text:
Research and Study Abroad at the Intersection of Indigenous Culture and Environment
Delicia Dagua, Tsumi Warmi
Chara wawa asha ñuka anzhilusha puriusha aysausha, chi chasna aysashkani mutata. Aysashkani chunda shimita chimanda aysashkani shu tanla, chimanda ruyaj mutawata aysashkay. Chuskuta aysashka washay, y chi anzhiluta kuti shitashkayga ña pay runa shina aysasha apagara. Chi apapi, chasna apasha pay kaspi lijachipiga ñukaga chita, chita ña yaykusha. Ñuka shunguiy chi anzhilu kiruwata lluspichisha nisha raushkay ñuka malda sintirisha rikugarani chaupima. Chaupi kuchama rikujpi chi, chi warmi ashkanga chi, chi tsumi warmi, kaiwama paktakai shayanga. Kasna ña warmi ara pero ña akchayuj kayta pititishkay runa shina, runa kuynta rikurishka. Chibi manzharisha randi, amarun, amarun, randi ñuka manzharisha ña. Ñuka anzhiluwata chi sakisha urkuta kallapakani mana yakuy urmarani ñuka, mana ña mana urmarani.
Imasna watara charinkangui?
Ñuka chibi charishka ashkani casi unos once años charishka ashkani ñuka, once año charishka ashkani. Chara wawa, chasna ashkay chasna rikusha ñuka kallpakarani. Kallpasha manzharisha ñuka wasiy risha tiaugarani, mana apajrirani ñuka pescadota ñuka aysashkata. Chi aychawara mana apayrirani, mana apayrisha shamushkay chasnay ñuka mama shamujpi. Chagramanda payna paktamunaupi nirani, chibi chasna aysasha sakini mamita. Chita manzharisha mana apajrini, imacha shuk warmi shayaura nirani yakuy. Chasna, chasna shayaura nisha ñuka rimashkay ñuka mama, maybi chi raygumi illashkagunay yaya illaj shina. Yaya mana anzhiluupiu shina kanguna chasna rasha puringuichi kaybiga atun kucharukutaga. Manacha rinkungui amarunzha ara, tsumicha ara nisha rimaunara. Chi warmi ruku warmi kuynta, malta warmi kuynta. Warmi, ruku mara, ruku ashata ña kamashka warmiruku ara pues chi kasna chaupi yakuy. Como kay mesay shayau shina rikurira kayta away, yaku away, yaku buyllaruku. Kay llushti pichu. Lluchu, lluchu kay aychama, cuerpoma lluchu ara pero ña runa warmi persona shina rikurij chi warmi. Imasna wata shina. Pay, pay masna watayuj ara chi amarun mana yachani chitas yangas. Pero malta kuynta o ruku. Malta ña, malta, ruku warmi pay rikurira. Como de treinta años Chasna ashkanga porque ruku warmi ñabi rikurira kasna chaupi yakuyga. Ñuka kasna mayanmanda rikusha, chaupi yakuyga kasnallata kay imasnata aun. Chi kuyntallata kasna piñas, piñas sapigama paktaj kucha kay kuyntallatagara. Chibi chasna rikushkani. Pay akcha shina. Kayta pitirishkara, kayta pitirishkara pero akcha yakumanda llugshipiga kasna aura kasna. Kasna ukushka ara akchaga pero chasnallata mana runa warmi wira pay. Kallparani manzharisha mana runa mana tianaura ni piwas, kunan chi muriti kuchay. Muriti niganaun chi puestoy chibi ñuka chasna rikurani chimanda washa tuta ñuka puñushkay. Pay muskuchira cantasha, chasna cantasha ñuka kanda apangaraurani nira. Kanda apasha niushkay kan musiarirangui nira, musiarisha kan kallparangui nira. Kan kallpajpi ñuka llakirisha sakirirani nira, chi pero pay.
Paywa churi raigu?
Paywa churi raygu, pay yuyarishka chasna, churiyuj ashka chi amarun warmi, tsumi warmi.
Chibi chasna muskusha chi pay cantota cantara ña chasna completota cantajpi ñuka chi raygu cantota.
Pay cantaka?
Muskuybi?
Muskuybi cantara chiga chi warmi ña runa warmi shina ara pero ñuka pay tsumi warmi mani nira pay. Atun kuchata maskasha ñuka shamuj mani nira sapi manda warmi.
Kay marañon sapimanda
Sapimanda shamun warmi maraniya.
Atun kuchaunai sirisha shamunimara iyari
ñukatami aranima.
Mana runa warmi charaniya
paygunalla kati kati purijllawa.
Mana runa warmi charaniya
Ñukatami araniya.
Tsuni warmi maranillalla ri
//Atun kucha siquiy sirij warmi maraniya//
Awa piñas awabiga
awa piñas pambay sirij warmi maraniya.
Doce indi tukushkaybi sirij warmi maraniya
marañonlla sapimanda sikamujlla warmi maranilla.
Mana kaymandalla warmichuya
Runa warmi mara aranichuyari.
Ñukagaya ñukagaya ri
tsumi warmi mara niyariga.
Ñukatalla pitallari manjhachiwangallari
atun kuchagunay runa manjhapi.
Ñuka muñashka wawataga apashalla rina munaj warmi maraniya.
Chasna yuyarishallari
payna alli kuyrashalla wawataya.
Charinungami charinaungamiya
payna alli kuyrashaya charinunga.
Ñuka shu wawata
///warmi wawatami munaniya///
Ñuka shujlla churitaga
alli runatami chariniya.
Ñuka churimi anyari
shu musu runa payga shayaunmiya.
Ñuka munashkalla warmi wawa
tayaj apashami ñuka kusha yari.


c: text/html

text:
Hugo Sotil
Uuyu Sutil Yirin' (Hugo Sotil Yerén Kastilla simipi) asipay suti "Chuulu" (* 8 ñiqin pawqar waray killapi 1949 watapi paqarisqa Ika llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Pukllana wasikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Istadistikakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participasyunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiuonatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiuonatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hugo Sotil.
- Hugo "Cholo" Sotil MSN Encarta
- Glorias de nuestro deporte: Hugo Sotil
- CONMEBOL. COM: Hugo "Cholo" Sotil, un grande de todos los tiempos

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pirini distritu
Pirini distritu (kastilla simipi: Distrito de Perené) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi, Chanchamayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pirini llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kayy k'itipiqa Ashaninka, Yanisha runakunam kawsanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Wulunisi pruwinsya
Bolognesi pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Bolognesi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chiqllan llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 22 ñiqin kantaray killapi 1903 watapi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
- Amachasqa sallqa suyukuna: Waskaran mamallaqta parki - Waywash walla risirwa suyu
- Urqukuna: Awkillu - Chawpihanka - Ch'uspi - Diablo Mudo - Hirishhanka - Kikash - Kunkush Q'asa - Kwirnunpunta - Matash - Ninashanka - Pukarrahu - Puntawayi - Rasaq - Runtuy - Suyruqucha rahu - Tankan - Tsakra - Tuku - Wakrish - Wallanka - Yanashallash - Yerupaja; Wallakuna: Wallanka walla - Waywash walla
- Mayukuna: Aynin mayu - Fortaleza mayu - Patiwillka mayu
- Quchakuna:: Awkillu qucha - Hawaqucha - Qunuqucha - Sultiruqucha - Suyruqucha
- Q'asakuna:: Yanashalla q'asa
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Buluñisi pruwinsyapiqa 15 distritum:
SimikunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
Karu puriyLlamk'apuy
- Waskaran mamallaqta parki
- Kapillapunta (Chiqllan: 8 km)
- Puskanwaru (Chiqllan: 8 km)
- Pukamach'ay
- Wasta llaqtapi inlisya (Chiqllan: 8 km)
- Akya llaqtapi inlisya (Chiqllan: 18 km)
- Punummarka (Chiqllan: 6 km)
- Quntu Kuta (Chiqllan: 5 km)
- Pachapaki llaqtapi: Titankakuna (Puya Raimondii)
- Usqur phaqcha (12 m) (Usqur llaqtamanta: 2 km)
- Tampu (Tikllus llaqtapi)
- Chacha Puntas qhichwa
- Armakuna (Llaqllapi)
- Waywash walla, Yerupaja ( 6.634 m)
RaymikunaLlamk'apuy
- Kristup Kwirpun (Corpus Christi, Chiqllan llaqtapi)
- Santa Rosa Limamanta (Chiqllan llaqtapi)


text:
ÑAK’ARISHANCHIS
Kay Perú suyunchismi anchatapunin ñak’arishan. Imaraykun?
Kunan suyunchismanta rimarisunchis. Qankunaqa allintapuni yachashankichis.
HUQ SUWA RUNA
Ñan chunka wataña huq runa, llik’i ñawi runa, qollanapaq noqanchiswan ajllachikusqa.
10 wataña ñak’arishanchis.
Paymi, peruano kani nispa, ajllachikusqa. Sutinmi Alberto Fujimori Fujimori. Payqa,
4 agostopi, 1934 watapi, Japón suyupi, Kawachi llaqtapin paqarimusqa. Kay suyunchismanmi
ña watayoq kaspaña taytamamankunawan chayamusqa. Iskay kuraqkunaqa kasqaku: Juana
Albertowan. Maman Mutsué nisqa, 2 churikunawan chayamusqaku. Hinatan barco papelkunapi
qelqasqa kashan. Llipinchismi televisionkunapi ñan kimsa wataña rikuranchis.
Periódicokunapi revistakunapipas hinapunin qelqasqa kashan.
Chaymantataq, kay suwa runa, Libro de bautizos papelpin cheqaq llaqtanta
ch´usaqyachisqa, hina pichasqa patapitaq MIRAFLORES (LIMA) nisqata qelqasqaku.
Pikunan chaykunata ruwaranku? Imaraykun cheqaq qelqasta picharanku? Chaymantataq
huq periodista Cecilia Valenzuela sutiyoq, wayna warmi periodista, maskhakuq
churakusqa, maypipunin kay Fujimori runa, paqarimurqan nispa. Kay sipasmi imaymanakunata
tarimusqa, chaymantataq televisionpi, periodicopi revistakunapipas
cheqaqta rimariwanchis, fotokunatapas horqosqanta qhawachiwanchis.
Kay runaqa, JAPONESMI KASQA. MANAN PERUANOchu KASQA. Imaraykun
kimsa kutin presidente kayta munashan?
Kay chunka watakunapin, llipin Empresas del Estado nisqakunata vendeyapun, chhalayapun.
Chaykunamantan US$11,500 millones
qolqenchiskunata qara taka runa suwamuwanchis.
Maypitaq chay qolqekunari kashanku? Lluy qolqekunatan sapachallan millp’urakapushan.
Churinkunatataq Estados Unidosman kachaspa, qolqenchiswan educashan,
noqanchistaq kallpanchiswan, hunp’inchiswan, mana qolqeyoq kaspa ñak’arishanchis,
paytaq qolqenchiswan, wijsa punkisqallan kawsashan. Noqanchis kay suwa runapaq llank’ashanchis.
Allinchu kay kanman? Chanintachu ñoqanchis yuyayninchista hap’ikushanchis?
Runamasinchiskunan kay Fujimori runata manañan munankuchu. Sapa p’unchay mana llank’ay
kanchu, churinchiskunataq tullullaña, k’aspillaña, tankallaña wiñashanku, paytaq,
qolqenchiswan qharillaña churakun. Kay suwa runatachu hoqmanta presidentepaq
ajllasunchisman? Manapunin, wayqe panaykuna hoqmanta llullachikusunchismanchu. Japonestaqa
manañan. Llullapakuq llik’i ñawi runataqa llaqtanchismanta wijch’usunchis.


text:
Chan Chan
Chan Chan (muchik simimanta: Jang-Jang, "inti-inti") nisqaqa Piruwpa chalanpi, Qispi kay suyupi, Truhillu pruwinsyapi, Truhillu distritupi, Wanchaku distritupipas, tikakunawan wasichasqa hatun llaqtam karqan, Chimukunap uma llaqtansi.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Truhillu llaqtamantaqa 5 km karum.
RikchakunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Las 7 maravillas del Perú
- Chan Chan, Ciudad Chimú (flash)
- Rikcha de satélite de las ruinas de Chan Chan


text:
Llallawa munisipyu
Llallawa munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Llallagua) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Rafael Bustillo pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Llallawa llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kantunmi kan:
Kantun - (Uma llaqta):
- Llallawa kantun - (Llallawa)
- Jachuju kantun - (Jachuju)
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa astawan Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Fernando Torres
Fernando José Torres Sanz sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin pawqar waray killapi 1984 watapi paqarisqa Fuenlabrada llaqtapi - ), Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Warmi: , Churinkuna: .
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaypi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fernando Torres.


text:
Amaru suyu
Amaru suyu icha Apuyayaypa Mamaynin suyu, (kastilla simipi: Departamento de Madre de Dios) nisqaqa Piruw Sapan llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Puerto Maldonado llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 26 ñiqin qhapaq raymi killapi 1912 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Altu Purus mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Tampupata mama llaqta risirwa - Amarakaeri ayllu llaqta risirwa - Purus ayllu llaqta risirwa -
- Mayukuna: Inampari mayu - Amaru mayu - Tacuatimanu mayu - Manu mayu - Tampupata mayu - Heath mayu.
- Q'asakuna: Señor de los Milagros (540 m) Tampupatapi; Fitzcarrald (469 m) Fitzcarraldpi.
- Quchakuna: Valencia qucha - Sandoval qucha.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mayutata suyupiqa kimsa pruwinsyam chunka distritumpas.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay suyupiqa Amawaka, Amarakaeri, Napuruna, Piru, Shipibo-Conibo, Yaminawa, Machiqinqa tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [2]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna : 62
- Huch'uy yachay wasikuna: 210
- Chawpi yachay wasikuna: 345
- Yachay sunturkuna:
Suyupi paqarisqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Lamrama distritu
Lamrama distritu (kastilla simipi Distrito de Lambrama) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Awankay pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Lamrama (Lambrama) llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakunaLlamk'apuy
llapan llaqtamasiycunata peru, apurimac,lambrama nisq'anku suyupi napayakamuni, nuq'a Leonidas Silva Ccanri. Internitpi mashkamuspa tarimuni kay pagina web ninq'ankuta, kay llaqtaypi lambrama sepas q'arikuna kaycu ashka, manan pipis nukaycumanta yuyarimuankucho empresatan ruayta munaycu, chaypaqmi pi runapis yanapariwanacuna munaycuman.
q'aynatan nuq'aycucca rimaycu runa simitaq'a, llapan lambrama masiycunata uyarichiyta munayman llanq'arisun ya llaqtanchis wiñarinanpa'q.
nuq`'a llapan sonq'oyhuan rimayamusaq:
lambrama llaq`taypi nuq'a wiñani taq'sa casccaymanta pacha wacacunata, cabracuna, ccuchicunata, uywacunata michispa, chaypin yuyayta q'apipa rikchani, inaspan chipito orcco chimpaypi tiascca. jinalla wiñani llaqtaymanta lluqsimunaycama, lluqsiruspañataq sonq'oy manapunin tiyariyta munachu lambramallapin tiayta gustarucusq'a. cuna carupi cani pero manan llaqtayta k'onccanta atiymanchu, chaymi nuq'a waq'ani sapa yuyarispa, caru llactatan purimushani llactamasiycuna raycu, llactay raycu, chay chipito orccoyta mañarucusaq, maytaña risaq chayq'a ccanña ya chipito amaya q'onqaruanquichu.
SimikunaLlamk'apuy
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Saywitu: Apurimaq suyu
- Apurimaq suyumanta (kastilla simi)


text:
Oña kiti
Oña kiti (kastilla simipi: Oña) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Asway markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Oña llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Oña kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykuna Susudel kitillipi kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kitillinmi kan: Oña kitilli, Susudel kitilli.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Kañari (kastilla simipi)


text:
George Walker Bush
George Walker Bush sutiyuq runaqa (6 ñiqin anta situwa killapi 1946 watapi paqarisqa New Haven llaqtapi, Connecticut suyupi - ), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna pulitiku runam.
Taytan: George H. W. Bush; Maman: Barbara Walker.
2000 watamanta 20 ñiqin qhulla puquy killapi 2009 watapi p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 43 kaq umalliqninmi karqan.
Ripublikanu partidupi wankurisqan kaspa, 2000 watapi 2004 watapipas umallinapaq akllanakuykunapim yallirqan.
11 ñiqin tarpuy killapi 2001 p'unchawpiqa terroristakuna New York llaqtapi pitu hatun wasintintam (World Trade Center, New York Twin Towers nisqata), Washington DC llaqtapi maqanakuy ministiryup (Pentagon nisqap) huk rakinta suwakusqa antankakunawan thuñichirqan, achka waranqa runakunatam wañuchispa. Chaymantam George W. Bush terrorismu hayu maqanakuyta rimarirqan.
USA-pa umalliqnin kachkaspa, iskay hatun maqanakuyta qallarirqan:
- 7 ñiqin kantaray killapi 2001 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Afganistan mama llaqtata atirqan.
- 20 ñiqin pawqar waray killapi 2003 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Iraq mama llaqtata atirqan, Saddam Hussein sutiyuq umalliqninta urmachispa hap'ispa. Chay Saddam Husseinqa 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 p'unchawpi runa warkhunapim wañurqan. Kunanraqmi chay Iraq mama llaqtapi maqanakuchkanku.
2005 watapi Awustu killapi Katrina nisqa hatun pillunkuy New Orleans llaqtatam thuñichirqan, chunka waranqa runata wañuchispa. George Bush mana allinta yanapaptin, aswan USA runakuna manañam Bushtachu q'imin.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: George Walker Bush.


text:
Krup
Krup, lat. Laryngotracheobronchitis (kast. crup icha laringotraqueobronquitis) huk samanamanta unquy huk virus rayku mayqinchus patakaq sinqa ukhupi infeccionta ruwan. Kay infeccionqa tonqori ukhuta punkichin, chayrayku mana allinta samachiwanchikchu, chaymanta kay sintomakunawan kachkanchik allqu uhuy (tos perruna), estridor, chaymanta disfonía ima. Pisi, mana ancha sinchichu utaq sinchi sintomakunata rikhurichin, kaytaq ch’isinpi aswan sinchiman tukun. Kayqa hampikuy munan huk dosikunallawan kay esteroides kaqmanta; wakin kuti, ancha sinchi kaptin, kay epinefrina kaqwan hampikuy munan. Mayniqpi hina hampina wasiman qhipakuq yachachikun.
Kay imamantachus rinkhurinman karqa chaymanta chay aswan sinchi causasninta yachaspaña, kay crup kaqniyuq kanki ñisunku kay clínicapi qhawachikuspa (kay hina: epiglotitis utaq huk hawa ima kay vias respiratorias kaqpi)kaqta. Mana qhipan qhawachikunata munakunchu – yawar qhawachina, rayos-X, utaq cultivos ñisqata —. Kayqa huk rikhuriq unquypuni, wawakunapi huk 15% kaqman hap’in, aswantataq kay 6 killayuqman 5 utaq 6 watayuqmankama. Mana nijayk’aq hina wayna runakunaman utaq machu runakunaman hap’inchu. Ñawpaqtaqa kay difteria juchayuqrayku rikhurinman karqa niqtinkupas, kay occidental pachapaqqa, kaypata hamuyninqa kusi yuyakunayapaq, kay vacunación kaqtin, kaywantaq aswan llimphu kananchikpaq chaymanta sumaq kawsaypaq ayllukunapi.
Signos y síntomas / Unanchakuna watupanakunawan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay crup kaqqa riqsichikuq kayrayku: tos “perruna”, estridor, disfonía (voz kaqpi pantay), chaymanta sasacha respirarpaq mayqinchus ch’isipi aswan sinchiman tukun.[1] Kay "perruna" ch’ujuqa aswanta rich’akuq kay foca waqllana waqayninman utaq kaylobo marino kaqman.[2] Hark’ayqa aswan sinchi kanqa kay ansaqillayrayku utaq kay llantokaqrayku, chaymanta, sichus wawa samakusaptin uyarikuy atikun chay, ñiy munan kay vías respiratorias sinchita k’uykuchaykukun. Hark’ayqa pisillanman kay crup kaq aswan sinchiyaptin. [1]
Wak sintomakunaqa kanman fiebre, rinitis aguda (aswan riqsisqa síntomas kay resfriado común)kaqmanta, chaymanta k’uykuchaykuy kay pared del tórax kaqpi.[1][3] El babeo utaq kay unqusqa hina rikukuq, huk willay wak hina unquykunamanta. [3]
Causas / Qallakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay crup kaqqa huk infeccion huk virus huchayuqrayku nikun.[1][4] Wakinkunataq kayllatataq ninku aswan mask’asqa simikunapi, kay hina laringotraqueítis aguda, crup espasmódico, difteria laríngea, traqueítis bacteriana, laringotraqueobronquitis, chaymanta laringotraqueobronconeumonía. Kay iskay ñawpa unquykuna huk virus yuchayuqrayku chaymanta mana ancha sinchichu kanku kay sintomaspi; kay tawa qhipan unquykunari bacterias yuchayuqrayku kanku chaymanta aswan sinchi kanku.[2]
Viral[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay crup viral kaq utaq laringotraqueítis aguda kaqqa kay virus de la parainfluenza huchayuqrayku, aswantataq kay 1 chaymanta 2 wallpamakuna, kay 75% casospi.[5] Wak unquykuna virus huchayuqrayku kaqkuna kanku: gripe A,B ima, sarampión, adenovirus chaymanta virus respiratorio sincicial (VRS).[2] Kay crup espasmódico kaq kay kikin virus qutu huchayuqrayku kay laringotraqueítis aguda kaqmanta ichapas kayqa mana infección signosniyuqchu (kay hina k’aja, kunka nanay chaymanta mirayaynin kay conteo de glóbulos blancos) kaqmanta.[2] Tratamienton chaymanta kay tratamientopaq kutichiynin kikinllataq kanku.[5]
Bacteriano[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay bacteriano qutuqa rak’ikun kaypi: difteria laríngea, traqueítis bacteriana, laringotraqueobronquitis chaymanta laringotraqueo-bronconeumonía.[2] Kay difteria laríngea rikhurin kay Corynebacterium diphtheriae kaqrayku kay traqueítis bacteriana, kay laringotraqueobronquitis chaymanta kay laringotraqueo- bronconeumonía kaqkunataq huk infección viral primaria kaqraykupuni rikhurin huk bacteriano secundario thaskiyninwan. Kay aswan riqsisqa rikhuriq bacterias kanku: Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Hemophilus influenzae, chaymanta Moraxella catarrhalis kaq ima.[2]
Patofisiología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay infección viral kay crup ruwasqanqa punkichin kay laringe, tráquea, chaymanta hatun bronquios[4] kay glóbulos blancos yaykuyninrayku (aswantataq histiocitos, linfocitos, células plasmáticas, chaymanta neutrófilos)kaqrayku.[2] kay punkiyqa kay vías respiratoriasta tapaykun, chaymanta ancha sinchi chayqa mana samayta ahinallatapacha atikunchu, chaymanta kan kay t’uki ruqyasqa ima wayra lluqsiypuni estridor sutichasqa..[4]
Diagnóstico / Reqsichisa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay crup kaqqa clínicapi qhawachikun.[4] Ñawpaqtaqa wak ima unquychus kay patakaq vías respiratoriasta tapachkan chayta raqpana tiyan kay hinakuna epiglotitis, huk mana riqsisqa virus kay vías respiratoriaskaqpi, estenosis subglótica, angioedema, absceso retrofaríngeo,chaymanta traqueítis bacterianakaqpas.[2][4]
Mana [[rayos X] qhawachiykunata sapa kuti ruwakunchu,[4] Ichaqa ruwakun chay, tunquri k’uykuchakusqanta rikhuchinqa, kay signo del campanario sutichasqa, kay estenosis subglótica huchayuqrayku, kaytaq rich’akun kay campanario rikukuyninpi. Kay campanario signon huk willay kay qhawaypaq, ichaqa mana tarikuqchu kay aswan achkha casospi.[3]
Mana wak qhawachiykunata anchata munakunchu (kay hina análisis de sangre chaymanta cultivo viral), imaraykuchus mana munakuq ansaqillayta ruwachinman, kay hinatataq kay ch’ampayuq via área tensionta yapaykuchinman.[4] Ahina kaptinpis kay cultivos virales, nasofaríngea samaypi urkhukuptin, chaywan llamk’akunman yachanapaq imaraykuchus chay unquy kanman, aswantataq chaywan llamk’akun kay mask’ana pampapi.[1]Sichus runaqa mana kutiripunchu kay pachan tratamientowan chayqa, huk infección bacterianapi umachana; chay hina chayqa aswan mask’aykunata kamachikunqa.[2]
Gravedad[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay crup may hina sinchichus kachkanta yachanapaq aswan llamk’achikusqa sistemaqa kasqa kay Escala de Westley ñisqa. Kayqa astawan llamk’achikuq kasqa kay mask’anapi manataq anchatachu kay clínica llamk’aypiqa.[2] Kayqa huk yupakuy kay phisqa ruwaykunamanta qusqa: allin yuyay ñiqi, cianosis (qara anqasllasqa llimp’iyuq qhuñakuna ima), estridor, wayrachap yaykunan chaymanta contracciones ima. .[2] Yupaykuna qusqa sapa llamk’anarayku kay pañakaq tawlapi rikuchikun, hunt’asqa lluqsimuynintaq kachkan kay 0 chaymanta 17 kaqman hina.[6]
- Huk hunt’asqa lluqsimuy kay ≤ 2 kaqmanta ñin crup pisi. Kay perruna ch’uju rikhurinman, chaymanta kay disfonía ima, ichaqa mana estridor samariypi kanchu. [5]
- Huk hunt’asqa lluqsimuy kay 3 kaqmanta chaymanta 5 kaqman ñin crup sumaqlla. Estridor kaqwan rikhurin sasata uyarikuq, ichaqa manaña aswan signos kanchu. [5]
- Huk hunt’asqa lluqsimuy kay 6 kaqmanta chaymanta 11 kaqman ñin crup achkha. Huk estridor kaqwanllataq rikhurin mana tapurikunapaq hina, ichaqa chantapas rikukun kay pared torácica kaqpi huk sut’i tiraje intercostal ñisqa(aychakuna waktapuramanta ukhuman aysanku).[5]
- Huk hunt’asqa lluqsimuy kay ≥ 12 kaqmanta ñin insuficiencia respiratoria ruwakunanta. Kay perruna ch’ujuqa chaymanta kay estridor ima ichapas mana ancha chaninniyuq kanmanchu kay pachapi.[5]
85% wawakunamanta apasqakuna kay departamento de emergencia ñisqaman kay unquyniyuq kanku mana ancha sinchi chaninniyuq; mayniqpi hina kay crup sinchi chaninniyuq rikhurin: (<1%).[5]
Prevención[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achkha unqusqakuna kay crup kaqwan saniyachikurqanku immunización kay influenza chaymanta kay diferiakaqmanta. Ñawpaqtaqa, kay crup kay difteria kaqwan k'askachakuq karqa, ichaqa kay allin vacunación rayku, mana difteria rikhuriy atinmanchu kunanpachapiqa kay hina ñawpachasqa pachapiqa..[2]
Tratamiento[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wawakuna kay crup kaqniyuq aswan atikusqa ñañiq kananku tiyan.[4] Aswantaqa kay esteroides kaqta qunku ,chaymanta kay sinchi unqusqakunapiqa epinefrinakaqta. [4] Kay saturación de oxígeno kaqniyuq wawakunapaqqa urapi kay 92% kaqmanta oxigenota qukunan tiyan,[2] chaymanta hospitalpi qhipakunkuman qhawaypi kay unqusqakuna kay sinchi crup kaqniyuq.[3] Sichus oxigenota munakun chayqa aswan allin kanqa kamachiy conductosninta (huk oxigeno quqta hap’ispa wawap uyan qayllapi) imaraykuchus aswan pisi ansaqiyta quchikun kay máscarakaqmantaqa.[2] Tratamientowanqa, aswan pisi kay 0.2% runakunamanta munan kay intubación endotraqueal kaqta.[6]
Esteroides[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikuchikurqa, kaycorticoesteroideskaqkunaqa, kay dexametasona kayjinaqa chaymanta kay budesónidakaqqa, sumaqllachinku lluqsiykunata kay crup kaqwan wawakunata, mayqinllapas kachun unquypa ñiqinqa.[7] Kay suqta phani kamachiyninmantapacha huk allin saniyay rikurikunña.[7] Ichapas munasqa llamk’ayninta ruwanku sichus siminta, parenteral, upyakunku chay, utaq muskhispa, aswanta munakun kay upyaspa.[4] Huk dosisllata munakun chaywanqa sanillakunqapuni. [4] Kay Dexametasona kaq dosisqa kay 0.15, 0.3 chaymanta kay 0.6 mg/kg kaqkunamanta kikin sanillachiyniyuq rich’akun.[8]
Epinefrina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay pachan crup utaq kay sinchi kaq, allichakapunman huch’uy pachapi kay epinefrina nebulizador kaqwan.[4] Kay epinefrina ruwachin kay crup unquypa ñiqin pisiyanata huk 10 30 chinini kaqpi, allichayninkunaqa 2 phanillata kawsan.[1][4] Sichus allichayqa kay tratamientop qhipanta sayan chay kay 2 4 phanipi chantataq mana ch’ampakuna kanchu chay, wawata hampina wasimanta lluqsichiy yachanku.[1][4]
Wak[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ichapas mask’akurqanku wak tratamientos kay crup kappa, nimayqin allin lluqsiykunata qunchu kaykunawan llamk’anapaq hina. Yakup wapsinta utaq quñi wayrachata muskhiyqa huk ñawpa tratamiento kay auto-cuidado kaqmanta, mana chay allin hampichiyninta rikuchiy atirqankuchu [2][4] chayrayku kunanpachaqa pisita ruwakun.[9] Kay haminakuna tospaq kaqwan hampikunaqa, chantataq kay dextrometorfano chaymanta/utaq kayguaifenesina kaqniyuq, manallataq hampikunapaq kusachu.[1] Ñawpapachapiqa muskhikuq karqa kay heliox kaq (huk piqtu kay helio kaqmanta kay oxígeno kaqwan) kay samana sayk’uyta pisillachinapaq, ichaqa mana ancha lluqsimuykuna tiyanchu kaywan hampikunapaq hina.[10] Kay crup huk viral unquy kaptin, mana kay antibióticoskaqkunawan llamk’akunchu, ichapas huk infecion bacteriana secundaria rikhuriptin.[1] Sichus huk infección bacteriana kaptin, kay antibióticos vancomicina chaymanta kay cefotaximakaqwan llamk’akunman.[2]gripe Aswan sinchi kaqtinqa kay A o B ch’ujuyuq ima chay, kay antiviral inhibidores de la neuraminidasakaqta qukunman[2]
Pronóstico[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
kay crup viral kaqa huk auto-limitada unquy ichaqa mayninpi hina kay,insuficiencia respiratoria chaymanta/utaq paro cardíacoaco wañuyman apanman.[1] Kay sintomasqa allinllanku iskay p’unchaykunapi ichaqa qamchis p’unchaw unayta kanman.[5] Wak ch’ampakuna mana ancha rikukuq kanku: traqueítis bacteriana, neumonía, chaymanta edema pulmonarkaq ima.[5]
Epidemiología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay crup 15% wawakunaman hina hap’in, kay 6 killayuqmanta chaymanta kay 5 utaq 6 watayuqkama.[2][4] 5% hampina wasiman yaykuq wawakunaman rikch’an.[5] Mana ancha rikukuq casospi, aswan huch’uy wawakunapipuni rikukunman kay kimsa killayuq hinapi, chaymanta aswan machu wawaspi kay 15 watayuq hinapi.[5] Qhari runakunaqa huk 50% hinapi hina unqunku aswan warmi wawakunamanta, chantataq aswanta prevalencia miray tiyan otoñopi.[2]
Historia / Ñawpaq willarina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay “crup” simiqa kay “crup” verbomanta hamun, kay Inglés Moderno Temprano kaqmanta mayqinchus "Ch’akata qhapariy" ñin munay; Kay sutiqa ñawpa kutitaqa kay Escocia kaqpi unquyman sutichakurqa, chantataq aswanta riqsikurqa kay 18 pachaq watapi.[11] Kay crup diftérico riqsikun kay Ñawpaq Grecia kay Homero kaq pachanmantapacha chantataq kay 1826 kaqpipuni kay Bretonneau waknarqa kay crup viral kaqta kay crup difteria kaqman yuchachasqa kaqwanta.[12] Franceces kaqkunaqa kay crup viral kaqtaqa suticharqanku "falso crup" hinata imaraykuchus kay “crup” chaypachataqa huchachakuq karqa kay bacteria de la difteria unquyman.[9] Kay crup difteriaman huchachakuq mana anchata riqsikunchu chay immunización vacunación rayku.[12]
Referencias / Willakuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Rajapaksa S, Starr M (May 2010). "Croup – assessment and management". Aust Fam Physician 39 (5): 280–2. PMID 20485713.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 Cherry JD (2008). "Clinical practice. Croup". N. Engl. J. Med. 358 (4): 384–91. Error: Bad DOI specified. PMID 18216359.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Diagnosis and Management of Croup (PDF). BC Children’s Hospital Division of Pediatric Emergency Medicine Clinical Practice Guidelines
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 Everard ML (February 2009). "Acute bronchiolitis and croup". Pediatr. Clin. North Am. 56 (1): 119–33, x–xi. Error: Bad DOI specified. PMID 19135584.
- ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 Johnson D (2009). "Croup". Clin Evid (Online) 2009. PMID 19445760.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Klassen TP (December 1999). "Croup. A current perspective". Pediatr. Clin. North Am. 46 (6): 1167–78. Error: Bad DOI specified. PMID 10629679.
- ↑ 7,0 7,1 Russell KF, Liang Y, O'Gorman K, Johnson DW, Klassen TP (2011). "Glucocorticoids for croup". Cochrane Database Syst Rev 1 (1): CD001955. Error: Bad DOI specified. PMID 21249651.
- ↑ Port C (April 2009). "Towards evidence based emergency medicine: best BETs from the Manchester Royal Infirmary. BET 4. Dose of dexamethasone in croup". Emerg Med J 26 (4): 291–2. Error: Bad DOI specified. PMID 19307398.
- ↑ 9,0 9,1 Marchessault V (November 2001). "Historical review of croup". Can J Infect Dis 12 (6): 337–9. PMID 18159359.
- ↑ Vorwerk C, Coats T (2010). "Heliox for croup in children". Cochrane Database Syst Rev 2 (2): CD006822. Error: Bad DOI specified. PMID 20166089.
- ↑ Online Etymological Dictionary, croup. Accessed 2010-09-13.
- ↑ 12,0 12,1 Feigin, Ralph D. (2004). Textbook of pediatric infectious diseases. Philadelphia: Saunders. p. 252. ISBN 0-7216-9329-6.


text:
Francesco di Paola
Francesco di Paola, Francesco D'Alessio e Fuscaldo (kastilla simipi: San Francisco de Paula) sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin pawqar waray killapi 1416 watapi watapi paqarisqa Cosenza Paola llaqtapi - † 2 ñiqin ayriway killapi 1507 watapi wañusqa Tours llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq kathuliku santus karqan.
2 ñiqin ayriway killapi San Francisku di Paula raymi p'unchawninmi.
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Francesco di Paola.


text:
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin hatun puquy killapi 1809 watapi paqarisqa Hodgenville (Kentucky) llaqtapi - † 14 ñiqin ayriway killapi 1865 watapi wañusqa Washington D.C. llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 16 kaq umalliqnin (1861 watamanta 1865 watakama), ñawpaq Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Carlos Bilardo
Carlos Salvador Bilardo sutiyuq runaqa, (* 16 ñiqin pawqar waray killapi 1938 watapi paqarisqa La Paternal llaqtapi - ), huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aqmi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'aq Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Carlos Bilardo.


text:
Hanan Pichiwa distritu
Hanan Pichiwa distritu (kastilla simipi: Distrito de Alto Pichigua ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kiskachay pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Aqukunka (Accocunca) llaqtam (247 runa, 2007 watapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
LECCIÓN 82
Jesusca ima shina mañanatami yachachirca
Fariseocunaca shujtajcuna ricuchunllami allicunata rurajcuna carca. Paicunaca gentecuna uyachunllami rezocunata de memoria yachashpa, callecunapi sinagogacunapi unita shayarishpa chaillatataj nijcuna carca. Pero, Jesús ima shina mañana cashcata yachachijpica gentecunaca mancharircacunami. Jesusca, ‘fariseocuna shinaca ama mañaichu. Paicuna chashna mañajpipish Diosca mana uyanchu. Ashtahuanpish paillahuan cashcata yuyashpami Jehová Diosta mañana cangui. Chaimanta cutin cutin ama chaillatataj mañanguichu. Diosca can ima shina sintirishcata shungumanta huillachunmi munan’ nircami.
Shinallataj Jesusca, ‘jahua pachapi caj ñucanchij Yaya, cambaj shutitaca alli nishca cachun. Can Mandana punlla ña chayamuchun. Jahua pachapipish, cai pachapipish can munashcata rurachun’ nircami. Qˈuipaca, ‘cada punlla micunata cuhuai, juchacunatapish perdonahuai, imalla minishtishcacunatapish cuhuai nishpami mañana cangui’ nircami.
Jesusca, ‘Yaya Diosta mañanataca amataj saquinguichu. Allicunata mañashpa catingui. Yaya mamacunaca huahuacunamanca allicunatami cusha nincuna. Chaimanta, cambaj huahua tandata mañajpica mana rumita cunguimanchu. Pescadota mañajpipish mana culebrata cunguimanchu’ nircami.
Ashtahuan intindichingapajmi Jesusca cashna nirca, ‘cambaj huahuamanca imatapish allitamari cunguichij. ¿Manachu cambaj Yayacarin espíritu santota cuhuai nishpa mañajmanca cungalla? Chaimanta Diostaca mañanallami cangui’ nircami. ¿Canca Jesús yachachishca shinachu Diosta mañangui? O ¿Imacunatataj mañangui?
“Mañaichij, paica cungami. Mashcaichij, japinguichijmi. Huasiyuj nichij, paica pascangami” (Mateo 7:7).


text:
JESÚS SHINA CAUSASHUNCHIJ
Alli huillajcuna tucushunchij—Videocunahuan yachachishunchij
IMAMANTATAJ VIDEOCUNAHUAN YACHACHINA CANCHIJ:
Videocunaca gentecunapaj shungumanmi chayan. Gentecunaca uyashpa, ricushpami ashtahuan yachancuna. Ricushcata, uyashcataca mana cungarincunachu. Jehová Diosca paita servijcunataca alli entendichingapajmi muscuipi shina ricuchishpa yachachirca (Hch 10:9-16; Ap 1:1).
Alli huillaicuna folletomanta lección 2 y 3-ta yachachicushpaca ¿Diosca ima shutitaj can?, ¿Bibliataca pitaj rurarca?, ¿Biblia mana llullashcataca imamantataj crina canchij? nishca videocunata ricuchingui. Ashtahuanpish gentecuna Bibliata yachachun, tandanacuicunaman richunca ¿Imamantataj Bibliamanta yachana canchij?, ¿Ima shinataj Bibliamanta yachachinchij?, ¿Ñucanchij tandanacuicunapica imatataj ruranchij? nishca videocunami ayudanga. Huaquin videocunata, peliculacunataca Bibliamanta yachachicushpa ricuchinallami canchij (km-S 5/13 3).
IMA SHINATAJ CAITA RURAI TUCUNCHIJ:
Ima videota ricuchisha nishcata Internetmanta surcui.
Huillanaman manaraj llujshishpa videomanta imata tapunata yuyai.
Videota tandalla ricuichij.
Videopi imata yachachishcata parlanacuichij.
CAITA RURAI:
Tratado nishca pˈangacunapi tucuri paginata ricuchi. Chaipica: ¿Imamantataj Bibliamanta yachana canchij? videota ricungapajca caipi caj codigota escaneai ninmi.
¿Biblia mana llullashcataca imamantataj crina canchij? nishca videota ricuchi. Qˈuipaca Alli huillaicuna folletota cushpa lección 3-manta parlai.


text:
APUSTUL SAN JUDASMI
KAY KARTATA ISKIBRIRQAN
(JUDAS)
¿Pitaq karqan San Judas? Kinsapch'i kay Judasqa Jisukristupa, Santyagupa masan karqan. (Chay Santyagullam Jakubupis shutirqan.) (Liyishunllapa San Matiyu 13.55.) Payqam mana chay Judas Iskaryutichu karqan. Ashwanmi Jisuspi ancha allita kriyiq karqan.
¿Pikunapaqmi iskibrirqan kay librutaqa? Iskibrirqanqam Jisukristupi yumbay kriyiqkunaman.
¿Imaraykum iskibrirqan kay librutaqa? Chay tyimpupiqam achka llullata yach'achikuqkuna karqan. Suqkunatam yach'achirqanllapa, uchata rurashpa kawsananllapa. Chaymi Judasqa kriyiq masingunata kay kartapiqa kunarqan, chay llullata yach'achikuqkunamanda kwidakashpa, ama Jisukristumanda akrakananllapa.
¿Imapaqmi yach'achiwanchiqllapa kay libruqa?
Jud 1.1-2 niwanchiqllapa, Judasmi Dyuspi kriyiqkunaman kay kartata iskibrishqambaq.
Jud 1.3-16 niwanchiq, kwidashunri yumbay llullakuqmanda. Chaqa paykunaqam kayshina ninllapa: “Dyusqam ancha allin. Chaymi mana allita ruraptinchiqpis, mana rinchu kastigawaqninchiq. Chayri munashqanchiqta rurashunllapa”, nishpa. Piru Dyusmi paykunata ancha rin kastigaq.
Jud 1.17-23 niwanchiq, ama Dyusmanda akrakananchiq, shaykuq kriyiqkunata animachinanchiq, Dyuspi tukuy shunqo kriyirinanllapa.
Jud 1.24-25 niwanchiq, ancha pudirniyuq Tayta Dyusninchiqta alabananchiq, washawashqanchiqrayku, nishpa.
1
San Judasmi iskibrirqan Dyus akrashqangunata
1 Kuyashqay masitakuna, noqam Jakubupa masan Judas kani.
Jisukristupa kriyadunmi kani. Chaymi kay kartata iskibriykillapa qamkuna Dyuspi kriyiqkunaman. Chaqa qamkunatam Taytanchiq Dyusqa akrashushqa, paypa wambranguna kanaykillapa. Chaymi Jisukristupi yuyakuptikillapa, payqa allita kwidashungillapa. 2 Tayta Dyusmanmi mañakuni, ancha llakipashushpa, kuyashushpa, qamkunata yanapashunambaq, shumaqta kawsanaykillapa.
Kwidakashunri llullakuqkunamanda
3-4 Kuyashqay masitakuna, ancham munarqani qamkunata yuyachishuyta Tayta Dyus washawashqanchiqpaq. Lukismi yach'ashqa kani: Llullakuqkunash shamushqa qamkunaman ingañashuq, nishpa. Chaymi iskibriykillapa rrugashushpa Dyus nishqandalla qamkuna yach'achikunayki tukuy animuykiwan, binsinaykillapa chay llullakuqkunata. Chaqa Jisukristupa duktrinanqam mana nunka kambyakanchu. Piru chay malukunaqam Dyuspa duktrinanda dañachishpa, ninllapa: “Dyusmi ancha allin. Chaymi mana allita ruraptinchiqpis, mana rinchu kastigawaqninchiq. Chaymi atinchiq rurayta tukuy ima kwirpunchiq munashqanda”, nishpa. Chayshina rimaqkunaqam Taytanchiq Dyusta, Siñurninchiq Jisukristuta ñiganllapa. Chaymi Tayta Dyusqa paykunapaqqa unaymandapacha siñalashqa chingananllapa.
5 Chayraykum qamkuna yach'aptikipis, munani yuyachishuyta imashinam Dyusninchiq kastigan chay mana kasuqkunata, nishpa. Rikayllapa, Tayta Dyusmi isrraylinukunata Ijiptu nasyunmanda surqoshpa, paypi mana kriyiqkunata chingachirqan. 6 Malu anjilkunatapismi kastigarqan. Paykunaqam karguyuq kashpapis, mana kuntintakashpachu, munarqanllapa Dyuspa kargunda qoch'iyta. Chaypaqmi Dyusqa paykunata prisushpa, kadinakunawan watashpa, tutayaqman wichukurqan, chaypi kanambaqllapa jwisyu diya ch'ayamunangaman. 7 Chaymandaqam chay malu anjilkunashina chay Sudumapi, Gumurrapi tiyaqkuna, chay sirkambi tiyaqkunapis malukunapaq tikrakarqanllapa. Chay runakunaqam ullqopura warmiwanshina puñurqanllapa. Tukuy laya mana allikunata rurashpam, animalkunashina kawsarqanllapa. Chaymi Tayta Dyusqa paykunata kastigarqan mana nunka wañuq ninawan. Chayri chay kastigupaq yach'ashpaqa, amana paykunashinaqa kawsashunllapachu. Ashwanri intyindishun: Tayta Dyusqam kastigan uchayuqkunata, nishpa.
8 Chay llullakuq runakunaqam musqoyningunapi imata rikashpa, mana nimatapis intyindishpachu, kwirpun munashqandalla ruranllapa. Mana munashpa kasuyta Siñurninchiqtam, asta musyanllapa ancha pudirniyuqkunata. 9 Piru ni Dyuspa ancha pudirniyuq anjil Migilqam chayshina maldisyan. Chaymi payqa Muysispa kwirpunda dyabluwan qoch'inakushpa, dyablutaqa mana musyarqanchu. Ashwanmi kaytalla nirqan: “¡Tayta Dyusri anyashunqa!” nishpa. 10 Piru chay llullakuq runakunaqam mana intyindishpachu, musyanllapa asta chay mas pudirniyuq ispiritukunata. Chaqa mana intyindiq animalkunashinam kwirpun munashqandalla rurashpa kawsanllapa. Chaymi chay uchangunarayku rinllapa chingaq.
11 ¡Ay, chay llullakuqkunaqa, imananqaraqri! Chaqa paykunaqam Kayinshina uchata rurashqallapa. Balanshinam Dyusmanda akrakashqallapa, qellayta ganananllaparayku. Chay mana kasukuq runa Kurishinam mana munanllapachu Dyus nishqanda ruraytaqa. Chaymi rinllapa wañuq.* Génesis 4.8; Números 31.16; Números 16 12 Kriyiq masipura kushikushpa tandanakuptiki mikuqmi, chay ingañakuqkunaqa mana undaq mikunllapa, upyanllapa. Manam pitapis penqakunllapachu. Chaymi paykunarayku penqakungillapa. Malu michidurshinam paykunalla kwidakanllapa. Mana tamyayuq wayra apaq pukutayshinam mana nimatapis yanapawanchiqchu. Paykunaqam chay mana puqoq plantashina. Chaqa tyimpun ch'ayamuptinqa, yanqa rinchiq maskaq, ¿manachu? Chayshinallam chay llullakuqkunapis wañushqa, chakishqa, ch'upanmanda pilashqa plantashina. 13 Manchu mar yakuqa waqmanda kaymanda maqchikamushpa, babash'kunata wichukun manyaman. Chayshinallam chay llullakuqkunapis kallpatikunllapa, mana allikunata rurashpa. Paykunaqam chay lusiru ishkishpa chingaqkunashina. Chaymi sintinsyadu, tukuy tyimpu mas tutayaqpi kawsananllapa.
14 Chay punta runa Adamba tatara willkamba tatara willkanmi Inuk shutirqan.* Génesis 5.18, 21-24 Tayta Dyusmi chay Inuktaqa chay llullakuqkunapaq kayshina rimachirqan:
—¡Rikay! Siñurninchiqmi ancha achka mil anjilningunawan shamuykan, 15 yumbayninchiqta jusgawananchiq, allinda, malutapis. Chaqa malukunataqam rin kastigaq, yumbay mana allikunata rurashqanrayku, payta kuntrashpa, maldisyashqanrayku, nishpa.
16 Kanan chay mana alli ruraqkunaqam ancha kijakushpa, tukuy imapaq rimatikunllapa. Kawsanllapam kwirpun munashqandalla rurashpa. Ancha alabakashpam, mishki mishkita yap parlachinllapa runa masinda, iman kaqta munashpa surqoyta.
Judasmi kriyiq masingunata kunarqan
17 Kuyashqay kriyiq masitakuna, ama qonqayllapachu Siñurninchiq Jisukristupa apustulninguna chay tyimpu nishushqanllapata. 18 Paykunaqam willashurqanllapa: “Jwisyu diya sirkana kaptinmi, burlakuq runakuna rin kaq. Paykunaqam rinllapa kawsaq mana baliq munashqandalla rurashpa”, nishpa. 19 Rinllapam animachiq kriyiq masinchiqkunata, paykunapura akrakananllapa. Santu Ispiritum paykunapi mana kaptin, rinllapa puriq kwirpun munashqandalla rurashpa.
20 Piru qamkuna, kuyashqay masitakuna, mana shaykuq animachikuy, mas allita Tayta Dyuspi kriyinayki. Santu Ispiritun qamkunata yanapashuptinri, Tayta Dyusman mañakuyllapa. 21 Tayta Dyusqam ancha kuyawanchiqllapa. Chayri paymanda ama akrakashpachu, ashwan kushikushpa Siñurninchiq Jisukristuta shuyashunllapa. Chaqa paymi ancha llakipawaqninchiq, shamushpa rin apawaqninchiq, paywan tukuy tyimpu kawsananchiqllapa.
22 Chayri Jisukristupi mana allita kriyiqkunata animachiyllapa, paypi tukuy shunqo kriyinanllapa. 23 Chayshina Dyuspaq suqkunata yach'achishpa, washashpam, alabis rrastraykangimanshina, ama ninaman yaykunanllapa. Kanan suq uchayuqkunatapis llakipayllapa. Piru chay laya uchakunatakish rurachishungiman. Ay, uchanllapaqar suq millanaypaq kanqa qamkunapaqqa, suq ancha mapa millanaypaq lach'apashina.
Tayta Dyusta alabashunllapa
24-25 Kananqa ˻Siñurninchiq Jisukristu yanapawaptinchiq˼ tukuy tyimpu alabashunllapa ancha yach'ayniyuq Taytanchiq Dyusta. Chaqa payllam Dyus. Pudirninwanmi washawanchiq, ama paymanda akrakananchiq. Ashwanmi ancha kushikushpa, mana nima uchayuqta rurawaqninchiq, ch'ayachiwanchiq paypa llipyaykaq ñawpanman. Chayri payqa tukuy tyimpu ancha pudirniyuq kanqa. Ancha llipyanqa. Yumbayta kamachinqa. ¡Chayshinam unaymandapacha ancha pudirniyuq kashqa! ¡Chayshinallam kanambis! ¡Chayshinalla kanqa tukuy tyimpu! (Chaytallam iskibriykillapa.)


text:
Yawarkucha
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Yawarqucha rikuy.
Yawarkucha (kichwapi) icha Yawarqucha nisqaqa (kastilla qillqaypi: Yahuarcocha icha Yahuarcucha) Ikwadur mama llaqtapi, Impapura markapi, Ibarra kitipi, huk mana ukhu nisqa qucham.
Ibarra llaqtamanta kimsa kilumitru karum, chinchanpi, Tawantu mayup kinrayninpi, mama quchap hawanmanta 2.210 hanaq, 2.500-chá t'asra mitru hatun. Yakunqa utqayllam chinkan, 25 watamantapacha isqun mitruchá, 0,33 mitruchá huk watapi. Ratullapichá ch'akisqa kanqa.
1487 watapi Wayna Qhapaq Inka Karanki, Kitu Kara runakunata atispa ancha achka runakunata maqanakuspa wañuchirqan, chaypi kaq quchaman sitaspa. Chaypacha Karankip Kacha Duchisela sutiyuq umalliqninpas (Shiri) wañurqan Atuntaki pampapi. Chaymantapacha runakuna chay quchataqa Yawarqucha nispa sutichanmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yawarkucha wiñarishkamanta. Kaypi: Kichwa shimita alli yachashunchik (PDF). Latakunka 2009.


text:
LECCIÓN 68
Elisabetca shuj huahuatami charirca
Jerusalén pircacunata cutin shayachishcamantaca ñami 400 yalli huatacuna pasashca carca. Jerusalén cˈuchullapimi Zacarías shuti sacerdote paipaj huarmi Elisabethuan causarca. Achca huatacunata cazadocuna cashpapish huahuacunata mana charircacunachu. Shuj punllaca Diospaj huasipimi Diospaj ucuman yaicushpa Zacariasca inciensota rupachicurca. Chaipimi ángel Gabriel ricurirca. Pai achcata mancharijpimi angelca, ‘ama manchaichu. Alli huillaicunatami apamuni. Cambaj huarmi Elisabetca, shuj cˈari huahuatami huachanga. Juan shutita churangui. Diosca Jesús shamunata huillachunmi paitaca agllashca’ nircami. Zacariasca, ‘ñucapish ñuca huarmipish ñamari yuyajcuna canchij. ¿Ima shinataj can huillashca pajtanataca yachashari?’ nircami. Angelca, ‘Diosmi canman cai alli huillaita huillachun cacharca. Ñuca huillashcata mana crishcamanta cunanca cambaj huahua huacharingacama upami saquiringui’ nircami.
Zacariasca Diospaj ucumanta mana utca llujshircachu. Pai llujshijpica canllapi shuyacujcunaca ima tucushcatami yachasha nircacuna. Pero Zacariasca mana parlai tucushpami maquillahuan señasta rurarca. Chaimi gentecunaca Dios paiman imata huillashcata cuentata curcacuna.
Asha tiempo qˈuipaca ángel nishca shinami Elisabetca shuj cˈari huahuata charirca. Paipaj familiacuna, amigocuna, huahuata rijsinaman shamujpica Elisabetca, ‘Juan shutimi canga’ nircami. Chaimi paicunaca, ‘cambaj familiapica chai shutica mana tiyanchu. Paipaj yaya shina Zacariasta shutichichij’ nircacunami. Pero Zacariasca, ‘paipaj shutica Juanmi’ nishpami quillcarca. Chai ratomi Zacariasca parlai callarirca. Chai huahuamantaca tucui Judeapimi yachaj chayarcacuna. Gentecunaca, ‘chai huahua jatunyashpaca ¿ima shinashi canga?’ nishpami tapurircacuna.
Dios paipaj espíritu santota cujpimi Zacariasca, ‘Jehová Diosta alabashunchij. Paica Abrahammanca ñucanchijta quishpichichun Mesiasta cachanatami huillarca. Chaipajca Juanmi profeta canga. Paimi Mesías purina ñanta allichishpa ñaupashpa ringa’ nircami.
Shinallataj Elisabetpaj familia Mariahuan ima tucushcatami shamuj capitulopica yachashun.
“Gentecunapajca caica sinchitajmari, ashtahuanpish Diospajca imapish jahuallami” (Mateo 19:26).


text:
Mach'ina
Wayrukunawan pukllanchik.
Wayru icha Machina nisqaqa suqta kaqlla chiruyuq, chunka iskayniyuq kaqlla manyayuq, pusaq ñawch'inkunayuq pachankam, paqtan suqtawask'am.
Hamu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wichachikan huk t'asrata sayaqllapa chachinchin karunnin kanqa manyanpa tupun.
Kayninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kan suqta uya.
- Kan huk chunka iskay tupra
- Kan pusaq k'achi
- Kan tawa k'achiwataq
- Wayrupa kapun aswan sayay llapan suqtauyakunapura, uyan s'aytu kaptin.
Tupukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Uyakuna tarpuytupunin (qaran tupu) T = 6l2 ; chaypi, l = tupra tupu = tupra suni
- Wayru sayaynin = Warupa hakukaynin = l3 ; chaypi, l= tupra tupu
- K'achiwataqpa sunin = ; chaypi, l = tupra tupu


text:
Kutakachi llaqta
Kutakachi (Cotacachi) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Impapura markapi huk llaqtam, Kutakachi kitip uma llaqtanmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqta kitillikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay llaqta kitillinmi kan: El Sagrario kitilli, San Phransisku kitilli.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kutakachi Kayapas risirwa
- Impapura nina urqu
- Kutakachi nina urqu
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Impapura marka
- www.enciclopediadelecuador.com


text:
Nabón kiti
Nabón kiti (kastilla simipi: Nabón) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Asway markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Nabón llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Nabón kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Nabón kitillipi, El Progreso kitillipipas kawsanku. [1]
Nabón kitillipiqa tawa kichwa llaqtakuna tiyanku: Shiña, Chunasana, Puka, Murasluma.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa kitillinmi kan: Nabón, Kuchapata, El Progreso, Chaya (icha Las Nieves).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Kañari (kastilla simipi)


text:
Noticias
Noticias Destacadas
- Policía aprehendió tres toneladas de precursor químico para elaboración de cocaína, en Esmeraldas
- Policía precautela la seguridad ciudadana y el orden público en marchas de gremios sindicales y organizaciones sociales
- En Santo Domingo, Policía captura a séptimo más buscado nacional
- Líderes de organización dedicada al lavado de activos detenidos en operación “Victoria 366”
Últimas noticias
- En Quevedo, Operativo “Victoria 351” deja cuatro sujetos aprehendidos por delito de estafa
- En Quevedo, Policía detuvo en flagrancia a tres sospechosos de homicidio
- Policía aprehendió tres toneladas de precursor químico para elaboración de cocaína, en Esmeraldas
- En Loja, Policía Nacional trabaja arduamente ante emergencia sanitaria del Covid-19
- Policía Nacional aprehendió a presunto autor de asesinato en el cantón Puyango
- Policía detiene a una persona luego de allanamiento en Portoviejo
44. 000 yanapak chapakkuna wakaychinkami ayllukuna kasilla kawsaypa kay Día de los Difuntos e Independencia de Cuenca raymi punchakuna.
Ecuador mamallaktapa chapakkuna katikunmi pakta llankaykunawan ayllu llaktakunata wakaychinapa, kay llankaypika llankay katinkami rikurayay ruraykunata, tukuy mamallaktapi, kay Día de los Difuntos y la Independencia de Cuenca, inti raymikunap, kallarinmi kay 12h00 saylla kay chillay puncha 31 wayru killamanta tukurinkami 06h00 saylla awaki puncha 5 sasi killa kay 2018 wata.
Kay rikurayay ruraykunaka paktankami runakuna kasilla kawsayta charichun wakaychichun 17 millones de ecuatorianos runakunata, chaymantami mirachinka chapakkunapa llankayta, kay tantanakuypi shinallatak ashka tantanakushka runakuna purinakunpi, shuktak llakta runakuna purinapi, hatun mamakucha kuchupi, hatuna rantina wasikunapi, runakunata aparik antawakuna shayarinapi, antanka shayarina, wañushka runakuna pampana llaktakunapi, iglesias, llakichikunata wakaychinapi, shinallatak mamallaktapa llakta ñankunapi.
Kay llankaypa tukuy mamallaktapi wankurinkami 44. 000 policías, 4 156 patrulleros, 4 742 motocicletas, 186 vehículos pesados, 29 ambulancias, 9 helicópteros y 2 aviones, 65 acémilas, 45 canes y 2 aviones, 5.044 radios, 8,000 conos, imaykuna pakta llankaywan harkanapa ashallachinapa kay llakichikunata, antawakunapi tsakmanakuypi, wañuykunapi, shinallatak ecuador mamallaktapi antawakuna tsakmanakuypi,
Ashtawankarin rikurayay llankayta paktachikuna patrullaje vehicular , barrio seguro, botón de seguridad , local seguro , asambleas comunitarias y servicios operativos de atención ciudadana , video vigilancia, auxilio llankaykunawan, wankurinakmi servicios ocasionales de encargo a domicilio, traslado de valores y movilización de enceres que permitirán a las familias notificar su ausencia en la Unidad de Policía Comunitaria (UPC) llankay wasikunapi, kikinpa ayllukuna wasikunata shitashpa rikpi, ashtawan mashi chapakkuna llankaykunata paktachichun ecuador mamallaktapa runakuna ima charishkata yanapachun.
Shinallatak Dirección Nacional de Control de Tránsito y Seguridad Vial llankaymanta wakaychinakami kasilla purichuna kay llakta ñankunapi, ña mantashkami 1.800 yanapak chapakkuna, 232 patrulleros, 145 motocicletas, y 1 helicóptero policial kay hatun llaktakunapi mayhan llakta chapakkunapa makipi.
Kay Distrito Metropolitano de Quito, llankaypi paktachinkami contraflujo (dependiendo la carga vehicular) llankayta, paktachinkami kay sentido Norte-Sur,llankayta kay kulla puncha 1 sasi killa (05h00 a 14h00) shinallatak kay wacha puncha 03 sasi killa (07h00 a 12h00) saylla pachakunapi kay Santa Rosa hasta el Obelisco de Tambillo llaktakunapi..
Kay tukuymanta yalli tantanakuy ña paktankami kay inti raymikunapi kay Mama Negra” Latacunga 2018, raymikunapi tanatanakunkami 250.000 waranka runakuna, kay llankaypa mashi chapakkuna, tukuy llankaymanta tantanakushpa shinallatak antawakunawan imaykunawan paktachinkami, manarak kallarikpi, ña kallarishkapi tukuripi kay hatun tantanakuypi, paktankami kay 3 sasi killa kay watapi.
Kay pakta llankayka kanmi harkanapa, shinallatak harkanapa tukuy llakichikunata shinallatak wanachinapa kay tantanakuypi llakichikunata, kay antawakuna mirarikpi kay Machachi.llaktapi.
Kay tantanakuy inti raymikunapa ña mantashkami 2.738 uniformados, 32 patrulleros, 57 motos, 1 helicóptero, 20 acémilas y 10 canes, 3.400 vallas imaykunata, kay llankaykunata paktachikunkami rikurayay ruraykunata kay riksinalla llaktakunapi.
Ecuador mamallaktapa chapakkuna llankakunmi mana samarishpalla, wakaychinapa kasilla kawsayata charichun tukuy mamallaktapi, ñukanchipa llaktakunapi, kay rikurayay ruraykunawan mashkanmi kasilla kawsayta charichun, mana sakishunchu llakichikuna narcotráfico, microtráfico, shiraykunata hatukunata, shinallatak shukta llakichikunata, Luis P/DNCE.


text:
Nueva Esperanza munisipyu
Nueva Esperanza munisipyu icha Nuevo Manoa munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Nueva Esperanza / Nuevo Manoa) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Federico Román pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Nueva Esperanza llaqtam (147 llaqtayuq, 2001 watapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Wakinchaypaq Piruwanukuna
Wakinchaypaq Piruwanukuna, kastilla simipi Peruanos Por el Kambio nisqaqa huk piruwanu partidum, Pedro Pablo Kuczynski-p kamarisqan 2014 watapi. Peruanos Por el Kambio nisqap sutinpa pisichaninqa PPK Pedro Pablo Kuczynskippas pisichayninmi.
2016 watapi Pedro Pablo Kuczynski umallinapaq akllanakuykunapi yallinakurqan, iskay ñiqin muyuypi Keiko Fujimorita atipaspa Piruwpa Umalliqnin tukuspa. Rimana huñunakuypaqtaq manam chay hinata ayparqan. Kunan Piruwanu Kunrisupi lliwmanta kimsa ñiqinllam aswan kunristayuq kachkan, tukuy 130 kunrisistapura 18 PPK kunrisista. Kunrisupi huñunpa pusaqninkunaqa Carlos Bruce, Salvador Heresi Chicoma. Partidup umalliqninqa Gilbert Violeta, sapsi qillqakamayuqnintaq Salvador Heresim.


text:
1
Juan iskribiran pimi Jesucristo nir
1Manaraq imapis kayatinmi uk rimay #1.1 Uk rimay nirqami intrachimanchik Amitunchik Jesucristupaq nir. karanllana. Kay rimayqami Dyuswan kar, Dyuslla karan. 2Chaynu mana imapis katinraqmi Dyuswan pulla kawsaran. 3Tayta Dyus nitinmi, payqa tukuy imata ruraran. Chaqa mana rurasha katinqa, mana imapis kanmanchu. 4Payllami tukuyta kawsachimanchikllapa. Chaynu kawsachikuq karmi, kay pachaman shamuran tukuyta achkirachinanpaq. 5Chaynu achkirachikuq karmi, tutaparaqpi kaqkunataqa Dyuspaq yaĉhachin. Piru chay tutaparaqpi kaqkunaqami mana imanachiytapis puytinchu.
6-7Tayta Dyusmi, uk runa Juan shutiqta kaĉhamuran chay achkirachikuqpaq yaĉhachikunanpaq. Chaymi yaĉhachikuran chay achkirachikuqlapina kriyinanllapapaq. 8Chaqa Juanqami mana chay achkirachikuqchu karan. Paytaqami Tayta Dyus kaĉhamuran yaĉhachikunanpaq pimi chay achkirachikuqqa nir. 9Kay chiqap achkirachikuqqami, kay pachaman shamuran achkirachikuq yupayna, Tayta Dyuspaq tukuyta intrachinanpaq.
10Tayta Dyus paywan tukuy imata rurasha katinmapis, kay pachaman shamutinqa, runakunaqa mana riqsiranllapachu Dyus nirqa. 11Chaynu tukuyta rurashanraykumi, paypa kaqninkunaman shamuran. Piru chaynu shamutinmapis, wakinqa mana kasuranllapachu. 12Nataq tukuy shunqunllapawan kriyir kasuqkunata-shuypaqa, Tayta Dyuspa chiqap wamrankunana kananllapapaq nisha. 13Chaynuqami niran mana taytanmanta, mamanmanta nasir paykuna munashanllaparaykuchu. Ashwanmi Tayta Dyus munar chaynu chiqap wamrankunapaqqa nisha.
14Chay rimayqami runapaq tikrakar tukuy nuqanchikkunawan kawsaran. Payqami kusalata munamarninchik, chiqap kaqlata rurar ima kawsaran. Nuqakuna rikasha kar, yaĉhanillapa Tayta Dyuspa uklayla Wamranqa Taytan Dyusnu kusa allinla nir. 15Paypaqmi Juanqa achka runakunata willaran kaynu nir:
“Kaypaqmi unaylla kaynu nishushallapa karay: ‘Nuqamanta shamuyan chayqami kusala mas puytiq ima. Chaqa payqami manapis kayatiy karanllana’ nir”.
16Chaqa pay kusalata llakipamarninchikllapami kutir kutir yanapamaranchikllapa. 17Tayta Dyusmi unayqa Moisesta mantakuykunata quran, intrachimanallapapaq. Piru kanan-shuypaqami Jesucristurayku intrachimanchikllapa imanumi munamanchikllapa, chaynulla imatapis karanlata ruran nir. 18Tayta Dyustaqami mana mayqanlapis rikashachu. Piru Tayta Dyuspa uklayla Wamran Jesucristo paypa pullan kashanrayku, Dyuslla karmi riqsichimanchikllapa Taytanqa imanu nirmapis.
Shutichikuq Juan Jesucristupaq parlakuran
(Mt 3.11-12; Mr 1.7-8; Lc 3.15-17)
19Israel pwiblupa mantakuqninkunami, Jerusalenmanta kurakunata chaynulla Levipa ayllumanta runakunata ima, kaĉharanllapa rir Juanta tapunanllapapaq mayqanshi payqa nir. 20Chaynu rir taputinllapami payqa karanlata rimar kaynu niran:
—Manami Dyuspa Akrashan Cristunchu kani nir.
21Qashanmi tapuranllapa:
—Chayqa, ¿mayqantaq kanki? ¿Dyuspa rimaqnin Elías shamunanpaq karan, chaychu kanki? nir.
Juanqa niran:
—Manami paychu kani.
Piru qashan tapuranllapa:
—Chayqa, ¿qamchu uk rimaqninta Dyus kaĉhamunanpaq karan #1.21 Dyus uk rimaqninta kaĉhamunanpaq karan nir mas intrakanarqa rikashunllapa Deuteronomio 18.15,18. chay kanki? nir.
Juanqa niran:
—Manami nir.
22Chay tapuqkunaqa niran:
—Chayqa, ¿mayqantaq kanki? Willamayllapari. Chaqa allita qampaq yaĉhar riyta ministinillapa chay mantamashallapakunata willanayllapapaq.
23Juanqa niran:
—Nuqaqami chunllaq lugarkunapi kusa jwirtita rimar kaynu niq chay kani: ‘Uk dirichula nanta kiĉhaq yupay bidaykillapata shumaqchar, Taytanchik Dyuslatana yarayllapa’ nir, imanutaq Dyuspa rimaqnin Isaías nisha karan chaynulla.
24Chaynu Juan nitinqami, chay fariseo runakunamanta mandadu risha karan chaykunaqa, 25kaynu nir tapuranllapa:
—Chaqa, Dyuspa mana Akrashan Cristun, mana Elías, chaynulla Dyus uk rimaqninta kaĉhamunanpaq karan chay mana karqa, ¿imapaqtaq runakunata shutichinkiqa?
26Juanqa niran:
—Nuqaqami yakulawan shutichikuni. Qamkuna tapukuyashaykillapaqami pullaykillapana. Piru manami riqsiyankillapachu. 27Paymi nuqamanta ikitaraq shamuyan. Chaynu ikita shamutinmapismi nuqaqa paypaqqa mana sirbinichu llanqinpa watunta kaĉhanaylapaqmapis.
28Tukuy kaykunaqami riyu Jordanpa chimpan Betania pwiblupi chaynuqa karan, chay maypiĉhi Shutichikuq Juan shutichikuyaran chaypi.
Jesusmi Dyusmanta Shamuq Uyshitaqa
29Allaqnin diyami Shutichikuq Juanqa, Jesús payman qimikaqta rikaran. Chaymi niran:
“¡Rikayllapa kaymi Dyusmanta Shamuq chayqa! Paymi uk musu uyshita yupay, tukuy nuqanchikkunarayku wanunanpaq shamusha chayqa. Chaymi payrayku Taytanchik Dyusqa uchanchikkunamanta washamanchikllapa. 30Paypaqmi rimaray kaynu nirqa: ‘Nuqamanta uk ikita shamuyan. Chayqami, nuqamantaqa mas yaĉhaq, puytiq ima. Chaqa manapis kayatiy, payqa karanllana’ nir. 31Nuqamapis mana yaĉharaychu mayqanmi kanqa nirmapis. Chaynumapis nuqaqa yakuwan shutichikuray, Israelmanta runakuna chiqapta payta riqsinanllapapaq”.
32Juanqa niranpis:
“Dyuspa Santu Ispiritunta rikaray, syilumanta uk palumitanu payman ishkimur taqta. 33Piru nuqaqami manaraq yaĉharaychu pimi kanqa payqa nirmapis. Piru Tayta Dyus yakuwan shutichikunaypaq kaĉhamaqmi, nimaran: ‘Chay mayqanpa ananmanĉhi Dyuspa Santu Ispiritun rikayatki ishkimur tayan chay paymi, Santu Ispirituwan shutichikunqa’ nir. 34Dyus nimashannumi, nuqaqa rikashana kani. Chaymi chiqapta nini: Payqa Dyuspa Wamran nir”.
Jesuspa punta yaĉhakuqninkuna
35Chaymanta allaqnin diyapismi, chay kayashanllapallapi Shutichikuq Juanqa ishkay yaĉhakuqninkunawan karan. 36Chaymi Jesusta pasaqta rikarqa, Juanqa niran:
—Rikayllapa, wakmi Dyusmanta Shamuqqa. Paymi uk musu uyshita yupay nuqanchikrayku wanunanpaq shamusha chayqa.
37Chaynu nitinqa, Juanpa chay ishkay yaĉhakuqninkunaqa, Jesuspa ikinta chay kutilla riranllapa. 38Chaymanta, ikinta riqta rikarqa, Jesusqa tapuran:
—¿Imatataq maskayankillapa?
Paykunaqa niranllapa:
—Yaĉhachikuq Taytituy, ¿maypitaq tanki?
39Jesusqa niran:
—Shamur rikayllapa.
Chaymi rir rikaranllapa maypimi tan nirmapis. Chay diyaqami, pullan kidaranllapa, tardi alas kwatru yupayna katin.
40Juan rimaqta uyar Jesuspa ikinta riqkunamanta ukqa, karan Andrés, Simón Pedrupa uknin. 41Andresqami Jesusta tarirqa, chay kutilla riran uknin Simonta tarir willaq kaynu nir:
—Tarisha kanillapa Mesiasta. (Rimayninchikpiqa munan niyta Dyuspa Akrashan Cristun).
42Chaymanta chaynu nirnaqa, Andresqa aparan Simonta, Jesús kayashanman. Chayna Jesús, Simonta rikarqa niran:
—Qamqami Jonaspa wamran #1.42 Wakin iskribikashakunapiqa “Juanpa wamran” nin. Simón kanki. Piru kananmantaqami shutinki Cefas. (Rimayninchikpiqa munan niyta Pedro).
Jesusmi Felipiwan Natanaelta qayaran
43Qashan allaqninpismi, Jesusqa Galilea lugarman rinanpaq yarpuran. Chaymi, Felipita tarirqa niran:
—Shamuy nuqawan rishun nir.
44Felipiqa Betsaida pwiblumanta kaq, Andrespa, Pedrupa pwiblunllamanta. 45Chaymantami Felipiqa riran Natanaelta tarir, kaynu niq:
—Tarishami kanillapa Dyuspa Akrashan Cristunta, chay mayqanpaqĉhi Moisés iskribisha karan chayta. Chaqa paypaqmi Dyuspa wakin rimaqninkunapis iskribisha karan. Payqami Nazaretmanta Josipa Wamran Jesús.
46Chaynu nitinqa, Natanaelqa niran:
—¿Nazaretmantachu kusa runa nisha kayta puytin?
Felipiqa niran:
—Shamur rikay yaĉhanaykipaq.
47Chaymanta Natanael qimikaqta rikarqa, Jesusqa niran:
—Kaytami shamun Israelmanta uk chiqap Dyuspi kriyiq runa. Payqami mana llullakuyta yaĉhanchu.
48Chaymanta, Natanaelqa niran:
—¿Imanutaq riqsimanki? nir.
Jesusqa niran:
—Manapis Felipe nuqaman shamunaykipaq willashuyatinmi, riqsishuyarayllana, chay igus qirupa ĉhakinpi katki.
49Natanaelqa niran:
—Yaĉhachikuq Taytituy, ¡chiqaptami Dyuspa Wamran kanki! ¡Qammi Israel pwiblupa gubyirnun kanki! nir.
50Jesusqa niran:
—¿Qamqachu kriyimanki igus qirupa ĉhakinpi riqsishuray nishushayraykula? Ashwan kusa mana rikashaykikunataraqmi rikanki.
51Niranpismi:
—Chiqaptami nishaykillapa: Qamkunaqami rikankillapa syilu kiĉhakashata. Chaynulla rikankillapapis, Dyusmanta Shamuq Runaman angelninkuna ishkimuqta, iqaqta ima. #1.51 Kayta nirmi Jesús yarpuchiran, imanutaq unay Jacobupa musquyninpi Dyuspa angelninkuna uk iskalirata pachaman ishkimuq iqaq chayta. Nataq kananqami Jesusna chay iskalira yupayqa. Chaymi Jesusrayku Dyusqa, runakunata kusata yanapan.


text:
Jeff Bridges
Jeffrey Leon Bridges sutiyuq runaqa, icha Jeff Bridges (4 ñiqin qhapaq raymi killapi 1949 watapi paqarisqa Los Angeles llaqtapi - ) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay aranway pukllaq runam.
Taytan: Lloyd Bridges; Maman: Dorothy.
Warmi: Sara Geston (1977-)
Churinkuna: (3) Isabelle Annie (1981), Jessica Lily "Jessie" (1983) wan Hayley Roselouise (1985).
Alma mater: HB Studio.
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Oskar Suñay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mejor actor
- 2009 Crazy Heart
- Óscar Honorífico
- 2001 Premio a la Trayectoria Profesional
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuyu walltay
- Jane Fonda
- Paul Newman
- Barbra Streisand
- Debra Winger
- Daryl Hannah
- Dustin Hoffman
- Sydney Pollack
- Mia Farrow
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jeff Bridges.
- IMDb Robert Redford
- Ufisyal Web Site


text:
Chiloé mama llaqta parki
Chiloé mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional Chiloé) mama llaqta parkiqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Chili mama llaqtapi, Los Lagos suyupi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chilipi amachasqa sallqa suyukuna
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna


text:
Kay Comisión del Derecho a la Salud tantari, William Garzón pushashka, 11 apuchiwan, Covid-19 unkuyta harkankapa hatun kamachik kullkita churachun, llankaykuna mirarichun, hampi kipikunata kuchun, hampishpa llankakkunata kamachun mañarka.
Shinallatak Coronavirus. (Covid-19) unkuyta harkashpa mitachikkunata, yanapakkunata kamachikkuna, chapakkuna kamachun mañarka.
Kay mañay pankaka, Ministerio de Economía y Finanzas kamachikta Mamallakta Pushak kullkita churachichun mañarka.
Paymi hampi kipikunata rantinkapa kullkita kunata charin nirka, chaypak shuktak llankaykunata samachishpa, chay kullkiwan COVID-19 unkuywan unkushkakunata hampik wasikunaman hampita rantishpa kachachun mañarka.
Shinallatak, Ministerio de Salud Pública (MSP) kamachik, COVID-19 unkuyta harkankapa runakunaman, llaktakunaman willashpa, unkukkunata ukllashpa sinchita llankachun, kay Equipo de Protección Personal (EPP) hillaykunata, ukllarina hampikunata chayachichun mañarka, tukuy hampina wasikunaman chayachichun yuyayta kurka. Runakaunapash paykunallatak hampirinata yachachikun, rimarka.
Hampishpa, unkuyta harkashpa llankakkunata, unkuyta takak runakunata, yanapak kamaywasikunata, antawata harkakta, mikunata katunaman chayachikkunata, murukunata aparimuk antawakunata, karumanta willakkunata, hampiwan mitachikkunata, hampikkunata aparik antawakuna achkata yupaycharka, yanaparka.
Mamallakta Tantanakuyta pushak Código de la Salud kamachiyta arininka, kamachiy killkakkunata kayachun mañarka, kay kamachiymi Mamallakta Hampishpa llankachun shuk sumak hillay kanka, shinami chay Sistema Nacional de Salud llika alli llankaykunata ruranka nirka.
Tuchinkapa, Comisión del Derecho a la Salud tantariman yaykurishka kamachiy killkakkuna, punchanta tantarinkapa arinirka, shina Mamallaktapak llankaykunata punchanta Mamakamachiy rikuchishkawan katishun, llaktayta chapashun, Ecuador llaktapi unkuy llakita katishun, rimarka.
RSA/ea/jc-kichwa


text:
Llumpa distritu
Llumpa distritu (kastilla simipi: Distrito de Llumpa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Llumpa llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
SimikunaLlamk'apuy
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
RikchakunaLlamk'apuy
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Llunpayaq shamuran Piruw presisdente, Ramón Kastilla. Pay ashiq chamuran shumaq hipsahta, kaypa shutin karan Margarita Mariluz. Ishkan kutikaypatin, hankata tikrashana kaykar, warmikaq wañuskiran. Kastilla, llakisha, hapallan Limaqman aywakuran.


text:
Enrico Fermi
Enrico Fermi sutiyuq runaqa (29 ñiqin tarpuy killapi 1901 paqarisqa Roma llaqtapi - 28 ñiqin ayamarq'a killapi 1954 wañusqa Chicago llaqtapi), huk Italya USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna pachaykamay yachaqsi karqan.
1938 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Alma mater: Scuola Normale Superiore Pisamanta.
Warmi: Laura Capon. Churinkuna (2): Giulio wan Nella.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Enrico Fermi.


text:
Chikusluwakya
Chikusluwakya nisqaqa (chik simipi, isluwakya simipi Československo) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam karqan, 1918 watamanta 1991 watakama, kunan Chiksuyu, Isluwakya musuq mama llaqtakunapi. Ñawpaq Awstiriyaman kapuq Buhimya, Murawya, Awstiriya Silisya (kunan Chiksuyu), Chincha Unriya (kunan Isluwakya) 1918 watapi tukurqan, Chik, isluwakya runakunap mamallaqtan.
1918 watamanta 1939 watakama, 1945 watamanta 1949 watakama Chikusluwakya Republika nikurqan. Saywankunap k'itinkunapi lliwmanta aswan Aliman runakunam kawsarqan. Chay k'itikunataqa 1938 watapi Adolf Hitlerpa pusasqan Alimanyam hap'irqan. 1939 watapitaq Aliman awqaqkunam tukuy Chiksuyu kaq Chikusluwakyata tiyarirqanku. Isluwakyataq Hitlerpa yanapaq mama llaqta tukrqan.
1945 watapi Iskay ñiqin pachantin maqanakuy tukukuptin, Chikusluwakya musuqmantam tukukurqan. Alimankunataqa ayqichirqanku. 1948 watapi kumunistakunam atipayta hap'irqanku.
1989 watapi kumunista kamachinia urmaptin, ñawpaqtaqa Tantasqa Chikusluwakya Republika tukurqan, chaymantataq musuq Chiksuyu, Isluwakyapas.


text:
Waskhaqucha (sut'ichana)
Waskhaqucha icha Wask'aqucha nisqaqa kaykunatam niyta munan:
- Waskhaqucha (Anqash) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Anqash suyupi
- 'Waskhaqucha (Shawsha) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi
- Waskhaqucha (Cajas) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, San Pedro de Cajas distritupi
- Waskhaqucha (Wasawasi, San Antonio) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, Wasawasi distritupi, San Antonio llaqtañiq
- Waskhaqucha (Wasawasi, Waqwas) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, Wasawasi distritupi, Waqwas llaqtañiq
- Waskhaqucha (Lima) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Lima suyupi
- Waskhaqucha (Wankawillka) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Wankawillka suyupi
- Waskhaqucha (Wanuku) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Wanuku suyupi
- Waskhaqucha (Yawli): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi


text:
Kay 29 kamachiykunatami Comisión de Derechos Colectivos tantariman chayachirka, 14 kamachiymanta Comunicación kamachiy allichishka karka.
Kay 20 puncha, panchi killa, 2019 watapi Kamachiy Kipumanta llukshirka, chay rikushpa charik runakuna achkata kushiyarirka, paykunata yapa yanapanka.
Kay kamachiy kishpiyrishka rimachun, willaykunata taripachun, llaktakunaman willachun, tukuysami yuyaykunata willana hillaypi uyachichun yanapan.
Mamallakta Tantanakuy shuk kamachiytaka, kay Personas Adultas Mayores kamachiytami arinirka, kay kamachiyka yuyak runakunapak hayñitami yanapanka, kay runakunata kallaripi churashpa yanapachun rikuchin. Kay 9 puncha, aymuray killa, 2019 watapi Kamachiy Kipumanta llukshirka, llaktakunapi allita llankanka.
Yuyak karikunata, warmikunata llakichikpika ñapash chay llaki ama hatunyachun kamachikkuna kay mushuk kamachiywan harkanka; yuyak runakunataka ayllukunami kuyashpa, mikunata karashpa, paykuna mutsushkata kushpa, churarinata churachishpa yanapanata charin. .
Shinallatak kamachiy killkakkunaka chay Derechos Lingüísticos de Pueblos y Nacionalidades kamachiyta rikuchirka, chay kamachiykunaka sapalla runapak, tantarishka runapak rimayta, hayñitami kamanka, rimaykuna ama chinkarichun yanapanka. Llakta runakunapak hayñita ama llakichinkapa Mamallakta Hunta Tantanakuy llaktakunapi tapuchun churarka.
JLVN/eg/jc- kichwa


text:
Challwa Mayu llaqta
Challwa Mayu nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk juch'uy llaqtam, Wak'as munisipyupi, Jarani pruwinsyapi, Quchapampa suyupi.
Tarikun Wak'asman yanpatapi, juk kilumitru khuskanniyuqpi Wak'as llaqtamanta.
YachachiyLlamk'apuy
- Huch'uy yachay wasikuna: Escuela Unidad Experimental Copacabana
- Chawpi yachay wasikuna: Unidad Educativa Copacabana
- Yachay sunturkuna: Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaq, Escuela Superior de Formación de Maestros Ismael Montes


text:
Piruw suyup Rimana Wasin
Piruw suyup Rimana wasin (QSHKS qillqaypi: Perú suyuq Rimana Wasin), Piruw suyu Rimanan wasi (Perú suyu Rimanan Wasi), Hatun Rimana Wasi (Buliwiyapi : Jatun Rimana Wasin ) icha Piruwpa Kunrisun (Congreso de la República del Perú) nisqaqa Piruwpa rimana huñunakuy wasinmi.
Piruw suyu qispisqa kawsayninqa qallarirqan imayna kamachiy kamayuq kayninta qhawarispa. Rimana Wasiqa paqarisqanmanta pachapuni t’inkisqan khunan Piruw llaqtan kawsayninman hina. 1822 watakunamanta pachan apulli Francisco Javier de Luna Pizarro kamachiyninwan, rimana wasip kawsayninqa kawsan kikin llaqtap kawsayninwan kuska, churaspa Piruw llaqtap munayninta allin kamachiyman. Qasi kawsay hinaspa llaqtawan kamachiyta churaspa,
Piruw suyup Rimana Wasin kamakuyqanmanta pacha “capilla de San Marcos” nisqa taytachaq wasinpin llank’ananpaq puritan, chaymantataqmi llank’aranku askha wasikunapi. Ñawpaq kawsaypin Rimana Wasi karan “ bicameral” nisqa huñunasqa apullikunap llank’asqan. Cámara de Diputados” nisqa huk apulli t’aqa llank’ayninkuta rimarqanku “Universidad de San Marcos” nisqa Hatun Yachay Wasipi hinaspataqmi “Cámara de Senadores” nisqa Hatun Apullikuna Rimarqanku mauk'a "Inquisición” nisqa wasipi
Miguel Grau Seminario, suyup haylli runa ruwayninmi Rimana Wasipi Apullikuna yachapayananku atiy, paypa kawsayninmi llaqtap munasqanman hina ruwayniyuq karan chaymi Apullikuna ima llak’ayninkupipas chay yuyaypi kanan. Panmi Rimana wasipi Apulli kaspa "llyñita mañakunan” nisqata mana chaypi llank’ananpaq mañakuran ichaqa awqanakuyman rinanpaqmi.
Rimana Wasip kawsayninmi qillqasqa Piruw Suyup hatun Kamay Pirwakunapi, chayrankun Piruw suyup Hatun Kamachiqninkuna, hanaqpachapi taytachata yuyarispa hinaspa llaqtatapas llank’ananku, Rimay wasipi kamaq sutita huqarispa, llaqtap kamachiykunata qhawarispapuni hinaspa suyuntinpa sumaq kayninpaq.
Rimana Wasiqpa chaninchaq kayninmi: kamachiy qillqa ruway. Piruw Suyuq Hatun Kamay Pirwan llapan ñankunata rikun allin kamachi ruwakuykuna riqsichinankupaq.
Rimana Wasiq huk sumaq ruwaynillantaqmi “actos de gobierno” nisqa hatun kamachiqpa imaymana suyuq ruwaykunamanta. Willakuykunata mañaspa chaykunataqa ruwakun, hach'awanqukunata mink’aspa Rimana Wasipi hatun rimaypi suyupaq llank’asqankumanta rimanankupaq hinaspa “Comisiones” nisqakunapipas rimanallakutaqmi llapa qillqa kamachiykuna qillqa ruwasqanta rikunankupaq.
Rimana Wasin llapa llaqtap rimayninta rantinkan. Llapa yawarkunata, apu yuyaykunata, kamayuq kaykunata, hinaspa makiwan llank’aykunata llaqta munayninman hinapuni.
Rimana wasipi apullikunan akllasqa suyuntinpaq llank’anankupaq, qillqa kamachiy, rikuy hinaspa rantinkaykunapi llapa llaqtanchispa kawsayninkunata allin tikarinanta qhawanankupaq, chayraykun mana pipas huchallinmanchu ima rimasqankumantapas akllasqankumantapas, chaymantapas manan apipachinapi huchallisqa kankumanchu mana Rina Wasi kamachisqanqa. Llaqata runan rimana wasi apullita churanan llaqta kamachiyta chawpichananpaq paywan.
Rimana Wasipi apulliq llank’ayninqa hunt’an kanan, ichaqa wayna sipas hatun yachay wasipi yachachiypiqa atinmantaqmi yachachiyta. Rimana Wasipi apulliq ruwayninqa tukuy llaqtap yachananmi, llaqta runaqa apulliq llank’ayninqa riqsin willana masikuna mast’arisqanrayku.
Khunami, Suyu Rimana Wasi llank’ayninta munan “ modernizar sus sistemas” nisqa ruwaykunata astawan , imaymana ruwaykunapi, wasin llut’aykunapi hinaspa llapa llank’ana churaypi. Ruwakumi yuyaywan, sumaq kawsayta tariyta llank’ayta khunanmanta kallpachaspa, ama qunqaspa llapa qhipa apullikunap llank’ayninta sumaq llaqta kawsaypaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Perú suyu Rimanan wasi (tukri internet tiyaynin)
- Congreso de la República del Perú (kastilla simipi)


text:
José Oregón Morales
José Oregón Morales( icha Husi Uriwun Muralis) sutiyuq runaqa (1949 watapi paqarisqa Sallqapampa (Salkabamba) ayllu llaqtapi, Pampas, Tayakasha llaqta, Wankawillka Suyu, Piruwpi) piruwanu qhichwa simipi, kastilla simipipas qillqaqmi.
José Oregónqa colegio nisqapi simi kapchiy yachachiqmi. 1984 watapim Kutimanco nisqa, chunka iskayniyuq willakuyniyuq liwrunta rikurichirqan. Chaypiqa mamanpa willasqankunatam qillqarqan, kikinpa kamasqan ninakuykunawanmi, t'iktuqakunawanpas. Kastilla simipim aranway qillqatapas (El Motín) uyaycharqanpas, chaymanta wawakunapaq willaykunatapas. 1994 watapiqa Luru qulluchi (Loro ccolluchi) nisqa qhichwa simipim qillqasqan liwrunta paqarichirqan.
QillqasqankunaLlamk'apuy
- Luru qulluchi (1978)
- Ukucha Akallo kumparinwan (El ratón con su compadre Akallo): willakuy, (1979)
- Sara raymi (La fiesta del maiz), pusaq willakuykuna (1980).
- Qurilasu: willakuykuna (1979)
- Kutimanco (1984)
- El Motín (Kastilla simipi aranway qillqa)
Luru qulluchiLlamk'apuy
José Oregón Morales-pa qillqasqan Luru qulluchi 1994 watapim paqarirqan. Chay liwrupiqa pusaq willakuymi. Kaykunamantaqa iskay aswan hatun kaqmi kikin qillqaqpa kamasqan, mana huk runap willakusqanmantachu hap'isqa.
Luru qulluchi nisqa willakuypiqa huk chakra llamkaqmi willan, wamracha kasqanta yuyarispa. Chay pachas sara puquptinqa, sach'akunamanta achka luru mikhunata maskaq hamuq karqan. Huk wamrakunawansi chakrakunapi lurukunata manchachiq karqan. Huk kutis ancha achka lurukuna chakrata tukuykurqan. Llakiykuq tarpuqkunas huk machuman yanapayta mañakuq rirqan. Chay machuqa luru qulluchinapaqsi yanaparqan.
Qurilasu nisqa aswan hatun willakuyqa tawa rakiyuqmi. Huk turucha Qurilasu sutiyuqsi karqan. Chay turuqa, ñuqa hina kaspa, waka pukllaypim kasqanmanta willan.
Kaymi willakuyninmanta huk rakin:
Punchukusqa luruchapas paykuna hinataq qaparin; wakinqa ni tantiankuchu qapariyninta. Punchuchanñataq muyukuchkan kunkampi masupa rikrallanña; chaywanqa manchapata mancharichkanku wakin lurukunaqa. Astawan chawpinkumanraq winakuchkan punchuchayuq luruqa, iskayman kimsaman wakin lurukunata chiqichistin. Pawanku kinrakinrampa qiwiqiwimpa, rikranta wakman kayman apaykachastin; karu karupiqa kasqan huñunakurunku. Kasqan pachakusqa luruchaqa ayparun. Chaynalla chiqistin chiqistin pawachkanku; muyurispa muyurispa panta pantata pawanku, mana ni may risqankutapas yachakunkuchu; karuchaspaqa huñunakuypitaq kachkanku manam sapa sapallaqa pawayta yachaspanku. Huñulla kaymantaqa wañupakuchkankuña. Kayna kasqankutaqa suma sumaqta yachasqa don José del Carmenqa. (p. 23-24, José Oregón Morales)
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- César Itier: Literatura nisqap qichwasimipi mirayninmanta: José Oregón Moralespa qillqasqan Loro qulluchi. AMERINDIA n°24, 1999.
- Escritores Peruanos (Kastilla simipi)


text:
Ichilu pruwinsya
Ichilu pruwinsya (aymara simi: Ichilu jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Ichilo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Buena Vista llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Amboró mamallaqta parki
- Urqukuna:
- Mayukuna: Ichilu mayu - Surutu mayu
- Quchakuna:
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa munisipyunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kay runa llaqtakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ichilu pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Lucía de la Cruz
Lucía Magdalena de la Cruz Cuya sutiyuq warmiqa, icha Lucía de la Cruz (* 20 ñiqin chakra yapuy killapi 1953 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) Piruw mama llaqtayuq takiqmi qarqan.
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amor, voz y melodía
- Vieja Limeña - IEM
- Al Frente de Todas - IEM
- Gracias Amor - IEM
- Amor, Voz y Melodía - IEM
- Siempre Conmigo - IEM
- Grandes Éxitos: Lucía de la Cruz - IEM 0428
- Cecilia Barraza & Lucía de la Cruz - IEM 91150016
- Para toda la vida - IEM 0245
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piruwpas taki
- Jesús Vásquez
- Lucha Reyes
- Tania Libertad
- Eva Ayllón
- Cecilia Barraza
- Cecilia Bracamonte
- María Obregón
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lucía de la Cruz.


text:
Jesucristopa kamachisqanman hinam “Runa Simi” willakuchkan llapa quechua llaqtakunaman Jesucristota chaskikuspa Paypa qatiqninkunaña kanankupaq. Chaymi Runa Simipaqqa Jesucristopa evangelionmanta Allin Willakuy apaymi allinqa.
Jesucristomanta willakunapaq hinaspa promoción Bíblicata yachachinapaqqa. Kay “foto frame” equipowanmi qawachiniku. Runa Simiqa unay watañam Diospa Siminmanta yachachin kay mosoq aparatokunawan. Kay “foto frame” wanmi qawanku fotokunata audio-videotapas USB sutiyoq aparatontakama. Chaynataqmi promotorkunapaq tallerpas apakun chaypim yachachinku chay aparatokuna imayna utilizanata chaynapi paykunapas llaqtankupi chaywan evangelizanankupaq. Kunankamaqa kachkanku pusaq chunka pichqayoy (85) promotorkunañam Andahuaylaspi, Ayacuchopi, hinaspa Huanvelicapi. Kay promtorkunam tawa waranqamanña videontakama qawachikkanku evangelismo hinaspa Bibliamanta yachachikuykunata. Kay programan achka runapa sonqonta tikraykun. Chaynataqmi evangelizaniku Lucaspa willakusqanman hina peliculawan. Kaywanmi achka runapa sonqonman chayan astawanqa mana leey yachaqkunamanraq.
“Runa Simiqa” llamkantaqmi “One Hope” nisqan institucionwanpas wawakunata evangelizanankupaq. Hinaspataqmi qon “kawsaq libro” sutiyoq materialkunata quechuapi, castellanopipas kay kuyayllapaq librochapim willakun Jesucristoqa imaynam salvawasqanchikmanta. Paykunawantaqmi ruraniku tukuy rikchaq rimayninkupi materialkunata chaynataq videokunatapas.
Chaynallataqmi wawakunata haypaniku evangeliowan enteron llaqtakunapi títeres nisqan kuyayllapaq muñekukunawan.


text:
Eduard Shevardnadze
Eduard Shevardnadze (Kartulsuyu simipi: ედუარდ შევარდნაძე, Rusiya: Эдyápд AMBpócиeBич ШeBapдHáдзe, tr. Eduard Amvrosiyevich Shevardnadze), sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin qhulla puquy killapi 1928 watapi paqarisqa Mamati llaqtapi - 7 ñiqin anta situwa killapi 2014 watapi wañusqa Tiflis llaqtapi ). Kartulsuyu mama llaqtapi taripay amachaq wan pulitiku.
1995 watamanta 2003 watakama ñawpaq kuti Kartulsuyupa Umalliqnin karqan.
1985 watamanta 1990 watakama ñawpaq kuti Susyalista Suwit Republikakunap Huñunpa Hawa Ministrunin karqan.
Tayta: Ambrose Shevardnadze; Mama: .
Ñawpaq warmi: Nanuli Shevardnadze
Churinkuna: 2.
Yachaywasi:
Alma mater:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Eduard Shevardnadze.


text:
Yunkuyu pruwinsya
Yunkuyu pruwinsya (aymara simipi: Yunkuyu jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Yunguyo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Titiqaqa qucha patanpi, Punu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Yunkuyu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 28 ñiqin qhapaq raymi killapi 1984 watapi, Fernando Belaúnde Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Aymara-Lupaka risirwa suyu
- Urqukuna:
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Wiñaymarka qucha
- Mayukuna:
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yunkuyu pruwinsyapiqa aswanta indihina simikunatam (aymara simi) rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t’inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yunkuyu pruwinsya.
- Saywitu: Punu suyu
- Yunkuyumanta (kastilla simipi)
- Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)


text:
San Miguel Aqu distritu
San Miguel Aqu distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de San Miguel de Acos) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi , Waral pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Aqu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1956 watapi, Manuel Prado Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- San Miguel arkanhil.
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: San Miguel Aqu distritu.
- Piruwpi pruwinsyakuna distritukunapas: Yupaykuna (INEI)
- Saywitu: Waral pruwinsyap distritunkuna
- Saywitu: Lima suyu


text:
Rishi Kapoor
Rishi Kapoor sutiyuq runaqa, (4 ñiqin tarpuy killapi 1952 watapi paqarisqa Mumbai llaqtapi - 30 ñiqin ayriway killapi 2020 watapi wañusqa Mumbai llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq aranway pukllaq wan kuyu walltay pusaqmi qarqan.
Taytan: Raj Kapoor; Maman: Krishna Malhotra.
Warmi: Neetu Singh (1980 watamanta).
Churinkuna: 2, Riddhima Kapoor Sahni wan Ranbir Kapoor
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Bollywood
- Randhir Kapoor
- Rajiv Kapoor
- Prithviraj Kapoor
- Shahrukh Khan
- Dilip Kumar
- Aamir Khan,
- Sanjeev Kumar
- Dimple Kapadia
- Amitabh Bachchan
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rishi Kapoor.
- IMDb


text:
Guglielmo Marconi
Guglielmo Marconi (kastilla simiː Guillermo Marconi) sutiyuq runaqa (15 ñiqin ayriway killapi 1879 watapi paqarisqa Bologna llaqtapi - 4 ñiqin anta situwa killapi 1937 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq ruruchiq, allwiya kamayuq wan wallpariqmi qarqan.
1909 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Taytan: Giuseppe Marconi; Maman: Annie Jameson.
Ñawpa warmi: Maria Cristina Bezzi Scali (1927-1937).
Churinkuna: Maria Elettra.
Alma mater:
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Guglielmo Marconi.


text:
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk Sinchawkam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
Piruwqa sapan llaqtam, umalliqniyuq, Qurinaka nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.
Wichay larumanta Ikwadur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.
Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsia Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
- Urqukuna: Shuyturahu - Awsanqati - Sallqantay - Saksarayuq - Shaprarahu - Waskaran - Yerupaja - - Wallakuna
- Ariqkuna: Ampay - Chhachani - Chupiqiña - Hamp'atu urqu - Misti urqu
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Chinchayqucha - Pallqaqucha - Aqupiya qucha Chuqllu qucha - Lankilayu - Parinaqucha - Pumaqanchi qucha - Qunuqucha - Salinas qucha - Siwinaqucha
- Mayukuna: Amarumayu - Apurimaq - Huchusuma mayu - Mantaru- Marañun - Mayutata - Pampas mayu - Putumayu - Rimaq mayu - Santa mayu - Tampu mayu - Tumpis mayu - Ukayali - Willkamayu
- Wat'akuna: Chincha wat'akunakuna - Ballestas wat'akuna - Yuraqwat'a - Titiqaqa wat'a - Amantani - Intika - Uru wat'akuna
- Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Alto Purús mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Cerros de Amotape mamallaqta parki - Cordillera Azul mamallaqta parki - Cutervo mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Paraqas mamallaqta parki - Tinku Mariya mamallaqta parki - Utishi mamallaqta parki - Waskaran mamallaqta parki - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tropikal chiriqunuy:
Paraymit'a
Chirapakuna
Altu pachakuna
Transisiwnpa
- Qhichwa-qunuy chiriqunuy:
- Pampap chiriqunuy:
Qullaw Urquwan
- Rit'ipa chiriqunuy:
Altu Urqukuna
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- kuntur - tunki - wik'uña - chinchilla - charapa - tiwrun - khillaychuki challwa - chuqi challwa - samanna - pinwinu - quwi - añas - yukra - wisk'acha - mach'aqway - wakamayu - luru - puma - paqucha - wanaku - llama - suwaq'ara - uturunku
Llaqta pusanapaq rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:
Mama llaqta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dimukrasya
- Nisqalla Dimukratiya (Democracia nominal), 1824 – 1895
- Qullqisapallap Dimukratiyan (Democracia censataria), 1895 - 1930
- Qharikunap Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia masculina alfabeta), 1931 - 1955
- Chaqrusqa Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia mixta alfabeta), 1956 – 1978
- Sapsi Dimukratiya (Democracia Universal), 1979 watamanta kunankama
- Sananchakuna: Unancha - Wallqanqa - Llaqta taki - Huk sananchakuna:
- Suti
- Suti: Virú ---> Pirú ---> Perú (kastilla simipi) ---> Piruw (qhichwa simipi)
- Tukri sutin: República Peruana (Piruwki Sapan Llaqta) [1821 - 1950] ---> República del Perú (Piruw Sapan Llaqta Republikan) [1950 watamanta kunankama]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa achka runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyankum, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (tukri simi hina llamk'achisqa): 16 000 000 rimaq
- Qhichwa simi: 8 000 000 rimaq
- Aymara simi: 500 000 rimaq
- Awahun simi: 45 000 rimaq
- Ashaninka simi: 40 000 rimaq
- Machiqinqa simi: 10 000 rimaq
- Haqaru simi: 3 000 rimaq
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
(Pukyu: [1])
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristiyanu iñiy
- Tawantinsuyu iñiy, kathuliku kristiyanu iñiywan chaqrusqa
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lima 8 500 000 tiyaq
- Ariqipa 850 000 tiyaq
- Truhillu 790 000 tiyaq
- Piwra 315 000 tiyaq
- Qusqu 300 000 tiyaq
- Hullaqa 208 553 tiyaq
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kañinakuna: Sol de plata, Libra peruana, Sol de Oro, Inti, Nuevo Sol
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqakuna - Qillqaqkuna
- (Apu) Ollantay (aranwa)
- Waman Puma de Ayala (* 1534 ? (1550 ?) - † c. 1615)
- Inka Garcilaso de la Vega (1539 – 1616)
- César Vallejo (1892 - 1938)
- José María Arguedas (1911 - 1969)
- Julio Ramón Ribeyro (1929 – 1994)
- Mario Vargas Llosa (* 1936)
Taki kapchiy
- Ima Sumaq, Juan Diego Flórez, Felipe Pinglo Alva, Chabuca Granda, Tania Libertad, Jesús Vásquez, Arturo Cavero, Eva Ayllón, Dina Páucar Valverde, Sonia Morales, Delfin Garay, Uchpa, Shapis, Grupo 5, Gian Marco, Susana Baca (takiq, Grammy 2002), Susan 0choa.
Tusuy
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuntur, Qullqa qhichwa hawanpi phawaq
Inka Garcilaso de la Vega wallqanqa
Mawk'a wasi pampa, Chan Chan
Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi Ayakuchu suyupi
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panamirikana ñan
- Khillayñan: 3.462 km
- ñankuna: 72.900 km
- 254 antanka pampa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Piruw.
- www.congreso.gob.pe - Rimana Wasimanta
- www.congreso.gob.pe / Perú Suyu Hatun Kamay Pirwa 1993
- Peru: Huk Ñeqen Ekolohika kallpayoq Pacha
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (kastilla simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (aymara simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (ashaninka simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (awahun simipi widyum)
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)


text:
Chinchay Qaranqa pruwinsya
Chinchay Qaranqa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Nor Carangas) nisqaqa Buliwyapi, Uru-Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wayllamarka llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna: Jach'a Jawira - Wayllamarka mayu - Payrumani mayu
- Quchakuna: Churuputu qucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk munisipyunmi kan: Wayllamarka munisipyu.
Isqun kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chinchay Qaranqa pruwinsyapiqa (Wayllamarka munisipyupi) aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Pumaqanchi distritu
Pumaqanchi distritu (kastilla simipi: Distrito de Pomacanchi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Aqumayu pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Pumaqanchi llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakunaLlamk'apuy
Pumaqanchi nisqaqa huk uchuy llaqtam. Pumaqanchi llaqta ñiqpiqa Pumaqanchi qucham.
SimikunaLlamk'apuy
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Pumawasi distritu
Pumawasi distritu icha Daniel Alomía Robles distritu (kastilla simipi: Distrito de Daniel Alomía Robles, Daniel Alomía Robles-mantam sutinchasqa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Leoncio Prado pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Pumawasi llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 27 ñiqin aymuray killapi 1952 watapi, Manuel A. Odría Umalliq.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2011-2014: Alan Valdivia Beteta, Acción Popular.
- 2007-2010: Walter Jesús Silva Mariño


text:
Mikhail Gorbachov
Mikhail Sergéyevich Gorbachev [mʲɪxʌˈil sʲɪrˈgʲejɪvʲɪʨ gərbʌˈʨof] (rusu simipi: Mиxaил CepreeBич ГopбaчëB) sutiyuq runaqa (2 ñiqin pawqar waray killapi 1931 watapi paqarisqa Stavropol (Rusiya) llaqtapi), huk Rusya mamallaqtap pulitikum.
1985 watapi marsu killamanta 1991 watapi awustu killakama Suwit Huñup Kumunista Partidunpa chawpi kumitinpa hiniral sikritaryun kaspa, 1990 watapi marsu killamanta 1991 watapi disimri killakama Susyalista Suwit Republikakunap Huñunp umalliqnin kaspa glasnost ("kunkasapa rimay") nisqawan, perestroika ("wakinchay") nisqawanpas Chiri Maqanakuy nisqap puchukaynintam qallarirqan.
1991 watapiqa Nobel Suñay Qasikaypim chaskirqan.
Taytaː Sergey Andreyevich Gorbachev. Mamaː Maria Panteleyevna Gopkalo.
Warmiː Raísa Maksímovna Titarenko.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mikhail Gorbachov.
- http://www.mikhailgorbachev.org/ (inlish simipi).
- Time 100: Mikhail Gorbachov (inlish simipi).
- Nobel e-Museum: Mikhail Gorbachov (inlish simipi).