text:
18 KAQ YACHACHIKUY
Diosta yupaychanaykipaq tanteakuy hinaspa bautizakuy
1. Kay qillqapi yacharuspayki, ¿imatam ichapas tapukunki?
KAY qillqapim yacharunki wiñay kawsayta Dios quwananchikmanta, wañuqkuna imayna kasqankumanta hinaspa wañuqkuna kawsarimunankumanta (Eclesiastes 9:5; Lucas 23:43; Juan 5:28, 29; Apocalipsis 21:3, 4). Ichapas Jehova Diospa testigonkunapa huñunakuyninkuman richkankiña hinaspa paykuna chiqap religion kasqantapas musyakurunkiña (Juan 13:35). Ichapas Jehova Diostapas kuyachkankiña hinaspa paypa munaynintapas ruwaytaña munachkanki. Chaynaqa ichapas tapukunki: “¿Imatawanmi ruwanay Diospa munayninta ruwanaypaq?”, nispa.
2. Etiopia nacionniyuq runaqa, ¿imanasqam bautizakuyta munarqa?
2 Chaynatam tapukurqa apostolkunapa tiemponpi Etiopia nacionniyuq runa. Jesuspa kawsarisqan qipatam, chay runaman Felipe sutiyuq runa Diosmanta willarqa hinaspapas willarqam Jesusqa Diospa akllasqan kasqanta. Chayta yachasqanwanmi Etiopia nacionniyuq runaqa anchata kusikurqa, chaymi nirqa: “¡Kayqaya yakuqa! ¿Imaraqtaq faltawan bautizakunaypaq?”, nispa (Hechos 8:26-36).
3. (1) ¿Imatam Jesusqa qatiqninkunata kamachirqa? (2) ¿Imaynatam pipas bautizakunan?
3 Diospa munayninta ruwanaykipaqqa bautizakunaykim, chaytam biblia nin. Jesusmi qatiqninkunata kamachirqa: “Llapallan nacionpi runakunaman rispayá yachachimuychik qatiqniykunaña kanankupaq, hinaspayá bautizamuychik”, nispa (Mateo 28:19). Chaytam kikin Jesuspas ruwarqa. Jesus bautizakuptinqa manam aslla yakutachu umanman challarqaku, aswanqa enteron cuerpontam yaku ukuman chinkaykachirqa (Mateo 3:16). Chaynam kunanpas bautizakuqkunaqa enteron cuerponkuta yaku ukuman chinkaykachinanku.
4. Bautizakuspanchikqa, ¿imatam hukkunaman qawachinchik?
4 Bautizakuspaqa hukkunamanmi qawachinchik Dioswan kuyachikuyta munasqanchikta hinaspa munayninta ruway munasqanchiktapas (Salmo 40:7, 8). Chaynaqa ichapas tapukunki: “¿Imatam ruwanay bautizakunaypaq?”, nispa.
YACHAYTAWAN IÑIYTAM HAYPANA
5. (1) ¿Imatam ruwanayki manaraq bautizakuchkaspayki? (2) ¿Imanasqam huñunakuykunaman riytaqa mana saqinaykichu?
5 Manaraq bautizakuchkaspaykim, Jehova Diostawan Jesusta riqsinayki. Chay ruwaytaqa qallaykurqanki biblia estudiayta qallaykusqaykimantam (qaway Juan 17:3). Ichaqa, ¿imatawanraqmi ruwanayki? Bibliam nin ‘Diospa munayninmanta imam kaqta llapallanta yachanaykipaq’ (Colosenses 1:9). Jehova Diospa testigonkunapa huñunakuyninkuman risqaykim yanapasunki astawan Jehova Diosta kuyanaykipaq. Chayraykum mana saqinaykichu huñunakuykunaman riytaqa (Hebreos 10:24, 25).
6. Bautizakunaykipaqqa, ¿imatam ruwanayki?
6 Jehova Diosqa manam nisunkichu: “Bautizakunaykipaqqa bibliapa tukuy ima nisqantaraqmi yachanayki”, nispaqa. Manam chaynatachu nirqa Etiopia nacionniyuq runatapas manaraq bautizakuchkaptinqa (Hechos 8:30, 31). Ichaqa, hinallam Jehova Diosmantaqa yachasunchik (Eclesiastes 3:11). Bautizakunaykipaqqa yachanaykim bibliapi chiqap yachachikuykunata hinaspam chayman hina kawsanayki (Hebreos 5:12).
7. ¿Imapaqmi bibliamanta yachasqaykiqa yanapasurqanki?
7 Bibliam nin: “Mana iñiyniyuq kaspaqa manapunim Diostaqa kusichichwanchu”, nispa (Hebreos 11:6). Chaynaqa, iñiyniyuqmi kanayki bautizakunaykipaqqa. Bibliapiqa nintaqmi Corinto llaqtapi wakin runakuna Jesuspa qatiqninkunapa willakusqankuta uyarisqankumanta hinaspa iñispanku bautizakusqankumanta (Hechos 18:8). Qamtapas bibliamanta yachasqaykim yanapasurqanki, Diospa nisqankuna ruwakunanmanta mana iskayrayanaykipaq hinaspa Jesuspa wañukusqanpi iñinaykipaqpas. Jesuspa wañusqanwanmi huchamantawan wañuymanta librakuyta atinchik (Josuey 23:14; Hechos 4:12; 2 Timoteo 3:16, 17).
BIBLIAPI YACHASQAYKIKUNAMANTA WILLAKUY
8. ¿Imataq kallpanchasunki yachasqaykimanta willakunaykipaq?
8 Bibliamanta astawan yachaptikiqa hinaspa kawsakuynikipi yanapasusqaykita qawaptikiqa iñiynikim astawan yapakunqa. Chaymi astawan munanki yachasqaykikunamanta willakuyta (Jeremias 20:9; 2 Corintios 4:13). Ichaqa, ¿pimantaq willakuwaq?
9, 10. (1) ¿Pikunamanmi willakuwaq bibliapi yachasqaykikunata? (2) ¿Imatam ruwanayki Jehova Diospa testigonkunawan kuskaña willakuyta munaspaykiqa?
9 Ichapas yachasqaykikunamanta willakuwaq aylluykikunaman, amistadnikikunaman, vecinoykikunaman, estudiaqmasikikunaman utaq llamkaqmasikikunaman. Chayta ruwasqaykiqa allinmi. Ichaqa kuyakuywan hinaspa respetowanmi rimanayki. Punchawkuna risqanman hinam, Jehova Diospa testigonkunawan kuskaña willakunki. Chayta ruwanaykipaq hinaña tarikuspaykiqa, bibliamanta yachachisuqnikiwan rimay Diosmanta willakuytaña munasqaykita. Bibliamanta yachachisuqniki lluqsinaykipaq hinaña kasqaykita nisuptikiqa hinaspa bibliapa yachachisqanman hina kawsaptikiqa, iskaynikichikmi iñiqkunapi iskay punta apaqkunawan huñunakuwaqchik.
10 Chaypim, punta apaqkuna qanwan rimanqaku bibliapi chiqap yachachikuykunata entiendesqaykimanta willakunaykipaq. Chaymantapas nisunkim imanasqa Jehova Diospa testigon kayta munasqaykimanta. Punta apaqkunaqa llapan iñiqmasinkunamantam nanachikunku, qanwanpas chaytam ruwanqaku. Chaynaqa manam manchakunaykichu paykunawan rimaytaqa (Hechos 20:28; 1 Pedro 5:2, 3). Rimayta tukuruptikichikmi, punta apaqkunaqa nisunki Diosmanta willakuq lluqsinaykipaqña utaq manaraqpas.
11. Diosmanta willakuq lluqsinaykipaqqa, ¿imanasqam imapas mana allin ruwaytaqa saqinayki?
11 Wakinpiqa ichapas iñiqkunapi punta apaqkunaqa nisunki imapas mana allin ruwayta saqinaykipaq. ¿Imanasqam chay nisusqaykita kasukunayki? Diosmanta willakuspanchikqa paypa sutintam apanchik. Chaymi imayna kawsakusqanchikqa Diospa munasqanman hina kanan (1 Corintios 6:9, 10; Galatas 5:19-21).
WANAKUSPA DIOSMAN KUTIRIKUY
12. ¿Imanasqam llapanchik wanakunanchik?
12 ¿Imatawanraqmi ruwanayki manaraq bautizakuchkaspayki? Apostol Pedrom nirqa: “Huchaykichikmantayá wanakuychik hinaspa Diosman kutirikuychik huchaykichik pampachasqa kananpaq”, nispa (Hechos 3:19). ¿Ima ninantaq wanakuyqa? Mana allinkuna ruwasqanchikmanta pesapakuymi. Ichapas huchapakurqanki, chayna kaptinqa wanakunaykim. Allin kaqllata ruwanaykipaq kallpanchakuspaykipas, ¿wanakunaykichu? Arí, llapanchikmi huchayuq kanchik hinaspa Dios pampachawananchikta munanchik (Romanos 3:23; 5:12).
13. ¿Ima ninantaq Diosman kutirikuyqa?
13 ¿Pesayllachu-pesapakunanchik imapas ruwasqanchikmanta? Manam, apostol Pedrom nirqa: “Diosman kutirikuychik”, nispa. Kaywanqa nichkanmi ñawpaqta imapas mana allinkuna ruwasqaykita saqinaykimanta hinaspa allin kaqtaña ruwanaykipaq. Kaypi yuyaymanay: Mana riqsisqayki llaqtamanmi chayllaraq illachkanki. Chaymantam musyakurunki huk lawman risqaykita. ¿Imatam ruwawaq? Yaqa llapanpim kaqmanta kutirimunchik hinaspa kaqmanta chay risqanchik llaqta lawman rinchik. Yaqa chaynam bibliata estudiaspaykipas musyakunki imapas mana allin ruwaykunata saqinaykimanta. Chaynaqa kaqmantam Diosman kutinayki utaq chay mana allin ruwaykunatam saqinayki hinaspam allin kaqtaña ruwanayki.
DIOSTA YUPAYCHANAYKIPAQ TANTEAKUY
14. ¿Imatam ruwananchik Diosta yupaychanapaq tanteakuspaqa?
14 Chaymantapas manaraq bautizakuchkaspaykim Diosta yupaychanaykipaq tanteakunayki. Pipas chay ruwayta munaspanqa, Jehova Diosta sapallan mañakuspanmi ninan payllata yupaychananpaq hinaspa paypa munaynin imamantapas puntapi kananpaq (Deuteronomio 6:15).
15, 16. ¿Imanasqam Diosta yupaychanapaq tanteakunchik?
15 Casarakunanpaq riqsinakuq warmi-qariqa anchata kuyanakuspankum casarakunku hinaspam wañukunankukama kuska kawsakunankupaq prometenakunku. Chayta tanteayqa manam pukllay hinallachu, qariqa warma yananta kuyasqanraykum paypaq tukuy imata ruwan. Chaynam Jehova Diospa munayninta ruwanapaqpas prometekunchik.
16 Jehova Diosta astawan riqsisqaykiman hinam, astawan kuyanki hinaspapas paypa munayninta ruwanaykipaqmi tukuyta ruwanki. Chayraykum payta yupaychanaykipaqpas tanteakunki. Jesusmi qatiqninkunata nirqa: ‘Pipas qatiwayta munaqqa, amañayá kikillanpaqqa kawsachunchu’, nispa (Marcos 8:34). Manaña kikillanchikpaq kawsaspaqa Jehova Diostam tukuy imapi kasukusunchik. Manam kikillanchikpa munasqanchiktañachu ruwasunchik, aswanqa Jehova Diospa munasqantañam (qaway 1 Pedro 4:2).
AMA MANCHAKUYCHU PANTARUNAYKIMANTAQA
17. ¿Imanasqam wakin runakunaqa mana munankuchu Diosta yupaychanankupaq tanteakuyta?
17 Wakin runakunam Jehova Diosta yupaychanankupaq tanteakuyta mana munankuchu. ¿Imanasqa? Manchakunkum payman prometekusqankuta mana ruway atinankumanta. Ichapas pantaruyta manchakunku. Utaq piensanku: “Jehova Diosqa manam cuentata mañawasunchu payta yupaychanapaq mana tanteakuptinchikqa”, nispanku.
18. ¿Imataq yanapasunki manchakuynikita atipanaykipaq?
18 Jehova Diosta kuyasqaykim yanapasunki manchakuynikita atipanaykipaq. Yanapasunkitaqmi Diospa munayninta ruwaypi kallpanchakunaykipaq (Eclesiastes 5:4; Colosenses 1:10). Manam sasachu kanqa Diospa munayninta ruwayqa. Apostol Juanmi nirqa: “Diosta kuyayqa kamachikuyninkunata kasukuymi, kamachikuyninkunaqa manam llumpay sasachu”, nispa (1 Juan 5:3).
19. ¿Imanasqam mana manchakunaykichu Diosta yupaychanaykipaq tanteakuytaqa?
19 Manam mana pantaqraqchu kananchik Diosta yupaychanapaq tanteakunapaqqa. Payqa manam mañawanchikchu mana ruway atisqanchiktaqa (Salmo 103:14). Chaymantapas, Jehova Diosqa yanapasunkim allin kaqta ruwanaykipaq (Isaias 41:10). Bibliapa nisqanman hinam, payqa “munasqanman hina kawsachisunki”. Chaynaqa tukuy sunquykiwan Jehova Diospi hapipakuy (Proverbios 3:5, 6).
“RUNAKUNAPA QAYLLANPI” DIOSPI IÑISQAYKITA QAWACHIY
20. ¿Imatam ruwanayki Diosta yupaychanaykipaq tanteakuruspaykiqa?
20 ¿Yaqachu Jehova Diosta yupaychanaykipaq tanteakurunkiña? Chayna kaptinqa, ñam bautizakuwaqña.
21, 22. ¿Imaynatam “runakunapa qayllanpi” Diospi iñisqaykita qawachiwaq?
21 Punta apaq iñiqmasinchikta niy Diosta yupaychanaykipaq tanteakuruspayki bautizakuytaña munasqaykimanta. Paymi wakin punta apaqkunata ninqa bibliamanta yachasqaykikunata yuyarinaykipaq. Paykunam nisunki sichu bautizakunaykipaq hinaña kasqaykita, hinaptinmi Jehova Diospa testigonkunapa hatun huñunakuyninkupi bautizakunki. Chay hatun huñunakuypim yachachinqa bautizakuy ima ninan kasqanta. Puntamanta yachachimuq iñiqmasinchikmi iskay tapukuykunata ruwanqa llapallan bautizakuqkunapaq. Chay tapukuykunata kutichispaykim “runakunapa qayllanpi” Diospi iñisqaykita qawachinki (Romanos 10:10).
22 Chaymantam qamqa bautizakunkiña. Chaypaqqa yaku ukumanmi challpusunki chinkaykunaykikama. Bautizakusqaykiwanmi llapallan chaypi kaqkunaman qawachinki Diosta yupaychanaykipaq tanteakusqaykita hinaspa chay punchawmantapacha Jehova Diospa testigonña kasqaykita.
¿IMAWANMI TUPAN BAUTIZAKUYQA?
23. ¿Ima ninantaq “hanaq pacha taytapa, churinpa hinaspa chuya espiritupa sutinpi” bautizakuyqa?
23 Jesusmi qatiqninkunata nirqa: “[Bautizakuychik] hanaq pacha taytapa, churinpa hinaspa chuya espiritupa sutinpi”, nispa (qaway Mateo 28:19). Chaywanqa, ¿imatam nichkarqa? Riqsikunanchikmi Jehova Dios kamachiqninchik kasqanta, Diospa munayninpi Jesuspa ima ruwasqanta hinaspa munayninta ruwananchikpaq chuya espiritunta Jehova Dios servichikusqanta (Salmo 83:18, NM; Mateo 28:18; Galatas 5:22, 23; 2 Pedro 1:21).
24, 25. (1) ¿Imawanmi tupan bautizakuyqa? (2) ¿Imamantam qatiqnin yachachikuypi yachasunchik?
24 Bautizakuspaykim yaku ukuman chinkaykunki, chaywanmi qawachinki wañuchkaq hina ñawpaqpi mana allinkuna ruwasqaykikunata saqisqaykita. Yakumanta lluqsimuspaykiñataqmi musuq runa hinaña Jehova Diospa munayninta ruwayta qallarinki. Chaynatam qawachinki bautizakusqayki punchawmantapacha Diospa yupaychaqninña kasqaykita. Manam runakunata utaq imatapas yupaychanaykipaqchu tanteakurqanki, aswanqa Jehova Diosta yupaychanaykipaqmi tanteakurqanki.
25 Chay ruwasqaykim yanapasunki Jehova Diosta astawan kuyanaykipaq (Salmo 25:14). Ichaqa manam bautizakusqaykiraykuqa niwaqchu salvasqaña kasqaykitaqa. Apostol Pablom kaynata qillqarqa: “Hinalla kallpanchakuychik Dios salvasunaykichikpaq”, nispa (Filipenses 2:12). Chaynaqa, bautizakuspaykiqa chayllaraqmi Dios yupaychayta qallarichkanki. Hinaptinqa, ¿imaynatam Jehova Dioswan hinalla kuyachikuwaq? Qatiqnin yachachikuypim chaymanta yachasunchik.


c: text/html

text:
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
Këchö Biblia | TRADUCCIÓN DEL NUEVO MUNDO DE LAS SANTAS ESCRITURAS
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
-
Judïukunapa Ramäda fiestankunachö Jesus kanqan (1-13)
-
Fiestachö Jesus yachatsikun (14-24)
-
Cristupaq jukta jukta parlayan (25-52)
-
Jesuspaq Teyta musyatsikun (12-30)
-
Abrahanpa tsurinkuna (31-41)
-
Diablupa tsurinkuna (42-47)
-
Jesus y Abrahan (48-59)
8 12 Tsënam Jesusqa pëkunata yapë parlaparqan, kënö nir: “Noqaqa nunakunapa aktsinmi kä. Qatimaq kaqqa, manam ni imanöpapis ampichö purinqatsu, sinöqa kawatsikoq aktsiyoqmi kanqa”.
13 Tsënam fariseukunaqa kënö niyarqan: “Qamqa kikikillam qampita musyatsikunki, tsëmi musyatsikunqëkiqa rasumpa kaqtsu”.
14 Tsëta contestarnam Jesusqa kënö nirqan: “Kikïlla noqapita musyatsikuptïpis, musyatsikunqäqa rasumpa kaqmi, porqui musyämi mëpita shamunqäta y mëta ëwanqäta. Peru qamkunaqa manam musyayankitsu mëpita shamunqäta ni mëta ëwanqäta.
15 Qamkunaqa, rikäyanqëkimannöllam juzgayanki; noqaqa manam pitapis juzgätsu.
16 Y juzgaptïpis, juzganqäqa rasumpa kaqllam, porqui manam japallätsu këkä, sinöqa kachamaqnï Teytam noqawan këkan.
17 Jinamampis, qamkunapa Leynikikunachömi kënö qellqarëkan: ‘Ishkaq nunakuna musyatsikuyanqanqa, rasumpa kaqmi’.
18 Noqam kä kikïpita musyatsikoq, y kachamaqnï Teytam noqapita musyatsikun”.
19 Tsënam pëkunaqa kënö niyarqan: “¿Mëchötaq Teytëki këkan?”. Jesusnam kënö contestarqan: “Qamkunaqa manam noqata ni Teytäta reqiyämankitsu. Noqata reqimarqa, Teytätapis reqiyankimanmi”.
20 Tsëkunataqa parlarqan templuchö qellë churayänan sitiuchö yachatsikïkarmi. Peru manam ni pipis tsarirqantsu, porqui manaran höran chashqaraqtsu karqan.
21 Tsëmi pëkunata yapë kënö nirqan: “Noqaqa ëwakümi, y qamkunaqa ashiyämankim, peru tsënö kaptimpis, jutsëkikunachömi wanuyanki. Noqa ëwanqämanqa, manam shamïta puëdiyankitsu”.
22 Tsëmi judïukunaqa kënö nir qallëkuyarqan: “¿Pëqa manachi wanutsikuritatsu pensëkan aw? Porqui kënömi nin: ‘Noqa ëwanqämanqa, manam shamïta puëdiyankitsu’”.
23 Pënam kënö nirqan: “Qamkunaqa urapitam kayanki; noqaqa rarapitam kä. Qamkunaqa kë mundupitam kayanki; noqaqa manam kë mundupitatsu kä.
24 Tsëmi qamkunata kënö niyarqoq: jutsëkikunachömi qamkunaqa wanuyanki. Porqui shamoqpaq kaq noqa kanqäta mana creirqa, jutsëkikunachömi wanuyanki”.
25 Tsënam pëkunaqa kënö niyarqan: “¿Pitaq qamqa kanki?”. Jesusnam kënö contestarqan: “¿Imapaqnataq qamkunataqa imatapis parlapäyashqëki?
26 Mëtsika cösaskunataran parlanä, y imëkakunatam juzganä. Rasumpa kaqchöqa, kachamashqa Kaqqa rasumpa kaqtam parlan, y pëpita wiyanqä kaqkunallatam noqaqa nunakunata parlapä”.
27 Pëkunaqa manam käyiyarqantsu Teytapaq parlëkanqanta.
28 Tsënam Jesusqa kënö nirqan: “Nunapa Tsurinta qeruman warkurir-ran qamkunaqa musyariyanki noqa pë kanqäta, y kikïllapitaqa ni imatapis mana ruranqäta; sinöqa Teytä yachatsimanqannölla këkunata parlanqäta.
29 Y kachamaq Kaqqa, noqawanmi këkan; manam japallätatsu jaqiramashqa, porqui noqaqa pëta kushitsinqan kaqkunatam imëpis rurä”.
30 Tsëkunata niriptinmi, mëtsikaq pëman markäkur qallëkuyarqan.
31 Tsënam Jesusqa pëman creikoq kaq judïukunata kënö nir sïguirqan: “Ninqäkunata wiyakurqa, rasumpa qateqnïkunam kayanki,
32 y rasumpa kaqtam reqiyanki, y rasumpa kaqmi librariyäshunki”.
33 Pëkunanam kënö contestayarqan: “Noqakunaqa Abrahanpa kastanmi kayä, y manam ni imëpis esclävutsu kayarqö. ¿Imanirtaq qamqa ‘librim tikrariyanki’ niyämanki?”.
34 Jesusnam kënö contestarqan: “Rasumpa kaqllatam qamkunata niyaq: llapan jutsa ruraqkunam, jutsapa esclävun kayan.
35 Jinamampis esclävuqa manam imëyaqpis wayichö quedakuntsu; tsuri kaqmi imëyaqpis quedakunqa.
36 Tsëmi Tsuri librayäshuptikiqa, rasumpa libri kayanki.
37 Noqaqa musyämi Abrahanpa kastan kayanqëkita. Peru wanutsimëtam tïrayanki, porqui manam ninqäkunata chaskikuyankitsu.
38 Teytäwan këkar rikanqäkunapitam noqaqa parlä, peru qamkunaqa teytëkikunapita wiyayanqëkikunatam rurayanki”.
39 Tsëta contestarnam kënö niyarqan: “Teytäkunaqa Abrahanmi”. Jesusnam kënö nirqan: “Abrahanpa tsurinkuna karqa, Abrahan ruranqankunatam rurayankiman.
40 Peru kananqa wanutsimëtam tïrayanki, Diospita wiyanqanta rasumpa kaqta niyäshoqniki nunata. Abrahanqa manam tsëta rurarqantsu.
41 Qamkunaqa teytëkikuna ruranqankunatam rurëkäyanki”. Pëkunanam kënö niyarqan: “Noqakunaqa manam wachapakïtsu kayä, noqakunapaqa jukllaqllam Teytäkuna, Dioslla”.
42 Jesusnam pëkunata kënö nirqan: “Dios Teytëkikuna kaptinqa kuyayämankimanchi, porqui noqaqa Diospitam shamurqö y këchömi këkä. Manam kikïpa munënïpitatsu shamurqö, sinöqa Pëmi kachamashqa.
43 ¿Imanirmi qamkunaqa ninqäta käyiyankitsu? Parlanqäta wiyëta mana munarmi.
44 Qamkunaqa teytëkikuna Diablupitam kayanki, y teytëkikunapa munënintam rurëta munayanki. Pëqa munanqanta rurakur qallanqampita patsëmi wanutsikoq karqan, y manam rasumpa kaqchö tsarakurqantsu, porqui rasumpa kaqqa manam pëchötsu këkan. Mana rasumpa kaqta parlarqa, kikin imanöpis kanqanmannömi parlan, porqui pëqa ulim, y ulikoqkunapa teytanmi.
45 Peru noqaqa rasumpa kaqtam parlä, tsëmi qamkunaqa creiyämankitsu.
46 ¿Qamkunapita mëqëkitaq jutsapita culpayoq kanqäta rikätsikïta puëdiyanki? Rasumpa kaqta parlëkaptïqa, ¿imanirtaq qamkunaqa creiyämankitsu?
47 Diospita kaqqa, Dios ninqankunatam wiyakun. Tsëmi qamkunaqa mana wiyakuyankitsu, porqui manam Diospitatsu kayanki”.
48 Tsëta contestarnam judïukunaqa kënö niyarqan: “¿Manaku rasumpa kaqta niyä ‘qamqa Samaria nunam kanki y supëyoqmi kanki’ nir?”.
49 Jesusnam kënö contestarqan: “Noqaqa manam supëyoqtsu kä, sinöqa Teytäta respetanqätam rikätsikü, peru qamkunaqa noqata mana respetayämanqëkitam rikätsikuyanki.
50 Peru noqaqa manam kikï alabashqa këtatsu ashi; Jukmi kan tsëta asheq y pëmi juzgaq kaqqa.
51 Rasumpa kaqllatam qamkunata niyaq: pipis ninqäkunata wiyakoq kaqqa, manam ni imëpis wanunqatsu”.
52 Judïukunanam kënö niyarqan: “Kananmi sï musyayä supëyoq kanqëkita. Abrahanqa wanurqanmi, jina tsënöllam Diospa willakoqninkunapis wanuyarqan, peru qamqa, ‘pipis ninqäkunata wiyakoq kaqqa, manam ni imëpis wanunqatsu’ ninkim.
53 ¿Qamqa manam wanukushqa teytäkuna Abrahanpita mas precisaqtsu kanki aw? Diospa willakoqninkunapis wanuyarqanmi. ¿Pï kanqëkitataq qamqa creinki?”.
54 Jesusnam kënö contestarqan: “Kikïlla alabakuptïqa, alabakunqäqa manam ni imapaqpis sirwintsu. Teytämi noqataqa alabaman, Diosnikikuna kanqanta niyanqëki kaq.
55 Tsënö kaptimpis, qamkunaqa manam pëta reqiyashqankitsu, peru noqaqa reqïmi. Y pëta mana reqinqäta nirqa, qamkunanö ulikoqmi käman. Peru noqaqa reqïmi, y ninqankunatam wiyakü.
56 Qamkunapa teytëkikuna Abrahanqa alläpam kushikurqan shamunäpaq kaq tiemputa rikëta shuyarar, y pensëninchömi rikarqan y alläpam kushikurqan”.
57 Tsënam judïukunaqa kënö niyarqan: “Qamqa manaran pitsqa chunka (50) watayoqraqtsu kanki, ¿y tsënö këkarku Abrahanta rikashqa kanqëkita ninki?”.
58 Jesusnam kënö nirqan: “Rasumpa kaqllatam qamkunata niyaq: Abrahan manaraq kaptinmi, noqaqa karqäna”.
59 Tsënam pëkunaqa rumikunata ëlluyarqan tsampiyänampaq, peru Jesusqa ratakurirmi templupita yarqurirqan.
Compartir
Compartir
TRADUCCIÓN DEL NUEVO MUNDO DE LAS SANTAS ESCRITURAS
Juan 8
Quechua (Ancash)
Kë päginachö Bibliata leyi
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
Këchö Biblia | TRADUCCIÓN DEL NUEVO MUNDO DE LAS SANTAS ESCRITURAS
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
-
Achkas y juk pachak chusku chunka chusku waranqa (144.000) akrashqakuna (1-5)
-
Kima angelkunapa willakïninkuna (6-12)
-
Kushishqam kayan Cristuwan juknölla këkar wanoq kaqkuna (13)
-
Patsachö ishkë cosëchakuna (14-20)
14 Tsënam rikärirqä, y ¡rikäyë!, Sion jirkachömi Achkas shëkarqan, y pëwanmi kikimpa jutinta y Teytampa jutinta urkunkunachö qellqashqata katseq pachak chusku chunka chusku waranqa (144.000) këkäyarqan.
2 Y ciëlupita shamoq büllatam wiyarqä, imëka mëtsika yaku büllaqtanö y räyu sinchipa janraraqtanö; y tsë wiyanqä büllaqa imëka arpankunata tocar cantaqkuna büllayanqannömi karqan.
3 Y gobernar täkunapa, chuskun querubinkunapa y gobernaqkunapa nöpankunachömi juk mushoq canciontanö cantëkäyan, y tsëtaqa manam ni pipis yachakïta puëdirqantsu, sinöqa patsapita rantishqa pachak chusku chunka chusku waranqa (144.000) kaqkunallam.
4 Pëkunaqa warmikunawan mana rakchatäkushqa kaqkunam kayan; awmi, pëkunaqa manam piwampis oqllanakuyashqatsu. Pëkunam kayan mëpa ëwaptimpis Achkasta qateq kaqkuna. Pëkunaqa imëka punta kaq wayïnömi Diospaq y Achkaspaq nunakunapita rantishqa kayashqa,
5 y manam shiminkunachöqa engañakï karqantsu; llapanchömi alli kayan.
6 Y ciëlupa chowpinchö volëkaqtam juk angelta rikarqä, y mana ushakaq alli willakïkunatam katsirqan patsachö täraqkunata willanampaq, llapan nacionkunata, kastakunata, idiömakunata y markakunata.
7 Pëmi sinchipa kënö nikarqan: “Diosta mantsayë y alläpa precisaqpaq churayë, porqui juzganan höram chäramushqa, tsëqa, ciëluta, patsata, lamarta y pukyukunata ruraqta adorayë”.
8 Juk masmi, ishkë kaq angel, tsëpita shamurqan, kënö nirnin: “¡Ishkirishqam! ¡Alläpa Puëdeq Babiloniam ishkirishqa! Rakcha rurëkunata ërayëpa munënimpa vïnunta llapan nacionkunata uputseq”.
9 Juk angel masmi, kima kaq, qepankunata shamurqan, y sinchipam kënö nikarqan: “Sitsun pipis mantsanëpaq chukaru animalta y imäginninta adoranqa y urkunchö o makinchö juk marcata chaskinqa,
10 tsëqa jina piñakïnimpa cöpanman ni imawampis mana takushpa winashqatam Diospa piñakïnimpa vïnunta upunqa, y santu angelkunapa rikëninchö y Achkaspa rikëninchömi ninawan y azufriwan sufritsishqa kanqa.
11 Y pëkuna sufritsishqa kayanqampita witsaq qoyëqa mana ushakëtam imëyaqpis witsan, y manam ni paqasta ni junaqta jamayantsu, mantsanëpaq chukaru animalta y imäginninta y jutimpa marcanta chaskishqa kaqkuna.
12 Tsëchömi precisan santu nunakuna alli tsarakuyänan, Diospa mandakïninkunata wiyakoq y Jesuspa markäkïninta qateq kaqkuna”.
13 Y ciëlupita kënö neqtam wiyarqä: “Qellqë: kushishqam kayan kanan tiempupita patsë Señorwan juknölla këkar wanoq kaq wanushqakuna. Awmi, espïritum nin rurëninkunapita jamayänampaq, porqui rurayanqan cösaskunaqa pëkunawan juntum ëwan”.
14 Tsënam rikärirqä, y ¡rikäyë!, juk yulaq pukutë, y tsë pukutëchömi nunapa tsurin niraq juk tëkarqan, peqanchö örupita corönayoq y makinchö fïlu ösiyoq.
15 Juk angelmi templupa santu kaq sitiumpita yarqamurqan, pukutëchö tëkaqta sinchipa kënö nishpa qayarnin: “Ösikita yakë y seguë, porqui seguë höram chäramushqa, porqui patsachö cosëchaqa chipyëpa poqunam këkan”.
16 Y pukutë jananchö tëkaqmi patsaman ösinta yakarirqan, y patsam segashqa karqan.
17 Y juk angel masmi ciëluchö këkaq templupa santu kaq sitiumpita yarqamurqan, y pëpis juk fïlu ösitam katsirqan.
18 Y juk angel masmi altarpita yarqamurqan, y ninatam autoridäninchö katsirqan. Y fïlu ösita këkätseqtam sinchipa qayarqan y kënö nirqan: “Fïlu ösikita yakë, y patsachö üvas plantakunapa sartankunata ëllï, porqui üvasninkunam poqurishqana”.
19 Y angelqa patsamanmi ösinta yakarirqan, y patsachö üvas plantakunapitam üvasta ëllurirqan, y Diospa piñakïnimpa jatun pözunmanmi jitarkurqan.
20 Y markapa jaqninchömi tsë pözuchö üvas jalushqa karqan, y tsë pözupita yarqoq yawarqa bestiakunapa jäkimankunayaqmi charqan, y ishkë pachak isqun chunka joqta (296) kilömetruyaqnömi yarqurqan.
Compartir
Compartir
TRADUCCIÓN DEL NUEVO MUNDO DE LAS SANTAS ESCRITURAS
Revelacion 14
Quechua (Ancash)
Kë päginachö Bibliata leyi
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
¿Kay yachaqanata %%pi leeriyta munawajchu?
Internetpi Biblia | MOSOJ JALLPʼAPI KAUSAJKUNAPAJ DIOSPA PALABRAN (MATEO-APOCALIPSIS)
¿Kay yachaqanata %%pi leeriyta munawajchu?
-
Casarakuymanta divorciakuymanta ima (1-12)
-
Jesusqa wawasta bendecin (13-16)
-
Qhapaj runaj tapukuynin (17-25)
-
Diospa Gobiernonrayku imallatapis saqenamanta (26-31)
-
Jesús ujtawan willan wañuchinankuta (32-34)
-
Santiagowan Juanwan mañakunku (35-45)
-
Ciego Bartimeota Jesús qhawarichin (46-52)
10 Jesusqa sayariytawan Judeaj lindesninman rerqa, Jordán mayoj chimpanman. Ashkha runastaj payman tantakamullarqankutaj. Jesustaj paykunata yachacherqa, imaynatachus yachachej ajinata.
2 Fariseostaj Jesusman chimpaykorqanku, pantachiyta munaspataj taporqanku: “¿Uj runa atillanchu warminmanta divorciakuyta?”, nispa.
3 Jesusqa paykunaman kutichispa tapullarqataj: “¿Imatataj Moisés kamachisorqachej?”, nispa.
4 Fariseostaj kuticherqanku: “Moisesqa saqellarqa, uj runa divorcio papelta ruwaytawan warminta kachapunanta”, nispa.
5 Jesustajrí nerqa: “Moisesqa chay kamachisqata qankunapaj qhelqarqa, rumi sonqo kasqaykichejrayku.
6 Qallariymantapacha ‘Diosqa runata ruwashaspa, qharitawan warmitawan ruwarqa.
7 Chayrayku qhareqa tatanta, mamantawan saqenqa,
8 iskayninkutaj ujllaña kanqanku’. Ajinapeqa manaña iskaychu kanku, manachayqa ujllaña.
9 Chayrayku Diospa ujchasqantaqa, ama pipis tʼaqachunchu”, nispa.
10 Wasipiña kashaspataj, yachachisqasnenqa chayllamantataj taporqanku.
11 Jesustaj kuticherqa: “Pillapis warminmanta divorciakuspa wajwan casarakun chayqa, ñaupa warminta wasanchaspa qhenchachakun.
12 Sichus warmipis qosanmanta divorciakuytawan wajwan casarakunman chayqa, chay warmeqa qhenchachakullantaj”, nispa.
13 Runastaj Jesusman wawasta pusamorqanku paykunaman makisninta churaykunanpaj, yachachisqasnintaj chay runasta kʼamerqanku.
14 Chayta rikuspa Jesusqa phiñakorqa, yachachisqasnintataj nerqa: “Saqeychej wawasta noqaman jamunankuta, amataj jarkʼaychejchu, imaraykuchus Diospa Gobiernonqa paykuna jina kajkunajta.
15 Cheqatapuni niykichej: Pichus mana wawa jina Diospa Gobiernonta japʼikojqa, ni imarayku chayman yaykonqachu”, nispa.
16 Chantá Jesusqa wawasta marqʼarikorqa, paykunaman makisninta churaykuspataj bendicerqa.
17 Jesús ñanta rishajtintaj, uj runa usqhayllata jamuspa ñaupaqenman qonqoriykukorqa, taporqataj: “Kʼacha Yachachej, ¿imatataj ruwanay tiyan wiñay kausayta japʼinaypajri?”, nispa.
18 Jesustaj kuticherqa: “¿Imaraykutaj kʼacha niwankiri? Dioslla kʼachaqa.
19 Qanqa kay kamachisqasta yachanki, ¿icharí? ‘Ama runata wañuchinkichu, ama qhenchachakunkichu, ama suwakunkichu, ama llulla testigomanta sayankichu, ama pitapis chʼaukiyankichu, tataykita, mamaykitawan jatunpaj qhawanki’”, nispa.
20 Chay runataj nerqa: “Yachachejníy, chay tukuy imastaqa wawa kasqaymantapacha juntʼani”, nispa.
21 Jesustaj munakuywan qhawarispa nerqa: “Uj imatawanraj ruwanayki tiyan: Tukuy imasniykita vendemuspa, wajchasman chay qolqeta qopuy, ajinamanta cielopi may kapuyniyoj kanki, chantá qhepayta jamuy”, nispa.
22 Chay runataj chayta uyarispa llakikorqa, may phutisqataj riporqa, may jina qhapaj kasqanrayku.
23 Jesustaj muyuyninta qhawarispa yachachisqasninta nerqa: “Qhapajkunaqa mana Diospa Gobiernonman yaykuyta atillanqankuchu”, nispa.
24 Yachachisqasnintaj chay nisqanmanta tʼukusharqanku. Chayrayku Jesús paykunata nerqa: “Wawasníy, Diospa Gobiernonman yaykoyqa mana atikullanchu.
25 Uj camelloraj agujaj ninrinta pasayta atinman, uj qhapaj runa Diospa Gobiernonman yaykunanmantaqa”, nispa.
26 Yachachisqasnintaj astawanraj tʼukuspa, payta nerqanku: “Ajina kajtin, ¿pitaj salvakuyta atinmanri?”, nispa.
27 Jesustaj paykunata qhawarispa nerqa: “Runaspajqa chayqa mana atikunchu, Diospajrí mana jinachu. Diospajqa tukuy imapis atikullan”, nispa.
28 Pedrotaj nerqa: “Yachanki jina, noqaykoqa tukuy imata saqespa qhepaykita jamuyku”, nispa.
29 Jesustaj nerqa: “Cheqatapuni niykichej: Pichus noqarayku jinallataj sumaj willaykunarayku wasinta, hermanosninta, hermanasninta, mamanta, tatanta, wawasninta, jallpʼasnintapis saqen chayqa,
30 kay tiempopi pachaj jinastawanraj japʼenqa: wasista, hermanosta, hermanasta, mamasta, wawasta, jallpʼasta ima, qhatiykachasqa kaspapis. Jamoj tiempopitaj wiñay kausayta japʼenqa.
31 Chaywanpis ñaupajpi kajkunamanta ashkhasqa qhepapi kanqanku, qhepapi kajkunamanta ashkhastaj ñaupajpi kanqanku”, nispa nerqa Jesusqa.
32 Chantá Jesuswan yachachisqasninwan Jerusalenman ñanta risharqanku. Jesusqa ñaupaqenkuta risharqa, paykunataj tʼukulla risharqanku, qhepankuta rejkunapis manchasqalla risharqanku. Ajinapi Jesusqa watejmanta 12 apostolesninta wajnejman pusaspa, imaschus payta qhatirinanta willarqa.
33 Pay nerqa: “Uyariwaychej, Jerusalenman rishanchej, chaypitaj noqataqa kuraj sacerdotesman, leymanta yachachejkunaman ima jaywaykuwanqanku. Paykunataj wañuchisqa kanayta nenqanku, mana judío kajkunamantaj jaywaykuwanqanku.
34 Chay runasqa alqochakuwanqanku, thoqaykuwanqanku, jasutʼiwanqanku, wañuchiwanqankutaj. Chantá kinsa pʼunchayninman kausarinpusaj”, nispa.
35 Chantá Zebedeoj wawasnin Santiagowan Juanwan Jesusman chimpaykuspa nerqanku: “Yachachejníy, imatachus mañakususqaykuta ruwapunawaykuta munayku”, nispa.
36 Jesustaj nerqa: “¿Imatataj qankunapaj ruwanayta munankichejri?”, nispa.
37 Paykunataj kuticherqanku: “Gobiernoykipi kamachishajtiyki munaykuman tiyachinawaykuta, ujniykuta pañaykiman, ujniykutataj lloqʼeykiman”, nispa.
38 Jesustaj nerqa: “Qankunaqa mana yachankichejchu imatachus mañakushasqaykichejta. ¿Atiwajchejchu ujyayta, ujyashani chay copamanta? ¿Bautizakuwajchejchu ima bautismowanchus bautizakushani, chaywan?”, nispa.
39 Paykunataj kuticherqanku: “Arí, atiyku”, nispa. Jesustaj nerqa: “Ujyashani chay copamantaqa ujyankichej, ima bautismowanchus bautizakushani, chayllawantaj qankunapis bautizasqa kankichej.
40 Chaywanpis pikunachus pañaypi, lloqʼeypiwan tiyaykukunankoqa, mana noqamantachu kashan. Chay tiyanaspi tiyajkunataqa, Diosmin ajllanqa”, nispa.
41 Chunka yachachisqasnintaj chayta uyarispa, Santiagopaj, Juanpajwan phiñakorqanku.
42 Jesustajrí yachachisqasninta wajyaspa nerqa: “Qankunaqa yachankichej kay jallpʼapi kamachejkunaqa munayninkuman jina runasta kamachisqankuta, autoridadespis atiyninkuwan runasta ñakʼarichinku.
43 Qankuna ukhupeqa mana ajinachu kanan tiyan. Astawanpis pichus qankunamanta kuraj kayta munajqa, kamachiykichej kanan tiyan.
44 Chantá pichus qankunamanta ñaupajpi kayta munajqa, tukuyniykichejta esclavo jina sirvisunaykichej tiyan.
45 Noqapis mana sirvichikojchu jamuni, manachayqa sirvej, kausayniytataj qosaj ashkha runasta kacharichinaypaj”, nispa.
46 Chantá Jericoman yaykorqanku. Chay llajtamanta Jesús, yachachisqasnin, ashkha runas ima llojsishajtinkutaj, ciego Bartimeoqa ñan patapi tiyasharqa, qolqeta mañakuspa. Payqa Timeoj wawan karqa.
47 Bartimeotaj Nazareno Jesús pasashasqanta uyarispa qhaparerqa: “¡Davidpa Wawan, Jesús, khuyarikuway ari!”, nispa.
48 Chay runasmanta ashkhas kʼamispa chʼinyakunanta nerqanku. Paytajrí astawanraj qhaparerqa: “¡Davidpa Wawan, khuyarikuway ari!”, nispa.
49 Jesustaj sayaspa nerqa: “Wajyamuychej”, nispa. Runastaj ciegota wajyamuspa nerqanku: “Sonqochakuy. Sayariy, Jesús wajyashasunki”, nispa.
50 Bartimeotaj qhatananta choqaytawan ujllata sayarispa, Jesusman qayllaykorqa.
51 Jesustaj nerqa: “¿Imatataj munanki ruwapusunayta?”, nispa. Ciegotaj nerqa: “Yachachejníy, watejmanta rikuyta munani”, nispa.
52 Jesustaj nerqa: “Ripullay, creesqaykirayku sanoyasqa kanki”, nispa. Ciegotaj chay ratopacha rikorqa, Jesuspa qhepantataj rerqa.
Wajman apachinapaj
Wajman apachinapaj
MOSOJ JALLPʼAPI KAUSAJKUNAPAJ DIOSPA PALABRAN (MATEO-APOCALIPSIS)
Marcos 10
Quechua (Bolivia)
Bibliata leey
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
7 CAPÍTULO
Munakusqanchis wañupuq runakunapaq cheqaq suyakuy
¿Imaynapi yachanchis wañupuqkuna kawsarinanta?
¿Kawsarichinqapunichu Jehová Dios wañupuqkunata?
¿Pikunan kawsarinqaku?
1-3. ¿Ima awqan llapallanchista qatiykachawanchis, imaynan sientekunchis Bibliaq yachachisqanwan?
KAYPI yuyaykuy, aswan kallpayoq, allin phawaq millay awqamanta ayqekushanki. Ñan rikunkiña amigoykikunata wañuchisqanta, chhaynatan qantapas ayparuspaqa mana khuyapayasunkichu. Sinchitaña phawashanki chaypas astawanmi aypaykamushasunki. Manaña maymanpas ayqekuyta atinkiñachu. Chayllamanmi huk runa rikhurimun yanapanasuykipaq. Awqaykimantaqa aswan atiyniyoqmi, yanapaytataq munasunkipas. ¡Chayraqchá thakpi kawaq!
2 Chay hinatan qantapas huk awqa qatiykachashasunki. Manan qanllatachu, llapanchistan qatiykachawashanchis. Ñawpaq capitulopi yachasqanchis hina, chay awqaqa wañuymi. Manan pipas wañuymantaqa ayqekusunmanchu nitaq atipasunmanchu, rikunchismi imaynatan munakusqanchis runakunata apapun. Ichaqa Jehová Diosmi wañuymanta aswan atiyniyoq. Paymi Qespichiwaqninchis. Arí, rikuchiranñan wañuy atipananta, prometentaqmi hukpaqkama chinkachinanta. Biblia nin: “Qhepallataña ch’usaqyachina awqaqa wañuymi”, nispa (1 Corintios 15:26). ¡Ancha allin willakuymi chayqa!
3 Wañuyqa sinchitan runakunata ñak’arichin. Chaymi kay promesa mayta kusichiwasun: Jehová Diosmi wañupuqkunata kawsarichinqa (Isaías 26:19). Paymi wañupuqkunata rikch’arichinqa, chaymi wañupuqkunapaq suyakuyqa.
MUNAKUSQANCHIS RUNA WAÑUPUQTIN
4. a) ¿Ima raykun Jesuspa sientesqanwan yachasunman Jehová Diospa sientesqanta? b) ¿Pikunan karan Jesuspa munasqan amigonkuna?
4 ¿Wañupuranchu pillapas familiaykimanta otaq ancha munasqa amigoyki? Chhaynaqa, mana imatapas ruway atisqaykimanta sinchitachá llakikuranki waqarankipas. Chhaynapi tarikuspan astawanqa necesitanchis Diospa Simin Qelqa sonqochawananchista (leey 2 Corintios 1:3, 4). Bibliapin yachanchis imaynatan Jehová Diospas Jesuspas wañuyta qhawarinku. Yachasqanchis hina Jesusqa Taytanmanmi rikch’akuran, chaymi payqa sinchita llakikuran munasqa amigon wañupusqanmanta (Juan 14:9). Jerusalenta rispan Jesusqa visitallaqpuni Betania llaqtapi tiyaq Lazarota, María, Marta panankunatapas. Allin amigontinmi karanku, chaymi Biblia nin: “Jesusqa munakurqanmi Lazarota, Martata, ñañantawan”, nispa (Juan 11:5). Ichaqa 6 capitulopi yachasqanchis hina, Lázaro wañupusqa.
5, 6. a) Lazaroq familianta amigonkunatapas waqasqankuta rikuspa, ¿imaynan Jesús sientekuran? b) ¿Ima rayku sonqochawanchis Jesuspa sinchi llakikusqan?
5 ¿Imaynan Jesús sientekuran amigon wañupuqtin? Lazaroq familianta amigonkunatawanmi visitaq risqa, chayaqtintaq Lazaroq wañusqanmanta waqasharanku. Paykunata rikuspan “sonqon ‘ch’allaq’ nirqan, hinaspan sinchita llakikurqan”, chay qhepamantaq ‘Jesusqa waqarqan’ (Juan 11:33, 35). ¿Ima rayku sinchita llakikuran? ¿Manachu imatapas ruwayta atiran? Arí, atiranmi. Yacharantaqmi chay ratopi musphanapaq sucedenanta (Juan 11:3, 4). Chaywanpas runaq wañusqanmantaqa llakikuranmi sonqonpas nanaranmi.
6 Jesuspa sinchi llakikusqanmi sonqochawanchis. Chaypin yachanchis paypas Taytanpas wañuy cheqnikusqankuta. Hinaspapas Jehová Diosqa atiyniyoqmi chay awqata atipananpaq. Kunanqa yachasun Diospa atiyninwan Jesuspa milagro ruwasqanta.
“¡LÁZARO LLOQSIMUY!”
7, 8. ¿Ima rayku askha runakuna yuyaykuranku Lazaroq manaña kawsarinanta, ichaqa imatan Jesús ruwaran?
7 Qaqa t’oqopin Lazarota p’anpasqaku, chaymi Jesús kamachiran t’oqo wisq’asqanku rumita suchuchinankupaq. Martataq hark’ayta munaspa niran, tawa p’unchayñan wañusqanmanta pasan asnashanñachá, nispa (Juan 11:39). Runakunaq qhawarisqankuman hinaqa, manan ima ruwaytapas atikuranñachu.
8 Rumita suchuchiqtinkutaq Jesús kunkayoqta waqyarqan: “¡Lázaro, lloqsimuy!” nispa. ¿Imataq sucederan? ‘Wañuq Lazaron lloqsimurqan.’ (Juan 11:43, 44.) ¡Chayta rikuspaqa anchatachá llapa runakuna kusikuranku! Panankunapas familianpas amigonkunapas wasimasinkunapas yacharankun Lazaroq wañupusqanta; kunantaq hukmanta munakusqanku runa paykunawan kasharan. Muspharirankuraqchá chay sucedesqanwanqa. Kusikuymantachá Lazarota marq’arikuranku. ¡Chhaynapin wañuyta atipakuran!
9, 10. a) Lazarota kawsarichisqanpi, ¿imaynatan Jesús reqsichiran atiy Qoqninta? b) ¿Imakunapin yanapawanchis runakunaq kawsarisqanmanta yachasqanchis?
9 Jesusqa manan payllamantachu chay milagrota ruwaran. Manaraq Lazarota kawsarichishaspan Jehová Diospa yanapayninta mañakuran, chaywanmi rikuchiran Jehová Dios kawsarichiq kasqanta (leey Juan 11:41, 42). Jehová Diosqa manan chay kutillapichu wañusqakunata kawsarichiran. Diospa Simin Qelqa willan isqon runakuna kawsarisqanmanta, chaykunamanta huknillanmi Lazaroq kawsarinpusqanqa. * Chaykunamanta yachayqa anchatan kusichiwanchis. Yachachintaqmi Jehová Dios mana pimanpas sayapakusqanta, chay raykun kawsarichiran wayna-sipaskunata, machu-payakunata, warmi-qharikunata, israelitakunata, wak llaqtayoqkunatapas. ¡Anchatan kusikuranku kawsarinpuywan! Huk kutipin Jesús huk sipaschata kawsarichiqtin tayta-maman “manchayta muspharqanku” (Marcos 5:42). Arí, paykunapaq Jehová Diospa ruwasqanqa mana qonqanankupaqmi karan.
10 Jesuspa kawsarichisqan runakunaqa qhepaman wañupurankun. Chhaynaqa, ¿yanqapaqchu chay runakunata kawsarichiran? Manan. Chay willakuykunan Bibliapi huk yachachikuykunata sut’inchan, sumaq suyakuytataqmi qowanchis.
¿IMAKUNATAN YACHACHIWANCHIS KAWSARIYMANTA WILLAKUYKUNA?
11. ¿Imaynatan Lazaroq kawsarisqanmanta willakuy, Eclesiastés 9:5 textopi nisqanta sut’inchan?
11 Bibliaq nisqan hina, wañupuqkunaqa ‘manan imatapas yachankuchu’, manan maypipas kawsankuchu, nitaq imatapas reparankuchu (Eclesiastés 9:5). Lazaroq wañusqanmanta willakuymi chayta sut’inchan. Lázaro kawsarinpuspa, ¿willaranchu hanaq pachapi imayna kawsay kasqanta? ¿Icha rawrashaq infiernopi kasqanmantachu willaran? Manan. Bibliaqa manan chaykunataqa yachachinchu. Lazaroqa tawa p’unchay wañusqanpi ‘manan imatapas yachasqachu’. Aswanmi wañuypi puñusharan (Juan 11:11).
12. ¿Imaynapi yachanchis Lazaroq kawsarisqan cheqaqpuni kasqanta?
12 Wañusqakunaq kawsarinpuyninqa manan cuentollachu cheqaqpunin, Lazaroq kawsarisqanmi chayta sut’inchan. Jesusqa askha runakunaq qayllanpin Lazarota kawsarichiran. Religionpi umalliqkuna Jesusta cheqnikurankuña chaypas, manan negarankuchu chay milagrota. Aswanmi niranku: “¡Imanasunmi! Kay runaqa askha milagrokunatan ruwashan”, nispa (Juan 11:47). Askha runakunan Lazaroq kawsarisqanta rikuspa Jesuspi iñiranku. Lazarota rikuspan yacharanku Jesús Diospa kachamusqan runa kasqanta. Lliwmi chay milagromanta yacharanku, chaymi religionpi rumi sonqo umalliqkuna rimanakusqaku Jesustapas Lazarotapas wañuchinankupaq (Juan 11:53; 12:9-11).
13. ¿Imaynapin yachanchis wañupuqkunata Jehová Dios kawsarichinpunanta?
13 ¿Pisi yuyayniyoqchu kanku kawsariypi iñiqkuna? Manan, Jesusmi prometeran “aya p’ampanakunapi lliw [yuyarisqa] kaqkunaq” kawsarinpunanta (Juan 5:28). Jehová Diosmi lliw kawsaqkunata kamaran, ¿chaychu paypaq sasa kanman wakmanta kamay? Chayqa, Jehová Diospa imayna yuyayniyoq kasqanmantan kanqa. ¿Yuyarinmanchu munakusqanchis wañupuqkunata? Kaypi yuyaykuy: ¡Hanaq pachapiqa waranqa kuti hununpi ch’askakunamanmi Dios sutita churaran! (Isaías 40:26.) Chhaynallatataqmi yuyarin munakusqanchis wañupuqkuna imayna kasqankutapas, munantaqmi kawsarichiyta.
14, 15. Jobpa nisqan hina, ¿munanchu Jehová Dios wañupuqkuna kawsarichiyta?
14 ¿Munanpunichu Jehová Dios wañupuqkuna kawsarichiyta? Bibliaq nisqan hina, payqa munashanmi. Jobmi tapukuran: ‘Runari, ¿wañuspa kawsarinmanchu?’ nispa. Jobqa aya p’anpanapin suyakunan karan Jehová Dios yuyarinankama. Chay rayku Jehová Diosta niran: “Waqyamuwaqtiykiqa kutichimusqaykin, kamasqayki runamanta sonqoykita ‘ch’allaq’ nirichinki”, nispa (Job 14:13-15).
15 Jehová Diosqa munanpunin wañupuqkunata kawsarichiyta. Chay yachayqa anchatan kallpachawanchis. Ichaqa, ¿imaynan kanqa wañupuqkunaq kawsariynin? ¿Pikunan kawsarimunqaku, maypitaq?
“AYA P’AMPANAKUNAPI LLIW [YUYARISQA] KAQKUNA”
16. ¿Imaynan kawsay kanqa kawsarinpuqkunapaq?
16 Ñawpa tiempopi kawsariykunamanta Bibliapi leespan yachanchis hamuq tiempopi kawsariy imayna kananta. Ñawpa tiempopi kawsariqkunaqa yapamantan munakusqanku runakunawan huñunakapuranku. Hamuq tiempopi kawsariyqa aswan sumaqraqmi kanqa. Kinsa capitulopi yachasqanchis hina, Diosmi Hallp’ata sumaq paraisoman tukuchinqa. Chaymi kawsariqkunaqa manaña rikunqakuchu maqanakuykunata, millay ruwaykunata, onqoykunatapas. Aswanmi thakpi kusisqa wiñaypaq tiyanqaku.
17. ¿Hayk’a runakunan kawsarimunqaku?
17 ¿Pikunan kawsarimunqaku? Jesusmi niran: ‘Aya p’ampanakunapi lliw [yuyarisqa] kaqkunan [...] kunkayta uyarispa [...] kawsarimpunqaku’, nispa (Juan 5:28, 29). Chay hinallatataqmi Apocalipsis 20:13 nin: ‘Lamar-qochapas chaypi wañusqa kaqkunata entregarqan, hinallataq wañuypas ukhu--pachapas [“Hades”, NM] paykunapi wañusqa kaqkunata entregarqan’, nispa. “Hades” nisqaqa llapa wañupuqkunaq kasqanmi. (Qhawariy apéndice nisqapi ¿Iman Sheol, iman Hades? nisqa temata.) Hunu hununpi chaypi samaqkuna kawsarimuqtinmi wañupuqkunaq kasqan ch’usaq kapunqa. Apóstol Pablo niran: “Chaninkunatapas mana chaninkunatapas wañusqankumanta Diospa kawsarichimpunanta”, nispa (Hechos 24:15). ¿Imatan chaywan nisharan?
18. ¿Pikunan ‘chanin’ t’aqapi kawsarinpunqaku, imaynata yanapasunki chay suyakuy?
18 ‘Chanin’ runakuna t’aqapin kashanku Noé, Abrahán, Sara, Moisés, Rut, Ester, hukkunapiwan, paykunan kawsaranku manaraq Jesús kay Hallp’aman hamushaqtin. Hebreos 11 capitulopin willashan chay iñiyniyoq warmi-qharikunamanta. Kay tiempopi wañupuq Diospa kamachinkunapas chay ‘chanin’ t’aqapin kashanku. Kawsariymanta yachasqanchismi yanapawanchis manaña wañuyta manchakunapaq (Hebreos 2:15).
19. ¿Pikunan kanku ‘mana chanin’ runakuna, imatan Jehová Dios paykunamanpas qonqa?
19 Hunu hununpi wañupuq runakunan Jehová Diosta mana reqsirankuchu, chay raykun mana paypa munaynintachu ruwaranku. ¿Iman paykunawan sucedenqa? Chay ‘mana chanin’ runakunapas yuyarisqan kanqaku. Jehová Diosmi paykunatapas kawsarichinqa, tiempotataq qonqa payta reqsispa munayninta ruwanankupaq. Waranqa watapin wañupuqkuna kawsarimunqaku, kay Hallp’api Diospa munayninta ruwaqkunawantaq huñunakunqaku. Sumaq tiempon kanqa, chay tiempotan Biblia sutichan Taripay P’unchay, nispa. *
20. ¿Iman Gehena, pikunan chayman rinku?
20 Chhaynaqa, ¿llapa wañupuqkunachu kawsarinpunqaku? Manan. Biblia willan wakin wañupuqkuna “Gehena” nisqapi kasqankuta (Lucas 12:5, NM). Ñawpa Jerusalén llaqta hawapin karan q’opa wikch’una cheqas, chaypin ayakunata q’opatapas ruphachiqku, chay cheqastan sutichakuran Gehena, nispa. ¿Piqpa ayankunatan judío runakuna chayman wikch’uykuqku? Chaymanqa wikch’uykuranku mana p’anpanapaq hina, mana kawsarinankupaq nisqa ayakunatan. Chaymi Gehena nisqata rikch’anachikun wiñaypaq wañuywan. Jesusña juzganqa wañupuqkunata chaypas, Jehová Diosmi Hatun Juezqa (Hechos 10:42). Diosqa manan kawsarichinqachu mana kasukuq millay runakunataqa.
HANAQ PACHAPAQ KAWSARIY
21, 22. a) ¿Imayna kawsariymi kallantaq? b) ¿Pin ñawpaqta espíritu cuerpopi kawsariran?
21 Bibliaqa hukniray kawsariymantan yachachillantaq. Hanaq pachapaq espiritual cuerpopi kawsariymanta. Diospa Simin Qelqan willan huk runalla espiritual cuerpopi kawsarisqanmanta: payqa karan Jesucristo.
22 Jesustaqa runa kashaqtinmi wañuchiranku, Jehová Diosmi ichaqa mana hinallatachu hunt’aq Churinta aya p’anpanapi saqerpariran (Salmo 16:10; Hechos 13:34, 35). Kawsarichiranmi, ichaqa manan aycha cuerpopichu. Apóstol Pedro willan, Cristoqa “cuerpopin wañuchisqa karqan, espiritupitaq kawsarichimpusqa karqan”, nispa (1 Pedro 3:18). ¡Chayqa ancha sumaq milagron karan! Wakmantan Jesusqa atiyniyoq espíritu kapuran (leey 1 Corintios 15:3-6). Paymi ñawpaqtaqa espíritu cuerpopi kawsariran (Juan 3:13). Hukkunapas chhayna cuerpopin kawsarinanku karan.
23, 24. ¿Pikunan kashanku Jesuspa ‘pisi t’aqanpi’, hayk’an kanku?
23 Hanaq pachaman kutipunanpaqña kashaqtinmi, hunt’aq qatikuqninkunata Jesús niran, ‘wasitan wakichimusaq’ qankunapaq, nispa (Juan 14:2). Hanaq pachaman riqkunatan suticharan “pisi t’aqa”, nispa (Lucas 12:32). ¿Hayk’a hunt’aq cristianokunan kanku chay pisi t’aqapi? Apocalipsis 14:1 texto willan apóstol Juanpa nisqanta: “Qhawarispaytaqmi rikurqani Sión orqo patapi Cordero sayashaqta, paywantaq pachak tawa chunka tawayoq waranqa runakunata, chaykunaq mat’inpitaq qelqasqa kasqa Corderoq sutin, Yayanpa sutinpiwan”, nispa.
24 144.000 cristianokunatan Dios kawsarichin hanaq pachapi tiyanankupaq, chaypin kashan Jesuspa hunt’aq apostolninkunapas. ¿Hayk’aqmi kawsarinanku karan? Cristoq qayllaykamusqan tiempopin kanan karan, apóstol Pabloq qelqasqan hina (1 Corintios 15:23). Chay tiempopin kunan tiyashanchis, chaymantan astawan yachasun isqon capitulopi. Kay p’unchaykunapiqa pisillañan kashanku 144.000 cristianokunamantaqa. Wañuspaqa kaqpachan kawsarinqaku hanaq pachapi tiyanankupaq (1 Corintios 15:51-55). Askha runakunan ichaqa kawsarimunqaku kay Hallp’api paraíso kapuqtin.
25. ¿Imamantan yachasun hamuq capitulopi?
25 Arí, Jehová Diosqa wiñaypaqmi awqanchis wañuyta chinkachinqa (leey Isaías 25:8). Ichaqa kaytapaschá tapukunki: “¿Imatan kawsaripuqkuna ruwanqaku hanaq pachapi?” nispa. Diospa Reinonpin kamachikunqaku. Hamuq capitulopin chaymanta astawan yachasun.
^ párr. 9 Kay textokunapin willakushan huk runakuna kawsarimusqanmanta, 1 Reyes 17:17-24; 2 Reyes 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Lucas 7:11-17; 8:40-56; Hechos 9:36-42; 20:7-12.
^ párr. 19 Apéndice nisqapi, ¿Iman Taripay P’unchay? nisqa temapin astawan willakushan Taripay P’unchaymanta, runakuna imayna juzgasqa kanankumantawan.


text:
¿Imatan Dios munan ñoqanchispaq?
Diosmi munan kay Hallp’a paraíso kapuqtin, chaypi wiñaypaq kusisqa kawsananchista.
Ichaqa yaqapaschá tapukuwaq: “¿Cheqaqchu chay kanman?”, nispa. Biblian willan chhayna kawsayta Diospa Gobiernon apamunanta. Kamaqninchisqa munanmi chay Gobiernomanta, runakunapaq imachus munasqanmantapas lliw runa yachanankuta (Salmo 37:11, 29; Isaías 9:7).
Allin kananchistan munan.
Imaynan huk tayta wawankunaq allinninta munan, chay hinatan hanaq pacha Taytanchispas kusisqa wiñaypaq kawsananchista munan (Isaías 48:17, 18). Paymi prometen ‘munayninta ruwaqqa [...] wiñaypaq kawsananta’ (1 Juan 2:17).
Diosqa ñanninkunapi purinanchistan munan.
Bibliaq willasqan hina, Kamaqninchismi ‘ñanninkunata yachachiyta’ munawanchis ‘ñanninkunapi purinapaq’ (Isaías 2:2, 3). Diosmi ‘paypaq runakunata akllakurqan’ munayninmanta willakuyta Hallp’antinpi mast’arinankupaq (Hechos 15:14).
Huk nisqalla yupaychananchistan munan.
Cheqaq religionqa manan runakunata t’aqanachinchu, aswanmi yachachin hukkuna-hukkunawan munanakuspa kawsanankupaq (Juan 13:35). ¿Pikunan llapa nacionkunapi runakunata yachachishanku Diosta huk nisqalla servinankupaq? Chayta yachanaykipaq kay folletota t’aqwiriy.


text:
Jehová Diosqa maytan munashan kutimpunaykita
Jehová Diosqa maskhanmi chinkasqa ovejankunata, payqa maytan munashan kutimpunaykiata.
Umalliq T’aqaq cartan
Umalliq t’aqan kay carta apachimusqanpi Diospa llaqtanmanta karunchakuqkunata invitashan kutimpunankupaq.
1 T’AQA
“Chinkasqa ovejakunatapas maskhampusaqmi”
¿Mana kutimuqpaq hinachu Dios qhawarin chinkasqa ovejakunata?
2 T’AQA
Llakikuykuna: “Imaymana sasachakuypin kayku”
¿Manañachu ñawpaqpi hina Jehová Diosta serviyta atinki, chaychu llakichisunki? Kaypi huk yachachikuymi yanapasunki Diospa atiyninta chaskinaykipaq.
3 T’AQA
Sonqo k’irisqa kaqtin: Mayninpiqa kanmi motivo ‘hukpa contranpi imatapas rimanapaq’
Pillapas sonqoykita k’irirqan chayqa Bibliapi kinsa yachachikuykunan yanapasunki atipanaykipaq.
4 T’AQA
Sonqoq huchachasqan tarikuspa: “Huchaymanta ch’uyanchaykuway”
¿Imatan ruwanay ch’uya concienciayoq kapunaypaq?
5 T’AQA
Kutimpuychis michiwaqninchisman waqaychawaqninchisman
Diospa llaqtanman kutimpunaypaqri, ¿imatan ñawpaqta ruwanay? ¿Imaynatan iñiq t’aqapi chaskiwanqaku?
Tukupuynin
¿Jehová Diosta servisqaykitachu mayninpi yuyarinki?


text:
¿Tarjeta de presentación jw.org nishcata gentecunaman saquinajunchichu?
JESUSPA CHAQUITA CATISHPA CAUSASHUNCHI
¿Tarjeta de presentación jw.org nishcata gentecunaman saquinajunchichu?
Ninan Manllanai Llaqui Punllacunaca ñallapachami chayamunga. Chaimandami gentecunamanga uchashpa villachina canchi (Prov. 24:11, 12, 20). Gentecunata ayudangapaca tarjeta de presentación nishcatapashmi charinchi. Chai tarjetami Diospa Shimita ricuchun, Internetpi jw.org direccionman yaicuchunbash ayudan. Tarjeta de presentación huashapica shuj código dibujomi tiajun. Chai codigomi ¿Imamandata Bibliata yachajuna capanchi? nishca videoman, Bibliamanda gratis yachajungapaj o ashtahuan yachangapaj imata ruranatapash ricuchin. Huaquin gentecunaca ñucanchi publicaciongunata na chasquingapaj munashpapash jw.org direccionman yaicunataca gushtanmi. Gushtajpica tarjetata cunallami canchi. Shinapash na munajpica na tarjetataca saquinachu canchi.
Imata rurajushpa o maiman rijushpapash gentecuna yachangapaj munachunga cashna ninallami canchi: “Cai tarjetagutami carangapaj munapani. Caipimi quiquin yachangapaj munashca cosascunata Internetman yaicushpa yachajuchun, videocunata gratis ricuchun ayudan” nishpa (Juan 4:7). Uchilla tarjetacuna cashcamandaca gentecunaman saquina oportunidad ricurishcandi cungapami, huaquingunata apashpa purina canchi.
—
—
[Epígrafe de la página 8]
TARJETA DE PRESENTACIONDACA ¿IMA HORATA SAQUI USHAPANCHI?
• Informalmente villachijushpa.
• Negociocunapi villachijushpa.
• Ali uyashpapash publicaciongunata na chasquingapaj munajcunaman.


text:
LECCIÓN 19
Aliguta cazushpa aliguta yarishpa sirvij esclavoca ¿pita can?
Pai huañuna punlla ña chayamujujpimi Jesusca apóstol Pedrohuan, Santiagohuan, Juanhuan, Andreshuanbash parlajurca. Tucuri punllacunapi ima tucunamanda parlashpami Jesusca nirca, ‘shuj amomi “ñuca huasiguta cuidapangui, micuna horas chayajpica sirvijcunaman micunaguta carapangui” nishpa mingarca. Chaita aliguta cazushpa aliguta yarishpa sirvij [esclavoca] ¿maijanda canga?’ nishpa (Mateo 24:3, 45; Marcos 13:3, 4). Cai textopi micunagu nishpaca Diosmanda yachachishcacunatami nijun. Amoca Jesusmi can. Paimi shuj esclavota agllana carca. Chai esclavomi tucuri punllacunapi Jesusta catijcunaman Diosmanda yachachishcacunata minishtirishca horaspi cuna carca. Chai esclavoca ¿picunata can?
Diospa espíritu santohuan agllashca Jesusta catijcunami can. Aliguta cazushpa aliguta yarishpa sirvij esclavoca huaquin ungido huaquicunami can. Paicunami testigo de Jehovacunapa Cuerpo Gobernante can. Aliguta cazushpa aliguta yarishpa sirvij esclavo tiashcamandami, Jehová Diosta adorajcunaca minishtirishca horaspi Diosmanda yachachishcacunata charinchi (Lucas 12:42).
Cai Alpapi Diospa organizaciondami ricurian (1 Timoteo 3:15). Jesusca esclavomanmi mingarca cai Alpapi Diospa organizacionbi ima tiashcacunata cuidachun, villachinata ñaupajman pushachun, tandanajuicunapi imata yachachinatapash ricuriachun. Aliguta cazushpa aliguta yarishpa sirvij esclavoca minishtirishca horaspi Diosmanda yachachingapami, villachinapi utilizana publicaciongunata llujchin, congregacionbi, jatun tandanajuicunapipash yachachin.
Esclavoca aliguta cazuj cashpami Bibliapa yachachishcacunata ali catin, ali villaicunata villachun mingashcatapash pactachin. Cutin aliguta yarij cashpami cai alpapi Jesuspa tucui mingashcacunata ali cuidan (Hechos 10:42). Diosta sirvijcunata mirachishpa, Diosmanda yachajungapaj ashtaca publicaciongunata llujchishpami Jehová Diosca esclavota ninanda bendiciajun (Isaías 60:22; 65:13).
Paipa catijcunata Diosmanda yachachichunga ¿pimanda Jesusca mingarca?
Esclavoca ¿imamandata aliguta cazuj, aliguta yarij can?


text:
PARTE 14
Jehovapajlla causashcataca ¿imashinataj ricuchingui?
Diospaj lado tucui 1 Pedro 5:6-9
Ñaupa yachachishcacuna Bibliapi yachachishcacunahuan contra cajpica, mana manchashpami ñaupa yachachishcacunata saquina cangui.
Politicapi ama chagruri. Jehovapaj lado tucushpami paipaj Reinollapi shunguta churana cangui.
Diosta uyanami ashtahuan alli can Mateo 7:24, 25
Jehovamanta huillajcunapaj tandanacuicunaman ri. Paicunami Diosta rijsichun ayudanga.
Diosmanta yachashpa, paipaj mandashcacunatapish cazushpa cati.
Cambaj fe sinchiyajpica, cambaj causaita Jehovaman mingashpa bautizari (Mateo 28:19).
Diosta uyai. Bibliata rezai. Bibliata alli intindingapaj Jehovamanta huillajcunata ayudachun mañai. Yachacushcata pajtachishpaca huiñaitami causangui (Salmo 37:29).
Ashtahuan yachangapaj
DIOS CUSHCA ALLI HUILLAICUNA
Relioncuna ¿ima tucunatataj Bibliaca yachachin?
¿Shuj punllaca tucui gentecuna tandanacushpa shujlla Diosta adorangacunachu?


text:
Abebe Bikila
Abebe Bikila sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin chakra yapuy killapi 1932 watapi paqarisqa Mout llaqtapi - 25 ñiqin kantaray killapi 1973 watapi wañusqa Adis Ababa llaqtapi), Ithiyupyapas Kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (Maraton).
Tayta: , Mama: .
Yachay wasi:
Ulimpiku pukllaykuna 1960 Romaeles, Ulimpiku pukllaykuna 1964 Tokyo wan Ulimpiku pukllaykuna 1968 Mishiku.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2 Ulimpiku medallakuna (2 Qori) (1960 wan 1964)
- Qori Medalla - Ulimpiku pukllaykuna 1960 Roma.
- Qori Medalla - Ulimpiku pukllaykuna 1964 Tokio.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Abebe Bikila.


text:
APÉNDICE
Jesús huañushcata yuyarishpaca Diostami jatunyachinchij
JESUSCA pai huañushcata yuyaringapaj tandanacuchun nishpami paita catijcunataca mandashca. Chaitaca ‘Jesús huañushcata yuyarishpa micuna’ tandanacui nishpapishmi shutichin (1 Corintios 11:20). ¿Chai tandanacuica imamantataj valishca can? ¿Ima punlla, ima hora, ima shinataj rurana canchij?
Chai tandanacuitaca 33 huatapi, judiocunapaj Pascua micuipimi Jesusca callarichirca. Pascua fiestataca huatapica shuj cutinllami rurajcuna carca. Judiocunaca paicunapaj calendariota catishpami primavera punllacunapi llullu luna ricurichun shuyajcuna carca. Llullu luna ricurijpi, punllapish 12 horasta, tutapish 12 horasta charijpimi nisán quilla callarij carca. Judiocunaca 14 de nisán punllapimi Inti huashicushca qˈuipa Pascua micuita rurajcuna carca.
Chai tutapimi Jesusca paita catijcunandij Pascua fiestata yuyarirca. Judas Iscariote llujshishca qˈuipami, Jesusca pai huañushcata yuyarina tandanacuita callarichirca. Chai tandanacuimi judiocunapaj Pascua fiestapaj randi can. Chaimantami Jesús huañushcataca huatapi shuj cutinlla tandanacushpa yuyarinchij.
Jesús imata rurashcata parlashpaca Mateo libropica cashnami nin: ‘Tandata japishpami Diosta pagui nirca. Chaita chaupishpa, paipaj yachacujcunaman cushpaca: “Japichij, micuichij, caica ñuca cuerpomi” nishpami curca. Copata japishpapish, Diosta pagui nishpami: “Cai copamanta tucuicuna ubyaichij nishpa cushpaca, caica achcacunapaj juchacunata perdonangapaj mushuj ruranata callarichishcata ricuchij ñuca jichana yahuarmi”’ nircami (Mateo 26:26-28).
Huaquincunaca, tandataca paipaj aichata, cutin vinotaca paipaj yahuarta Jesús rurashcatami crincuna. Shinapish paipaj yachacujcunaman Jesús tandata cujpica Jesusca causacurcarajmi. Shinashpaca, ¿yachacujcunaca Jesuspaj aichatachu micurcacuna, Jesuspaj yahuartachu ubyarcacuna? Mana. Chaita rurashpaca Dios mandashcacunata mana cazushcatami ricuchinman carca (Génesis 9:3, 4; Levítico 17:10). Lucas 22:20-pica Jesusca: “Cai copaca, cancunamanta ñuca yahuarta jichashpa mushuj ari ninacushcata ricuchijmi” nircami. ¿Copaca “mushuj ari ninacushcachu” tucurca? Mana, ashtahuanpish pajtachina cashcata ricuchij yuyaimi carca.
Tandapish vinopish ari ninacushcata pajtachina cashcata ricunchingapajmi carca. Tandaca Jesuspaj aichatami ricuchirca. Pascuata micushca qˈuipaca levadura illaj tandata japishpami Jesusca paipaj yachacujcunaman curca (Éxodo 12:8). Huaquinpica levaduramanta parlashpaca jucha tiyashcatami Bibliapica ricuchin. Levadura illaj tandaca paipaj jucha illaj cuerpota Jesús huañushpa cuna cashcatami ricuchirca (Mateo 16:11, 12; 1 Corintios 5:6, 7; 1 Pedro 2:22; 1 Juan 2:1, 2).
Vinoca Jesuspaj yahuartami ricuchin. Chai yahuarmi ari ninacushcata pajtachina cashcata ricuchin. Jesusca “juchacunata perdonangapaj” ñuca jichana yahuarmi nircami. Jesús chaita rurashcamantami huaquin gentecunaca Diospaj ñaupajpi alli ricurishpa, mushuj ari ninacushcapi yaicuncuna (Hebreos 9:14; 10:16, 17). Chai ari ninacushcapica Jesusta alli catijcunapuramantami jahua pachaman ringapaj 144.000 agllashcacuna can. Jahua pachapica mandajcuna, curacuna cashpami cai Allpapi causajcunataca achcata bendicianga (Génesis 22:18; Jeremías 31:31-33; 1 Pedro 2:9; Apocalipsis 5:9, 10; 14:1-3).
¿Jesús huañushcata yuyarina tandanacuipica picunataj tandata micuna can, vinotapish ubyana can? Caicama ricushca shinaca, jahua pachaman rinata shuyajcunallami tandata micuna can, vinotapish ubyana can. Jahua pachapi mandangapaj agllashca cashcata yachachunca Diospaj jucha illaj espiritumi paicunata ayudan (Romanos 8:16). Cai agllashca gentecunaca Jesushuan mandangapaj mushuj ari ninacushcapi cashcatapishmi ricuchin (Lucas 22:29).
Shinashpaca, ¿paraíso Allpapi causagrij gentecunaca imatataj ruran? Paicunaca tandata mana micunchu, vinotapish mana ubyanchu. Shinapish Jesús mandashca shinami pai huañushcata respetohuan yuyaringapaj tandanacuncuna. Testigo de Jehovacunaca 14 de nisán punllapi, Inti huashicushca qˈuipa tandanacushpami huatapica shuj cutinlla Jesús huañushcata yuyarinchij. Jahua pachaman ringapaj muyundij Allpapi ashalla gentecuna tiyajpipish, tucuicunami Jesús huañushcata yuyarina canchij. Chai tandanacuica Jehová Diospish, Jesuspish achcata cˈuyashcata yuyaringapajmi ayudan (Juan 3:16).


text:
Capítulo 2
Bibliaca Diospa Shimimi can
1, 2. Bibliaca ¿imamandata Dios carashca juyailla regalo can?
ALI rijsishca amigo shuj regalota carajpica ¿imashinata sintiringui? ¿Nachu cushijushpa uchalla pascanguiman? ¿Nachu carashcamandaca agradicinguiman?
2 Bibliaca Dios carashca juyailla regalomi can. Bibliapi tiashca yuyaicunataca maijan libropipash na yachajuita ushanchichu. Bibliapica ninmi cielota, cai Alpata, punda jarita, punda huarmitapash Diosmi rurarca nishpa. Shinallata, problemacuna ricurijpi ali consejocunahuanmi ayudan. Ashtahuanbash cai Alpapi tucuicuna ali causachun Dios imata ruranatapashmi Bibliapica yachachin. Chaimandami Bibliaca shuj juyailla regalo can.
3. Bibliapica ¿imatashi yachajungui?
3 Bibliata yachajushpaca, Diospa amigo tucui ushashcatami yachajungui. Shina yachajushpaca Taita Diosmanmi ashtahuan quimiringui.
4. Bibliaca ¿mashna shimicunapita tian? ¿Picunallata Bibliataca charin?
4 Bibliataca casi 2 mil 800 shuj shuj shimicunaman traducishpami, ashtaca millón Bibliacunata llujchishca. Casi tucui gentecunami mundo enteropi paicunapa propio shimipi Bibliataca charin. Shinallata, cada semanami millón yali gentecuna shuj Bibliata chasquin. Bibliahuan igual shuj libroca na tianllu.
5. Bibliataca ¿imamandata Diospa Shimimi can ninchi?
5 Bibliaca Dios “paillata yarichishpa escribishcami” can (2 Timoteo 3:16, liipangui). Shinapash huaquin gentecunaca ninmi, “Bibliataca gentecunami escribishca. ¿Imashinata Diospa Shimi caita ushan?” nishpa. Bibliapica ninmi: ‘Taita Diospalla causanajuj runacuna cashpami, Diospa jucha illaj espíritu yarichijpi villanajushca’ nishpa (2 Pedro 1:21). Shuj chimbapuraita ricushun: Shuj abogado paipa secretariata shuj cartata escribichun mañajpica, ¿pipa yuyaitata escribin? Secretariaca abogadopa yuyaitami escribin. Shinallatami Bibliapipash, Bibliata escribij runacunapa yuyaica na canllu. Taita Diospa yuyaita escribichunmi Diosllata ayudashca. Chaimandami Bibliaca ‘Diospa Shimi’ can (1 Tesalonicenses 2:13. Página 207pi nota 2ta ricupangui).
BIBLIACA IMAPIPASH NA PANDARINLLU
6, 7. ¿Imamandata Bibliaca shuj yuyaitallami charin ninchi?
6 Bibliaca mil 600 yali huatacunapimi escribirirca. Bibliata escribijcunaca shuj shuj tiempopimi causarca. Huaquingunaca ali yachajushcacuna, alpata trabajajcuna, pescadorcuna, michijcuna, shujcarin doctormi carca. Cutin shujcunaca Taita Dios imata ruranata villajcuna, juezcuna, reycunami carca. Tauca gentecuna escribishca cajpipash Bibliaca shuj yuyaitallami charin. *
7 Bibliapa callari librocunaca cai pachapi llaquicuna imashina tiai callarishcatami parlan. Cutin Bibliapa tucuri librocunapica llaquicunata tucuchishpa, Taita Dios cai Alpata shuj juyailla paraisota ruranatami parlan. Shinallata Bibliapica ashtaca ashtaca huatacuna huashaman gentecuna imashina causashcata, Taita Diospa munai tucui pactarinatapashmi yachachin.
8. Biblia cabalta yachachishcataca ¿imashinata yachanchi?
8 Bibliaca ciencia nishcata yachachingapaj o escuelacunapi yachachingapaj libroca na canllu. Shinapash, cientificocunapa investigaciongunahuan chimbapurajpica Bibliaca cabaltami yachachin. Taita Diospa Shimi caimandami cabalta yachachin. Por ejemplo Levítico libropica, israelitacunapurapi ungüicuna ama mirachun Taita Dios imata mandashcatami ricuchijun. Ungüicuna imashina mirajta gentecuna nara yachajpillatami Bibliapica ña escribishca carca. Shinallata, cai Alpa imapipash na huarcushcachu nishpaca cabaltami nijun (Job 26:7). Ashtahuanbash, cai Alpa imashina cashcamanda gentecuna shuj shuj yuyaicunata charijpipash, Bibliapica cai Alpaca redondomi can nishpami ña yachachirca (Isaías 40:22).
9. Bibliamandaca ¿imatata yachajunchi?
9 Bibliapica punda tiempopi ima pasashcata parlashpapash siempremi cabalta nin. Cutin gentecuna escribishca librocunapica na cabalta escribinllu. Por ejemplo, guerracuna tiajpi paicunapa llacta mashna viaje llaquichi tucushcataca na villanllu. Pero Bibliata escribijcunaca tucuitami cabalta escribishca. Chaimandami, israelitacuna macanajuicunapi mishai tucushcataca na pacashpa escribishca. Bibliata escribijcunaca paicuna imapi pandarishcatapashmi escribishca. Números libropica, Moisesca pai pandarishcamanda Taita Dios paita llaquichishcatami escribirca (Números 20:2-12). Bibliata escribijcuna cabalta escribishcamandami Bibliaca Diospa Shimi cajta yachajunchi. Chaimandami tucui shunguhuan Bibliapi crinchi.
BIBLIACA ALI CONSEJOCUNATAMI CHARIN
10. ¿Imamandata Bibliapi consejocunaca cunanbipash ali can?
10 Bibliaca Diosllata “yarichishpa escribishcami. Chai Shimicunaca yachachingapaj, nalicuna ali purichun rimangapaj, shinallata imatapash cashcatapacha rurashpa causanatapash yachachingapajmi ali” can (2 Timoteo 3:16). Bibliapa consejocunaca cunanbipashmi ñucanchita ayudan. Ñucanchita Jehová rurashcamandami ali ali rijsin. Ñucanchi imata yuyajta, imashina sintirijtapash ali yachan, cushilla causachunbash munan. Diosllami ñucanchipa ima ali cajta, ima nali cajtapash yachan.
11, 12. a) ¿Ima consejocunatata Jesusca Mateo capítulo 5–7pica curca? b) ¿Imatata Bibliamanda ashtahuan yachajunchi?
11 Mateo libropa capítulo 5–7camanga, cushilla causanamanda, shujcunahuan ali llevarinamanda, culquita imashina utilizanamanda, Taita Diosta imashina mañanamandami Jesusca ali consejocunata curca. Cai consejocunata 2 mil huatacuna huashaman Jesús cushca cajpipash, cunangamanmi sirvin.
12 Shinallata, Jehová Diosca ñucanchi familia ucupi ali causachun, ali trabajadorcuna cachun, shujcunahuan tranquilo causachunmi Bibliapica ali consejocunata cun. Shinami maipi causajpi, ima llaquicunata charijpipash tucuicunata Bibliaca ayudan (Isaías 48:17, liipangui. Página 207pi nota 3ta ricupangui).
BIBLIAPA PROFECIACUNAPI CONFIASHUNCHI
13. Babilonia llactahuan ¿ima tucunatata profeta Isaiasca villarca?
13 Bibliapa ashtaca profeciacunaca ñami pactarishca. Shuj profeciata ricushun. Profeta Isaiasca nircami, Babilonia llactaca tucuchi tucushcami canga nishpa (Isaías 13:19). Paica chai llacta imashina tucuchi tucuna cashcatami villarca. Babilonia llactaman contracuna ama yaicuchunga shuj huaicu, shuj jatun pungupashmi tiarca. Shinapash Isaiasca nircami, huaicuca chaquichishcami canga, pungupash pascariami quedanga nishpa. Babilonia llactata mishangapaca contracunaca macanajuitallapash na macanajunachu carca. Shinallata Isaiasca nircapashmi, Babilonia llactataca Ciro shuti runami mishanga nishpa (Isaías 44:27–45:2, liipangui. Página 208pi nota 4ta ricupangui).
14, 15. ¿Imashinata profeta Isaías villashca profeciaca pactarirca?
14 Cai profecía escribishcamanda 200 huatacuna jipaca, Babilonia llactata tucuchingapami contra soldadocunaca chayarca. ¿Pita soldadocunataca ñaupaman pushajurca? Bibliaca ninmi, Persia llactamanda Ciro shuti reymi ñaupaman pushajurca nishpa. Shinami chai profeciaca pactari callarirca.
15 Babilonia llactata llaquichina tutaca, Babiloniamanda gentecunaca shuj jatun fiestatami charirca. Chai llactapi shuj jatun huaicu, jatun pircacuna tiashcamandami paicunaca pipash llaquichinataca na manllan carca. Shina cajpipash, Babilonia llactaman yaicungapami rey Ciroca paipa soldadocunandi shuj jatun larcata allashpa huaicuta chaquichirca. Shinami, soldadocunaca huaicuta catishpa jatun pircacunaman chayarca. Shinapash ¿imashinata Babilonia llactamanga yaicurca? Profeciapi nishca shinaca, Babiloniamanda gentecunaca punguta vichanatami cungashcarca. Shinami, contra soldadocunaca macanajuitapash na macanajushpa Babilonia llactata tucuchirca.
16. a) Babilonia llactamandaca ¿imatata Isaiasca nirca? b) Isaías escribishca profecía pactarishcataca ¿imashinata yachanchi?
16 Profeta Isaiasca Babilonia llactamandaca nircami: “Chaipica, pipash na ashtahuan causangachu” nishpa (Isaías 13:20). ¿Chaica pactarishcachu? Cunanbica Irak llactapi Bagdadmanda 80 kilómetrocunata rishpami punda tiempopi Babilonia llacta tiashca pushtu can. Chaipica pipash ñana causanllu, yanga shitashca tunirishca pircacunallami tian. Jehová Diosca Babilonia llactataca ‘tucuillata tucuchij fichanahuan fichanshnami tucuchirca’ (Isaías 14:22, 23). *
17. ¿Imamandata Diospa tucui nishcacunapi crina capanchi?
17 Bibliapa ashtaca profeciacuna pactarishcamandami, shamuj punllacunapipash ashtahuan pactarinata crinchi. Chaimandami, Jehová cai Alpata shuj juyailla paraisota ruranata tucui shunguhuan crinchi (Números 23:19, liipangui). Bibliapica ninmi: ‘Causaita causanata shuyashpa causachunmi villajuni. Na llullaj Taita Diosmi, cai pachata nara rurashpallata, causaita causanataca carasha’ nishca (Tito 1:2). *
BIBLIACA ÑUCANCHI CAUSAITA CAMBIANMI
18. Bibliamanda parlashpaca ¿imatata apóstol Pabloca nirca?
18 Imashinami yachajushcanchi, Bibliashna shuj libroca na tianllu. Callarinamanda tucuricamanmi shuj yuyaitalla charin. Shinallata, cientificocunapa investigashcata o punda tiempopi ima tucushcata parlashpaca cabaltami yachachin. Bibliamanda ashtaca profeciacunaca ñami pactarishca. Bibliapi ali consejocuna tiaimandami tucuicunata ayudai ushan. Apóstol Pabloca nircami: “Taita Diospaj Shimica causaj cashpami, ninan ushaita charin” nishpa. ¿Imatata ningapaj munan? (Hebreos 4:12, liipangui.)
19, 20. a) ¿Imashinata Bibliaca quiquinda ayudan? b) Bibliata charishcamandaca ¿imatata rurana capangui?
19 Bibliaca quiquinba causaita cambiai ushanmi. Quiquin imashina cajta ali yachachunmi Bibliaca ayudan. Quiquin imata yuyashcata, shungu ucupi imata charishcata yachachunmi ayudan. Por ejemplo ñucanchica Diosta juyanchimi ninchipashchari. Shinapash, Taita Diosta juyashcata ricuchingapaca Bibliapi mandashcata pactachinami canchi.
20 Bibliaca Diospa Shimimi can. Chaimandami Taita Diosca Bibliata liichun, yachajuchun, Bibliapi mandashcata cazuchun munan. Bibliata charishcamanda agradicishpaca yachajushpami catina cangui. Shinami, gentecuna imashina causachun Taita Dios munashcata intindingui. Chaitaca shamuj capitulopimi ashtahuan yachajushun.
^ par. 6 Huaquingunaca ninmi, Bibliaca shuj shuj yuyaicunatami charin nishpa. Chaica na ciertochu can. La Biblia...¿la Palabra de Dios, o palabra del hombre? libropa capítulo 7ta ricupangui. Caitaca testigo de Jehovacunami llujchishca.
^ par. 16 Bibliapa profeciacunamanda ashtahuan yachajungapaca, Un libro para todo el mundo folletopa página 27-29ta liipangui. Caitaca testigo de Jehovacunami llujchishca.


text:
APÉNDICE
¿Ruwanachu fiestakunata?
TEQSIMUYUNTINPI llaqtakunaq otaq religionkunaq fiestankuqa manan Bibliamantachu paqarimun. Chhaynaqa, ¿maymantan paqariran? Biblioteca kan chayqa, maskhay fiestakunamanta willaq librokunata, chaypin yachanki llaqtaykipi allin reqsisqa fiestakunamanta. Wakinmanta yacharisun.
Semana Santa. Jesuspa wañusqanta kawsarinpusqantawan yuyarinapaqña chay fiestata ruwanku chaypas, manan Bibliaq nisqanman hinachu ruwanku, procesionkuna ruwasqankupin chayta reparakun. Las Grandes Religiones Ilustradas nisqa qelqa nin: manaraq Jesucristo hamushaqtinmi Babilonia llaqtapi runakuna “idolokunata yupaycharanku [...]. Sumaq p’achakunawan p’achachiqku, sumaq alhajakunawan churaqku, sumaq altarkunapi tiyachiqku, procesionkunapipas horqoqku”, nispa.
Mosoq Wata. Wakin suyukunapiqa huk killakunapin qallarin Mosoq Wata, fiestankupas hukniraymi. Yachasun imaynapi paqarisqanta: “46 watapi manaraq Cristo hamushaqtin Roma suyupi kamachikuq Julio César, 1 de enero killapi Mosoq Watata qallarichiran. Chay p’unchaypin festejaranku Jano diospa p’unchayninta, payqa punkukunaq, qallariykunaq diosninmi karan. Jano diospa sutintan enero [latín simipi, Januarius] killa apan, chay diosmi iskay uyayoq karan: hukninmi qhawaq ñawpaqta huknintaq qhepata” (The World Book Encyclopedia). Chaykunawanmi yachanchis Mosoq Wata fiestakuna pantasqa religionkunamanta paqarisqanta.
Layqakunaq Tutan (Halloween). “Layqakunaq Tutan nisqa fiestataqa cristianokunaq ñawpaqnintaraqmi druidas [ñawpa celta runakunaq sacerdotenkuna] nisqa runakuna ruwaranku. Celta llaqtapi runakunaqa iskay dioskunatan festejaqku: Inti diosta, wañupuqkunaq diosnintawan [...]. 1 de noviembre killapin wañupuqkunaq diosninta festejaranku chay p’unchaytaqmi paykunapaq Mosoq Wata qallariran. Pisi-pisimantataq chay fiesta pantasqa cristianokunaq fiestanman tukupuran.” (The Encyclopedia Americana.)
Huk fiestakuna. Teqsimuyuntinpi llapa fiestakuna ruwasqankumanta maychá rimanapaq kanman. Jehová Diosqa manan munanchu runakunaq hatarichisqan institucionkunatapas runakunatapas fiestakunawan hatunchananchista (Jeremías 17:5-7; Hechos 10:25, 26). Hinaspapas religionkunaq fiestankuna allin otaq mana allin kasqanta yachanapaqqa, qhawarinaraqmi imaynapi chay fiestakuna paqarisqanta (Isaías 52:11; Apocalipsis 18:4). ¿Imaynata Dios qhawarin huk fiestakuna ruwaytapas? Chayta yachanaykipaq kay libroq 16 capitulonpi kamachikuykunata qhawariy.


text:
5 KAQ YACHACHIKUY
Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmi Diospa sumaq regalon
¿Ima ninantaq rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa?
¿Imaynatataq chaytaqa Dios rurarqa?
¿Imaynatataq chayqa qamta yanapasunkiman?
¿Imaynatataq agradecekusqaykita qawachiwaq?
1, 2. a) ¿Imaynanpitaq regaloqa ancha valorniyoq qampaqqa kanman? b) ¿Imaynanpitaq rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa ancha valorniyoq regaloqa kanman?
¿MAYQEN chaskisqayki regalom qampaqqa aswan valorniyoq? Regaloqa manam achka qollqepa chaninraqchu kanan valorniyoq kananpaqqa. Valorniyoq kayninqa manayá hayka chaninniyoq kasqanmantachu penden. Aswanmi chay regaloqa ancha valorniyoq kanqa kusichisuptiki otaq allinta servisuptikiqa.
2 Achka regalo chaskisqaykimantaqa chullallam llapanmanta ancha valorniyoqqa. Runakunaman Jehová Diospa regalo qosqanmi. Ariyá, Jehová Diosqa tukuy imakunatam qowarqanchik, ichaqa Churin Jesuspa wañusqanmi aswan valorniyoq regalo qowasqanchikqa; chay regalotam Bibliaqa nin rantinchikpi Jesuspa wañupuwasqanchik nispa (Mateo 20:28). Kay yachachikuypim qawasunchik imaynam rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa ancha valorniyoq chaskisqanchik regalo, ancha kusisqa kananchikpaq chaynataq munasqanchiktapuni chaskinanchikpaq yanapawasqanchikrayku. Cheqaptamá Jehová Diosqa kay rurasqanwan sapakamata ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik.
¿IMA NINANTAQ RANTINCHIKPI JESUSPA WAÑUSQANQA?
3. ¿Ima ninantaq rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa, hinaspa imatam yachananchik Diospa qowasqanchik regalon ancha valorniyoq kasqanta entiendenapaq?
3 Rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa huchamantawan wañuymanta librawananchikpaq Jehová Diospa sumaq arreglo rurasqanmi, chaynapi manaña wañuspanchik wiñay kawsayta haypananchikpaq (Efesios 1:7). Bibliapa nisqanman hina kay yachachikuyta allinta entiendenapaqqa Eden huertapi pasakusqanmantam yachananchik. Adan huchallikurusqanrayku ima chinkarachisqanta yachaspallanchikmi Jesuspa wañukusqan ancha valorniyoq kasqantaqa entiendesunchik.
4. ¿Imaynataq Adanqa kawsakunman karqa mana haykapipas huchallikuspanqa?
4 Adanta unanchaspanmi Jehová Diosqa ancha valorniyoq chuyay-chuyay kawsayta qorqa. Yuyaymanay chayna kawsakusqanpi. Cuerponpi hinaspa yuyayninpi chuyay-chuyay kaspanmi mana haykapipas onqonmanchu, machuyanmanchu nitaq wañunmanchu karqa. Chaymantapas “Diospa unanchasqan” churinmi karqa (Lucas 3:38). Imaynam kuyakuq tayta churinwan kuyanakunku, chaynam paykunapas kuyanakurqaku. Arí, Jehová Diosqa Adanwanmi rimarqa, kusirichiq llamkaytam qorqa; nirqataqmi paymanta imam suyasqantapas (Genesis 1:28-30; 2:16, 17).
5. ¿Ima ninantaq Diosqa “kikinman rikchakuqtam rurarqa” Adantaqa, nispa Biblia niptin?
5 Diosqa “kikinman rikchakuqtam rurarqa” Adantaqa (Genesis 1:27). Kaywanqa manamá nichkanchikchu rikchayninpi Dioswan kaqlla kasqantachu. Kay libropa 1 kaq yachachikuyninpi yachasqanchikman hinaqa mana rikuy atina espiritum Jehová Diosqa (Juan 4:24). Chaymi payqa mana aycha cuerpoyoqchu nitaq tulluyoqchu. Aswanqa imayna kayninkunapi rikchayniyoqtam Diosqa Adantaqa unancharqa : kuyakuyniyoqta, yachayniyoqta, justiciayoqta hinaspa kallpayoqtapas. Chaymantapas huk allin kaypim Dios Taytanmanqa rikchakurqa, payqa librem karqa allin kaqta otaq mana allin kaqta akllakunanpaqpas. Chaynaqa manamá herramienta hinallachu karqa huk clase llamkayllapi servichikunapaq. Aswanqa kikinmi allin kaqta otaq mana allin kaqtapas akllakunan karqa. Diosta kasukuyta akllakuspanqa, wiñaypaqchá chay suma-sumaq Paraisopi kawsakunman karqa.
6. ¿Imatam Adan chinkarachirqa Diosta mana kasukusqanpi, hinaspa imaynataq chayrayku tarikunchik?
6 Sutillamá kachkan Diosta mana kasukusqanpi Adan wañunanpaq sentenciasqa kasqanqa. Huchallikusqanraykum chuya kawsakuynin chinkarurqa chaskinanpaq lliw allinkunapiwan (Genesis 3:17-19). Manam kikinpa kawsakuynillantachu Adanqa chinkarachirqa, aswanqa llapallan mirayninkunapatawanmi. Diospa Palabranmi nin: “Huk runallawan kay pachapi huchallikuy qallariruptinmi chayrayku wañuypas rikurirurqa chaymi lliw runakuna huchallikuspanchik wañunchik”, nispa (Romanos 5:12). Chaynapim llapallanchik Adanmanta huchayoqña kanchik. Chaymi Bibliaqa yachachiwanchik wañuyman entregaykuwasqanchikta chaynataq kikinpunipas, chayraykum huchapa hinaspa wañuypa ‘munaychakusqanña’ kanchik (Romanos 7:14). Kikillankumanta Diosta mana kasukusqanraykum Adanpawan Evapaqa manaña ima suyakuypas karqañachu. Ichaqa, ¿imam pasanman karqa mirayninkunawan hinaspa ñoqanchikwanpas?
7, 8. ¿Ima ninantaq librasqa kayqa?
7 Jehová Diosmi churinpa wañuyninwan runakunata librananpaq tantearurqa. ¿Ima ninantaq librasqa kayqa? Chay ninanqa imatapas kutichipamuwananchikpaq apakuqman pagapuymi; ejemplopaq, qollqerayku pitapas pakaruptinku librasqa kananpaq kacharimuqninman pagapuymi. Chaymantapas Bibliapi librasqa kaymanta willakuptinqa, rimachkanmi pitapas daño rurarusqanchikmanta pagapuymanta. Ejemplopaq, pipas daño ruraqqa chay daño rurasqanman hinam paganan karqa.
8 Yacharusqanchikman hinaqa, llapallanchikpaqmi Adanqa allin kaqkunata chinkarachirqa. ¿Imaynatataq Adanpa huchanmantaqa pagakunman karqa chaynapi huchamantawan wañuymanta librasqa kananchikpaq? Qawasunchikyá librawananchikpaq Jehová Diospa arreglo rurasqanmanta hinaspa imayna qamta yanapasunaykimantapas.
¿IMAYNATAM JEHOVÁ DIOS LIBRAWARQANCHIK?
9. ¿Imatam necesitakurqa librasqa kananchikpaq?
9 Chuyay-chuyay kawsakuytam Adanqa chinkarachirqa. Chaymi chayna kawsayta kaqllamanta chaskinapaqqa, huchayoq runapa vidanwanqa manam atikunmanchu karqa (Salmo 49:7, 8). Librasqa kananchikpaqqa mana huchayoq Adan kaqlla runatam necesitakurqa. Justicianrayku chayna kanantam Diosqa Palabranpi qawachirqaña. Chay justicianpim nirqa pitapas wañurachispaqa “vidanmantam vidanwan paganqa”, nispa (Exodo 21:23). Chaynaqa, ¿imawantaq Adanpa chinkarachisqan chuya kawsakuypa valornintaqa pagakunman karqa? Mana huchayoq runapa vidantam necesitakurqa “llapallanchikta salvawananchikpaq” (1 Timoteo 2:6).
10. ¿Imaynatam Jehová Diosqa librawarqanchik?
10 ¿Imaynatam Jehová Diosqa librawarqanchik? Payqa kay Pachamanmi kachamurqa unanchasqan mana huchayoq espiritu kaq churinta. Ichaqa ancha kuyasqan sapallan Churintam kachamurqa wakiqnin churinkunamantaqa (1 Juan 4:9, 10). Paymi sonqomanta munaspan hanaq pachapi kawsakusqanta saqemurqa (Filipenses 2:7). 4 kaq yachachikuypi qawasqanchikman hinam Jehová Diosqa milagrota rurarqa Churin nacenanpaq, chuya espiritunwanmi Maria wiksayakururqa. Chaymi Jesusqa mana huchayoq runa nacerqa (Lucas 1:35).
11. ¿Imaynatataq chullalla runaqa wara-waranqantin runakunata librawanchikman?
11 ¿Imaynatataq chullalla runaqa wara-waranqantin runakunata librawarqanchik? ¿Imaynatam llapa runaqa huchayoq rikurirurqaku? Yuyariy, Adanqa huchallikururqam, chaymi kay suma-sumaq kaqta chinkarachirqa: chuya kawsakuyninta, chayraykum mirayninkunapas manaña kawsarqakuchu chuya kawsaypiqa . Huchatawan wañuytam paykunamanqa saqerqa. Bibliapi ‘qepa kaq Adan’ sutichasqa Jesusqa mana huchayoq chuya kawsakuyniyoqmi karqa, manataqmi haykapipas huchallikurqachu (1 Corintios 15:45). Jesusqa salvawananchikpaqmi Adanpa rantinpi wañurqa. Taytanpa kamachisqantam lliwta kasukurqa hinaspam chuya vidanta ofrendata hina qorqa. Chaynatam Jesusqa Adanpa huchanmanta vidanwan pagarqa hinaspam Adanpa mirayninkunaman suyakuytapas qowarqanchik (Romanos 5:19; 1 Corintios 15:21, 22).
12. ¿Imatam Jesusqa tukuy ñakarisqanwan qawachirqa?
12 Bibliaqa willawanchikmi manaraq Jesus wañuchkaptin imaymana ñakarisqanmanta. Llumpayta ñakarichispankum azoterqaku hinaspam qeruman clavarurqaku chaypi astawan ñakarispan wañunanpaq (Juan 19:1; Galatas 3:13; qawariy kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 204 kaq paginanmanta 206 kaq paginankama). ¿Imanasqamá llumpaytaqa ñakarirqa? Ñakariykunapi runakuna tarikuptinkum Diosman sonqo kayninkuta Satanasqa iskayrayachirqa, chaymantam astawan qawasunchik huk kaqnin yachachikuypi. Sinchi ñakariyta tukuy sonqonwan aguantaspanmi Jesusqa qawachirqa Satanaspa nisqan llulla kasqanta. Chaywanmi qawachirqa imaynam mana huchayoq runa ima rurananpaqpas kikinmanta akllakuyniyoq kaspanpas atinmanmi Diosman sonqo kaytaqa imawanña Diablo ñakarichichkaptinpas. ¡Maynatachá Jehová Diosqa kusikurqa Churin payman sonqo kasqanmanta! (Proverbios 27:11.)
13. ¿Imaynatataq pagakurqa librasqa kananchikpaq?
13 ¿Imaynatam librasqa kananchikpaqqa pagakurqa? 33 kaq watapi 14 punchawninpi judio nisan sutiyoq killapim, Diosqa mana huchayoq Churinta wañuchinankupaq saqerqa. Chaynapim Jesusqa “wiñaypaq chulla kutillata” chuya vidanta ofrendarqa (Hebreos 10:10). Wañukusqanmanta kimsa punchawmantam espiritu cuerpoyoqtaña Jehová Diosqa kawsarirachirqa. Adanpa mirayninkunata huchamanta librananpaqmi wañukusqanpa ancha valorniyoq kasqanta hanaq pachapi Taytanman qawachirqa (Hebreos 9:24). Jehová Diosmi chaskirqa Jesuspa wañukusqanpa valorninta chaynapi llapallan runakuna huchamantawan wañuymanta librasqa kanankupaq (Romanos 3:23, 24).
¿IMAYNATAM YANAPASUNKIMAN RANTINCHIKPI JESUSPA WAÑUKUSQANQA?
14, 15. ¿Imatam rurananchik ‘huchanchikkunamanta pampachasqa’ kananchikpaq?
14 Jesuspa wañukusqanraykum huchayoq kachkaspapas sumaq bendicionkunata chaskichwan. Qawarisun ima bendicionkunatam kunan tiempopi chaynataq hamuq tiempopipas chaskichwan sumaq regalo Dios qowasqanchikmanta.
15 Huchanchikkuna pampachasqa kanamanta. Huchayoq kasqanchikraykum sasachakunchik allin kaqkunata rurananchikpaq. Llapallanchikmi huchallikunchik rimasqanchikwanpas otaq rurasqanchikwanpas. Ichaqa Jesuspa wañukusqallanwanmi atichwan ‘huchanchikkunamanta pampachasqa’ kaytaqa (Colosenses 1:13, 14). Chaypaqmi ichaqa sonqomantapuni huchanchikkunamanta wanakunanchik. Humillakuykuspataqmi Jehová Diosta mañakunanchik Churinpa wañukusqanpi iñisqanchikrayku huchanchikkunamanta pampachaykuwananchikpaq (1 Juan 1:8, 9).
16. ¿Imanasqataq Diostaqa chuya concienciayoq yupaychachwan, hinaspa imaynatam yanapawanchik chuya concienciayoq kayqa?
16 Diospa qayllanpi chuya concienciayoq kanamanta. Conciencianchik acusawaptinchikqa mana suyakuyniyoqmi kachwan hinaspapas mana imapaq valeq hinam kachwan. Jesuspa wañukusqanraykum Jehová Diosqa pampachaykuwanchik hinaspa kuyakuyninpi pantaq runa kachkaptinchikpas, chaskiwanchikraqmi chuya concienciayoq yupaychananchikpaq (Hebreos 9:13, 14). Chaynapim confianzallawanña Paymanqa oracionpi asuykuchwan (Hebreos 4:14-16). Chaymantapas conciencianchik chuya kaptinqa yuyayninchikpipas chaynataq kikinchikwanpas hawkam tarikusun hinaspam aswan kusisqaraq kasunchik.
17. ¿Ima bendicionkunataq kanqa rantinchikpi Jesuspa wañukusqanrayku?
17 Kay pachapi wiñay kawsanapaq suyakuymanta. “Huchallikuypa pagonqa wañuymi” nispam nin Romanos 6:23. Hina chayllapitaqmi nin: “Diospa qowasqanchikmi ichaqa Señorninchik Cristo Jesuswan kuska wiñaypaq kawsakuy”, nispa. Kay libropa 3 kaq yachachikuyninpim hichpaykamuq Paraisopi bendicionkunamanta yacharurqanchik (Apocalipsis 21:3, 4). Kay llapallan bendicionkunaqa hinaspa manaña onqospa wiñaypaq kawsakuypas Jesuspa wañukusqanraykum rurakunqa. Chaykunata chaskinanchikpaqqa, ñoqanchikrayku Jesuspa wañukusqanmanta agradecekusqanchiktam qawachinanchik.
¿IMAYNATATAQ AGRADECEKUSQAYKITA QAWACHIWAQ?
18. ¿Imanasqataq Jehová Diosta agradecekunanchik librasqa kananchikpaq Jesuspa wañusqan regalo qowasqanchikmanta?
18 ¿Imanasqataq librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmantaqa Jehová Diosta anchallataña agradecekunanchik? Regaloqa ancha valorniyoqmi sichu pipas kallpanchakuspan, tiemponta rakispan, otaq sasa tarisqan qollqenwan qowaptinchikqa. Chaymantapas kusichiwanchikmi regalo qowaqninchik cheqap kuyawasqanchikta qawachiwaptinchik. Chaynaqa ancha valorniyoqmi librawananchikpaq Jesuspa wañukusqan Diospa regalonqa, sasa kachkaptinpas qowasqanchikrayku. “Diosqa ancha-anchatam kuyarqa runakunata, chaymi sapallan Churinta qomurqa”, nispam nin Juan 3:16. Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanwanmi Jehová Diosqa ancha-ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik. Chaynallataqmi Jesuspas ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik, rantinchikpi wañukusqanwan (Juan 15:13). Hinaptinqa rantinchikpi Jesuspa wañukusqanmi qawachiwananchik Jehová Dios hinaspa Churinpas sapakamata kuyawasqanchikta (Galatas 2:20).
19, 20. ¿Imakunata ruraspam Diosta agradecekusqaykita qawachiwaq rantinchikpi Churinpa wañusqan regalo qowasqanchikmanta?
19 Chaynaqa, ¿imakunata ruraspam Diosta agradecekusqaykita qawachiwaq rantinchikpi Churinpa wañusqan regalo qowasqanchikmanta? Qallarinapaq, regalo qowaqninchik Jehová Diostayá astawan reqsiy (Juan 17:3). Reqsiytaqa atiwaqmi kay libropa yanapakuyninwan Bibliata estudiaspaykiqa. Jehová Diosta astawan reqsispaykim, astawan kuyanki. Astawan kuyaspaykiñataqmi astawanraq kasukuyta munanki (1 Juan 5:3).
20 Iñinaykim rantinchikpi Jesuspa wañukusqanpi. Bibliapunim nin: “Churipi iñiqqa wiñay kawsayniyoqmi”, nispa (Juan 3:36). ¿Imaynatam qawachichwan Jesucristopi iñisqanchikta? Manam rimasqallanchikwanchu. Santiago 2:26 nisqanpi hinam, ‘iñiyninchikpas manam valenchu allinkunata mana ruraptinchikqa’. Cheqaptapunim cheqap iñiytaqa ruraywanmi qawachinanchik. Jesuspi iñisqanchiktam qawachichwan rimasqanchikpi hinaspa rurasqanchikpipas pay hina kananchikpaq kallpanchakuspanchik (Juan 13:15).
21, 22. a) ¿Imanasqataq rinanchik Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinapaq huñunakuyman? b) ¿Imatataq yachasunchik 6 hinaspa 7 kaq yachachikuykunapi?
21 Watapi chulla kutita Señorpa Santa Cenan nisqan huñunakuyman riy. 33 kaq watapi 14 kaq punchaw tuta nisan sutiyoq killapim Jesusqa ‘Santa Cena’ sumaq huñunakuyta qallarichirqa (1 Corintios 11:20; Mateo 26:26-28). Sutichakuntaqmi Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinapaq huñunakuy nispa. Chay huñunakuytaqa Jesusmi qallarichirqa apostolninkuna chaynataq llapallan cheqap cristianokunapas kayta yuyarinankupaq: chuyay-chuyay vidanta rantinchikpi qosqanta. Jesuspunim kay huñunakuymanta rimarqa, kaynata kamachispan: “Chaynatam qamkunapas rurankichik ñoqata yuyariwaspa”, nispa (Lucas 22:19). Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinanchikpaq huñunakuyqa, yuyarichiwanchikmi Jehová Diospa chaynataq Jesuspa ancha kuyawasqanchikta. Chay huñunakuyman rispanchikpas rantinchikpi Jesuspa wañukusqanmanta agradecekusqanchiktam qawachinchik. *
22 Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanqa Jehová Diospa ancha valorniyoq regalo qowasqanchikmi (2 Corintios 9:14, 15). Jesuspa wañukusqanqa wañukuqkunapaqpas allinninpaqmi kanman, chaymantam qawasunchik 6 hinaspa 7 kaq yachachikuykunapi.
^ par. 21 Kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 206 kaq paginanmanta 208 kaq paginankama qawaspaykim astawan yachanki ima ninanmi Señorpa Santa Cenan.


text:
pi-i pika-pika Pichu Pi-i Chuupi Pika-chu chu Pi-pikachuPi chu pi-i pika-pika chu kachu, pi ka Chuu Pi piika Chuchu chu Pika-chu pika-pipi, ka Pipi-pika-pi, chu chuuuu-pika Ka Chuuuu chuuuu ka pi pikachu ka Pikachu. pi-i pika-pi pii Pika-pika pi kaaa-pikachu pi kaaa kaaa Chuuu Pii Kachu-kachu-pi pika pi-pi-kaaa-chu.
chu pi pika-pika pii Pika-chu-piika chupi Pi-pi-kaaa-chu pi chu piika Pikachu Chu chuPi Kaaa-pikapi. Kaaa chu kaaa ka pii chupi pikapiPikaa:
PIIKA PIIKA PIPI. (CHUU)
Chu Kachupika Kachu Kachu pika-pika pi-kaaa-chu-chu Pi kaa-pi-kaaa-chu pi pii Chuuuu Ka Chuuu chuuu-kaaa pi pi-pika-chu-ka chu ka pikapi Kaa-pikachu pi Pikachu pi-kaaa-chu, pikaa pi Pi-piikachu pi Piika ka pika chuukachu ChuuPipi chu pi Kachu pikapi pi piika chu pikapi pi Chuuu Pika-pi-pikapi Pi pikachu Chuu Pi piikaa Chuuchuuu.
Pi pikachu Piii piika chu Pika pi Chuu Ka pikachu pika-pika, pika Ka kaaa pi Pi pipi piikachu pi-i Kaa pika-pika Kaa ka piikaa Pika-chu Pikaa ka piikachu. kaaa pii chu piKaa;pikachu piikaakaa;piikachu chu Pika-chu pikapi (kaa chu pi Pi-pika-pika-pi ka kaa Pika-chu ka Chu pika-pi pi chuu chu Pika-pika) Pi Pii pi-ka-chu Piika Chu kachu pi-i pi-pika-pika chuuu.
Pika-pi Piikaa (Pika)
Pi-i kachu Piii, kaa chuuu Ka Pika-chu chu chuuuu Chu pipi PiiiPiii Pika-pika-pi pi Pikachu-pi chu Kachu pikapipi chuu Pika-pika ka pi-kaaa-chu ka Pikachu Pika-pi kachupi. pika Chuu-pika-pika chu pikapi pipi Pi-i Chuuu pi-ka-chu, chu ka-pika-chu chu pikapi chu pika-pika pika-pi-pi-i kaa pi-i pii pika-pi Ka Pika-pika kachuPikaa ka Pipi pikachu pi pi-i pipiikaa pika-pi piichu pi-i pi piikaa piii piii Pi-i Pika-pi ka Piikaa.chu Chu KaPi chu Pikachu-chuu chu chuu chu pipi, pikachu-kachu kaaa chu pikachupi Chupii;piikaa pikachupii;(chu pi-kachu kaPii;Piikachu-pi Pi). Chu chu pikaa pikapi Pii kaa chuka pi Chu Pikachu pika Kaaa.
Chuuuu PIKA-PIKA (Kaaa)
piii Pi-chu-pika-chu Kachu pii ka-pikachuPi kapi pii Pikaa chu Chu piika pika-pipi, Chuu Ka pika-pika pi-i pii Chu pika Pika-pi. chu Chuuuu kaa pika-chu, pipi piPi Pi pipi pikapi Kaapii;kachu-pika-pi kaa piiiChu;Piikachu Chu pikaa. pi Chuuuu-kaa Pi-i chuKaaa -pi Pika-pika pikachu- piika chuu chu Pi-pi-kaaa-chu-pipi, pi Pi pi-i Pika-chuPi chu piii pi piii chu pipi pikachu pikachu.
ka Chu piika Piii pikachu Pi piii Chu ka Pipi-kaa kakaa;Chuuuu pi-ka-chu: ka pika-chu pi chuu ka, Piika-pipi chu Chuu PiPi Chu Pikachu Pi pika-pika-kapi (kaa pika-pika pi pi Chuu piika pikachu), pi Piika Ka-pika-pika-chu PiPii;Pika-chu PikapiPi-i;(pi-kaaa-chu pi-i chu Piika ka Pipi Pipi chuChu;kaaa-chuuuu) Pi-kaaa-chu pi pi kachu Ka Pi-ka-chupi.
pi pi-ipi ka chuu pikapi Pipiii ka Piika Pi chuu chuupika pika kachu Pikachu Pika-pi Pi-ka-chu: pi Pi-kaaa-chu Chu piikachu Kaa pikaa Piika. pii Kaaa pika-pika kaa Pi-chuuu-chuuu kaa pi kachu-pipi-ka-pika-pika Pika-chu pika-pi, pi Pika-chu Pi kachu pi-ka-chu piika Pii pi pi-i pi-pika-pika kaa Piika pipi chupi pii pii kaa-chuuuu pika-chu-pi-i-ka.
PIKACHU Pikachu (Chuu)
pi-ka-chu pikaa chuuu chu chu chuuu kaa chukachu pipi, kaaa chu kachu pii kaa pi-ka-chupikaa Pi-i Piikachu Pi-ka-chu-ka piika-piii-pi (chu pikapi chuuu pi pi-i piikachu, pikapi piiichuu pii kachu Pika Pi pikachu-piikachu-pi chu ka pikapi pi-kaaa-chu Pii kaa chu Kaaapi pika-pika Pi Ka pipipi) Pika-pika Piikaa pi pikachu ka pii pi-i pika-pika-piii Chu kaa chu-piikachu ka Pikachu Pika, pi-i ka Ka;Piikachuka;Chu;piikachu-pi-i Pi-ka-chupi-i;chu Ka kachu Pi Pikachu.
Chu Chu pikachu Pii pika-pika, Ka pika-chu (pikachu piikaa: pikachu-pikapipi, Piii) Pii piii-pi-kaaa-chu kaaa. chuuu chuuuupi pi-i Piika pika-pi-piii pi pika-pipi Pika-chu, Pi ka pika piikaa-chuu Piika kaaa chuchu pi-i pikachu Piika Pi-i Piikaa kaa Pika-pika pi-i-pi-ka-chu chu kaaa kaaa ka kakaaa Chuuuu chuuuu: pi-ka-chu-kaaPi.


text:
Mozilla jun aj chijun chi moloj, ri majun ch'akoj rutzeqelib'en, ri nrutzilaj Ajk'amaya'l. Qaya'on qak'u'x rik'in ri ruk'u'x tzij pa ruk'exel ch'akoj niqana'ojij chi ri Ajk'amaya'l k'o chi nok jun ajwinäq chuqa' komonin tob'äl, ri k'atzinel nichajïx, man jun wachinäq ta richin nik'ayïx. Man tijach tzij chi re jun winäq chuqa' niqana'ojij chi rajowaxik tik'oje' pan aq'a' ri awetamab'al pa k'amab'ey. Niqakanoj niqaya' jun utziläj q'alajirisaxïk chuqa' chajinïk pa ruwi' rub'eyal ye'okisäx richin yek'ol, ye'okisäx, yeyak chuqa' yekomonïx ri awetamab'al pa k'amab'ey.
Mozilla Firefox nusüj jun Do Not Track b'anikil, ri nuya' q'ij chawe chi nab'ij ri arayib'al chi man katkikanoj ri taq ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l. Toq tzijïl re jun b'anikil re', ri Firefox xtitzijon kik'in ri tzijoxikil taq k'amab'ey, ch'aqa' chik taq ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l chuqa' taq chokoy richin nuya' rutzijol chi ke chi man nawajo' ta chi yakanöx richin ri rayib'äl achi'el ri eletzijolal achike na ri runa'oj.
Junelïk taq tzolin tzij K'utunïk
¿Achike ri Do Not Track?
Do Not Track jun xak chuwäch, akuchi' nuya' pan aq'a' ri rub'anikil nimol chuqa' nokisäx ri awetamab'al pa k'amab'ey. Do Not Track jun rub'anikil Firefox, ri nuya' q'ij chawe richin naya' rutzijol chi re ri Ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l akuchi' at k'o wi, chi nawajo' chi ri awetamab'al man tokisäx kuma aj rox achi'el chuqa' ri tzijoxikil taq rutzil. Re re' nib'an rik'in jun HTTP ch'utukwi' ri nuq'axaj chi re ri Do Not Track ri k'utunïk jantape' toq ri awetamab'al nik'utüx pe pa ri Ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l.
¿La wachel pa Firefox richin Android ri Do Not Track?
Ja', Firefox richin Android ja ri nab'ey Ajk'amaya'l okik'amaya'l richin oyonib'äl, ri nusüj ri Do Not Track rub'anikil ichinanem. Junam nisamäj achi'el pa desktop. Richin nitzij Do Not Track pa Firefox richin Android, xa xe tab'ana' swipe pa xokon chuqa' tacha' Taq rusamajib'al Okem pa K'amaya'l. Pa rukajtz'ik taq ajowab'äl, tacha' ri kajtz'ik k'o chi ruxikin ri " nuya' rutzijol chi ke ri ruxaq k'amaya'l chi man yikanöx me" richin nitzij o nichup re cha'oj re'.
¿La yeruq'ät taq rutzijol ri Do Not Track?
Manäq, k'a xkeq'alajin na pe ri taq rutzijol, stape' tzijïl ri Do Not Track. Xa xe chi ri Do Not Track nitikïr yerujäl ri taq ruwäch tzijol, ri xekq'alajin pe. Achi'el ri taq rutzijol b'anikil nikojqaj ri taq arayib'al achike na ri taq ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l ye'atz'ët chuqa' ri taq rojqanem kanoxïk nawokisaj. We nak'utuj chi ke ri taq ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l chi man katkikanoj chuqa' ri taq ruxaq k'amaya'l nikikamelaj ri ichinan taq arayib'al, xkeq'alajin pe ajchijun taq rutzijol pa kik'exel ri taq rutzijol b'anikil.
¿Achike rub'eyal nisamäj Do Not Track rik'in ch'aqa' chik taq rusamajib'al ichinanem?
Do Not Track jun chi ke ri k'ïy taq rusolik ichinanem. Do Not Track man nuk'ëx ta ri akema' richin chapöy chikopil, man nrewaj ta kisik'ixik ri taq tzij chuqa' man jun ta rub'eyal jikomal. K'o k'ïy ch'aqa' taq rub'anikil ichinanem chuqa' jikomal chupam ri Firefox.
¿La xtutz'ila' ri ch'aqa' chik wetamab'al pa Ajk'amaya'l ri Do Not Track?
Do Not Track nitikïr nunïm ri' pa jujun ichinan taq samaj, ri niqa chawäch. Achi'el , ri k'utunïk Do Not Track rik'in jub'a' xtub'än chi k'o chi natz'ib'aj ri taqikil b'itz'ib', junelïk toq xatawajo' xtatz'ët jun rutzijol kaq'iq'al, pa ruk'exel ruyonil natz'ët ri q'ijul. Ri richinaxik Ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l nitikïr nuköl aramaj chuqa' kikamuluxik tz'ib'anïk, xa xe chi nrajo' etamab'äl.
¿Achike rub'eyal nintzïj Do Not Track pa Firefox?
Chupun pe re b'anikil re'. Yatikïr natzïj Do Not Track pa ri rupas ichinanem. Pa Windows, jät pa Taq Samajib'äl > Taq Cha'oj … > Ichinanem.
Tapitz'a' pa ri kajtz'ik k'o chunaqaj ri "Tib'ïx chi ke ri Ajk'amaya'l ruxaq k'amaya'l chi man ninwajo' ta chi yikanöx". Richin ch'aqa' chik rutzijol, tatz'eta' ri ruyakb'al to'ïk pa Achike rub'eyal yeq'at ri Ajk'amaya'l taq ruxaq k'amaya'l yekanon awichin.
¿La nikikamelaj ri qak'utunik chi rij Do Not Track ri taq nimamoloj?
Jujun taq nimamoloj tajin nikitikirisaj yeto'on pa Do Not Track, jik chi man xtikiya' ta rutzijol chawe chi rij ri taq k'exoj ri' pa rutikirib'al. Tajin yojsamäj kik'in ri taq nimamoloj tajin nikitikirisaj nikiya' rusamaj ri Do Not Track, chuqa' kik'in ri ch'aqa' chik ri kiya'on kitzij xtikisamajij yan.
¿Akuchi' yitikïr ninwïl ch'aqa' chik etamab'äl?
- Ri ichinanem okem pa k'amaya'lpa Firefox — niq'aton niyak etamab'äl chi kij ri taq ruxaq k'amaya'l chuqa' ri taq ruxaq e'atz'eton.
- Ri kinuk'samajinem taq kaxlanwey pa Firefox — nuya' q'ij chawe rub'eyal ye'achajij ri taq kaxlanwey eyakon pan akematz'ib'
- Ri Ichinya'l pa Mozilla richin Alex Fowler — nuk'üt chawäch ri ruk'isib'al taq rutzijol pa ri k'ak'a' taq samajib'al e k'o pa Mozilla chuqa' ri ichinanem sujun
- Ri Nuk'samaj donottrack.us — kichin rujikilib'anela' Stanford tajin yekisamajij ri taq na'oj e k'o chi rij ri Do Not Track
- Ri Ruch'owen Rajowab'al Kanoxïk (DNT) pa ri ruyujb'al ri Runuk'unel W3C
- Ri kitaqenik taq b'eyal chuqa' taqeb'äl pa ri ruyujb'al runuk'unel W3C
- Ri Rumolaj samaj richin Chajinïk chuwäch Ojqanïk pa W3C
- Ghostery — jun samajib'äl, ri nuya' q'ij chawe chi nawetamaj achike chi ruxaq k'amaya'l tajin yatkikanoj pa k'amab'ey
- Tatz'eta' akuchi' nib'e ri awetamab'al chuwäch napïtz' — jun wachib'äl pa ri Rumolna'oj ajchwa'q Ichinanem
- Do Not Track richin Mozilla chuqa' Stanford xeb'an etaqon pa IETF — IETF ja ri' ri yerutaqej ri taq kichojmilal chuqa' nito'on chi rujikib'axi achike rub'eyal nisamäj ri Ajk'amaya'l, xab'achike k'amaya'l nawokisaj


text:
22 CAPÍTULO
¿Imaraykun mana llullakunachu?
JUJ chikachan mamanta nin: “Escuelamanta lloqsispa jinan jampusaq”, nispa. Ichaqa escuelamanta lloqsispan juj amigankunawan pujllaykun. Wasinman tardeta chayapuspataq mamanta nin: “Profesoraymi qhepayachimuwan”, nispa. ¿Allinchu kasharan chay ruwasqan?...
Juj chikuchan sapallan kashaspa wasi ukhupi pelotawan pujllaykun. Papan tapuqtintaq nin: “Manan pujllanichu”, nispa. ¿Allintachu chayta ruwasharan?...
Jesusmi niran: ‘“Arí” nisqaykichisqa “arí” nisqallapuni kachun, “manan” nisqaykichistaq “manan” nisqallapuni; chayman yapaykuyqa Satanasmantan jamun’, nispa (Mateo 5:37). ¿Imatan Jesús chaywan yachachisharan?... Rimasqanchisman jina imatapas ruwananchistan.
Biblian willashan juj casarasqa warmi-qhari llullakusqanmanta. Paykunamanta willasqanmi yachachiwasun llullakuyqa jucha kasqanta. Chayta kunan yachasun.
Jesuspa wañupusqanmanta iskay killa qhepamanmi pentecostés fiesta chayamuran. Karu llaqtakunamantan askha runakuna Jerusalenman chayamuranku. Chaymi Pedroqa juj sumaq discursota qoran. Chaypin llapa runaman willaran Jesusmanta, Jehová Dios kausarichisqanmantawan. Askha runakunan chayraq Jesusmanta uyarisharanku. Chaymi astawan yachayta munaranku. ¿Imatan chaypaq ruwaranku?
Askha p’unchaykunan Jerusalén llaqtapi qhepakuranku. Ichaqa wakin cristianokunaq qolqenmi tukurakapuran, manan mijunankupaqpas karanchu. Chaymi Jerusalén llaqtapi tiyaq cristianokuna paykunata yanaparanku. Askhan imachus kaqninkuta vendespa apostolkunaman qolqeta qoranku. Chay qolqetan necesitaq cristianokunaman qoranku.
Ananías esposan Safirapas cristianokunan karanku. Paykunapas allpankutan venderanku. Ichaqa manan pipas obligaranchu, paykunallamantan chaytaqa ruwaranku. Ichaqa manan munakuq kaspachu chaytaqa ruwaranku, aswanpas allinpaq qhawarisqa kayta munaspan. Chaymi yachachinakuspa kuskallanta qolqeta aparanku “llapantan apamushayku” nispa. ¿Allinchu kasharan chay ruwasqanku?...
Ananiasmi chay qolqeta apostolkunaman qoran. Ichaqa Diosmi rikusharan wakillanta qosqanta. Chaymi apóstol Pedroman willaran Ananiaspa llullakusqanta.
Chaymi Pedro niran: ‘Ananías, ¿imaraykun Satanaswan tanqachikuranki llullakunaykipaq. Chay allpaqa qanpan karan. Vendesqayki qolqepas makiykipin kasharan chaywan ima munasqaykitapas ruwanaykipaq. Chhaynaqa, ¿imaraykun kuskallanta qoshaspa niwankiku “llapantan qoshani” nispa? Qanqa manan runakunatachu llullakushanki, aswanpas Diostan llullakushanki’, nispa.
Chay ruwasqanqa manan allinchu kasharan. Ananiasqa llullakusharanmi. ¿Iman chay qhepaman pasaran? Biblian nin: “Chayta uyarispan Ananiasqa wijch’ukuspa wañupuran”, nispa. Diosmi paytaqa wañuchipuran. Jinan cuerponta jawaman apaspa p’ampamuranku.
Kinsa horamanta jinan esposan Safira chayamuran. Payqa manan yacharanchu qosanwan imachus pasasqanta. Chaymi Pedro Safirata tapuran: “¿Khayna preciopichu allpaykichista venderankichis?”, nispa.
Jinan Safira niran: ‘Arí, chhaynapin vendeyku’, nispa. Paypas llullakusharanmi. Paykunaqa vendesqanku qolqetan wakillanta aparanku. Chaymi Jehová Dios paytapas wañuchiran (Hechos 5:1-11).
¿Imatan yachanchis Ananiasmanta Safiramantapas?... Arí, Diosqa manan munanchu llullakunanchista. Chaymi cheqaqllata rimananchis. Wakin runakunan ninku: “Llullakuyqa manan juchachu”, nispa. ¿Ima ninkin chaymanta?... ¿Yacharankichu juj angelpa llullakusqanrayku onqoypas, nanaypas, wañuypas paqarisqanta?...
Ñaupaqpi yachasqanchis jina, Satanasmi Evata engañaran. Niranmi: ‘Ama Diosta kasuychu. Manan wañunkichu kay frutata mijuspaqa’, nispa. Satanasta kasuspan Evaqa chay frutata mijuran. Chaymantataq Adanman qoran. Chhaynapin paykunaqa juchaman urmaranku. Chaymantapachan llapa wawankuna juchayoq nacenku. Chaymi llapallanchis ñak’arinchis wañunchis ima. ¿Imaraykun tukuy chaykuna pasaran?... Juj angelpa llullakusqanraykun.
Chaymi Jesús niran Satanasqa ‘llullakunaq taytan kasqanta’, pay ñaupaqta llullakusqanrayku. Pipas llullakuqqa Satanaspa ruwasqanta jinan ruwashan. Sichus juj p’unchay llullakuyta munasun chayqa, chaytan yuyarinanchis (Juan 8:44).
¿Imaynapin qan llullarukuwaq?... Imatapas mana allinta ruwaruspan ¿riki?... ¿Imatan ruwawaq imatapas p’akiruspa? ¿Mana yachaqmanchu tukunayki? ¿Ninaykichu: “Hermanoymi otaq hermanaymi p’akirun”, nispa?...
Yaqapaschá tareaykita ruwanayki rato pujllanki. Mamayki tapusuqtiykitaq ninki: “Tukuruniñan tareayta”, nispa. ¿Allintachu chayta nishawaq?... Yuyarisun Ananiasta Safiratawan. Paykunaqa manan cheqaqtachu willakuranku chaymi Jehová Diosqa wañuchiran.
Mana allin ruwasqanchista pakananchisrayku llullakusun chayqa, astawanmi mana allinpi rikukusun. Chaymi mana chikallantapas llullakunanchischu. Biblian nin: ‘Cheqaq kaqta rimaychis’, ‘ama llullanakuychischu’, nispa. Jehová Diosqa manan jayk’aqpas llullakunchu, chaymi noqanchispas mana llullakunanchischu (Efesios 4:25; Colosenses 3:9).
Llapanchispas cheqaqllatan rimananchis. Chaytan Biblia nishan Éxodo 20:16; Proverbios 6:16-19; 12:19; 14:5; 16:6; Hebreos 4:13.