text:
Pukllasunchis
Pukllasunchis (Pukllasunchik) nisqaqa Qusqu llaqtapi, muyuriqnin llaqtachakunapipas llamk'aq yachachiy tantanakuymi.
Pukllasunchis tantanakuytaqa 1981 watapim kamarirqanku. Kunanqa kaykunatam ruranku:
- Qusqu llaqtapi yachay wasipi 750 yachaqaqtam yachachinku, 4 watayuqmanta 17 watayuqkamam kaq, huch'uy yachay wasi (primaria) nisqapas chawpi yachay wasi (secundaria) nisqapas. Kastilla simi rimaq warmakunapaqmi, chayrayku kastilla simipim yachachinku, qhichwa simitaq iskay kaq rimaytam huch'uy yachay wasipi ñawpaq ñiqin yachay watamanta chawpi yachay wasipi pichqa ñiqin yachay watakamam. Huch'uy yachay wasipi suqta ñiqin yachay watamantataq inlis simi hawa rimaytam yachachinku.
- Iskay simipi iskay kawsaypi yachaypaq llamk'aq yachachiqkunatam yachachiywan yachachinku, qhichwa simipaqpas kastilla simipaqpas.
- Yachachiqman ñawiriy wasinpi yachachikuywan yanapanku.
- Yachachiymanta, huk qhichwa willakuykunamanta liwrukunatam uyaychanku.
- Warmakunawan ankichiy (radio) nisqatam ruraykunku.
- Pulitika nisqapi runakunawan yanapanakuspa yachachiy sasachakuymantam rimanakunku.
Pukllasunchis nisqap uyaychasqan liwrukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk uyaychasqan liwrukuna:[1]
- Toribio Quispe Puma: Sipasmantawan Ukukumantawan. Asociación Pukllasunchis, Qusqu 2001. 23 p'anqayuq.
- Alejandra Pacho Turpo: Apu Mallmalla. Qusqu 2004. Braddy Romero-p llimphisqankuna. 19 p'anqayuq.
- Kachikachicha (Yawrisqi yachachiqkunap pallasqan). Qusqu 2004. Yachaqaqkunap llimphisqankuna. 50 p'anqayuq.
- Runasimiyta Qillqani (Yachaqaqkunap qillqasqan willakuykuna, llimphisqankunapas). Qusqu 2004. 76 p'anqayuq. Kay ayllu llaqtakunamanta: Itunka, Pomate, Ranraccasa, Yaurisque, Huancarqui, San Juan de Taray, Molle Molle, Llaspay, Anyarate, Qusqu suyupi.
- Dina Chiappe Tafur: Paqucha 1, 2. Qusqu 2002 (Qhichwa simi iskay kaq rimayta yachanapaq, wawakunapaq 2, 3 ñiqin yachay watapi).
- Dina Chiappe Tafur: Kusikusun. Qusqu 2003 (Qillqa liwru, Qhichwa simi iskay kaq rimayta yachanapaq, wawakunapaq 4, 5, 6 ñiqin yachay watapi).
- Dina Chiappe Tafur: Kusikusun. Qusqu 2003 (Llamk'ana liwru 1, 2, 3).
- Dina Chiappe Tafur: Husk'asun. Qusqu 2004 (Qillqa liwru, Qhichwa simi iskay kaq rimayta yachanapaq, warmakunapaq). 134 p'anqayuq.
- Dina Chiappe Tafur: Husk'asun. Qusqu 2005 (Llamk'ana liwru 1, 2). 36 p'anqayuq, 50 p'anqayuq.
- Antero Jesús Barreto Ascarza: Lirpu Phaqcha T'ika. Qusqu 2006 (Qhichwa simipi harawikuna). 91 p'anqayuq.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- http://www.pukllasunchis.org/ (kastilla simipi)


c: text/html

text:
Carlos de Céspedes
Carlos Manuel Perfecto del Carmen de Céspedes y López del Castillo sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin ayriway killapi 1819 watapi paqarisqa Bayarmo llaqtapi - 27 ñiqin hatun puquy killapi 1874 watapi wañusqa San Lorenzo llaptapi) huk Kuba mama llaqtap pulitiku runam wan Kubap umalliqnin tukurqan.
Tayta: Jesús María Céspedes y Luque; Mama: Francisca de Borja López del Castillo y Ramírez de Aguilar
Warmi: María del Carmen Céspedes y del Castillo.
Churinkuna: María del Carmen, Carlos Manuel wan Oscar.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Carlos de Céspedes.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
¿Munawaqchu %% rimaypi kay yachachikuy leeyta?
Arí
Manam
Iñiynikita kallpanchaq videokuna
Qaway otaq horqoy qawanapaq kaqkunata. Kaykunam kachkan: Diospa unanchasqan kaqkuna hatunchasqanmanta, Bibliawan yanapachikunamanta, mozo-sipaskuna allin kanankumanta hinaspa sasachakuypipas Diosman sonqo kanamanta.
Jehova Dioswanyá kuyachikuy
Allpantinpi llapallan iñiqmasinchikkuna
Jehová Diospa testigonkunaqa enteron pachapim Diosmanta willakunku
'Llapallan nacionpaq, ayllupaq hinaspa tukuy rikchaq rimayniyoqkunapaq' allin noticiakuna
Davidqa Diospim confiakurqa
Noeyqa Diospa agradonpaqmi kawsarqa


text:
Lynden Pindling
Lynden Pindling sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin pawqar waray killapi 1930 watapi paqarisqa Nassau llaqtapi - 26 ñiqin chakra yapuy killapi 2000 watapi wañusqa Nassau llaqtapi) huk Bahamakuna mama llaqtapi pulitiku karqan.
1973 watamanta 1992 watakama Bahamakuna Uma kamayuq.
Tayta: Arnold Pindling; Mama: Viola.
Warmi: Marguerite McKenzie.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lynden Pindling.


text:
Emmanuel Amuneke
Emmanuel Amuneke sutiiyuq runaqa (25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1970 watapi paqarisqa Eze Obodo llaqtapi - ) huk Niqirya mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Emmanuel Amuneke.


c: application/epub+zip

text:
120 kaq canticu y mañakï
lv 13 kaq cap. 5-15 kaq pärrk. y 150 kaq päg. recuadrupitawan (30 min.)
Bibliata leyinapaq: Deuteronomiu 4-6 (10 min.)
1 kaq: Deuteronomiu 4:29-43 (4 min. o mas wallkallachö)
2 kaq: Alli tantiyaq kë y ama mana imapaqpis sirweq cösaskunata ashitsu (1 Sam. 12:21; Prov. 23:4, 5) (5 min.)
3 kaq: ¿Imanirtaq nuna mayintsikpaq parlar purishwantsu ni tumpakoq kashwantsu? (lv 12 kaq cap. 11, 12 kaq pärrk.) (5 min.)
5 min. ¿Imanötaq raslla yachatsikuntsik? Kë discursuqa yacharatsimäshun 2 Timoteu 4:2 textupa precisaq yachatsikïninkunatam, y kanqa 2012 wata 1 de marzu Täpakoq revistapitam. (16 y 17 kaq pägk. 7-9 kaq pärrk.)
10 min. ¿Imanirtaq yachatsikunantsik alläpa precisan? Kë discursutaqa juk anciänum ruramunqa, këqa kanqa 2012 wata 1 de marzu Täpakoq revistapitam. (15 y 16 kaq pägk. 3-6 kaq pärrk., jina 18 kaq päg. 14-18 kaq pärrk.) Rikätsikuri Diospita Yachatsikunapaq höjachö yarqamoq “Alli yachatsikoq kë” neq yachatsikï raslla yachatsikunapaq imanö yanapamanqantsikta.
15 min. “Tiempïkita alleq utilisë Diospa Gobiernumpita yachatsikunëkipaq.” Tapukïkunawan respuestakuna. 3 kaq pärrafuta yachatsikïkarnin, tsëchö këkaqkunata mañari mëchö tsëchö këkarpis yachatsikuyanqampita willakarayämunampaq. Ushari kë killapaq textu ninqampita parlarnin. Jina tsëchö këkaqkunata niri “Jehoväpa testïgunwan parlëkan” neq yachatsikïta leyiyänampaq y shamoq semäna reunionchö tsëpita yachakuyänëkipaq kaqta.
97 kaq canticu y mañakï
KË KILLAPAQ YACHATSIKÏ: DIOSPA PALABRAMPITA RASLLA YACHATSIKÏ (2 TIM. 4:2).
1. ¿Imatataq yachakuntsik David ruranqampita?
1 Rey Davidqa kawëninchö imëka pasanqankuna ruranampaq kaqta michänanta manam jaqirqantsu. Tantiyarinapaq, Jehoväta adorayänan wayitam rurëta munarqan, peru ruranantaqa Jehovä manam jaqirqantsu. Tsënö kaptimpis, tsurin Salomon tsë wayita ruranampaqmi llapanta alistapakurqan (1 Rëy. 8:17-19; 1 Crön. 29:3-9). Rurëta mana puëdinqampita llakikunampa rantinmi, rurëta puëdinqantaqa rurarqan. ¿Imanötaq ruranqanta qatishwan Diospa Gobiernumpita tukïnöpa yachatsikurnin?
2. ¿Imata ruranapaq kaqmantaq yarpachakushwan?
2 Puëdinqëkita rurë. Mëtsikaq cristiänukunam kananqa mas wallkallawanna kawakuyan, tsënöpa precursor auxiliarnö o regularnö yanapakuyänampaq (Mat. 6:22). ¿Tsëta rurëta puëdinkiku? Jehoväman mañakï y kawënikichö imakuna mas precisanqanta yarpachakuri, itsa cuentata qokurinki mëchö tsëchöpis nunakunata Diospita yacharatsita puëdinqëkita. Tsënö kaptinqa tiempïkita alleq utilisë (1 Cor. 16:8, 9).
3. Precursor këta mana puëdirninqa, ¿imanötaq tiempuntsikta ulitisashwan yachatsikunantsikpaq?
3 Peru ¿precursor këta mana puëdirninqa? Rurëta puëdinqantsikmanmi yarpachakunantsik. Tantiyarinapaq, Jehoväman mana creeq nunakunawan juntu trabajarqa, ¿imanirtaq pëkunata yacharatsita procurantsiktsu? O qeshyapäkurninqa, ¿doctorkunata y tsëchö wakin trabajaqkunata yacharatsishwantsuraq? Yarpänantsikmi wakinkunaqa edäyashqa kayanqanrëkur o qeshyapäkuyanqanrëkur alläpaqa yachatsikïta puëdiyannatsu, peru puëdiyanmi 15 minütullapis yachatsikuyanqanta informëta. Informintsikta entreganapaq qellqarqa, yarpänantsikmi mëchö tsëchö këkarpis yachatsikunqantsikta, publicacionkunata, tratäduta, jina Jesus wanunqanta yarpëpaq y jatun asamblëapaq invitacionta jaqinqantsiktapis. Tsëkunata ruranqantsikta yuparirqa itsa espantakushun.
4. ¿Imata ruranapaqtaq listu këkantsik?
4 Mëchö këkarnin o imanö këkarnimpis, tiempuntsiktam alli utilisänantsik Diospa alli willakïnimpita yachatsikunantsikpaq. Tsënö rurarqa, alläpam kushikushun Diospa Gobiernumpita yachatsikunqantsikta musyar (Mar. 14:8; Lüc. 21:2-4).
71 kaq canticu y mañakï
lv 13 kaq cap.16-26 kaq pärrk. y 156 kaq päg. recuadrupitawan (30 min.)
Bibliata leyinapaq: Deuteronomiu 7-10 (10 min.)
1 kaq: Deuteronomiu 9:15-29 (4 min. o mas wallkallachö)
2 kaq: ¿Imatataq Isaac ruranqampita yachakushwan? (Gen. 26:19-22) (5 min.)
3 kaq: ¿Imanirtaq qayapäkïpa parlakoqqa kashwantsu? (lv 12 kaq cap. 13 y 14 kaq pärrk.) (5 min.)
15 min. “¿Imanötaq 1914 watapaq creinqantsikta yachatsikushwan?”. Wiyaqkunapis parlakarayämunqam. Tsëchö këkaqkunata niri cada precisaq tapukïpa yachatsikïninta parlakarayämunampaq.
15 min. 1914 watapaq creinqantsikta yachatsikunapaq yanapakïkuna. Yachatsikur qallari qanchis minütupa demostracionta ruratsirnin. Juk publicadormi Bibliapita yachëkätsinqan nunata parlapëkan, Daniel librupa 4 kaq capïtulunchö profecïa Diospa Gobiernunwan imachö igualanqanta. Tsëpaqqa utilisan 2014 wata 1 de noviembri La Atalaya revistapa 11 kaq päginantam. Tsëchö këkaqkunata tapuri, tsë demostracion imanir alläpa alli kanqanta. Usharinëkipaqna leyiri Apocalipsis 12:10, 12 textuta, nïkurna tsëchö këkaqkunata tapuri: Diospa Gobiernun 1914 wata mandakur qallanqanta musyanqantsik, ¿imanötaq yanapamantsik kallpachakur mas yachatsikunapaq?
133 kaq canticu y mañakï
KË KILLAPAQ YACHATSIKÏ: DIOSPA PALABRAMPITA RASLLA YACHATSIKÏ (2 TIM. 4:2).
Bibliaqa yanapamantsik creenciantsikkunapita respëtuwan ‘shumaq cäyitsikunapaq listu quecanapaqmi’ (1 Pëd. 3:15). Rasumpa kaqchöqa, Bibliapa sasa (aja) yachatsikïninkunapita yachatsikïqa manam fäciltsu. Tantiyarinapaq, Diospa Gobiernun 1914 wata mandakur qallanqampita. Tsëta alli entienditsikunapaqmi jorqayämushqa ishkë yachatsikïkunata: “Jehoväpa testïgunwan parlëkan: ¿Cuándo comenzó a gobernar el Reino de Dios?”. Kë yachatsikïkunaqa këkan octubri y noviembri killakuna yachatsikunapaq La Atalaya revistakunachömi. Leyikar yarpäri Juliu jutiyoq publicador wiyaqnin tapukïkunata ruraptin imanö contestanqanta.
... pensanqanmannöku o creinqanmannöku parlapärirqan y ninqampitaqa allim nirirqanku? (Hëch. 17:22.)
... mana yachaqtukushpaku creenciampita yacharatsirqan? (Hëch. 14:15.)
... manaraq juk yachatsikïman pasarnin, yachakuyanqampita ichikllachö yarpäratsinqan?
... Ernestu entiendikanqanta musyanampaq yachëkätsirnin tapukïkunata ruranqan?
... juk watukanqanllachö atskata mana yachatsinqan? (Juan 16:12.)
Alläpam agradecikuntsik “Alli Yachatsikoq” Jehovä, yachakïta munaqkunata Bibliapa sasa yachatsikïninkunata entienditsikunapaq yanapamanqantsikta (Is. 30:20).
9 kaq canticu y mañakï
lv 14 kaq cap. 1-9 kaq pärrk.(30 min.)
Bibliata leyinapaq: Deuteronomiu 11-13 (10 min.)
Yachatsikunapaq Diospa Escuëlampita yarpänapaq (20 min.)
15 min. “¿Imanötaq kallpachakunkiman Diospita mas yachatsikunëkipaq?”. Wiyaqkunapis parlakarayämunqam. Juk demostracionta ruraratsi Yachatsikun libruta o juk tratäduta munatsikïkar.
15 min. Alleq alistakushun Diospita mas yachatsikunapaq. Wiyaqkunapis parlakarayämunqam. Këqa kanqa 15 de agostu 2014 kaq Täpakoq revistapitam. (14 y 15 kaq pägk. 14-20 kaq pärrk.) Tsëchö këkaqkunata tapuri yachatsikunqantsik markakunachö imakunaman nunakuna yarpachakuyanqanta. ¿Imanötaq parlapärishwan yachatsikoq ëwarnin yarpachakuyanqampita? Juk wawqi warmiwan o ishkaq precursorkuna rikätsikarayämutsun, yachatsikunqantsik markakunachö nunakuna wiyëta munayänampaqnö Täpakoq revistata utilisar imanö alistakuyanqanta. Kikinkuna akrariyätsun mëqan publicacionwan rurayänampaq kaqtapis.
95 kaq canticu y mañakï
2014 wata 27 octubri semänachömi, kë jawanchö këkaq tapukïkunapita Yachatsikunapaq Diospa Escuëlan reunionchö yachakushun.
Nümerus 21:5 textu willakunqannö, ¿imanirtaq israelïtakuna quejakuyarqan Diospitawan Moisespita, y imapita cuidakunapaqtaq yachatsimantsik? [1 de sept., w99-S 15/8 26, 27 kaq pägk.]
¿Imanirtaq Jehovä Balaamwan alläpa piñakurkurqan? (Nüm. 22:20-22.) [8 de sept., w04-S 1/8 27 kaq päg. 2 kaq pärr.]
¿Imatataq Finehas ruranqampita Nümerus 25:11 textu yachatsimantsik, y imanötaq pë ruranqanta qatishwan? [8 de sept., w04-S 1/8 27 kaq päg. 4 kaq pärr.]
¿Imakunachötaq Moises humildi këpita juk alli ejemplu? (Nüm. 27:5, 15-18.) [15 de sept., w13 1/3 5 kaq päg.]
¿Imanötaq Josuëwan Caleb rurayanqan rikätsikun jutsata ruraq nunakunapis Diospa näninchö purirqa, chikikäyaptimpis alli yarqapukuyanqanta? (Nüm. 32:12.) [22 de sept., w93-S 15/11 14 kaq päg. 13 kaq pärr.]
Zelofehadpa warmi wamrankuna cäsukuyanqan, ¿imanötaq soltëru cristiänukunata yanapanman casakïta imanö rikäyänampaq? (Nüm. 36:10-12.) [29 de sept., w08-S 15/2 4 kaq päg. 10 kaq pärr.]
¿Imamantaq quejakuyanqan y mana alli parlayanqan israelïtakunata chätsirqan, y imatataq yachakuntsik tsë willakïpita? (Deut. 1:26-28, 34, 35.) [6 de oct., w13 15/8 11 kaq päg. 7 kaq pärr.]
Jehovä Änikunqan Patsaman yëkuyänampaq y bendicionninta chaskiyänampaq, ¿ima ishkë rurëtataq israelïtakuna cumpliyänan karqan? (Deut. 4:9.) [13 de oct., w06-S 1/6 29 kaq päg. 15 kaq pärr.]
¿Imanirtaq israelïtakunapa röpankuna ushakarqantsu y tsunyaqpa ëwayaptimpis chakinkuna jakarqantsu? (Deut. 8:3, 4.) [20 de oct., w04-S 15/9 26 kaq päg. 1 kaq pärr.]
Jehoväpita ‘tsaripakuyänampaq’ israelïtakuna chaskiyanqa consëjuta, ¿imanötaq wiyakushwan? (Deut. 13:4, 6-9.) [27 de oct., w02-S 15/10 16 kaq päg. 14 kaq pärr.]
KË KILLAPAQ YACHATSIKÏ: DIOSPA PALABRAMPITA RASLLA YACHATSIKÏ (2 TIM. 4:2).
Diospita mas yachatsikïqa precisanmi ushakë junaq chämuptin kawëkar pasanapaq, tsëmi mas kallpachakunantsik. Qateqninchö yarpätsikïkunam tsëpaq yanapamäshun.
Diospa Gobiernumpaq imëpis mañakï (Mat. 6:10).
Llapan junaqkuna Bibliata leyi shonqïkita tsapänëkipaq (Heb. 3:12).
Tiempïkita alli utilisë (Efes. 5:15, 16; Filip. 1:10).
Diospa kaqchö ruranëkipaq kaqllaman yarparë, kë mundupa munëninkuna pantaratsishunëkita jaqitsu (Mat. 6:22, 25; 2 Tim. 4:10).
Mäkoq mäkoqlla kë Bibliapa profecïankuna cumplikëkaqman (Mar. 13:35-37).
Ushanan tiempukunachö kawanqantsikta musyanqantsikmi yanapamantsik llapan puëdinqantsikmannö Diospita mas yachatsikunapaq (Juan 4:34, 35).
82 kaq canticu y mañakï
lv 14 kaq cap. 10-14 kaq pärrk. y 164, 165 kaq pägk. recuadrupitawan y 222, 223 kaq pägk. (30 min.)
Bibliata leyinapaq: Deuteronomiu 14-18 (10 min.)
1 kaq: Deuteronomiu 15:16–16:8 (4 min. o mas wallkallachö)
2 kaq: ¿Mëqantaq “allikunata parlanqan” karqan o Jehoväpa mëqan awnikïninkuna cumplikaqtataq Josuë rikarqan? (Jos. 23:14) (5 min.)
3 kaq: Yanapakoq parlakïkuna (lv 12 kaq cap. 15-17 kaq pärrk.) (5 min.)
10 min. Wamrakunata yanapashun yachatsikoq yarquyänampaq. Wiyaqkunapis parlakarayämunqam. Hazte amigo de Jehová: ¡A predicar! nishqan vidëuta churari. (jw.org päginachö ENSEÑANZAS BÍBLICAS > NIÑOS nishqanchö ashiri.) Wamrakunata tapuri: “¿Ëkaqpataq kayäpushunki bolsëkikuna o maletinnikikuna yachatsikuyänëkipaq? ¿Imakunatataq tsëchöqa apayanki? ¿Imatataq Sofïaqa puntata winarqan bolsaman? ¿Ima mastataq wanarqan? Llapanta alistapakurirqa, ¿ima precisaqtataq ruranan karqan mamäninwan?”. Juk wamra revistata munatsikïkar demostracionta ruraramutsun.
10 min. ¿Imanötaq Bibliapita mas yachatsikuyänampaq kallpachakuyan? Juk anciänu puntaman yarqaratsir tapurinqa ishkë o kima publicadorkunata, mas yachatsikuyänampaq tiempunkunata imanö patsätsiyanqanta o tsënöpa precursor këman chäyanqanta. Usharinëkipaqna, congregacion mëchö yachatsikunampaq kaqta yarpätsikuri y llapanta niri yachatsikïchö mas yanapakuyänampaq.
10 min. ¿Mas alli yachatsikoqnaku kanki? Wiyaqkunapis parlakarayämunqam. Yachatsikunqantsikta rikaq anciänum ruranqa. Tsëchö këkaqkuna parlakarayämutsun “Alli yachatsikoq kë” neq yachatsikï imanö yanapayanqampita. Publicadorkunata niri tsë yachatsikïkuna ninqanmannö rurayänampaq y Bibliapita mas yachatsikuyänampaq.
100 kaq canticu y mañakï
▪ Octubrichöqa yachatsikushun:Täpakoq revistawan. Noviembrichö y diciembrichöqa: Rasumpëpaqa, ¿imatataq Biblia yachatsikun? libruwan. Enëruchönam: Diospa alli willakïninkuna follëtuwan.
“Mëtsikaq nunakunam angelkunaman creiyan. ¿Qamqa creinkiku? [Shuyäri contestashunëkita.] Angelkunaqa alläpa puëdeq mana rikakoq espïritum kayan, ¿yanapamënintsikta puëdiyanmantsuraq? Bibliachömi willakun imanö yanapamanqantsikta.” Nïkurna noviembri y diciembri Täpakoq revistapa 12 kaq päginanchö këkaq yachatsikïta rikäratsi y punta kaq tapukïta yachakuriyë, juk textullatapis leyirapï. Y revistata qorirnin qateqnin kaq tapukïpita yapë kutirnin yacharatsinëkipaq niri.
“Llapan nunakunawanmi parlëkäyä qateqninkunata Jesus yachatsinqan kë reqishqa mañakïpita. [Leyi Mateu 6:9, 10.] ¿Imëllapis yachatsiyäshurqunkiku Diospa Gobiernun ima kanqanta y Jesuspaq imanir alläpa precisanqanta? [Shuyäri contestashunëkita.] Kë revistam Biblia willakunqanta yachatsikun Diospa Gobiernumpaq y Patsapaq tsë gobiernu imakunata ruramunampaq kaqta.”
Mëtsikaq congregacionkuna quechuachö leyita y qellqëta yachakuyänampaq patsätsiyanqanmi alli yarqushqa. Publicadorkunaqa leyita y qellqëta yachakuyanqanmannömi Diospa kaqchö mas sinchiyäyanqa. Segürum këkäyä kallpachakuyanqëkita Jehovä bendicimunampaq kaqta.
1 2 3 4
^ ***sn pägk. 142 - 143 Allim wiyakoq këqa***
Cántico 120
Allim wiyakoq këqa
(Lucas 11:28)
1. ¿Imanötaq Cristuta wiyakuntsik?
Aktsimantsik yachatsikïninmi.
Wiyarninqa alläpam kushikuntsik,
Bendiciontam rurarqa chaskintsik.
(CORO)
Allim wiyakoq këqa.
Diosta wiyakurninqa,
Shumaq kawakïmanmi yëkunki.
Allim wiyakoq këqa.
2. Wayinömi tsapäkun rurënintsik,
Tsarakunmi qaqa hananchö kar.
Jesus ninqanta wiyakur kashqaqa,
Kawënintsik alli sinchim kanqa.
(CORO)
Allim wiyakoq këqa.
Diosta wiyakurninqa,
Shumaq kawakïmanmi yëkunki.
Allim wiyakoq këqa.
3. Yaku kuchunchö këkaq montenöpis,
Tiemponchömi raslla wayuramun.
Wambran cuenta Diosta wiyakushqaqa,
Bendecishqam kawashun imëpis.
(CORO)
Allim wiyakoq këqa.
Diosta wiyakurninqa,
Shumaq kawakïmanmi yëkunki.
Allim wiyakoq këqa.
(Kë textokunatapis rikäri Deu. 28:2; Sal. 1:3; Pro. 10:22; Mat. 7:24-27.)
^ ***lv pägk. 145 - 153 Diosnintsik melananqan fiestakuna***
5 Bibliaqa manam nimantsiktsu Jesuspa yurikïninta celebranapaq. Ni manam musyantsiktsu Jesus imë yurenqanta. Pero 25 de diciembrechö mana yurenqantaqa alleqmi musyantsik. ¿Imanir? Israel markachöqa tsë killa witsankunaqa alläpam alalan y tamyan, pero Lucas 2:8-11, nishqanchöqa willamantsik Jesus yurenqan paqasqa, “Belen marcapa wac laduncho üshancunata mitseq nunacunapis täpaquicaya[nqantam]”. (Këmi rikätsimantsik, wakin killakunalla mitsikoqkunaqa hirkachö üshankunata katsiyanqanta.) Hina tsë killakunachöqa Belen markachöqa alläpam tamyan, rashtan y rapinmi, tsëmi mitsikoqkuna tsë witsanqa quedakïta puëdeyaqtsu hirkakunachö, sinöqa üshankunata ëlluyaq o qoriyaq wayinkunaman. Hina yarpänantsikmi Augusto mandakuptin Josëwan Maria censashqa kayänampaq Belenta ëwayanqanta (Lucas 2:1-7). Y romänokunata judïokuna chikikäyaptenqa, manachi Augustoqa obligar mandëkunmantsu karqa tamya tiempochöraq, awilunkunapa markanta kutïkur censashqa kayänampaq.
6 Tsëpenqa, ¿imanötaq qallamorqan Navidad fiesta? Manam Bibliatsu mandakorqan, sinöqa Diosta mana adoraq nunakunapa fiestankunapitam shamun. Huk fiestankunapa shutinmi karqan “saturnales”, këqa murupakoq romänokunapa diosninmi karqan Saturno shutiyoq. Huk kaq fiestankunanam karqan “‘mana ushakaq Intipa [Rupaypa]’ yurikïnin” o Mitra nishqan diospa fiestan, tsëtaqa celebrayaq 25 de diciembrem Enciclopedia de la Religión Católica, nishqan libro willakonqannö. Hina kë libroqa willakun “Iglesia Católica 25 de diciembrechö Jesuspa yurikïninta celebrar qallëkuyanqantam, tsënöpa Mitra diosta adoraq nunakunata religionninman yëkatsiyänanrëkur. Y këqa pasarqan Jesus wanurinqampita kima pachak (300) watakunanö pasarenqanchömi.
7 Kë fiestakunachöqa Diosta mana adoraq nunakunam imëkata mikupakuyaq y qaranakuyaq, tsënöllam kanan Navidad fiestakunachöpis rurayan. Y tsënö qaranakorqa pëkunaqa shuyaräyan kikintapis qarayänantam, pero Bibliaqa manam tsënötsu nin, 2 Corintios 9:7 textochömi kënö nimantsik: “Pipis shonqun sientinqanmanno ofrendacutsun, peru ama malasqa obliqayëtsu qonampa, porqui teyta Diosnintsicqa cuyan cushi cushilla ofrendaq nunatam”. Tsëmi rasumpa cristiänokunaqa kuyakïnintsikwan qarantsik, y manam huk qarëwan kutitsimänantsikta shuyarantsiktsu, ni fiesta hunaqkunataraqtsu shuyarantsik qaranapaq (Lucas 14:12-14; Hechos 20:35). Hina alläpam kushikuntsik tsëkunachö alläpa qellë gastëpita librakashqantsikta, y haqaman ni llakikïkunaman tsërëkur mana ishkinqantsiktapis (Mateo 11:28-30; Juan 8:32).
8 Itsa wakin niyanman: “Y ¿imanirtaq Jesus yurenqanta celebrar mägokuna qarënin apayarqan?”. Manam yurikïninta celebrartsu qarayarqan, sinöqa Jesus huk reqishqa nuna kanampaq kaqta musyarmi, tsë tiempochöqa reqishqa nunakunapaqqa qarëninkunam apayaq (1 Reyes 10:1, 2, 10, 13; Mateo 2:2, 11). Manam yurikonqan paqastsu ëwayarqan, sinöqa atska killa pasanqanchöran qarëninkuna aparkur wayinman watukayarqan.
¿IMATAQ NIN BIBLIA CUMPLEÄÑOPITA?
9 Unë tiempochöqa, kanan tiempochönollam kushikïpaq karqan huk wambra yuriptin. Tsënö kaptimpis Bibliaqa manam willakuntsu Dios sirveqkuna ni mëqanllapis cumpleäñonkunata celebrayanqanta (Salmo 127:3). ¿Qonqëkuyarqantsuraq Bibliaman qellqëta? Manam, Bibliaqa parlanmi faraonwan Herodes Antipas cumpleäñonkunata celebrayanqampita (Génesis 40:20-22; Marcos 6:21-29). Tsë fiesta pasëpa mana alli kanqantam willamantsik, Herodes Antipas celebranqanchönäqa Juan Bautistapa kunkantam roquriyarqan.
10 Las cosas nuestras de cada día nishqan libro willakonqannöpis punta cristiänokunaqa alleqmi musyayaq, “Diosta mana adoraq nunakunapa fiestankuna kanqanta”. Griegukuna y romänokunaqa creiyaq ‘huk wambra yuriptenqa huk cuidakoq espíritu lädonchö këkanqanta, y tsë espïrituqa llapan kawëninchö cuidanqantam’ (Gran Enciclopedia Rialp). Hinamampis unëpita patsëmi yurikïninkuna killata horoscopochö signokunawan tinkutsiyaq, y kë creenciaqa mana alli espïritukunapitam shamun.
11 Diosta mana adoraq nunakunapita shamonqanta y mana alli espïritukunapita shamonqanta musyarllatsu manam punta cristiänokunaqa cumpleäñonkunata celebrayaqtsu. Tsëta mana celebrarmi humilde këninkunata rikätsikuyaq. Y manam yurikïninkunapita fiestata rurar gälakuyaqtsu (Miqueas 6:8; Lucas 9:48). Jehová Diosllatam yuriyanqampita kushikurnin agradecikuyaq (Salmo 8:3, 4; 36:9; Apocalipsis 4:11).
12 Huk cristiänopaqqa Jehová Dios munanqannö kawëmi más alli, tsëmi wanuptimpis Diosnintsikqa yarpëninchö këkätsin y kawaritsimonqam (Job 14:14, 15). Tsëmi Eclesiastés 7:1 nimantsik kënö: “Huk alli aceitepitapis más alliqa, huk alli shutim, y yuriki hunaqpita más alliqa, wanukï hunaqmi”. Kë textochö ‘huk alli shuti’ nerqa rikätsimantsik Teyta Diospa munëninta rurar kushitsenqantsiktam. Tsëmi cristiänokunataqa mandamantsik Jesuspa wanïninta yarpänapaq y manam yurikïnin hunaqtatsu (Lucas 22:17-20; Hebreus 1:3, 4).
PASCUA NISHPA MANA ALLI FIESTAKUNATA CELEBRAYANQAN
13 Semana Santaqa Jesus wanonqanta y kawarimonqanta yarpëmi nishpam celebrayan. Tsënö niyaptimpis mana alli religionkunapitam shamun. Këman yarpärishun, wakin markakunachöqa ruruwan [runtuwan] y conëjowanmi celebrayan. ¿Mëpitataq kë costumbre shamun? Las cosas nuestras de cada día nishqan librom kënö willakun: “Unë tiempokunapitanam wakin markakunachöqa rurutaqa rikäyaq yurikïtanö y kawarimïtanö”. Tsënöllam hina conëjotapis mana qolloq këpa o mirakïpa señalnintanö rikäyaq. Tsëmi Pascuaqa Jesus kawarimonqan celebrëmi niyaptimpis, Diosta mana adoraq nunakunapa mana alli costumbrenkunapita shamun.
14 Tsë mirakï rakcha diosapa fiestan celebrëkunawan takurkurnin, kuyë Wambrampa kawarimïninta celebrayänantaqa manachi Teyta Diosnintsik munanmantsu (2 Corintios 6:17, 18). Jesus kawarimonqanta yarpänapaqqa manam Biblia mandakuntsu. Hina melanëpaqqa, wakin markakunachöqa kë fiestapaqqa lluta santonkunapa shutintam churayashqa, y tsëqa alläpam Diosnintsikta piñatsin.
TODOS LOS SANTOS Y WANUSHQAKUNAPA HUNAQNIN
15 Religión Catölicaqa, Todos los Santos nishqantam 1 de noviembre killachö celebran. Pero la New Catholic Encyclopedia nishqan libroqa willakun Diosta mana adoraq unë celtas nishqan nunakunapa costumbren kashqantam y kë nunakunaqa täräyaq Islas Británicas y Europa markakunachömi. “Celtakunapaqqa 1 de noviembrem alalë tiempo qallaq y tsë hunaqtam todos los santospa hunaqnintanö celebrayaq [g01 8/10 págs. 8-9]. Hina tsë celebracionqa druida de los muertos, Samhain nishqampa celebracionninmi”. Y 2 de noviembre wanushqakunapa hunaqnin celebrayanqampitanam kënö nimantsik: “Jesus shamushqampita 500 wata pasariptinmi, nunakuna alläpa creiyaq almakuna purgatoriochö këkäyanqampita ninanö, brüjanö, säponö yarqarayämurnin, kawëninchö chikiyanqan nunakunata mantsatsiyänampaq, y maskunamampis creiyaqmi [g01 8/10 pág. 9]”. Mikïninkuna panteonman churayäpunqanta, watukaq ëwayanqanta, rezatsikuyanqanta y más rurëkunatapis kananyaqmi rikantsik. Kë llapan celebracionkunaqa Diosta mana adoraq nunakunapitam shamun, tsëmi Teyta Diosnintsikta alläpa piñatsin.
^ ***lv päg. 150 Diosnintsik melananqan fiestakuna***
RELIGIONKUNACHÖ FIESTATA RURAR SATANASTA ADORAYANQAN
Nunakuna cumpleäñonkunata celebrarmi, rurëkäyan Satanaspaq fiestanta, y tsëqa alläpa reqishqa fiestam. ¿Imanirtaq tsëta nintsik? Tsë religionkunaqa tsë fiestakunata celebrarqa rikätsikuyan kikin nunakuna diosnö kayanqantam. Tsëmi cumpleäñota rurarqa, huk diospa fiestantam celebrëkantsik niyan. Pero wakin nunakunaqa manam tsënö kanqantatsu rikäyan. Y musyanantsikmi “wakin celebracionkuna kushikïpaq kaptimpis, cumpleäñoqa kushitsin kikin ruraq kaqtam, y alläpa precisaqtanömi rikätsin” (The Lore of Birthdays).
Huknin kaq reqishqa fiesta Satanaspaq rurayanqanqa, 1 de mayo killachö brüjokuna celebrayanqanmi, tsëtaqa reqiyan Walpurgis nishpam, tsëqa brüjokunapa paqasnin ninanmi, tsëtam willakun Gran Enciclopedia Universal nishqan libro. Tsëllamannam qallan brüjakunapa paqasnin (o Halloween) nishqan fiesta.
^ ***lv pägk. 137 - 138 Parlakïnintsikwan imëpis yanapakushun***
11 Cuentostero y tumpakoq kë. Bautizakonqampita, yanapakïta wananqampita, y allikunata ruranqampita pipaqpis parlëqa alläpa allim. Punta cristiänokunapis alläpam kuyanakuyaq, tsëmi cristiano mayinkunapaq allita parlayaq (Efesios 6:21, 22; Colosenses 4:8, 9). Pero mana alliqa, nuna mayintsikpaq wasan rimë y mana rasumpa kaqta parlëmi. Tsënö parlakïqa tumpëmampis chätsimashwanmi: Tumpëqa “pitapis penqakatsita munarnin o mana allipa rikäyänampaq, mana rasun kaqta parlëmi”, ninmi Diccionario del español usual en México nishqan. Tsënömi ulikurkuryan o llullakurkuryan fariseokunapis parlayarqan Jesuspaq penqakatsita munarnin (Mateo 9:32-34; 12:22-24). Tumpanakïqa apamantsik chikinakïmanmi (Proverbios 26:20.)
12 ¿Imanötaq Jehová Dios rikan lluta parlakïninkunawan chikitsinakoqkunata? Pëpa rikënimpaqqa pasëpa mana allim, y cristiano mayinkunawan chikitsinakoqkunatanäqa alläpam chikin (Proverbios 6:16-19). “Tumpakoq” palabraqa, griegu idiömachö diábolos ninanmi, tsënöllam hina Satanastapis “Diablu” nishpa qayan, y tsë shutitaqa chaskin Diosta tumpashqa kaptinmi (Apocalipsis 12:9, 10). Manachi ni mëqantsikpis “diablu” këtaqa o “tumpakoq” këtaqa munashwantsu. Tsëmi Teyta Diosqa permitintsu markanchöqa tumpakoqkunata ni mana allikunata rurarnin plëtukoqkuna kananta (Gálatas 5:19-21). Tsëmi imatapis nuna mayintsikpaq manaraq parlarnin tapukushwan: “¿Rasumpa kaqtatsuraq parlashaq? ¿Nenqäwanqa kuyakonqätatsuraq rikätsikushaq? ¿Presisantsuraq wakinkuna musyayänan?” nishpa (1 Tesalonicenses 4:11).
^ ***sn päg. 109 ‘Diospa Palabranta willaqui’***
Cántico 92
‘Diospa Palabranta willaqui’
(2 Timoteu 4:2)
1. Dios kanan mandamarquntsik,
Wiyakushun; alläpam precisan.
Listo kashun, shonquntsikpita
Shuyanqantsikta willakunapaq.
(CORO)
Willakuyë,
¡Precïsom wiyayänan!
Musyatsï,
Ushakë chämunqanyaq.
Ëwayë,
Manshu kaqta yanapë.
Llapanta
Willariyë.
2. Kanqa mana allikunam,
Michämarnintsik penqatsimäshun.
Mana wiyëta munayaptin
Jehoväman paqwëmi yärakuntsik.
(CORO)
Willakuyë,
¡Precïsom wiyayänan!
Musyatsï,
Ushakë chämunqanyaq.
Ëwayë,
Manshu kaqta yanapë.
Llapanta
Willariyë.
3. Wiyakoqkuna kayanqam,
Tsëchömi yachatsita tïrashun.
Salvaciontam willakunantsik
Jehoväpa shutin santo kanampaq.
(CORO)
Willakuyë,
¡Precïsom wiyayänan!
Musyatsï,
Ushakë chämunqanyaq.
Ëwayë,
Manshu kaqta yanapë.
Llapanta
Willariyë.
(Kë textokunatapis rikäri Mat. 10:7; 24:14; Hech. 10:42; 1 Ped. 3:15.)
^ ***w12 1/3 pägk. 16 - 17 Precisaq rurënintsikta raslla rurëkäshun***
7 Huk alli doctor pitapis operarninqa, tsë nunapa kawënin makinchö këkanqanta musyarmi rurëkanqanllaman pensan. Tsënöllam Diospita yachatsikurnimpis raslla ruranqantsiktaqa rikätsikushun, imapita yachatsikunapaq, ima tapukïkunata ruranapaq o ima publicacionpita yachakïta munayänampaq kaqman yarparar. Hina hukmampaqa tsëta rikätsikushun nunakuna wiyamänapaqnö këkäyanqan hora kutinapaq tiempontsikta patsätsirmi (Rom. 1:15, 16; 1 Tim. 4:16).
8 Yachatsikunqantsikta raslla rurëta munarqa, tsëtam puntaman churashun (lei Génesis 19:15). Këman pensari, atiendeshoqniki doctor análisis rurayäshunqëkita rikärir, qayaratsishurniki claro kënö nirishunkiman: “Rasmi hampikunëki. Huk killallachömi tukïta ruranëki qeshyëkipita kachakänëkipaq”. Musyënam, tsënö nishuptikiqa manachi nina upitseq bombëronötsu raslla yarqur ëqikunkiman. Tsëpa rantinqa, imata ruranëkipaqpis doctor nishunqëkitachi wiyakunkiman, wayikita kutinkiman y puntata imata ruranëkipaq kaqman pensankiman.
9 Pablupis precisaq rurëninta raslla ruranqantaqa rikätsikurqan Efeso anciänokunaman cartakunqanchö Asia nishqan distrïtochö imanö yachatsikunqampaq parlarmi (lei Hechos 20:18-21). Efeso markaman chanqan hunaqllapitatsunchi alli willakïkunata wayin wayin musyatsikur karqan. Hinamampis, ishkë watapam ‘Tiranu niyanqanpa yachatsicuna wayinchö cada junaq yachatsicorqan’ (Hech. 19:1, 8-10). Këchö rikanqantsiknöpis, cada hunaq rurëninkunachömi rikätsikurqan precisaq rurëninta raslla ruranqanta. Manam nitipakashqanö sientekunantsikrëkurtsu Bibliaqa nimantsik Diospita ras yachatsikunapaq. Tsënö kaptimpis, kawënintsikchöqa yachatsikïmi puntachö kanan.
^ ***w12 1/3 pägk. 15 - 16 Precisaq rurënintsikta raslla rurëkäshun***
3 Yachatsikunqantsikpita nunakuna salvakuyänanman o mana salvakuyänanmampis pensarqa, itsachi cuentata qokurishun nuna mayintsikta alli willakïkunapita yachatsinantsik alläpa precisanqanta (Rom. 10:13, 14). Palabranchömi Dios kënö nin: “Mana alli nunata ‘wanunkim’ niptï, pë hutsanta haqirir rasun kaqta y alli kaqta rurarqa, [...] kawëkanqallam. Manam wanunqatsu. Ima hutsa ruranqampis manam yarpashqanatsu kanqa” (Eze. 33:14-16). Hinamampis, Jehoväqa kënömi nin Gobiernompita yachatsikoqkunata: “Tsecunata imepis rurarnenqa, mana allicunapitam salbacunqui, y wiyayäshoqniquicunapis salbacuyanqam” (1 Tim. 4:16; Eze. 3:17-21).
4 Apóstol Pablu Timoteuta raslla yachatsikunampaq imanir ninqanta musyanapaqqa, kë yachatsikïchö rikänapaq kaq textopa qepan kaq y puntan kaq versïculokunata rikärishun. Kënömi nin: “Ime öra eque örapis, alli tiempucho y mana alli tiempuchopis, shumaq pasensiequiwan Diospa palabranta willapäcunequipaq, mana alli yachatsiquicunata jaqiyänanpaq nunacunata cäyitsinequipaq, mana allicunata rurayaptin piñapänequipaq, y Jesusman alli marcäcur quecayänanpaq yanapanequipaq. Porqui chämonqam tiempucuna rasonpa caq yachatsiquicunata nunacuna wiyeta manana munayänanpaq. Masbienmi atscaq yachatsicoqcunata qatiyanqa pecunapaqnollata yachatsicuyaptin; y Diospaq rasonpa yachatsiquicunataqa manam wiyetapis munayanqatsu” (2 Tim. 4:2-4). Jesusqa willakurqannam Diospa contran tikrashqakuna llutanta yachatsikuyänampaq kaqta (Mat. 13:24, 25, 38). Ichikllachöna tsëkuna yurinampaq kaptinmi, Timoteupaqqa alläpa precisarqan nunakunata y cristiano mayinkunatapis Diospa ‘Palabranta’ willanan, tsënöpa tsë mana alli yachatsikïninkuna shumaqnö kaptimpis mana creiyänampaq. Nunakunapa kawëninmi peligrochö këkarqan. ¿Kanan witsampaqqa ima nishwanraq?
5 Kanan witsanqa paqwëmi mirashqa y më tsëchömi kan tsë llutan yachatsikïkuna (2 Tes. 2:3, 8). ¿Ima yachatsikïkunatataq nunakuna wiyëta munayan? Më tsëchömi imëkapis kikinlla rurakashqa kanqantaqa Diospita yachatsikïtanö yachatsikuyan. Y llapampis kikinlla rurakanqanta tukïta estudiayanqanwan rikätsikïta tïrayaptimpis, tsë creenciaqa Diosninnaq religionpa creenciannömi tikrashqa. Hina huk alläpa reqishqa yachatsikïqa, noqantsikpaq Dios mana yarpanqanmi, tsëmi noqantsik yarpänantsikpis mana precisanqanta niyan. ¿Imanirtaq Diospa kaqchö punukëkätsiptimpis atska millón nunakuna tsëkunam creiyan? Kë ishkan yachatsikïkunam kënö pensatsikuyan: “Munanqëkita rurakï, manam pipis cuentata mañashunkitsu”. Y tsëtam nunakunaqa más wiyëta munayan (lei Salmo 10:4).
6 Hina huknöpapis nunakuna wiyëta munayänampaqnölla yachatsikï kanmi. Iglesiaman ëwaq wakin nunakunaqa, “imata ruraptikipis Diosqa kuyashunkillam” niyänantam gustayan. Munayanqanllata wiyatsiyänanrëkurmi sacerdötekuna y pastorkunaqa niyan misakuna, fiestakuna y santokuna Diospa bendicionninta tariyänampaq yanapakunqanta. ¡Pëkunaqa manam ichikllapis musyayantsu peligrochö kawëninkuna këkanqanta! (Sal. 115:4-8.) Tsënö kaptimpis, noqantsikqa Diospa kaqchö riyakuyänampaq y Bibliapa rasumpa kaq yachatsikïninkunata musyayänampaq yanapëta puëdentsikmi, tsënöpa Diospa Gobiernon apamunqan bendicionkunata chaskiyänampaq.
^ ***w12 1/3 päg. 18 Precisaq rurënintsikta raslla rurëkäshun***
14 Diospita yachatsikïqa alläpam imëpis precisashqa, y kanannäqa masran. Biblia willakunqankuna cumplikëkanqanqa 1914 watapita qallëkurmi rikakashqa (Mat. 24:3-51). Kanan witsanqa imëpitapis masmi nunakunapa kawëninkuna peligrochö këkan. Qepallataraq acuerdokunata rurashqa karpis, puëdeq nacionkunaqa pashtatsiyänampaqmi listo këkätsiyan ishkë waranqanö bombakunata. Autoridadkunam willakuyan bombakunata rurayänan materialkuna mëtsika “illarinqanta o illakanqanta”. ¿Terroristakunapa makinmantsuraq tsëkuna chashqa? Wakin estudiösokunaqa niyan huk terroristallapis guërrata qallaptinqa llapan nunakuna ushakätsinakurita puëdeyanqantam. Pero nunakunapa kawënintaqa manam guërrallatsu peligroman churan.
15 Kanan witsampaq parlarmi, The Lancet nishqan revista y Londreschö University College nishqan 2009 watachö kënö niyarqan: “Patsa alläpa achachanqan y alläpa alalanqanmi llapan nunakunapaq más hatun kaq peligro”. Hina kënöpis willakuyarqanmi: “Shamoq watakunachöqa Patsa alläpa alalanqan y achachanqanmi huk hatun peligro kanqa mëtsikaq millón nunakunapa kawënimpaq y saludnimpaq”. Y tsë niyanqanqa rasunmi, lamar más huntanqan, mana tamyanqan o alläpa tamyanqan, más qeshyakuna yurimunqan, shukukï vientokuna kanqan y imëkapis wallkaptin nacionkuna qochinakur guërrata rurayänanmi llapan nunakunapa kawëninta peligroman churan.
16 Itsa wakinkunaqa pensayanman hinantin Patsachö huk guerra kariptin Jesus willakunqan señalkuna cumplikar qallanampaq kaqta. Awmi, nunakunaqa manam musyayantsu tsë profecïakuna cumplikanqan imata rikätsikunqanta. Rasun kaqchöqa, tsëkunaqa unëpitanam cumplikëkan, y tsëmi rikätsikun Cristu këkämunqantana y hinantinchö imëkapis imanö këkanqampa ushënin witsanna kanqanta (Mat. 24:3, NM). Kanan witsannöqa manam imëpis tsë señalkuna cumplikashqatsu. Kananmi tiempo Diospa kaqchö punïkaq cuenta këkaq nunakuna riyakuyänampaq o rikchayänampaq, y tsëpaqqa Diospita yachatsikunqantsikmi yanapakun.
17 Alläpa wallka tiempollanam kapamantsik Jehoväta kuyanqantsikta rikätsikurnin, kë ushanan hunaqkunachö pëpita yachatsikunapaq mandamanqantsikta willakur ushanapaq. Römachö cristiänokunaman Pablu qellqanqantam kanan witsankuna imëpitapis más wiyakunantsik, kënömi nirqan: “Ima tiempucunachona quecanqantsictapis cuentata qocushun y punonqantsicpita riyacoq cuenta mäcoq mäcoqllana quecashun; porqui cananqa Jesucristuman creyiconqantsicpita salbacunantsic öra chäramunnam” (Rom. 13:11).
18 Itsa wakin nunakunaqa ushanan hunaqkunapaq Biblia willakunqan cumplikaqta rikarnin Diospa kaqman yarpachakur qallëkuyanman. Wakin nunakunanäqa waktsa këta, hinantinchö guerra qallëta puëdenqanta, maqanakïkunata, wanutsinakïkunata, Patsachö imëkata ushakätsiyanqanta gobiernokuna altsëta mana puëdeyanqanta rikarmi, cuentata qokuyan Dioslla nunakunata yanapëta puëdenampaq kaqta. Y wakinkunanam Diospa yanapakïninta ashir qallayan, familiankunachö pipis alläpa qeshyakurkuptin, casado këkar rakikäkurirnin o mëqan kuyashqa kastampis wanukïkuptin. Diospita yachatsikur purinqantsikchömi tsënö nunakunata yanapëta puëdentsik.
^ ***sn pägk. 114 - 115 ¡Kushishqa ëwashun willakoq!***
Cántico 97
¡Kushishqa ëwashun willakoq!
(2 Timoteu 4:5)
1. Ëwayë Diospita yachatsir
Llapan nunakunata.
Shonqupita nunata kuyar,
Manshu kaqta yanapar;
Jehoväta serviqa shumaqmi.
Kushintsik ninqanta willar.
Ëwayë imëpis willakoq;
Shutimpita yachatsikur.
(CORO)
Hinantimpa ëwashun
Gobiernompita willakur.
Jehovällapaq kanqantsikta
imëpis rikätsikur.
2. Ëwayë puntata yachatsir;
Awnikunqanman yarpar.
Jesus ruranqantam qatintsik
Mushoqna shonquntsikwan.
Diosnintsikpa Gobiernompita
Wanayanmi wiyakïta.
Willakuntsik Diospa kallpanwan.
¡Pëwanqa mantsëpis kantsu!
(CORO)
Hinantimpa ëwashun
Gobiernompita willakur.
Jehovällapaq kanqantsikta
imëpis rikätsikur.
3. Llapantsik ëwashun juntolla
Ciëlopaq, Patsapaq kaq.
Awkin, joven, ollqu y warmi
Yachakurnin këkäyan.
Valoryoqmi Dios servinqantsik,
Shonquntsikpitam servintsik.
Diospa kuyëninchö këkäshun,
Shumaq y limpio portakur.
(CORO)
Hinantimpa ëwashun
Gobiernompita willakur.
Jehovällapaq kanqantsikta
imëpis rikätsikur.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 23:4; Hech. 4:29, 31; 1 Ped. 2:21.)
^ ***sn päg. 84 Diospa qarëninmi santo espïrituqa***
Cántico 71
Diospa qarëninmi santo espïrituqa
(Lucas 11:13)
1. Kamakoq Yaya, kuyakoq Jehová,
Shonqüpita más hatun kanki.
Llakinëta waqëta wallkätsi,
Espïritïkiwan shoqallämë.
2. Hutsannaq këta puëdelläyätsu,
Llutanllatam hora rurayä.
Mañakayämö, espïritïki
Imëyaqpis yanapayämätsun.
3. Kallpannaq utir këkäyaptïmi,
Kallpëki mushoqyätsiyäman.
Pishqunö volar këtam munayä,
Qolläyämë espïritïkita.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 51:11; Juan 14:26; Hech. 9:31.)
^ ***lv pägk. 153 - 157 Diosnintsik melananqan fiestakuna***
16 “Jatun garë” Babiloniachöqa “manam casaqui fiestacho bullaquicunapis” wiyakanqanatsu. ¿Imanir? Ushakärinampaq ichikllana pishiptin (Apocalipsis 18:23). Brujerïakuna rurayanqanmi casakï fiestakunaman takukashqa y tsëmi qallanampita patsë casado kawakïta rakchayätsin (Marcos 10:6-9).
17 Markan markanmi kë celebracionkuna hukläya kayan y allitanö rikäyaptimpis, mana alli religionkunapitam shamun. Tsë rurëkunaqa casakoqkunapaq y invitädonkunapaqpis alli suertetam apamun niyanmi (Isaías 65:11). Atska rurëkunam kan, pero arroz maqtsipita rikärishun. Itsa tsëta rurar qallarqa creiyaq mana alli espíritu casakoqkunata mana imanänampaq. Hina arroztaqa unëpita patsëmi rikäyashqa alli kawakïpaq, mirakïpaq, y majankunawan unë kawakuyänampaq señalnintanö. Tsëchömi alleq rikantsik Teyta Diospa kuyakïninchö imëpis kawakunapaqqa, tsë rurëkunata chipyëpa haqinantsikta (2 Corintios 6:14-18).
18 Hina Diosta sirveqkunaqa casakuyanqan hunaq shumaq yarqunantam munayan, tsëmi alleq pensayan juntakärir mikupakuyanqan, tushuyanqan y iman rurayanqampis wakinkunata mana alliman mana ishkitsinampaq. Y manam pipis llutaqa parlantsu, casakoqkunata ni wakinkunatapis ofendipa o penqakatsipa ni mana alli brömakunatapis manam parlayantsu (Proverbios 26:18, 19; Lucas 6:31; 10:27). Y kapoqyoq këninkunata rikätsikurnin o gälakorqa manam rurayantsu hatusaq fiestakunata (1 Juan 2:16). Casakuyanqan hunaq shumaq kushikïpaq kanqantam Jehová Diosqa yarpäyananta munan, y manam alläpa gastakuyanqampita llakikuyanantatsu.
¿BRINDIS NISHPA VÄSOTA TAKATSINAKÏQA DIOSPA MANDAKÏNINTSURAQ?
19 Casakïkunachö y huk fiestakunachöqa imëpis väsonkunatam takatsinakuyan. Y 1995 watachömi huk libro kënö willakorqan tsë brindis nishqampaq: “Tsë rurëqa unë upyayanqan rurëkunapitam shamun, tsëchömi dioskunata huk sagradu yakuta qoyaq, imatapis chaskita munarlla, y mañakuyaq ¡atska watapaq katsun!’ o ‘¡saludniki alli katsun!’ nishpam” (International Handbook on Alcohol and Culture).
20 Rasumpam, wakinqa mana alli religionpa costumbrentanötsu ni brujerïakunapita shamonqantanötsu rikäyan. Pero cöpata pallarkur salud niyanqanqa ‘ciëloman’ o huk espïritukunaman mañakïmi. Tsëta rurar bendición mañakïqa, manam allitsu, Bibliaqa manam tsëtatsu yachatsikun (Juan 14:6; 16:23).
“JEHOVÁ KUYAQKUNA CHIKIYË MANA ALLI RURËKUNATA”
21 Hinantin patsachömi tukïläya mana alli costumbrekuna y fiestakuna kan, y Hatun Babiloniam yanapashqa tsëkunata rurayänampaq. Wakin markakunachöqa cada watam carnabal fiestata rurayan, tsëchömi melanëpaq lluta tushukur kakuyan, y tsëchöqa ollqupura punukoqkunapis warmipa röpantam yakakuyan. ¿Jehoväta kuyaq cristiänopaqqa allitsuraq kanman tsë fiestakunaman ëwë o rikëllapis? ¿Tsëkunaman ëwarqa mana alli rurëkunata chikïmi ninmantsuraq? (Salmo 1:1, 2; 97:10.) Tsëmi salmista mañakonqannö noqantsikpis Diosnintsikman mañakushwan, “yanapëkamë mana alli kaqta nawï mana rikänampaq” nishpa (Salmo 119:37).
22 Huk fiestata celebrayaptenqa, manam ichikllapis rikätsikushwantsu tsë mana alli fiestakunachö yanapakïkanqantsiktanö. Tsëpaq parlarmi Pablu kënö nerqan: “Tsëmi alcabu cashun imata micurpis, upurpis y rurarpis Dios cushicunampaq caqta yarpacachar rurashun” (1 Corintios 10:31; rikäri “Allikunata ruranapaq huk shumaq yanapakï” nishqanta 158 y 159 päginakunachö). Wakin celebracionkunaqa manam religionkunapitatsu, polïticakunapitatsu, ni nacionkunapa señalninkunapitatsu shamun, hinamampis tsë costumbrekunataqa manam Biblia prohibintsu, y tsëtaqa ¿imanötaq huk cristiano rikanman? Tsëtaqa cada cristiänonam rikänan ruranampaq o mana ruranampaqpis conciencian nenqanmannö. Pero manam kikinllamanqa yarpänantsu, sinöqa hukkunamampis yarpänanmi ruranqankunata rikar mana ishkiyänampaq.
PARLAKÏNINTSIKWAN Y RURËNINTSIKWAN DIOSNINTSIKTA KUSHITSISHUN
23 Wakinkunaqa kastantsikkunawan y amïgontsikkunawan juntakärinapaq nirllam fiestakunata celebrayan. Tsënö karqa itsa Jehoväpa testïgonkunaqa kastankunawan y amïgonkunawan manam juntakäyantsu, ni nuna mayinkunata kuyayantsu nimashwan. Tsënö kaptenqa yachëllapam willapärinantsik wata tumareq kuyashqa kastantsikkunawan y amïgontsikkunawan juntakë gustamanqantsikta (Proverbios 11:25; Eclesiastés 3:12, 13; 2 Corintios 9:7). Tsënö kaptimpis alleq musyayänantam munantsik, Biblia nenqanta mana wiyakushpa Diosnintsik chikenqan costumbrekunata celebrëqa mana kushitsimanqantsikta (rikë 156 päginachö “Alli kaq religionchö këqa alläpa kushikïpaqmi” nishqanta).
24 Tsë celebracionkunapaq tapupäyaptenqa wakin Testïgokunaqa contestayan capítulo 16 Rasumpëpaqa, ¿imatataq Biblia yachatsikun? nishqan librowanmi. Pero tsë celebracionkunapaq parlarnenqa manam plëtïllatatsu ganashwan sinöqa rasumpa kaq yachatsikï shonqunman chänantam munashwan. Tsëmi Bibliaqa nimantsik “Diospaq tapuriyäshuptiquinäqa, alli shimiquicunapa parlapar cäyipäratsiyänequipaq listu quecayë” nishpa (Colosenses 4:6).
25 Jehoväpa testïgonkunaqa alleqmi musyantsik ima creenciakuna o fiestakuna alli o mana alli kanqanta, tsënöpam rikätsikuntsik imanir mana celebranqantsiktapis (Hebreus 5:14). Tsëtaqa wambrantsikkunapis alleqmi musyayänan. Tsëpaqqa Biblia nenqanwanmi fëninta sinchiyätsinantsik. Tsënöpam pëkunapis listo këkäyanqa imanir fiestakunata mana celebrayanqanta tapuyaptin contestayänampaq, hina tsënöpam yanapëkantsik Diosnintsikpa kuyakïninchö pëkunapis kawakuyänampaq (Isaías 48:17, 18; 1 Pedru 3:15).
26 Dios munanqannö adoranapaqqa manam fiestakuna y costumbrekuna haqirinanllatsu, rasumpëpa cristiänokunaqa maskunatapis ruranantsikmi. Qateqnin capïtulochömi yachakushun llapan kawënintsikchö honrado kë alläpa alli kanqanta. Wakin nunakuna manam honrädotsu kanantsik nikäyaptimpis, Diosnintsikta wiyakïqa imëpis allillam.
^ ***lv päg. 156 Diosnintsik melananqan fiestakuna***
ALLI KAQ RELIGIONCHÖ KËQA ALLÄPA KUSHIKÏPAQMI
Jehoväqa “benditu” y kushishqa Diosmi (1 Timoteu 1:11). Y sirveqninkuna kushishqa kawakuyänantam munan, qateqnin versïculokunachö rikanqantsiknö:
“Kushishqa shonquyoq nunaqa, llapan hunaqkunam fiesta hunaqchönö kushishqa kanqa.” (Proverbios 15:15.)
“Musyarqönam hina nunapaqqa manam imapis kantsu kawëkar ruranqankunapita kushikïnöqa, y llapan nunapis trabajanqampita alleq mikutsun y uputsun, tsëqa Diospa qarëninmi.” (Eclesiastés 3:12, 13.)
“Alli nunaqa allikunata rurayänampaqmi willakun y kikimpis alli kaqta ruranampaqmi sinchikun.” (Isaías 32:8.)
“Llapequipis utishqa y llaquishqa carnenqa, noqaman shayämï. Shayämuptiqueqa, noqam jamaratsiyashqequi. Noqapa yugoqa manam lasantsu. Yanapayäpteq ancashllam canqa.” (Mateo 11:28, 30.)
“Rason caqta musyariyaptiqui, tse rason caq librariyäshunqui.” (Juan 8:32.)
“Pipis shonqun sientenqanmanno ofrendecutsun, peru ama malasqa obligayëtsu qonanpaq, porqui Teyta Diosnintsicqa cuyan cushi cushilla ofrendaq nunatam.” (2 Corintios 9:7.)
“Santu Espirituyoqcunaqa cuyanacuyanmi. Cushi cushim cawacuyan. Alli pasaquichomi cawayan. Allapa pasensiacoqmi cayan. Alli shonquyoqmi cayan. Juclaya nunam cayan, änicushqantapis cumpliyanmi.” (Gálatas 5:22.)
“Actsichonona quecarnenqa, allicunata rurarna, cuyanacurna y rason caqllata parlarna cawacuyë.” (Efesios 5:9.)
^ ***lv pägk. 138 - 139 Parlakïnintsikwan imëpis yanapakushun***
13 Llakitsikoq parlakïkuna. Rikanqantsiknöpis mana alli parlakïkunaqa alläpam llakitsikunman. Y hutsasapa kënintsikqa imanöllapapis mana allita parlaratsimantsikmi. Pero Bibliaqa willamantsikmi congregacionchö o mëchö këkarnimpis mana alli kaqta mana parlanapaq. Tsëpaq parlarmi apóstol Pablu këta qellqarqan: “Tsëmi mana piñacushpa, mana wäputupanacushpa, mana coleracushpa, mana qayapanacushpa, wasata mana rimashpa y mana lluta tratanacushpa cawacuyë” (Efesios 4:31). Huk Bibliachöqa ‘wasa rimëtaqa’ “maldisikï” “qayapanakï” ninmi. Kënö lluta qayapëpa y mana respetashpa parlakïqa nunata pasëpam penqakatsin. Y wambrakunanäqa tsënö parlapäyaptenqa pasëpam llakikuyan (Colosenses 3:21).
14 Mana alli parlaqkunataqa Bibliachö condenanmi, y pasëpa mana allikunamanmi ishkenqa ninmi. ¿Imataq shuyaran kënö ofendikïpa mana alli parlakoqkunata? Puntataqa atska kutim willapäyanqa. Pero mana wiyakuptenqa congregacionpitam qarqushqa kanqa. Mana arrepentikurnin congregacionman mana kutirnennaqa, mana wanushpa kawakïta manam chaskenqatsu (1 Corintios 5:11-13; 6:9, 10). Alleq clärom këkan, Teyta Diospa kuyakïninchö imëpis kawakïta munarqa pasëpam haqinantsik qayapänakïta, wasa rimëta, tumpakïta, y llapan mana alli llakitsikoq parlakïkunata.
^ ***sn päg. 137 Aktsiqa masnam atsikyan***
Cántico 116
Aktsiqa masnam atsikyan
(Proverbios 4:18)
1. Profëtakunam musyëta munayaq
Nunata salvaq Cristupita.
Diosmi nirqan Mesías shamunanta
Nunakunata salvanampaq.
Chämushqam tiempo, pënam gobernëkan,
Tsëqa cläronam rikakun.
Tsë musyë alläpa kushikïpaqmi.
¡Angelkunapis shuyäyaqmi!
(CORO)
Nänintsikqa masnam atsikyan,
Atsikyaqchömi purintsik.
Rikäyë Dios ruramunqanta,
Alli nänipam pushakun.
2. Cumplido sirveqtam Jesus churashqa
Mikïnintsik qaramänapaq.
Rasumpa yachatsikï más musyakan.
Peqaman, shonquman shumaq chan.
Näni más atsikyan, allim purintsik,
Atsikyaqchömi ëwantsik.
Tsënöqa purintsik Jehovärëkurmi,
Y alläpam kushikïkuntsik.
(CORO)
Nänintsikqa masnam atsikyan,
Atsikyaqchömi purintsik.
Rikäyë Dios ruramunqanta,
Alli nänipam pushakun.
(Kë textokunatapis rikäri Rom. 8:22; 1 Cor. 2:10; 1 Ped. 1:12.)
^ ***sn päg. 157 Diosta ashi salvakunëkipaq***
Cántico 133
Diosta ashi salvakunëkipaq
(Sofonías 2:3)
1. Jesuspa contranmi
Gobiernokuna kayan.
Nunakunapa gobiernon
Ushakanqam nishqam Dios.
Gobernayashqanam,
Jesusnam gobernanqa.
Chikeqninkunata ushanqam.
Ichikllanam pishikan.
(CORO)
Jehoväta ashir salvakï.
Mana mantsakushpa ashi,
Allita ashi,
Pëllapaq kawë,
Pëpa Gobiernonllapaq kë.
Tsëqa rikëkaptikim Dios
Salvarishunki.
2. Llapan Patsapitam
Pï më yachakïkäyan.
Kikinkunapitanachi
Wiyakur o manapis.
Tukïta pasarpis
Shonquntsik mantsatsuntsu.
Sirveqninta Dios rikëkanmi;
Qayakushqa wiyanmi.
(CORO)
Jehoväta ashir salvakï.
Mana mantsakushpa ashi,
Allita ashi,
Pëllapaq kawë,
Pëpa Gobiernonllapaq kë.
Tsëqa rikëkaptikim Dios
Salvarishunki.
(Kë textokunatapis rikäri 1 Sam. 2:9; Sal. 2:2, 3, 9; Pro. 2:8; Mat. 6:33.)
^ ***sn päg. 13 ¡Jehová Diosnintsikta alabayë!***
Cántico 9
¡Jehová Diosnintsikta alabayë!
(Salmo 145:12)
1. ¡Jehoväta alabëkuyë!
¡Shutintapis reqiyätsun!
¡Willayë hunaqnimpita!
Llapan nunam wiyakuyänan.
Diosnintsikqa willakamushqanam
Tsurin Jesus Rey kanqanta.
Llapan nunata alli willayë
Diospa bendicionnimpita.
(CORO)
¡Jehoväta alabëkuyë!
¡Hatun këninta reqiyätsun!
2. ¡Jehoväta alabëkuyë!
¡Kushikïwan cantariyë!
Kushishqa shonquntsikpita
Willakushun mana mantsashpa.
Pëlla llapanta kamashqa karpis,
Manam lluta rikäkoqtsu.
Llakipäkoq, kuyakoqmi pëqa.
Mañakïnintsikta wiyaq.
(CORO)
¡Jehoväta alabëkuyë!
¡Hatun këninta reqiyätsun!
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 89:27; 105:1; Jer. 33:11.)
^ ***lv pägk. 160 - 165 Llapanchöpis alli kaqllata ruraq***
HUK wambram mamanwan tiendapita kutirëkarnin mantsakar waqar qallakïkun, ¿imanirtaq waqan? Mana mäkushpam huk pukllanata rikapëkanqanta apakushqa kanaq. Mamantam rantïkapamë ninan karqan, pero qonqëkunaqmi. Tsëmi alläpa llakishqa waqar qallakïkun. Mamannam shoqarirnin yanaqan tiendaman pukllanata kutitsinampaq. ¡Imanömi maman kushikïkun apakullarqömi nishpa disculpata mañakuptin!
2 Teytakunapaqqa alläpa kushikïpaqmi wambrankuna alli rurëta yachakuyaptin. Tsëpitapis masran kushikun ciëlochö ‘rasumpa kaq Diosnintsik’ sirveqninkuna mana suwakoq kayaptin (Salmo 31:5). Imëpis consëjonkunata wiyakur alli kaqllata ruranapaq sinchikushqaqa Jehová Diosnintsikqa alläpam kushikun. Kuyakïninchö imëpis kawakïta munarmi kushitsita munantsik. Tsëmi apóstol Pablupis nerqan: “Munayä ime equepis alli portacur cawaquitam” (Hebreus 13:18). Alli portakïqa manam fäciltsu, pero tsëta ruranapaq sinchikushqaqa bendicionkunatam chaskishun, ¿imakunachötaq fäciltsu kanman? Tsëtam qateqninkunachö rikärishun.
RIKÄKUSHUN IMANÖ KANQANTSIKTAPIS
3 Tsëpaqqa kikintsikmi puntata rikäkunantsik imanö kanqantsiktapis. Hutsasapam kantsik, tsëmi alcabo kanantsik kikintsikta mana ulipäkunapaq o llullapäkunapaq. Tsënömi pasarqan Laodicea markachö täkoq cristiänokunata. Jesusmi nerqan kikinkuna kapoqyoqmi kä nikäyaptimpis, Diospa kaqchöqa “mana imayoq llimushnero” “wiscu” “qalapacho” kayanqanta (Apocalipsis 3:17). Kë cristiänokunaqa, manam llakipëllapaqtsu kayarqan, sinöqa pasëpa mana allimanmi ishkikäyarqan, pasëkäyanqanta mana tantiarnin.
4 Tsënöllam hina discípulo Santiägupis willakorqan: “Sitsun meqam nunapis relijiosu tuconqa, peru llutanta parlar shiminta mana sujetaconqatsu, quiquinllam engañaquican. Y tse relijiosu quenin manam imapaqpis balintsu” (Santiagu 1:26). Shimintsikta mana sujetakïkarnin Diostam servikä nerqa kikintsiktam engañakïkantsik. Tsënö këkar Diosnintsikta adoranqantsikqa imapaqpis manam välentsu. ¿Imatataq rurashwan tsënö mana alli rurëkunaman mana ishkinapaq?
5 Qepan versïculokunachömi Santiagu parlan rikapäkur altsapäkunapaq espejo cuenta Biblia kanqanta (Santiagu 1:23-25). Awmi, Bibliam yanapamäshun rikäkunapaq allita o mana allita rurëkanqantsiktapis, tsënöpa alli kaqta rurëta tïranapaq (Lamentaciones 3:40; Ageo 1:5). Hinamampis Jehová Diostam mañakunantsik yanapëkamänapaq, mana alli kaqta rurëkanqantsikta haqirïkur alli kaqllatana ruranapaq (Salmo 139:23, 24). Itsa mana mäkushpa melanëpaq costumbreta rurakïkantsik. Tsëpaqqa alleqmi yarpakachänantsik, ¿imanöraq Teyta Diosnintsik rurëkanqäkunata rikan?, nishpa. Proverbios 3:32 nishqanchöqa nimantsik: “Jehoväqa chikinmi mana alli ruraq nunakunata, pero alli ruraq nunakunamanqa confiakunmi”. Teyta Diosmi yanapamäshun Pë rikämanqantsiknö rikäkunapaqqa y munanqannö imatapis ruranapaq. Tsëmi apóstol Pablunöpis nishwan: “Munayä ime equepis alli portacur cawaquitam”. Hutsasapa këkarqa manam pasëpa allikaqllatatsu rurashun, pero shonqupita patsëmi sinchikunantsik, alli kaqta rurar Diosnintsikta kushitsinapaq.
KASTANTSIKKUNAWAN DIOSNINTSIK MUNASHQANNÖ KAWASHUN
6 Kastantsikkunaqa alli rurëninkunapitam reqishqa kanman. Casädokunaqa ishkampis Diosnintsik munanqannömi kawayänan, y manam hukwan hukwanqa pukllar ni asikacharqa kakïkanmantsu. Ni pakëllapa Internetchö, revistachö, televisionchö qalapacho warmiwan ollqu mana alli rurëkaqkunataqa rikaranmantsu; tsë rakcha rurëkuna y rikëkunaqa familiapaq pasëpa mana allim. Tsëta musyëkarpis, wakin cristiänokunaqa majankuna mana mäkuyanqanyaq tsëtam rurayashqa. ¡Imanö melanëpaqmi majankunata engañëkuyan! Ama majantsikpita pakallapa rakcha rurëkunamanqa ishkishuntsu. Tsëpa rantenqa rey Davidnömi alli kaqta rurëta tïranantsik, pëmi kënö nerqan: “Mana rasumpa kaqta parlaq nunakunawanqa manam takukarqötsu, ni hananllapa allitukoq nunakunawampis” (Salmo 26:4).
7 Teyta Dios munanqannö wambrakunapis kawanampaqmi teytankuna yachatsiyanman. Y tsëpaqqa Biblia nenqanwanmi yachatsiyänan. Bibliachöqa atska willakïkunatam tarintsik imakunata mana ruranapaqpis: Acán nunam suwakïkurnin willakorqantsu, Guehazí nunanam kapoqyoq tikrëta munarnin ulikurerqan [llullakurerqan], y Jüdasnam suwakoq karqan, y manam tsëllatsu sinöqa Jesusta dañananrëkurmi ulikorqan (Josué 6:17-19; 7:11-25; 2 Reyes 5:14-16, 20-27; Mateo 26:14, 15; Juan 12:6).
8 Pero alli rurayanqankunapita willakïkunatapis tarintsikmi: Jacob nunam wambrankunapa costalninchö qellëta taririrnin kutitsiyänampaq nerqa, pantarchi winarkayämushqa nirnin. Y Jefté nunapis cumplerqanmi änikonqanta y warmi wambrampis teytan änikonqantam hina cumplerqan. Hina Jesuspatapis tarintsikmi, atska nunakuna piñashqa prësuyänampaq tsareq ëwayaptimpis mana mantsakushpam noqam kä nerqan, tsënömi rikätsikorqan Jehoväpa Palabran cumplikänan munanqanta, y qateqninkunata kuyarnin tsapanqanta (Génesis 43:12; Jueces 11:30-40; Juan 18:3-11). Bibliachöqa atskam kënö willakïkuna kan, pero kë rikärenqantsikqa wakin wakinllam, këkunawanmi wambrakunata yachatsishwan alli kaqta y rasumpa kaqta kuyayänampaq.
9 Pero wambrakuna yachatsiqa manam shimillapitatsu kanman, yachatsenqantsiknöllam noqantsikpis ruranantsik. Tsëmi apóstol Pablu kënö nerqan: “Tseno yachatsicoq quecar ¿manacu quiquiquicunaraq puntata tse leycunata cumpliyanquiman! Qamcunam mana suwacuyänanpaq yachatsicuyanqui. Tseno yachatsiquicarqa, ¿imanirtaq quiquiquicunaqa suwacuyanqui!” (Romanos 2:21). Wakin teytakuna y mamakunaqa ulikïtsu o llullakïtsu y ama suwakunkitsu nishpam niyan wambrankunata, pero rurëninkunachöqa ulikïkäyan y suwakïkäyanmi, ¿imanö? Wakin wakinllata willakurnin, hukpa kaqta imatapis quedatsikurnin. Y tsënö rurarïkorqa tsapäkuyan kënö nishpam: “Noqaqa ulipärerqo allillapaqmi manam pitapis dañantsu” o “tsëtaqa munaq kaqmi apakun” nishpa. Tsënö rurarqa wambrankunatam más pantatsir ushayan. Chaniyoqta o mana chaniyoqta apaqtimpis suwakïllam, y ichikllachö o atskachö mana kaqta parlëpis ulikïllam o llullakïllam (Lucas 16:10). Hinamampis wambrakunaqa rasllam tanteariyan y yachakuriyampis tsë mana alli rurëkunata (Efesios 6:4). Pero teytankuna imëpis alli kaqllata yachatsita tïrayaptenqa, mana alli mundochö kawëkarpis Jehová Diostam kushitsiyanqa alli rurëninkunawan (Proverbios 22:6).
^ ***sn päg. 55 ¡Sïguishun poqurnin!***
Cántico 45
¡Sïguishun poqurnin!
(Hebreus 6:1)
1. Sïguishun poqurnin sinchi kanapaq,
Diosnintsikqa munan yachaqna kanantsiktam.
Sinchikushun yachatsikïnintsikchö,
Diosmi bendecimäshun.
Llapantsikpaqmi kan trabajo,
Tsënöllam Jesuspis rurarqan.
Diosman markäkurqa ishkir kashuntsu,
Kuyashun alli kaqta.
2. Sïguishun poqurnin yachatsikïchö,
Llapampaq apantsik alli willakïninta.
Kushishqa alabashun Diosnintsikta,
Punkun punkun yachatsir.
Mantsapakunatam munayan,
Mantsakushuntsu. Sïguishunlla
Willakur alli noticiakunata,
Mantsakur kashunnatsu.
3. Sïguishun poqurnin mana haqishpa;
Llapan hunaq kashun más shumaq yachatsikur.
Santo espïritum yanapamäshun;
Alläpa kushikushun.
Yachakïkaqta kuyëkäshun;
Shonqunman chätsun yachakunqan.
Yanapar këkäshun poquyänampaq;
Rasun kaq aktsinampaq.
(Kë textokunatapis rikäri Fili. 1:27; 3:16; Heb. 10:39.)
^ ***w14 15/8 pägk. 14 - 15 Diospa Palabranqa kawëkaqmi: ¡alli utilisäshun!***
14 “Nunacunata” yachatsirninqa, imakunapa pasëkäyanqantam Pabluqa entiendita procuraq (leyi 1 Corintius 9:19-23). Tsëtaqa rurarqan, Israel nunakunata, ley cumpleqkunata, leyta mana musyaqkunata y mana alläpa markäkoqkunata Diospita yachatsinanrëkurmi. Wakinllapis salvakuyänampaqmi pï mëta yanapëta procurarqan (Hëch. 20:21). ¿Imanötaq Pablu ruranqanta qatishwan yachatsikunapaq alistakurnin? (1 Tim. 2:3, 4.)
15 Diospita Yachatsikunapaq höjachömi, cada killa imanö yachatsikunapaq yanapakï yarqamun. Tsëchö ninqannö rurë. Peru jukkunapita yachakïta munayaptinqa, tsëpitam parlapärinkiman. Kënö tapukï: “Yachatsinäpaq kaq nunakunaqa, ¿imakunapataq pasëkäyan? ¿Imamantaq masqa yarpachakuyan?”. Nïkurna yanapanampaqnö kaq textuta akrë. Bibliata utilisäyänampaq imata rurayanqanta willakurmi, congregacionkunata watukaq wawqi kënö nin: “Imapitapis raslla parlapäyaptïqa cäsi llapan nunakunam juk textuta leyipuyänäta jaqiyäman. Bibliata kicharkurllana shumaq saludarirmi juk textuta leyirapuyä”. Yachakurishun imapita, ima tapukïwan y ima textukunawan yachatsikuyanqan alli yarqunqanta. Itsa noqantsikpis tsënölla rurashwan.
16 Mana alli rurëkuna kanqan sitiuchö tärarninqa, itsa kënö tapurinkiman: “¿Imanöraq sientikunkiman entëru Patsachö mana alli rurëkuna manana kanqanta, y llapampis kushishqana këkäyanqanta noticiachö willakayämuptin? Tsënö kanampaq kaqtam Isaïas 14:7 textu willakun. Jina Bibliachöqa shamoq tiempuchö yamë kawakï kanampaqmi atska änikïkuna kan”. Nïkurna mëqan änikïllatapis leyirapunëkipaq niri.
17 Täranqëkichö qellë tarinan sasaraq (ajaraq) kaptinqa, itsa kënö tapurinkiman: “¿Ëkataraq juk nuna gänanman familianwan alli kawayänampaq?”. Contestarishuptikina, kënö niri: “Wakinqa tsëpitapis mastam ganayan, tsënö kaptimpis manam kushishqatsu kawayan. Tsëqa, ¿imatataq wanantsik kushishqa kawanapaq?”. Nïkurna Mateu 5:3 (NM) textuta leyiri y Bibliapita yachatsinëkipaq niri.
18 Täranqëkichö desgracia pasakushqa kaptin nunakuna llakishqa këkäyaptinqa, itsa kënö parlapärinkiman: “Shoqakïta apamurmi watukaqniki shamurqö”. Tsëpitana leyi Jeremïas 29:11 textuta (leyi). Nïkurna kënö ni: “Këchö ninqannöpis, Diosqa munan ‘yamë y shuyäkïyoq’ kanatam. ¡Tsëta musyëqa alläpam shoqamantsik! Peru ¿imëllapis tsënö këta tarishuntsuraq?”. Nïkurna tsëpaqnö yachatsikoq Alli willakïninkuna follëtuwan yacharatsi.
19 Täranqëkichö nunakuna religiösu kayaptinqa, itsa kënö ninkiman: “Juk angel shamur parlapäshuptikiqa, ¿wiyankimantsuraq?”. Tsëpitana leyi Apocalipsis 14:6, 7 textuta (leyi). Nïkurna kënö ni: “Kë angelmi ‘sieluta’ y ‘patsata’ kamaq ‘Diosta adorecuyë’ nin. ¿Musyankïku ciëluta y Patsata kamaqpa jutin ima kanqanta?”. Nïkurna Salmu 124:8 textuta leyi, kënömi nin: “Patsata y ciëluta kamaq Jehoväpa jutinchömi yanapakïnintsik këkan”. Tsëpitana, Jehoväpita masta yachatsinëkipaq niri.
20 Juk jövinwan parlarninqa, itsa kënö nirinkiman: “Juk precisaq asuntupaq parlaq textutam qamwan leyirita munä”. Tsëpitana leyi Proverbius 30:4 textuta (leyi). Nïkurna kënö ni: “¿Pipaqtaq këchö parlëkan? Këchö ninqantaqa manam nunaqa rurëta puëdintsu, tsëqa, ¿pipaqtaq nikan? Këchöqa juk Kamakoqpaqmi parlëkan. Peru ¿imanöraq jutinta musyashwan? Bibliachömi rikäratsïnikita munä”.
^ ***sn päg. 112 “Rikäyë y kushikuyë Jehová kuyakoq kanqanta”***
Cántico 95
“Rikäyë y kushikuyë Jehová kuyakoq kanqanta”
(Salmo 34:8)
1. Diosta servirmi kushintsik.
uyantsik yachatsikïtam.
Tiempotam rakintsik servinapaq;
Pishinran yachakuyänan.
(CORO)
Bibliam willamantsik: ‘Rikäyë
Jehová alli kanqanta’.
Alläpa allim Dios serviqa,
Sinchikunqantsik allim.
2. Llapan tiemponwan sirveqpaq
Atska bendicionkunam kan.
Dios rikänanman yärakurqa
Kushishqallam kawanqa.
(CORO)
Bibliam willamantsik: ‘Rikäyë
Jehová alli kanqanta’.
Alläpa allim Dios serviqa,
Sinchikunqantsik allim.
(Kë textokunatapis rikäri Mar. 14:8; Luc. 21:2; 1 Tim. 1:12; 6:6.)
^ ***w13 1/3 päg. 5 Moises humilde nuna***
Moises humilde nuna
¿IMA NINANTAQ HUMILDEQA? Humilde këqa allitukoq y gälakoq këpita alläpa jukläyam. Humildeqa musyanmi imachöpis jukkuna pëpita más yachaq kayanqanta. Jina llapanta rurëta mana puëdinqantam musyan.
¿IMANÖTAQ MOISES TSËTA RIKÄTSIKURQAN? Moisesqa manam autoridadyoq kanqampita gälapäkurqantsu. Juk nunata autoridadnin qoykushqaqa, rasllam rikätsikurin humilde kanqanta o mana kanqanta. 1800 watakunachö juk yachatsikoq nuna kënö nirqan: “Imanö kanqanta musyëta munarqa, pitapis autoridadnin qori”. Tsënö kaqchömi, Moisesqa humildadninwan alläpa alli ejemplo kashqa.
Jehoväqa jatun autoridadyoq kanampaq y israelïtakunata pushanampaqmi churarqan. Tsënö kaptimpis, Moisesqa manam orgullösotsu tikrakurirqan. Rikärishun imanö juk sasa o aja herencia asuntota altsanqanta (Números 27:1-11). Tsëqa alläpa precisaqmi karqan, imanö decidinqanqa shamoq tiempochö kastankunapaqwanmi kanan karqan.
¿Imatataq Moisesqa rurarqan? ¿Israelpa pushaqnin karnaku imanöpis decidita musyarqanna? ¿Yachanqankunaman, atska watapa imëkapa pasashqanman o Jehová imanö pensanqanta musyarnintsuraq kikinllaman confiakurqan?
Juk orgulloso nunaqa ruranmanmi karqan, pero Moisesqa manam. Bibliam nimantsik “mañakuyanqanta Jehoväta willarinqanta” (Números 27:5). ¡Pensari! Chusku chunka watapana israelpa pushaqnin këkarpis Jehoväman confiakurnin sigikarqanllaraqmi y manam kikinmanqa. ¡Këmi rasumpa humilde këqa!
Moisesqa manam pëlla autoridadyoq kanampaq kaqta pensarqantsu. Juk israelïtakuna profëtanö kanampaq Jehová permitiptimpis manam celösotsu karqan, sinöqa kushikurqanmi (Números 11:24-29). Jukkunata trabäjonta qonampaq suëgron consejariptimpis humilde karmi wiyakurqan (Éxodo 18:13-24). Y wanunampaq këkarninnam, kallpayoqllaraq këkarpis Jehoväta mañarqan pëpa rantin jukta nombranampaq. Josuëmi akrashqa karqan, y Moisesqa llapanchömi shonqupita yanaparqan. Jina israelïtakunatam nirqan mushoq pushakoqtana wiyakuyänampaq Dios awnikunqan patsaman yëkatsinampaq (Números 27:15-18; Deuteronomio 31:3-6; 34:7). Mëraq Moisesqa kushikurqan israelïtakunata Diospa adorayänampaq pushar. Tsënö kaptimpis, manam autoridadyoq kënintsu pëpaqqa precisarqan, sinöqa israëlitakuna alli kayänanmi.
¿IMATATAQ YACHATSIMANTSIK? Ama imëpis permitishuntsu yachaq kënintsik, autoridadyoq kënintsik o poderyoq kënintsik orgulloso tikratsimänata. Jehoväqa manam sirwëqninkunachö yachaq kënintatsu ashin, sinöqa humilde kënintam (1 Samuel 15:17). Rasumpa humilde karqa kë shumaq consëjotam qatishun: “Llapan shonqïkiwan Jehoväman markäkï [yärakuy], y kikikipa yachënikillamanqa ama markäkïtsu” (Proverbios 3:5, 6).
Jina Moises ruranqanqa yachatsimantsik ima cargoyoq kanqantsikta o autoridadnintsikta mana alläpa precisaqpaq churanapaqmi.
¿Moises humilde kanqanta qatinqantsik yanapamäshuntsuraq? Awmi. Rasumpa humilde kanqantsikta rikätsikushqaqa, wakinkuna shumaq kawaküyanampaqmi yanapakushun y kuyakïninkunatapis tarishunmi. Pero tsëpitapis más precisaqqa Jehoväpa kuyakïnintam chaskishun, porque pëqa alläpa humildem (Salmo 18:35). “Diosnintsicqa manam yanapantsu musyaq tucoqcunata; peru qollmi shonquyoqcunataqa [humilde kaqkunataqa] alli queninwanmi yanapan” (1 Pedru 5:5). Tsëmi, Moisespa humilde kënimpitaqa masraq yachakïta puëdintsik.
[5 kaq päginachö dibüju]
^ ***w13 15/8 päg. 11 Ama Jehoväwan piñakïtsu***
7 Wakinkunapa mana alli parlakïninkunam qelanäratsimashwan (leyi Deuteronomiu 1:28). Egiptuchö esclävu kayanqampitam israelïtakunaqa librina këkäyarqan. Jehovämi tsë mana alli Egiptu nacionpaq chunka plägakunata apamushqa karqan, y tsëpitanam Puka Lamarchö faraonta y tröpankunata ushakäratsishqa karqan (Ex. 12:29-32, 51; 14:29-31; Sal. 136:15). Israel markaqa listunam këkarqan Jehovä Awnikunqan Patsaman yëkunampaq. Peru tsënö yëkuyänampaq këkarnam, israelïtakunaqa Jehoväpita quejakur qallëkuyarqan. ¿Imanöpataq quejakuyarqan? Dios awnikunqan patsaman rikapakoq ëwaqkunam, wakinkunaqa mana allita o ulikurkur (llullakurkur) parlayarqan; tsëta wiyarirmi mantsapakur qallëkuyarqan (Nüm. 14:1-4). Tsënöpam, tsë “alli patsaman” yekuyänanta Jehovä permitirqannatsu (Deut. 1:34, 35). ¿Y noqantsikqa? ¿Wakinkunapa mana alli parlakïninkuna markäkïnintsikta ushakätsinantaku permitintsik, y Jehovä mana allipa tratëkämanqantsikta pensarku quejakur qallantsik?
^ ***sn päg. 99 Cristunö manshu kashun***
Cántico 82
Cristunö manshu kashun
(Mateo 11:28-30)
1. Más alli nunaqa kashqa Jesusmi;
Alli tukoq, mallaqashqatsu karqan.
Diospa munënintam puntaman churaq,
Manshu shonqu kanqantam rikätsikoq.
2. Alläpa lasaqta apaqkunatam,
Pëpa yügonta apayänampaq nin.
Gobiernonta ashirqa ancashyankim,
Jesusqa manshum, manshutam yanapan.
3. “Tse wauqillam cayanqui” nirqan Jesus,
Alli tukuyëtsu; servinakuyë.
Manshu y qollmi shonqutam Dios kuyan,
Pëkunam shumaq Patsachö kayanqa.
(Kë textokunatapis rikäri Mat. 5:5; 23:8; Pro. 3:34; Rom. 12:16.)
^ ***lv pägk. 165 - 168 Llapanchöpis alli kaqllata ruraq***
10 Llapan cristiano mayintsikwanmi rasumpa kaqta parlakunantsik. Capítulo 12 nishqanchö yachakonqantsiknöpis cristiano mayintsikkunawan junto karqa alleqmi cuidanantsik parlakïnintsikta, sinöqa rasllam ishkirishwan cuento ashiman o tumpakïmampis. Alleq mana musyëkar willaramashqa, y tsëpita noqantsik pitapis willarishqaqa, ulikïkashwan o llullakïkashwanmi. Tsëmi manaraq parlar alleq pensanantsik (Proverbios 10:19). Rasumpa kaqta parlana kaptimpis tsënöllam ruranantsik. ¿Imanir? Alleq pensëkur mana parlarnenqa, itsa hukpa kawëninman mëtikïkashwan (1 Tesalonicenses 4:11). Rasumpa kaq parlëwan sinchi parlakïqa manam igualtsu, imëpis parlakunantsik alli shimintsikwanmi yachëllapa (Colosenses 4:6).
11 Congregacionchö anciänokunataqa, imatapis mana tsapashpam llapanta willashwan. Pipis hutsa ruranqanta tsaparkur mana rasumpa kaqta willakuriptenqa, más mana allikunamanmi apanqa. Tsënö karqa congregacionchö hukläyam portakonqa y waqtachöqa hukläya, tsëqa pasëpa mana allim, Jehovätam servikä nishpam hutsata rurakïkanman (Salmo 12:2). Hina huk hutsa rurëqa kanman anciänokuna tapuyaptin wakinta tsaparkur wakin wakinllata willëmi (Hechos 5:1-11). Kënö ruraqkunaqa ishkiyashqa Satanás engañakï yachatsikonqanmanmi (rikë “Tukïläya engäñoqa shamun Diablupitam” nishqanta, páginas 164 y 165 recuadrochö).
12 Tsënöllam hina ima solicitudkunata qellqarnin o informentsikta entregarnimpis rasumpa kaqta churanantsik, ëka hora willapäkoq yarqonqantsikta o Jehoväpa kaqchö trabajanapaq ima solicitudkunachö qellqarnimpis, qeshyapäkonqantsikta mana pakashpam llapanta willakunantsik (Proverbios 6:16-19).
13 Hinamampis huk cristiano mayintsikwan ima trabäjokunata rurarnimpis cumplïdom kanantsik. Pero cumplido karnimpis manam ëllukäna o qorikäna wayichö, ni willapäkoq ëwarpis tsëpaqqa parlanantsiktsu. Huk cristiano mayintsik noqantsikpaq trabajamuptenqa, cumplido kanqantsiktam rikätsishwan, tiemponchö pagarnin, y ley mandanqanmannö llapanta pagarnin (1 Timoteu 5:18; Santiagu 5:1-4). Noqantsik cristiano mayintsikpaq trabajarnenqa llapan ruranantsiktam cumplinantsik (2 Tesalonicenses 3:10). Cristiano mayin kanqantsikrëkorqa manam shuyarashwantsu masta pagamänata o wakinkunapitapis masta permïsontsik qomänantsikta (Efesios 6:5-8).
14 Huk cristiano mayintsikwan huk negociota qallarnin o qellëta prestanakurnin, ¿imatataq rurashwan? Qellëta prestakur o imatapis rantir o rantikurqa qellqashwan huk documentotam, tsëtam Bibliachö alleq rikätsimantsik. Tsënömi, Jeremías chacrata rantirnin huk documentota ruratserqan copiayoqta, testïgokuna rikarëkaptin, y tsëpitam confiakonqan nunapa makinman churarqan (Jeremías 32:9-12; hina rikäri Génesis 23:16-20). Hina imatapis rantir, rantikur y prestakorqa, testïgokuna rikarëkaptin documento rurëqa alläpa allim, manam cristiano mayintsikpita desconfiëtsu, tsëqa tsapanmi ima problema pasakunantapis. Huk cristiano mayintsikwan negociota rurarpis, huk documentota rurashwan, y yarpänantsikmi cristiano mayintsikwan alli kawakonqantsikqa más puntachö kananman (1 Corintios 6:1-8).
^ ***lv pägk. 164 - 165 Llapanchöpis alli kaqllata ruraq***
TUKÏLÄYA ENGÄÑOQA SHAMUN DIABLUPITAM
Hutsata rurarirnimpis pakarätsikuyänantam Satanasqa munan. Tsënö mana willakushqaqa Satanasqa alläpam kushikun. Pero cristiänokunaqa manam tsëman ishkishuntsu, alleqmi reqintsik ‘diablupa engañunta’ y toqllantapis (Efesios 6:11). Rikärishun Satanaspa kima engäñonkunata.
“Hutsëkitaqa ama willakïtsu.” Tsëqa manam allitsu, Jehová Diosqa llapan ruranqantsiktam rikarëkämun. Bibliachömi kënö nin: “Llapan camashqankunapis riquenincho captinmi, llapan rurenintsictapis riquecan. Pepaqqa llapan ruranqantsicpis manam pacarantsu. Y ima ruranqantsictapis parlanqantsictapis jusgamäshunmi” (Hebreus 4:13). Tsëmi hutsata rurashqa karqa willakunantsik anciänokunata, ¿imapaqnataq pakarätsikur más hutsaman ishkishun Jehová juzgamänantsik këkaptenqa? (Rikäri 2 Samuel 12:12, textotapis.)
“Anciänokunamanqa ama confiakïtsu.” Unë Israelpa mana alli reynin Acab nunam, huk kuti Elíasta kënö nerqan: “Qamqa chikimaqnimi kanki” (1 Reyes 21:20). Pero hutsampita Acab perdonta chaskinampaqqa kë profëtam yanapanan karqan. Kanan tiempopaqpis congregacionkunata rikänampaqqa Jesus churashqa ‘nunakunatam’, këkunaqa kayan anciänokunam (Efesios 4:8). Kë nunakuna hutsasapa karnimpis “Diosta cuentata qoyanampaq caqta musyarmi, pecuna imepis shumaq ricayäshurniqui yachecatsiyashunqui” (Hebreus 13:17). Ama chikimaqnintsiktanöqa rikäshuntsu kë anciänokunata, sinöqa Teyta Diosnintsik yanapamänapaq churamushqantanö rikashun.
“Amïgontsikkunataqa tsapäshun.” Pipis hutsata rurëkaptin mana willakorqa, manam yanapëkantsiktsu. ¿Imanir? Imanömi qeshyëkarnin huk doctorta imantsikpis nananqanta mana willashqaqa más antsäkurkushwan. Tsënöllam hina hutsata rurëkayaptin mana willakïpis más mana alliman apanqa (Santiagu 5:14, 15). Itsa amïgontsikqa mantsanman Bibliawan piñapäyananta, pero yarpänantsikmi Jehoväpa piñapäkïnenqa kuyakïnin kanqanta (Proverbios 3:12; 4:13). Hinamampis hutsallachö kakorqa wakin cristiano mayintam hutsaman ishkitsenqa. Tsëmi hutsata rurayaptenqa mana pakashpa willakunantsik (Levítico 5:1; 1 Timoteu 5:22). Y pipis hutsata rurëkaqta musyarnenqa, ninantsik kikin, anciänokunata willanampaqmi.
^ ***lv pägk. 222 - 223 Imanötaq altsayanman cristiänokuna negociorëkur piñatsinakïkunata***
Imanötaq altsayanman cristiänokuna negociorëkur piñatsinakïkunata
Apóstol Pablum 1 Corintios 6:1-8 versïculokunachö parlarqan cristiänopura piñatsinakuyanqampita. Puntataqa rikätsikorqan imatapis piñatsinakurnin autoridadkunaman ëwë mana alli kanqantam, tsëmi Corinto cristiänokunata kënö nerqan: “Ama mana creyicoq autoridacunaman justisia mañacoq ewayanquitsu” (versículo 1). Tsëpitanam willaparqan ofendenakurnenqa congregacionllachö altsayänampaq, y mana creikoq autoridadkunaman mana ëwayänampaq. Kananmi imanir kënö willapanqantapis rikärishun, y tsëpitanam hina rikäshun wakin cäsokunachöqa autoridadkunaman ëwëkur altsayänantapis.
Cristiänopura negociorëkur piñatsinakurnenqa, manam kikintsik munanqantsiknötsu altsanantsik, sinöqa Jehová munanqannömi (Proverbios 14:12). Y Jesusnam ima piñatsinakï kaptimpis raslla altsarinapaq willapämarqantsik (Mateo 5:23-26). Pero wakinqa manam tsëtatsu rurayashqa, shumaq altsayänampa rantinmi, qayapänakurnin piñatsinakuyashqa, tsënam ganëta munarlla demandanakuyashqa autoridadkunaman. Pero apóstol Pabluqa kënömi nerqan: “Allapa penqaquipaqmi quiquiquicuna pura tsatanacur [demandanakur] cacuyanqequi y pleitocuyanqequi”. Tsë rurëqa Teyta Diospa shutinta y congrecionnintam mana alliman churan. Tsënö mana pasanampaqmi, Pablu willapämanqantsikta wiyakunantsik: “¿Imanirtaq allqutsayäshuptiqui y suwapäyäshuptiquipis mana awantaquicuyanquitsu!” (versículo 7).
Hina apóstol Pabluqa willakorqanmi piñatsinakïkunata altsanapaq Teyta Dios huk shumaq yanapakïta churamonqanta. Teyta Diospa Palabrampita yachakushqa karnin, congregacionchö yachaq nunakuna kanqanta, tsë nunakunaqa anciänokunam kayan. Tsëmi nerqan: “¿Manacu meqequillapapis yacheniquicuna can Jesucristuman creyicoq pura liryariyaptiqui [rimanakuyaptiki], shumaq areglayäshunequipaq!” (versículos 3-5). Tsënöllam Jesucristupis willakorqan kima yanapakï kanqanta, piñatsinakushqa, tumpamashqa, engañamashqa altsanapaq. Puntataqa, kikintsikpuram parlanantsik, y mana wiyaptenqa huk o ishkaq testïgota ashirkurmi yapë parlaq ëwanantsik, sitsun tsë testïgokunatapis wiyanqatsu, tsëqa congregacionchö anciänokunatam willanantsik (Mateo 18:15-17).
Pero anciänokunaqa manam mëqantapis ganatsita tïranmantsu, ni arreglëta tïranmantsu obogado cuentaqa y manam imënataq arreglayanki ninmantsu. Tsëpa rantenqa ishkantam shumaq yanapayänan, Biblia nenqanman shumaq yarparnin mana pleitushpa shumaq arreglariyänampaq. Y alleqlla tsë cäsota mana tantearqa tapukuyänan congregacionkuna visitaq wawqitam o sucursalmanmi tapukuyanman yanapayänampaq. Kananqa rikäshun wakin cäsokunata autoridadkunachö arreglana kanqanta.
Demandanakïqa manam chiki këtsu. Papelninkuna alli rurashqa kanampaq y shumaq arregloman chäyänampaqqa autoridadkunamanraqmi ëwayänan. Këman yarpärishun divorcio papelta firmayänampaq, huk wambrata mëqampis wätanampaq, wambra mantencionpaq, jubilacionninkunata cobrayänampaq, huk herenciata chaskiyänampaq. Mana kaqpita demandayaptimpis puëdenmi defendikïta, demandaqninta demandarnin.
Tsë cäsokunachö demandarqa manam apóstol Pablu willakonqampa contrantatsu rurëkäyan, pero autoridadkuna juzgayaptin manam kushipanmantsu. Pero ama qonqashuntsu Diosnintsikpa shutin honrë y wawqintsikkunawan shumaq kawakï puntachö kanqanta. Awmi, Jesucristupa qateqninkunaqa kuyakoq kanqantsikpita, y imatapis kikintsikllapaq mana ashenqantsikpitam más reqishqa kantsik (1 Corintios 13:4, 5; Juan 13:34, 35).
[Päginapa ura kuchunchö willakïkuna]
Huk cristiano, huk cristiano mayinta violashqa kaptin, maqashqa kaptin, wanutsikushqa kaptin, atskata suwakushqa kaptenqa demandëta puëdenllam, juicioman o carcelman yëkunan kaptimpis.
Masta musyanëkipaqqa rikë, La Atalaya 15 de marzo 1997 watapa, 17-22 päginankunachö, y 15 de octubre 1991 watapa, 25-28 päginankunachö.
^ ***lv pägk. 139 - 141 Parlakïnintsikwan imëpis yanapakushun***
15 ¿Imanö parlakïnintsik kanantataq Teyta Diosnintsik munan? Yarpäshun, Bibliaqa “parlayë combieneqllata” nuna mayikikunata yanapayänëkipaq nimantsikmi (Efesios 4:29). Allikunata parlanapaq sinchikushqaqa Jehová Diosnintsik alläpam kushikun. Pero Bibliachöqa manam willamantsik kuchumpita kuchunyaqtsu imatapis parlakunapaq, sinöqa alleq tantiëkurnin parlanapaqmi nimantsik (Titu 2:8). Parlakïnintsik yanapakoq kanqanta musyanapaqqa këmanmi yarpänantsik: alli kanqanman, rasumpa kaq kanqanman, yanapakoq kanqanman. Y ¿imanötaq rurashwan? Këtaqa rikärishun qateqnin pärrafokunachömi (rikë página 140, “¿Parlakonqä yanapakunku?” nishqan recuadrota).
16 Allita rurëkaqkunataqa allitam rurëkanki niri. Jehová Dioswan Jesusqa musyayanmi alli rurëninkunapita shumaq parlapäriqa yanapanqanta (Mateo 3:17; 25:19-23; Juan 1:47). Tsënöllam noqantsikpis rurashwan. Awmi, “tiemponchö shumaq animanakur parlapänakuriqa ¡imanö shumaqmi!” (Proverbios 15:23). Allita ruranqantsikpita pillapis shonqumpita patsë, shumaq parlapäramashqaqa alläpam kushikuntsik. Tsënöpam rikantsik kuyamanqantsik y ruranqantsikpis alli kanqanta. Tsëmi yanapamantsik llapan ruranqantsik alli kanqanta rikänapaq, y llapan rurëkanqantsikchöpis kushishqa trabajanapaq. Tsënö parlapäramashqaqa alläpam kushikuntsik, y ¿manatsuraq noqantsikpis tsënö wakinwan rurashwan? (Mateo 7:12.)
17 Nuna mayintsikpa alli rurëninkunata rikarqa, imëpis listom këkäshun animarinapaq. Tsëpaqqa ¿imatataq rikashwan congregacionchö? Tsëchöqa rikashwan huk cristiano discursamonqanta, huk joven Jehoväpa kaqchö sinchikur rurëkanqanta, huk edäna cristiana o cristiano qeshyëkarpis reunionkunaman mana faltashpa ëwanqantam. Pëkunata shumaq parlapärenqantsikqa shonqunmanmi chärenqa y rurëkäyanqanchö más sinchikuyänampaqmi yanapanqa. Y ¿wayichö kaqkunaqa imanö parlapänakïtataq wanayan? Casädokunaqa ishkampis shumaq parlapänakïta, y alli rurayanqampita animanakïtam wanayan (Proverbios 31:10, 28). Wambrakunapis wanayan rurayanqampita parlapäriyänanta y kuyayänantam. Imanömi huk planta wanan yakuta y Intita o Rupayta shumaq winanampaq, tsënöllam wambrakunapis wanayan teytankuna shumaq parlapäriyänanta y kuyayänanta. Tsëmi teytakunaqa alcabo karëkäyanman wambrankuna rurayanqampita shumaq parlapar animariyänampaq. Tsënö rurayaptinmi wambrankuna teytankunaman más confiakuyanqa y alli kaqta rurayänampaqmi más sinchikuyanqa.
^ ***sn päg. 122 Wayin wayin***
Cántico 103
Wayin wayin
(Hechos 20:20)
1. Wayin wayin, punkun punkun
Jehoväpita parlar.
Markan markan, hallqan hallqan
Yachakïkäyanmi
Diospa mandakïnimpita.
Jesus ninqannöllam
Hinantin Patsapa ëwan
Joven, mayorkuna.
2. Wayin wayin, punkun punkun
Salvacionpaq willar.
Jehoväpita parlakïta
Munaqkunaman chan.
¿Imanöraq parlayanqa
Mana reqirninqa?
Tsëmi Santo shutin chänan
Hinantin markaman.
3. Ëwalläshun punkun punkun
Willakïta apar.
Wiyar mana wiyarnimpis
Kikin akrakutsun.
Musyëllapis musyarinqam
Jehoväpa shutinta.
Punkun punkun ëwarninmi
Üshanta tarishun.
(Kë textokunatapis rikäri Hech. 2:21; Rom. 10:14.)
^ ***sn pägk. 118 - 119 ¡Jehoväpa soldädonkunam kantsik!***
Cántico 100
¡Jehoväpa soldädonkunam kantsik!
(Joel 2:7)
1. Diospa soldädon kantsik,
Libre Diablupeq.
Diospita yachatsikur;
Jesus reynaptin.
Mana haqishpa ëwar;
Kushishqa rurar.
Sinchikïkantsikmi,
Mana mantsashpa.
(CORO)
Diospa soldädon kantsik
Cristuwan junto.
Kushishqa parlantsik.
Qallashqam reinar.
2. Diospa sirveqnin kantsik
Üshanta ashir,
Oqrakashqakunata,
Waqaqkunata,
Tarita tïrallantsik.
Kutï kutïkur,
Shayämi nintsikmi
Yachakunampaq.
(CORO)
Diospa soldädon kantsik
Cristuwan junto.
Kushishqa parlantsik.
Qallashqam reinar.
3. Diospa soldädon kayan;
Cristum pushëkan,
Guërrapaq listom kayan;
Tsarakuyanmi.
Alkäbullam këkashwan,
Sinchim këkäshwan,
Mana mantsarishpa
Allita rurar.
(CORO)
Diospa soldädon kantsik
Cristuwan junto.
Kushishqa parlantsik.
Qallashqam reinar.
(Kë textokunatapis rikäri Efe. 6:11, 14; Fili. 1:7; File. 2, NTCN.)


text:
Edward Luckhoo
Edward Victor Luckhoo sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin aymuray killapi 1912 watapi paqarisqa Musuq Ámsterdam llaqtapi - 2 ñiqin pawqar waray killapi 1998 watapi wañusqa Yorkshire llaqtapi) huk Wayana mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi:
Churinkuna (?): .
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Edward Luckhoo.


text:
Waman Puma
Felipe Waman Puma de Ayala icha Waman Puma chaylla, 1556 watapi Antamarka llaqtapi (Wamanqa llaqta ñiqpi), Lukana pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, paqarisqa, 1644 watapi wañukusqa Lima llaqtapi, Inkakunap kawsayninmanta Ispañulkunap atisqanmantapas ancha achkata qillqarqan. "Nueva Corónica y buen gobierno" ñisqa qillqasqan kastilla simipi pisilla qhichwa simipipas rurarqan.
Llapan Piruwpa llaqtakuna rikapar puriran, achka wata. Paypa qillqasamni harusakuna simin, paymi qallarisqa kay patsan runakunapaq, kaytan nisqa pachan amachaq ( 'indigenismo').
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- El primer nueva coronica y buen gobierno (1615)
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Felipe Guaman Poma de Ayala: El primer nueva corónica y buen gobierno (1615/1616) - qillqasqata internetpi ñawinchay
- El mundo al revés. Guaman Poma anticolonialista. Alfredo Alberdi Vallejopa musuq qellqasqan 2010, Berlimpi.


text:
¿Iman Diospa Gobiernon?
¿Ima ninkin?
¿Sonqonchispi kasqanchu?
¿Rikch’anachiy simillachu?
Icha, ¿hanaq pachapi gobiernochu?
BIBLIA NIN:
“Hanaq Pacha Diosqa mana hayk’aq thunikuq suyuta [otaq gobiernota] sayarichinqa”, nispa (Daniel 2:44, Diospa Simin Qelqa).
“Diosmi qowanchis huk qhari wawata, paymi ñoqanchista kamachiwasun”, nispa (Isaías 9:6).
¿IMAYNAPIN YANAPAWANCHIS CHAY TEXTOQ NISQAN?
Chay Gobiernoqa chanintan imatapas ruwanqa, sapankanchistan yanapawasunpas (Isaías 48:17, 18)
Sumaq kawsaytan apamunqa. Chaypiqa kusisqan kawsasun manataqmi onqosunchu (Apocalipsis 21:3, 4)
¿CREENANCHISPUNICHU BIBLIAQ NISQANPI?
Arí, ¿imarayku?
Jesusmi rikuchirqan Diospa Gobiernon imakuna ruwananta. Qatikuqninkunatan yachachirqan chay Gobiernota mañakunankuta (Mateo 6:9, 10). Willarqanmi chay mañakusqanku imayna hunt’akunantapas.
Jesusmi kay hallp’api kashaspa yarqachikuqkunata mikhuchirqan, onqosqakunata hampirqan, wañusqakunatapas kawsarichirqan (Mateo 15:29-38; Juan 11:38-44). Chaykuna ruwasqanpin sut’ita rikuchirqan Diospa Gobiernonpi pay kamachiqtin sumaq kawsay kananta (Apocalipsis 11:15).
Kay pachapi imaymana pasasqanmi rikuchin pisi tiempollamanta Diospa Gobiernon kamachimunanta. Jesusmi willarqanña Diospa Gobiernon kamachikamunanpaq pisillaña kashaqtin guerrakuna, terremotokuna, yarqaypas kananta (Mateo 24:3, 7).
Llapanchismi rikushanchis chaykuna kay tiempopi hunt’akusqanta. Chaymi sut’ita rikuchiwanchis Diospa Gobiernon kamachimunanpaq pisillaña kashasqanta.
TAPUKUY
¿Imaynatan kawsasun Diospa Gobiernon kamachikamuqtin?
Chay tapuypa kutichiynintan tarinki: SALMO 37:29; ISAÍAS 65:21-23 textokunapi.


text:
Wata
Huk Wata nisqaqa huk tiksi muyup intita muyupasqanmi. Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq, 12 (chunka iskayniyuq) killa pachayuq.
Trupiku nisqa wat'aqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa 366 p'unchawniyuq wakllanwatam, wakin watakunataq 365 p'unchawniyuqmi. Griguryanu kalindaryupiqa wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero)
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero)
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo)
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril)
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo)
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio)
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio)
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto)
- Tarpuy killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre)
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre)
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre)
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qayna wata (Qanyan wata), Ura wata (el año pasado)
- Hamuq wata (Shamuk wata), Q'aya wata (próximo año)
- Inti wata (año solar)


text:
Santa Fe wamani
Santa Fe wamani (kastilla simipi: Provincia de Santa Fe) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santa Fe llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
19 suyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Fe wamani.
- Santa Fe wamani Constitución


text:
Bartolomé de Las Casas
Bartolomé de Las Casas sutiyuq runaqa (1484 watapi paqarisqa Sevilla llaqtapi; 31 ñiqin anta situwa killapi 1566 wañusqa Madrid llaqtapi) huk ispañul Duminikanu munqhim chiqa yachaqpas karqan. Ispañul kulunyakunapi kawsaq indihinakunata isklawchayman ama nispas nirqan.
Salamanca llaqtapi latin simitas yachakurqaspa, 1502 watapi Cristobal Colonwan Ayti wat'amansi rirqan.[1] Chaypis 1510 watapi Awya Yalapi ñawpaq kutita tayta kura tukurqan.
1512 watapi Diego Velázquez de Cuéllarwan Kuba wat'ata atispas indihina isklawniyuq chakrasapas tukurqan. Ispañul llaqtamasinkunap isklawkunata sarupayninta rikuspas 1514 allpankunata saqispa indihinakunap isklaw kayninman ancha hayu kayta rimaykurqan.
1542 watapi paypa rimasqanraykus Ispañap Qhapaqnin Musuq Kamachikuna (Leyes Nuevas) nisqatas rimarirqan, indihinata muchuchiyman sipiyman ama nispa. Chaywanpas kulunyapi wiraquchakunas chay kamachitaqa hark'arqan. 1545 watapis chay kamachikunaqa puchukachisqa karqan.
1543 watapi Bartolomé de Las Casasqa suqta chunka watayuq kaspa Chiapas suyupi hatun yayas tukurqan. Chaypi kawsaq indihinakunata amachaptinsi, Ispañapi hayunkunas k'amiykurqan. Munayninta mana qispichiyta atispas, 1547 watapi Ispañamansi kutirqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Historia general de las Indias (1516 qhipan) ("Indyakunap [Abya Yalap] sapsi wiñay kawsaynin"), kimsantin liwru
- Brevísima relación de la destrucción de las Indias occidentales (1552) ("Abya Yala qulluymanta pisilla willasqa")[1]
- hukkunapas
Ispañapiqa chay qillqankunata liwruchayta chunka pusaqniyuq pachakwatakama manas saqillarqankuchu.
Paypa sutinpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qusqupi rurayasqa «Centro de Estudios Regionales Andinos» (Anti Suyup Yachay Suntur). Maskhayananpaq, yuyayananpaq, chaniyananpaq, wisñiyananpaq Anti yachay tarpuyta.


text:
Lección 2
Diosca ¿pitan?
1. ¿Imaraicuta Diostaga yapacta llaquina anchi?
Tucui tiactaga Diosmi rashca. Paiga huiñaimanda tiashcami, chasnallata huiñai causangami (1 Timoteo 1:17). Bibliaibi tiac gustu cuintaigunaga Diosmandami shamun (1 Timoteo 1:11, NM). Pai ñucanchima causaita cushcamanda, paitami mas llaquina anchi. Apocalipsis 4:11, leingui.
2. Diosca ¿imasa tan?
Diosca runagunamanda yali man. Pai huaira shina espíritu ashcamandaga, mana ricuibac chan (Juan 1:18; 4:24). Dios imasa ashcata ricsinata munashaga, pai rashcagunata alita riparasha ricuna anchi. Tucui sami sisagunata, muyugunata ricushami yachanchi, Yaya Dios yapa llaquic, ashca yuyaita charic Dios ashcata. Astahuanbas, jahuapachata ricushami intindinchi Dios ashca ushaita charishcata. Romanos 1:20, leingui.
Diosta mas ricsinata munashaga Bibliata leina anchi. Bibliaga ninmi, Diosca runagunata cuirac man nisha. Chasnallata ninmi, imata munac, imata mana munac ashcatahuas. Runaguna alita, mana alita racpihuas imasa Dios yuyashcatahuas Bibliaga ninmi. Hebreos 8:10-12, leingui.
3. ¿Diosca shutita charinzhu?
Jesús nirami: “Ñucanchi jahuapachaibi tiac Yaya, camba shuti balichishca achun” nisha (Mateo 6:9-13). Shinashaga Diosta, Yaya, Señor nishahuas, Diosca paiba quiquin shutita charin. Ñucanchi shimibi Jehová o Yavé nisha ricsishahuas, shuc shimigunaibiga Diospa shutitaga shuc tunuta rimanaun. Bibliaga ninmi: “Runaguna yachanauchun, camba shuti Jehová acta, canllami tucui allpamanda Astahuan Jatun Dios angui” nisha (Salmo 83:18, NM; shuc Bibliagunaibiga Salmo 82:19-ta mascangui).
Huaquin Bibliagunaibiga, Jehovata churana randiga Yaya Dios, Señor nishami churashcauna. Randi, ñaupa timpu Bibliaibiga Diospa shutiga ricurirami 7 mil cutin. Jesusca caran urasmi chi shutita rimara. Lucas 11:2, leingui.
4. ¿Diosraicu balinchichu?
Huaquingunaga yuyashcaunami, ñucanchita camangahua Diosca llaquigunata churan nisha. Chita uyasha shuccunaga tapunaun, Jehová ñucanchita sirtu llaquishaga, ¿imaraicuta llaquigunata churan? nisha. Randi Diosca mana llaquigunata churasha camanzhu. Santiago 1:13, leingui.
Jehovaga ñucanchi causaibi ali ñambita o mana ali ñambita anllangahua lugarta cushca. Chi lugarta cushcamandaga, Diosta sirvingahuami anllana anchi (Josué 24:15, NM). Randi ashca runagunaga mana alita rangahuami anllashcauna. Chiraicumi yapa llaquiguna tian. Chita ricushaga Diosca ashcatami llaquirin. Génesis 6:5, 6, NM, leingui.
Jehová ñucanchita llaquishcamandaga munanmi cushiyasha causanauchun nisha. Nallami Diosca mana ali causaita tucuchinga. Chi pactarinagamaga, Diosca saquishcallami turmintuguna tiasha catinauchun nisha. ¿Imaraicu? Chitaga número 8-ibimi yachashun. 2 Pedro 3:7, 13, leingui.
5. ¿Imasata Diospagma caillayanata ushanchi?
Jehovaga ima uraspis, ñucata mañasha caillayahuaichi ninmi. Carangunatami paiga llaquin (1 Juan 5:14). Ñucanchi juchatas perdonanmi. Pai munashcata mana tucuita pactachicpihuas, ñucanchi paita cazungahua urzariuctas ricunmi. Chiraicu, ñucanchi juchayuc ashahuas, paiba amigo tucunata ushanchi. Romanos 4:7, 8; Santiago 4:8, leingui.
Pai causaita cushcamandaga, ñucanchiga Diosllata yapacta llaquina manchi (Marcos 12:30). Paita llaquishcata ricuchishunmi, paimanda yachasha, chasnallata pai mandashcagunata cazusha. Chita rashaga, paihuan ali amigo tucushun. 1 Timoteo 2:4; 1 Juan 5:3, leingui.


text:
Liryu yura rikch'aq ayllu
Liryu yura rikch'aq ayllu (familia Liliaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 16 rikch'anayuq, 600-chá rikch'aqniyuq, Chincha Awya Yalapi, Asyapi, Iwrupapipas wiñaq. Urin Awya Yalapi k'ita liryu yurakunaqa manam kanchu.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk liryu hina yurakuna:
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Liryu yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Liryu yura rikch'aq ayllu


text:
Peter Schmeichel
Peter Bolesław Schmeichel sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin ayamarq'a killapi 1963 watapi paqarisqa Gladsaxe llaqtapi - ) huk Dansuyu mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yaya: ; Mama: .
Churinkuna:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Peter Schmeichel.


text:
Suyu
Suyu nisqaqa kaykunatam niyta munan:
- Allpa saywachipi (kichwa rimaypi Suyu):
- Ima allpantin kaqpas, hatun k'iti icha marka hina
- Mama llaqta (país)
- Mama llaqtap rakin, ahinataq departamento nisqa (Piruwpi, Buliwyapi)
- Hanaq pachapi, Tiksimuyupi tawantin iñu (chincha, anti, uralan, kunti)
- Maymanpas puririy (dirección)
- Tawantinsuyu nisqa Inka qhapaq suyup rakin
- Rikch'akuna (kichwa rimaypi Shuyu):
- Ima siq'isqapas icha llimphisqapas (rikch'a kapchiy qhawaypas)
- P'achakunapi suyukuna: suyu-suyu
- Pampa suyu (pacha tupuypi)
- Pachaykamaypi, K'iti nisqapas (kichwa rimaypi Shuyu) - maypichus kallpakuna aknaykun:
- Iliktrumaqnitiku illanchaypa suyun (k'itin)
- Pinchikilla suyu
- Llut'ariy suyu
- Llasaturaku suyu
- Huk yachaypa rakin (yachay suyu nisqa)


text:
Simun Pidru
Simun Pidru (iwriyu simipi שמעון Shimon, grigu simipi Πέtpoς Pétros, "qaqa, rumi"; Betsaida llaqtapi paqarisqa; 29 ñiqin inti raymi killapi 67 watapi wañusqa Roma llaqtapi) Musuq Rimanakuypi nisqakamaqa Jesuspa chunka iskayniyuqnintin apustulu nisqa disipulunpura huksi karqan. Mawk'a Kristiyanu inlisyap ñawpaq kaq pusaqninsi karqan, Romap ñawpaq hatun yayansi karqan.
Tiberias quchapi challwaq kaspa, Jesusta uyarispa qatirqan. Jesus wañuyman taripasqa kaptin, "manam riqsinichu" nirqan. Jesus hanaq pachaman rirqaptinsi, Kristiyanu inlisyata kamariywan ruraykacharqan.
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Simun Pidru.


text:
Kawsasqamanta rawrana
Kawsasqamanta rawrana nisqakunaqa wañusqa kawsaqkunamanta - lliwmanta astawan yurakunamanta - chaskisqa, kawsa imayay kaq rawranakunam, kutipayaq michayuq (mana rumiyasqa rawrana hina).
Kay rawraykunapi kaq kawsasqamanta micha nisqaqa hallch'asqa inti micham, yurakunap inti wayllaywan wiñaspa llamk'achisqanmi.
Kawsasqa imayaykunata kañaspa chay kawsasqamanta michatam ancha ñawpa pachamantaña chaskinchik: yanunapaq, wasi q'uñichinapaq. Musuq allwiyakunawantaq kawsasqamantaqa rawrana pinchikillachanakunapi pinchikillatam ruranku, ichataq antawakunapim llamk'achinku.
Kaymi huk kawsasqamanta michayuq rawranakuna:
- Q'iru yamt'a, k'ullumanta puchunkuna
- Runap icha uywap akasqan
- Chhalla (chakra yurakunap puchunkuna)
- Chakra yurakuna
- Misk'i wiru
- Kulsa (Brassica napus)
- Papil q'upa
- hukkunapas
Chakra yurakunatapas rawraptin, runakunapaq sallqa pachapaqpas sasachakuykunam hamun: Manaña mikhunapaqchu, ichataq rawranapaqmi puquchinku, ahinataq antawapaq ethanulpaq misk'i wirutam Brasilpi. Chaywan aswan runakunata yarqanman. Ancha hatun chakrakunatam llamk'achinku, sallqa pachata waqllispa, sach'a-sach'atataq qulluspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kawsasqamanta rawrana.
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Kawsasqamanta diesel.


text:
Giulio Andreotti
Giulio Andreotti sutiyup runaqa (* 14 ñiqin qhulla puquy killapi 1919 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 6 ñiqin aymuray killapi 2013 watapi wañusqa Roma llaqtapi Roma llaqtapi) Italya mama llaqtap willay kamayuq wan pulitiku, uma kamayuqninmi kachkan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Livia Danesee
Churinkuna: Lamberto, Marilena, Stefano wan Serena.
Alma mater: Roma Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giulio Andreotti.


text:
Manuel de Bernardo Alvarez
Manuel de Bernardo Alvarez del Casal, (* 21 ñiqin aymuray killapi 1743 watapi paqarisqa Santa Fe) llaqtapi - † 10 ñiqin aymuray killapi 1816 watapi wañusqa Santa Fe, (Kulumbya) llaqtapi), Kulumbya mama llaqtaq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1813 watamanta 1814 ñawpaq kuti Kulumbyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Bernardo Alvarez; Mama: Josefa del Casal
Ñawpaq warmi: Josefa Lozano de Peralta
Churinkuna: ?
Willay pyukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Abella Rodríguez, Arturo. El Florero de Llorente. Bogotá, 1969.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Manuel de Bernardo Alvarez.


text:
Wiksayay
Wiksayay icha Chichuyay nisqaqa yumasqa warmip icha china uywap mama tukukuyninmi, kismanpi wawanpa wiñayninpas.
Warmip runtuchan yumasqa kaptin, warmi wiksayaspa wiksayuq icha chichu warmim tukukun. Kismanpi musuq runacham wiñarin. Chay runayaq wawachaqa thamin nisqapim kawsachikun mawap yawarninmanta kikinpa yawarninman. Yumasqamanta isqun killa pacha, warmiqa wawachanta wachanmi.
China ñuñuq uywakunaqa warmi hinam wiksayan, kikinpa chichu pachan yallisqa wachaspa. Runap chichu pachaqa isqun killam.


text:
T'iktuna
Panorama Torino 001.JPG
Panorama di Torino dal Monte dei Cappuccini - Italy
P'unchaw
inirupi 2008 watapi
Pukyu
Kikinpa rurasqan
Ruraq
Francofranco56
Public domain Public domain false false
Ñuqaqa, kay rurasqaypa iskaychay hayñiyuq kaqnin, rurasqayta
nisqamanmi kacharichkani. Kayqa tukuy Tiksimuyuntinpim chanin. Sapsi Chaskinancha
Huk mama llaqtakunap kamachiyninkunaqa manachá saqillankuchu; hinaptinqa:
Ñuqaqa pitapas saqillani kay rurasqayta llamk'achiyta
imapaqpas, mana phatawanchu, chay hina phatakuna mana kamachiypa kamachiptinkama.
Public domain Public domain false false Willañiqip wiñay kawsaynin
P'unchaw/pacha nisqapi ñit'iy chaypacha willañiqi kachkasqata qhawanaykipaq.
P'unchaw/Pacha Uchuylla rikchacha Chhikanyachikuqkuna Ruraq Willapuy
kunan 15:05 26 ini 2008 1622 × 1142 (578 KB) Francofranco56 {{Information |Description=Panorama di Torino dal Monte dei Cappuccini - Italy |Source=self-made |Date=gennaio 2008 |Author= Francofranco56 |Permission= |other_versions= }} Category:Turin Maypim willañiqita llamk'achinku
Kay rikchamanqa kay qatiq p'anqam t'inkimun:
Mayqin wikikunapi willañiqita llamk'achinku
Kay wakin wikikunam willañiqitaqa llamk'achinku:
ar.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
cs.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
fur.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
io.wikipedia.org-pi kaykunapi llamk'achinku
it.wikivoyage.org-pi kaykunapi llamk'achinku
Kay willañiqipiqa aswan sapaqlla willaymi, iliktruniku rikchahap'inawanchá, iskanirwanchá icha rikcharurana wakichiwanchá yapasqa. Willañiqi chaymantapacha hukchasqa kaptinqa, huk sapaq samiqninkuna chinkasqachá.


text:
Antoni Ramallets
Ramallets (Antoni Ramallets i Simón) sutiyuq runaqa; (* 1 ñiqin anta situwa killapi 1924 paqarisqa Barcelona llaqtapi - 30 ñiqin anta situwa killapi 2013 wañusqa Barcelona llaqtapi ) huk Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antoni Ramallets.


text:
Berlin pirqa
Berlin pirqa (aliman simipi: Berliner Mauer) nisqaqa Alimanya iskay mama llaqtaman kachkaptin Berlin llaqtatam iskay ch'iqtaman rakirqan.
Iskay ñiqin pachantin maqanakuy tukukurqaptinsi, hatun tawantin atipaq mama llaqtakuna atipasqa Alimanyatas, Berlin llaqtatapas rakinakurqan. Kimsantin kunti atipaqkunaqa - Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Hukllachasqa Qhapaq Suyu, Ransiya - Berlinpa kuntinta hap'ispa kamachiqninkunas karqan. Anti Berlintaq Suwit Huñup hap'isqansi karqan, chaymantataq susyalista Anti Alimanya nisqapas Aliman Dimukratiku Republikap uma llaqtansi tukurqan. Berlinta tukuy muyuriq suyum Anti Alimanyaman kapurqan.
Anti Alimanyap kamachiqninkunam 13 kaq p'unchawpi awustu killapi 1961 watapi chay pirqata iskay Berlin rakipura saywanpi pirqachayta kamachirqan runakunata kuntiman riymanta hark'anapaq. 9 kaq p'unchawpi nuwimri killapi 1989 watapi anti Alimanyapi kamachiy urmarichkaptinmi pirqata musuqmanta kicharqan. Qhipaq killakunapi thuñichirqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Berlin pirqa.