text:
15 CAPÍTULO
Diospa sonqonman chayaq yupaychay
¿Llapa religionkunachu Diospa sonqonta kusichin?
¿Imaynatan tarisunman cheqaq religionta?
¿Pikunan kanku kay tiempopi Diospa cheqaq kamachinkuna?
1. ¿Ima saminchaykunatan chaskisun Diosta munasqanman hina yupaychaspa?
JEHOVÁ DIOSQA anchatan munakuwanchis. Chaymi allinninchista munaspa ñanninta pusawanchis. Munasqanman hina yupaychasun chayqa kusisqan kasun, manataqmi sasachakuykunapi urmasunchu. Hinaspapas saminchayninta yanapaynintawan chaskisun (Isaías 48:17). Ichaqa pachakninpi religionkuna kan. Llapankuña ninku, cheqaqtan Diosmanta yachachiyku nispa chaypas, manan kaqllatachu yachachinku Diosmanta nitaq ñoqanchismanta ima munasqantapas.
2. Jehová Diosta imayna yupaychanaykita yachanaykipaq, ¿imata ruwanayki, imawanmi rikch’anachisunman?
2 ¿Imaynatan Jehová Diosta yupaychana, imaynatan chayta yachawaq? Manan llapa religionkunaq yachachikuynintaraqchu yachanayki nitaq tupachinayki. Imatapunin Biblia yachachin cheqaq yupaychaymanta, chayllatan yachanayki. Kaywan rikch’anachisun. Yachasqayki hina askha suyukunapin falsificasqa qolqe sasachakuykunata apamun. Kaypi yuyaykuy, sichus qanta kamachisunkikuman falsificasqa qolqeta cheqaq qolqemanta t’aqanaykipaq chayri, ¿imaynatan yachawaq mayqen falso mayqen cheqaq kasqanta? ¿Llapa qolqe imayna falsificasqa kasqantaraq yachaspa? ¿Manachu aswan allin kanman cheqaq qolqe imayna kasqanta yachay? Cheqaq qolqeta allinta reqsispan yachanki mayqenmi falsificasqa qolqekuna kasqanta. Chay hinallataqmi cheqaq religionmanta allinta yachaspa, pantasqa religionkunata reqsisun.
3. Jesuspa nisqan hina, ¿imatan ruwananchis Jehová Dios chaskiwananchispaq?
3 Jehová Diospa munasqanman hinapunin yupaychananchis. Askha runakunan ninku, llapa religionkunan Diospa sonqonta kusichin, nispa, Biblian ichaqa mana chhaynatachu yachachin. Manataqmi cristiano sutiwan sutichakuyllachu, Jesusmi niran: “Manan llapa ‘¡Señor! ¡Señor!’ niwaqniychu hanaq pacha qhapaqsuyumanqa haykunqa, aswanpas hanaq pachapi kaq Yayaypa munayninta ruwaqllan haykunqa”, nispa. Chay rayku, Diosmanta yachaspa munayninta ruwaspallan chaskisqa kasun. Diospa munayninta mana ruwaqkunatan Jesús suticharan “mana allin ruwaqkuna”, nispa (Mateo 7:21-23). Pantasqa religionqa falsificasqa qolqe hinan, manan imapaqpas valenchu. Aswanmi ima ñak’ariymanpas apawasunman.
4. ¿Imakunamanmi rikch’akun Jesuspa rimasqan iskay ñankuna, maymanmi sapanka ñan apan?
4 Jehová Diosmi munan llapa runakuna wiñaypaq kawsanankuta. Paraisopi wiñay kawsanapaqmi ichaqa payta yupaychananchis munasqanman hinataq kawsananchis. Askha runakunan ichaqa mana Diospa munayninta ruwayta munankuchu, chay raykun Jesús niran: “K’illku punkunta haykuychis. Hatun punkunta haykuspa hatun ñanninta riqkunaqa infiernomanmi [wañuymanmi] askhallaña rishanku. K’illku punkunta haykuspa ñañu ñanninta kawsayman riqkunaqa pisillan kanku”, nispa (Mateo 7:13, 14). Chay textopi rikusqanchis hina, cheqaq religionqa kawsaymanmi apan pantasqa religiontaq wañuyman. Jehová Diosqa manan munanchu pipas chinkananta, aswanmi llapa runakunaman tiempota qon payta reqsinankupaq (2 Pedro 3:9). Arí, Diosta imayna yupaychasqanchismi apawasunman kawsayman otaq wañuymanpas.
¿IMAYNATAN TARISUNMAN CHEQAQ RELIGIONTA?
5. ¿Imaynatan reqsisunman cheqaq religionpi kaqkunata?
5 ¿Imaynatan tarisunman kawsayman apaq ‘ñanta’? Jesuspa nisqan hina iñiqkunaq imayna kawsasqankupin reqsikun cheqaq religiontaqa. Paymi niran: “Paykunataqa imayna ruwasqankupin reqsinkichis. [...] Llapa allin sach’aqa allin rurukunatan rurun”, nispa (Mateo 7:16, 17). Arí, cheqaq religionpi kaqkunaqa iñisqankupi kawsayninkupiwanmi reqsichikunku cheqaq religionpi kasqankuta. Huchayoqña kanku pantaqña kanku chaypas, llapallankun kallpachakunku Diospa munayninta ruwanankupaq. Cheqaq religionta reqsinapaq rikusun soqta ruwaykunata.
6, 7. ¿Ima ninkun Bibliamanta Diospa kamachinkuna, imatan Jesuspas ruwaran?
6 Diospa kamachinkunaqa Bibliamantapunin yachachinku. Biblia nin: “Diospa Simin Qelqakunaqa llapallanmi Diospa yuyaychasqan, chayraykun allinpuni yachachinapaq, anyanapaq, wanachinapaq, chanin kawsayta yachachinapaq. Ahinapin Dios sonqo runaqa allin yachachisqa kanqa, tukuy allin kaqkunata ruwananpaqpas allin-allin wakichisqa”, nispa (2 Timoteo 3:16, 17). Apóstol Pablo cristianomasinkunaman qelqaran: “Qankunaqa Diospa siminta willashaqtiykun uyarispaykichis Diospa siminta hinapuni chaskikurqankichis, manataq runakunaq siminta hinallachu chaskirqankichis”, nispa (1 Tesalonicenses 2:13). Chay rayku cheqaq religionpi yachachikuykunapas ima ruwasqankupas manan runaq yuyaykusqanman hinachu. Aswanmi Bibliapi teqsichasqa kashan.
7 Jesucristopas Bibliamantapunin yachachiran. Taytanta mañakusqanpin niran: “Simiykiqa cheqaq-kaypunin”, nispa (Juan 17:17). Jesusqa Diospa Simin Qelqapin iñiran, llapa yachachisqanpas Bibliawanmi tuparan. Yachachisqanpin niqpuni: “Diospa Simin Qelqan nin”, nispa, chaymantataq chay textomanta willaran (Mateo 4:4, 7, 10). Kunan tiempopi Diospa kamachinkunapas kaqllatataqmi ruwanku, manan yuyaykusqallankutachu yachachinku. Iñinkun Biblia Diospa Simin kasqanpi, chaymi Bibliamantapuni yachachinku.
8. ¿Imakunata ruwaspan Jehová Diosta yupaychanku?
8 Cheqaq religionpi kaqkunaqa Jehová Diosllatan yupaychanku sutintapas reqsichinku. Jesusmi yachachiran: “Señor Diosniykitan yupaychanki, pay sapallantataqmi servinkipas”, nispa (Mateo 4:10). Chaymi Diospa kamachinkunaqa Jehová Diosllata yupaychanku. Diospa sutinmanta sumaq kayninkunamantawan willaspan Diosta yupaychanku. Salmo 83:18 texton nin: “Qanllapuni Señor Diosqa [Jehová] kasqaykita yachachunku, qanllapuni teqsimuyuntinpi Ancha Hatun Dios kasqaykita reqsichunku”, nispa. Jesús hinan runakunata yanapanku Diosta reqsinankupaq. Pay kikinmi Taytanta niran: “Kay pachamanta qowasqayki runakunamanqa ñan willaniña pichus kasqaykita [otaq sutiykita]”, nispa (Juan 17:6). Chay hinallataqmi kunanpas Diospa kamachinkunaqa runamasinkuman yachachinku Jehová Diospa sutinta, munasqanta, sumaq kayninkunatawan.
9, 10. ¿Imakunapin cheqaq cristianokuna munanakusqankuta rikuchinku?
9 Diospa kamachinkunaqa cheqaqtan munanakunku, manan kikinkuq allinnillantachu maskhanku. Jesusmi niran: “Chhaynapin ñoqaq yachachisqaykuna kasqaykichista llapa yachanqaku qankuna munanakuqtiykichis”, nispa (Juan 13:35). Ñawpaq cristianokunapas chhaynatan munanakuranku. Diospa kamachinkunaqa manan cheqninakunkuchu, wak llaqtayoqkunaña kaspapas, wakchaña qhapaqña kaspapas, aswanmi huk familia hinalla kawsanku (leey Colosenses 3:14). Pantasqa religionpiqa manan chhaynatachu munanakunku. Munanakuspaqa manan wak suyumanta wak ayllumanta runakunawan wañuchinakunkumanchu. Cheqaq cristianokunaqa manan armakunata hap’inkuchu iñiqmasinkuta huk runakunatapas wañuchinankupaq. Biblian kayta yachachin: “Chaywanmi sut’i reqsisqa pikunachus Diospa wawankuna kasqan, pikunataqchus saqraq wawankuna kasqanpas. Pipas chaninkaqta mana ruwaqqa, iñiqmasintapas mana munakuqqa, manan Diospa wawanchu [...;] hukkuna hukkunawanmi munanakunanchis. Ama Caín hinaqa kasunchu, paymi saqraq kasqanrayku wawqenta wañuchirqan”, nispa (1 Juan 3:10-12; 4:20, 21).
10 Cheqaq munakuyniyoq kasqanku raykun runamasinkuta mana wañuchinkuchu, ichaqa manan chayllachu. Cheqaq cristianokunaqa tiemponkuta, kallpankuta, kaqninkunatawanmi qonku yanapanakunankupaq, hukkuna hukkunawan kallpachanakunankupaqwan (Hebreos 10:24, 25). Sasa tiempokunapin yanapanakunku hunt’aq runakunataq kankupas. ‘Lliwpaq allinkaqta ruwaychis’, nispa Bibliapi nisqantan kasukunku (Gálatas 6:10).
11. Jehová Diosmi Jesucristowan qespichiwanchis, ¿ima rayku chaypi iñina?
11 Jehová Diosmi Churinta kachamuran qespichiwananchispaq, chaypin cheqaq cristianokuna iñinku. Biblian yachachin: “Manan hukpiqa qespikuy kanchu, manataqmi kay pachapiqa huk sutipas kanchu runakuna qespichisqa kananchispaq”, nispa (Hechos 4:12). Jesusmi kawsayninta qoran llapa kasukuq runakuna qespichisqa kanankupaq, chaytan 5 capitulopi yacharanchis (Mateo 20:28). Hinaspapas Jehová Diosmi Jesusta churanña hanaq pachapi Kamachikuqta hina kay Hallp’ata kamachimunanpaq. Chay rayku Dios munan Churin kasukunanchista yachachisqantapas qatikunanchista. Chayta ruwaspallan wiñaypaq kawsasun. Chay rayku Biblia nin: “Churipi iñiqqa wiñay kawsayniyoqmi, Churipi mana iñiyta munaqmi ichaqa chay kawsayman mana haykunqachu”, nispa (Juan 3:36).
12. ¿Imaynapin cheqaq cristianokuna mana kay pachamantachu kanku?
12 Cheqaq cristianokunaqa manan kay pachamantachu kanku. Kamachikuq Pilato juzgashaqtinmi, Jesús kayta niran: “Kamachikuyniyqa manan kay pachamantachu”, nispa (Juan 18:36, Edición 1988). Cheqaq cristianokuna ima suyupiña tiyanku chaypas Diospa Reinon kamachikusqantan kasukunku. Chay rayku mana chaqrukunkuchu política nisqapi nitaq kay pacha ch’aqwaykunapipas, manan pimanpas sayapakunkuchu, nitaqmi contrankupipas sayarinkuchu. Sichus huk runakuna política ukhupi kayta munanku, kamachikuq kayta munanku otaq huk kamachikuqta akllakuyta munanku chayqa, cheqaq cristianokunaqa manan hark’akunkuchu. Política nisqaman manaña sayapakunkuchu chaypas, kamachikuykunataqa kasukunkun. ¿Ima rayku? Diospa Simin Qelqan cristianokunata kamachin, “kamachikuqkunataqa llapa runan kasukunan”, nispa (Romanos 13:1). Ichaqa runaq kamachikusqan Diospa kamachikusqan contra kaqtinqa apostolkunaq ruwasqantan qatikunku, paykuna niranku: “Diostan ñawpaqtaqa kasunayku, manan runakunatachu”, nispa (Hechos 5:29; Marcos 12:17).
13. ¿Ima ninkun Jesuspa qatikuqninkuna Diospa Reinonmanta, chay rayku imata ruwanku?
13 Diospa Reinollanmi runakunapaq cheqaq suyakuyqa, chaytan Jesuspa qatikuqninkuna willanku. Jesusmi willaranña: “Diospa kamachikushasqanmanta [reinonmanta] allin willakuykunan kay pachantinpi willasqa kanqa, llapa suyukunaq yachananpaq, hinaqtinmi p’uchukayqa chayamunqa”, nispa (Mateo 24:14, Edición 1988). Kay pachapi kamachikuqkunaqa manan runakunaq sasachakuyninta allichanqachu, chaymi cheqaq cristianokunaqa mana runakunata kallpachankuchu runaq kamachikuyninpi hap’ipakunankupaq. Aswanmi Diospa Reinollan runakunapaq sumaq suyakuy apamunanmanta willanku (Salmo 146:3). Jesusmi Diospa Reinonmanta mañakuyta yachachiran, niranmi: “Kamachikuq--kayniyki takyachisqa kachun, munayniyki kay pachapi ruwakuchun, imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata”, nispa (Mateo 6:10, Edición 1988). Diospa Simin Qelqan willaranña Diospa Reinon ‘llapa suyukunata ñut’uspa tukunanta, wiñaypaq kanantapas’ (Daniel 2:44; Apocalipsis 16:14; 19:19-21).
14. Yachasqaykiman hina, ¿pikunallan rikuchinku cheqaq religionpi kasqankuta?
14 Kay capitulopi yachasqaykiman hina tapukuy: “¿Ima religionmi Bibliaq nisqanman hina yachachin, Diospa sutintapas reqsichin? Arí, ¿ima religionpi cheqaqta munanakunku, Jesuspi iñisqankuta rikuchinku, kay pachapi millay ruwaykunamanta t’aqakunku, Diospa Reinollan runakunapaq sumaq suyakuy apamusqantapas willanku? Kay Hallp’api llapa religionkunamanta, ¿ima religionllan chaykunata hunt’ashan?”. Jehová Diospa testigonkunallan (leey Isaías 43:10-12).
¿IMATA RUWANAYKI?
15. ¿Iñisqanchismantapas imatawanraqmi Dios munan ñoqanchismanta?
15 Diospa sonqonta kusichinaykipaqqa manan iñinallaykichu. ¿Ima rayku? Bibliaq nisqan hina supaykunapas yachankun Diospa kasqanta (Santiago 2:19). Ichaqa manan Jehová Diospa munaynintachu ruwanku nitaq chaskisqapaschu kanku. Diospa sonqonta kusichinapaqqa manan iñinallachu, aswanmi munaynintawan ruwana. Chaymantapas pantasqa religionmanta lloqsipuspan cheqaq religionman haykupuna.
16. ¿Imata ruwananchis pantasqa religionwan mana chaqrukunapaq?
16 Apóstol Pablon niran pantasqa religionwan mana chaqrukunapaq. Kayta qelqaran: ‘Diosmi nin: “Paykuna ukhumanta lloqsiychis, paykunamanta t’aqakuychis, ama ima qhelli kaqtapas llamiychischu, hinan ñoqa chaskisqaykichis”’, nispa (2 Corintios 6:17; Isaías 52:11). Chay raykun cheqaq cristianokunaqa pantasqa religionmanta karunchakunku.
17, 18. ¿Iman “Hatun Babilonia” nisqa, ima rayku chaymanta usqhaylla ‘lloqsipunayki’?
17 Biblia yachachin llapa pantasqa religionkuna “Hatun Babilonia” ukhupi kasqankuta (Apocalipsis 17:5). * Chay sutin yuyarichiwanchis ñawpaq tiempopi Babilonia llaqtata, chay llaqtapin qallariran pantasqa religión, Noepa tiemponpi Millp’uq Para Unu qhepata. Chay llaqtapin rikhurimuran kunan tiempopi pantasqa religionpa yachachikuyninkuna ruwayninkunapas. Chaypi runakunan yupaycharanku hukllapi kinsa dioskunata, kay tiempopipas askha religionkunan yachachinku hukllapi kinsa dioskuna [Trinidad] kasqanta. Ichaqa Biblia yachachin Jehová Dioslla cheqaq Dios kasqanta, Jesucristotaq Churin kasqanta (Juan 17:3). Babilonia llaqtapi runakunaqa iñillarankutaqmi mana wañuq almapi, runaq wañusqan qhepamanpas chay alma kawsasqanpi, ñak’arichina cheqaspi ñak’arisqanpipas. Kunanpas yaqa llapa religionkunan yachachinku runaq cuerponpi mana wañuq alma kasqanta, rawrashaq infiernopi ñak’arisqantapas.
18 Babilonia llaqtapi kaq religionqa Hallp’antinmanmi ch’eqeriran. Chay rayku kay tiempopi Hatun Babilonia nisqa tupan teqsimuyuntinpi llapa pantasqa religionkunawan. Diosqa willaranñan llapa pantasqa religionkuna qonqayllamanta wiñaypaq tukupunanta. ¿Kunanri, entiendenkichu ima rayku Hatun Babiloniamanta t’aqakunaykita? Jehová Diosmi munan usqhaylla chay pantasqa religionmanta ‘lloqsipunaykita’ (leey Apocalipsis 18:4, 8).
19. ¿Imatan chaskinki Jehová Diospa munaynin ruwasqaykimanta?
19 Pantasqa religionmanta lloqsipuqtiyki yaqapaschá wakin reqsisqayki runakuna qanmanta karunchakunqaku. Ichaqa Jehová Diospa munayninta Llaqtanwan kuska ruwanayki rayku imapas saqesqaykimantaqa astawanraqmi chaskinki. Jesusta qatikunanku raykun qatikuqninkuna imaymanata saqeranku, ichaqa paykunapaq hinan qanpaqpas kanqa: espiritualpi askha wayqe-panakuna. Arí, teqsimuyuntinpi familiamanmi hukllachakunki, chay millonninpi cheqaq cristianokunan munakusunki. “Qhepa tiempopitaq” sumaq wiñay kawsayta chaskinki (leey Marcos 10:28-30). Yaqapaschá huk religionniyoq kaspa qanmanta t’aqakuq runakunapas qhepaman Bibliata estudiankuman, Jehová Diospa kamachinkunataq kapunkuman.
20. ¿Ima suyakuymi kanqa cheqaq religionpi kaqkunapaq?
20 Bibliaq nisqan hina, yaqañan Dios kay pachapi millay kaqkunata tukuchipunqaña, chaykunaq rantintataq chanin runakuna Diospa kamachikuyninpi tiyapunqaku (2 Pedro 3:9, 13). ¡Ancha munaymi kanqa chay mosoq pachapi kawsay! Chaypiqa huk religionllan kanqa, cheqaq yupaychaylla. ¿Manachu qanpas kunanmantapacha kallpachakuwaq Diospa cheqaq kamachinkunawan huñunakunaykipaq?
^ párr. 17 Apéndice nisqapi, ¿Iman “Hatun Babilonia”? nisqa tema willan ima rayku Hatun Babilonia nisqata rikch’anachikun llapa pantasqa religionkunawan.


c: text/html

text:
¿Manañachu religionninkumanta qharqochikojkunata parlapayanku?
Pillapis Jehovaj testigon jina bautizakuytawan manaña willaj llojsinchu, qotuchakuymantataj karunchakun chayqa, watejmanta Jehovaman qayllaykunankupaj, llajtanmantaj kutinpunanpaj kallpachariyku.
Pillapis Jehovaj testigon jina bautizakuytawan uj jatun juchapi urman chayqa qotuchakuymanta qharqochikunman. Chaywanpis juchallikojtaqa mana chay ratochu qotuchakuymanta qharqokun, manaqa Bibliaj kamachiykunasninta kʼullukuspa manapuni kasukojtin, manataj sajra ruwayninmanta pesachikojtin. Qotuchakuymanta hermanostaj manaña paywan masichakunkuchu, nitaj parlapayankuchu. Biblia nin: “
Qankuna [...] chay juchallikojta chawpiykichejmanta qharqoychej”, nispa (1 Corintios 5:13).
¿Imataj kanman uj tata qharqochikojtin, familiantaj Jehovaj testigollanpuni kajtin? Qharqochikojwan Bibliamanta manaña parlayta atejtinkupis, familia jinallapuni kausakuyta atinku. Sutʼincharinapaj, qharqochikoj tataqa warminwan wawasninwan ima parlariyta atillanmanpuni.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CAPÍTULO 6
¿Maymantaj wañuspa ripunchej?
1-3. 1) Ujnin familianchej wañupojtin, ¿imatataj piensasunman? 2) ¿Imatataj ashkha iglesiaspi ninku uj runa wañupojtin?
1 BIBLIAQA willawanchej tumpamantawan ‘manaña wañuy kananta’ (Apocalipsis 21:4). Yachakorqanchej jinataj, Jesús wañusqanrayku wiñaypaj kausakuyta atinchej. Jinapis runaqa wañushallanchejpuni (Eclesiastés 9:5). Chayrayku ichapis yachayta munasunman maymanchus wañuspa ripusqanchejta.
2 Ujnin familianchej wañupojtenqa, ichapis piensasunman: “¿Maymantaj ripunri? ¿Qhawamushawanmanchu? ¿Yuyarikuwanmanchu? ¿Maykʼajllapis watejmanta tinkukapuymanchu?”, nispa.
3 Ashkha iglesiaspeqa tukuy imaymanata yachachinku. Wakenqa ninku, kʼacha runasqa cieloman ripusqankuta, sajra runastaj infiernoman risqankuta. Wakin iglesiaspitaj ninku, wañupojtinchejqa espiritunchej kausakushasqanta, wañusqa familianchejwantaj tinkukapusqanchejta.
4. ¿Imatataj casi tukuy iglesiaspi yachachinku?
4 Ashkha iglesiaspeqa tukuy imaymanata yachachinku. Jinapis casi tukuyninkupuni yachachinku, uj runa wañupojtenqa alman chayri espiritun llojsipusqanta. *
¿MAYMANTAJ WAÑUPUSPA RIPUNCHEJ?
5, 6. ¿Wañupuspaña imatapis ruwajchu kasqanchej?
5 Jehová Diosqa, sutʼita yachan wañupojtinchej mana maymanpis ripusqanchejta. Payqa willawanchej, wañupojtinchejqa tukuy ima tukukapusqanta. Wañupuspaqa niña imatapis yuyarikunchejchu, niña pitapis munakunchejchu, niñataj chejnikunchejchu. Chantapis wañupuspaqa manaña rikunchejchu, manaña uyarinchejchu, niñataj imapipis yuyanchejchu.
6 Bibliaqa niwanchej: “Wañusqasrí mana imatapis yachankuchu”, nispa. Wañusqaspataqa “tukukapullantaj munakuyninku, chejninakuyninku, envidiakuyninku ima. Jinamanta kay pachapeqa manaña imatapis ruwaysenqankuñachu” (Eclesiastés 9:5, 6 leey). Bibliaqa nillantaj, wañusqaspataqa “yuyayninkupi tukuy wakichikusqanku” chinkapusqanta (Salmo 146:4).
¿IMA NERQATAJ JESÚS WAÑUYMANTA?
7. ¿Imawantaj Jesús wañuyta kikinchasqa?
7 Jesusqa amigon Lázaro wañupojtin, yachachisqasninman nerqa: “Amigonchej Lazaroqa puñushan”, nispa. Chaywanqa nisharqa wañupusqantapuni, manataj puñushallasqantachu (Juan 11:11-14). Jesusqa wañuyta, puñuywan kikincharqa. Payqa mana nerqachu, Lazaroqa cieloman ripusqanta chayri wañupoj familianwan tinkukapusqanta. Nillataj nerqachu infiernopi ñakʼarishasqanta. Astawanpis nerqa Lazaroqa puñushasqanta. Bibliamanta waj versiculospis, wañuytaqa sinchʼi puñuywan kikinchallantaj. Jesusqa Jairoj imillitanta niraj kausarichishaspa nerqa: “Imillitaqa mana wañupunchu, puñushallan”, nispa (Lucas 8:52, 53).
8. ¿Wañunanchejpajchu Dios ruwawasqanchej?
8 Diosninchejqa Adantawan Evatawan wiñaypaj kausakunankupaj ruwarqa, manataj wañunankupajchu. Jehová Diosqa runasta ruwarqa wiñaypaj kausayta munanankupaj (Eclesiastés 3:11). Imaynatachus tatamamanchej mana wañunanchejta munankuchu, ajinallatataj Jehová Diosninchejpis, mana munanchu wañunanchejta, nitaj viejoyananchejtapis.
¿IMARAYKUTAJ WAÑUNCHEJ?
9. ¿Diospa kamachisqan mana kasukuyta atinapaj jinachu karqa?
9 Edén huertapi Jehová Diosqa Adanman nerqa: “Huertapi tukuynin kaj sachʼasmanta mikhullanki. Allin kajta mana allin kajta yachanamanta sachʼaj poqoynillanta amapuni mikhunkichu. Chay sachʼaj poqoynintachus mikhunki chayqa, wañunki”, nispa (Génesis 2:9, 16, 17). Chay kamacheyqa kasukunapaj jinalla karqa. Jehová Diosqa Adanmanwan Evamanwan niyta aterqa, imachus allin, imatajchus mana allin kasqanta. Sichus Adanwan Evawan Diosta Kamachejninkuta jina qhawankuman karqa chayqa, kamachisqanta kasukunkuman karqa. Tukuy imata japʼisqankumantapis agradecekunkuman karqa.
10, 11. 1) ¿Imatataj Supay creeykuchisqa Evaman? 2) ¿Adanwan Evawan yachasqankuchu uj sachʼaj poqoyninta mana mikhunanku kasqanta?
10 Adanwan Evawanqa Jehová Diosta mana kasukorqankuchu. Supayqa Evata taporqa: “¿Huertapi kaj tukuynin sachʼaspa poqoyninta ama mikhunkichejchu, nispachu Diosqa nisunkichej?”, nispa. Evataj kuticherqa: “Atiyku mikhuyta tukuynin sachʼaspa poqoyninta. Huerta chawpipi kaj sachʼallamanta Diosqa niwayku amapuni mikhunaykuta, ni llojchirinallaykutapis. Chaymantachus mikhunkichej chayqa, wañunkichej, niwayku”, nispa (Génesis 3:1-3).
11 Supaytajrí Evata nerqa: “Chayqa mana jinachu; mana wañunkichejchu. Dios allinta yachan, chay sachʼaj poqoyninta mikhuspa, sumaj yachayniyojman tukunaykichejta. Ajinamanta chaywan qankunaqa Dios jina kankichej, yachankichejtaj imachus allin kajta, mana allin kajtapis”, nispa (Génesis 3:4-6). Supayqa Evata creechiyta munarqa, allin kajtapis, mana allin kajtapis sapallanmanta ruwayta atisqanta. Chantapis llullakuspa nerqa, Diosta mana kasukuspaqa mana wañunanta. Chayrayku Evaqa sachʼaj poqoyninta mikhuykorqa, qosanmanpis jaywallarqataj. Adanwan Evawanqa sutʼita yacharqanku, chay sachʼaj poqoyninta mana mikhunankuchu kasqanta. Chay kamacheyqa juntʼayta atinapaj jinalla karqa. Paykunatajrí kʼacha Tatanchejtaqa yachashaspa mana kasorqankuchu.
12. ¿Allintachu Adanwan Evawan ruwasqanku Diosta mana kasuspa?
12 Adanwan Evawanqa mana ruwanatapuni Diospa ñaupaqenpi ruwarqanku. Sichus wawanchejta ni imata faltachispa munasqata uywakushajtinchej, wawanchej contranchejpi churakunman chayqa, sonqonchej imatachus nanawasunmanpis.
13. Adán wañupojtin, ¿paymanta imapis llojsipusqachu?
13 Adanwan Evawanqa Diosta mana kasusqankurayku manaña wiñaypaj kausakuyta aterqankuchu. Jehová Diosqa Adanta nerqa: “Jallpʼa kanki, jallpʼallamantaj kutinki”, nispa (Génesis 3:19 leey). Adanqa juchallikusqanrayku wañorqa. Wañuspataj jallpʼaman tukuporqa, imaynachus karqa niraj ruwasqa kashaspa, ajinaman. Payqa chinkasqata chinkaporqa, nitaj paymanta ima almapis, ni espiritupis llojsiporqachu (Génesis 2:7).
14. ¿Imaraykutaj wañoj kasqanchej?
14 Adanwan Evawan Diosta kasukunkuman karqa chayqa, kausakushankumanraj karqa. Paykunaqa mana kasukusqankurayku juchasapasman tukorqanku, wañorqankutaj. Juchaqa uj millay onqoy jina, chaytataj Adanwan Evawan herenciata jina saqewarqanchej. Runasqa nacekusqanchejmantapacha juchayoj kanchej, chayrayku wañunchej (Romanos 5:12). Jehová Diostajrí mana wañunanchejpajchu ruwawarqanchej. Payqa mana munanchu ni pi wañunanta. Bibliaqa nin, wañoyqa ‘enemigonchej’ kasqanta (1 Corintios 15:26).
PANTASQA YACHACHIYKUNATA NIÑA CREENCHEJCHU
15. Wañusqasmanta imatachus Biblia nisqanta yachakuspa, ¿imatataj manaña creenachu kasqa?
15 Wañusqasmanta imatachus Biblia nisqanqa, yanapawanchej pantasqa yachachiykunata mana creenapaj. Bibliaqa willawanchej, wañusqasqa nanayta mana sientesqankuta, nitaj phutikusqankuta. Wañusqaswanqa mana parlayta atisunmanchu, nitaj paykunapis noqanchejwan parlayta atinkumanchu. Wañusqastaqa mana yanapayta atisunmanchu, nillataj paykunapis yanapawasunmanchu. Wañusqa kajkunaqa mana ima sajratapis ruwawasunmanchu, chayrayku wañusqastaqa mana ni imarayku manchachikunanchejchu tiyan. Ashkha iglesiaspi yachachinku wañusqasqa cieloman chayri infiernoman risqankuta. Nillankutaj wañusqasta yanapanapajqa responsosta churachina kasqanta, misachina kasqanta ima. Wañusqasmanta imatachus Biblia nisqanta yachakuspaqa niña chay llulla yachachiykunata creenchejchu.
16. ¿Imastataj ashkha iglesias pantasqata yachachinku?
16 Ashkha iglesiaspeqa yachachinku, wañupojkunaj almanku chayri espiritunku waj lugarman ripusqanta. Supaytaj ajina pantasqata yachachisqankuwan, creechiyta munawanchej alma chayri espíritu purisqanta. ¿Ajinallatatajchu iglesiaykipipis yachachinku, chayri Bibliaj nisqantachu yachachinku? Supayqa ajina pantasqa yachachiykunawan Jehová Diosmanta karunchayta munawanchej.
17. Sajra runas infiernopi laurashasqankuta yachachispa, ¿imaynatataj Diosta qhawachinku?
17 Ashkha iglesiaspi yachachisqankoqa, ancha pantasqapuni. Wakin iglesiaspeqa yachachinku sajra runas infiernopi laurashasqankuta. Chay yachachisqankoqa Jehová Diosta sajrapaj qhawachin. Payqa ni jaykʼaj saqenmanchu runas nina lauraypi ñakʼarinankutaqa (1 Juan 4:8 leey). Uj runa wawitanta castigananpaj makisninta ninawan ruphaykuchejtin, ¿ima ñawiwantaj chay runata qhawasunman? May sajra runa kasqantachá nisunman. Nichá rejsillaytapis munasunmanchu. Ajinallatataj Supaypis Jehová Diostaqa sajrapaj qhawananchejta munan.
18. ¿Imaraykutaj wañusqasta mana manchachikunachu kasqa?
18 Wakin iglesiaspeqa yachachinku uj runa wañupojtin alman llojsipusqanta. Chantapis ninku almamanta yuyarikunapuni kasqanta, astawanpis manchachikuna kasqanta. Nillankutaj almasqa yanapayta atiwasqanchejta chayri castigayta atiwasqanchejta. Chaytataj ashkha runas creenku. Chayraykutaj Jehová Diosta yupaychanankumantaqa, wañusqasta manchikunku. Pipis wañupojtenqa velasta kʼanchachipunku, misachinku, waj imastawan ruwanku. Bibliatajrí niwanchej wañusqasqa ni imata yachasqankuta, nitaj imatapis ruwayta atisqankuta. Chayrayku wañusqastaqa mana manchikunachu tiyan. Jehová Diosmin Ruwawajninchejqa. Pay kʼatalla Diosqa, payllatataj yupaychana tiyan (Apocalipsis 4:11).
19. ¿Ima yachachiykunatataj manaña creenchejchu?
19 Wañupojkunamanta imatachus Biblia nisqanta yachaspaqa, niña creenchejchu iglesiaspi pantasqata yachachisqankutaqa. Chantapis mana iskayrayanchejchu Jehová Diosqa qhepaman tʼukuna imasta ruwananmanta.
20. ¿Imatá qhepan capitulopi yachakusunchej?
20 Ñaupa tiempomanta Diospa kamachin Jobqa nerqa: “Sichus uj runa wañun chayqa, ujtawan kawsanmanchu?”, nispa (Job 14:14). Ichá yachayta munanchej, wañuspaqa rijchʼarimunanchejtachus manachus. Jehová Diosninchejqa, Palabranpi willawanchej wañupojkunata kausarichimunanta. Qhepan capitulopi chaymanta astawan yachakusunchej.
^ párr. 4 Astawan yachayta munaspaqa “Alma” nisqata, “Espíritu” nisqatawan leeriy.


text:
PITI 3
Imaina problemasniyquishta allichayta atinquísh
«Sujuan sujuan ashca munayta apiychis, imaraycu múnay ancha ashca uchasta pampan.» (1 Pedro 4:8)
Áicap suj ckari y suj huarmi casaracuncu, ashca layas problemasta apenckancu, mana quiquin pensasckancuraycu, mana quiquin sentincu, o imastista ’ruayta munancu imaina yachachisckas y uyuasckas carancu. Mana alli imastis amuyta atincu aamanta o maymanta mana suyacun.
Ashca cutis astaan facil can mana munayta problemastas allichayta, pero Biblia yachachin ima esforsacunancu tían allicháypaj (Mateo 5:23, 24). Biblia nisckanta ’ruaspá, túcuy allichácoj ’rin.
1 PROBLEMAMANTA ’RÍMAY
BIBLIA NISCKANTA: «Suj tiempo ’rimáypaj tían» (Eclesiastés 3:1, 7). Problemasniyquishmanta ’rimáypaj tiempót sórckoy; conyugeyquita cierto casckanta nípuy, imaina senticunqui, imát ninqui problemasmanta. Ni aicappas llullapunayqui tían (Efesios 4:25). Aun si piñacus tianqui, sosegácuy ama peliapuychu. Si sosegascka ’rimanqui, impediyta atinqui ima suj utula problema mana astaan atun ’ruacunanta (Proverbios 15:4; 26:20).
Si conyugeyqui pensasckanuan mana de acuerdo tianqui, mana sackeychu atento cayta; munas séguiy y respetót ckaachipus (Colosenses 4:6). Chayllapi problemastas allíchay y mana ’rimacuyta sackeychis (Efesios 4:26).
IMÁT ’RUAYTA ATINQUI:
Suj alli momentót máscay problemasmanta ’rimáypaj
Conyugeyqui ’rimashcaptin upallas uyáriy y chaymantá ckam ’rimayta atinqui
2 UYÁRIY Y UNANCHÁPUY
BIBLIA NISCKANTA: «Sujuan sujuan ancha llullu munayta apicuychis. Sujuan sujuan respetót ckaachicúypaj huamajcuna canayquísh tían» (Romanos 12:10). Ancha súmaj can allít uyarinayquita y conyugeyqui pensasckanta unanchanayquita, «sentimientosta apis compañeros ina» y «humilde pensamientosmanta» cas (1 Pedro 3:8; Santiago 1:19). Ama creechiychu uyaripushcasckayquita. Atispá ’ruashcasckayquita sáckey y conyugeyquita túcuy atenciunniyquita ckoy o tápuy si chaymantá ’rimayta atinquísh. Conyugeyquita ckaanayqui tían yanapajniyqui ina y mana contrariuyqui ina, chayna mana chaynalla piñacunqui (Eclesiastés 7:9).
IMÁT ’RUAYTA ATINQUI:
Mana gustasuptencka conyugeyqui nisckanta, igualllata uyarípuy
Conyugeyqui niyta munasckanta unancháypaj esforsácuy. Ckáay imaina ’riman, ima ademanes ’ruan, ima gestus ’ruan
3 ESFORSACUS SÉGUIY
BIBLIA NISCKANTA: «Alli casckanta ’ruayta mana sackenaycu tían, tiempo captin cosechasajcu mana saycucuspá» (Gálatas 6:9). Manalla problemasta allichayta munanayquísh tían, manapé mascayta imaina allichayta. Ashca cutis ashcata esforsacunayquísh tían, pero problemasta allíchaj ’rinquísh (Proverbios 10:4). Si cuscas llamcanquísh cusisckas caj ’rinquísh (Eclesiastés 4:9).
IMÁT ’RUAYTA ATINQUI:
Ckáay imát sapa suj ’ruayta atin problemastas allicháypaj
Suj tiempo crusaptin ckáay aicát progresaranquísh


text:
6 KAQ YACHATSIKÏ
¿Imanötaq cristiänu mayïkunawan juntarëqa yanapayäman?
Mëläya feyu nänita y karuta, achachëta o tamyata ëwayänä kaptimpis, Testïgukunaqa manam reunionnïkunaman ëwëta jaqiyätsu. ¿Imanirtaq cristiänu mayïkunawan juntakëta precisaqpaq churayä mana allikunapa pasëkar o trabäjuwan utishqa këkarpis?
Shumaq kawayänäpaqmi yanapayäman. Reunionkunaman ëwë alläpa precisanqampaq parlarmi, apostol Pablu “jucnintsic jucnintsic yanapanacur” këkäshun nirqan (Hebrëus 10:24). Yanapakushun ninanqa “wakinkunapaq yarpachakïmi”. Këchöqa apostol Pablu nikan cristiänu pura mas reqinakunapaq y wakinkunapaqpis yarpachakunapaqmi. Congregacionchö wakin cristiänukunata mas reqirmi cuentata qokuriyä, wakinkunapis noqakunanölla tukï problëmakunata pasar imanö venciyanqanta y tsëta musyëmi alläpa yanapayäman.
Imëpis kuyanakuyänäpaqmi yanapakun. Reunionkunachöqa manam reqinakushqäkunallawantsu kayä, sinöqa rasumpa alli amïgukunawanmi. Jina höraqa kushikuyänäpaqmi imëkata rurar juntakäriyä. ¿Imachötaq yanapayäman tsënö juntakäriyanqä? Mas kuyanakuyänäpaqmi. Tsëmi cristiänu mayïkuna ima problëmakunapapis pasayaptinqa alläpa kuyanakurnin ras yanapariyä (Proverbius 17:17). Congregacionchö llapankunawan alli amïgu karmi rikätsikuyä ‘jucnïcuna jucnïcuna shumaq yanapanaquïta’ munayanqäta (1 Corintios 12:25, 26).
Allichi Diospa munëninta rurëkaqkunallata amïgu kayänëkipaq ashinkiman. Y Jehoväpa testïgunkunachömi tsënö alli amïgutaqa tarinki. Noqakunawan juntakänëkita imapis michäshunëkita ama jaqitsu.
¿Imanirtaq alläpa alli cristiänu mayïkunawan juntakäyanqä?
¿Imëraq congregacionnïkunata reqinëkipaq shamunkiman?


text:
8 KAQ YACHATSIKÏ
Alli amïgukunatam Josïasqa akrarqan
¿Jehovä munanqanta rurëqa fäcilku?. . . Cäsi llapan nunakunam (runakunam) alläpa sasa (aja) kanqanta creiyan. Peru Bibliaqa manam tsëtatsu nin. Willamantsik jövin Josïas Jehoväta sirwinampaq alläpa sinchikunqantam. Tsëpaqqa yanaparqan alli amïgukunata akranqanmi. Josïaspita y alli amïgunkunapita masllata yachakurishun.
Josïaspa papäninqa Judäpa reynin Amonmi karqan. Amonqa malafë nunam karqan y mana väleq dioskunatam adoraq. Y Amon wanuriptinnam, Josïasqa Judäpa reynin tikrarirqan. ¿Ëka watayoq këkartaq rey tikrarirqan? ¡Puwaq watayoqllaraq këkarmi! ¿Papäninnöllaku mana alli karqan?. . . Manam.
Wamra kanqampita patsëmi Josïasqa Jehoväta sirwita munarqan. Tsëmi Diosta kuyaq amïgukunata akrarqan, y pëkunam yanapayarqan Jehoväta cäsukunampaq. ¿Pikunataq amïgunkuna kayarqan?
Juk kaq amïgunqa Profëta Sofonïasmi karqan. Pëmi Judä nunakunata kënö nirqan: “Mana väleq dioskunata adorarlla kakurqa mana allichömi ushayanki”. ¿Imatataq Josïas rurarqan? ¿Wiyakurqanku Sofonïas ninqanta? Awmi. Tsëmi, Jehovällata imëpis adorarqan y mana alli dioskunataqa manam.
Josïaspa juknin kaq amïgunnam Jeremïas karqan. Winë mayim kayarqan, y jövin karninqa vecïnum kayarqan. Jeremïaswan Josïasqa Jehovällata adorayänampaqmi yanapanakuyaq. Alli amïgun kayarqan, tsëmi Josïas wanuriptinqa, alläpa llakikurnin juk cancionta Jeremïas qellqarqan.
Jeremïaswan Josïasqa Jehoväta sirwiyänampaqmi yanapanakuyarqan
¿Imatataq Josïaspita yachakuntsik?. . . Pëqa wamra kanqampitam Dios ninqanta wiyakurqan. Tsëmi Jehoväta kuyaq amïgukunata akrarqan. ¡Qampis Jehoväta sirwita puëdinkim! Peru tsëpaqqa, Jehoväta kuyaq amïgukunatam akranëki.
BIBLIACHÖ LEYIRISHUN:
2 Crönicas 33:21-25; 34:1, 2; 35:25


text:
APÉNDICE
Dios Yayapita, Tsuripita, y santu espïritupita rasumpëpa yachatsikïkuna
TRINIDAD nishqanman creeqkunaqa, Dioschöqa kan, kimaq dioskunam niyanmi: Yaya, Tsuri, y Santu Espíritu. Hina, igual-llam kimampis kayan, puëdeq y manam qallanankunapis kantsu niyanmi. Tsëmi, Trinidad yachatsikïchöqa, Yayapis Diosmi, Tsuripis Diosmi, Santu Espïritupis Diosmi y kë kimanqa huk Diosllam kayan niyanmi.
Trinidad nishqanman creeqkuna, manam kë yachatsikïninkunapita alleq willapakïta puëdeyantsu. Tsënö kaptimpis itsa Diospa Palabran yachatsikonqanta creiyanman. Pero Bibliachöqa manam ni huk kutillapis Trinidad nishqan palabraqa yurintsu. Tsënö kaptimpis, ¿kantsuraq Bibliachö ima versïculollapis tsëpaq parlaqnö? Kë tapukïta contestanapaqqa, Bibliachömi këkan Trinidad yachatsikïqa niyanqan versïculota rikärishun.
‘WILLACAMOQQA DIOSMI KARQAN’
Juan 1:1 nishqanchömi nimantsik: “Manaraq imapis captinmi, willacamoqqa quecarqanna. Tsë willacamoqqa Dioswanmi quecarqan, y Pëqa quiquin Diosmi carqan”. Kë capïtulollachömi apóstol Juan claro willamantsik tsë “willacamoqqa” Jesus kanqanta (Juan 1:14). Tsë versïculochö, Willakamoqqa Diosmi karqan, nenqantam wakinqa Tsuripis y Yayapis hukllëlla kayanqanta creiyan.
Yarpänantsikmi kë parte Bibliataqa Griegu idiömachö qellqayanqanta, y tsëpitaraq huk idiömakunaman tumatsiyanqanta. Wakin estudiösokuna, “willacamoqqa Diosmi karqan” nishpa Bibliankunachö churayaptimpis, wakin Bibliakunachöqa hukläyam yurin. ¿Imanir? Biblia qellqaranqan griegu idiomata alleq yachakushqa karmi huk palabrakunata churayashqa. Wakin niyanqanta rikärishun: “Huk diosmi karqan Willakoq”, “Willakoqqa diosmi karqan” y “diosqa Willakoqmi karqan”, niyanmi (Juan. Texto y Comentario, de J. Mateos y J. Barreto, lectura alternativa; Los escritos originales de la comunidad del discípulo “amigo” de Jesús, de Senén Vidal; Cuarto Evangelio. Cartas de Juan, de J. J. Bartolomé). Kë Bibliankuna willakuyanqannöpis, Willakoqqa manam kikin Diostsu karqan. * Tsëpa rantenqa, kë versïculoqa yachatsimantsik, Willakoqqa principal y wakin angelkunapitapis más puëdeq kanqantam, tsëmi huk “diosmi” nin kë versïculochö. Kë textochö, minusculawan “dios” nerqa “puëdeq” kanqantam rikätsimantsik.
MASTA YACHAKURISHUN
Biblia qellqakanqan griegu idiömataqa manam llapan nunakunatsu yachayan. Tsëpenqa, ¿imanötaq alleq musyashwan apóstol Juan qellqanqanta? Más alleq tanteanapaq: Huk profesor huk tëmata alumnonkunata yachatsinman. Tsëpitana, alumnokunaqa llapampis hukläya hukläyatana parlarëkäyanman yachakuyanqampita. ¿Imatataq rurayanman profesor yachatsenqanta alleq musyayänampaq? Kikin profesortachi más tapukuyanman. Tsënöpam más alleq tanteayanqa imapaq parlanqantapis. Tsënömi, Juan 1:1 nishqanta alleq tanteanapaqqa ashinantsik kikin Juan nishqan Evangeliollachö. Tsëchömi, Jesuspita más willakïkunata tarishun. Tsëta tarirerqa más facil-llanam yachakurishun Juan imapaq parlanqantapis.
Tsëmi, capítulo 1, versículo 18 nishqanchö Juan qellqanqanta rikärishun: “Manam pipis ni ime [Llapan Puëdeq] Diosta ricashqatsu”. Pero Diospa Tsurin Jesustaqa nunakuna rikäyarqanmi, tsëmi Juan nimantsik: “[Willakoq, NM] Jesusmi nunaman ticrarir, que patsacho noqacunawan tärarqan. Noqacunam ricayarqä pepa allapa alli queninta” nishpa (Juan 1:14). Tsëpenqa, ¿imanöraq Tsuriqa Llapan Puëdeq Dioswan igual kanman? Hinamampis, “Willacamoqqa Dioswanmi quecarqan” ninmi Juanqa. ¿Imanöraq pipis hukwan junto këkarqa, kikinlla kanman? Hinamampis Juan 17:3 nishqanchöqa, Ciëlochö Yayanwan hukläya kayanqantam Jesus alleq claro rikätsimantsik, y Yayantaqa “qamllam Dios canqui” nishpam qayan. Y Evangelio ushanankunachönam, Juan qellqarqan: “Quecunallata escribirninmi willayaq, Dios Acrashqan tsurin Jesus canqanta creyiyänequipaq” nishpa (Juan 20:31). Kë versïculochöqa, Jesusqa Diosmi nimantsiktsu manam, sinöqa Diospa Tsurin nimantsikmi. Këkunam yanapamantsik Juan 1:1 nishqanta alleq tanteanapaq. Willakoq, o Jesusqa huk “diosmi”, këqa principal ninanmi, pero manam Llapan Puëdeq Dioswan igual ninantsu.
HUK PRUEBA MASTA RIKÄRISHUN
Yarpärishun profesorpaq parlanqantsikta. Profesor yachëkätsiptimpis wakin alumnokunaqa manam alleqqa tanteayanraqtsu. ¿Imataraq masqa rurayanman? Wakin profesorkunata ashirirchi más tapukuyanman. Kë maestropis puntakaqnölla yachatsiptenqa, segurochi kayanman rasumpa kanqanta. Tsënöllam hina tapukushwan Jesuspaq y Llapan Puëdeq Diospaq, apóstol Juan nenqanta mana tantearpis. Tsëmi Bibliapa wakin kaq libronkuna nenqantapis ashinantsik. Mateo nenqanta rikärishun. Pëmi qellqarqan Jesus nenqanta: “Que nishqäcuna ime öra o ime junaq cumplicänanpaq caqtaqa manam pipis musyayantsu, ni sielucho quecaq anjelcunapis, ni noqa Diospa tsurinpis, sinoqa quiquin Dios Yayallam musyan” nishpa (Mateo 24:36). ¿Imanötaq këqa rikätsimantsik Jesusqa Llapan Puëdeq Diosnö mana kanqanta?
Dios Yayallam, Tsuripita masqa musyan nimantsikmi Jesusqa. Pero Jesus Llapan Puëdeq Dios karqa Yayannömi musyanman. Tsëmi këchöqa rikätsimantsik Tsuriqa Yayawan mana igual kanqanta. Tsënö kaptimpis wakinqa niyanqaran: “Jesusqa ciëlochöpis y patsachöpis kawarqanmi, y këchöqa nunanö këkarmi parlarqan” nishpa. Y tsë rasumpa kaptenqa, ¿imaraq ninkiman espíritu santopita? Santu espïritupis Yayanölla këkaptenqa, ¿imanirtaq Jesusqa Santu espïritupis musyanmi nerqantsu? Tsëpa rantenqa Dios Yayallam musyan nerqanmi.
Bibliata seguido estudiarqa, kë yachakonqantsik temapita mastam yachakunki. Y Yayapita, Tsuripita, y Santu espïritupita rasumpa kaqtam maslla yachakunki (Salmo 90:2; Hechos 7:55; Colosenses 1:15).


text:
15 YACHAQANA
¿Imaynatá Dios yupaychananchikta munan?
¿Diosninchik tukuy religionestachu allinpaq qhawan?
¿Imaynatá chiqa religionta riqsisunman?
¿Pikunataq Diospa munayninmanjina payta yupaychachkanku?
1. Diosta munayninmanjina yupaychaspa, ¿imatá tarisunchik?
JEHOVÁ DIOS mayta munakuwanchik. Chayrayku allinninchikta munaspa, yanapayta munawanchik. Munayninmanjina payta yupaychasunchik chayqa, llakiykunamanta karunchakusunchik, chantá may kusisqa kawsakusunchik. Astawanpis, Pay yanapawasunchik maytataq tʼinkawasunchik (Isaías 48:17). Chaywanpis achkha religiones tiyan. Tukuypis mana chiqatachu Diosmanta yachachinku, nitaq imatachus Dios ruwananchikta munasqantapis yachachinkuchu.
2. ¿Imaynatá yachasunman imaynatachus Jehová yupaychananchikta munasqanta, imawantaq chayta kikinchasunman?
2 ¿Imaynatá yachawaq imaynatachus Jehová yupaychanaykita munasqanta? Chaypaqqa, mana tukuy religiones imatachus yachachisqankumantapunichu yachakunayki tiyan. Manaqa, imatapunichus Biblia yachachisqanta yachakunayki tiyan. Kayta astawan sutʼinchanapaq kaypi tʼukuriy. Falso qullqiwanqa mana imatapis rantikunchu, ¿icharí? Falso qullqita akllanaykita nisuptinku, ¿imaynatá yachawaq mayqinchus falso kasqanta? ¿Sapa juk falso qullqitachu riqsinayki kanman, falso qullqi imaynachus kasqanta yachanaykipaq? ¿Manachu aswan allin kanman chiqa qullqita sumaqta riqsinayki? Chiqa qullqita allinta riqsispaqa mayqinchus falso kasqanta riqsiyta atillankiña. Jinallatataq chiqa religionta allinta riqsispaqa, mayqinkunachus religiones falsas kasqanta riqsinki.
3. Jesús nisqanmanjina, ¿imatataq Diosninchik allinpaq qhawanawanchikpaq ruwananchik tiyan?
3 Jehovata munayninmanjina yupaychananchik tiyan. Achkha runas ninku: “Diosqa tukuy religionesta allinpaq qhawan”, nispa. Bibliataq mana chayta yachachinchu. Chantá, mana “ñuqa cristiano kani” niyllachu, Jesús nirqa: “Mana tukuy pikunachus: Señor, Señor, nispa niwajkunachu janaj pacha reinoman yaykonqanku. Manachayqa, janaj pachapi kashaj Tataypa munayninta ruwajkunalla yaykonqanku”, nispa. Arí, Dios allinpaq qhawawasunchik, nisqanta jatunpaq qhawaspa ruwaptinchikqa. Diospa munayninta mana ruwaqkunata, Jesusqa, “sajrata ruwajkuna”, nispa suticharqa (Mateo 7:21-23). Llulla religionqa, falso qullqijina: mana imapaqpis valenchu. Maytataq llakichiwasunman.
4. Jesús nisqanmanjina, ¿imatataq chay iskay ñankuna niyta munan, maymantaq sapa juk pusawanchik?
4 Jehovaqa, tukuy runas wiñaypaq kawsanankuta munan. Chaywanpis wiñaypaq kawsayta munanchik chayqa, Pay nisqanmanjina kawsananchik tiyan, chantá payta yupaychananchik tiyan. Kunanqa achkha runas mana Diosta kasukunkuchu, chayrayku Jesús nirqa: “Kʼullku punkunejta yaykuychej, imaraykuchus anchomin punkoqa, jatuntaj chinkayman pusaj ñampis, chaynejta yaykojkunataj ashkhas kanku. Punkoqa kʼullkumin, kʼullkutaj kawsayman pusaj ñampis. Chayta tarejkunaqa pisi kanku”, nispa (Mateo 7:13, 14). Rikunchikjina, chiqa religionqa kawsayman pusan, llulla religiontaq wañuyman. Diosqa, mana pipis wañunanta munanchu, astawanqa tukuy runas payman kutirikunankuta, payta riqsinankuta ima munan (2 Pedro 3:9). Arí, imaynatachus Diosta yupaychasqanchikqa, kawsayman, chayri wañuyman pusawasunman.
¿IMAYNATÁ CHIQA RELIGIONTA RIQSISUNMAN?
5. ¿Imaynatá riqsisunman mayqinchus chiqa religión kasqanta?
5 ¿Imaynatataq ‘kawsayman pusaq ñanta’ tarisunman? Chaymanta parlaspa Jesús nirqa, chiqa religionpi kaqkunaqa kawsayninkuwan chiqa religionpi kasqankuta rikuchinankuta. Pay nirqa: “Ruwasqasninkunejta paykunata rejsinkichej [imaraykuchus] allin sachʼaqa sumaj poqoykunata poqon”, nispa (Mateo 7:16, 17). Nisunman, chiqa religionpi kaqkuna Dios nisqanmanjina yachakunku, chaymanjinataq ruwanku. Juchasapa runa kaspapis, qutujina Diospa munayninta ruwanku. Paykunata riqsisunman, suqta ruwaykunasninkuta qhawarispa.
6, 7. ¿Imatataq Diosta kasukuqkuna Bibliamanta ninku, imaynatataq Jesuspis chayta yachachirqa?
6 Diosta kasukuqkunaqa Bibliap yachachisqanta yachachinku. Bibliallataq nin: “Diosmanta tukuy Qhelqasqaqa paypa yuyaychasqan kaspa, may sumaj kashan yachachinapaj, juchata reparachinapaj, cheqa kajman kutirichinapaj, cheqanta kawsayta yachachinapaj ima. Ajinamanta Diospa kamachenqa ruwanapaj atiyniyoj kanqa, sumaj wakichisqataj tukuy ima allin kajta ruwanampaj”, nispa (2 Timoteo 3:16, 17). Chantá apóstol Pabloqa cristianosman jinata qillqarqa: “Diospa Palabranta qankunaman willajtiyku, qankunaqa uyariytawan, tukuy sonqo chay Palabrata japʼikorqankichej, mana runaj palabranta jinachu, manachayqa cheqamanta Diospa Palabranta jina”, nispa (1 Tesalonicenses 2:13). Chayrayku chiqa religionqa, mana runap yachayninmantachu, nitaq ñawpa runap ususninmantachu yachachin. Manaqa Bibliamanta, Diospa yuyaychasqanmanta yachachin; chaymanjinataq ruwan.
7 Jesucristo Diospa Palabranmanta yachachirqa kikinta ruwananchikpaq. Juk mañakuypi Tatanta jinata nirqa: “Nisqasniykeqa cheqapuni kanku”, nispa (Juan 17:17). Jesusqa, Biblia chiqa kasqanta yacharqa, tukuy imatataq Biblia nisqanmanjina yachachirqa. Sapa kuti, ‘Diospa Palabranpi jinata nin’, nispa yachachiq, chaymantataq maypichus qillqasqa kasqanta willaq (Mateo 4:4, 7, 10). Kikillantaq kunanpis Diosta kasukuqkuna mana paykunap yuyasqankutachu yachachinku, manaqa, Bibliata Diospa Palabrantajina qhawanku, nisqantataq yachachinku.
8. ¿Imaynatá astawan Jehovata kasukuqkuna payta yupaychanku?
8 Chiqa religionpi kaqkuna Jehová Diosllata yupaychanku, sutintataq tukuyman willanku. Jesús yachachirqa: “[Jehová] Diosniykita yupaychanki, pay sapallantataj sirvinki”, nispa (Mateo 4:10). Jinamanta Diosta kasukuqkunaqa Jehovallata yupaychanku, tukuyman Diospa sutinta, kʼacha kaykunasninta ima riqsichispa. Salmo 83:18 nin: “Yachachunku qan [Jehová] Dioslla Patapi Kaj Dios kasqaykita tukuy kay pachapi”, nispa. Diosta kasukuqkunaqa, Jesusjina Diosmanta runaman yachachinku. Jesús Tatanman nirqa: “Sutiykita rejsicherqani kay pachamanta qowasqayki runasman”, nispa (Juan 17:6). Kunanpis kikillantataq Diosta kasukuqkuna runa masisninman Diospa sutinta, kʼacha kaykunasninta, munayninta ima riqsichinku.
9, 10. ¿Imaynatá munanakusqankuta chiqa cristianos rikuchinku?
9 Diosta kasukuqkuna tukuy sunquwan munanakunku. Jesús nirqa: “Qankunachus munanakunkichej chayqa, tukuy runas yachanqanku yachachisqasniy kasqaykichejta”, nispa (Juan 13:35). Ñawpa cristianos Jesús nisqanmanjina munanakurqanku. Kunanpis kikillantaq chiqa cristianosqa; wak layamanta runa kaspapis, astawan qullqiyuq kaspapis, wak llaqtamanta runa kaspapis, mana chiqninakunkuchu, juk familiajina kanku (Colosenses 3:14). Llulla religionespi kaqkunaqa mana jinata munanakunkuchu. Munanakunkuman chayqa, mana wak llaqtayuq runata, wak laya runata wañuchinkumanchu. Chiqamanta Diosta yupaychaqkunaqa ni pitapis wañuchinkuchu. Biblia jinata yachachin: “Kay jinapi yachakun Diospa wawasninchus, chayrí Kuraj Supaypatachus kasqankoqa. Mana cheqan kajta ruwajqa mana Diospa wawanchu, nitaj hermanontapis mana munakojqa. [...] Ujkuna ujkunawan munanakunanchej. Mana Caín jinachu kananchej; payqa Kuraj Supaymanta kaspa, wawqenta wañucherqa”, nispa (1 Juan 3:10-12; 4:20, 21).
10 Chayrayku kay munanakuyqa runa masinchikta wañuchiymanta jarkʼawanchik, chaywanpis mana chayllachu. Chiqa cristianosqa, puraqmanta yanapanakunankupaq, sunquchanakunankupaq ima tiemponkuta, kapuyninkuta ima, qunku (Hebreos 10:24, 25). Ima llakiypis kaptin yanapanakunku, mana suwakunkuchu nitaq llullakunkuchu. Astawanpis, ‘sapa kuti tukuypaq allinta ruwanku’ (Gálatas 6:10).
11. ¿Imaraykutaq Jesusta salvadorninchiktajina qhawananchik tiyan?
11 Chiqa cristianoqa Jesusta salvadornintajina qhawan. Biblia nin: “Salvacionqa Jesucristollapi tarikun. Kay pachapi mana waj suti runasman qosqa kanchu, salvasqa kananchejpaq”, nispa (Hechos 4:12). Phichqa yachaqanapi rikunchikjina Jesús kawsayninta runata salvananpaq qurqa (Mateo 20:28). Jehovaqa, Jesusta Diospa Reinonpi Jallpʼata kamachinanpaq churarqa. Chayrayku Diosqa, Jesusta kasukunanchikta, qhipanta rinanchikta ima munan, wiñaypaq kawsayta atinanchikpaq. Chayrayku, Biblia nin: “Churipi creejqa wiñay kawsayniyoj; Churipi mana creejtajrí kawsaytaqa mana rikonqachu”, nispa (Juan 3:36).
12. ¿Imatataq niyta munan mana kay pachamanta kay?
12 Diosta kasukuqkunaqa mana kay pachamantachu kanku. Jesús Pilatop ñawpaqinpi kachkaspa jinata nirqa: “Reinoyqa mana kay pachamantachu”, nispa (Juan 18:36). Ima llaqtapipis tiyakuchunku, Cristop discipulosninqa paypa kamachisqanta kasukunku. Chayrayku mana politicapi piqtukunkuchu, manataq kay pachap maqanakuyninpi satʼikunkuchu, mana yanapankuchu, nitaq churanakunkuchu. Chaywanpis, wak runas politicaman yaykuyta munaptinku, akllachikuyta munaptinku, chayri votayta munaptinku, mana imatapis ninkuchu. Chantapis, leyes nisqata kasukunku. ¿Imaraykutaq? Imaraykuchus Bibliaqa jinata cristianosta kamachin: “Tukuy runas kamachejkunata kasuchunku”, nispa (Romanos 13:1). Chaywanpis, kamachiqkuna imatapis Diospa contranta mañan chayqa, Diosta kasukuqkunaqa, apostolesjina ninku: “Diostapuni astawanqa kasunayku tiyan, runasta kasunaykumantaqa”, nispa (Hechos 5:29; Marcos 12:17).
13. ¿Imatataq Jesuspa chiqa discipulosnin Diospa Reinonmanta yachanku, chayrayku imatataq ruwanku?
13 Jesuspa chiqa discipulosninqa, Diospa Reinollan kay pachata allinchananta willanku. Jesús jinata ñawpaqmanta willarqa: “Janaj pacha reinomanta evangelio tukuynejpi willasqa kanqa, tukuy runas yachanankupaj; chaypachamá tukukoyqa jamonqa”, nispa (Mateo 24:14). Jesuspa discipulosninqa, kay pachapi kamachiqkuna mana chʼampayninchikta allinchayta atisqankuta yachachinku. Manachayqa, Diospa Reinollan kay pachata allinchananta, yachachinku, chay Reinollapi suyakuyta yachachinku (Salmo 146:3). Chantá Jesusqa, Diospa Reinonta mañakuyta yachachiwarqanchik, nirqataq: “Reinoyki jamuchun munayniykitaj ruwasqa kachun, imaynachus janaj pachapi, ajinallatataj kay pachapipis”, nispa (Mateo 6:10). Diospa Palabranqa, ñawpaqmantaña willarqa imatachus Diospa Reinon ruwananmanta: “Tukuynin waj reinosta tukuchenqa, [Diospa] reinotajrí wiñaypaj sayanqa”, nispa (Daniel 2:44).
14. Qam rikusqaykimanjina, ¿mayqin religiontaq Biblia nisqanmanjina ruwachkan?
14 Kay tukuy rikusqanchikta yuyarispa, tapurikuy: “¿Ima religiontaq Biblia yachachisqanta yachachin, Diospa sutin Jehová kasqantataq tukuyman willan? Arí, ¿pikunataq cristianosjina munanakunku, Jesuspi iñinku, manataq kay pachamantachu kanku? ¿Pikunataq, Diospa Reinollan runap chʼampayninta allinchananta yachachinku? ¿Mayqin religiontaq tukuy kaykunata ruwan? Rikukusqanmanjina Jehovamanta sutʼinchaqkunalla kaykunata ruwachkanku (Isaías 43:10-12).
¿IMATATAQ RUWANAYKI TIYAN?
15. ¿Diosninchik paypi creenallanchiktachu munan?
15 Dios allinpaq qhawanawanchikpaq mana paypi creenallanchikchu tiyan. Yuyarinchik chayqa supaykunapis Diospi creellankutaq (Santiago 2:19). Manataq Jehovap munaynintachu ruwanku, Diostaq mana allinpaqchu paykunata qhawan. Dios allinpaq qhawanawanchikpaqqa, mana pay kasqanta creenallachu, manaqa munayninta ruwananchik tiyan. Astawanpis, llulla religionmanta lluqsipunanchik tiyan, chiqa religionmantaq yaykupunanchik tiyan.
16. ¿Imatá ruwananchik tiyan, llulla religionmanta lluqsipunapaq?
16 Apóstol Pablo llulla yupaychaywan mana chhapukunanchikta nirqa. Jinata qillqarqa: “Llojsiychej paykunaj chawpinkumanta, tʼaqakuychejtaj —nispa Jehová nin—. Ama llankhaychejchu chʼichipaj qhawasqa imasta, noqataj japʼikapusqaykichej”, nispa (2 Corintios 6:17; Isaías 52:11). Chayrayku chiqa cristianosqa tukuy llulla religionesmanta karunchakunanku tiyan.
17, 18. ¿Imataq ‘Jatun Babiloniarí’, imaraykutaq usqhayta chaymanta lluqsipunanchik tiyan?
17 Bibliaqa, tukuy llulla religiones ‘Jatun Babiloniamanta’ kasqankuta nin (Apocalipsis 17:5). * Kay sutiqa ñawpa Babilonia llaqtata yuyarichiwanchik, chaypitaq llulla religión qallarirqa, Jatun Para kasqanmanta qhipaman. Kunan llulla religionespi ruwakusqanqa, unayña Babiloniapi qallarirqa. Chay suyupi, runasqa kimsa uyasniyuq diosesta yupaychaq kanku, kunanpis yaqha tukuy religiones Trinidad nisqa yachachiyta yachachillankutaq. Mana chaymanjinataq Bibliaqa, juk kʼata Dioslla Jehová sutiyuq kasqanta, Jesucristotaq Churin kasqanta yachachiwanchik (Juan 17:3). Babiloniosqa, runa mana wañuq almayuq kasqanta creeq kanku, chantapis pillapis wañuptin alman sinchita ñakʼarisqanta creellaqtaq kanku. Kikillantaq kunanpis yaqha tukuy religiones, mana wañuq almayuq kasqanchikta yachachinku, chantapis alma ukhu pachapi ñakʼarisqanta yachachillankutaq.
18 Kunanpis religionesqa imatachus unay tiempo Babiloniapi yachachikusqanta yachachichkallankupuni. Chayrayku, kunan Jatun Babilonia tukuy llulla religioneswan ninakusqanta nisunman. Diostaq ñawpaqmantaña imaynatachus chinkananta nirqa (Apocalipsis 18:8). ¿Reparankichu imaraykuchus qampis Jatun Babiloniamanta lluqsipunayki kasqanta? Diosqa, usqhayta, tiempo kachkaptillanraq, chaymanta lluqsipunaykita munan (Apocalipsis 18:4).
19. ¿Imatataq tarinki Jehovata yupaychaspa?
19 Llulla religionmanta lluqsipuptiykiqa, ichá wakin runasqa qammanta karunchakunqanku. Chaywanpis, Diospa llaqtanman yaykuptiykiqa, imastachus saqisqaykimanta astawanraq tarinki. Qampis Jesuspa ñawpa discipulosninjina tukuy imata saqisqaykirayku: Diosta may chhika yupaychaqkunawan amigosta ruwakunki, yawar masiykijina kanqanku. Arí, qampis pachantinpi may chhika munanakuq Diospa familianmanta kayta atinki. Chantapis, ‘jamuq pʼunchaypitaq’ wiñay kawsayta japʼillankitaq (Marcos 10:28-30). Astawanqa, ichapis qammanta karunchakuq runasqa, qhipaman Bibliap nisqanta yachakunqanku, Jehovatataq yupaychanqanku.
20. ¿Imataq kanqa chiqa religionpi kaqkunapaq?
20 Bibliaqa, Dios kay saqra pachata chinkachinanta, juk musuq pachatataq apamunanta ima yachachin (2 Pedro 3:9, 13). ¡Manchay sumaqchá chay musuq pacha kanqa! Chaypiqa, juk religionlla kanqa, kʼata chiqa Diosllata yupaychakunqa. ¿Manachu kunanmantapacha chiqamanta Diosta yupaychaqkunawan tantakuyta munawaq?
^ párrafo 17 Kay librop yapanpi, 219, 220 paginaspi, imaraykuchus Jatun Babilonia tukuy llulla religioneswan ninakusqanta sutʼinchakuchkan.