunataka ayudashpa katirkami.
1 Corintios 15:3-8; Apocalipsis 21:3, 4; Hechos 1:1-11.
Tapuykuna
- Shuk punchaka, mashna gentekunamantak Jesuska rikurirka. Jesuska imatatak paykunamanka parlarka.
- Diospa Reinoka imatak kan. Waranka watakunata Jesús mandakpika, kay Allpapika ima laya kawsaytak tiyanka.
- Jesuska mashna punchakunatatak paypa katikkunamanka rikurirka. Shinapash, Jesuska maymantak ña rina karka.
- Jawa pachaman ña rikrikushpaka, Jesuska imatatak paypa katikkunataka mandashpa sakirka.
- Dibujopi rikushka shinaka, imatak tukukun. Jesuska, imashinatak paypa katikkunapa ñawimantaka chinkarirka.
Shuktak tapuykuna
- 1 Corintios 15:3-8 versokunata liyinki.
Apóstol Pabloka imamantatak tukuy shunkuwan krishpa nirka: ‘Jesuska kawsarirkami’ nishpa. Shinaka, kunan punchakunapi Jesusta katikkunapash, imakunatatak tukuy shunkuwan krishpa shuktak gentekunaman parlana kan. (1 Cor. 15:4, 7, 8; Isa. 2:2, 3; Mat. 24:14; 2 Tim. 3:1-5.)
- Hechos 1:1-11 versokunata liyinki.
Hechos 1:8-pi willashka shinaka, Jesuspa katikkunaka maykamatak Diospa Reinotaka willarkakuna. (Hech. 6:7; 9:31; 11:19-21; Col. 1:23.)


text:
Baure runa
Baure runa nisqaqa lliw Baure simita rimaq runakunam, Buliwyapi, Beni suyupi, Iténez pruwinsyapi, tiyaq.
Tiyay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 40.000 Baure runa 1712 watapi [2].
- 5.178 Baure runa 1830 watapi
- 3000 - 4000 Baure runa 1967 watapi
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Baure runakunap rimayninqa arawak rimaykunaman kapuq baure simim. 1950 kaq watakunakamas tukuy Baure runakunas chay rimayta rimaq karqan. Chay pachataq Buliwya mama llaqta iskuylatam tiyachimurqan, indihina runakunata kastillanuchanapaq. Chaymantapacha kastilla simita rimayta qallarirqan. Kunan pacha asllaraqmi Baura rimaqkuna, SIL nisqankama chunka kimsayuqllas.
Sutikuna (Qhichwa simi - Baure simi):
- Ñuqa: ondi
- Qam: piti
- Pay: techi
- Ñuqanchik / Ñuqayku: viti
- Qamkuna: yiti
- Paykuna: noti
- Ari: jeni
- Mana: daca
- Yaku: ina
- Nina: yaqui
- Inti: sose
- Killa: quijere


text:
Añaki
Añaki icha Baktirya (grigu simimanta Baktήpιov, "k'aspicha", chaymanta latin simipi Bacterium) nisqakunaqa kawsaykuq huk'innaq (Procariota) nisqa ch'ulla kawsaykuq kaq kawsaqkunam. Maypipas, tukuy tiksi muyuntinpi kawsanku. Ancha ch'iñilla kaptin, ch'iñi qhawanallawan (mikruskupu nisqawan) rikunchik.
Añakikunaqa ancha achka rikch'aqkunam. Achka hinatam kawsanku. Anqas añaki nisqakuna inti wayllanku, huk añaki rikch'aqkuna ismuchiqkunam, hukkunataq unquchiqmi. Runa kurkup ch'unchulninpi ancha achka añaki kawsaspa, mikhuna uspuyninchikpi yanapanku. Hukkunamantataq unqunchikmi.
Kaymi huk unquchiq añakikunap paqarichisqan runap unquyninkuna:
- Q'icha unquy (Cholera)
- Wanthi unquy (Syphilis)
- Suq'a unquy (Tuberculosis)
- Lliqti unquy (Lepra)
- Sirk'i unquy (Bartonellosis)
- Yana wañuy (Pestis)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ñawpa añaki (Archaea)
- Añaw icha Wirus (Virus)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: AñakiPlantilla:Link FA


text:
Muñecas pruwinsya
Muñecas pruwinsya icha Idelfonso de las Muñecas pruwinsya (aymara simipi: Muñecas jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Idelfonso de las Muñecas icha Provincia de Muñecas) nisqaqa Buliwya suyupi, Chuqiyapu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chuma llaqtam (392 runa, 2001 watapi).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam, Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aymara, qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Takana runa
Takana nisqa runakunaqa Buliwyapi huk runa llaqtam, Beni, Tawamanu, Abuna, Akri, Mayutata, Tuychi mayukunap patanpi, Chukiyapu suyupi Beni suyupipas. Rimayninqa takana simim, ichataq achka Takana runakunaqa qhichwa simitam riman.
Yuyarina
Tiyay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk rimakuna (qhichwa simi - takana simi):
- ñuqa - ma
- qam - itda
- pay - cho
- ñuqanchik / ñuqayku - cuana
- qamkuna - icuanetda
- paykuna - chocuana
- mana - abe
- ari - e he
- yaku - avi
- nina - uati
- inti - retti
- killa - atdi
- quyllur - ttujai
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Takana runakuna (kastilla simipi)


text:
Don Quijote
Don Quijote - El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha (Yachay sapa wiraqucha dun Qvixote Manchamantan) nisqaqa Miguel de Cervantes-pa 1605 watapi kastilla simipi qillqasqan kawsay rikch'am, lliw qillqasqankunamanta aswan riqsisqam.
2005 watapiqa Demetrio Tupaq Yupanki-p t'ikrasqan Qhichwa simipi yachayp'anqachasqam lluqsirqan.
- Huk k'iti, la Mancha llaqta suyupin, mana yuyarina markapin, yaqa kay watakuna kama, huk axllasqa wiraqucha.
Hawa T'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachay sapa wiraqucha dun Qvixote Manchamantan
- Pin karan, imatan ruwaran, Manchay rihsisqa tukuy yallipah / Miguel de Cervantes Saavedra
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Don Quijote.


text:
Li Xiannian
Li Xiannian, (Chinu simipi: 李先念, chino tradicional: 李先念, pinyin: Lǐ Xiānniàn, Wade-Giles: Li Hsien-nien) sutiyuq runaqa, 23 ñiqin inti raymi killapi 1909 paqarisqa Hong'an llaqtapi - 21 ñiqin inti raymi killapi 1992 wañusqa Pikkin llaqtapi) Chunwa mama llaqtapi pulitiku qarqan.
1982 watamanta 1988 watakamam ñawpaq kuti Chunwapa Umalliqnin karqan.
Ñawpaq warmi: Lin Mei.
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Li Xiannian.
- (Chinu simipi):
- (Inlish simipi):


text:
Biwa qucha
Biwa qucha (nihun simipi: 琵琶湖, Biwa-ko, Kastilla simipi: Lago Biwa), hatun qucham, Nihunpas mama llaqtakunapi. Poyang quchaqa 670,33 km² hatunmi. Quchap hawanqa mama quchamanta 85,614 mitrum aswan hanaq.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Nihun simitam rimanku.
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Manyanpi llaqtakuna:
- Nagahama
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Lago Biwa.
- Departmento del Lago Biwa y el Medio Ambiente, Prefectura de Shiga
- Webcam en vivo de Biwako


text:
Tiluchi
Tiluchi[1] icha Tilanchu[2] (Furnarius rufus) nisqaqa huk laya takiq pisqum, rikch'aq t'uruchakim. T'urumanta aswan hatun q'isankunatam ruran.
Palamakunatam mikhun.
Taraqchim kikinpa runtunkunata tiluchipman churan, awqa hina.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Especies bolivianas: Tiluchi, Hornero, Furnarius rufus
- ↑ Imaymanta Qhichwapi ñawikunanchikpaq puquykunamanta 1, p. 22, Tilanchu/Tiluchi ‘Hornero’, ñiyta munan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Tiluchi


text:
69 Kaq Willakuy: Kamachikuq runata sipascha yanapasqanmanta
¿YACHANKICHU chay sipaschapa ima nisqanta? Chay warmimanmi Jehová Diospa willakuqnin Eliseomanta chaynataq Dios yanapaptin llapa ima admirakunapaq kaqkunata rurasqanmantapas willachkan. Chay warmiqa manam Israel casta warmichu, chaymi Jehová Diostaqa mana reqsinchu. Chaynaqa qawasunchikyá imanasqataq sipaschaqa chay warmipa wasinpi kachkan.
Chay warmiqa Aram nacioniyoq warmim karqa. Paypa qosanñataq Aram nacionpi tropakuna kamachiq Naaman sutiyoq runam karqa. Aram nacionniyoq soldadokunam chay sipaschata Israel nacionmanta presochamurqaku, chaymi Naamanpa warmintaña servirqa.
Naamanqa ñakarichkarqa lepra sutiyoq onqoywanmi. Chay onqoyqa runapa aycha qaran mikuq onqoy hinam. Chaymi sipaschaqa warmiman kaynata nichkan: ‘Amalaya Samaria llaqtapi Jehová Diosmanta willakuqman patronniy rirunman hinaptinqa lepra onqoyninmantachá sanoyarachinman’ nispa. Chaymantañam sipaschapa nisqanta chay warmipa qosanman willarqaku.
Naamanñataqmi onqoyninmanta sanoyaruyta munaspan Israel nacionman rirqa. Chayaruspanmi Eliseopa wasinman rirqa. Hinaptinmi Eliseoqa serviqnillanta kachaspan Naamanta nichirqa Jordan mayupi 7 kutikama challpukaramuspa mayllakamunanpaq. Naamanñataq llumpayta piñakuruspan nirqa: ‘Llaqtaypi mayukunaqa ¿manachum Israelpa mayunkunamantaqa aswan allin?’ nispa. Chaynata nispanmá pasakurqa.
Paypa serviqninkunañataqmi nirqaku: ‘Taytáy, willakuq Eliseo imatapas sasa kaqta kamachisuptikiqa ¿manachum ruraruwaq? Mayllakaramuspaykiqa sanoyarunkim nichkaptillanqa mayllakaramuyá’ nispa. Naamanqa serviqninkunapa nisqanta uyarispam 7 kutikama Jordan mayupi challpukaramurqa. ¡Hinaptinmi cuerponqa sanoyarurqa manaraq onqochkaptin kasqanman hina!
Chaymi Naamanqa kusikurqa. Hinaspam Eliseopa kasqanman kutiruspa nirqa: ‘Kunanmi yacharuni, Israel nacionpi Diosllam kay Pachapi Diosqa. Ama hina kaspaykiyá kay apamusqay regalokunata chaskiykullaway’ nispa. Eliseoñataq nirqa: ‘Manam chaskikimanchu’ nispa. Naamanta Jehová Dios sanoyachisqanmanta yachaspanmi Eliseoqa Naamanpa regalonta chaskiyta mana munarqachu. Eliseopa serviqnin Giezi sutiyoq runam ichaqa chay regalota hapikuruyta munarqa.
Hinaptinmi Naaman pasakuruptinña, Gieziqa kallpaylla hayparuspanmi nirqa: ‘Patronniy Eliseom kachamuwachkan watukuqninkuna chayaramuptin regaloykipa wakillantapas qoykuwanaykipaq paykunaman qoykunanpaq’ nispa. Chaynata nispanmi llullakururqa. Naamanmi ichaqa llullakusqanta mana yacharqachu, chaymi apamusqanmanta Gieziman wakillanta qoykurqa.
Hinaptinmi Giezi kutiramuptin ima rurasqantam Eliseoqa yacharqa Jehová Dios payman willaptin. Chaymi Eliseoqa nirqa: ‘Kay mana allin rurasqaykimantam Naamanpa lepra onqoyninwan qamña onqonki’ nispa. ¡Hinaptinmi chaynam karqa!
¿Imatam kaykunamantaqa yachachwan? Puntataqa, chay sipascha hinam kananchikqa Jehová Diosmanta willakunanchikpaq. Chaynata ruraspaqa runakunata yanapachwanmi. Chaymanta, ñawpaqpi Naaman hatunchakuq kasqanman hinaqa manam kananchikchu, aswanqa Jehová Diospa serviqninkunata kasukunanchikmi. Chaymantapas, manam Giezi hinaqa llullakunanchikchu. Cheqaptamá Bibliapi nisqanmantaqa achkata yachachwan, ¿aw?
2 Reyes 5:1-27.
Tapukuykuna
- ¿Imatam dibujopi sipaschaqa chay warmiman nichkan?
- ¿Pitaq dibujopi chay warmiqa, hinaspa imanasqataq sipaschaqa chay warmipa wasinpi kachkan?
- ¿Imatam Eliseoqa serviqninta kamachirqa Naamanman ninanpaq, hinaspa imanasqataq Naamanqa piñakururqa?
- ¿Imataq pasarqa serviqninkunapa nisqanman hina Naaman ruraptinqa?
- ¿Imanasqataq Eliseoqa Naamanpa regalonta mana chaskikurqachu, hinaptin imatam Gieziqa rurarqa?
- ¿Imataq Giezitaqa pasarqa, hinaspa imatam yachanchik payta pasasqanmanta?
Sapaq tapukuykuna
- 2 Reyes 5:1-27 nisqanta leey.
¿Imaynatam mozo-sipaskunata kallpanchanman chay Israel casta sipaschapa rurasqanqa? (2 Rey. 5:3; Sal. 8:2; 148:12, 13.)
¿Imanasqataq Namaanpa pasasqantaqa yuyarinanchik Bibliapa nisqanman hina imamantapas consejawaptinchikqa? (2 Rey. 5:15; Heb. 12:5, 6; Sant. 4:6.)
¿Imakunatam yachachwan Eliseo chaynataq Giezi sapakamapas ima rurasqankumanta? (2 Rey. 5:9, 10, 14-16, 20; Mat. 10:8; Hech. 5:1-5; 2 Cor. 2:17.)


text:
Anastasio Somoza
Anastasio Somoza García sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin hatun puquy killapi 1896 watapi paqarisqa San Markus llaqtapi - 29 ñiqin tarpuy killapi 1956 watapi wañusqa Ankun llaqtapi ) huk Nikarawa mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku runam, Nikarawap umalliqninmi kachkan.
1937 watamanta 1947 watakama wan 1950 watamanta 1956 watakamañam umalliq karqan.
Tayta: Anastasio Somoza Reyes; Mama: Julia García.
Ñawpa warmi: Salvadora Debayle
Churinkuna: Lilian, Luis Anastasio wan Anastasio Somoza Debayle.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Anastasio Somoza.
- Anastasio Somoza García


text:
20 willakuy: Dina sasachakuypi tarikun
PIKUNATAN Dina visitashan? Canaán suyupi tiyaq sipaskunatan. ¿Kusikuranchu taytan Jacob kay ruwasqanwan? Kayta kutichinaykipaq yuyariy imatan Abrahanpas Isaacpas yuyaykuranku Canaanpi tiyaq warmikunamanta.
¿Munaranchu Abrahán churin Isaac Canaán llaqta warmiwan casarakunanta? Manan. ¿Munarankuchu Isaacpas Rebecapas Jacob wawanku Canaán llaqta warmiwan casarakunanta? Manan. ¿Ima rayku?
Canaanpi tiyaq runakunaqa pantasqa dioskunatan yupaycharanku. Mana allin runakunan karanku paykunawan casarakunapaq huñunakunapaqpas. Chay raykun Jacobqa mana munaranchu ususin Dina Canaanpi warmikunawan huñunakunanta.
Dinaqa sasachakuypin tarikuran. ¿Rikushankichu imaynatan chay cananeo Dinata qhawashan? Siquemmi sutin. Huk p’unchaymi chay sipaskunata Dina visitashaqtin, Siquem runa Dinata obligaran paywan puñunanpaq. Kayqa manan allinchu karan, casarakusqan warmillawanmi qhariqa puñunan. Siquem runa Dinata abusasqanmi nishu sasachakuykunata qallarichiran.
Kayta yachaspan Dinaq turankunaqa sinchita phiñakuranku. Simeonwan Leviwanmi aswantaqa phiñakuranku, chaymi espadankuta aparikuspa llaqtaman qonqaylla haykuranku. Paykunan wayqenkunawan Siquem runata llapa qharikunatawan wañuchiranku. Kay mana allin ruwasqankun taytanku Jacobta sinchita phiñachiran.
¿Imaynatan kay sasachakuykuna qallariran? Diospa kamachisqanta mana kasukuq runakunawan Dinaq huñunakusqanwanmi. Ama ñoqanchisqa chhayna runakunawan huñunakusunchu.
Génesis 34:1-31.
Tapuykuna
- ¿Ima raykun Abrahanpas Isaacpas mana munarankuchu Canaán suyupi warmikunawan churinkuq casarakunanta?
- ¿Munaranchu Jacob Canaán llaqtayoq warmikunawan ususin huñunakunanta?
- Dibujopi rikusqayki hina, ¿pin Dinata qhawashan, ima mana allintan ruwaran?
- ¿Imatan ruwaranku Dinaq turankuna Simeonpas, Levipas, Dinata sucedesqanta yachaspa?
- ¿Kusichiranchu Jacobta Simeonpa Levipa ruwasqan?
- ¿Imaynatan kay familiapi sasachakuykuna qallariran?
Huk tapuykuna
- Leey Génesis 34:1-31.
¿Maynillanpichu Dina visitaran Canaán llaqtapi sipaskunata? Willay (Gén. 34:1).
¿Ima raykun nisunman Dinapas huchayoqmi karan doncella kayninta chinkachinanpaq, nispa? (Gál. 6:7.)
¿Imatan kay tiempopi wayna-sipaskuna yachankuman Dinaq ruwasqanmanta? (Pro. 13:20; 1 Cor. 15:33; 1 Juan 5:19.)


text:
12 willakï: Alläpa hatun törreta nunakuna rurayan
ATSKA watanash pasanaq. Y atska wambrayoqnash kayänaq Noëpa tsurinkunapis. Hina willkankunapapis wambrankuna kanaqshi. Tsënöpanash Patsachö atska nunakuna mirëkuyänaq.
Tsë atska nunakunapa rurinchöshi kanaq huk nuna, Nemrod shutiyoq, pëqa kanaq Noëpa willkampa tsurinshi. Tsë nunaqa alläpa mana allish kanaq, animalkunata y nunakunatapis wanutseqllanash. Hina wakin nunakunata gobernanampaqshi rey tikranaq. Tsëshi Nemrodqa Teyta Diosta mana gustanaqtsu.
Huk idiömallatash tsë tiempochöqa llapan nunakuna parlayänaq. Nemrodqa pëlla gobernëta munarshi llapan juntolla täräyänanta munanaq. ¿Imanötaq tsëta rurarqan? ‘Huk markata y tsëchö huk hatun törreta rurayë’ ninaqshi llapan nunakunata. Ladrillo rurëkaqkunata kë dibüjochö rikanqëkinö.
Kë hatun torre rurëkäyanqanqa manam Jehová Diostaqa gustarqatsu. Pëqa hinantin Patsachö nunakuna täräyänantash munanaq. Pero pëkunaqa, ‘¡aku! Huk markata y huk hatun törreta ruramushun ciëlomampis chanqanyaq. ¡Y reqishqam kashun!,’ niyänaqshi: pëkunaqa alabanzata ashikäyänaq kikinkunallapaqshi manash Teyta Diospaqtsu.
Tsënash tsë törreta rurar ushayänanta Teyta Dios munanaqnatsu. ¿Imanöraq rurarqan? Huk idiömallata parlëkäyaptinshi, Teyta Diosqa tukïläya idiömakunata parlëkatsinaq llapan nunakunata. Parlapänakurnimpis manash käyinakuyänaqnatsu. Tsëshi Babel o Babilonia “Pantatsinakï” ninan tsë markankunapa shutin kanaq.
Tsënash Babelpita nunakuna ewkur qallëkuyänaq. Hinantin Patsapash käyinakoqpura täkoq ewkuyänaq.
Génesis 10:1, 8-10; 11:1-9.
Tapukïkuna
- ¿Piraq Nemrod karqan, y imaraq pëpita Teyta Dios nerqan?
- ¿Imanirtaq dibüjochö nunakuna ladrïllokunata rurëkäyan?
- ¿Imanir-raq kë rurëkäyanqan, Jehová Diosta gustarqatsu?
- ¿Imanöraq kë torre rurëkäyanqanta Teyta Dios päraratserqan?
- ¿Imaraq tsë markapa shutin karqan, y ima ninanraq tsë shutiqa?
- ¿Imataraq nunakuna rurayarqan, Teyta Dios hukläya idiömakunata parlaratsiptin?
Wakin tapukïkuna
- Leinki Génesis 10:1, 8-10.
¿Imanö nunaraq karqan Nemrod y imataraq Biblia willapämantsik? (Pro. 3:31.)
- Leinki Génesis 11:1-9.
¿Tsë törreta imarëkur-raq rurayarqan, y imanirtaq ushayarqantsu? (Gén. 11:4; Pro. 16:18; Juan 5:44.)


text:
Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa
Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa (kastilla simipi: Reserva Ecológica Cofán Bermejo) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Cascales kitipi, Sukumpiyu markapim.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Cedrelinga cateniformis
- Tessmannianthus heterostemon
- Cassia grandis
Runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna


text:
Hatun chullunku
Hatun chullunku icha Illima, wanka limaypi Wallallu nisqaqa tukuy watantinkunapi kaq, ancha hatun chullunkum, hatun urqukunap hanka nisqa hawanpi, kinrayninkunapi kaq urqu chullunku nisqam, Antartikapi Kalalit Nunatpipas kaq chullunku suyu nisqataqmi.
Aswan urqukunata qataq, ichataq mana hunt'a suyu hina hatun kaq chullunkuqa urqu chullunku pampa nisqam (ahinataq Qillqaya Rit'ipampa).
Hatun chullunkuqa achka chiri suyukunapim. Urmamusqa achka tawqa rit'imantam achka ñit'iywan chiriypi chullunkum tukukun. Hatun chullunkuqa hatun qallu hina qhichwakunapi uraykuspa lluchk'anmi, pampanpi hatun ñit'iywan puriqllayaspa yakuyaspa, chayrayku aslla qhaquy kaptinmi.
Chullunku pachapi hatun chullunkukuna anchatas hatunyarqan, achka suyukunata chullunkuchaspa. Kunan pachataq pacha q'uñiyaptinmi, hatun chullunkukunaqa chullukuspa yakuyaspa pisiyachkanmi, huk p'unchawchá puchukaspa.
-
-
-
Islandyapi chullunku pacha.


text:
José María Morelos
José María Teclo Morelos Pérez y Pavón, José María Morelos sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin tarpuy killapi 1765 watapi paqarisqa Valladolid, Michoacán llaqtapi – † 22 ñiqin qhapaq raymi killapi 1815 watapi paqarisqa Ecatepec llaqtapi) mishikunapas tayta kura wan awqaq pusaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José María Morelos.
- Biografía oficial
- Biografía
- La Independencia de México
- Las Campañas de Morelos


text:
Quyllur
Quyllur nisqaqa kikin achkiq (k'anchaq) hawa pacha pachankam.
Tiksi muyuman lliwmanta aswan qaylla quyllurqa intim, muyupayasqam. Hanaq pachata qhawapayaspanchikqa, quyllurkunata ancha uchuylla hina kaqta rikunchik, ancha hatun kaptinpas, ancha karukaray kayninrayku.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Inti
- Killa
- Puriq quyllur (Planita)
- Unquy quyllurkuna
- Chukichinchay
- Qullqaquyllur
- Chakana warani
- Ch'aska
- Pachakawri (meteoro)
- Pachakawri rumi (hanaq rumi, rawraq rumi) (meteorito)
- Tiksi muyu (kay pacha, allpa pacha)Plantilla:Link FA


text:
37 yachachiy: Yupaychanapaq toldo
¿YACHANKICHU imapaqchus kay wasi? Kay toldo wasiqa Jehovata yupaychanapaq. Tantakunapaq toldo sutikun. Egiptomanta lluqsisqankumanta, tukuy llaqta juk watapi ruwayta tukucharqanku. ¿Pitaq kayta ruwanankuta nirqa?
Jehová chayta kamachirqa. Moisés Sinaí urqupi kachkaptin, imaynatachus ruwakunanta nirqa. Diosqa toldota apaykachayta atikunanpaqjina ruwakunanta nirqa, jinamanta chay muyuriyninpi tantakunankupaq. Chayrayku israelitakuna kuyuriptinku toldota apakapuq kanku.
Toldopi juch’uy cuartituta qhawanki chayqa, juk cajata rikunki. Chay cajaqa, Diospa trato ruwasqan arca sutichakun. Patanpi qurimanta iskay querubín angelkunayuq karqa. Moisés chay rumikunata phirisqanrayku Diosninchik watiqmanta iskay rumipi Chunka Kamachiyninta qillqarqa. Chay musuq rumikunatataq chay arcapi jallch’arqanku. Chantapis juk chuwata maná nisqamanta arca ukhupi jallch’arqanku. ¿Yuyarinkichu imachus maná kasqanta?
Jehová Aaronta, Moisespa wawqinta, sacerdotespa kuraqnin kananpaq akllarqa. Pay llaqtata umachan Jehovata yupaychanankupaq.
Kunanqa toldomanta aswan jatun cuartituta qhaway. Kayqa iskay juch’uy cuartitujina. ¿Rikunkichu maymantachus q’usñi lluqsimusqanta? Chayqa inciensota q’usñichinapaq altar. Inciensoqa sumaqta q’apan. Chantapis qanchis palqasniyuq qurimanta k’anchachinata qhawariy. Astawanpis chay cuartupiqa juk mesa tiyan, patanpitaq 12 t’anta tiyan.
Tinkukuna toldop pationpiqa juk jatun cobremanta ch’illami yakuyuq tiyan. Sacerdotekunaqa chaypi mayllakunku. Chantapis patiopi jatun altar tiyan. Chaypi Jehovata yupaychanapaq wañusqa uywakunata q’ulachikun. Kay toldoqa llaqtamanta chawpipi chachkarqa, israelitakunataq muyuriyninpi tiyakuq kanku.
Éxodo 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; 28:1; 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; Hebreos 9:1-5.
Tapuykuna
- Dibujitumanta wasi, ¿imataq sutikun, imapaqtaq?
- ¿Imaraykutaq Jehová Moisesta juk wasita apaykachanapaqjina ruwananta nirqa?
- ¿Imataq chay juch’uy cuartitupi cajajina, imataq ukhunpi tiyan?
- ¿Pitataq Jehová sacerdotespa kuraqnin kananpaq akllarqa imatataq pay ruwanan karqa?
- ¿Ima kimsa imastaq jatun kaq cuartopi tiyan?
- ¿Ima iskay imastaq toldop pationpi tiyan, ima ruwanapaqtaq kanku?
Wak tapuykuna
- Éxodo 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; 28:1 ñawiriy.
¿Imatataq ‘arcap’ patanpi querubinkuna niyta munan? (Éxo. 25:20, 22; Núm. 7:89; 2 Rey. 19:15.)
- Éxodo 30:1-10, 17-21; 34:1, 2, chantapis Hebreos 9:1-5 ñawiriy.
¿Imaraykutaq Jehová toldopi yupaychaq sacerdotekuna llimphu kanankuta munarqa, imatataq chay yachachiwanchik? (Éxo. 30:18-21; 40:30, 31; Heb. 10:22.)
Apóstol Pablo hebreo cristianosman cartata qillqasqanpi, ¿imaynatá, tantakuna toldo, leyniqta trato ruwakusqan ima, manaña ñuqanchikpaq kasqanta yachachiwanchik? (Heb. 9:1, 9; 10:1.)


text:
Wayna Qhapaq
Wayna Qhapaq sutiyuq runaqa Inkakunap chunka hukniyuq ñiqin qhapaqninsi, Hanan Qusqup suqta ñiqintaq Sapa Inkan karqan, Tupaq Inka Yupankip churinsi.
1493 watamanta 1527 watakama qhapaq inkas karqan. Muru unquywansi wañurqan.
Iskaynintin churinsi qhapaqkuna tukurqan: Atawallpa Inka Kashamarka llaqtapis, Waskar Inka Qusqu llaqtapitaq.
Wayna Qhapaqpa kimsa kaq churinqa Inti Kusi Wallpa Waskar sutiyuqsi karqan, Hanan Qusqu panakap qhipaq kaqsi. Huk churintaq Pawllu Inka Tupaqsi karqan.
Ñawpaqnin inka qhapaq: Tupaq Inka Yupanki


text:
Dolores Cacuango
Dolores Cacuango sutiyuq warmiqa (1881 watapi paqarisqa San Pablo Urku llaqtapi, Kayampi kitipi, Ikwadurpi, 1971 watapi wañusqa Kayampi llaqtapi) huk ikwaduryanu pulitiku warmim karqan, Kayampim. Kichwa runakunapaqqa hatun ñawpaqman pusaqmi karqan, chayrayku payta Mama Dulu nirqankum. Tukuy kawsayninpi kichwa runaman allpankunata kutichinapaq paykuna allpayuq tukunanpaq, runakunawan misti (mishu) allpayuqkunata maqanakurqan. Hinallataq mama Tránsito Amaguañawan iskay kawsaypi iskay simipi yachay wasikunatam kamachirqan. Tukuy kawsayninpi allpayuq mistikunam chapaqkunapas Mama Duluta maqaspa qatiykacharqan. Payqa wiñay wakchallam kawsarqan, hinallapas wakchalla huk uchuylla wasipim wañurqan.[1]
Doloresqa nirqan, "pitishka urku uksha shina, kutin wiñakmi kanchik, shinami, urku uksha shinawan pachamamata katachishun", kashna paypak yuyaypi "Imashina inti tayta tukuykunata kunukyachin, nima ashtawan nima pishita, kari-warmikunata, shinallatakmi yachayka tukuykunaman achikyachinka, charikkunata, wakchakunata, amukuna cashpa serviciokunamanpash".
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Dolores Cacuangupak Muskui, Ariruma Kowii, Enrique Casiguano, 2007


text:
Inti wayllay
Inti wallay icha Photosinthesis (Kastilla simipi: fotosíntesis, grigu simimanta: Φwtoσύvθeσις) nisqaqa yurakunap raphi q'umirwan intip achkiyninpi chimlasayta huk mana kawsaq imayaykunatapas yurap kawsa imayayninman t'ikraykuyninmi.
Yurakunap raphinkunapi kawsaykuqkunapiqa kawsaykuq inti wayllaq (khloroplastu) nisqakunam. Chay raphi q'umirniyuq (khlorophila nisqayuq) inti wayllaqkunawan inti wayllayta ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtanku, muksichaqta kachaykuspa. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa kikinpa imayayninta ruraykuspa hinatapas wiñaspa uwas misk'itam ruraykunku. Yurap kachaykusqan muksichaqtam ñuqanchik runakunataq kawsananchikpaq mat'ipayanchik. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik. Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Mana inti achkichkaptinqa, yura manam inti wayllayta atinchu.
Kay hinam inti wayllaypa ruranakuy paqtachanin:
-
6 CO2 + 12 H2O + achkiy → C6H12O6 + 6 O2 + 6 H2O
-
chimlasay + yaku + achkiy → uwas misk'i + muksichaq + yaku
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Inti wayllay.Plantilla:Link FA


text:
Anwar Sadat
Muḥammad Anuar as-Sādāt, Anuar el-Sadat , Anuar Sadat sutiyuq runaqa arabya simipi: محمد أنور السادات,r (* 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1918 watapi paqarisqa Mit Abu I-Kum llaqtapi - 6 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi wañusqa Qahira llaqtapi). Ihiptu mama llaqta Awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1978 watapiqa chiqniq.
1970 watamanta 1981 ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Sadat; Mama:
Ñawpaq warmikuna:
- Ehsan Madi
Wawakuna: Camila
- Jehan Raouf (Jehan Sadat)
Wawakuna: Gamal, Lobna, Noha wan Jehan
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Anuar el-Sadat.
- Pagina oficial de Anwar Sadat (arabya simipi)
- Anwar Sadat at The Internet Name Database
- El-Sadat.info (inlish simipi)


text:
Colonia suyu
Colonia suyu (kastilla simipi: Departamento de Colonia), nisqaqa huk suyum Uruwayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Colonia del Sacramentomi.
6 106 km²
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 27 ñiqin qhulla puquy killapi 1816 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
123 203 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
6 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Colonia suyu.
- Web site Colonia suyu.


text:
Runakunapa derechosninku allin yupaychasqa kananpaq, tukuy runa willay mañakuspa chaskispa kanankupaq, hinallataq, Gobierno ima rurasqantapas chuya chuyata, ama llullakuspa willakunanpaq, rimanakuyku. Chaymantapas rimanakullaykutaq, pipas mana manchakuspa, mana pakakuspa imatapas rimananpaq, llapan runakuna ima willakuytapas allinta, chiqanta, chaskinankupaq. Nillaykutaq, yuyaypi qispisqa prensa nisqa kananpaq, hinallataq, tukuy willakuqkuna paqarichiq astawan mastarikunanta, imaymana willakuykunata runaman riqsichispa kananpaq.
Ima willaymantapas yachay, ima yuyasqanchik haykaqpas munaspa rimasqa chiqan kananpaq Estado nisqaqa:
(a) Gobiernopa ima rurasqantapas, gastukuna rurasqanmantapas, kikinta chuyata, mana imatapas pakaspa willakunankupaq kamachikamunqa.
(ch) Pipas mana manchakuspa, mana pakakuspa imatapas rimay kanantaqa amachakunqam; chaypaq mana yanapaq kamachikuykunata, chiqap willakuy pantachiqkunata ima chinkachipunqa.
(h) Chuya chuya ruraykunapim Estado nisqapa willakuyninkunataqa pimanpas riqsichinqa.
(i) Estado nisqapa rurayninkuna, willakuyninkuna riqsiy munaqpaqqa manam sasachu kanqa, pisi qullqillawan imatapas utqaylla chaskinqaku, munaspaqa, medios electrónicos (computadora nisqapin) tarinqaku.
(k) Estado nisqapa rurayninkuna willakuyman chayayqa Derechunchikmi, ichaqa chay willakuyta mana waqllichispalla apananchik, Seguridad Nacional nisqa mana urmananpaq, Perú allpanchik allin qawasqa kananpaq.
(l) Estado nisqapa willakuynin chaskinapaq, ima rurasqanpas riqsisqa, willasqa kananpaq, hukllachasqa kamachikuykuna kanqa.
(ll) Sapa akllanakuy kaptin, Partido Político nisqakuna atipanakuypi, llallinakuypi, yaykunankupaq, kamachikunqa; sapakamapas ima kasqanta yachananpaq, chay willay kamayuqkuna, Medios Masivos nisqamanta ima tapukuytapas chaskinankupaq. Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(m) Willakuy ruraqkunapaq imamantapas manam kutipakuypas, piñachiypas kananpaq kamachikuykunata churachinqa.
(n) Llapan qillqaspaña, rimaspaña willakuqkunapaq kikinkumanta allin llamkay ruranankupaq yanapakuyta churanqa, chaypaq, llapallan runakunata, institucionkunata, imamantapas willasqa kanankupaq derechunku amachasqa kananpaq, minkakullanqataq.
(ñ) Periodistakuna, willay riqsichiypi llamkaqkuna, mana pita manchakuspa imatapas willanankupaq, kamachikuykunata churachinqa; chaynallataq, willay kamaq empresakunapas allin chuya willakuy qispichinankupaq, kamachikuy kallanqataq.
(p) Pikunachus, mana kasqan rimaqkunapaq, runakunapa sunqun kirichiqkunapaq, honran tupaqkunanpaq, paykunataqa manam riqsipanqachu, aswanmi chinkanankupaq musuq kamachiykuna lluqsimunqa.


text:
Perú suyu imaymana rurasqanta hawa nacionkunawan rantinakuy aparikunanpaq, rimanakuyku, chaypaqmi llapallanchik Estado wan, empresa privadawan kuska kallpanchananchik, chaymi, Perú suyu huk nacionkunawan allin rantinakuyman yaykunqa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Tukuy kamachikuykunatapas, qullqi kamachikuykunatapas allintam takyachinqa.
(ch) Qullqinchik wakin nacionkunapa qullqinwan kaq chaninman tikrakunanpaqmi kamachikamunqa.
(h) Wakin nacionkunawan rantinakunapaqmi, arancel nisqa pisiyananta munan, mana chiqisqa kanantapas munallantaq, chayqa nacionkuna ukupi rimanakusqankuta chaninchaspa rurakunqa.
(i) Maychus huk nacionkunaman imapas apaqkunapaq aypanankupaqhinalla impuesto pagananku kanqa, mayninpiqa kutichipunapaq kanqa.
(k) Huk nacionkunawan rantinakunapaq llamkaykunata, ima ruraykunatapas allinyachina kanqa, aduana nisqapipas, hukkunapipas yanapayta tarinankupaq.
(l) Huk nacionkunawan rantinakunapaq llamkaykunata, ima obraskunatapas hatarichina, allinyachina kanqa, empresa privada nisqata minkakunqa.
(ll) Perú suyu ukupi lliw rantinakuyman yaykuqkunapaq yanapay kanqa.
(m) Contrabando nisqa mana yaykumunanpaq, maypipas chuyalla rantinakuy kananpaq kamachiykunata apachikamunqa.
(n) Huk nacionkunaman imanchistapas apaspa rantinakuy ruranapaq sasachakuykunata chinkachinqa.
(ñ) Rantinakuy wasikunata, empresakunata ima aswan llapan Perú ukupi mirachinapaq, musuq rimanakuykuna kanqa; chaywanmi, rantinakunapaq ima rurasqanchikkuna yapakunqa.
(p) Huk nacionkunapi rantinakuyman imapas apananchikpaq tukuy yanapakuy lluqsimunqa, allin allinllanta, akllasqallata apanankupaq; chaypaqqa taksapas, hatunpas empresakuna yanapakunqaku.
(q) Hawa nacionkunawan allin rantinakuy ruranapaq, ima sasachakuykunatapas chuyanchanqa.
(r) Empresa privadawan, Estado wan kuskalla hawapi rantinakuyman purinankupaq tupachinqa; chaykuna ruranapaqmi huk umalliqta churanqa.
(s) Huk nacionkunapi rantinakuyman apanankupaqmi taksa ruruchiqkunata huñunachinqa, chaypi kuskamanta llamkanankupaq. (chk) Llapa rantinakunamanta ima willakuytapas yachanapaq huk hatun willanata paqarichinqa.
(t) Hawapi rantinakuyman rinapaq qawariqkunata allinta yanapakunankupaq kallpachanqa.


text:
Abédi Pelé
Abédi Ayew sutiyuq runaqa icha Abedi Pelé (* 5 ñiqin ayamarq'a killapi 1964 watapi paqarisqa Domé llaqtapi - ) mama llaqtayuq Gana piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Internacional kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Abédi Pelé.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Abédi Pelé.


text:
Barbu Catargiu
Barbu Catargiu sutiyuq runaqa (* 26 ñiqin kantaray killapi 1807 watapi paqarisqa - 20 ñiqin inti raymi killapi 1862 watapi wañusqa Bukuresti llaqtapi) huk Rumanya mama llaqtayuq willay kamayuquqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: Stephen Catargiu, Mama: Țiței (Stanca) Văcărescu
Warmi: .
Churinkuna: .
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Barbu Catargiu.


text:
George Walker Bush
George Walker Bush sutiyuq runaqa (6 ñiqin anta situwa killapi 1946 watapi paqarisqa New Haven llaqtapi, Connecticut suyupi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi) huk US-amirikanu pulitiku runam. 2000 watamanta 20 ñiqin qhulla puquy killapi 2009 watapi p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 43 kaq umalliqninmi karqan.
Ripublikanu partidupi wankurisqan kaspa, 2000 watapi 2004 watapipas umallinapaq akllanakuykunapim yallirqan.
11 ñiqin tarpuy killapi 2001 p'unchawpiqa terroristakuna New York llaqtapi pitu hatun wasintintam (World Trade Center, New York Twin Towers nisqata), Washington DC llaqtapi maqanakuy ministiryup (Pentagon nisqap) huk rakinta suwakusqa antankakunawan thuñichirqan, achka waranqa runakunatam wañuchispa. Chaymantam George W. Bush terrorismu hayu maqanakuyta rimarirqan.
USA-pa umalliqnin kachkaspa, iskay hatun maqanakuyta qallarirqan:
- 7 ñiqin kantaray killapi 2001 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Afganistan mama llaqtata atirqan.
- 20 ñiqin pawqar waray killapi 2003 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Iraq mama llaqtata atirqan, Saddam Hussein sutiyuq umalliqninta urmachispa hap'ispa. Chay Saddam Husseinqa 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 p'unchawpi runa warkhunapim wañurqan. Kunanraqmi chay Iraq mama llaqtapi maqanakuchkanku.
2005 watapi Awustu killapi Katrina nisqa hatun pillunkuy New Orleans llaqtatam thuñichirqan, chunka waranqa runata wañuchispa. George Bush mana allinta yanapaptin, aswan USA runakuna manañam Bushtachu q'imin.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: George Walker Bush.


text:
Rimashca Shimimi Aichayuj tucushca
1Callaripajca, Rimashca Shimica ñami tiyarca. Chai Shimica, Taita Dioshuanmi carca. Chai Shimica, Diosllatajmi carca.
2 Paica callarimantapachami, Taita Diosllahuantaj carca.
3 Diosca tucui ima tiyajtaca, Paihuanmi rurarca. Imata rurashpapish, Paillahuantajmi rurarca.
4 Paipimi causaica tiyarca. Chai causaimi, tucui runacunata achijyachij Luz carca.
5 Chai Luzmi amsataca achijyachicun.
Amsaca chai Luztaca manataj mishai tucurcachu.
6 Taita Dios cachajpimi, Juan shuti runa shamurca. 7 Tucuicuna crichun nishpami, Luzta paiman ricuchishpa, chaita tucuicunaman huillachun cacharca. 8 Mana Juanllatajchu Luz carca. Luz shamushcata huillachunllami paita cacharca. 9 Tucuicunata achijyachij chai Luzmi, ña cai pachaman chayamurca.
10 Pai quiquintajmi, cai pachapi carca. Cai pachaca Pai rurashcami. Cai pachapi causajcunaca, Pai rurashca cashpapish Paitaca mana rijsircacunachu. 11 Paipaj cajcunapajmanmi shamurca. Paicunapish mana chasquircacunachu. 12 Chashna cajpipish maijanlla Paita crishpa chasquijcunataca, Diosca Paipaj quiquin huahuacunatami rurarca. 13 Diospaj huahua tucungapajca mana yahuarmanta, mana aicha munaimanta, mana c'aripaj munaimanta huacharishcachu, ashtahuanpish Taita Diospaj munaimantamari Diospaj huahua tucun.
14 Rimashca Shimi aichayuj tucushpami, ñucanchijpurapi causarca. Paitaca, Diospaj shujlla Churi cashpa, Yaya shinallataj tucuita yalli sumaj cajtami ricurcanchij. Paica mana c'uyaipajta c'uyajpish, cashcatataj huillajpishmi carca.
15 Juanca, Paimanta huillacushpaca: «Caitamari sarunca: “Ñucapaj q'uipa shamucujca, ñucapaj ñaupami ña tiyarca. Chaimanta Paica ñucata yalli jatunmari” nishpa huillarcani» nircami. 16 Paica tucuita charij cashpa, mana c'uyaipajta c'uyashpa cujpimi, allicunataca tucuicuna jahuanpi jahuanpi chasquicunchij. 17 Mandashcahuanca Moisestami cachashca. Ashtahuanpish mana c'uyaipajta c'uyangapajpish, cashcatataj huillaj Shimicunahuanpish, Jesucristomari shamurca. 18 Taita Diostaca, pi manataj ricushcachu. Paihuan causaj, Paipaj shujlla Churillami ricushca. Paimi ñucanchijmanca rijsichirca.
Bautiźaj Juanca ‘Mana Cristochu cani’ nishcami
19 Jerusalenpi causaj judiocunami:
–Canca, ¿pitaj cangui?– nishpa, Juanta tapuchun curacunata, levitacunata cacharcacuna.
Paicuna tapujpimi, Juanca pi cashcata huillarca.
20 Juanca cashcallatatajmi huillarca, mana pacarcachu. Chaimantami:
–Ñucaca, mana Cristochu cani– nishpa huillarca.
21 Chashna nijpica:
–Shinashpaca, ¿pitaj canguiari? ¿Eliaschu cangui?– nijpi:
–Mana chaichu cani– nircami.
Shina nijpica:
–Shinashpaca, ¿Dios ima nishcata huillangapaj shamuna cashca, chai huillajchu cangui?– nijpipish:
–¡Mana!– nircami.
22 Chashna nijpica:
–Shinashpaca, ¿pitaj canguiari? ¿Canllatajca pi cashcatataj yuyanguiari? Ñucanchijta cachajcunaman huillagringapajmari, yachashun ninchij– nircacunami.
23 Chashna nijpimi, Juanca:
–Dios ima nishcata huillaj Isaiasca: “Shuj runamari shitashca pambapica: ‘Mandaj Diospaj ñanta allichichij. Pai purichunca, ama quingushpalla chaqui ñancunatapish ruraichij’ nicunmari” nishpami huillarca. Chai runamari cani– nishpami cutichirca.
24 Tapunaman shamujcunapuramanta fariseocunami, 25 Juantaca cashna nircacuna:
–Canca ‘Cristopish, Eliaspish, chai shamuna cashca huillajpish mana canichu’ ninguica. Shinashpaca, ¿ima nishpataj bautiźacunguiari?– nircacunami.
26 Chashna nijpimi, Juanca cashna nirca:
–Ñucaca, yacullahuanmari bautiźacuni, ashtahuanpish shujmari quiquincunapurallapitaj tiyan. Paitaca, manaraj rijsinguichijchu. 27 Paica ñucapaj q'uipa shamucushpapish, ñucapaj ñaupamari tiyashca. Chaimanta, ñucaca Paipaj pargate huatashcallatapish mana pascaipaj canichu– nircami.
28 Jordán yacu ch'imbanij Betabarapi Juan bautiźacujpimi, chashna tucurca.
Jesusca Taita Dios cachashca Malta Ovejami
29 Chai cayandij punllami Juanca, Jesús paipajman chayamucujta ricushpaca, cashna nirca:
–¡Riquichij, cai pachapi causajcunapaj juchata anchuchij, Taita Diospaj Malta Ovejaca Paimari! 30 Paitamari ñucaca: “Ñucapaj q'uipa shamucuj runaca, ñucapaj ñaupa ña tiyashcamanta, ñucata yalli jatunmari” nicurcani. 31 Ñucapish Paitaca manaraj rijsircanichu. Israelcunaman Paita rijsichingapajmi, yacuhuan bautiźashpa shamurcani– nircami.
32 Juanca caitapishmi pai quiquin ricushcata huillarca:
–Jahua pachamanta Diospaj Espíritu paloma shina uriyamushpa, Paipaj jahuapi tiyarishpa saquirijtami ricurcani. 33 Chaicamaca, Paitaca manaraj rijsircanichu. Yacuhuan bautiźachun ñucata Cachajmi: “Pipaj jahuapimi Ñuca Espíritu uriyashpa tiyarijta ricungui, chaimi jucha illaj Espirituhuan bautiźanga” nircami. 34 Ñuca quiquintaj chashna tucujta ricushpami: “Caimari Taita Diospaj Churica” nishpa huillani– nircami.
Punta yachacujcunatami Jesús cayashca
35 Cayandij punllapish cutinmi Juanca, paipaj yachacujcunamanta ishquihuan puricurca. 36 Jesús chaita puricujta ricushpami, Juanca:
–¡Riquichigari, Taita Diospaj Malta Ovejaca Paimari!– nirca.
37 Juan chashna nijpica, paipaj ishqui yachacujcunami Jesusta caticurcacuna. 38 Paicuna caticujpimi, Jesusca tigralla ricushpaca:
–¿Imatataj mashcacunguichij?– nijpi:
–Rabí, ¿maipitaj causangui?– nircacuna.
(Rabí nishcaca: “Yachachij” nisha ninmi).
39 Chashna tapujpi Jesusca:
–Jacuchij, ricunguichij– nijpimi, maipi causacushcata rijsigrircacuna.
Ña chuscu horas shina chishi cajpimi, chai chishica paihuan saquirircacuna.
40 Juan huillashcata uyashpa, Jesusta catishpa rij chai ishquimanta shujca, Simón Pedropaj huauqui Andresmi carca. 41 Paica, paipaj huauqui Simonhuanraj tupashpaca:
–Mesiashuanmari tupanchij– nircami.
(Mesías nishcapish, Cristo nishcapish “aceitehuan llihuishca” nisha ninmi).
42 Chashna nishpami Simontaca, Jesuspajman pushamurca. Jesusca Simonta ricurashpaca:
–Canca Jonaspaj churi Simonmi cangui. Cunanca, Cefas shutitami shutichini– nircami.
(Cefas nishcaca: “Pedro” nisha ninmi).
Jesusca Felipeta Natanaeltami cayashca
43 Jesusca, chai cayandij punlla Galileaman llujshiricushpami, Felipehuan tuparca. Paitami:
–Ñucata cati– nirca.
44 Felipepish Andreshuan, Pedrohuan causan Betsaidamantami carca. 45 Felipeca, Natanaelhuan tupashpaca:
–Moisés Quillcashca Mandashcapipish, Dios ima nishcata huillajcunapish huillashca runahuanmari tuparcanchij. Paica Nazaretmanta Josepaj churi Jesusmari– nircami.
46 Chashna nijpi Natanaelca:
–Nazaretmantaca, ¿ima alli llujshipajchari?– nijpi Felipeca:
–¡Shinashpaca jacuari, ricungui!– nircami.
47 Jesusca, Natanael Paipajman c'uchuyacujta ricushpami:
–Caitajcarinpish Israel runatajmi, paica umanata mana yachanchu– nircami.
48 Chashna nijpi Natanaelca:
–¿Ima shinataj ñucataca rijsingui?– nijpi, Jesusca:
–Cantaca, Felipe manaraj cayajpimari, higo yura ucupi cajpiraj ricurcani– nircami.
49 Chashna nijpimi, Natanaelca:
–Rabí, Canca Diospaj Churimari cangui. Canca, israelcunata jatun Mandajmari cangui– nircami.
50 Shina nijpi Jesusca, cashnami nirca:
–¿“Cantaca higo yura ucupi cajpirajmi ricurcani” nijllapichu, ñucataca cringui? Caita yallicunatapishmari ricungui. 51 Cancunaca, cunanmantapachami jahua pacha pascarishcatapish, Runa Aichayujpajman Taita Diospaj angelcuna huichiyacujtapish, uriyacujtapish ricunguichij. Chaica chashnatajmari– nircami.


text:
José Figueroa
José María Cornelio del Corazón de Jesús Figueroa Alcorta sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1860 watapi paqarisqa Córdoba llaqtapi - † 27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1909 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk Arhintina mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikupas runam karqan.
1886 watamanta pacha umalliq kachkaptin, 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1890 p'unchawpi umalliqnamanta qarqurqan.
Córdoba Kamachiq runa (1880-1883)
Tayta: José Cornelio de Figueroa Valverde; Mama: Teodosia Alcorta Isnardi.
Warmi: Josefa Julia María de las Mercedes Bouquet Roldán.
Churinkuna: (?).
Yachaywasi: Colegio Monserrat.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José Figueroa.


text:
¿Ima niwaqtaq Bibliamanta?
¿Niwaqchu . . .
. . . runakunapa yachayninmanta qellqasqa kasqanta?
. . . yanqa cuentolla kasqanta?
. . . Diospa Palabran kasqanta?
¿IMATAM BIBLIA NIN?
“Bibliapi llapallan qellqasqa kaqkunaqa Diospa Espiritunpa qosqanmi.” (2 Timoteo 3:16, Chuya Qellqa.)
¿IMAPIM KAY NISQANQA YANAPASUNKIMAN?
Lliw tapukusqaykikunamantam yachachisunki (Proverbios 2:1-5).
Allin kawsakunaykipaqmi yanapasunki (Salmo 119:105).
Hamuq tiempopaq suyakuytapas qosunkim (Romanos 15:4).
¿ISKAYRAYANACHU BIBLIAPA NISQANMANTA?
Manam, qawasun imanasqa:
Admirakuypaq tupasqan. Bibliataqa yaqa 40 runakunam qellqarqaku yaqa 1.600 watakunapi. Paykunaqa manam llapankuchu reqsinakurqaku. Chayna kaptinkupas qellqasqankuqa tupanmi.
Imam kaqtam willakun. Imapas pasasqanmanta qellqaqkunaqa pakankum llaqtankupa mana allin ruwasqankutaqa. Bibliata qellqaqkunam ichaqa pantasqankuta hinaspa llaqtankupa mana allin ruwasqantapas qellqarqaku (2 Cronicas 36:15, 16; Salmo 51:1-4).
Bibliapi willakuykunaqa cumplikunmi. Yaqa 200 wata ñawpaqtaraqmi Bibliaqa willakurqaña ñawpa Babilonia nacion puchukachisqa kananmanta (Isaias 13:17-22). Manam imayna puchukachisqa kanallanmantachu willakurqaqa, nirqataqmi pim puchukachiqnin kananmantapas (Isaias 45:1-3).
Bibliapi achka willakuykunam cumplikurqa imam nisqanman hina. ¿Manachu chayna kanan Diospa Palabranqa? (2 Pedro 1:21.)
KAYPI YUYAYMANAY
¿Imaynatam Diospa Palabranqa yanapasunkiman kawsakuynikipi?
Kay tapukuytam Biblia contestachkan ISAIAS 48:17, 18 hinaspa 2 TIMOTEO 3:16, 17.


text:
Mach'ina
Wayrukunawan pukllanchik.
Wayru icha Machina nisqaqa suqta kaqlla chiruyuq, chunka iskayniyuq kaqlla manyayuq, pusaq ñawch'inkunayuq pachankam, paqtan suqtawask'am.
Yuyarina
Hamu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wichachikan huk chawiqespita sayaqllapa chachinchin karunnin kanqa manyanpa tupun.
Kayninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kan suqta uya.
- Kan huk chunka iskay tupra
- Kan pusaq k'achi
- Kan tawa k'achiwataq
- Wayrupa kapun aswan sayay llapan suqtauyakunapura, uyan s'aytu kaptin.
Tupukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Uyakuna tarpuytupunin (qaran tupu) T = 6l2 ; chaypi, l = tupra tupu = tupra suni
- Wayru sayaynin = Warupa hakukaynin = l3 ; chaypi, l= tupra tupu
- K'achiwataqpa sunin = ; chaypi, l = tupra tupu


text:
Jean Piaget
Jean William Fritz Piaget sutiyuq runaqa (* 9 ñiqin chakra yapuy killapi 1896 watapi paqarisqa Neuchâtel llaqtapi - 16 ñiqin tarpuy killapi 1980 watapi wañusqa Genève llaqtapi) huk Suwisaku nuna yachaqsi, Kawsay yachaychiqpas karqan, Epistemología nisqap kamariqninsi.
Tayta: Arthur Piaget; Mama: Rebecca Jackson.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Erasmus Suñay.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jean Piaget.
- Etapas del Desarrollo de Jean Piaget
- Colegio Jean Piaget Uruguay
- El modelo piagetiano en Argentina


text:
Historia 3: Diosmi Gentekunataka Rurarka
RIKUY kay dibujota. Kunanka ñami gentekunapash tiyan. Paykunaka punta kari, punta warmimi kan. Karika Adán shutimi kan. Warmika Eva shutimi kan. Paykunataka Diosmi rurarka. Shinapash, Dioska ima shutitak kan. Dioska Jehová shutimi kan.
Shinapash, Jehová Dioska imashinatak Adantaka rurarka. Rikunki, Adanta rurankapakka, Jehová Dioska ñutu allpata japishpami umata, cuerpota rurashpa makikunata, chakikunatapash churarka. Chay kipami, Jehová Dioska Adanpa sinkapi pukurka. Shinami, Adanka kawsay kallarishpa, shuk alli rurashka cuerpota charirka.
Adanta rurashka kipaka, Jehová Dioska Adantaka mandarkami: ‘Kunanka tukuy laya animalkunamanmi shutita churana kanki’ nishpa. Dios shina mandakpimi, Adanka tukuy laya animalkunata rikuriyakurka. Kay animalkunataka kashna shutita churasha. Kutin chayshuk animalkunataka chashna shutita churasha nishpa. Shinapash, Adanka llakillami tukurka. Imamantashi Adanka llakilla tukurka.
Kutin kay dibujota rikuy. Chay paraisopika, tukuy animalkunami ishkaypura ishkaypura shayanakun. Kari elefanteka warmi elefantewanmi kan. Kari leonpash warmi leonwanmi kan. Shinapash, Adanka paylla kashpami Adanka llakilla karka. Jehová Diospash Adán llakilla kaktaka rikukurkami. Chaymantami Jehová Dioska, Adanta puñuchishpa shuk costillas tulluta llukchirka. Chay costillas tulluwanmi, Adanmanka shuk warmita rurarka.
Paypa warmita Adán rikushpaka achkatami kushikurka. Evapash chay alhaja, kuyaylla paraisota rikushpaka achkatami kushikushkanka. Shinami, Adanpash Evapash kusawarmi tukushpa, wawakunata charishpa kushilla, alli kawsana karka.
Dioska munarkami, Adanpash Evapash kushilla mana wañushpa kawsachun. Ashtawankarin Dioska mandarkami: ‘Tukuylla muyuntin Allpatami Edén paraisota shina alhaja, kuyayllata rurana kankichik’ nishpa. Dios shina mandakpika, paykunaka achkatami kushikushkanka. Shinaka yuyay, kanpashmi kay Allpataka shuk paraisota rurana kanki nikpika, manachu achkata kushikunkiman karka. Adanpash Evapash kushilla, alli kawsanakushpapash, kipamanka ña mana kushilla kawsarkakunachu. Imamantatak ña mana alli kawsarkakuna. Chaytaka shamuk historiapimi yachakushun.
Salmo 83:18, NM; Génesis 1:26-31; 2:7-25.
Tapuykuna
- Historia 2 dibujopika, imatak illarka. Historia 3 dibujopika, imatak tiyan.
- Punta karitaka pitak rurarka. Punta karika ima shutitak karka.
- Dioska imatatak Adantaka mandarka
- Dioska imamantatak Adantaka wañukta puñuchirka.
- Adanpash Evapash, mashna watakunatatak kawsana karka. Jehovaka, imatatak paykunataka rurankichik nirka.
Shuktak tapuykuna
- Salmo 83:18, NM versota liyinki.
Dioska ima shutitak kan. Gentekunaka imatatak Diosmantaka yachana kan. (Jer. 16:21, NM; Dan. 4:17.)
- Génesis 1:26-31 versokunata liyinki.
Sextoka, Dioska imatatak rurarka. Chay gentekunaka, animalkuna shinachu karka. (Gén. 1:26.)
Gentekunapash animalkunapash mikuchunka, Dioska imatatak rurarka. (Gén. 1:30.)
- Génesis 2:7-25 versokunata liyinki.
Tukuylla animalkunaman shutita churankapakka, Adanka imatatak rurana karka. (Gén. 2:19.)
Génesis 2:24-pi nishka shinaka, Jehová Dioska imatatak yuyan kasaranamanta, separarinamanta, divorciarinamantapash. (Mat. 19:4-6, 9.)


text:
Wiktionary:Main Page/Welcome
Wikisimitaqiqa achka simikunapi qispi simitaqi ruranapaq ayninakuna ruraykamaymi.
Kay Wikisimitaqiqa Wikipidiyap tukuy qispi samiqninpaq rima paqtachinam. Kay ruraykamaytaqa huk ñiqin p'unchawpi marsu killapi 2005 watapim qallarirqanchik. Kunanqa kaypi 292 qhichwa rimañam. Pillapas kaypi llamk'apuyta atinmi, manam sutinwanchu yanapana atin. Kaypim aswan willaykunatam tarinki: Ayllupaq punku. Wikisimitaqipaqqa GNU FDL nisqam chinchkan: Tukuy samiqqa qispillam wiñay-wiñaypaq (Ruraqpa hayñin p'anqata qhaway). Wikisimitaqip tukunanqa tukuy qhichwa simipi rimakunata sut'ichanam, t'iktuqanam (kaqrikuchinam) ch'uyanchanapas (kikinchanapas) (Wikisimitaqi:Qhichwa k'iti rimaykuna p'anqata qhaway).
Deseas colaborar pero conoces poco o nada de quechua, entonces visita los siguientes links:
Wikisimitaqi:Hispanohablantes, Wikisimitaqi:Contribuir efectivamente y Wikisimitaqi:Ayuda en Castellano


text:
12 kaq yachatsikï
¿Imanöraq Diosman witishwan?
1. ¿Llapan mañakïtatsuraq Dios wiyan?
Diosqa tukï cläsi nunakuna pëman mañakuyänantam munan (Salmo 65:2). Pero tsënö kaptimpis, manam llapan mañakïkunatatsu wiyan. Jina Bibliaqa willakun juk ollqu warminta mana allipa trataptinqa mañakïninta Dios ‘mana wiyanqantam’ (1 Pedru 3:7). Israelïtakuna mana allikunata imëpis rurayaptinmi, Diosqa mañakïninkunata wiyarqannatsu. Tsënö kaptimpis jutsata rurar arrepentikoqkunapa mañakïninkunataqa wiyanmi.
2. ¿Imanötaq mañakushwan?
Mañakurqa Diostam adorëkantsik, tsëmi pëllaman imëpis mañakunantsik (Mateo 4:10; 6:9). Jina jutsasapa karmi Jesuspa jutinchö mañakunantsik, pëmi salvamänapaq wanurqan (Juan 14:6). Jehoväqa manam munantsu kaqllata o qellqashqallapita yapë yapë mañakunata, sinöqa shonquntsikpita mañakunatam munan.
Kamakoq Teytantsikqa shonquntsikllachö mañakushqapis wiyanmi (1 Samuel 1:12, 13). Pëqa imë hörapis mañakunatam munan, mikunantsik hora o imëka mana allikunapa pasarpis.
3. ¿Imanötaq reunionkuna yanapamantsik?
Diosman mana creeq nunakunapa o runakunapa chowpinchömi kawantsik y pëkunaqa burlakuyanmi Dios awnikunqankunapitapis. Tsëqa Diosman witinapaq procurëkanqantsiktapis ushakäratsinmanmi (2 Timoteu 3:1, 4; 2 Pedru 3:3, 13). Tsëmi, yanapanakunapaq cristiano mayintsikkunawan juntakänantsik alläpa precisan. Pëkunapis yanapanata munayanmi.
Diosta kuyaqkunawan juntakarqa, más nöpanchömi sientekushun. Jehoväpa testïgonkunapa reunionninkunaqa yanapamantsik wakinkuna alli rurayanqampita yachakunapaqmi.
4. ¿Imanötaq Diosman witinkiman?
Bibliachö pëpita yachakunqëkiman yarpachakurmi tsëtaqa ruranki. Rurashqankunaman, consëjonkunaman y awnikunqankunaman pensë. Yachakunqantsikman yarpachakunqantsik y mañakunqantsikmi yanapamäshun Dios alläpa kuyakoq y yachaq kanqanta entiendenapaq.
Diosmanqa witita puëdenki pëman markäkur o yärakurllam. Pero markäkïnintsikqa kawëkaq cuentam, tsëmi imëka alimentaq cuenta imëpis yachakïkänantsik, tsëtaqa rurashun creinqantsikkunata ima yanapanqanman yarpachakurmi.
5. ¿Imataraq tarishun Diosman witirqa?
Jehoväqa sirweqninkunata kuyanmi. Tsëmi markäkïninkuna o yarakuyninkuna y shamoq tiempochö mana wanushpa kawakïninkuna peligroman churakaptinqa, imëkanöpapis yanapanqa (Salmo 91:1, 2, 7-10). Mana alli rurëkunaman mana ishkinapaq, y imanöpis más kushishqa kawanapaqmi yachatsimantsik.


text:
T'iktuna
Vistes turó seu vella.JPG
Vistes des de dalt del campanar de la Seu Vella de Lleida en direcció nord Català:
P'unchaw
Pukyu
Kikinpa rurasqan
Ruraq
Josepcat
Ñuqaqa, kay rurasqaypa iskaychay hayñiyuq kaqnin, kaywan rurasqayta uyaychachkanim kay qatiq saqillaykunawan:
Munasqayki saqillayta akllariy. Willañiqip wiñay kawsaynin
P'unchaw/pacha nisqapi ñit'iy chaypacha willañiqi kachkasqata qhawanaykipaq.
P'unchaw/Pacha Uchuylla rikchacha Chhikanyachikuqkuna Ruraq Willapuy
kunan 02:28 29 awu 2009 2560 × 1920 (2,28 MB) Josepcat {{Information |Description={{ca|1=Vistes des de dalt del campanar de la Seu Vella de Lleida en direcció nord}} |Source=Obra pròpia (own work) |Author= Josepcat |Date= |Permission= |other_versions= }} Maypim willañiqita llamk'achinku
Kay rikchamanqa kay qatiq p'anqam t'inkimun:
Mayqin wikikunapi willañiqita llamk'achinku
Kay wakin wikikunam willañiqitaqa llamk'achinku:
ca.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
es.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
fr.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
gl.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
Kay willañiqipiqa aswan sapaqlla willaymi, iliktruniku rikchahap'inawanchá, iskanirwanchá icha rikcharurana wakichiwanchá yapasqa. Willañiqi chaymantapacha hukchasqa kaptinqa, huk sapaq samiqninkuna chinkasqachá.


text:
Córdoba wamani
Córdoba wamani (kastilla simipi: Provincia de Córdoba) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Córdoba llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1854 watapi
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
26 suyukuna wan uma llaqtakuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Córdoba wamani.


text:
Resistencia (Chaku)
Resistencia llaqtaqa Arhintina mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Chaku wamani uma llaqtap. Resistenciapiqa 292 975 runakunam kawsachkanku (2005).
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Resistencia llaxtachan kuski ?.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Resistencia (Chaku).


text:
Christian Wulff
Christian Wilhelm Walter Wulff sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin inti raymi killapi 1949 watapi paqarisqa Osnabrück llaqtapi - ) Alimanya mama llaqtayuq taripay amachaqmi, pulitiku runapas.
2010 watamanta 2012 watakamam Alimanya mama llaqtap Umalliqninmi karqan. Maki p'akichikuymanta ch'ataptinkum, kamachinanmanta ithirirqanmi.
Chaymantataqmi Joachim Gauck sutiyuq pulitikum akllasqa karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Christian Wulff.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Christian Wulff.


text:
Willay Kamachita ari nishpa chaskinaka wankurikawsay tantarishkakunatami kutinpawachin
Quito, 17 de Junio de 2013 - 11h52
Tiempo de lectura 0'39'' | No. de palabras:195 | 495 visitas
Imprimir
Enviar
Kunanmi tawka tantarishka kuyuykunawan tutamanta pachakunata kushikllata raymishpa mushuk willay kamachita ari nishpa chaskina tiyarka, kashnami kunanka willay ima rurana, hayñika llaktushay chaparayashka kan.
Kay kamachi ari nishka tuchunka patsak pushakkunami patsak kimsa chunka kachishmantaka ari nishpa shitarka, chunka pacha tutamanta shinata. Chaymanka Betty Tola, Llaktushay Sapsi Ruraypaktay Killkanukuta kamayukapumi tantarirka, chaypimi rikuchirka, patsak waranka pichka patsakkunalla uni watakunata mamallakta ukupi ima yuyashkata willak tukushpa kawsashkata. “Kunanmi shimita llaktushachina paktamushka” nirkami, chashnami kay killkanukumanta willay kamachi ari nishka tukushkamanta kushiyarishkata rikuchirka.
Kay kamachika shuk shuk shimikuna, rimaykuna willaypi chakruripak kaktami rikuchin, llaktayllu ankikuna, tukuyllapak ankikuna imata willasha nishka, imata yuyakushkata ninalla kashka paktachun. Kay paktaypi kushikushpa tantarishkata rikuchika karkami Arbolito samana pampamanta kallarishpa Asamblea Nacional ñawpakpi.
Tawka tantarishkakunamanta shamukpura Katalina Peñafiel, nirkami “ñukanchik warmi tantarishka ukuka kay Willay Kamachi ari nishka tukuchun chaparakurkami”. “Kaykamami willak ankikunaka warmikunata yankata karkun, mayshukllayachinkuna; chashna rurakpimi ñukanchikka imata yuyashkata mana manchashpa nina hayñipika irkiyashkata yarishkanchik”. Payka El Sagrario kitilli, Imbabura markapi warmi tantarishkata pushakmi kan.
comments powered by


text:
Blanca Varela
Blanca Leonor Varela Gonzáles sutiyuq warmiqa (* 10 ñiqin chakra yapuy killapi 1926 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 12 ñiqin pawqar waray killapi 2009 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu qillqaqmi.
Fundación Octavio Paz nisqa kamarisqap suñaynintas chaskirqan, Federico Garcia Lorca nisqa suñaytapas uktuwri killapi 2006 watapi.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ese puerto existe
- Luz de día (P'unchaw K'anchay)
- Valses y otras falsas confesiones
- Ejercicios materiales
- El libro de barro
- Concierto animal
- Canto Villano
- Poesía escogida
- El libro de barro
- Donde todo termina
- Abre las alas
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Octavio Paz Suñay - Harawi wan Insayu (2001)
- Federico García Lorca Suñay (2006)


text:
Lección 4
Jesusca ¿pitan?
1. Jesusca ¿maibita causai callarira?
Jesusca Allpama chara mana shamushallata jahuapachaibi ashca ushaita charic ángel mara (Juan 8:23). Jesusca Jehová punda rashca churi mara. Paimi paiba Yayata yanapara, jahuapachaibi Allpaibihuas tiaccunatas rasha. Jesusta rangahua pihuas Jehovata mana yanapashcamandami, Bibliaga nin Jesusca “Diospa shuglla churi” man nisha (Juan 1:14). Diospa shimigunata pasachic ashcamandami Bibliaga Jesusta nin, “Causac Shimi” nisha. Proverbios 8:22, 23, 30, NM; Colosenses 1:15, 16, leingui.
2. ¿Imaraicuta Jesusca Allpama shamura?
Diosmi paiba Churita Allpama cachara. Chita rangahuaga María shuti, mana carihuan causac huarmihua huicsa ucuibi Jesuspa causaita churara. Chiraicumi Jesusca mana runa yayata charira (Lucas 1:30-35). Jesusca ¿imaraicuta Allpama shamura? 1) Diosmanda sirtuta yachachingahuami shamura. 2) Sinzhi acpihuas, paillata Diosta tucuibi cazusha ñucanchita yachachingahuami shamura. 3) Paiba jucha illac causaita cusha ñucanchi “dihuita” pagasha huañungahuami shamura. Mateo 20:28, leingui.
3. ¿Imaraicuta ñucanchi dihuita pagana ara?
Imasaibiga, shuc runa mana huañungahuaga shuc dihuita pagana mara (Éxodo 21:29, 30, NM). Diosca mana munarachu, runaguna rucuyasha huañunauchun nisha. Chiraicu Diosca Adanda nira, ñucata mana cazushaga huañunguimi nisha. Adán mana juchayashca ashaga mana huañunma chara (Génesis 2:16, 17; 5:5, NM). Biblia nishca shinaga, huañuiga Adanmandami “callarira”. Adanmi paiba huahuagunama juchata chimbachisha huañunata saquira. Chiraicumi huin runagunaga shuc quishpichicta minishtinchi. Romanos 5:12; 6:23, leingui.
Chasna acpihuas, ¿pita ñucanchi huañuimanda pagasha quishpichi tucushun? Huañushaga ñucanchi juchamandami paganchi. Juchayuc ashcamandaga ñucanchiga mana pihuas juchamanda paganata ushanchichu. Salmo 49:7-9, NM, leingui.
4. ¿Imaraicuta Jesusca huañura?
Jesusca ima uraspas juchata mana rarachu. Paiga jucha illac mara. Chasna asha mana paiba juchamanda huañurachu. Runagunahua juchamandami huañura. Diosca paiba Churita ñucanchimanda huañuchun nisha cachashaga, ñucanchita ashca llaquishcatami ricuchira. Jesuspas ñucanchita llaquishcata ricuchira. Paiga mana quillasha paiba Yaya mandashcata cazusha ñucanchi juchamanda, huañuimanda quishpichira. Juan 6:40; Romanos 5:18, 19, leingui.
5. Cunan punzhaibiga ¿imatata Jesusca raun?
Allpaibi aushaga, Jesusca ungushcagunata jambira, huañushcagunatas causachira, turmintarishcagunata yanapara. Chasna rashami ricuchira shamuc punzhaibi Diosta sirvic runagunama ali causanata cungaraucta (Mateo 15:30, 31; Juan 5:28). Jesús huañucpiga, jahuapachaibi causachun nisha Diosca cuti causachira (Efesios 1:20). Chi huashaga Diospa ali maqui partima tiarira, paiba Yaya tucui Allpaibi mandana urdinda cunagama (Hebreos 10:12, 13). Cunan punzhaibiga Jesusca jahuapachaibimi mandaun. Paita caticcunaga mundu intiruibi chi gustu cuintaita camachiunguna. Mateo 24:14; Apocalipsis 11:15, leingui.
Dios cushca ushaihuanmi cai reyga nalla mana ali runagunata, llaquigunatahuas chingachinga. Jesuspi quirisha paita cazushaga, runagunaga cushiyasha, paraíso tucushca Allpaibimi causangauna. Mateo 5:5, leingui.


text:
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa Za Banga O Todo Poderoso Guerreiro que, Por Sua Força e Inabalável Vontade de Vencer, Vai de Conquista em Conquista, Deixando fogo em Seu Rastro, Joseph Desiré Mobutu sutipaq runaqa (* 14 ñiqin kantaray killapi 1930 watapi paqarisqa Lisala llaqtapi - † 7 ñiqin tarpuy killapi 1997 watapi wañusqa Rabat llaqtapi). Kungu Runakamaq Republika Allpa awqaq suyu, pulitiku wan Umalliq.
1965 watamanta 1997 watakama kuti Kungu Runakamaq Republikapa (Zaire) Umalliqnin karqan.
Tayta: - ; Mama: Marie Madeleine Yemo
Ñawpaq warmikuna: Marie-Antoinette Mobutu / Bobi Ladawa
Wawakuna (17): Nyiwa (16 ñiqin tarpuy killapi 1994 watapi wañusqa), Konga (1995 watapi wañusqa), Kongulu (24 ñiqin tarpuy killapi 1998 watapi wañusqa), wan Manda (27 ñiqin ayamarq'a killapi 2004 watapi wañusqa). François Joseph Nzanga Mobutu Ngbangawe (Agriculture Ministru) wan Yakpwa (Yaki).
Yachaywasi: Christian Brothers School.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Harawi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mobutu Sese Seko.
- Llega a su fin el régimen de Mobutu. Diario La Nación, Buenos Aires, 17 de mayo de 1997
- Muere de cáncer el ex dictador Mobutu. Diario La Nación, Buenos Aires, 8 de septiembre de 1997


text:
NA NQATAXACPI NA ỸOTTA'A'T SHIỸAXAUAPI MAYI NETALEC ANA 'ALHUA
Na Hua'auchiguii N'aqtacpi
Cha'ayi qaỹaỹateeta de'eda huesochiguii nataxac, qataq da huo'o ca qai'ot ỹaỹamaqchiguii, qataq da nlagaxayic mayi huetalec ana 'alhua, chigoqchigui, qataq da 'eetec da qaica da huo'o ca napacalec ca lỹa, huo'otaq da qaỹacona ca lalamaxat i 'oonolec 'enauac na shiỹaxauasat.
Qataq qaỹaỹateeta da souaxat ca saqaỹaỹateelec lataxac, qataq da qaỹI'ina 'I da lataxac ca shiỹaxaua, da nachida da chigoqchigui da qai'otec ca qauem qataq da saqaiyacnapec na ỹale, ỹoqo'oyi namayipi sa ishit da pal da lavilỹaxac, qataq souaxat da qanasachigui nagui da qalapaxai da qaỹauotaique no'on llic na shiỹaxauasat, qataq naua aq naidauo na'axa'te mayi heutoiguilo da 'enauac na shiỹaxauapi ỹataqta huesochiguii qanqoỹin, imeuo da lcolanaxa qataq da lachoxoyic, qataq sa ishit da qoỹinapega souaxat ca l'aqtac qataq souaxat ca l'amqaanataxanaxac.
Qataq iuen da ne'ena maichi lataxac na shiỹaxauapi ỹataqta qanpaxatalec qataq qai'ot ca llic, yaqto' ca shiỹaxaua sa ishit da I'ot ca sa lhuennataxa, huaa nachi ishit da dataỹa 'aguet cam sa ishit da dechoxonnataxan huo'otaq ca huetaiya' naq'en ca lỹa.
Qataq iuen da qalapaxai da qai'ot ca llic da yaqto' nhuoteeta't 'enauac na netalguete naua ỹotta 'a't 'ale'u.
Cha'ayi ne'ena ỹotta 'a't shiỹaxauapi mayi hueto'ot na huaxaỹa't nta'alpi, na mayipi mashi sogote da nasachigui da ỹirei da l'aqtac da 'enapec ỹataqa pi'iỹa'a ne'ena l'atchiguii maichi lataxacpi na shiỹaxauapi, qataq da maichi l'amaqchic i 'oonolec, qataq da lta'adaic naigui i 'oonolec, qataq da 'eetec na mavipi da qaica da huo'o ca napacalec ca lỹa, na ỹale qataq ana 'alo, qataq na mayipi I'axateec de'eda l'aqtac da yaqto' qai'ot ca llic da ỹaỹamaxai qanqoỹin na shiỹaxauapi qaica ca iueetac, yaqto' ca shiỹaxaua ỹataqta huesochiguii.
Qataq ne'ena nta'alpi mayi ỹalectau'a de'eda qai'ot, na mayipi ỹan da l'aqtac da 'enapec itauan da l'onataxanaxac nam huaxaỹa 't nta'alpi, da yaqto' ỹataqta qantela'a de'eda maichi lataxac nam netalguete naua ỹotta 'a't 'ale'u, qataq huesochiguii da I'ottac ca maichi laỹaanataxanaxac na shiỹaxauasat, qataq.
Qaỹaỹateeta da 'enauac ne'ena 'eeta'a't nhuennataxacpi qata ne'ena maichi lataxac na shiỹaxauapi, qataq da 'eetec da huesochiguii na mayipi, ỹataqta huo'o ca lta'araic naigui da ỹataqta qaipacchigui qai'ot, cha'avi maichi n'aqtac.
De'eda ima'a't ltaxaỹaxac na Nta'alpi
Lapaxai ne'ena n'aqtacpi mayi mashi qanasachigui da yaqto' mpaxatalec da maichi lataxac ma ỹotta't shiỹaxauapi, cha'ayi ỹataqta 'enauac da 'eeta'a't da lhuennataxac na mayipi, qaq ỹoqo'oyi iuen da 'enauac na shiỹaxauapi ỹotta'a't na l'aqtac n'aaxata 'a't, yaqto' i 'oonolec na mayipi hua'otaq na nocittagui ca l'onataxanaxac, ishit da nachi 'eetai' tatapigui lauel damayi, qataq ishit da huelec da I'ot, chigoqchigui naq'en ca paxaguenaxac, qataq da na paxaguenataxanaxac, qataq ipacchigui naq'en damayi, da ishit da nquigaxattashiguem ca I'ot cam qanayiuta'a 'alhua, qataq naua lỹa 't 'ale'u, da yaqtohuo'o da nuattonaguec qataq da qaipacchigui da qai'ot ivida'alo naua lỹa't 'ale'u mayi nataq'en nanettau'a de'eda, qataq naua lỹa't 'ale'u qanayiitalguete mayi hueto'oto da lamaxasoxonaxac ne'ena nta'alpi.
ARTÍCULO 1
'Enauac na naaxat shiỹaxauapi na mayipi huesochiguii qataq 'eeta'a't da l'amaqchic qataq da 'enec qataq ỹataqta ỹaỹate'n naua lataxaco qataq nua no'o'n nvilỹaxaco, qaq ỹoqo'oyi iuen da i 'oonolec ỹataqta itauan ichoxoden ca lỹa
ARTÍCULO 2
'Enauac na shiỹaxauapi ỹalectau'a 'enauac ne'ena lataxaguesat qataq da 'eetec da huesochiguii qanqoỹin namayipi mayi mashi qanasachigui qataq qoỹidelec ana'ana nede, qaica da huo'o ca qaiỹotauga 'enauac na shiỹaxauasat na'aictaga ca 'eetec ca l'ogueyaxac ỹale qataq 'alo, qataq naua l'aqtaqa nataq 'en da l'amqajnataxanaxac huo'otaq da 'eetec cam laỹaanec huo'otaq da 'eetec ca lỹa naỹaanataxanaxac, qataq cam chigoqta'a 'alhua, huo'otaq cam chigoxoigui, sallaxanec huo'otaq choxodaq huo'otaq cam lỹa lataxac.
Nataq'en sa ishit da huo'o ca qaiỹotauga huasoilec da llic ca laỹaanataxanaxac huo'otaq na ỹotta 'a't llic na lataxaguesat cam 'alhua mayi netaa ca shiỹaxaua, nachi 'en 'am da huo'otaq netaa ca 'alhua mayi nalamaxat qoỹittalec na alaqpi huo'otaq da chochi qaipataxalec da ilotague', qalaxayi sa ishit da ỹaqauga huo'otaq da 'ico ' noxonecpi hueto 'ot da lamaxasoxonaxac ca nta'a mayi ilotague que'eca 'alhua.
ARTÍCULO 3
'Enauac i 'oonolec na shiỹaxauasat nhuanau'a da ntaunaguec da nachaalataxac, qataq ỹataqta huesochiguii, qataq ỹataqta qantela'a da nachaalataxac.
ARTÍCULO 4
Qaica da huo'o ca 'ico' nlatac huo'otaq da chochi qaỹamaqtac cha'ayi de'eda 'eetec ca nlatac huo'otaq da llic da chochi qaỹamaqtaq damayi nagui sa ishit da qaỹashiita da qai'ot.
ARTÍCULO 5
Qaica da huo'o ca qaỹauo'o ca nhuaxanaguec huo'otaq da qai'ot ca ncoitaguec huo'otaq da saqaichidapec, qaica ca qoỹanaigui qataq saqaiyacnapec.
ARTÍCULO 6
'Enauac na shiỹaxauasat sa ishit da qaillapeguem da huo 'o ca taigue, na 'aicta xa da ỹaqa 'a ca hueta 'a, qalaq qailo'oguet cha'ayi n'attau'a 'enauac na lataxaguesat.
ARTÍCULO 7
'Enauac na shiỹaxauasat 'eeta'a't qaica da huo'o ca napacalec ca lỹa souaxat na ỹotta'at llic na nqataxacpi, sa ishit da qaiỹottacachi namayipi cha'ayi nachi 'eeta'a't da hueto'ot na ỹotta'a't nqataxacpi. 'Enauac 'eeta'a't da huoto'ot da ltelaqtaxanaxac na nqataxacpi, qaica da huo'o ca qaiỹottapeuga huo'otaq da saqaipaguelec ne'ena n'aqtacpi mayi qoỹittai.
ARTÍCULO 8
'Ennauac na shiỹaxauasat ishit da I'ot ca llic ca l'aqtac da ỹaneu'a na aloico l'o'pi nta'alpi mayi ilotague' cam 'alhua, da yaqto' ca mayi qanpaxatalec sa ishit da qan'aqchit cha'ayi mashi n'attau'a na nqataxacpi mayi I'ot da qailo'oguet camayi, mayi n'attalecpi que'eca 'alhua.
ARTÍCULO 9
Qaica da huo'o ca chichi qaỹacoolec da qaicoi', qaỹapou'a, huo'otaq da qai'odauec nachi ca llalaqpi, cha'ayi ca mayi huo'o naq ' enec da yi'oqchigui nachaalataxac, yoqo'oyi iuen da qaỹaỹamaxatchiguii ca qai'otec, huo'otaq qai'otec ca lỹalataxac mayi ishit da mpaxatalec da lataxac ca mayi.
'Enauac na shiỹaxauasat sa ishit da huo'o ca qaillapeguem da huo'otaq I'ada't ca laỹipi da yaqto' nachajlec qataq da deqalaec cam 'eetapeguec camayipi.
ARTÍCULO 10
Enauac na shiỹaxauapi ishit da huo'o ca I'ot, cha'ayi namayipi nachi 'eeeta'am na laỹipi, da ishit da qan'axaỹaxana ca 'enapec, qataq da qai'otec cam ỹaỹamaqchiguii lataxac, huaa qanqoỹin ca ỹaqauga l'onataxanqa' nam loicnatac na aloicpi, mayi ỹaqauga da yagto' qaỹaỹamaxaji ca llic da lataxac camayi, qataq cam ishit da I'ot lataxac, huo'otaq da qanmit cam negue't ca lataxac mayi qaỹaqtapeguelec camayi, mayi iuen da qaidolec nam lataxacpi mayi I'ot ca llic na lasouaxashitpi.
ARTÍCULO 11
-
Enauac na shiỹaxauapi mayi huo'o cam chochi qaỹasaqtapeguelec ishit da chochi qampaxatalec da huo'otaq saxanaxa da ỹoqta qaỹaỹateeta cam lasouaxashit da 'eesa, qaipacchigui ca 'enapec nam nqataxacpi qataq da llic da qanmit camayi, da huo'otaq saxanaxa da ỹoqta qaỹaỹateeta da ishit da dataỹa'aguet cam qaỹasaqtapelec lasouaxashit camayi.
-
Saishit da huo'o ca qaỹauo'o ca nhuaxanaguec souaxat cam I'ot, huo'otaq da huo'o ca lataxac saipaguelec, da huaqchigui da huo'o ca qai'ot mayi saishit da 'iso' na'aqchit nam lataxaguesat, mayi ishit da ỹashiita cam qanayiuta'a 'alhua huo'otaq cam lỹa 'alhua. Nataq'en saishit da qaỹasaxalec ca nhuaxanaguec lta'adaic mayi sanatenguet da lataxac co'ollaq qaitaxaỹapigui que'eca lasouaxashit.
ARTÍCULO 12
Qaica da huo'o ca qai'igueeta'a da huo'o ca qai'otec salataxac da lalamaxat nachaalataxac, huo'otaq na llalaqpi, qataq ca lma', qataq da qaimeten aca lede, huo'otaq da qaishigueeta'a da no'on lataxac camayi, huo'otaq da no'on n'aqtaguec cha'ayi 'enauac na shiỹaxauapi iuen da ntela'a qanqoỹin na lataxacpi mayi I'ot na llic cam chochi nshiguenataxanaxac huo'otaq nshiunaxanaxac.
ARTÍCULO 13
-
'Enauac na shiỹaxauapi ishit quenhuotapigui' qaica ca 'eetega qataq ishit da maichi lca'aique cam naa que'eca 'alhua mayi hueta'a.
-
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da ca'ai cam hueta'a 'alhua, nachi 'en'am cam hueta'a ishit da huo'o taỹa lỹa 'alhua, qataq ishit da ỹI'iguelaxa cam chigoqchiguina 'alhua.
ARTÍCULO 14
-
Da huo'otaq huo'o ca qaicaatac, qalaq 'enauac na shiỹaxauapi ishit da nmitaique ca lli'iguenqa', qataq iuen da ỹataqta machigui qanqoỹin, nai'ctaxa cam hueta'a 'alhua.
-
Qalaxayi de'eda lataxac saishit da qai'ogoxona da huo'otaq qaỹataỹa'aguet ca I'ot nam loicnatac na lataxaguesat, da huo'otaq ỹataqta 'eesa cam qai'ot nasouaxashit huo'otaq cam lỹa lataxac mayi dataỹa'aguet name lataxacpi mayi nasachigui co'ollaxa nam ỹotta 'a't nta 'alpi mayi huaxaỹa't.
ARTÍCULO 15
-
'Enauac na shiỹaxauapi ishit, da nanedeuo cam hueta'a 'alhua.
-
Qaica da huo'o ca ishit da saqaỹashinem da nanedaxac cam hueta'a 'alhua, huo'otaq da nadalaxat da nanedeu'a ca lỹa'alhua mayi sa ishit da lma'.
ARTÍCULO 16
-
'Enauac na ỹale qataq ana 'alo da ivita da mashi ỹI qalaq ishit da saqaillapeguem ca I'ot souaxat da nqomshaxac huo'otaq cam chigoxoigui huo'otaq souaxat ca l'amqajnataxanaxac, nachi sa qaỹashinem da huadon uo'otaq da ỹauo'o na llalaqpi, huo'otaq da saqaỹalemaxat de'eda ladonaxac, da a nca'altaic ca mayi, huo'otaq da nalte' aca lhua.
-
Nachaqdata da ỹoqta huesochiguini camayi huo'otaq da ỹataqta ỹaỹamaxadeeta ca I'ot, nachi ishit da qaltaq huadon.
-
Cha'ayi ne'ena huadoota'a'tpi qataq na llalaqpi namayipi nachina na qanayiutapeguelec qataq nachina na 'ico'nllitai 'enauac na shiỹaxauapi cam qanayiuta'a qataq namayipi iuen da ỹataqta qampaxatalec que'eca qanayiuta'a 'alhua.
ARTÍCULO 17
-
'Enauac nashiỹaxauapi ishit da ỹauo'o na maiche lalamaxatpi, huo'otaq da nhuaata'ai' ca lỹa.
-
Qaica da huo'o ca chochi qaỹacojlec da qaillapeguem ca maichi lalamaxat.
ARTÍCULO 18
'Enauac na shiỹaxauapi saishit da qaillapeguem da huesochiguii lataxac da lhuennataxac, huo'otaq da lavilỹaxac qataq ca l'amqajnataxanaxac, nataq'en saishit da qaillapeguem da nadalaxat cam l'amqajnataxanaxac huo'otaq da lpi'iỹaxac, nataq'en saishit da qaillapeguem da ỹachaxan ca lpi'iỹaxac huo'otaq da l'amqajnataxanaxac, nai>>ctaxa da 'oonolec camayi hue'otaq da huaxaiguet na laỹipi, nachi 'en'am da ỹataqta nachaxaata huo'otaq da saishit da nachaxaata, souaxat da napaxaguenataxanaxac, qataq da llic da huo'o ca I'ot, huo'otaq da ỹataqta ilotelec da llic cam l'amqanataxanaxac.
ARTÍCULO 19
'Enauac na shiỹaxauapi saishit da qaillapeguem da I'axat da lhuennataxac huo'otaq da huo'o ca l'aqtac; qaq de'eda 'eetec da saishet da qoỹinapega damayi ivida'a nataq'en da saishet da huo'otaq saqaỹalemaxat camayi souaxat cam lhuennataxac mayi I'axateec co'ollaxa, qataq saishet da huo'otaq qanmittac, qataq camayi ishit da huo'o ca I'axateec lhuennataxac, na'aictaxa da qaỹoqtegeu ivida'a ca lỹa 'alhua, qataq ishit da ỹachalec aca camachaqca lmalate na na'axaỹaxacpi.
ARTÍCULO 20
-
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da ỹalegueu'a da huo'o na ntaxaỹaxac, huo'otaq da ỹalegoigui da huo'o ca naneda't shiỹaxauapi, da I'ot da llic cam 'eetapeguec ỹaỹamaqchiguii.
-
Qaica da huo'o ca chochi naỹamaxalec da nanedeu'a qanqoỹin da huo'oi ca naneda't shiỹaxauapi.
ARTÍCULO 21
-
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da do'onoataxaneu'a da l'onataxanaxac ca nta'a mayi ilotague' ca 'alhua cam hueta'a, ishit da maichi huapegue' da detaxaỹapegue' ca nta'a, huo'otaq da ỹauota'a ca ltaxaỹanexanec mayi maichi lca'egueshic.
-
'Enauac na shiỹaxauapi saisnit da qaillapeguem da huo'o ca inoxoneu'a cha'ayi nachi 'eeta'am 'enauac na laỹipi shiỹaxauapi da ishit da huo'o ca lo'onataxanaxac que'eca 'alhua mayi hueta'a.
-
Da lasataxac 'enauac na shiỹaxauapi nachida da I'ot da l'aaxac ca nta'a mayi ilo'ogue 'enauac namayipi, de'eda nasataxac damayi da qai'ot qalaq ỹataqta qaỹaỹamaxatchiguii da nallida't qanqoỹin, qataq da qaỹahuo'oi naua laloqo'te qanqoỹin de'eda allitaxac, de'eda allitaxac I'ot da qaỹatalec cam dauegaxan ỹaguec na nale, qataq saishit da qaỹauaachigui qanqoỹin cam nallij i 'oonolec, huo'otaq da qaỹahuota'a cam lỹa lataxac da huo'o ca qanallijlec da qaỹahuotaique da nta'a, mayi nataq'en ỹaỹamalechiguii.
ARTÍCULO 22
'Enauac na shiỹaxauapi mayi ỹalectaigui cam laỹipi ca hueta'a, namayipi ishit da qaỹauo'o aca lashieu, qataq na llalaqpi, qataq ishit da qaỹanem da ivita da iỹaxanaique. Chigoqchigui qanqoỹin aim laponguishi anom mayi ilotague' ca nta'a mayi ilotague' que'eca 'alhua, huo'otaq ana chigaqa'a na laỹipi nta'alpi naua lỹa't 'ale'u, mayi qaỹamaxatchiguii da llic da ilo'ogue ne'ena nta'alpi, 'enauac ne'ena shiỹaxauapi iuen da ỹataqta machiguini qanqoỹin qataq ishit da nhuanau'a de'eda nsallaxa qataq da ỹalecta'aguet 'enauac na laỹipi, qataq da maichi lataxac na mayipi, qataq 'enauac na lhueneguesat da nachaalataxac qataq qaica ca 'eetega da I'ot da maichi laaxataxac da maichi nachaalataxac.
ARTÍCULO 23
-
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da ỹauo'o ca l'onatac qataq da maichi lca'aique ca ishit da I'ot l'onatac, qalaxayi nalochiguii qanqoỹin da lashiichiỹaxac qataq ỹataqta ỹaỹamaxadeeta qataq qaiqataxana'I da saishit da huo'o ca na'aq nachi qaica ca l'onatac camayi.
-
'Enauac na shiỹaxauapi saishit da huo'otaq qalca'atagui da qai'ot ca nshiitenaguec ca l'onataxanaxac, da lashiichiỹaxac nachi 'eeta 'am na leỹipi.
-
'Enauac na shiỹaxauapi mayi do'onataxaatac iuen daỹataqta nalochiguii qancoỹin da nshiitenaguec qataq ỹaỹamaqchiguii qanqoỹin qataq qaipactelec nachi 'en'am na llalaqpi, de'eda nshiitenaguec nateeteguet qanqoỹin da no'on lataxac camayi qataq ỹataqta qanaloqteeta't da ivita ca laloqo', huo'otaq da iuen da qaỹamaxaji cam saxanaxa da ime, huo'otaq ca lỹa lataxac mayi ishit da mpaxatalec da lataxac camayi.
-
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da I'ayii da llic da no'onataxanaxac huo'otaq da nanedeu'a ca lỹa ilotague' da no'onataxanaxac da yaqto' ishit da qaiuejlec da l'onataxanaxac.
ARTÍCULO 24
'Enauac na shiỹaxauasat sa ishit da qaillapeguem da nmataxac, qataq ishit da huo'o ca lỹa I'ottac da ỹI'imaqta, qataq naua loga'te da l'onataxanaxac naloteguet qanqoỹin cam I'ottac, qataq naua laloxoqui' da nmateec qanqoỹin qaishiite'n.
ARTÍCULO 25
-
'Enauac na shiỹaxauasat iuen da ỹataqta nalochiguii qaica da huo'o ca iueetac qanqoỹin, nachi 'en'am na llalaqpi, no'oita qataq ỹaỹamaqchiguii, sa ishit da iueetac ca aloq qataq qaitaunec ca lỹa ntaunaxanaxac, nataq'en iuen da qaiqataxana'I aca nshiitenaqte da ivita da qaica ca l'onatac, huo'otaq da sano'on, huo'otaq da sada' aiigue, huo'otaq da pa'aic, qataq da mashi ỹa'axaiqui, huo'otaq da huaigui ca lỹa lataxac, huo'otaq da deqat ca chigoqtapoigui na lhueneguesat ỹasouaxat cam negue't ca lataxac mayi sa ishit da lhuennataxa ca mayi.
-
Da 'eetec aca 'alo da deco'o qataq na nogotolec iuen da ỹataqta qantela'a qataq qanayiuapegue'. 'Enauac na nogotolec mahyi chigoxoiguilo caua namoxo'u huo'otaq da ỹaqa'a aca chigoxoigui namayipi 'enauac 'eeta 'a't iuen da ỹataqta qantela'a.
ARTÍCULO 26
-
'Enauac na shiỹaxauasat iuen da ỹataqta napaxaguen, qalaxyi de'eda napaxaguenataguec sa ishit da ishiiten imauec de'eda hua'auchiguii napaxaguenataguec da yaqto' ỹaỹate'n naua llico na hua'auchiguii naỹaaneguesat. Ne'ena hua'auchiguii naỹaaneguesat iuen da ỹoqta qalapaxai da qai'ot. Da qalapaxai ca llic ne'ena ỹotta'a't naỹaaneguesat qalaq iuen da qaica ca ichiỹauga, qataq da qananedeu'a ne'ena qaỹoqotchiguemec naỹaaaneguesat qalaq qaica da huo'o ca qaiỹotauga, qalaxayi nataq'en iuen da qailoteguet cam ỹoqta 'eesa sa ivi' da nqat ne'ena naỹaaneguesat.
-
Qataq 'enauac ne'ena napaxaguenataxanaxacpi iuen da ỹoqta naaxat naq'en da lauattonaxanaxac na shiỹaxausat qataq ỹa'anaqchitec cam lataxac mayi ishit da I'ot qataq da huesochiguii naq'en namayipi, nataq'en itaunec da ỹaỹateeteguet na lataxacpi, qataq da 'eetec da qanhualaxaine' ca nỹa qataq da 'eetec da nhuoteeta't na netalguete naua ỹotta't 'ale'u, qataq 'enauacna ỹotta 'a't na l'aqtac huo'otaq ca l'amqajnataxanaxac, qataq da qalapaxai ca llic na I'otpi na ỹotta'at nta 'alpi mayi naneeta'a't da yaqto' lactapiguii na shiỹaxauasat.
-
Nam huo'o na llalaqpi ishit da maichi lca'ateu'a ca lataxac da napaxaguenatageuc na llalaqpi.
ARTÍCULO 27
-
'Enauac na shiỹaxauasat ishit da maichi chigoqchigui da ỹalegueu'a 'enauac na maichi lalamaxat lataxac cam netaigui shiỹaxauapi, qataq 'enauac na ỹaỹamaqchiguii lataxagesat na lalamaxat layaanecpi mayi ishit da ỹaỹamajni camayipi qataq ishit da ỹaconguet ca chigaqaigui.
-
'Enauac na shiỹaxauasat iuen da qantela'a cam lalamaxat laỹaanec, huo'otaq ca yi'oqchigui lalamaxat mayi chigaqaigui ca I'ottac laỹaanec, huo'otaq da I'ottac ana nere, huo'otaq na no'on ne'enaqtacpi mayi maichi lalamaxat l'onatac.
ARTÍCULO 28
'Enauac na shiỹaxauasat ishit da qai'otec ca llic da yaqto' qaica ca machicague't da ivida'alo naua lỹa't 'ale'u, mayi qailotagueta mayi nataq'en ividaugalo 'enauac ne'ena nqataxacpi mayi mashi qanasachigui, yaqto' ỹataqta qaipacchigui da qai'ot 'enauac ca 'enapec.
ARTÍCULO 29
-
'Enauac na shiỹaxauasat ishit da huo'o ca I'ottac cam hueta'a, cha'ayi nachicata cam hueta'a mayi huesochiguii da huo'o cam I'ottac qataq sa ishit da qoỹiitega.
-
Da ivita da huo'o ca ỹacoolec da I'ot huo'otaq cam lỹa lataxac mayi sa ishit da illapec da qai'ot ne'ena nqataxacpi, qalaq 'enauac na shiỹaxauapi ishit da qai'ot ca ỹashiita ne'ena nqataxacpi yaqto' ca mayi nataq'en ishit da huo'o ca qai'ot, qataq da qaipacchigui da qai'ot ca lataxac ỹaỹamaqchiguii, yaqto' 'enauac na shiỹaxauasat qaica ca machicage't qataq sa ishit da huo'o ca qoỹiitega.
-
N'ena nqataxacpi qataq da nataxac mayi huesochiguii, sa ishit da qai'onataxana da huo'otaq qaỹataỹa'aguet cam 'eetapeguec qataq nam l'auaxanec lataxac mayi lapaxai na ỹotta'a't nta'alpi mayi nanetta 'a't.
ARTÍCULO 30
Qaica qome da huo'o ca 'oonlec ne'ena nanettai mayi qanasachigui da qoỹinac chigoqchigui da I'ot ca l'aqtac ca camachicague't na nta 'alpi, da huo'otaq huo'o ca ỹanem shiỹaxauapi huo'otaq ca 'oonolec namayipi da yaqto' huo' ca ishit da ỹacoolecda I'ot, huo'otaq da ỹaueca'a't ca laỹipi da yaqto' nlaxaji ca 'oonolec ne'ena nqataxacpi, huo'otaq da nlaxaji da nataxac mayi huesochiguii, mayi mashi nasachigui qataq lapaxai.


text:
Wasichay
Wasichay nisqaqa wasi, pirqa ruraymanta maki kapchiymi. Pirqakunata wasi qatatapas rurananmi tiyan. Ayllu llaqtakunapiqa kunanraqmi q'iru wasi icha t'uru wasikunata wasichanku, ichhuwan, lukatawan icha huk yurakunawan qatachaspa. Kay pachaqa wamaqyachkaspa, aswan wasikunata sinchiyanawanmi ruranku, qatankunatataq tihakunawan icha aluminyu latawan. Pirqakunataqa pirqaq nisqa runakunam ruran.
Yuyarina
Wasichay layakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Q'iru wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Q'iru wasitaqa q'irullamanta, k'aspikunawan q'iru p'alltakunawanmi ruranchik.
T'uru wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
T'uru wasitaqa kallmakunamanta rurasqa pirqakunata t'uruchaspa ruranchik, llut'asqa yura pirqamanta.
Champa wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Champa wasitaqa t'uruwan chapusqa kallmakunamanta rurasqa champakunawan pirqanchik.
Rumi wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rumi wasitaqa machina rimi nisqa, takanawan llamk'apusqa rumikunawan pirqanchik. Inkakunaqa rumi wasinkunata mana isku chapusqawanchu, mana t'uruwanchu, mana pirqa llut'anawanchu pirqarqanku, rumilla pirqata ruraspa.
Tika wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tika wasitaqa chakisqa t'urumanta rurasqa tikakunawan (aruwi, adubi, adobe) pirqanchik, tikakunata huq'u t'uruwan t'inkispa.
Kusasqa tikawan pirqasqa wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kusasqa tikakunataqa isku chapusqawanmi, pirqa llut'anawanmi t'inkispa chay hina wasikunata pirqanchik.
Urmiyunwan pirqasqa wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunan pachapiqa, aswan wasikunatam khillay icha asiru k'aspikunawan urmiyunwan pirqanku.
Wasichaypa nipankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pirqa llut'ana
- Pirqa rumikuna
- Tika (aruwi), t'urullamanta
- Kusasqa tika
- Rumilla pirqa
- Maychina rumi, Wasichana rumi
- Tunu
- Chakakuq
- Punku kirma
- K'ukti
- P'aqchi
- Sayakuq rumi
Wasi rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Manqus wasi (yupaychana wasi, qhapana, willka wasi)
- Chuntu wasi (mintu wasi)
- Kathidral
- Haylli k'ukti
- Iglu (Inuyt runakuna)
- Dolmen (Mawk'a Kiltakuna)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wasi Ruraymanta. Rimana 2, Kuskanchik Yachasunchik, Qichwa, Yachana 16, p. 61-64, Wasichakuy, p. 63. Perú Suyupi Yachay Kamayuq, Lima 2013.


text:
97 willakï: Reynö Jesús shamun
Y ISHKË wiskukunata kachakäratsirshi, Jerusalenman yëkupäna huk markaman Jesús shamunaq. Tsëchönash: ‘Tsë markaman yëkuriyë, tsëchömi taririyanki huk malta ashnuta, paskarkur aparayämi,’ nishpa ninaq Jesús ishkaq qateqninkunata.
Y ashnun aparayäpuptinnash, montarinaq Jesusqa. Tsënash mana alläpa karuchö këkaq Jerusalén markayaq ashnun montakushqa ëwanaq. Y tsëshi atska nunakuna Jesús chaskeq yarqëkayämunaq Jerusalén markaman yëkupëkaptin. Tsëpitanash, mantankunata qoturir churëkäriyänaq ëwëkanqan näniman llapan nunakunanö. ‘¡Y Jehoväpa shutinchö shamoq reyta Teyta Dios bendecïkutsun!,’ nishpash wakinqa palmërankuna churayäpunaq ëwëkanqanman.
Tsë witsanchöqa, llapan nunakuna rikäyänampaqshi ashnun montashqa Jerusalenman yëkuyaq Israelpa mushoq reyninkuna. Tsënöshi ruranaq Jesús. Y tsëshi reyninkuna kananta munayan kë rikarëkaq nunakunaqa. Pero manash llapan nunanötsu kuyayan Jesustaqa. Mä rikärishun imash pasanaq Jesús temploman ëwanqanchö.
Wiskukunata y maqllukunatash Jesús kachakätsinaq templochöqa. Këta wambrakuna rikärirnash, Jesustaqa kushishqa alabëkuyänaq. Tsënash piñakurkur tsë sacerdötekunaqa, ‘¿wambrakuna nikäyanqanta wiyankiku?,’ nishpa niyänaq Jesusta.
‘Awmi’, ‘“Teyta Diosqa alabanzata horqanqa wambrakunapa shimimpitam,” ¿tsënö Biblia nenqanta manaku ni imëllapis leiyashqa kayanki?,’ nishpash yaskirinaq Jesusqa. Tsëshi Teyta Dios kachamushqan reytaqa wambrakuna alabakïkäyanlla.
¿Kë wambrakunanötsuraq noqantsikpis këta munantsik? Teyta Diospa reinompita willapäkïnintsikta haqirinata itsa wakin nunakunaqa munayanman. Pero noqantsikqa, Jesús llapan allikunata nunakunapaq ruramunampitaqa willapäkïkashwanllam.
Reinar qallëkamunampaqqa manaraqshi tiemporaqtsu kanaq Jesús Patsachö këkaptenqa. ¿Imëraq tsëqa kanqa? Tsëtash musyëta munayänaq qateqninkunapis. Y kananqa tsëtam yachakushun.
Mateo 21:1-17; Juan 12:12-16.
Tapukïkuna
- ¿Jerusalenman chänëkar, imataraq Jesús mandarqa qateqninkunata?
- ¿Jerusalén markaman Jesús yëkurëkaptin, imaraq pasarqa tsë dibüjochö rikëkanqëkinö?
- ¿Imataraq wiskukunata y maqllukunata Jesús kachakätseqta rikar wambrakuna rurayan?
- ¿Imaraq Jesús piñashqa sacerdötekunata nin?
- ¿Imanöraq Jesús alabaq wambrakunanö noqantsikpis kashwan?
- ¿Imataraq qateqninkuna musyëta munayan?
Wakin tapukïkuna
- Leinki Mateo 21:1-17.
¿Imanir-raq Jerusalenman reynö Jesús yëkonqanqa hukläya karqa unë Roma soldädokunapa mandakoqninkuna peleachö chikeqninkunata ëwaratsir kutir yëkuyanqampitaqa? (Mat. 21:4, 5; Zac. 9:9; Fili. 2:5-8; Col. 2:15.)
¿Imataraq Jesús temploman yëkuriptin israelita wambrakuna Salmo 118 nenqanta yarpäyanqampita, kanan jövenkuna yachakuyanman? (Mat. 21:9, 15; Sal. 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Ped. 3:18.)
- Leinki Juan 12:12-16.
¿Imaraq significarqa Jesús Jerusalenman yëkurëkaptin nunakuna palmërankunawan alabar chaskiyanqan? (Juan 12:13; Fili. 2:10; Rev. 7:9, 10.)


text:
Raqacha yura rikch'aq ayllu
Raqacha yura rikch'aq ayllu (familia Umbelliferae icha Apiaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 440 rikch'anayuq, 3500 rikch'aqniyuq.
Tuktunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, pichqantin raphimuyum, wach'illam, wakin-wakinllapi iskaykinraymi.
Pichqantin akilla raphi qispim, maykunapi manam kanchu. Pichqantin wayta raphi qispim. Hinallataqmi pichqantin sisa raphin, huklla muyum. Iskaynintin ruru raphi huñusqam, ukhu tiyaqmi.
Tuktu minuywanqa kay hinam:
Rurunqa iskayman rakikuqmi.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk raqacha hina yurakuna:
- apiyu, kastilla raqacha (Apium graveolens)
- raqacha (Arracacia xanthorriza; Arracacia edulis)
- yarita (Azorella compacta; Azorella bilcha)
- kulantru (Coriandrum sativum)
- sanurya (Daucus carota)
- aya llant'a (Eryngium weberbaueri)
- inuhu (Foeniculum vulgare)
- qhurita (Petroselinum sp.)
- anis (Pimpinella anisum)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Raqacha yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Raqacha yura rikch'aq ayllu


text:
Allpa chinkari
Allpa chinkari (kastilla simipi: erosión) nisqaqa pachap, tiksip hawanpi allin allpap chinkayninmi.
Urqukunapi sach'akunam, thansakunam saphinkunawan allpata hap'ispa hark'aykunmi, ahina allin allpa kakuykunmi. Sach'a-sach'akuna mutusqa kaptinqa, manañam allpata hark'aykunchu. Para yakuwan, wayrawan chinkanmi. Chaymantataqmi manañam puquna allpachu kan.
Chayrayku allpa chinkarita hark'anapaqqa amachana sach'a-sach'am kachun.
Lliwmanta aswan hatun allpa chinkariqa urqukunapi lluqllakunam.


text:
Kawsay yachay
Kawsay yachay nisqaqa (latin simipi: Biologia, grigu simimanta: BιoλoYίa) tukuy kawsaqkunapa yachayninmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kawsay yachaymi ñawpa musuqpas. Ñawpa yachay hina, Aristotelis (384 watamanta 322 watakama K.ñ.) Kawsay yachaypa taytansi. Paymi tiksikuh huk jatun qillqasqap paqarichoqnin watiqaypi.
Kawsay yachay XVI pachakwata XVII pachakwatapas kama manam aswan allichirqanchu. Chay watakunapi, kay yachay tharinankunap musuq pachakunap yanapanrayku wiñasqanmi: kawsaykuqkunap añakikunappas pachanku.
Kurku yachaypi, iskay hatunruku runa rikurisqanku:
- Andreas Vesalius (1514-1564), De humani corporis fabrica-p paqarichoqninmi (latin simipi: Runap kurkunpa pitinkunamanta). Kay qillqasqapi, pay ñawpa amautakunap pantayninkukunatam runap kurkunmanta manacharan.
- William Harvey (1578-1657), qillqasqawan sutichasqa De motu cordis et sanguinis (latin simipi: Sunqup Yawarpapas Kuykuyninkumanta) yachachirqawanchik yawar muyuriymantatam.
XVI pachakwatata tukuspa, mikruskupiwup wiñaynin qallarisqa. Iskay siminakuy qallarisqapas: huk siminakuy inwruiyunpam wiñayninrayku kasqan; huktaq siminakuy manakaqpa paqariyrayku kasqan.
XVIIIpachakwata Malliy Kawsay Yachaypam mitan kasqan. Kay pachap aswan hatunruku runakuna Spallanzani, Réamurpas, Buffonpas Linnépas karanku.
XIX pachakwatapi, Kawsay yachay musuq yachaytam kawsay pachap wiñay kawsayninpa yanapanrayku tukuchikusqan: Schleiden Schwannpas Kawsaykuqpa Iñiyninmantam rimaranku; Pasteur Byuhinisismantam rimaran; Lamarck Darwinpas huktaq yachaqkunapas rikch'aqyaymanta rimaranku.
Rak'iykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Istudyaq kawsaqrayku:
- Tantayachiq istudyanapa hinanrayku: