c: text/html

text:
Paul Martin (pulitiku)
Paul Edgar Philippe Martin, sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin chakra yapuy killapi 1938 watapi paqarisqa Windsor, (Kanada) llaqtapi - ), huk CAN mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
2003 watamanta 2006 watakama kuti Kanatápa Uma kamayuqnin karqan. 1993 watamanta 2002 watakama kuti Kanatápa Musiku ministrunin karqan.
Taytan: Paul Joseph James Martin; Maman: Eleanor Alice Adams.
Ñawpaq warmi: Sheila Cowan
Churinkuna (?): .
Yachaywasi: Saint Michael's College.
Alma mater: Toronto Yachay suntur
Qillqaskankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul Martin (pulitiku).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bastian Schweinsteiger
Bastian Schweinsteiger sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin chakra yapuy killapi 1984 watapi paqarisqa Kolbermoor bei Rosenheim llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Bastian Schweinsteiger.
- FC Bayern
.


text:
Willkawaman distritu
Willkawaman distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Vilcashuamán / Vilcas Huamán) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Ayakuchu suyupi, Willkawaman pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Willkawaman llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Willkawaman distritu.


text:
Waqay Willka
- Waqaywillka nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Waqaywillka (sut'ichana) rikuy.
Waqay Willka (kastilla qillqaypi Huajayhuillca icha Huacayhuillca) nisqaqa Piruwpi, Urupampa wallapi, huk rit'i urqum Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Wayupata distritupi, Urupampa pruwinsyapipas, Ullantaytampu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.361 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Sallqantay
- Pumasillu
- Willka Wiqi
- Willkapampa walla
- Willkamayu
- Ullantaytampu
- Machu Pikchu
- Machu Pikchu llaqta
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Machu Pikchu, Aguas Calientes, Wiqi Willka rit'i urqu (Verónica), Malaga q'asa, Halankuma, Patakancha mayu, Ullantaytampu llaqta.


text:
¿Imatatak rikuchinchik?
Kay llaktapak kawsaypura ishkay shimi yachayta, runayachayta shinallatak kawsaypura yachaypak kamukunata wakichina uku llikapankaka yankalla tukuy ayllukuna yaykunapakmi. 2020 watami Ecuador llaktapi kawsaypura ishkayshimi yachay (EIB), Runayachay shinallatak Kawsaypura yachaypi rurashka kamukunata kutincharinapak, allichinapak shinallatak willachinapakpash wiñachishkami. Kaypi churashka kamukunataka Sumak yachana wasikunamanta, runakunapak kamuwasimantami tantachishkanchik, wakin kamukunaka kunkarishka chinkarinakllami kashka karka. Kay hillayka mushuk yuyay taripakkunapak, yachachikkunapak, llaktapi yachayta pushakkunapak shinallatak, Ecuador llaktapak ishkay shimi rimak ayllukunapakapashmi kanka.
Ashtawan rikuna


c: application/xml

text:
NA NQATAXACPI NA ỸOTTA'A'T SHIỸAXAUAPI MAYI NETALEC ANA 'ALHUA
Na Hua'auchiguii N'aqtacpi
Cha'ayi qaỹaỹateeta de'eda huesochiguii nataxac, qataq da huo'o ca qai'ot ỹaỹamaqchiguii, qataq da nlagaxayic mayi huetalec ana 'alhua, chigoqchigui, qataq da 'eetec da qaica da huo'o ca napacalec ca lỹa, huo'otaq da qaỹacona ca lalamaxat i 'oonolec 'enauac na shiỹaxauasat.
Qataq qaỹaỹateeta da souaxat ca saqaỹaỹateelec lataxac, qataq da qaỹI'ina 'I da lataxac ca shiỹaxaua, da nachida da chigoqchigui da qai'otec ca qauem qataq da saqaiyacnapec na ỹale, ỹoqo'oyi namayipi sa ishit da pal da lavilỹaxac, qataq souaxat da qanasachigui nagui da qalapaxai da qaỹauotaique no'on llic na shiỹaxauasat, qataq naua aq naidauo na'axa'te mayi heutoiguilo da 'enauac na shiỹaxauapi ỹataqta huesochiguii qanqoỹin, imeuo da lcolanaxa qataq da lachoxoyic, qataq sa ishit da qoỹinapega souaxat ca l'aqtac qataq souaxat ca l'amqaanataxanaxac.
Qataq iuen da ne'ena maichi lataxac na shiỹaxauapi ỹataqta qanpaxatalec qataq qai'ot ca llic, yaqto' ca shiỹaxaua sa ishit da I'ot ca sa lhuennataxa, huaa nachi ishit da dataỹa 'aguet cam sa ishit da dechoxonnataxan huo'otaq ca huetaiya' naq'en ca lỹa.
Qataq iuen da qalapaxai da qai'ot ca llic da yaqto' nhuoteeta't 'enauac na netalguete naua ỹotta 'a't 'ale'u.
Cha'ayi ne'ena ỹotta 'a't shiỹaxauapi mayi hueto'ot na huaxaỹa't nta'alpi, na mayipi mashi sogote da nasachigui da ỹirei da l'aqtac da 'enapec ỹataqa pi'iỹa'a ne'ena l'atchiguii maichi lataxacpi na shiỹaxauapi, qataq da maichi l'amaqchic i 'oonolec, qataq da lta'adaic naigui i 'oonolec, qataq da 'eetec na mavipi da qaica da huo'o ca napacalec ca lỹa, na ỹale qataq ana 'alo, qataq na mayipi I'axateec de'eda l'aqtac da yaqto' qai'ot ca llic da ỹaỹamaxai qanqoỹin na shiỹaxauapi qaica ca iueetac, yaqto' ca shiỹaxaua ỹataqta huesochiguii.
Qataq ne'ena nta'alpi mayi ỹalectau'a de'eda qai'ot, na mayipi ỹan da l'aqtac da 'enapec itauan da l'onataxanaxac nam huaxaỹa 't nta'alpi, da yaqto' ỹataqta qantela'a de'eda maichi lataxac nam netalguete naua ỹotta 'a't 'ale'u, qataq huesochiguii da I'ottac ca maichi laỹaanataxanaxac na shiỹaxauasat, qataq.
Qaỹaỹateeta da 'enauac ne'ena 'eeta'a't nhuennataxacpi qata ne'ena maichi lataxac na shiỹaxauapi, qataq da 'eetec da huesochiguii na mayipi, ỹataqta huo'o ca lta'araic naigui da ỹataqta qaipacchigui qai'ot, cha'avi maichi n'aqtac.
De'eda ima'a't ltaxaỹaxac na Nta'alpi
Lapaxai ne'ena n'aqtacpi mayi mashi qanasachigui da yaqto' mpaxatalec da maichi lataxac ma ỹotta't shiỹaxauapi, cha'ayi ỹataqta 'enauac da 'eeta'a't da lhuennataxac na mayipi, qaq ỹoqo'oyi iuen da 'enauac na shiỹaxauapi ỹotta'a't na l'aqtac n'aaxata 'a't, yaqto' i 'oonolec na mayipi hua'otaq na nocittagui ca l'onataxanaxac, ishit da nachi 'eetai' tatapigui lauel damayi, qataq ishit da huelec da I'ot, chigoqchigui naq'en ca paxaguenaxac, qataq da na paxaguenataxanaxac, qataq ipacchigui naq'en damayi, da ishit da nquigaxattashiguem ca I'ot cam qanayiuta'a 'alhua, qataq naua lỹa 't 'ale'u, da yaqtohuo'o da nuattonaguec qataq da qaipacchigui da qai'ot ivida'alo naua lỹa't 'ale'u mayi nataq'en nanettau'a de'eda, qataq naua lỹa't 'ale'u qanayiitalguete mayi hueto'oto da lamaxasoxonaxac ne'ena nta'alpi.
ARTÍCULO 1
'Enauac na naaxat shiỹaxauapi na mayipi huesochiguii qataq 'eeta'a't da l'amaqchic qataq da 'enec qataq ỹataqta ỹaỹate'n naua lataxaco qataq nua no'o'n nvilỹaxaco, qaq ỹoqo'oyi iuen da i 'oonolec ỹataqta itauan ichoxoden ca lỹa
ARTÍCULO 2
'Enauac na shiỹaxauapi ỹalectau'a 'enauac ne'ena lataxaguesat qataq da 'eetec da huesochiguii qanqoỹin namayipi mayi mashi qanasachigui qataq qoỹidelec ana'ana nede, qaica da huo'o ca qaiỹotauga 'enauac na shiỹaxauasat na'aictaga ca 'eetec ca l'ogueyaxac ỹale qataq 'alo, qataq naua l'aqtaqa nataq 'en da l'amqajnataxanaxac huo'otaq da 'eetec cam laỹaanec huo'otaq da 'eetec ca lỹa naỹaanataxanaxac, qataq cam chigoqta'a 'alhua, huo'otaq cam chigoxoigui, sallaxanec huo'otaq choxodaq huo'otaq cam lỹa lataxac.
Nataq'en sa ishit da huo'o ca qaiỹotauga huasoilec da llic ca laỹaanataxanaxac huo'otaq na ỹotta 'a't llic na lataxaguesat cam 'alhua mayi netaa ca shiỹaxaua, nachi 'en 'am da huo'otaq netaa ca 'alhua mayi nalamaxat qoỹittalec na alaqpi huo'otaq da chochi qaipataxalec da ilotague', qalaxayi sa ishit da ỹaqauga huo'otaq da 'ico ' noxonecpi hueto 'ot da lamaxasoxonaxac ca nta'a mayi ilotague que'eca 'alhua.
ARTÍCULO 3
'Enauac i 'oonolec na shiỹaxauasat nhuanau'a da ntaunaguec da nachaalataxac, qataq ỹataqta huesochiguii, qataq ỹataqta qantela'a da nachaalataxac.
ARTÍCULO 4
Qaica da huo'o ca 'ico' nlatac huo'otaq da chochi qaỹamaqtac cha'ayi de'eda 'eetec ca nlatac huo'otaq da llic da chochi qaỹamaqtaq damayi nagui sa ishit da qaỹashiita da qai'ot.
ARTÍCULO 5
Qaica da huo'o ca qaỹauo'o ca nhuaxanaguec huo'otaq da qai'ot ca ncoitaguec huo'otaq da saqaichidapec, qaica ca qoỹanaigui qataq saqaiyacnapec.
ARTÍCULO 6
'Enauac na shiỹaxauasat sa ishit da qaillapeguem da huo 'o ca taigue, na 'aicta xa da ỹaqa 'a ca hueta 'a, qalaq qailo'oguet cha'ayi n'attau'a 'enauac na lataxaguesat.
ARTÍCULO 7
'Enauac na shiỹaxauasat 'eeta'a't qaica da huo'o ca napacalec ca lỹa souaxat na ỹotta'at llic na nqataxacpi, sa ishit da qaiỹottacachi namayipi cha'ayi nachi 'eeta'a't da hueto'ot na ỹotta'a't nqataxacpi. 'Enauac 'eeta'a't da huoto'ot da ltelaqtaxanaxac na nqataxacpi, qaica da huo'o ca qaiỹottapeuga huo'otaq da saqaipaguelec ne'ena n'aqtacpi mayi qoỹittai.
ARTÍCULO 8
'Ennauac na shiỹaxauasat ishit da I'ot ca llic ca l'aqtac da ỹaneu'a na aloico l'o'pi nta'alpi mayi ilotague' cam 'alhua, da yaqto' ca mayi qanpaxatalec sa ishit da qan'aqchit cha'ayi mashi n'attau'a na nqataxacpi mayi I'ot da qailo'oguet camayi, mayi n'attalecpi que'eca 'alhua.
ARTÍCULO 9
Qaica da huo'o ca chichi qaỹacoolec da qaicoi', qaỹapou'a, huo'otaq da qai'odauec nachi ca llalaqpi, cha'ayi ca mayi huo'o naq ' enec da yi'oqchigui nachaalataxac, yoqo'oyi iuen da qaỹaỹamaxatchiguii ca qai'otec, huo'otaq qai'otec ca lỹalataxac mayi ishit da mpaxatalec da lataxac ca mayi. 'Enauac na shiỹaxauasat sa ishit da huo'o ca qaillapeguem da huo'otaq I'ada't ca laỹipi da yaqto' nachajlec qataq da deqalaec cam 'eetapeguec camayipi.
ARTÍCULO 10
Enauac na shiỹaxauapi ishit da huo'o ca I'ot, cha'ayi namayipi nachi 'eeeta'am na laỹipi, da ishit da qan'axaỹaxana ca 'enapec, qataq da qai'otec cam ỹaỹamaqchiguii lataxac, huaa qanqoỹin ca ỹaqauga l'onataxanqa' nam loicnatac na aloicpi, mayi ỹaqauga da yagto' qaỹaỹamaxaji ca llic da lataxac camayi, qataq cam ishit da I'ot lataxac, huo'otaq da qanmit cam negue't ca lataxac mayi qaỹaqtapeguelec camayi, mayi iuen da qaidolec nam lataxacpi mayi I'ot ca llic na lasouaxashitpi.
ARTÍCULO 11
Enauac na shiỹaxauapi mayi huo'o cam chochi qaỹasaqtapeguelec ishit da chochi qampaxatalec da huo'otaq saxanaxa da ỹoqta qaỹaỹateeta cam lasouaxashit da 'eesa, qaipacchigui ca 'enapec nam nqataxacpi qataq da llic da qanmit camayi, da huo'otaq saxanaxa da ỹoqta qaỹaỹateeta da ishit da dataỹa'aguet cam qaỹasaqtapelec lasouaxashit camayi.
Saishit da huo'o ca qaỹauo'o ca nhuaxanaguec souaxat cam I'ot, huo'otaq da huo'o ca lataxac saipaguelec, da huaqchigui da huo'o ca qai'ot mayi saishit da 'iso' na'aqchit nam lataxaguesat, mayi ishit da ỹashiita cam qanayiuta'a 'alhua huo'otaq cam lỹa 'alhua. Nataq'en saishit da qaỹasaxalec ca nhuaxanaguec lta'adaic mayi sanatenguet da lataxac co'ollaq qaitaxaỹapigui que'eca lasouaxashit.
ARTÍCULO 12
Qaica da huo'o ca qai'igueeta'a da huo'o ca qai'otec salataxac da lalamaxat nachaalataxac, huo'otaq na llalaqpi, qataq ca lma', qataq da qaimeten aca lede, huo'otaq da qaishigueeta'a da no'on lataxac camayi, huo'otaq da no'on n'aqtaguec cha'ayi 'enauac na shiỹaxauapi iuen da ntela'a qanqoỹin na lataxacpi mayi I'ot na llic cam chochi nshiguenataxanaxac huo'otaq nshiunaxanaxac.
ARTÍCULO 13
'Enauac na shiỹaxauapi ishit quenhuotapigui' qaica ca 'eetega qataq ishit da maichi lca'aique cam naa que'eca 'alhua mayi hueta'a.
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da ca'ai cam hueta'a 'alhua, nachi 'en'am cam hueta'a ishit da huo'o taỹa lỹa 'alhua, qataq ishit da ỹI'iguelaxa cam chigoqchiguina 'alhua.
ARTÍCULO 14
Da huo'otaq huo'o ca qaicaatac, qalaq 'enauac na shiỹaxauapi ishit da nmitaique ca lli'iguenqa', qataq iuen da ỹataqta machigui qanqoỹin, nai'ctaxa cam hueta'a 'alhua.
Qalaxayi de'eda lataxac saishit da qai'ogoxona da huo'otaq qaỹataỹa'aguet ca I'ot nam loicnatac na lataxaguesat, da huo'otaq ỹataqta 'eesa cam qai'ot nasouaxashit huo'otaq cam lỹa lataxac mayi dataỹa'aguet name lataxacpi mayi nasachigui co'ollaxa nam ỹotta 'a't nta 'alpi mayi huaxaỹa't.
ARTÍCULO 15
'Enauac na shiỹaxauapi ishit, da nanedeuo cam hueta'a 'alhua.
Qaica da huo'o ca ishit da saqaỹashinem da nanedaxac cam hueta'a 'alhua, huo'otaq da nadalaxat da nanedeu'a ca lỹa'alhua mayi sa ishit da lma'.
ARTÍCULO 16
'Enauac na ỹale qataq ana 'alo da ivita da mashi ỹI qalaq ishit da saqaillapeguem ca I'ot souaxat da nqomshaxac huo'otaq cam chigoxoigui huo'otaq souaxat ca l'amqajnataxanaxac, nachi sa qaỹashinem da huadon uo'otaq da ỹauo'o na llalaqpi, huo'otaq da saqaỹalemaxat de'eda ladonaxac, da a nca'altaic ca mayi, huo'otaq da nalte' aca lhua.
Nachaqdata da ỹoqta huesochiguini camayi huo'otaq da ỹataqta ỹaỹamaxadeeta ca I'ot, nachi ishit da qaltaq huadon.
Cha'ayi ne'ena huadoota'a'tpi qataq na llalaqpi namayipi nachina na qanayiutapeguelec qataq nachina na 'ico'nllitai 'enauac na shiỹaxauapi cam qanayiuta'a qataq namayipi iuen da ỹataqta qampaxatalec que'eca qanayiuta'a 'alhua.
ARTÍCULO 17
'Enauac nashiỹaxauapi ishit da ỹauo'o na maiche lalamaxatpi, huo'otaq da nhuaata'ai' ca lỹa.
Qaica da huo'o ca chochi qaỹacojlec da qaillapeguem ca maichi lalamaxat.
ARTÍCULO 18
'Enauac na shiỹaxauapi saishit da qaillapeguem da huesochiguii lataxac da lhuennataxac, huo'otaq da lavilỹaxac qataq ca l'amqajnataxanaxac, nataq'en saishit da qaillapeguem da nadalaxat cam l'amqajnataxanaxac huo'otaq da lpi'iỹaxac, nataq'en saishit da qaillapeguem da ỹachaxan ca lpi'iỹaxac huo'otaq da l'amqajnataxanaxac, nai>>ctaxa da 'oonolec camayi hue'otaq da huaxaiguet na laỹipi, nachi 'en'am da ỹataqta nachaxaata huo'otaq da saishit da nachaxaata, souaxat da napaxaguenataxanaxac, qataq da llic da huo'o ca I'ot, huo'otaq da ỹataqta ilotelec da llic cam l'amqanataxanaxac.
ARTÍCULO 19
'Enauac na shiỹaxauapi saishit da qaillapeguem da I'axat da lhuennataxac huo'otaq da huo'o ca l'aqtac; qaq de'eda 'eetec da saishet da qoỹinapega damayi ivida'a nataq'en da saishet da huo'otaq saqaỹalemaxat camayi souaxat cam lhuennataxac mayi I'axateec co'ollaxa, qataq saishet da huo'otaq qanmittac, qataq camayi ishit da huo'o ca I'axateec lhuennataxac, na'aictaxa da qaỹoqtegeu ivida'a ca lỹa 'alhua, qataq ishit da ỹachalec aca camachaqca lmalate na na'axaỹaxacpi.
ARTÍCULO 20
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da ỹalegueu'a da huo'o na ntaxaỹaxac, huo'otaq da ỹalegoigui da huo'o ca naneda't shiỹaxauapi, da I'ot da llic cam 'eetapeguec ỹaỹamaqchiguii.
Qaica da huo'o ca chochi naỹamaxalec da nanedeu'a qanqoỹin da huo'oi ca naneda't shiỹaxauapi.
ARTÍCULO 21
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da do'onoataxaneu'a da l'onataxanaxac ca nta'a mayi ilotague' ca 'alhua cam hueta'a, ishit da maichi huapegue' da detaxaỹapegue' ca nta'a, huo'otaq da ỹauota'a ca ltaxaỹanexanec mayi maichi lca'egueshic.
'Enauac na shiỹaxauapi saisnit da qaillapeguem da huo'o ca inoxoneu'a cha'ayi nachi 'eeta'am 'enauac na laỹipi shiỹaxauapi da ishit da huo'o ca lo'onataxanaxac que'eca 'alhua mayi hueta'a.
Da lasataxac 'enauac na shiỹaxauapi nachida da I'ot da l'aaxac ca nta'a mayi ilo'ogue 'enauac namayipi, de'eda nasataxac damayi da qai'ot qalaq ỹataqta qaỹaỹamaxatchiguii da nallida't qanqoỹin, qataq da qaỹahuo'oi naua laloqo'te qanqoỹin de'eda allitaxac, de'eda allitaxac I'ot da qaỹatalec cam dauegaxan ỹaguec na nale, qataq saishit da qaỹauaachigui qanqoỹin cam nallij i 'oonolec, huo'otaq da qaỹahuota'a cam lỹa lataxac da huo'o ca qanallijlec da qaỹahuotaique da nta'a, mayi nataq'en ỹaỹamalechiguii.
ARTÍCULO 22
'Enauac na shiỹaxauapi mayi ỹalectaigui cam laỹipi ca hueta'a, namayipi ishit da qaỹauo'o aca lashieu, qataq na llalaqpi, qataq ishit da qaỹanem da ivita da iỹaxanaique. Chigoqchigui qanqoỹin aim laponguishi anom mayi ilotague' ca nta'a mayi ilotague' que'eca 'alhua, huo'otaq ana chigaqa'a na laỹipi nta'alpi naua lỹa't 'ale'u, mayi qaỹamaxatchiguii da llic da ilo'ogue ne'ena nta'alpi, 'enauac ne'ena shiỹaxauapi iuen da ỹataqta machiguini qanqoỹin qataq ishit da nhuanau'a de'eda nsallaxa qataq da ỹalecta'aguet 'enauac na laỹipi, qataq da maichi lataxac na mayipi, qataq 'enauac na lhueneguesat da nachaalataxac qataq qaica ca 'eetega da I'ot da maichi laaxataxac da maichi nachaalataxac.
ARTÍCULO 23
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da ỹauo'o ca l'onatac qataq da maichi lca'aique ca ishit da I'ot l'onatac, qalaxayi nalochiguii qanqoỹin da lashiichiỹaxac qataq ỹataqta ỹaỹamaxadeeta qataq qaiqataxana'I da saishit da huo'o ca na'aq nachi qaica ca l'onatac camayi.
'Enauac na shiỹaxauapi saishit da huo'otaq qalca'atagui da qai'ot ca nshiitenaguec ca l'onataxanaxac, da lashiichiỹaxac nachi 'eeta 'am na leỹipi.
'Enauac na shiỹaxauapi mayi do'onataxaatac iuen daỹataqta nalochiguii qancoỹin da nshiitenaguec qataq ỹaỹamaqchiguii qanqoỹin qataq qaipactelec nachi 'en'am na llalaqpi, de'eda nshiitenaguec nateeteguet qanqoỹin da no'on lataxac camayi qataq ỹataqta qanaloqteeta't da ivita ca laloqo', huo'otaq da iuen da qaỹamaxaji cam saxanaxa da ime, huo'otaq ca lỹa lataxac mayi ishit da mpaxatalec da lataxac camayi.
'Enauac na shiỹaxauapi ishit da I'ayii da llic da no'onataxanaxac huo'otaq da nanedeu'a ca lỹa ilotague' da no'onataxanaxac da yaqto' ishit da qaiuejlec da l'onataxanaxac.
ARTÍCULO 24
'Enauac na shiỹaxauasat sa ishit da qaillapeguem da nmataxac, qataq ishit da huo'o ca lỹa I'ottac da ỹI'imaqta, qataq naua loga'te da l'onataxanaxac naloteguet qanqoỹin cam I'ottac, qataq naua laloxoqui' da nmateec qanqoỹin qaishiite'n.
ARTÍCULO 25
'Enauac na shiỹaxauasat iuen da ỹataqta nalochiguii qaica da huo'o ca iueetac qanqoỹin, nachi 'en'am na llalaqpi, no'oita qataq ỹaỹamaqchiguii, sa ishit da iueetac ca aloq qataq qaitaunec ca lỹa ntaunaxanaxac, nataq'en iuen da qaiqataxana'I aca nshiitenaqte da ivita da qaica ca l'onatac, huo'otaq da sano'on, huo'otaq da sada' aiigue, huo'otaq da pa'aic, qataq da mashi ỹa'axaiqui, huo'otaq da huaigui ca lỹa lataxac, huo'otaq da deqat ca chigoqtapoigui na lhueneguesat ỹasouaxat cam negue't ca lataxac mayi sa ishit da lhuennataxa ca mayi.
Da 'eetec aca 'alo da deco'o qataq na nogotolec iuen da ỹataqta qantela'a qataq qanayiuapegue'. 'Enauac na nogotolec mahyi chigoxoiguilo caua namoxo'u huo'otaq da ỹaqa'a aca chigoxoigui namayipi 'enauac 'eeta 'a't iuen da ỹataqta qantela'a.
ARTÍCULO 26
'Enauac na shiỹaxauasat iuen da ỹataqta napaxaguen, qalaxyi de'eda napaxaguenataguec sa ishit da ishiiten imauec de'eda hua'auchiguii napaxaguenataguec da yaqto' ỹaỹate'n naua llico na hua'auchiguii naỹaaneguesat. Ne'ena hua'auchiguii naỹaaneguesat iuen da ỹoqta qalapaxai da qai'ot. Da qalapaxai ca llic ne'ena ỹotta'a't naỹaaneguesat qalaq iuen da qaica ca ichiỹauga, qataq da qananedeu'a ne'ena qaỹoqotchiguemec naỹaaaneguesat qalaq qaica da huo'o ca qaiỹotauga, qalaxayi nataq'en iuen da qailoteguet cam ỹoqta 'eesa sa ivi' da nqat ne'ena naỹaaneguesat.
Qataq 'enauac ne'ena napaxaguenataxanaxacpi iuen da ỹoqta naaxat naq'en da lauattonaxanaxac na shiỹaxausat qataq ỹa'anaqchitec cam lataxac mayi ishit da I'ot qataq da huesochiguii naq'en namayipi, nataq'en itaunec da ỹaỹateeteguet na lataxacpi, qataq da 'eetec da qanhualaxaine' ca nỹa qataq da 'eetec da nhuoteeta't na netalguete naua ỹotta't 'ale'u, qataq 'enauacna ỹotta 'a't na l'aqtac huo'otaq ca l'amqajnataxanaxac, qataq da qalapaxai ca llic na I'otpi na ỹotta'at nta 'alpi mayi naneeta'a't da yaqto' lactapiguii na shiỹaxauasat.
Nam huo'o na llalaqpi ishit da maichi lca'ateu'a ca lataxac da napaxaguenatageuc na llalaqpi.
ARTÍCULO 27
'Enauac na shiỹaxauasat ishit da maichi chigoqchigui da ỹalegueu'a 'enauac na maichi lalamaxat lataxac cam netaigui shiỹaxauapi, qataq 'enauac na ỹaỹamaqchiguii lataxagesat na lalamaxat layaanecpi mayi ishit da ỹaỹamajni camayipi qataq ishit da ỹaconguet ca chigaqaigui.
'Enauac na shiỹaxauasat iuen da qantela'a cam lalamaxat laỹaanec, huo'otaq ca yi'oqchigui lalamaxat mayi chigaqaigui ca I'ottac laỹaanec, huo'otaq da I'ottac ana nere, huo'otaq na no'on ne'enaqtacpi mayi maichi lalamaxat l'onatac.
ARTÍCULO 28
'Enauac na shiỹaxauasat ishit da qai'otec ca llic da yaqto' qaica ca machicague't da ivida'alo naua lỹa't 'ale'u, mayi qailotagueta mayi nataq'en ividaugalo 'enauac ne'ena nqataxacpi mayi mashi qanasachigui, yaqto' ỹataqta qaipacchigui da qai'ot 'enauac ca 'enapec.
ARTÍCULO 29
'Enauac na shiỹaxauasat ishit da huo'o ca I'ottac cam hueta'a, cha'ayi nachicata cam hueta'a mayi huesochiguii da huo'o cam I'ottac qataq sa ishit da qoỹiitega.
Da ivita da huo'o ca ỹacoolec da I'ot huo'otaq cam lỹa lataxac mayi sa ishit da illapec da qai'ot ne'ena nqataxacpi, qalaq 'enauac na shiỹaxauapi ishit da qai'ot ca ỹashiita ne'ena nqataxacpi yaqto' ca mayi nataq'en ishit da huo'o ca qai'ot, qataq da qaipacchigui da qai'ot ca lataxac ỹaỹamaqchiguii, yaqto' 'enauac na shiỹaxauasat qaica ca machicage't qataq sa ishit da huo'o ca qoỹiitega.
N'ena nqataxacpi qataq da nataxac mayi huesochiguii, sa ishit da qai'onataxana da huo'otaq qaỹataỹa'aguet cam 'eetapeguec qataq nam l'auaxanec lataxac mayi lapaxai na ỹotta'a't nta'alpi mayi nanetta 'a't.
ARTÍCULO 30
Qaica qome da huo'o ca 'oonlec ne'ena nanettai mayi qanasachigui da qoỹinac chigoqchigui da I'ot ca l'aqtac ca camachicague't na nta 'alpi, da huo'otaq huo'o ca ỹanem shiỹaxauapi huo'otaq ca 'oonolec namayipi da yaqto' huo' ca ishit da ỹacoolecda I'ot, huo'otaq da ỹaueca'a't ca laỹipi da yaqto' nlaxaji ca 'oonolec ne'ena nqataxacpi, huo'otaq da nlaxaji da nataxac mayi huesochiguii, mayi mashi nasachigui qataq lapaxai.


text:
Griguryu I
Griguryu I, San Griguryu sutiyuq runaqa, (kastilla simipi: San Gregorio I Magno o San Gregorio, latín simipi: Gregorius I (Magnus); grisya simipi: רגוריוס הראשון) (3 ñiqin tarpuy killapi 540 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - 12 ñiqin pawqar waray killapi 604 watapi wañusqa Roma llaqtapi) Italya mama llaqtayuq taytakura, Hatun yaya, Tayta Papa, Dyusmanta yachachiq kaspa, munqhipas, qillqaqpas runam, latin simipi qillqaqmi.
3 ñiqin tarpuy killapi 590 watapi LXIV kaq Kathuliku Tayta Papa tukukurqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Regula pastoralis
- Regestum
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Griguryu I.
- Benedicto XVI presenta al Papa san Gregorio Magno
- Benedicto XVI: San Gregorio, Papa Magno, "siervo de los siervos de Dios"
- San Gregorio Magno: Cristo, el buen pastor


text:
Gilberto Santa Rosa
Gilberto Santa Rosa Cortés sutiyuq runaqa, (* 21 ñiqin chakra yapuy killapi 1962 watapi paqarisqa Santurce llaqtapi - ), huk Burinkin mama llaqtayuq takiq qarqan.
Taytan: Santa Rosa. Mamá: Cortés.
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Marvin Santiago
- Tommy Olivencia
- Andy Montañez
- Willie Rosario
- Frankie Ruiz
- Simón Pérez
- Cheíto González
- Chucho Avellanet
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gilberto Santa Rosa.


text:
Pachahina
Pachahina icha Planita (grigu simimanta: Πλavήtnς [Planī´tīs], kastilla simipi planeta) intita (icha huk quyllurta) muyupayaq hawa pacha pachankam. Hanaq pachata qhawapayaspanchikqa, planitakunata quyllurpura kaptin puriq quyllur hinata rikunchik. Chayruku puriq quyllur ninchik.
Inti LlikaLlamk'apuy
PachahinakunaLlamk'apuy
Inti llikapiqa pusaq planitakunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):
- Qatuylla (Mercurio)
- Ch'aska (Venus)
- Tiqsi muyu (Tierra, kay pacha)
- Awqakuq (Marte, Atich'aska)
- Pirwa (Júpiter)
- Hawcha (Saturno)
- Uranu (Urano)
- Niptun (Neptuno)
Tuna puriq quyllurkunaLlamk'apuy
Inti llikapiqa pichqa tuna planitakunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):


text:
1 YACHAQANA
‘Wañusqa kaspapis, creesqannejta parlashallanpuni’
1. ¿Imaraykú Adanpa familian Edén huertaman mana yaykuyta aterqankuchu, chantá imatá Abel munarqa?
ABEL, tardeyaykuyta ovejasninta michishasqanpi tʼukuriy. Karupi uj lliphipejta rikun. Yachantaj chay lliphipej uj laurashaj espada kasqanta, chay espadaqa Edén huertaman ni pipis yaykunanpaj mayta muyushan. Chay huertapi Abelpa tatasnin tiyakorqanku, manañataj paykuna, ni Abelpis yaykuyta atinkuñachu. Wayrarishajtintaj Abel cielota qhawarispa Ruwajninpi tʼukurishan. Payqa, runas Dioswan allinyakunankuta munaj.
2-4. ¿Imaynamantá Abel kunan parlashawanchej?
2 Abelqa Adanpa wawan karqa, Cainpa sullkʼantaj. Payqa kunan parlashasunki, ¿uyarishankichu? Ichá chayqa mana atikunchu niwaj. Imaraykuchus may unayña wañuporqa, wañupusqanmantataj sojta waranqa watas jinaña kashan, tullusninpis niñachá kanchu. Chantapis Bibliaqa wañusqasmanta nin: “Mana imatapis yachankuchu manataj imatapis tarinkuñachu”, nispa (Ecl. 9:5, 10). Chantapis Bibliapeqa, Abelpa ni ima parlasqan kanchu. Jina kajtin, ¿imaynatá Abel parlawasunman?
3 Apóstol Pabloqa, Dios yuyaychasqanman jina Abelmanta kayta nerqa: “Wañusqaña kaspapis, chay creesqannejta parlashallanpuni”, nispa (Hebreos 11:4 leey). ¿Imaynamantataj parlashallanpuni? Creeyninnejta. Abelqa tukuy runasmanta ñaupajta creeyninta rikucherqa. Creeynin may sumaj, sinchʼitaj kasqanrayku, paymanta yachakuyta atisunman. Creeyninmanta yachakullasunpuni, pay jinataj ruwasun chayqa, Abelpis parlashawasunman jina kanqa.
4 Biblia Abelmanta pisillata parlajtinpis, ¿imatá paymanta, creeyninmanta ima yachakusunman? Qhawarina.
‘Kay pachaj qallariyninʼ tiempopi kausarqa
5. Jesús, ‘kay pachaj qallariyninpi’ Abel kausasqanta nispa, ¿imatá nisharqa? Sutʼinchayninta qhawariy.
5 Abelqa, kay pachapi kinsa runas kashajtillanraj nacekorqa. Unay watasninmantaj Jesusqa, ‘kay pachaj qallariynin’ tiempopi Abel kausasqanta nerqa (Lucas 11:50, 51 leey). Chay rimayta oqharispataj, ichá juchamanta kacharichisqa kayta suyakoj runasmanta parlasharqa. Kay pachapi Abel tawa kaj runaña kajtinpis, Diosqa payta qhawarqa juchamanta kacharichisqa kananpaj jina kasqanta. * Kay pachaj qallariyninpeqa, ni pi runapis Diosta kasukoj karqachu, Abel paykunamanta yachakunanpaj.
6. ¿Imayna tatasniyojtaj Abel karqa?
6 Pisi tiempollataraj kausashaspapis, runasqa llakiypiña kasharqanku. Adanwan, Evawanqa; kallpayoj, allin rijchʼayniyoj, juntʼa runas ima karqanku, wiñaypajtaj kausayta aterqanku. Chaywanpis, yachashaspa jatun juchapi urmarqanku, arí Jehová Diospa contranpi oqharikorqanku, chayraykutaj Edén huertamanta qharqochikamorqanku. Munaynillankuta maskʼasqankurayku, juntʼa kausayninkuta, wiñay kausayta ima chinkacherqanku, jinallataj mirayninkojtapis (Gén. 2:15–3:24).
7, 8. ¿Imatá Eva nerqa Caín nacekojtin, chantá imapi yuyashanman karqa?
7 Adán, Eva imaqa, Edén huertamanta qharqochikamusqankutawan kausay may llakiy kasqanta rikorqanku. Ñaupaj wawanku nacekojtintaj, Caín sutiwan suticharqanku, chay suteqa, “Qosqa” niyta munan, Evataj nerqa: “Tiyapuwan uj qhari wawa; kaytaqa Tata Dios qowan”, nispa. Chayta nispaqa, Jehová Dios uj warmi mirayniyoj kananta nisqanpichá yuyasharqa, pichus Kuraj Supayta chinkachinan karqa (Gén. 3:15; 4:1). Evaqa, profeciamanta warmi kasqanta, Caintaj “miraynin” kasqantachá yuyasharqa.
8 Ajinata yuyaspaqa mayta pantasharqa. Adán, Eva ima, Cainta wiñasqanman jina chay ‘miray’ kasqanta yuyachispaqa, jatunchakunanpajchá tanqarqanku. Tiemponmantaj waj wawayojñataj karqanku, chay wawamantataj mana Cainmanta jinachu nerqanku. Abel sutitataj churarqanku, ichá chay suteqa “Samay”, chayri “Qhasi mana kaj” niyta munan (Gén. 4:2). Jinata sutichaspa, ¿Cainpichu astawan suyakuyninkuta churarqanku? Chaytaqa, mana yachanchejchu.
9. Kay tiempomanta tatas, ¿imatá ñaupa tatasninchejmanta yachakunkuman?
9 Kay tiempomanta tatasqa, Adanmanta, Evamantawan mayta yachakunkuman. Tatas ruwasqasniykichejwan, nisqasniykichejwan, wawasniykichejta, ¿jatunchakunankupajchu, tukuy imata munapayanankupajchu, paykunallapi yuyanankupajchu tanqashankichej? Chayri, ¿Jehovata munakunankupajchu, Paywan masichakunankupajchu? Llakikunapaj jina, ñaupa tatasqa ruwayninkuta mana juntʼarqankuchu. Chaywanpis mirayninkupaj uj suyakuy karqa.
¿Imataj Abelta Diospi creenanpaj yanaparqa?
10, 11. Abel, Caín ima, ¿ima llankʼaykunatataj ruwarqanku? ¿Ima kʼacha kaytataj Abel wiñacherqa?
10 Adanqa, wawasninman wiñasqankuman jina familiapaj llankʼayta yachacherqachá. Chayrayku Cainqa, jallpʼata llankʼajman tukorqa, Abeltaj ovejasta michejman.
11 Chantapis Abelqa, tiempo pasasqanman jina Jehovapi creeyninta wiñacherqa, chay creeyninmantataj aswan qhepaman apóstol Pablo qhelqarqa. ¿Imaynatá Abel creeyninta wiñacherqa, ni pi runaj creeyninta rikuspapis? Creeynin wiñananpaj kinsa imas yanaparqa, chaykunatataj ukhuncharina.
12, 13. ¿Imaynatá Diospa ruwasqasnin, Abelpa creeynin wiñananpaj yanaparqa?
12 Jehovaj ruwasqasnin. Cheqamantapuni Jehovaqa, jallpʼata maldecerqa, khishkasta, tukuy sajra qhorasta ima wiñachispa, mana chajrachayta atinapaj jina kananpaj. Jina kajtinpis jallpʼaqa, Abel, familian ima mikhunanpaj poqorqa. Jehová Diosqa, pʼesqosta, challwasta, mayusta, qochasta, Intita, Killata, chʼaskasta, waj imasta ima mana maldecerqachu. Abelqa, tukuynejta qhawarispa Diospa munakuyninta, atiyninta, kʼacha kayninta ima rikorqa (Romanos 1:20 leey). Sapa kuti Diospa ruwasqasninpi, kʼacha kaykunasninpi ima tʼukurispataj, creeyninta kallpacharqa.
13 Abelqa, Jehovapi tʼukurinanpaj tiempochakojchá. Ovejasninta michishasqanpi tʼukuriy. Michejkunaqa mayta purej kanku, ovejasninkuta, mayu kantusman, orqosman, maypichus sumaj pastos kaj chayman, jarkʼasqa chʼiji pampasman samarichinankupaj qhatej kanku. Dios tukuy animalitosta ruwasqanmanta ovejasqa, runa jarkʼananpaj, michinanpaj jina ruwasqas kashanku. Abelqa, Diospa jarkʼayninta necesitasqanta repararqa, pichus runamanta nisqaqa aswan atiyniyoj, yachayniyojtaj. Cheqamanta nisunman Diosmanta mañakuyninpi chayta rikuchisqanta, chaytaj creeyninta astawan wiñacherqa.
14, 15. Diospa ima nisqasninpitaj, ¿Abelta tʼukurinman karqa?
14 Jehovaj nisqasnin. Adanwan, Evawanqa, wawasninkuman Edén huertamanta imaraykuchus qharqochikamusqankuta willarqankuchá. Abeltaj, chay imaspi maytachá tʼukurej.
15 Jehová Diosqa, jallpʼa maldecisqa kananta nerqa. Chay juntʼakushasqantataj Abel rikorqa, jallpʼapi khishkasta, tukuy sajra qhorasta wiñajta rikuspa. Chantá Diosqa, Evaman nerqa: “Nanayniykita aswan ashkhata yapasaj wijsayoj kashajtiyki, nanaywantaj nacechikunki wawasniykita”, nispa. Abelqa Jehovaj nisqan juntʼakojta rikullarqataj, hermanosnin nacekushajtinku. Chantapis Jehovaqa, Evaman nillarqataj: “Munasqaykitaj qosaykiman apasonqa, paytaj qanta kamachisonqa”, nispa. Chaytataj Abel tatasninpi sapa kuti rikorqa. Chayraykutaj, Diospa nisqasnin atienekunapaj jina kasqanta yacharqa. Ajinamanta payqa, Edenpi chʼampay rikhurisqanta Dios uj ‘miraynejta’ chinkachinanpi creerqa (Gén. 3:15-19).
16, 17. ¿Imatataj Abel, querubinesmanta yachakorqa?
16 Jehovaj kamachisnin. Abelqa, Diosta kasukunanpaj ni pi runamanta yachakuyta aterqachu, chaywanpis chay tiempopeqa, mana runasllachu Jallpʼapi kasharqanku. Adán, Eva ima, Edén huertamanta qharqochikamusqankutawan, Jehová Diosqa, manaña paykunata nitaj wawasninkutapis chay huertaman yaykojta saqerqachu. Chaypajtaj Edén huertaman aswan atiyniyoj Querubín nisqa angelesta churarqa, uj laurashaj espadatawan amapuni pipis yaykunanpaj (Génesis 3:24 leey).
17 Abel wawallaraj kashaspa querubinesta qhawarishasqanpi tʼukuriy. Chay ángeles runaman jina tukusqankoqa, may atiyniyoj kasqankuta rikucherqa. Espada lauraspallapuni muyusqan imataj Abelta, mayta tʼukucherqa. Wiñasqanman jinataj, ni jaykʼaj rikorqachu chay querubines Edén huertata qhawaspa saykʼusqankuta chayri saqesqankuta. Chay querubinesqa, watasta, tuta pʼunchay, chay lugarpi qhepakorqanku. Chayrayku Abelqa, Jehová, cheqan kajta ruwaj kamachisniyoj, mana saykʼoj kamachisniyoj kasqanta yacharqa. Chay querubinesta cheqa sonqos, kasukoj kasqankuta ima rikusqanqa, maytachá creeyninta kallpacharqa, chaytaj familianpi mana rikukojchu.
18. ¿Imataj creeyninchejta wiñachinallapajpuni yanapawasun?
18 Abelqa, Jehová Diospa ruwasqasninpi, nisqasninpi, cheqa sonqo angelespi ima tʼukurispa, creeyninta astawan kallpacharqa. Paypa ruwasqasnenqa parlashawasunmanpis jina, maytataj chaymanta yachakusunman. Astawanraj waynas, sipaskuna ima, Jehovapi creeyninkuta wiñachinankupaj Abelmanta yachakunkuman, familianku chayta mana ruwajtinkupis. Tʼukunapaj jina Diospa ruwasqasninpi, Bibliapi, kamachisninpi ima tʼukurispaqa creeyninchejta wiñachillasunmantaj.
Abelpa jaywanan sumaj karqa
19. ¿Imatataj Abel repararqa?
19 Abelqa, Jehovapi creeyninta ruwasqasninwan rikuchiyta munarqa. Chaywanpis, ¿imatá tukuy imata Ruwaj Diosman qoyta atinman karqa? Cheqamanta nisunman Jehovaqa, runamanta ni imata, ni yanapaynintapis necesitasqanta. Chaywanpis Abelqa, Jehovaman kapuyninmanta aswan sumajninta tukuy sonqo qospalla kusichinanta repararqa.
20, 21. ¿Ima jaywanastataj Caín, Abel ima Jehovaman jaywarqanku? ¿Imaynatá chay jaywanasta Jehová qhawarqa?
20 Chayrayku Abelqa, Jehovapaj, sumaj ovejasninta qʼolachinanpaj ajllarqa. Nisunman ñaupaj kaj uñasninta, ovejaj sumaj imasninta ima. Cainpis Jehovaj bendicionninta tarinanpaj, allin ñawiwan qhawananpaj ima, poqochisqasninmanta jaywallarqataj. Chaywanpis mana Abel jinachu tukuy sonqo ruwarqa. Chaytaj sutʼi rikukorqa sapa uj jaywanasninkuta jaywashajtinku.
21 Ichapis iskayninku, altarespi jaywanasninkuta ninawan qʼolachispa jaywarqanku. Chaytataj ichá querubinespa rikunankuta ruwarqanku, pikunachus jaqay tiempopi Jehovaj sutinpi kay Jallpʼapi kasharqanku. Bibliaqa, Jehová “allin ñawiwan Abelta qhawarerqa, jinallatataj jaywasqantapis”, nispa niwanchej (Gén. 4:4). Nitaj niwanchejchu imaynamantachus Jehová chayta rikuchisqanta.
22, 23. ¿Imaraykutaj Jehová, Abelpa jaywananta allin ñawiwan qhawarqa?
22 ¿Imaraykutaj Jehová, Abelta allin ñawiwan qhawarqa? ¿Jaywananraykuchu? Abelqa, corderoj yawarninta suruchispa, kausayninta jaywanata jina qorqa. Abel, ¿jaywanan may valorniyoj kasqanta repararqachu? Abelpa tiemponmanta ashkha watasninmantaj, Diosqa, uj corderota mana iman imanasqata jaywanata jina qonankuta kamacherqa. Pay aswan qhepaman runaspa juchanrayku mana juchayoj Churinta —“Diospa Corderon[ta]”— qonanta rikuchinanpaj (Juan 1:29; Éxo. 12:5-7). Abeltaj chayta mana yachaspapis ichá repararqa yawar may valorniyoj kasqanta.
23 Abel kapuyninmanta sumaj kajta qosqanta yachanchej. Jehovaqa, payta, jaywananta ima allin ñawiwan qhawarqa. Imaraykuchus payqa, creeyninrayku, munakuyninrayku ima jaywarqa.
24. 1) ¿Imaraykutaj Cainpa jaywanan allillan kasqanta nisunman? 2) ¿Imaynamantataj Caín kay tiempomanta runas jina yuyarqa?
24 Caintarí Jehovaqa, mana allin ñawiwanchu “qhawarerqa, nillataj jaywasqantapis” (Gén. 4:5). ¿Jaywanan mana allin kasqanraykuchu? Mana. Imaraykuchus Jehovaqa, aswan qhepaman Moisesman Leyta qosqanman jina jallpʼaj poqoyninta jaywanankuta saqerqa (Lev. 6:14, 15). Bibliaqa, Cainpa “ruwasqasnin sajra karqa” nin (1 Juan 3:12 leey). Cainqa, kay tiempomanta runas jinallataj, wajkuna rikunallankupaj imatapis Diosman qoy allillan kasqanta yuyarqa. Mana creeyniyoj kasqan, Diosta mana munakusqan ima ruwasqasninpi sutʼi rikukorqa.
25, 26. ¿Imatataj Cainman Jehová yuyaycharqa, chantá Caín kasukorqachu?
25 Caín, Dios mana allin ñawiwan qhawasqanta reparaspa, ¿kallpachakorqachu Abel jina ruwananpaj? Mana. Astawanqa hermanonta mayta chejnikorqa. Jehovaqa, Cainpa sonqonpi imachus kasqanta yachaspa, pacienciawan yuyaycharqa. Jinallapuni kanki chayqa, jucha atipaykusonqa nerqa, allinpaj qhawasqa kananpajtaj juchata atipananta yuyaycharqa (Gén. 4:6, 7).
26 Llakikunapaj jina Cainqa, Jehovaj nisqanta mana kasukorqachu. Astawanqa, Abelta puriykacharej campoman pusarqa, chaypitaj wañucherqa (Gén. 4:8). Ajinamanta Abelqa, creeyninrayku tukuymanta ñaupajta qhatiykachasqa karqa. Abel wañupojtinpis, Jehovaqa paymanta mana qonqapunchu.
27. 1) ¿Imaraykutaj Abel kausarimunanta nisunman? 2) ¿Imatá ruwasunman Abel kausarimojtin chaypi kanapaj?
27 Abelpa yawarnenqa, cheqan kaj ruwakunanpaj jallpʼamantapacha Jehovaman qhaparikushanmanpis jina karqa. Diostaj cheqan kajta ruwarqa Cainta castigaspa (Gén. 4:9-12). Abelqa, creeyninnejta parlashawanchej. Payqa, mana tiemponmanta runas jinachu unayta kausakorqa, manaqa ichapis pachaj watasta jinalla, chaywanpis Diosta kusichinanpaj jina kausarqa. Payqa, Dios, payta munakusqanta, allin ñawiwan qhawasqanta ima yachashaspa wañuporqa (Heb. 11:4). Cheqamanta nisunman Jehovaj yuyayninpi kashasqanta, kay Jallpʼa uj paraisoman tukojtintaj kausarimunanta (Juan 5:28, 29). Abel kausarimojtin, ¿qan chaypichu kanki? Chaypi kanaykipajqa, Abel creesqannejta parlashasusqanta uyariy, pay jinataj ruway.
^ párr. 5 “Kay pachaj qallariyninmanta[...]” nisqa rimayqa, mujuta tarpuy ninayan, nisunman wawasniyoj kayta qallariy. Chaytaj Adanpatawan, Evajpatawan kuraj kaj wawankumanta parlanapaj oqharikunman. Chaywanpis, ¿imaraykú Jesús “kay pachaj qallariyninmanta[...]” parlaspa Abelmanta parlarqa nitaj Cainmantachu? Imaraykuchus Cainpa ruwasqasnin, ajllasqasnin imaqa, Diospa contranpi karqa. Chayrayku nisunman tatasnin jinallataj payqa, mana Diospa yuyayninpichu kashasqanta kausarichisqa kananpaj.


text:
Hans Krankl
Hans Krankl sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin hatun puquy killapi 1953 watapi paqarisqa Wien llaqtapi - ) huk Awstiriya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Awstiriya)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1978
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1982
- Anton Polster
- Andreas Herzog
- Allan Simonsen
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hans Krankl.


text:
Saitama
Saitama (nihun simipi: さいたま市, Hepburn: Saitama-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Saitama llaqta kamachiy llaqtam, Kantō suyu hatun llaqta.
168,33 km2
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1600 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1 275 331 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritu (ku) Saitama:
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Saitama.
- Saitama Uficial qillqa web (kastilla simi)


text:
Ransisku (Tayta Papa)
Ransisku, Jorge Mario Bergoglio sutiyuq runaqa (latin simipi: Franciscus PP., Italya simipi: Papa Francesco , kastilla simipi: Papa Francisco ) sutiyuq runaqa (17 ñiqin qhapaq raymi killapi 1936 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi) huk tayta kuram, Arhintina llaqtayuqmi. 2013 watamanta Watikanu llaqtapi Tayta Papam kachkan. Icha Watikanu llaqtapa willaq uman
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ransisku (Tayta Papa).


text:
Aya Sophiya
Aya Sophiya (grigu simipi: AYίa Eoφίa Agía Sophía, "Willka Yachay", turkiya simipi: Ayasofya Müzesi, latin simipi Sancta Sophia) nisqaqa Turkiya mamallaqtapi, Istanbul llaqtapi, huk mawk'a inlisyam, suqta kaq pachakwatapi wasichasqa.
1453 watapi Bisantyup puchukasqankama Orthodoksa Inlisyap chawpinsi karqan. Turkukuna atiparqaspan, miskitaman hukcharqan.
1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Aya Sophiya.


text:
Rapanuy
Rapanuy (Rapa Nui) icha Paskwa wat'a (Isla de Pascua) nisqaqa huk wat'am Pasiphiku mama quchapi, Chili mama llaqtaman kapuq. 1995 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Rapanuy ñiqpiqa manam huk wat'akunachu kachkan. Lliwmanta aswan sispa wat'aqa Pitcairn wat'am, 2.078 km karum, kuntinpi. Chilip chalanmantataq 3.526 km karum.
Ñawpa pacha Rapanuypiqa hatun pulinisya hawaykawsaysi karqan, ancha achka runakunas, iskay chunka waranqamanta aswansi. Ancha hatun wank'akunatam rurarqan, kunanraq rikunallam (Moai, Moai Maea, "rumi wank'a" nisqa). Chay runakuna chaypi kawsay pachata, sach'a-sach'ankunata puchukachirqaptinsi, lliwmanta aswan runakunas wañurqan. Kunan pachaqa manañapunim sach'a-sach'achu, ichataq ichhu-ichhum kachkan.


text:
Ladislao Cabrera
Juan Ladislao Cabrera Vargas (*23 ñiqin aymuray killapi 1830 watapi paqarisqa Tutura llaqtapi - 2 ñiqin qhapaq raymi killapi 1921 watapi wañusqa Calama llaqtapi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq awqaq pusaq, taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Taytan: Mariano Cabrera Maman: Manuela Vargas.
Ñawpaq warmi: Petronila Vásquez.
Wawakuna:
Yachaywasi:
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Severino Zapata, Eduardo Abaroa, Ladislao Cabrera, hukkunapas
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ladislao Cabrera.


text:
Qhali kay
Qhali kay icha Allillakay nisqaqa runap icha uywap allin kayninmi, kusi, mana unquq kayninmi, kurkunpi, nunanpi, ayllunpi, wakinpi ima.
Runap qhali kayninqa runa hayñim. Manam ima runapas huk runap, mama llaqtap mink'achisqanpa, mink'achiqpa hipachisqachu kachun.
Qhali kayninpaqqa runa kaykunatam muchukun:
- Kurku kallpanchay: Runapqa kuyunanmi, kurkunwan allinkunatapas rurachun. Ama tiyaykullachunchu, ama ima chikichaq, maqlluqkunatapas rurachunchu.
- Mikhuy: Qhallallay wayukunata, yuyukunata, aypaq chaqallukunata riwikunatapas mikhuchun. Ch'uya yakutam upyachun. Ama yarqachunchu, ichataq ama nisyutapas mikhuchunchu. Ama nisyu misk'ikunatachu, nisyu aychatachu, ama industriyal nisqa mikhunatachu mikhuchun. Ama pitachunchu, ama machachunchu, ama nisyu hampikunata mikhuchunchu.
- Llump'ay kamay: Mayllakuchun, kirunkunata pichachun, chukchankunata ñaqch'achun. P'achankunata t'aqsachun, wasinta pichachun.
- Ch'uya muyuriq pacha: Sallqa pacha ama waqllisqa kachunchu, wayra pacha yakupas ama miyuchasqa kachunchu. Runaqa ama ruqyaywan unquchisqa kachunchu.
- Allin kawsay: Runamasikunawan, ayllukunawan allinta kawsanakuchun. Huk runakunataqa ama allquchachunchu, huk runakunataq paytapas ama allquchachunchu. Allin kawsanapaq wasinmi puñunanpas kachun. Allintapas, mana waqlliqtapas llamk'achun. Llamk'aq runapaqqa samay mit'an kachun. Wawataq mamayuq taytayuq kachun, ama sarupasqachu, ama maqaykusqachu, ama wakchachu.


text:
Binidiktu VII
Binidiktu VII, Binidiktu VII qanchis ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. VII, Italya simipi: Benedetto VII) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 10 ñiqin anta situwa killapi 983 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
? ñiqin aymuray killapi 974 watapi watamanta 10 ñiqin anta situwa killapi 983 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu VII.


text:
LAPAN RUNAKUNA IMANAWPA RISPITASH KAYÄNANPAQ KASHQANKUNA KAYNAW NIRMI QALAYKUN
[Preamble]
Lapan runakunapis libri kananpaq, jusayuqkunata kastigakänanpaq y iusaynaqkunata mana kastigaypa y piwanpis mana pelyaypa kushish kay pasachaw kawayqa kanqa ali; runakuna imanawpis kashqanta mana qechuymi y lapan runakuna yarpashqankunatapis mana michashqa kananpaq;
Runakuna rispitash kayänanpaq kashqanta mana reqiypami y reqiykarpis iarukuyashqanta kanan yarparkushqaqa seqaypa ajanaypaq kaptinmi kanan lapan runakunapis alichaw kananta munayashpämi kaykunata wilakuyä. Lapan runakunapis ali kawakuyman chaykur; mansakuypita y pishëpakuypita librash karqa, munashqannawmj lapantapis parlakuyanqa y munashqanmanmj krigikuyanqa;
Lapan kaykunatamj rurakänan, runakuna shumaq rispitash kayänanpaq. Saynawpaqa runakuna manami yarpäyanqasu imaykanawpapis awturdäkunapa kontran sharkuyta y tukuynawpa nakasikuqkunata elaqäsiyta;
Saynawmi ali kanman lapan nasyunkuna shumaq wilanakur tukuynawpa jukninwan jukninwan yanapänakur aruyaptin; Askaq nasyunkunapita runakuna shuntakaykärir, rasunpaypa alimi niyashpan yärakuyan, runakuna rispitash kayänanpaq niyashqan qelqaraykaqman. Kay qelqaraykaqchawqa kaykan runakuna rasunpa rispitash kananpaq, lapan runakunapis mana jarukushqa kayänanpaq, warmipis olqupis rispitash kayänanpaq. Saynawpami rasunpa kaykuna rurakänanpaq wilanakuyashkä lapan markakuna y nasyunkuna ali kayman chäyänanpaq, lapan runakunapis ali kawayänanpaq, saynaw kashqanta musyar runakuna librina kar shumaqna kawakuyanqa;
Kaychaq lapan runa qotukaqkuna awniyashqa lapan kaykunata rurananpaq, askaq nasyunkunawan wilanakur yanapänakuypa lapan runakuna rispitashqa kayananpaq. Runakuna lapan rispitash karqa rasunpaypami y librimi kakuyanqa ali kaqkunataqa rurayanqa munayashqannaw, y;
Lapansikunapis juk yarpayla, kay runakuna rispitash kayänanpaq, pipis mana jarukushqa y Iibri kakuyänanpaq yarpashqaqa seqay alimi kanqa; saynaw rurashun nishqansikuna lapan rurakänanpaq.
ALI YARPAY KAPTIN KAYKUNATAMI WILAKUYAN KAY PASACHAW LAPAN RUNAKUNA RISPITASH KAYÄNANPAQ NIYASHQAN
Lapan markakunapis, nasyunkunapis juk yarpayla yawayänanpaqmi lakipakuyänan imaykanawpapis. Saynawpaqa lapan runakunapis y mandaq awturdäkunapis, kay wilakuyashqäman yarpakushla kayashpanqa, shumaq juknaw alitana rurayanman yachasiyashpan y yachakuyashpan. Saynawpami mansapakuypa rurayänan, runakunata mana jarukuypa rispitana kashqanta y libri kashqankunata, Saynawpaqa yarpänansj lapan nasyunninsik y juklä nasyunkuna ali kawayman chananpaqmi. Kaykunataqa musyayänan y lapan runapis nishqannaw rasunpaypa rurayänan, lapan qotukaq runakunapa markankuna, nasyunninkun y wakinkaq kay nasyunpa ruñnkunachaw kaykaq markakunapis.
NISFIQAN JUK (1)
Lapan runakunapis yurikuyan librimi y wakinkaqkunanaw rispitashqa, mana jarukushqa kayänanpaq. Saynawmi runakunaqa yuriyan shumaq yarpayyuq, alitapis mana alitapis reqiykar y seqay kuyapäkuyyuq. Saymi runakuna ali kawakuyänan jukninwan jukninwanpis.
NISHQAN ISHKAY (2)
Lapan runakuna rispitashqa y mana jarukushqami kayänan y ali kananpaq wilakuyashqächaw nishqannaw librimi kayänanpis. Manami chikish kanansu juk kasta kashqanpita yana o yuraq kashqanpita, warmi ni olqu kashqanpita, imanawkaq parlayta parlaq kashqanpita, imamanpis krigishqanpita,
Saypis manami bäjuman churashqa kanqasu mayqan alikaq o mana alikaq niyänansu, runakuna markakunata mandananpaq askaq shuntakaykuptin, runakuna mana jarukush kananpaq alita ruraqkunata o lapan nasyun runakunapaq o mayninpapis markankunapa siñalninkuna rurinchaw juk runa mandaq kaptin. Saynaw kanman juk nasyun marka, pipis mana mandash kaptinpis y markakunapa siñalninkuna surinchaw shumaq imanawpapis rurayta mana kamäpakuq kayaptin o kikinkuna mana mandar juk mandash karpis o juk marka seqaypa mandar imaykapitapis michashqa imanawpis nishqanchaw kanansu manami.
NISHQAN KIMSA (3)
Lapan runakunapis shumaq rispitashqami kawakuyänan, librimi imaykapitapis kakuyänan y imapis päsananta awturdäkuna rispitasinan ali kakuyänanpaq.
NISHQAN CHUSKU (4)
Manami pipis ashmayman churashqa kanansu ni pipa tukuy rurayninkunapaq kanmansu. Ashmaykaq y ashmayta saray; runakuna imanaw rurananpaq kaqkunachawqa pasaypami michar kundinan lapankunatapis y tukuynawpa ashmay saraqkunatapis.
NISHQAN PISQA (5)
Manami pipis fiyupa nakasishqa ni lakipaypaq o munashqannaw nakasishqa, runa kashqankunata mana kuyapaypa tukuyta nishqa kanansu.
NISIlQAN SOQTA (6)
Lapan runakunami maysaychawpis seqaypa rispitashqa kanan y runa kaynintapis saynaw rispitasikunan, pipis mana jarukunanpaq.
NISHQAN QANCHIS (7)
Runakuna imatapis rurananpaq kashqankunachawqa lapansipis iwalmi kansi. Saynawmi pitapis ali kashqanta ni mana ali kashqanta mana akraypa, runakuna rurananpaq kashqanwan sapakuyänan tukuypita. Lapan runakunami iwal rispitasikuyänan, wakin runakuna jamurpar jarukur ushayänanpita y manakaqkunata parlarkur, kay runa rispitash kananpaq wilakuyashqäkunapjta kontran parlar puriqkunapita y luta jarukur ushash kananpita.
NISHQAN PUWAQ (8)
Lapan runakunapis kejakuyänanmj, jatusaq kay nasyunchaw kaq awturdäkunaman, runa rispitash kananpaq kashqankunata pipis jarukur ushaptin, awturdäkunapis sapänanmi, imanaw runakuna rurananpaq kashqanchaw parlashqannaw saypaqmi qelqaraykan, saywan pipis sapakuyänanpaq.
NISHQAN ESQUN (9)
Manami mayqan runatapis luta la sarir kalapósuman apar wechqaräsinansu, ni markanpita jukläman jitar ushashqaqa kanansu.
NISHQAN CHUNKA (10)
Lapan runakunami rasunpaypa Iapanpis iwal kayayninpa, aska runakunapa puntanchaw wiyashqa kanan jusan o mana jusan kaptinpis y juk awturdäta wilapänan. Kay awturdäqa manami mayqanpaqpis faburnin sharkunansu lutalaqa, jukninpaq jukninpaqpis. Saynawpami musyanqa mayqankaq ali rispitash kananpaqpis y imanaw rurananpaqpis. Saynawpami musyanqa mayqan jusayuq kashqanta y mayqan jusaynaq kashqantapis. Niykurnami isanqa imanawpis ruranqa wechqananpaq o mana wechqananpaqpis.
NISHQAN CHUNKA JUK (11)
- Ima jusanpitapis mayqan runa kejashqa karpis, manaraq rasunpaypa jusan kashqanta musyakashqanyaqqa imaykanawpapis rispitasikunanmi jusaynaqlaraq kashqanta. Saynaw rispitasikunan lapan runapa nawpanchaw rasunpa mana jusan kashqanta y runa kashqanta mana jarukuyänanpaq.
- Manami pipis kondinashqa kanansu imatapis mana rurash kaykaptinqa o imatapis ruraykashqanta jinan öra mana taripash kaptinqa; imanawmi nin runakuna rispitash kananpaq wilakuyashqankuna, kay nasyunpaq y juklä nasyunkunapaq saychaw nishqannaw. Jusankunapita kastigashqa kananpaq kaqkunapita mastaqa manami nakasir kastigakänansu jusan kaptinpis.
NISHQAN CHUNKA ISHKAY (12)
Manami mayqan runatapis pipis lutaqa imatapis rimapänansu shuyni kawakuqtaqa, kastankunatapis, wayinkunata o paypa kaqtaqa imantapis; imanaw ali o mana ali kakuptinpis, runa kayninta chikipänansu. Lapan runakunami sapakunan, runakuna imanawpis rurananpaq kaykashqanchaw qelqaraykaqwan, tukuynawpa imaykatapis manakaqpita rimapänanpita.
NISHQAN CHUNKA KIMSA (13)
- Lapan runakunapis librimi purikuyänan maysaypapis. Saynawmi may nasyunchawpis rurakunan wayinkunata saychaw täkunanpaq.
- Lapan runakunapis yarquyänanmi may nasyunpitapis, kikinpa nasyunninpita juk nasyunman y niykurpis saynawmi kutikunan nasyunninman.
NISHQAN CHUNKA CHUSKU (14)
- Mayqan runatapis wakinkaqkuna imapitapis qatikachaptinqa kikin ashinan maychawpis ali täkunanpaq. Saynawpami kushish täkunqa mayqan nasyunchaw karpis.
- Kay wilakuyashqäkunaqa manami pasaypapis joqarishqasu kanqa mana alita ruraqkuna, alichaw yarqunanpaqqa ni noqakuna askaq wi!anakurkur "ali kananpaq" nir wilakuyashqäpa kontran yarpaqkunatapis manami yanapanqasu.
NISHQAN CHUNKA PISQA (15)
- Lapan runakunapis kayanan juk nasyunchaw yurishqalami.
- Manami mayqan runatapis lutaqa michänansu pipis nasyunninpita ni juk!ä nasyuriman aywaykur täkunantapis manami michashqa kanansu.
NISHQAN CHUNKA SOQTA (16)
- Olqupis warmipis tyempunman charnaqa, pipis mana michashqami kasarakuyänan. Manami michashqa kayänansu juk kolur qarankuna kayninpa, juklä nasyun kayninpa, imanawpis krigiq kashqanpita. Lapanpis kasarar shuynina täkuyänan wayita ruraykur, shumaq täyänan lapanpis rispitanakur kasaraykärirqa. Saynaw kayänan imayyaqpis kasarashqa karqa y rakikarpis saynawmi iwalpura imatapis rakipänakunan.
- Warmi olqupis rasunpaypa munanakur imayyaqpis kasarar täyänanpaq awninakush kaqkunami kasarayänanqa.
- Juk ayllumi kikinkaq umanqa y seqay alikaqqa lapan marka kananpaqpis. Saymi lapan markakunapi rispitasinan ayllukuna mana jarukush kananpaq y nasyun mandaqkunapis rispitasiyänan.
NISHQAN CHUNKA QANCHIS (17)
- Lapan runakunapami wayinkuna y chakrankuna kanan, juk runalapapis kanmanmi y askaq qorikash runakunapis saräyänanmi.
- Wayinkunapita y chakrankunapita manami pipis qarqushqa kayänansu.
NISHQAN CHUNKA PUWAQ (18)
Lapan runakunapis librimi yarpachakuyänan, kuyapäkuyninpis ali o mana alipis kakunan y munashqanman imamanpis krigikunman. Saynawmi munarqa trukasinan jukman krigishqanpita jukkaqmanpis. Imamanpis krigirqa wakinkaq runakunatapis wilapänan y parlanan krigishqanpaq. Parlayänanmi juk juklapis o askaqpis, askaq runakuna wiyananchawpis o shuyni wayinkunalachawpis, yachasiyashpan, wakinpis rurananpaq, alikaqta rurar y lapantapis shumaq ruraypa.
NISHQAN CHUNKA ESQUN (19)
Lapan runakunapis yarpäyashqannawmi parlayänan y rimakuyänan imanaw ali y mana ali kashqantapis. Saynawmi imanirpis parlaptin pipis rimanansu ni qayapar ajanäsinansu imapaqpis rimakushqanpita. Wiyashqankunatapis rasunpa kashqanta shumaq mayapakunan, tukuy wilakuykunatapis chaskinanmi y chaskinan wakinkaqkuna imanaw yarpäyashqankunatawan. Saynaw wiyashqanta, chaskishqanta y yarpashqankunata lapan runakunata musyasinan munayashqannaw imaykatapis mana michashqa lapannawpa imawanpis runata wiyasina y mayasina kaqkunawanqa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA (20)
- Lapan runakunapis librimi yorikäkuyänan y askaqpis shuntakäkuyänanmi imatapis alikaqkunata rurayänanpaq pipis mana michashqa.
- Mana munaykaqtaqa manami pitapis shuntakäyashqanchaw kananpaq apayänansu.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA JUK (21)
- Lapan runakunapis nasyunninchaw mandaq kayman char yanapänakuyänanmi, kikinkuna karpis o alinninta y yachaqninta shumaq akraykärirpis mandaq kananpaq churakuyänan librimi.
- Lapan runakunapis iwalmi ima kaymanpis chäyanan, nasyunninkunachaw ima kaymanpis chäyänan, nasyunninkunachaw ima awturdäpis kayänan y ima aruymanpis yaykuyänan wakinkaqkunanaw.
- Markachaw pipis awturdä mandaq kananpaq, lapan runakunami awniyänan ali kashqanta. Lapan runakuna pipis awturdä kananpaq awniyashqantaqa musyakanqa bötuwanmi, kikinkuna churakuyanqa pi kananpaqpis. Saynaw rurayanqa bötu kashqan örala, lapanmi bötayänan pakaylapa, pipis manami michänansu ni juklaylapaq jitananpaq parlapänansu, lapanpis iwalmi rurayänan. Librimi pipaq karpis jitakuyänan bötunkunachaw.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ISHKAY (22)
Lapan runakunapis, marka runa kayninpa y juk markachaw taq kayninpa, lapan awturdäkuna markachaw rispitasinan pipis mana jarukunanpaq y ali kawakuyänanpaq. Saynawpami shumaq kawananpaq tarinqa lapan nasyunchaw kaq runakuna lakipakuyninpa y wakinkaq nasyunkunawanpis yanapänakuypa, wakin shuyni qorikaq runakunawan y nasyunchaw mandaq runakuna churakushqan y rurayashqankunawan. Saynawpami lapan runakunata imanpis mikunanpaq o rantinanpaq pishipakuptin qonqa, lapan markakunapaqpis y imata yachakuyänanpaqpis kanqa gastunkuna, kaykunami mana pishiypa kanan lapan runakunapaq, shumaq rispitash runa kayänanpaq. Y saynawmi runakunapis lakipakuyänan kikinkunapa jamulankunapita ali runa kayänanpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA KIMSA (23)
- Lapan runakunapami ima aruylankunapis kanan; kikinkunami ima aruychaw aruyänanpaqpis akrakuyänan, aruyninkuna alimi kanan, imaykanpaqpis aypäpakunanpaq y arunanpaq tupuylami kanan y runakunaqa manami aruyniynaq kayänansu.
- Lapan runakunapis ali kashqanta ni mana ali kashqanta mana rikapaypami aruyashqankunapita chaskiyänan qellayta y lapan aruqkaqkunaqa iwal, saynawla chaskiyänan.
- Lapan runakunapis aruqkaqkunaqa iwal shumaq ali pägashqami kayänan imata munashqankunatapis rantiyänanpaq aypaq. Saynaw qellayta chaskir lapan kastankunata wayinchaw kaqkuna shumaq kushishqa kawakuyanqa, lapan runakunapis alila kawananpaq kashqannaw. Saychawpis pishipakuptinmi isanqa imaykanawpapis wakinkaq awturdäkuna waksakunata yanapaqkuna aypasipänan pishipakushqalanmanna.
- Lapan runakunapis ali yarpashqankunawan say shuyni alita yarpaqkuna rurayänanmi qotukaykur. Saynaw shuyni kaqkunaqa ali yarpayninkunawan rispitasikur pipis kikinpaq kaqkunata o lapan runapaq kaqkunata mana jarukuyänanpaq kashqanta rispitasikuyänanpaq.
NISHOAN ISHKAY CHUNKA CHUSKU (24)
Lapan runakunapis j amayänanmi aruyninkunapita, aruynin mana kashqan öraqa imatapis munashqantami rurakuyänan, aruyänan shumaq öralawanmi. Manami aläpaqa aruyänansu aruyänanpaq kashqan örapita mastaqa y saynawmi aruyninpita watasarkur jamananpaq yarquptinqa saypita pägunta chaskiyänan.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PISQA (25)
- Lapan runakunami shumaq ali kawaychaw kayänan, saynawmi lapan kastankunapis shumaq kawakuyänan, kwerpunkunapis mana qeshyaypa, lapan imaykakunachawpis alila. Mas aliran kanan yali mikuyänanpaq mikuykunachaw, mödanankunachaw, ali wayichaw täyaptin, ima qeshya sariptinpis jampikuqkuna jampiyaptin y lapan imaykakunawanpis runakunata shumaq yanapänanpaq kaqkunawan yanapäyaptin. Elaqpita imachawpis mana aruq runa kaptinqa o aruyniynaq kaptinqa, shuynimi saynawkunata yanapänanpaq kaqchaw kayänan Iapanpis, tukuy qeshyayuqkuna, ima ruraytapis mana pwe'diqkuna, kanmanmi (wishtukuna o ushukuna), biyúdayashkuna chakwan o awkin karpis y lapan runakuna imaykanawpa aruytapis o makinta y chakinta o wakinkaqkunata kikinkuna mana munaykäyaptin imapis päsaptin arunanpaq kaqkunata oqraqkunami kanan shumaq shuyni yanapashqa.
- Lapan wamrayuq warmikunapis y akapa wamrakunapis shumaq imaykapitapis kuydashqami kayänan y paykunataqa shuynimi yachaqkuna rikayänan mana kachaypa. Lapan wamrakuna juk mama taytalapita yuriqpis o jukchaw wachapakush o sure"pakush kayninpa yurishkunapis iwal rikashqami y kuydashqami kayänan.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA SOQTA (26)
- Lapan runakunami eskwëlachaw yachakuyänan. Lapanpis yachakuyänan debaldilami, punta yachaykunata alinninkaqta y runata imachawpis yanapänanpaq kaqkunalatapis yachakuyänanmi. Alinninkaq yachaytaqa lapan runakunami yachakuyänan jukpis mana yachakuypaqa manami kanansu. Juknawkaq imatapis y imapaqpis yachakuykunami isanqa mas aja yachakuymanna yaykuyänan. Mas sinchikaq aja yachakuykunamanqa yaykuyanqa lapan runakunapis iwalmi y saynawpami ima kayänanpaqpis yarquyanqa yachayashqanpita.
- Eskwe"lakunachaw o wakinkaqkunachaw yachakushqankunawanmi lapan runakunapis ali yachaq kayman chäyanqa. Saynawpami runakuna rispitash kananpaq kaqkunata rurar mas yanapänan wakinkuna rurayänanpaqpis y runakuna libri kayänanpaq mayqankaqkuna mas alinnin kashqantapis yachasir reqisinan y musyasinan. Runakuna yachaq kayaptinqa manami ajanasu kanqa lapanta shumaq tantiyayänanpaqpis, imatapis ali shonqulanwan shuyaränanpaqpis y lapan nasyunkunawanpis ali alila juknin jukninpis kayänanpaq, tukuyniraq y lapan kasta runakuna o imamanpis krigiqkuna musyayänanpaqpis. Lapanpis saynaw ali kayaptinqa aska nasyunpita shuntakaykur runakuna rispitash kananpaq kashqanta wilakuqkunatami mas yanapanqa y alikaqkunata imatapis rurayanqa lapan markakuna jatunyänanpaq y saynawpami lapan kushish kawayänanpaq lakipakuyanqa paykunapis.
- Mayqan runakunapis munashqankaqtami akrakuyänan maychaw y imanawkaq eskwe"Iaman wamran yachakunanpaq churananpaqpis.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA QANCHIS (27)
- Lapan runakunapis mana michasqami markakuna ima fVestata ruraptinpis saychaw ruräsinan, ima tushukunata o wakinkaqkunata rikäkur y ima yachaykunatapis shumaq ali kananpaq yanapänakunan, alita rurayta munarqa imatapis rurasun kikinpa jamulanpita imatapis yarqapakurqa.
- Lapan runakunami rispitasikunan pipis jarukuyänanpita y imankuna kaptinpis saynawmi kikinpa kaqkunataqa shumaq saräkunan pipis mana qechushqa, kakusun ali yachayninwan tarishqankuna, imatapis qelqashqankunata o imakunatapis yachayninwan rurashqankunapis y kikin ruraqkaq kayninpa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PUWAQ (28)
Lapan runakunami markankunachaw shumaq yarpayninwan ali täyänan, nasyunninchaw o wakinkaq nasyunkunachawpis kay runakuna rispitashqa y mana jarukushqa kananpaq wilakuyashqä maysaychawpis rasunpaypa rurakänanpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ESQUN (29)
- Lapan runakunami tashqan markakunachaw imatapis rurayanan, say markachaw täyayninpami libri imaykanaw kananpaqpis y ali runa kayman chänanyaqpis yachakuyash tukuy ruraykunata.
- Shumaq rispitashqa kaykäyashpan y tukuy imakunatapis libri rurakuykäyarpis, imanaw runakuna rurananpaq qelqaraykashqantami isanqa mansakuyänan y say nishqanpitami isanqa pipis päsasiyänansu. SaVnaw mansapakuypa kayanqa wakinkaq runakunapis rikärishqa, rispitashqa, mana jarukushqa y Iibri Iapanpis iwal kayänan kashqami. Saynawpaqa lapanpis alita rurar y runakunapis rispitash kananpaq kashqannaw karqa kushishmi kawayanqa, wakinkaq marka runakunapis y lapan markakuna alila shumaq kawakuyanqa.
- Lapan runakuna rispitash y libri kakuyänanpaq wilakuyashqäta manami ni pipis juknawpaqa ni kontranqa sharkuyänansu ni rurayänansu lapan nasyunkunapita qorikaykur ali yarpaykunawan y ali kananpaq rurayashqäkunataqa.
NISHQAN KIMSA CHUNKA (30)
Kay wilakuyashqäkunachaw manami juknawpaqa tantiyayänansu; manami mayqan nasyunpa mandaqninta, shuntakash askaq runakunata ni juk runalata imanawpapis rurayänanpaq o wakinta elaqäsir qalaykuyänansu ni mayqan kaqlatapis, runakuna rispitash y libri kakuyänanpaq kay qelqaraykaqchaw wilakuyashqäta.


text:
1Ñacashäta gamcuna musyanquiman. Ñacaycä gamcunapaj, Laodicea marcacho caycaj ermänucunapaj, waquin mana rejsimaj ermänucunapäpis.
2Ñacarpis nogaga mañacuycä gamcuna balurchanayquipaj, jucniqui-jucniquipis cuyanacur alli canayquipaj, Tayta Diosman yäracunayquipaj, willacuyninta sumaj tantiyacunayquipaj. Chaynöparämi musyanquipaj ñaupata Tayta Dioslla musyashancunata. Chayga caycan Jesucristo llapanpaj shamushanmi.
3Jesucristunami tantiyachimanchi Tayta Dios yachaj cashanta, imapaj buluntänin cashantapis.
4Chaynöga niycä alli shimillanpa parlar pipis mana engañashunayquipämi.
5Nogaga gamcunawan mana carpis mana gongaypami gamcunapaj yarparaycä. Mana cachaycuypa Jesucristuman yäracushayquita musyarmi fiyupa cushicuycä.
6Chaymi Jesucristupa alli willacuyninta chasquisha caycarnaga pay munashannöllana caway.
7Juc yöra sumaj sapichasha caycajnöpis wasipa simintun sumaj perga tacyasha caycajnöpis llapan shonguyquipa Jesucristullamanna yäracuy. Yachacushayquinölla llapayquipis alli caway. Diosninchïta imay örapis agradësicur caway.
8Cuydä pipis llutanta riguergachishunquiman. Llutan yachachicojcunaga manami Jesucristupächu willacun. Chaypa ruquenga quiquincunapa yarpayllanpitami, yachachishäpita mas juc castatami yachachin.
9Jesucristo cay pachacho cawashpanpis quiquinmi Diosninchi caran.
10Gamcunapis Jesucristuman yäracur paypa maquinchömi caycanqui. Paypa maquincho carga manami masta nistanquinachu. Jesucristoga mas munayniyojmi caycan ricacaj mana ricacaj munayniyojcunapitapis.
11Jesucristuta chasquicushayquipita señalashanönami carcaycanqui. Señalasha canayquipäga manami runachu cuerpuyquicho señalashurayqui. Chaypa ruquenga Jesucristumi shonguyqui munashanta mana ruranayquipaj shuntashushpayqui señalashurayqui.
12Bautisacushpayquimi Jesucristo pampasha cashanno jucha ruraypaj wañushanöna carcaycanqui. Chaynöpis Jesucristo wañushanpita cawarimushannömi gamcunapis cawarimushanöna carcaycanqui. Chayno carcaycanqui munayniyoj Tayta Diosman yäracurmi. Paymi Jesucristutapis cawarachimusha.
13Ñaupataga jucha rurayllacho cawarmi wañushano caycarayqui. Chaypis Jesucristu-raycumi Tayta Diosninchi perdunasha-cashunqui. Chaymi Jesucristuta cawarachimushanno gamcunatapis mushoj cawaytana gosha-cashunqui.
14Tayta Diosga mandamintuncunata mana cumliptinchi castigamänanchïpämi caran. Ichanga mana castigasha cananchïpämi Jesucristo cruscho wañuran. Chaynöpami llapan jucha rurashanchïcunapita Tayta Dios perdunamashcanchi.
15Chayno perdunamashpanchïmi Tayta Diosga ricacaj mana ricacaj munayniyojcunata binsisha. Chay munayniyojcunataga Jesucristo cruscho wañuyninpami llapanchi ricaycaptinchi manacajman churasha.
16Chaymi ama cäsupaychu llutan yachachicojcuna micushayqui upushayqui-janan, fistacuna-janan, llullu quillacuna-janan, säbadu jamay junajcuna-janan imatapis nishuptiqui.
17Chaycunaga shamunanpaj caycajpa llantuyninnöllami casha. Cananmi ichanga Jesucristo quiquinna shamusha.
18Chayno caycaptenga ama cäsupaychu llutan yachachicojcuna jitapäshuptiqui. Paycunaga santu-tucushpan nin Tayta Diosninchïta adurananchïpäga anjilcunataraj adurananchïpämi. «Tayta Diosninchi suyñuynëcho ribilamasha» nirpis llullacuycanmi. Chayno nishpanga quiquincunapa yarpaynillanpitami yachachin.
19Chay llutan yachachicojcunaga manami Jesucristuwan jucnayllanöchu caycan. Jesucristoga inlisyapaj caycan cuerpupa umannömi. Mogunchïcunata ancunchïcuna cuerpunchïcho jucllachacasha cashannömi noganchïpis Jesucristuwan jucllachacasha caycanchi paypa maquincho cananchïpaj. Chaynöpami Diosninchi munashannöna cawaycanchi.
20Jesucristo cruscho wañuyninpami gamcunaga paywan jucnayllanöna caycanqui. Manami espiritucunapa munayninchönachu caycanqui. Chauraga ¿imanirtaj cay pachacho runacuna yarpaynillanpita yachachishantaräga chasquircaycanqui? ¿Imanirtaj wiyacurcaycanqui
21«¡Chayta ama töpaychu! ¡Cayta wacta ama micuychu! ¡Tagayta ama ni yatayllapis yataychu!» nishanta?
22Paycunaga chayno yacharcaycächin yarpaynincunallapitami. Chay yachachishancunaga päsajllami.
23Chay yachachicuycuna allitaga allichari. Ricachimanchi rispëtuwan adurashanta, alli-tucur umildi-tucushanta, cuerpunta ñacachishanta. Chaypis shongun munashanta cachaytami ichanga mana camäpacunchu.


text:
Katiguriya:Anta situwa killa
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Anta situwa killa.
"Anta situwa killa" sutiyuq katiguriyapi qillqakuna
Kay katiguriyapiqa kay qatiq 31 p'anqakunam, 31-pura.
1
- 1 ñiqin anta situwa killapi
- 10 ñiqin anta situwa killapi
- 11 ñiqin anta situwa killapi
- 12 ñiqin anta situwa killapi
- 13 ñiqin anta situwa killapi
- 14 ñiqin anta situwa killapi
- 15 ñiqin anta situwa killapi
- 16 ñiqin anta situwa killapi
- 17 ñiqin anta situwa killapi
- 18 ñiqin anta situwa killapi
- 19 ñiqin anta situwa killapi
2
- 2 ñiqin anta situwa killapi
- 20 ñiqin anta situwa killapi
- 21 ñiqin anta situwa killapi
- 22 ñiqin anta situwa killapi
- 23 ñiqin anta situwa killapi
- 24 ñiqin anta situwa killapi
- 25 ñiqin anta situwa killapi
- 26 ñiqin anta situwa killapi
- 27 ñiqin anta situwa killapi
- 28 ñiqin anta situwa killapi
- 29 ñiqin anta situwa killapi


text:
Mayuatu
Mayuatu icha Mapachi (genus Procyon) nisqaqa tukuy mikhuq aycha uquq ñuñuq uywam.
Rikch'aqkunaLlamk'apuy
- Chincha mayuatu (Procyon lotor): Chincha, Chawpi Awya Yalapi kawsaq (Kanadamanta Panamakama).
- Urin mayuatu icha Yukramikuq mayuatu (Procyon cancrivorus): Urin Awya Yalapi kawsaq
- Kimsamaryas mayuatu (Procyon insularis): Kimsamaryas wat'akunapi kawsaq (Mishikup kuntinpi)
- Bahamas mayuatu (Procyon maynardi): Bahamas wat'akunaman kapuq New Providence wat'api kawsaq
- Wadalupi mayuatu (Procyon minor): Wadalupi wat'api kawsaq
- Cozumel mayuatu (Procyon pygmaeus): Cozumel wat'api kawsaq (Yukatan yaqa wat'ap antinpi)
- Barbados mayuatu (Procyon gloveralleni): Barbados wat'api kawsaq, wañusqaña
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Mayuatu


text:
Hatun k'usillu
Hatun k'usillu icha Runa k'usillu nisqakunaqa (ñawpa pacha familia Pongidae nisqa, kunantaq runakunawan familia Hominidae nisqawan ch'aqtasqa) huk runa hina hatun, chupannaq k'usillukunam, Afrikapi Asyapipas kawsaq.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chimpansi (Pan) - Aphrikapi kawsaq
- Hatun chimpansi (Pan troglodytes) - Aphrikapi kawsaq
- Uchuy chimpansi (Pan paniscus) - Aphrikapi kawsaq
- Gurila (Gorilla) - Afrikapi kawsaq
- Kunti gurila (Gorilla gorilla)
- Anti gurila (Gorilla beringei)
- Orangutan (Pongo) - Asyapi kawsaq
- Anti orangutan (Pongo pygmaeus)
- Kunti orangutan (Pongo abelii)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hatun k'usillu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Hatun k'usillu


text:
Kaska listritu
Kaska distritu (kastilla simipi: Distrito de Casca) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, Mariscal Luzuriaga pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Kaska llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Titankakuna, Kaska distritu
Qantu (Cantua buxifolia)
Llakhun (Smallanthus sonchifolius = Polymnia sonchifolia)


text:
Chichen Itza
Chichen Itza nisqaqa Mishiku mamallaqtapi huk mawk'a Maya llaqtam. 1988 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
7 ñiqin anta situwa killapi 2007 p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Chichen Itzataqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
-
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chichen Itza.


text:
Kelantan suyu
Kelantan suyu nisqaqa ( Darul Nain, kastilla simipi: Estado de Kelantan), huk Malasya mama llaqtayuq suyum. Uma llaqtanqa Kota Bharu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kelantan suyu p'unchaw kamasqa 16 ñiqin tarpuy killapi 1963 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kelantan suyu: 11 distritukuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1 459 994 runakuna.
Suyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kelantan suyu.


text:
Bongará pruwinsya
Bongará pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Bongará jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Bongará) Piruw mama llaqtapi, Amarumayu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Jumbilla llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 26 ñiqin qhapaq raymi killapi 1870 watapi, José Balta Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Mayrapata - Pumallaqta (+3.200 m)
- Mayukuna: Imasa mayu - Nieva mayu - Utkupampa mayu
- Quchakuna:: Pumaqucha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka iskayniyuq distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Quqta phaqcha (771 m hanaq)
- Pumaqucha (12 km²)


text:
Sebastián Ágreda
Sebastián Ágreda sutiyuq runaqa (1795 paqarisqa P'utuqsi llaqtapi, Wuliwkyapi, 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1875 watapi wañusqa Chuqiyapu llaqtapi, Buliwyapi) Qullasuyu mama llaqtayuq awqaq pusaq, pulitiku wan umalliqninmi qarqan (10 ñiqin inti raymi killapi 1841 watapi - 9 ñiqin anta situwa killapi 1841 watapi, 29 punchaw).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sebastián Ágreda.


text:
Salvador Salguero
Rafael Salvador Salguero González sutiyuq runaqa (* 10 ñiqin chakra yapuy killapi 1951 watapi paqarisqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Salvador Salguero.
- National Football Teams


text:
¡Franciam huknin kaq suyun isturiyapi, llapanpa qayllanpi Perumanta q’ala allquta chapuwan riqsichin!
(Escrito por Pedro Santiago Allemant)
¿Yanqallachu utaq manachu ñawparqa? Sut’illam kayqa, pachak watakunamanta kawsarqa, Perumanta kay q’ala allquqa chapuwan kasqanmanta hinam achka runakunapaq kachkan “mana valiq allqu” utaq genetika ciencia pantarqa iskay laya allqukuna, q’ala allqu chapu allqukunawan taqrukuptinku. Mana munaspapas, hukkunapa allin llamkasqaraykuta riqsichikkanku chay hamutayqa manam pantasqallachu karqa aswan anchata kaqnachkanku kay laya allquta. Kunantaq kay laya allquta tariyta atichkanku huk qawa suyukunapi maypi mana siñalniyuq kanku nitaq chiqnichikunku aswan yupanchanku huk riqsisqa laya allquhinata chaymanta astawan kuyachikunku qawa runakunapa wasinpi.
Iskay utaq kimsa allqukuna sapa kamadapi, waqanapaqmi kayqa, kaykunata paqariptinku uywaqninkuqa sipiyta atipanmanku.
Perumanta q’ala allquqa chapuwan ayllunpa p’inqakuyninmi karqa; kay mana riqsisqa allquta imay mudupipas pakanapunim karqa. Kay chapuwan allqupa tariyqa huk aylluta paywan kawsananpaq ancha sasam karqa, manam pipas munaqchu. Hinaspapas, llapa allqu paqarisqanmantapacha pachakmanta iskay chunka pichqayuq chapuwan paqarinku, chayna kaspapas ichapas iskay utaq kimsa allqukuna chapuwan karqaku huk kamadapi suqtamanta pusaqkama, kaykunaqa, llakinapaqmi karqa, chiqanpuni kay allqukunata sipichinmanku allqu uywaqkunaqa.
Iskay waranqa watapa qallariyninpi, huk allqumanta llallinakuypi kachkaspa ñuqa tapurqani huk allqu uywaq warmita “¿Imatam ruwawaq sichus huk chapuyasqa allqu kamadapi kaptin?”
Paymi kaynata kutichimuwarqa: “ ¡sichus huk chapuyasqa allquwan kaspa, utaq sipinki utaq huk balata churakunki!”
Kay susidisqanqa astawan chaykunamanta yachayta richkachiwarqa hinaspa chaychallapi kay ancha ñawpaq laya allqumanta yachayta munarqani intindinaypaq imaraykum mana allinta huñunakuspa allqupa kayninpi qispichinku genetikapa “allqakunata” huk allqukunapi paqarichistin yaqa mana ima sanampayuq, chayta huk lawmanta qawaspaqa, kikinpi huk genetikapa “allqan”: mana chapuyuq. Ñuqapa munayniyqa karqa huk ñankunata maskayta anchukunapaq, imayna wakin allqukuna layapa kamachisqanman mana yaykuyta atirqankuchu, chaymi kay q’ala allqupa llapanpa kuyayninta, allin sutinta ama kalmakunanpaq, tukuy kallpanwan tarisqankuta. Huk rimaykunapi, ama imatapas saqichwan kay chapusapa allqukuna ñuqanchikpa q’ala allqunchikta churanmanku karqa huk mana riqsisqa laya allqupa kitinman maypi aysachikun genetikapa “allqankuna”. Aswan tarisqayqa, astawan ancha llakinapaq kaspa, chaymi tukuy hamutasqayta kay q’ala allqumanta mana chapuyuqmantapas tikrachiwarqapuni.
Chay chapuyasqa laya allquta riqsinaypaq kayta nikurqani, hamutanayraqmi kachkan imarayku q’ala allqukuna kawsanku? Chaynam as asllamanta yaykurqani huk tiqsimuyupa isturiyanman, giyugrafiyanman, genetikapa yachayninman; kaykunan uyaymanta apawarqa kikin quchayuqman: “FOX13” gen nisqanman, kaytaq chayllapi apamuwarqa sut’illa kaqman, ancha rimay atipana karqa chapu allqupa sayaqninrayku.
Aswanmi kusa huk qalata paqariptin huk chapu allquwan tinkuchiyta, kuk yuyaykunata yachaspa [Anexo I qawaykuy kay laya allqumanta riqsinaykipaq – FCI].
Víctor F. Vásquez Sánchez, biyulugu, kayta yachachiwarqanku: FOX13 nisqanqa “huk genmi, kayqa kachkan achka mamiferukunapi. Perumanta q’ala allqu kayta riqsichikun huk unquyhina, allqupa chapunta urmachistin hinallataq kirunkunatapas tikrachistin”. Hinaspa astawan yachachiwanchik kay genmanta: kansi iskay laya: huk kamachiq H (paypa quchanmi q’ala kanankupaq) huktaq kutipuyta atinman h (mana tikrasqa, nichwan, paypa quchanmi chapu kayqa). Kay genqa iskay iskaypi kachkan, hinaspa sichus kamachikuqnin rikurimunqa huknin kupiyapi, Hh, kayqa tukuy timpu allqupi rikurimuspa q’alata paqarichinqa. Hukninpitaq, sichus genpa iskaynin kupiyankuna kutirimunku, hh, allquqa chapuwan paqarirqa. Iskayninku huk kikin kamadapi kaspa, hukkuna kanku Hh, hukninkunataq hh, chayqa chaynan, mana anchuy atipana. Kaymi apawanchik huknin kaq tarikuyman: chapuwan allquqa kikinpuni mana anchuy atipana.
Ichaqa hinam Vásquez Sánchez yachachiwachkanchik allqumanta, kayqa allinpuni kanqa hamuq timpupi kay laya allqupa. Niwanchiktaq kayta: sichus iskay kupiya kamachiq variyantipa HH tinkunku, FOX13 genqa wañuchiqman tikran, sullunta wañuchistin. Chaytapunin “anchukuyta munachkaniku kay laya allquta takyachinapaq”kaytapas niwanku. Kayqa, kay allqukuna astawan kawsananpaq waqaychana kanqa ama imaypas chakrusqa HH kanmanchu, kayta qispichinku, chayta niwanku, anchukustin “q’ala allquta tinkichiyta yawarmasinwan, mana akllaspawanpas, chayqa manam allinchu, tukuy timpu huk laya allqukunawan tinkichina kanqa”, chaymantapas q’ala allquta tinkichina kanqa huk allqukunawan, kikin layamanta ichaqa chapuwan, chaynam anchuchina kanqa q’ala layapa H, genpa FOX13 rikurimuyta, iskay kuti masyachistin hinaspa chayrayku sullunta wañuchinman. (Vásquez Sánchez F., FOX13 – Biólogo, MsC. Biotecnología de Plantas y estudios de doctorado completos en Genética y Biología Celular en la Universidad Autónoma de Madrid – ARQUEOBIOS.)
Chaynam, manayá yacharqallachu imaraykum kay ancha ñawpaq layaqa mana chapuwan kanku, aswanyá chapuyuq layapa chanisqanmanta riqsichiwarqanchik, kay chapuwanmi kikin layata wiñaypaq waqaychanqa, ichaqa ñuqapaqqa sut’illam karqa sichus pipas imatapas ruranman karqa kay chapuwan layata chinkachinanpaq, kikin Perumanta q’ala allquta wañuy ñanman churachkanku. [Anexo II qawaykuy, astawan kay tarisqanmanta yachanaykipaq]
Kusikuypaqmi karqa, chaychallapi qallarisqay tapuykachamantapacha, tiqsimuyuqa mana allin qawasqanta q’ala allqukunata chapuwan kasqanrayku tikrayta qallarirqa.
Magenta Sweety Punk, huk china allqu chapuwan kaqqa, !tiqsimuyupi llalliq allqu kayta ayparqa!
Waranqa isqun pachak isqun chunka suqtayuq watamanta (1996) achka qillqasqa mañakusqanmanta, tayta Goran Brick, Club de Chihuahua et chiens exotiques (CCCE) kamachiqnin chaskirqa huk allin papelta Sociedad Canina Centralmanta, hamuq huñunakuyta ruwanankupaq Kumisiyun Zootecnicapa maypi rimana kanqa chapu allqu layamanta hinallataq allin mirachinankumanta. Club Français du Chihuahua, du Coton de Tuléar et des Exotiques – afilié à la Société Centrale Canine – agrée par le Ministére de l’Agriculture.)
Usyananchikpaq, chapuwan allquta SCCqa arí niykurqanku isqun punchaw hawkaykuskikillapi (juliopi) iskay waranqa pusaq watapi (2008), kaywanmi iskay kaq llallikuy Perumanta q’ala allquqa chaskirqa – huknin kaqmi karqa ña chunka kimsayuq wataña maypi chaskirqanku riqsichisqa allquhinata.
Kay ruwayqa qallarinapaqmi karqa. Allqu uywaq Franciamanta runakuna manam qasilla kanmankuchu karqa huk suyullapi chaskikuyllawan, chaymi kay laya allquta tiqsimuyupi riqsichikunanpaq aswanraq Perumanta, kikin suyunmanta, allinmi nisqanraq karqa. Chayna kaspapas, Europamanta uywaqkuna nirqanku kay layaqa manaraqmi llapan Perupi riqsirqankuchu, chaypiqa q’ala allqullatam riqsirqanku, chayna kaspa tukuy llapan genetikapa mañakusqa, ñawpaq nisqayta huk lawman saqirqanku.
Estelle Anthoni Koch, Franciamanta kay uywaq warmi, Perumanta q’ala allquta willawarqaku llapa sasakunata atipasqankuta hinaraqmi atipanakuchkanku Franciamanta allqu uywaqkuna; kaykunam maqanakuypi ñawparqanku chapuwan allquta kutichinankupaq: “Maqanakurqaniku chapusapa allquta riqsinankupaq, qallariyninpi, ni pipas anutayta munarqankuchhu pedigrí nasiyunalpi wakin alqukunatahina. Usyananchikpaq, Franciam huknin kaq suyu karqa chapusapa allqukunata anutarqanku, qallariyninpiqa, manaraqmi qawachikuypi riqsichiyta munarqankuchu. Hinaspa chaypaq huk musuq maqanakuy qallarirqa. Chayna kaspapas manaraqmi allin riqsikuyqa kachkan [chapu allqu] asllatam rikuptiyku qawachikuykunapi chaynallataq mirachikuypi manan tukuy timpu takyachinchu, Perumanta q’ala allquqa, q’alam, chayraykum manam munanikuchu achka chapukunawan kayta. Ñuqa iñini ichapas manch’akuniku uywaq wasinchik kaykunawan hunt’arunmanku. Qallariyninpi, yachani, q’ala allqum astawan gustawanchik!”
Kaytapas, manam imaypas qunqanchikmanchu Europapa wakin llaqtankunata, Alemania, Suecia, hukkunatapas, kay laya allquta chapuwan riqsichiyman yaykurqanku chay mirachinapaq programankunapi.
Iskay waranqa chunka watapi (2010), Choopetta de Luna Capreza huk tituluta chaskirqa chaynam Franciapa llalliqnin karparirqa, isturiyapi, huknin kaq Perwana china allqu chapuwan kay galardunwan kayqa. Kay riqsichikuyqa Franciata pusaqnin suyuhinata churaykurqa kutichikuypi waqachakuypipas kay ancha ñawpaq perwana laya allquta, hinallataq Choopettatapas waqaychana karqa ñawpaqninhinata kay suyupi, tiqsimuyupipas .
Usyananchikpaq, iskay waranqa chunka kimsayuq watapi (2013) kay laya allquqa riqsichikurqa Federacion Cinologica Internationalwan, chaynam Perumanta q’ala allqupa arbol genealogiconqa kicharikuspa, musuq layanwan, chapuwan allqu kanku. Pichqa watakuna Franciamanta,Europamanta allqu uywaq runakuna maqanakuypi karqanku chapuwan allqunrayku, mirachinankupaq programakunaman yaykuyta atinankupaq, kusikuypaqmi allinta qispirqanku. ¡Kunantaq kay musquyqa chiqanpuni qispirqa (https://elcomercio.pe/lima/conoce-variedad-perros-peruanos-pelo-252165)
Chaynam, iskay waranqa chunka pichqayuq watapi (2015) huknin kaq kutipi, Cinologico pacha isturiyanpi, Magenta Sweety Punk, huk china allqu chapuwan laya, !Tiqsimuyupi llallikuq karparirqa (World Winner)! Magenta, willaykachastin hanllarayapaq imayna kay ñawpaqmanta perwanu allquqa kunan kunaqa tiqsimuyupa llaqtayuqmi. Kay allquqa uywaq wasi Belga suyumanta hamun, hinallataq huk Croata warmipa wasinmanta.
Llapa allqu uywaqkunata, europeokunata, pirwanukunata astawan ruwayman churaqanku, llapa tukuy munaqkunata, pikuna Perumanta q’ala allquta chaninta yupaychayta ruwanku, llapa layanpi. Ichaqa manayá imaypas qunqachwanchu kaykama ñanta apasqanta. Hawamantaqa manam sasachu tikrasqankunata saqiyqa q’ala allqu chapuwan, wakinkunahinata riqsisqa huk ancha akllasqa huñunakuy runakunapa, utaq, aswan allinkunapi, huk chiqan kaqlla imayna tiqsimuyupi ruwanku: wischustin, sapaqyachastin, chaynalla as asllamanta winarqanku suyariykikaman, chaskiykikaman. Ichaqa kay yupaykunapa, istadistikakunapa qipanpi kachkan hukkuna kaykunawan ñakarirqanku kay watakunapi manaraq kay maqanakuy llallinta atiptin: llapa allqu chapuyuqkunata wañuchirqanku mana wakinhina kaptin chaymi allqu uywaqkunapas ruwayninta saqirqanku ama runakunawa k’amichinankupaq hinallataq ama qipanpi rimaspa qanrayachinanpaq mana tikrayta munaq runakunawan.
HUK KUSKA KAQ: CIENCIA RUWAYKUNAMANTA
Perumanta q’ala allqu, Chinamanta kristayuq allqukuna, Mehikanapas laya allqukuna kanku aslla chapuwan utaq q’ala; chaynallataq chaypi kaq kirunkuna mana kankuchu utaq mana allin armasqa kanku (5, 10). Riwista Nature sutiyuq rimawanku imayna kachkanku premolar mandibular, maxilar kirunkuna, hinallataq takyasqa molarkunawan kuskachakusqa FOX13man huk huñunakuypi pedigrípa isturikanpi q’ala allqukunapa chapuwan tullunkunamantapas rimarqa. Kay sapallan qawachikuy hamun huk mirachikuypa yachaynin yanaykachayninmanta Ludwig Platepa, zoólogo, Alemania suyumanta, Ernst Haeckelpa yachaqninmi Jenapi, iskay chunka pachak watapa qallarisqanmantapacha, kayqa qallariyninpi yuyasqa karqa yachanankupaq chapunmanta qaranmanta imakunatam apamunku ñawpaqninkunamanta. . (https://www.nature.com/articles/s41598-017-05764-5.pdf)
Ludwig Plate huk libruta qillqarqa kaypa sutinqa karqa “Thorough and Extensive defence” (ukumanta llapanta amachaq ) darwinismopata (https://en.wikipedia.org/wiki/Ludwig_Hermann_Plate)
ESTÁNDAR-FCI N° 310 – PERRO SIN PELO DEL PERÚ:
http://www.fci.be/Nomenclature/Standards/310g05-es.pdf
ISKAY KUSKA KAQ : ALLIKAQ RURAYKUNATA YUYARISPA (CCCE – Francia) :
(Chihuahuapa, Tulearpa utkun mana hukniyuqpas Francia Huñunakuy – Sociedad Central kaninaman qatisqa – Ministerio Agriculturan kamachirqa)
Chapuwan laya allquqa manam huk genitikapa allqanmantachu hamun, chaymi mirachikuymanta rakiyqa manam harkanqachu hamuq timputa nitaq chapuyuq allqukuna sapa kuti paqarinanta.
Sichus ñuqayku FOX13 genpa (“mana chapuyuq”) wañuqnin hamutayta chaskiniku kaypa allqupi iskay iskay kaqninta tarikun kaymanta lluqsisqanta chaskina kachkan, llapa kawsaq q’ala allqukunaqa iskay mana kaqlla genekunawan kanku: huknin “q’ala” huknintaq “chapuwan”; kaymanta “q’ala” mana chapuyuqqa kamachiqmi, chayrayku alllqupa kuwirpunpi riqsichikun. Chayna kaspa iskay q’ala allqukuna tinkikuptinku tukuy mudupi pachakmanta iskay chunka pichqayuq (25%)huk kamadapi chapuyuq paqarinqa, chaymi sapa taytanku huk gen “chapuyuq” kanku chayta qunan kachkan. Kay ruwayqa ancha allinmi manam ima programapas kanchu sapinmanta urquspa kaywan usyanankupaq: chayhina kaspapas kikinmanta chapusapa allqukuna kanqapuni.
Hinaptinmi chapuwan laya allquqa manam huk genetikapa allqanmantachu hamun, chaymi mirachikuymanta rakiyqa manam harkanqachu hamuq timputa nitaq chapuyuq allqukuna sapa kuti astawan paqarinanta.
Chapusapa allqukunata anchuchiyqa chinkachinmanmi genetikapa llapan suntunta. Kay sapa kuti chinkachiyqa llapa genetikapaqa hatun llakim karqa sichus ñuqayku musyaniku huk laya allquta chiqanpuni mana hukniyuq kasqanta.
Estadistikamente, iskay q’ala allqukuna tinkiptinku kayta urqunku:
- ¼ utaq pachakmanta iskay chunka piqchayuq (25%) kawsaq allqukuna lluqsirqa iskay “chapuwan” genekunamanta: kay allqukuna chapuwanmi paqarirqanku. Franciapi, yaqa llapanmi, wañuchisqa karqanku, kayqa genetikapa llapan suntunta chinkachichiymi karqa, chaymanta mana allinta chaskirqankuchu Kumisiyun Zootecniapa munasqanta, kayqa genetikapa tikrasqanta tukuy kallpanwan takyarqa. Kay sapa kuti chinkachiyqa tukuy layan genetikapaqa hatun llakim karqa sichus ñuqayku yupaychaniku huk laya allquta mana hukniyuq kasqanta
- ¼ utaq pachakmanta iskay chunka pichqayuq (25%) mana kawsaq allqukuna lluqsirqa iskay “q’ala” / mana chapuwan genekunamanta: kay allqukunaqa wañukapunku sullulla kasparaq.
- 2/4 utaq pachakmanta pichqa chunka (50%) kawsaq allqukuna lluqsirqanku huk “q’ala’ genmanta hukwan “chapuwan” genmanta: kay allqukuna paqarinku mana chapuyuq, q’ala.
Kayna kaspapas, imayna kay allqukuna wañurqa, iskay “q’ala” genkunapa ruwasqanrayku, wiñaypaq as aslla huk 1/3 utaq pachakmanta kimsa chunka kimsayuq (33%) kawsariq uña allqukuna chapukuna karqanku
Franciapi, kamachiqkunaqa kanku kay ‘chapuwan” laya allquta winanapaqmi, kaykunata churarqanku q’ala allquta uywayta yanapanankupaq kayta nispanku:
- mirachiqkunata astawan yapana kanqa
- kamallata takyachina ñawraq genetikata
- taqsayachiy wañuyta manaraq paqarichkaptin nitaq paqariptinña aschachasqanrayku iskay q’ala allqu uñankuta ruwanankupaq.
Kayta nisun, usyananchikpaq, yaqa llapan suyukunapi FCIwan kamachisqa, kay riqsichiyqa hark’arqa chapuwan laya allquta riqsichiyta qawachiykunapi chayqa manapunin rakirqachu imay mudupipas mirachikuymanta. Kay ruwayqa, ñam sut’illa, karqa huk hatun ñawparachiy kay laya allquta uywananpi Europa runakunawan.
Yuspaykuna:
Señor Daniel Arnoultman, kunanpuni, Huñunakuy CCCEpa Kamachiqnin (club de Chihuahua et chiens exotiques).
Biólogo Víctor Félix Vázquez Sánchez – Bioarquelogíapi, Biología Celularpi, Genéticapipas Ancha yachaq – Honorario Yachachiq Biologíapa Departamentonpi Madridpa Universidad Autónomanpi. ARQUEOBIOSpa Umalliq.


text:
Rodolfo Valentino
Rodolfo Alfonso Raffaello Pierre Filibert Guglielmi di Valentina d'Antonguella icha Rodolfo Valentino (Rudolph Valentino) sutiyuq runaqa, (6 ñiqin aymuray killapi 1895 watapi paqarisqa Castellaneta llaqtapi - 23 ñiqin chakra yapuy killapi 1926 watapi wañusqa New York llaqtapi) huk Italya USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Giovanni Antonio Giuseppe Fedele Guglielmi di Valentina d'Antonguella; Maman: Marie Berta Gabrielle (née Barbin; 1856–1919)
Warmikuna: Natacha Rambova (17.3.1923 - 19.1.1926) / Jean Acker (5.11.1919 - 4.3.1923)
Alma mater:
PilikulakunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rodolfo Valentino.
- IMDb Rodolfo Valentino
- Ufisyal Web Site


text:
Laqu
Laqu (latin simipi: Alga - Algae, grigu simipi: Φύkoς - Φύkn) nisqaqa saphinnaq, chillkinnaq, chiqap raphinnaq, ichaqa yura hina raphi q'umirniyuq, chaywan inti wayllay nisqatam ruraq kawsaq, achka kawsaykuqniyuq icha ch'ulla kawsaykuq. Lliwmanta aswan-aswan laqukunaqa yakupim kawsan.
Laqukunap mitan kamay raki huñukunaLlamk'apuy
- Paqu laqukuna (Phaeophyta) (manam kaqlla ayllu huñupichu)
- Puka laqukuna (Rhodophyta)
- Q'umir laqukuna (Chlorophyta)
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
- Ch'ulla kawsaykuq (Protista)
- Anqas añaki (Cyanobacteria)


text:
Liyun XII
Liyun XII icha Liyun iskay chunka ñiqin (latin simipi: Leo PP. XII, Italya simipi: Papa Leone XII) sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin chakra yapuy killapi 1760 watapi paqarisqa Genga, Roma llaqtapi, Italyapi - † 10 ñiqin hatun puquy killapi 1829 watapi wañusqa Watikanu mama llaqtapi) 252 ñiqin Tayta Papam karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Insiklikakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Charitate Christi
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Liyun XII.
- León XII - Vatican.va
- Papa Pecci - Catholic Hierarchy


text:
Giuseppe Saragat
Giuseppe Saragat sutiyuq runaqa, (* 19 ñiqin tarpuy killapi 1898 watapi paqarisqa Torino llaqtapi - † 11 ñiqin inti raymi killapi 1988 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq taripay amachaq, willay kamayuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Italiyapa Hawa ministrunin (1963-1964).
Yachay wasi:
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giuseppe Saragat.


text:
960011f
Para qué sirve 960011f , efectos secundarios y cómo tomar el medicamento.
Advertencia! la información que ofrecemos es orientativa y no sustituye en ningún caso la de su médico u otro profesional de la salud..
0862Nas ti zolXi lo me ta zo li na So lu ción Na sal – Go tas
Uso In tra na sal ex clu si va men te In dus tria Ar gen ti na
EX PEN DIO BA JO RE CE TA
FÓr mu laCa da 100 ml de So lu ción Na sal – Go tas con tie ne: Clor hi dra to de Xi lo me ta zo li na 100 mg.
Ex ci pien tes: Clo ru ro de Ben zal co nio, Fos fa to Di só di co, Fos fa to Mo no só di co, Agua Pu ri fi ca da c.s.AC CIÓN TE RA PÉU TI CADes con ges ti vo na sal pa ra uso tó pi co.Código ATC: R01AA.
In di ca cio nesAli vio tem po ra rio de la con ges tión na sal de bi da a res frío co mún o ri ni tis alér gi cas.
Si nu si tis: pa ra fa ci li tar el dre na je de se cre cio nes.
Oti tis me dia: co mo des con ges ti vo au xi liar de la ri no fa rin ge.
Ri nos co pia: co mo des con ges ti vo rá pi do pre vio al exa men. PRO PIE DA DES FAR MA CO LÓ GI CAS
Ac ción Far ma co ló gi ca
Nas ti zol So lu ción Na sal – Go tas con tie ne co mo sus tan cia ac ti va Xi lo me ta zo li na, un fár ma co sim pa ti co mimé ti co con mar ca da ac ción al faadre nér gi ca, en una for mu la ción pa ra uso in tra na sal. Pro vo ca la con tracción de los pe que ños va sos san guí neos, des con ges tio nan do de es te mo do la mu co sa na sal y de zo nas pró xi mas de la fa rin ge. Es to per mi te que los pa cien tes que pa de cen con ges tión y obs truc ción na sal res pi ren con ma yor fa ci li dad por la na riz. El efec to de Nas ti zolSo lu ción Na sal – Go tas co mien za en po cos mi nu tos y per sis te por apro xi ma da men te 68 ho ras. Ge ne ral men te se to le ra bien y no da ña la fun ción del epi te lio ci liar.
Far ma co ci né ti ca
Pue de ha ber pa sa je a la cir cu la ción sis té mi ca lue go de la apli ca ción de so lu cio nes de Clor hi dra to de Xi lome ta zo li na en for ma tó pi ca na sal. No se usa por vía sis té mi ca.PO SO LO GÍA Y MO DO DE AD MI NIS TRA CIÓNAdul tos y ni ños ma yo res de 6 años de edadApli car 23 go tas en ca da fo sa na sal, tres o cua tro ve ces por día. Ins truc cio nes pa ra su apli ca ción
• Pre fe ren te men te lim piar se la na riz eli mi nan do las se cre cio nes an tes de la apli ca ción.
• Re ti rar la ta pa de pro tec ción y co lo car el en va se go te ro con su pi co ha cia aba jo.
• Es tan do de pié o sen ta do, lle var la ca be za ha cia atrás, o bien si es tá acos ta do de es pal das, que cuel gue igual men te ha cia atrás.
• Co lo car las go tas en ca da fo sa na sal y man te ner la ca be za in cli na da ha cia atrás du ran te unos po cos mi nu tos, gi rán do la sua ve men te de uno a otro la do, a fin de que la so lu ción se dis tri bu ya ade cua da men te.
• Des pués de su uti li za ción co lo car la ta pa de pro tec ción.Una vez abier to el fras co-go te ro se lla do, su con te ni do se de be uti li zar den tro de los si guien tes 30 días.
Con train di ca cio nesHi per sen si bi li dad co no ci da a cual quie ra de los com po nen tes de la for mu la ción.
Pa cien tes con hi po fi sec to mía tran ses fe noi dal o ci ru gía trans na sal o tran so ral con ex po si ción de la du ra madre. Ca sos de ri ni tis se ca o glau co ma de án gu lo ce rra do. Em ba ra zo. Lac tan cia. Ni ños me no res de 6 años.
Ad ver ten cias y pre cau cio nesSe re co mien da no uti li zar des con ges ti vos por más de 57 días con se cu ti vos sin ex pre sa in di ca ción mé di ca.
De be usar se so la men te en es ta dos agu dos; el uso con ti nua do pue de crear há bi to.
Nas ti zolSo lu ción Na sal – Go tas, al igual que otras for mu la cio nes per te ne cien tes a la mis ma cla se te ra péu tica, de be usar se con pre cau ción en pa cien tes con hi per ten sión ar te rial, en fer me da des car dio vas cu la res, hi per ti roi dis mo, dia be tes me lli tus y en aque llos que pre sen tan una reac ción in ten sa a los sim pa ti co mi mé ti cos, 0862la cual se pue de evi den ciar por sín to mas ta les co mo in som nio, ma reo, ele va ción de la pre sión ar te rial, etc.
Al igual que con otros va so cons tric to res lo ca les, no es tá in di ca do un tra ta mien to con ti nuo por más de una se ma na, por ej. en ca so de ri ni tis cró ni ca, sin re co men da ción del mé di co. Pue de pre sen tar se una ri ni tis me di ca men to sa, acom pa ña da de con ges tión de la mu co sa na sal, con sín to mas muy si mi la res a los del res frío.
No su pe rar la do sis re co men da da, es pe cial men te en ni ños y an cia nos.
Ca da en va se de Nas ti zolSo lu ción Na sal – Go tas de be ser usa do por una so la per so na a fin de evi tar el con ta gio de in fec cio nes.
Al gu nos pa cien tes que po seen con duc tos na sa les sen si bles pue den per ci bir cier ta mo les tia lo cal le ve y tran si to ria du ran te la apli ca ción del pro duc to. Otros efec tos co la te ra les son ra ros. Em ba ra zo y lac tan cia
No se han rea li za do es tu dios de to xi ci dad fe tal ni de fer ti li dad en ani ma les. Con si de ran do un efec to po tencial va so cons tric tor sis té mi co, es acon se ja ble evi tar su apli ca ción du ran te el em ba ra zo y el pe rio do de lactan cia, sal vo ex pre sa in di ca ción mé di ca. In te rac cio nes
Si bien los efec tos sis té mi cos son in sig ni fi can tes a las do sis re co men da das y no se han des crip to in te raccio nes, no pue de des car tar se la po si bi li dad de su ocu rren cia con: be ta blo quean tes, gua ne ti di na, epi ne fri na, teo fi li na, an ti de pre si vos tri o te tra cí cli cos, in hi bi do res de la mo noa mi noo xi da sa u otros me di ca men tos po ten cial men te hi per ten só ge nos, es pe cial men te en ca so de so bre do sis. Efec to so bre la ca pa ci dad pa ra con du cir ve hí cu los y ope rar ma qui na rias
Nin gu no des crip to.
Reac cio nes ad ver sasOca sio nal men te se han des crip to los si guien tes efec tos co la te ra les: sen sa ción de ar dor en la na riz y la gar gan ta, náu sea, ce fa lea, se que dad de la mu co sa na sal.
Se han des crip to efec tos sis té mi cos, es pe cial men te en pa cien tes hi per sus cep ti bles o con do sis su pe rio res a las re co men da das (ver “So bre do si fi ca ción”).
So bre do si fi ca ciÓnEn ca so de in to xi ca ción ac ci den tal, el cua dro clí ni co pue de ca rac te ri zar se prin ci pal men te por: ace le ra ción e irre gu la ri dad del pul so, ele va ción de la pre sión ar te rial, an sie dad /som no len cia, de bi li dad, al te ra cio nes gas troin tes ti na les, irre gu la ri dad o de pre sión res pi ra to rias.
An te la even tua li dad de una so bre do si fi ca ción con cu rrir al Hos pi tal más cer ca no o co mu ni car se con los
Cen tros de To xi co lo gía: • Hospital de Niños Ricardo Gutiérrez, Tel.: (011) 4962-6666/2247,• Hospital Pedro de Elizalde (ex Casa Cuna), Tel.: (011) 4300-2115,• Hospital Nacional Prof. Dr. Alejandro Posadas, Tel.: (011) 4654-6648 / 4658-7777.PRE SEN TA CIÓN:En va se con te nien do 15 ml de So lu ción Na sal Go tas.Con ser var al abri go del ca lor (no ma yor de 30C).AL IGUAL QUE TO DO ME DI CA MEN TO, NAS TI ZOLDE BE SER MAN TE NI DO FUE RA DEL AL CAN CE DE LOS NI ÑOS.Es pe cia li dad Me di ci nal au to ri za da por el Mi nis te rio de Sa lud. Cer ti fi ca do Nro. 20.098.
Pros pec to apro ba do por la A.N .M.A.T. Disp. Nro. 3991/06.960 011 F0862Laboratorios Bagó S.A.Investigación y Tecnología ArgentinaAdm.: Bernardo de Irigoyen Nro. 248 (C1072AAF).Tel.: (011) 43442000/19. Ciudad Autónoma de Buenos Aires.Director Técnico: Juan Manuel Apella. Farmacéutico.Calle 4 Nro. 1429 (B1904CIA). Tel.: (0221) 4259550/54. La Plata. Provincia de Buenos Aires.


text:
Christian Ramos
Christian Guillermo Martín Ramos Garagay sutiyuq runaqa (* 4 ñiqin ayamarq'a killapi 1988 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Christian Ramos.