text:
Imataq juch’uy chawpi qhatukunari?
PYME nisqaqa niyta munan: juch’uy, chawpi qhatu kay jinamanta kamachiqa aqllan:
- Aswan juch’uy qhatukuna (microempresas): Ranqaymanta qullqi junt’aynin sapa watamanta kay jina kanman 2.400 UF nisqakamalla kanman.
- Juch’uy qatukuna (pequeñas empresas): Ranqaymanta qullqi junt’aynin sapa watamanta kay jinamanta 2.400 UF nisqamanta 25.000 UF nisqakama sapa watamanta.
- Chawpi qhatukuna (medianas empresas): Ranqaymanta qullqi junt’aynin sapa watamanta kay jina kanman 25.000 UF nisqamanta 100.000 UF nisqa kamalla sapa watamanta.
Yapayninmantawan sumaq llamk’ayninpaq kay jinamanta lakiykusun:
- Aswan juch’uy qhatukuna, (microempresas): Jisq’un llamk’akniyuq yupaychakun.
- Juch’uy qatukuna, (pequeñas empresas): Chunkamanta tawa chunka jisq’unniyuqkama llamk’akniyuq yupaychakunman
- Chawpi qhatukuna, (medianas empresas): Phichqa chunkamanta, pachak ji’q’un chunka jisq’unniyuqkama llamk’akniyuq yupaychakunman nin.
PYME nisqa, kunaqa mana waq llamk’aykunataqa qhatunkumanchu; wasi jallp’akunataqa manami kay wakichisqapi rikukunchu, askha qullqi kuyurichiqpis jinallataq.
Tiyanchu tukuypaqta wasi, juch’uy chawpi qhatukanata sinch’i yanapanapaq?
Kamachi iskay chunka, tawa pachak chunka suqtayuq yupayninpi churan kamayta riq’iytaima juch’uy chawpi qhatukunapaq.
Qullqimanta Ministerio nisqa; jinallataq juk kamayta Qutu Tantakuy Tapuymanta Qhawachiymantawan kay Suyunchiqpi tunpa juch’uy qhatukunapaq; Ministerio nisqaman.
Umallirichispa, qhawarichispa tanqaspa chayaqiyuq kananchikpaq kay PYME niqa kunaman phata suyunchikmanta.
Juk PYME nisqa imannamanta, usphi llamk’ayta qallarinapaq urqunmanri?
Tukuypaqta servicios nisqa kamachisqa usphi ranqhayta qunankupaq municipalidad nisqa ima usphi provisorio nisqallata jaywankuman, juk kutillapi mañaqkunaman,
Mana asqha qullqi kuyurichiktinqa 5.000 UF nisqa pataman usphi provisorio nisqata, watapaq qunanku tiyan mañasqanmanta iskay killa ukhupi.
Juch’uy chawpi qhatukuna yanapayniyuqchu kamachiykuna sanitarias nisqapi?
Ari; yupaychanku tukuy imakunawan sasa thaskiynin kananpaq.
Rimariy mana allin thaskichiktiyki: qhatuyuq runaqa usphiyuq sanitario niqamanta kanan tiyan; manaqa willay sanitario nisqayuq, mana chay raphiyuqchu chayqa payllami raphipi qillqaspa rimarinman chayqa sasayachinman muchunanta.
Muchuyta Pisiyachiy qanchis chunka phichqayuq sapa pachakmanta kaypaqqa kamachikqa sasayachinqa pay rimariqtin kay juchamanta.
Kamachiy usqhayta usphita urqunqpaq: SEREMI de Salud nisqa usphikunata qunan tiyan chhika pachallapi imakunatachus qhatu ranqhaypi mana p’usqunmanchu, nitaq runakunata unquykuchinmanchu.
Kay thaskiyqa kanman raphipi qillqasqata mañaspa usphimanta qullqiwan chayqi junt’ana.
Tiyanchu juch’uy chawpi qhatukunapaq wakin jark’aykuna ranqhawaqkuna pantayninmanta?
Ari, chay jinapiqa kamachik yupaychan mikhunankumanpis jinamanta allin kawsanapaq kamachiy Kamachiqmanta chayqikunaman jark’an rantisqankuman jina jinamanta: paykunallamanta aqllay imakunamanta, chayqiyoq junt’anman llamk’asqanmanta, yuppaychay imaynatachus mink’ata wakichisqamanta. Mana allin kawsayta apaspaqa mana chinpawaqchu SERNAC nisqaman manaqa chiqanmanta Apu policía nisqaman chinpanayki tiyan.
Kanchu yanapaykuna juch’uy chawpi qhatukunapaq solvencia nisqa ch’anpayuq kaptin?
Qhatukunapaq insolvencia nisqapi rikukuptin (niyta munan mana qullqi junt’ay atiqtin kamaykunata kamachikman, mañayta atin asesor qulqimanta insolvencia nisqa, sumaq sinch’i sut’inchananpaq qullqi yupaychay qhatumanta, jinamanta allin puririnanpaq.
Organismos nisqa tukuypaq manaqa paypaqta, jina watiqmanta allin thaskichinanpaq manaqa wisq’aykunanpaqpis.
Pikuna kanman qhawarichik kay insolvencia nisqamanta?
Mayqin runapis kanman, manaqa qutu runapis kallanman, sinch’imanta yanapaqkunami Kanman pikunachus qhawarichik munaptinku chaninchaniqta chinpanankuntiyan Superintendencia de Quiebras nisqaniqta.
Tiyanchu mana chiqanchaypi qhawarichik jina ruwananpaq?
Yawar masikuna mana atinmanchu qhawarichik jina, manataq phichqa wata tukukuypi qhaturikuqkunata qhatu manuqwan.
Jinallamantataq pichus qawarichik jina karqa manuyuq runamanta, mana llamk’ay atinmanchu Síndico de Quiebras nisqa chay kunallapaqtaq.
Imaynamanta yanapanman qhawarichik juk qhatuman insolvencia nisqawanri?
Juk raphi qillqasqata urqunman, willaspa imaynapichus rikukun chay qhatuqa, imakunankuta mana qhichunankupaq raphi qillqasqa p’akiymanta, p’uchukay p’unchay manu junt’aymanta, (juicio tributario).
Mayqin imakunamanta mana kamay junt’aymanta, pacha mana suchunmanchu, kimsa killa kama chaykamataq qhawarichik allinyachispa qullqi yupay qhatumanta tukuchanqa.
Asesor nisqa mañanmanchu junt’ayta llamk’ayninmanta?
Ari, qillqi junt’ayninqa kanqa puraqmanta uyñikuypi manuyuq kaq junt’ananpaq.
Pantaykunapi juch’uy chawpi qhatukuna muchuy sasayay tiyanchu jatun qhatukuna pipuchaypi?
Ari, wakin kunallapi pantaykunapi nikuqtin Código de Trabajo nisqaman. Juk PYME nisqa junt’anman 40 UTM, jatun qhatupaqtaq chayqa 60 UTM niqa jinamnata pantayniyuq kaspa mana sumaq allin jark’asqa kawsayninkumanta llamk’aqkuna chayqa PYME nisqakunamanqa phichqa p’unchayta qunqa sumaq allinta purichinanpaq, wakinkunapiqa pantaq mañanman wakichiyta yachakunapaq tukun llamk’aqkunapaq jinamata muchuy junt’akunman.
Niqta tikrasqa / Traductor:
Aydeé López Cruz, integrante activa y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Académica de la Universidad Arturo Prat.
Niqta tikrasqa / Validadora:
Claudia Quintana Bermúdez, presidenta y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Profesora de educación intercultural bilingüe.
Niqta ñqwirisqa / Locutor:
Aydée López Cruz
Qillqay / Nota: qillqasqa willay kaypi rikhurikqa, Kamachiykunaq puriyninmanta yachananchikpaq. Mana imaraykupis Ley nisqa jinachu, chiqan sut’inchay, nisqakuna, ni kamachiykunamanta yachaqpis junt’anchu.


c: text/html

text:
Ukumari
Ukumari, Qusqupi Ukuku nisqakunaqa (Latin simipi Ursus - familia Ursidae) aycha uquq ñuñuq, aycha mikhuq, ancha hatun uywakunam.
Piruwpi kawsaq ukumari rikch'aqqa Tremarctos ornatus (anti ukumari) nisqam.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi tukuy kawsaqraq ukumari rikch'aqkuna:
- genus Ursus
- Paqu ukumari (Ursus arctos)
- Yana ukumari (Ursus americanus)
- Yuraq ukumari (Ursus maritimus)
- Asya ukumari icha Yuraqkunka ukumari (Ursus thibetanus syn. Selenarctos thibetanus)
- genus Melursus
- Wirp'a ukumari (Melursus ursinus)
- genus Helarctos
- Malay ukumari (Helarctos malayanus)
- genus Tremarctos
- Antikuna ukumari icha Allqa ukumari (Tremarctos ornatus)
- genus Ailuropoda
- Hatun panda (Ailuropoda melanoleuca)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Ukumari

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tamburino - pa ra pa pa pam
Vieni anche tu con noi - pa ra pa pa pam
La strada è lunga ma - pa ra pa pa pam
Più corta si farà - pa ra pa pa pam
Ra pa pa pam - ra pa pa pam
Se tu suonerai - pa ra pa pa pam
È nato gesù
Gesù disse - pa ra pa pa pam
Anch io son povero - pa ra pa pa pam
Regali non ne ho - pa r apa pa pam
Degni di un vero re - pa ra pa pa pam
Ra pa pa pam - ra pa pa pam
Ma suonero per te - pa ra pa pa pam
Come non mai
Gesù sorrise - pa ra pa pa pam
La notte si schiarì - pa ra pa pa pam
La stella scese giù - pa ra pa pa pam
E il cuore si scaldo - pa ra pa pa pam
Ra pa pa pam - ra pa pa pam
Poi suonò per lui - pa ra pa pa pam
Come non mai
Ouvir Músicas Grátis - Ouvindo a música Il tamburino, de Claudia Jung - Tamburino - pa ra pa pa pam / Vieni anche tu con noi - pa ra pa pa pam / La strada è lunga ma - pa ra pa pa pam / Più corta si farà - pa ra pa pa pam


text:
¿Pikunan Jehová Diospa munayninta ruwashanku?
Jehová Diospa testigonkunaqa pachantinpin kashanku, paykunaqa tukuy llaqtakunamantan kanku. ¿Imaraykun huk nisqalla kawsanku?
¿Imatan Dios munan ñoqanchispaq?
¿Imatan Dios munan ñoqanchispaq? Chayta yachananchistan Diosqa munan. ¿Iman Diospa munaynin? ¿Pikunan kay tiempopi Diospa munayninmanta yachachishanku?
¿Imayna runakunan kayku Jehová Diospa testigonkuna?
¿Hayk’a Jehová Diospa testigonkunata reqsinku? ¿Allintachu Jehová Diospa testigonkunamanta yachanki?
¿Imaraykun “Jehová Diospa testigon” nisqa sutiyoq kayku?
¿Imaraykun Jehová Diospa testigon nisqa sutiyoq kayku? Chaymanta yachay.
¿Imaynapin Bibliapi cheqaq yachayta tarirqanku?
¿Imaynapin yachasunman Bibliamanta yachasqanchis cheqaqchus icha manachus chayta?
¿Imaraykun horqomurqayku Traducción del Nuevo Mundo nisqa Bibliata?
¿Imakunan rikuchin Traducción del Nuevo Mundo nisqa Biblia allin t’ikrasqa kasqanta?
¿Imapin yanapasunki huñunakuykuna aparisqayku?
Ñoqaykuqa huñunakuykun Bibliata estudianaykupaq, hukkuna-hukkunawan kallpachanakunaykupaqpas. Hamuqtiykiqa allin chaskisqan kanki.
¿Imakunapin yanapawanku iñiqmasiykuwan huñunakusqayku?
Cristianokunatan Bibliaqa kallpachan huk nisqalla kawsanankupaq. ¿Imaynapin huk nisqalla kawsay yanapasunkiman? Chaymanta yachay.
¿Imaynatan huñunakuyniyku aparikun?
¿Imaynatan aparikun Jehová Diospa testigonkunaq huñunakuyninku? Chaypiqa allintan Bibliamanta yachanki.
¿Imaraykun huñunakuyniykuman allin p’achasqa riyku?
¿Diosman interesanchu imayna p’achakusqanchis? ¿Bibliapi ima yachachikuykunan rikuchin allin p’achasqa kanamanta?
¿Imaynatan huñunakuykunapaq preparakuna?
Huñunakuypi aswan allinta yachanaykipaqqa ñawpaqtan preparakunayki.
¿Iman familiapi Diosta yupaychay?
¿Imaynatan chayta ruway yanapasunkiman Diosta reqsinaykipaq, familiaykiwanpas huk nisqalla kawsanaykipaq? Chaymanta yachay
¿Imaraykun hatun huñunakuykunapi huñukuyku?
Sapa watanmi kinsa kutita huñukuyku. ¿Imaynapin hatun huñunakuykunaman riy allinniykipaq kanman?
¿Imaynatan predicacionta apariyku?
Ñoqaykuqa Jesuspa ruwasqantan qatikuyku. ¿Imaynatan predicacionta apariyku?
¿Iman precursor kay?
Wakin Jehová Diospa testigonkunaqa 30, 50 otaq aswan askha horakunatan predicanku. ¿Iman paykunata kallpacharqan chayta ruwanankupaq?
¿Iman misionero kay?
¿Iman misionero kay? ¿Imakunatan paykuna yachanku?
¿Imaynatan umallikuna iñiq t’aqata yanapanku?
Umallikunaqa iñiyninkupi allin takyasqa runakunan kanku, paykunaqa iñiq t’aqata pusarinku. ¿Imaynatan paykuna hukkunata yanapanku?
¿Imakunatan ruwanku yanapakuq qharikuna?
Yanapakuq qharikunaqa yanapakunku iñiq t’aqa allillan kananpaq. ¿Imaynatan yanapakusqanku hukkunaq allinninkupaq kanman? Chaymanta yachay.
¿Imaynatan iñiq t’aqakunata watukuq umalli yanapawanku?
¿Imapaqmi watukuq umallikuna iñiq t’aqakunata visitanku? ¿Imatan ruwawaq chay visitakuna kaqtin?
¿Imaynatan yanapayku ñak’ariypi tarikuq iñiqmasikunata?
Terremotokuna otaq imapas kaqtinqa, ñoqaykuqa usqhayllan iñiqmasiykuta yanapayku hinaspapas llakipi tarikuqkunata sonqochayku. ¿Imaynatan chayta ruwayku?
¿Pikunan “allin yuyayniyoq hunt’aq kamachi” kanku?
Jesusmi prometerqan huk kamachita churaspa tiempollanpi espiritual mikhunata qonanpaq. ¿Imaynatan chay mikhunata qoshan?
¿Imaynatan Umalliq T’aqa llank’ayninta aparin?
Ñawpa cristianokunaq tiemponpi, huk junta directiva karqan, chay juntapin kasharqanku apostolkuna umalli runakuna ima. Kay tiempopiri, ¿kanchu huk junta directiva?
¿Iman Betel?
Betelpiqa ancha importante ruwaykunatan ruwakun. ¿Pikunan Betelpi llank’anku?
¿Imatan sucursalkunapi ruwakun?
Sucursalkunata reqsiyta munaqkunaqa allin chaskisqan kanku may sucursalpipas. ¡Invitaykiku chayta ruwanaykipaq!
¿Imaynatan qelqakunata ruwayku huk simimanpas t’ikrayku?
Ñoqaykuqa 600 más simikunapin qelqakunata ruwayku. ¿Imaraykun chayta ruwayku?
¿Ima qolqewanmi Hallp’antinpi llank’ayniyku aparikun?
Qolqemanta rimaspa, ¿imapin religionniyku mana kaqllachu huk religionkunawan?
¿Imaynata, imapaqtaqmi Huñunakunayku Wasita hatarichiyku?
¿Imaraykun Jehová Diospa testigonkuna Diosta yupaychanankupaq wasikunata ruwanku? ¿Imaynatan Huñunakuna Wasikuna iñiq t’aqakunata yanapan? Chaymanta yachay.
¿Imaynatan yanapakusunman Huñunakuna Wasi cuidayta?
Huñunakuna Wasiqa limpion allin allichasqan kanan, chhaynapi Diospa sutin hatunchasqa kananpaq. ¿Imakunatan ruwakun Huñunakuna Wasi limpio kananpaq?
¿Imaynatan yanapasunkiman Huñunakuna Wasipi biblioteca?
¿Munawaqchu Bibliamanta astawan yachayta? Huñunakuna Wasipi biblioteca nisqaman haykuy.
¿Imakunatan Internet direccionniykupi tarinki?
Ñoqaykumantapas Bibliamantapas astawan yachanki.
Qanrí, ¿Diospa munaynintachu ruwanki?
Jehová Diosqa munakusunkin. ¿Imaynatan rikuchiwaq payta kusichiy munasqaykita?


text:
13 KAQ YACHACHIKUY
Diospa qawasqanman hina kawsakuyta qaway
¿Imaynatam Diosqa kawsakuyta qawan?
¿Imatam Dios nin sullu wawacha abortaruymanta?
¿Imaynatam qawachinchik kawsakuyqa valorniyoq kasqanta?
1. ¿Pitaq unancharqa tukuy ima kawsaqkunataqa?
DIOSMANTA willakuq Jeremiasmi kaynata nirqa: “Tayta Diosllam cheqap Diosqa. Kawsaq Diosmi payqa”, nispa (Jeremias 10:10). Chaymantapas tukuy kawsaq unanchaqmi payqa. Chayna kasqantam hanaq pachapi kaq angelninkuna nirqaku: “Qanmi unancharqanki tukuy ima kaqkunataqa. Munaynikiman hina unanchaptikim kachkan tukuy imakunaqa”, nispa (Apocalipsis 4:11). Jehová Diosta hatunchanapaq takipitaqmi rey Davidpas nirqa: “Yaku toqyamuchkaq hinaraqmi tukuy kawsakuyqa qamllamanta hamun”, nispa (Salmo 36:9). Chaynaqa, kawsakuyqa Diospa regalonmi.
2. ¿Imatataq Jehová Diosqa ruran hinalla kawsakunanchikpaq?
2 Chaymantapas, hinalla kawsananchikpaqmi Jehová Diosqa tukuy imaymanata ruran (Hechos 17:28). Paymi qowanchik mikunanchikta, tomananchik yakuta, samananchik wayrata chaynataq maymi kawsananchik allpatapas (Hechos 14:15-17). Chaynanpatam chaykunata ruran kawsakuyninchik suma-sumaqllaña kananpaq. Ichaqa suma-sumaqtapuni kawsakunanchikpaqqa, Jehová Diospa tukuy kamachikuyninkunata yachaspanchikmi kasukunanchikpuni (Isaias 48:17, 18).
VALORNIYOQTA KAWSAKUYTA QAWASUN
3. ¿Imatam Cainta Jehová Dios nirqa wawqen Abelta wañurachisqanmanta?
3 Jehová Diosqa munanmi kawsakuyninchikta valorniyoqta qawananchikta chaynataq runamasinchikkunapatapas. Qawarisun huk ejemplota. Adanpawan Evapa churi-wawan Cainmi sullka kaq Abel wawqenwan sinchita piñakururqa. Jehová Diosqa Caintam anyarqa sinchi piñakuynin hatun huchaman aparunanmanta, ichaqa Cainmi mana kasukurqachu. ‘Wawqen Abeltam Cainqa maqaspan wañurachirqa.’ (Genesis 4:3-8.) Bibliapa willakusqanman hinaqa qawanchikmi chay wañurachisqanmanta Jehová Dios Cainta castigarusqanta (Genesis 4:9-11).
4. ¿Imaynatam Jehová Dios qawachirqa Moisespa chaskisqan huk kaqnin kamachikuypi kawsakuyta imayna qawanamanta?
4 Waranqa watakuna pasaytam, Jehová Diosqa Israel runakunaman kamachikuykunata qorqa paypa munasqanman hina yupaychanankupaq. Chay kamachikuyninkunata Moises willakuqnintakama qosqanraykum, chay kamachikuykunataqa llapanpiqa sutichanku Moisespa chaskisqan Kamachikuykuna, nispa. Huk kaqnin kamachikuymi kaynata nirqa: “Amam pitapas wañuchinkichu”, nispa (Deuteronomio 5:17). Chay kamachikuymi Israel casta runakunata qawachirqa ancha valorniyoqta kawsakuyta Jehová Dios qawasqanta chaynallataq lliw runakunapas runamasinpa kawsakuyninta chaninchanantapas.
5. ¿Imaynatam qawananchik mamanpa wiksallanpiraq kaq sullu wawacha wañuchiyta?
5 ¿Imaynatam Diosqa qawan mamanpa wiksallanpiraq kaq sullu wawachakunata? Moisespa chaskisqan Kamachikuykunapim willakurqa mamanpa wiksallanpiraq kaq sullu wawachakunata mana wañuchinamanta. Diospa qawasqanman hinaqa chay sullu wawachapas ancha valorniyoqmi paypaqa (Exodo 21:22, 23; Salmo 127:3). Chaynaqa huchapunim abortaruyqa.
6. ¿Imanasqataq runamasinchikkunataqa mana cheqninanchikchu?
6 Kawsakuyta valorniyoqta qawaspaqa runamasinchikkunapatapas chaninchasunmi. Bibliam nin: “Pipas runamasin cheqniqqa runa wañuchiqmi. Yachasqanchikpi hinapas runamasin wañuchiqqa manaraqmi wiñay kawsayniyoqraqchu”, nispa (1 Juan 3:15). Wiña-wiñaypaq kawsayta munaspaqa sonqonchikpi runamasinchik cheqnikuyninchiktam tanichinanchik, cheqnikuymanta tukuy ima mana allinkunallaña hatarisqanrayku (1 Juan 3:11, 12). Ancha allinpunim runamasinchikwan kuyanakuyta yachayqa.
7. ¿Runakunapa ima vicionkunam qawachin kawsakuyta mana chaninchasqankuta?
7 ¿Imatataq nichwan kikinchikpa kawsakuyninchikta chaninchanamantaqa? Yaqa llapanchikmi wañuytaqa mana munanchikchu, chayna kaptinpas achka runakunam aychankuta kusichinankurayku vidankuta peligropi churanku. Kaykunatam ruranku: cigarrota pitanku, cocata akunku, tragota tomanku otaq drogakunkupas. Kay viciokunaqa runakunatam onqochin, chaynataq yaqa llapanpim wañuchinpas. Chaynaqa, manam kawsakuytaqa chaninchankuchu chayna vicioyoq runakunaqa. Diospa qawasqanman hinaqa millakuypaq mana allin ruraykunam chaykunaqa (Romanos 6:19; 12:1; 2 Corintios 7:1). Diospa munasqanman hina serviyta munaspaqa saqenanchikpunim chaykunataqa. Sasasasapaschá kanman chaykunata saqeyqa, ichaqa Jehová Diosmi kallpata qowasun. Kawsayqa ancha valorniyoq Diospa sumaq regalo qowasqanchikmi, chaymi tukuy imaymanata ruraspa vidanchikta waqaychanapaq kallpanchakusqanchikta payqa chaninchan.
8. ¿Imanasqataq vidanchikta hinaspa hukkunapatapas cuidananchik?
8 Kawsakuyta chaninchaspaqa imakunamantapas cuidakusunchikmi. Cuidadollawanmi imakunatapas rurasun, manataqmi kusikuyraykuqa otaq peligrokunapiqa yanqaqa churakusunchu. Manam mana yuyayniyoq hinaqa carrotaqa manejasunchikchu nitaq wañuyman apaq pukllaykunapipas pukllasunchikchu (Salmo 11:5). Israel runakuna huk kaqnin kamachikuy chaskisqankupim kaynata nirqa: “Pampa hina qatayoq mosoq wasita rurakuspaykiqa perqantam ruranki qatanpa muyuriqninpi. Mana chayqa pipas wichiykamuspa wañuruptinmi wasipi kaqkuna huchayoq kawaqchik chay wañuqmanta”, nispa (Deuteronomio 22:8). Chay kamachikuymi yachachin imayna kawsanaykita. Ejemplopaq, sichu wasiki escalerayoq kaptinqa, allintam allichanayki mana pipas urmaruspa nisyuneqta heridakurunanpaq. Carroyoq kaspaykiqa, allin allichasqam kanan. Manam wasikipas nitaq carroykipas kawsakuynikitaqa nitaq hukkunapatapas peligropiqa churananchu.
9. Animalkunapa kawsasqanta chaninchaspaqa, ¿imakunatam mana rurasunchu?
9 ¿Chaninchanchu animalkunapa kawsayninta Unanchaqnin Diosqa? Chaninchantaqmi. Animalkunataqa wañuchichwanmi mikunanchikpaq otaq pachakunanchikpaq kaptinqa chaynataq vidanchikta peligropi churaptinqa (Genesis 3:21; 9:3; Exodo 21:28). Ichaqa animalkunata pipas ñakarichiqqa otaq kusikunallanpaq wañuchiqqa mana allintam rurachkan, kawsakuyta mana chaninchasqantataqmi qawachin (Proverbios 12:10).
VALORNIYOQTA YAWARTA QAWASUN
10. ¿Imaynatam Jehová Dios qawachirqa kawsaywan yawarpas ancha valorniyoq kasqanta?
10 Cain wawqen Abelta wañurachiptinmi Jehová Dios nirqa: “Allpaman chaqchusqayki wawqekipa yawarninmi acusasuchkanki qayllaypi”, nispa (Genesis 4:10). Chay yawarmanta rimaspanqa Abelpa vidanmantam Diosqa rimachkarqa. Wawqen wañurachisqanmantam Cainqa castigasqa kanan karqa. Abelpa yawarninmi otaq kawsayninmi qapariq hina Jehová Diosta justiciata mañakuchkarqa. Yawarwan kawsay ancha valorniyoq kasqanmi kaqllamanta qawakurqa Noeypa kasqan tiempopi Sinchi para qepata. Manaraq Sinchi para chayamuchkaptinqa runakunaqa mikurqaku frutakunallatam, verdurakunallatam hinaspa allpapa ruruchisqan tukuy rikchaq kawsaykunallatam. Ichaqa manam chaynallachu kanan karqa. Jehová Diosmi Noeytawan churinkunata nirqa: ‘Llapallan [animalkunatam] qamkunaman qoykichik mikunaykichikpaq, verdura plantakunatapas qosqayta hinam qoykichik’, nispa. Ichaqa kaytam kamachirqa: “Amam mikunkichikchu kawsachiqnin yawarniyoq aychataqa”, nispa (Genesis 1:29; 9:3, 4). Chaynaqa ancha valorniyoqmá Jehová Diospaqqa kawsaywan yawarqa.
11. ¿Imatam yawarmanta Dios kamachirqa Noeypa kasqan tiempomantapacha?
11 Yawar valorniyoq kasqantam qawanchik yawarta mana mikuspanchik. Moisespa chaskisqan Kamachikuypim Jehová Dios kamachirqa: “Israelpa mirayninkunamanta [. . .] pipas hapiramunqa mikuna purun animalta otaq urpitutapas hinaspaqa yawarninta pampaman suturachispanmi allpawan taparunqa. [. . .]. Chayraykum nikichik ima animalpa yawarnintapas ama mikunaykichikpaq. [. . .]”, nispa (Levitico 17:13, 14). Animalkunapa yawarninta ama mikunankupaq pusaq pachak wata qepataraq Noeyman Diospa kamachisqanqa hinallam kasukunapaqraq karqa. Jehová Diospa kamachisqanqa sutillamá karqa: serviqninkunaqa animalkunapa aychantaqa mikunmankum, yawarnintam ichaqa mana mikunankuchu karqa. Pampamanmi yawartaqa sutuchinanku, chay rurayninkum karqa animalpa kawsayninta Diosman kutichichkanmankupas hina.
12. Diospa chuya espirituntakama, ¿ima kamachikuytam ñawpa cristianokuna yawarmanta chaskirqaku kunan tiempopipas hinalla kasukunanchikpaq?
12 Cristianokunatapas chayna kaqllatam kamachiwanchik. Punta pachak wata ukupim apostolkunawan congregacionpi punta apaqkuna huñunakurqaku cristianokuna ima kamachikuykunata kasukunankumanta tanteanankupaq. Kaytam tantearurqaku: “Chuya Espiritupa yanapakuyninwanmi piensaruniku sasa kamachikuykunataqa qamkunaman ama qonaykupaq, kamachimuyniykuqa kaykunallatam: Amam mikunkichikchu taytacha-mamachakunaman ofrecesqa aychataqa, amam mikunkichikchu yawartaqa nitaq yawarpa pasasqan aychatapas, amataqmi huchapakunkichikchu”, nispa (Hechos 15:28, 29; 21:25). Chaynaqa ‘amam mikunanchikchu yawartaqa’. Diospaqqa yawar mikuyqa tupan taytacha-mamacha yupaychaymanmi hinaspa warmi-qariwan huchapakuykunamanmi.
13. ¿Ima tupanachiytaq qawachiwanchik yawar mikuyqa yawar churachikuywan kaqlla kasqanta?
13 ¿Yawar mana churachikuymantawanchu rimachkan yawarmanta kamachikuy? Arí, chaynam. Kaywan tupachisun: sichu doctor nisunkiman amaña tragota tomayñachu nispa, ¿venaykitakama tragota churarachikuwaqchu? Manachá. Chaynam yawarmanta kamachikuypas, manam imaynanpatapas cuerponchikpiqa churachikunanchikchu. Chay kamachikuyta kasukunapaqqa manam yawartaqa churachikunanchikchu.
14, 15. Sichu doctorkuna cristianota ninman yawarta churachikunanpaq, ¿imatataq ruranman, imanasqa?
14 ¿Imatam cristiano ruranman sichu llumpay heridollaña otaq operakunanpaqña tarikuptinqa? Doctorkuna ichapas nisunkiman, yawarta mana churachikuptikiqa wañurunkipunim nispa. Cristianokunaqa manayá wañuytaqa munanchikchu. Chaymi kawsakuyta Diospa regalonta hina ancha valorniyoqta qawasqaykirayku, yawarpa rantinpi huk tratamiento nisqankuwan hampichikuyta munanki. Chaynaqa yawarpa rantinpi huk hampikunatachá chaskiyta munawaq.
15 ¿Qepancharunmanchu cristianoqa Diospa kamachikuyninta kay pachapi kawsasqanta masyachinanrayku? Jesusmi nirqa: “Pipas kay pachapi vidallan cuidakuqqa wiñaypaqmi pierderunqa, pipas ñoqarayku wañuqmi ichaqa kawsanqa”, nispa (Mateo 16:25). Manam mayqenninchikpas wañuytaqa munanchikchu. Ichaqa, sichu Diospa kamachikuyninta qepancharuspa imaynanpatapas salvakuyta munaspaqa, manachá wiñay kawsaytaqa chaskisunchikchu. Diospi hapipakuspa kamachikuyninta kasukuymi aswan allinqa allinninchikpaq kasqanrayku. Seguropunim kachwan wañukuptinchik kawsay Qokuq Dios kawsarichiwananchikmanta (Juan 5:28, 29; Hebreos 11:6).
16. ¿Imaynatam Diospa siervonkuna yawarmanta kamachikuyta qawanku?
16 Diospa sonqo serviqninkunaqa kasukunkupunim yawarmanta kamachikuytaqa. Chaymi yawartaqa mana mikunkuchu nitaq hampikunankupaqpas churachikunkuchu. * Paykunaqa allintapunim yachanku yawar Unanchaqpa imapas kamachisqanqa allinninkupaq kasqanta. ¿Chaynatachu qampas piensanki?
YAWARWAN IMALLAPI SERVICHIKUNAMANTA
17. Diospa kamachisqanman hinaqa, ¿imallapaqmi yawarta servichikurqaku ñawpa Israel llaqtaqa?
17 Moisespa Kamachikuykuna chaskisqanpim sutillata qawakun imallapi yawar servichikunamanta. Imaynata yupaychanankupaq Israel runakunaman kamachikuykunata qospanmi Jehová Dios nirqa: “Animalpa vidanqa kachkan yawarninpim. Ñoqam kamachirqaykichik chay yawarta altarman apaptikichik huchaykichikta pampachanaypaq. Chay yawarwan huchaykichikta pampachasqayraykum vidaykichikta librasaq”, nispa (Levitico 17:11). Israel runakunam huchankumanta pampachasqa kaytaqa atinmanku sichu ofrecesqanku animalpa wakin yawarta Diospa kasqan karpapa altarninman apaptinkuqa, tiempo pasasqanman hinañataq Diospa templonpiña chaytaqa rurarqaku. Chayllapaqmi yawartaqa servichikunmanku.
18. ¿Ima allin bendicionkunatam chaskichwan yawarninta Jesus chaqchusqanrayku?
18 Cheqap cristianokunaqa manañam Moisespa chaskisqan Kamachikuykunataqa kasukunankuñachu, chayraykum animalkunataqa manaña kañankuñachu nitaq yawarnintapas altarmanqa apankuñachu (Hebreos 10:1). Ichaqa, ñawpa Israel runakunapa yawarwan chayna rurasqankum qawachirqa aswan chaninniyoq huk hatun ofrenda rurakunanmanta: Diospa Churin Jesucristo rantinchikpi wañunanmanta. 5 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam Jesusqa ñoqanchikrayku yawarninta chaqchurqa. Chaymantañataq hanaq pachaman kutispan chulla kutillata ancha valorniyoq chaqchusqan yawarninta Diosman wiñaypaq ofrecerqa (Hebreos 9:11, 12). Chaynapim huchanchikkuna pampachasqa kanman hinaspam wiñay kawsayta haypanapaqpas suyakuyta qowarqanchik (Mateo 20:28; Juan 3:16). Jesuspa yawarnin chaqchusqanqa ancha valorniyoqmi karqa (1 Pedro 1:18, 19). Jesuspa chaqchusqan yawarninpi iñispallanchikmi salvakusunqa.
19. ¿Imatam cristiano ruranan llapallan runakuna castigasqa kananmanta ‘mana huchayoq’ kananpaq?
19 ¡Anchatam agradecekunchik kuyakuq Diosninchikta kawsay qowasqanchikmanta! Agradecesqa kasqanchikmi kallpanchawananchik Jesuspa wañusqanpi iñiptinku wiñaypaq kawsanankumanta runakunaman willakunanchikpaq. Kusikuywanmi chaytaqa rurasun, runamasinchikpa kawsakuyninta ancha chaninniyoqta Jehová Dios hina qawasqanchikrayku (Ezequiel 3:17-21). Sichum rantinchikpi Jesuspa wañusqanmanta tukuy sonqonchikwan willakusun hinaptinqa, apostol Pablo hinachá ñoqanchikpas nisunchik: “Manam huchayoqchu kani llapallan runakuna castigasqa kanaykichikmantaqa. Mana imatapas pakaspaymi Diospa munasqanta willarqaykichik”, nispa (Hechos 20:26, 27). Arí, Diosmanta hinaspa munayninmanta runamasinchikman willakuspam qawachisunpuni kawsaytawan yawarta chaninchasqanchikta.
^ par. 16 Sichu astawan yachayta munanki yawar churachikuypa rantinpi huk hampikunamanta hinaspaqa, qawariy Jehová Diospa testigonkunapa castellanopi rurasqanku ¿Cómo puede salvarle la vida la sangre? nisqan folletopa 13 kaq paginanmanta 17 kaq paginankama nisqanta.


text:
Pancho Villa
Francisco Villa sutinchasqapas José Doroteo Arango Arámbula kay Pancho Villa sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin inti raymi killapi 1878 watapi paqarisqa Durango llaqtapi - 20 ñiqin anta situwa killapi 1923 watapi wañusqa Hidalgo del Parral llaqtapi), huk Mishiku mama llaqta ankallis karqan.
Tayta: Agustín Arango; Mama: Micaela Arámbula.
Warmi: Soledad Seáñez Holguín.
Wawakuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pancho Villa.
- Ojinaga.com Página de Pancho Villa (inlish simipi)
- Antorcha.org
- Terra.com.mx
- YouTube.com
- Tierra.Free-People.net
- ArchivoEditorialGustavoCasasola.com (kastilla simipi)


text:
¿Creenkichejchu sojta pʼunchaykunallapi Dios kay pachata ruwasqanta?
Mana. Jehovaj testigosnenqa creeyku Dios tukuy imata ruwasqanta. Nitaj creeykuchu Dios sojta pʼunchaykunallapi kay pachata ruwasqantaqa, nisunman sapa pʼunchay 24 horasllata llankʼasqantaqa. ¿Imaraykú? Wakinkunaqa Dios sojta pʼunchaykunallapi kay pachata ruwasqanta ninku chaytaj ni Bibliaman jinapunichu kashan. Iskaymanta ukhuncharina.
Dios kay pachata sojta pʼunchaykunallapi ruwasqanmanta. Wakinkunaqa Dios sojta pʼunchaykunallapi kay pachata ruwasqanta ninku. Chaywanpis Bibliapi pʼunchay nispaqa mana 24 horasllamantachu kasqanta sutʼinchan (Génesis 2:4; Salmos 90:4).
Kay pacha mashkha watasniyojchus kasqanmanta. Wajkuna yuyanku uj mashkha watasniyojlla kay pacha kasqantaqa. Chaywanpis Biblia sutʼinchawanchej kay pacha, chʼaskas ima, niraj chay sojta pʼunchaykuna qallarishajtin ñapis kasqantaña (Génesis 1:1). Chayrayku, Jehovaj testigosnenqa mana yachayniyoj runaswan churanakuykuchu imaraykuchus paykunaqa ninku kay pachaqa waranqa waranqa watasniyojña kasqanta.
Arí, Jehovaj testigosnenqa creeyku Dios kay pachata ruwasqanta, chaywanpis mana ciencia nisqawan churanakuykuchu. Astawanqa sutʼimanta yachayku Bibliaj nisqan, yachayniyoj runas nisqankuwan, mana churanakusqanta.


text:
Pirqakachun yura rikch'aq ayllu
Pirqakachun yura rikch'aq ayllu (familia Crassulaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 34 rikch'anayuq, 1370 rikch'aqniyuq. Yaku waqaychaq wira raphiyuq yurakunam.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk pirqakachun yurakuna:
- ch'uqriyuyu (Kalanchoe pinnata)
- sach'asapallu p'anqa (Gurania spinulosa)
- kuychi-kuychi, pirqa kachun, kunquha (Villadia virgata)
- luraypu pirqakachun (Echeveria chiclensis)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pirqakachun yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pirqakachun yura rikch'aq ayllu


text:
Ch'uya Ispiritu
Ch'uya Ispiritu (Chuya Espiritu),[1] Ch'uya Ahayu (Ch'uwa Ajayu)[2] icha Santu Ispiritu (Santo Espiritu,[3] grigu simipi: ΆYιov Πveύua [Ágion Pneúma], latin simipi: Spiritus Sanctus, kastilla simipi: Espíritu Santo) nisqaqa kristiyanu iñiypi iñiq runakunata pusaq Dyuspa ispiritunmi, Kimsantin Dyuspa huk rikch'aynin (uπόσtaσις [ypóstasis]) kaspa.
Dyuspa Simin Qillqa Ch'uya Ispiritumanta kaykunatam willawanchik:
Jesus bawtisasqa kaptin, Yaya Dyus Ch'uya Ispirituta urpita hina Churinman kacharqan (Lukas 3:22 ).
Pintikustis p'unchawpi Ch'uya Ispirituqa iñiq runakunaman hamuptin, wakin simikunata rimaspapas siminkunata hap'inakurqan (Rurasqakuna 2:4 ).
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Rurasqakuna 2:4 (Ayakuchu Chanka runasimipi)
- ↑ Rurasqakuna 2:4 (Chincha Buliwya qhichwa simipi)
- ↑ Rurasqakuna 2:4 (Qosqo qheswa simipi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ch'uya Ispiritu.


text:
Lionel Jospin
Lionel Robert Jospin sutiyuq runaqa, (* 12 ñiqin anta situwa killapi 1937 watapi paqarisqa Meudon, Hauts-de-Seine llaqtapi - ) huk Ransiya mama llaqtapas pulitiku karqan.
1997 watamanta 2002 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta:
Mama:
Ñawpaq warmi: Sylviane Agacinski
Wawakuna: .
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Lionel Jospin.
- (Ransiya simipi):


text:
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwa
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Nacional de Flora y Fauna Tariquía) mama llaqta risirwaqa, suyuqa amachasqam, kachkan, Buliwya mama llaqtapi, Tarija suyupi, Aniceto Arce pruwinsyapi, Burnet O'Connor pruwinsyapi, Hatun Chaku pruwinsyapi, José María Avilés pruwinsyapipas.
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tarikiya flora faunapas mama llaqta risirwapiqa kanmi 609 laya yurakuna, 135 ayllupi.
- Podocarpus parlatorei
- Ramran Alnus acuminata
- Iskay phutuy raphiyuq: Bignoniaceae
- Viburnum seemenii (Caprifoliaceae)
- Terminalia triflora (Combretaceae)
- Aegiphila saltensis (Verbenaceae)
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay mama llaqta risirwapiqa kanmi 406 laya uywakuna: 58 laya ñuñuqkuna, 241 laya pisqukuna, 43 laya allpa yaku kawsaqkuna suchuqkunapas, 64 laya challwakuna.
- Anti ukumari Tremartos ornatus
- Taruka Hippocamelus antisensis
- Puma Puma concolor
- Uturunku Panthera onca
- Wankana Tayassu tajacu
- Machin: Yana machin Cebus apella
- Puka luwichu Mazama americana
- Luru: Ara militaris
- Tigrisoma fasciatum
- Cinclus schulzi
- Amazona tucumana
- Salminus maxillosus
- Paulicea lutkeni
- Puma sunkaru Pseudoplatystoma fasciatum
- Prochilodus lineatus
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay amachasqa suyupi Ava-Guaraní (Tupi-Guaraní) runakunam kawsanku.


text:
Awsanqati (Sayapata)
- Awsanqati nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Awsanqati (sut'ichana) rikuy.
Awsanqati (Auzangate) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Markapata distritupi, Sayapata llaqta ñiqpi (ama Willkanuta urqukunapi kaq Awsanqati nisqa, 6.384 m hatun urquwan pantaychu). Pikchunqa mama quchamanta 5.700 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Awsanqati, Hapu Punta, Hatunñanu Punta, Iskupitani, Kisuq'ipina, Kunturkiña, San Braulio, Wila Aqhi, Yayamari, Phinaya llaqta, Wiluyu llaqta, Siwinaqucha.


text:
Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturnin
Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional de San Antonio Abad del Cusco, UNSAAC) nisqaqa Piruwpi, Qusqu llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturnintaqa 1 ñiqin pawqar waray killapi 1692 watapi Inusinsyu XII sutiyuq Tayta Papam kamarirqan. Chayrayku 322 watayuqmi kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturnin: Tukri llika tiyaynin (kastilla simipi)


text:
Binidiktu XI
Biatu Binidiktu XI, Binidiktu XI huk chunka huk ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. XI, Italya simipi: Benedetto XI) Nicolás Boccasini sutiyuq runaqa (* 1240 watapi paqarisqa Treviso llaqtapi - † 7 ñiqin anta situwa killapi 1304 watapi wañusqa Perugia llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
22 ñiqin kantaray killapi 1303 watapi watamanta 7 ñiqin anta situwa killapi 1304 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu XI.


text:
Tinkurachina siwi
Tinkurachina siwi nisqakunaqa (kastilla simipi: coordenada geográfica) Tiksimuyupi ima puystutapas sut'ichanapaq, taripanapaq runap kamachisqan siwi hina muyukunam.
Kimra siwi icha Tinkurachina hanaq (latitud) nisqaqa chawpipacha siq'imanta qhipakunakama yupasqam. Chawpipachapiqa ch'usaq k'atma (0º), chinchay qhipapiqa chinchay hanaq isqun chunka k'atma (90º Ch / 90º N), urin qhipapitaq urin hanaq isqun chunka k'atma (90º Ur / 90º S).
Suni siwi icha Tinkurachina suni (longitud) nisqataq London llaqtanta puriq Greenwich siwimanta iskaynintin kinraymanmi yupasqa. Greenwich siwipiqa London llaqtapi ch'usaq k'atma (0º), chay siwipqa huk kinrayman, anti puriyllaman anti pachak pusaq chunka k'atma (180º An / 180º E) nisqakama, kunti puriyllaman kunti pachak pusaq chunka k'atma (180º Ku / 180º W) nisqakamam yupanchik.


text:
Muhammad Naguib
Muhammad Naguib sutiyuq runaqa arabya simipi: محمد نجيب, (* 20 ñiqin hatun puquy killapi 1901 watapi paqarisqa Khartumpi - 28 ñiqin ayamarq'a killapi 1984 watapi wañusqa Qahira llaqtapi). Ihiptu mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
1953 watamanta 1954 watakama ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan. Ihiptu Uma kamayuq (1952-1954)
Tayta: Youssef Naguib, Mama: Zohra Ahmed Osman.
Ñawpaq warmikuna: Aziza M. Labib
Churinkuna: (?)
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Muhammad Naguib.


text:
Yaku purichina
Yaku purichina nisqaqa yakuta maymanpas purichinapaq rarqam, wirum icha pilam. Yakutaqa purichinanchik chakrakunata parqunapaq icha llaqtakunata, wasikunata yakuwan t'itunapaq, runap upyananpaq.
Rarqakunawanmi chakrakunata parqunchik. Chay yakuqa manam ch'uya kana tiyanchu.
Upyana yakuqa ch'uya kanam tiyan. Chay yakutaqa pukyukunamantam, ch'uya quchakunamantapas purichimunchik, witkhu icha pincha (acueducto) nisqa kichasqa kaq yaku ñankunapi icha wich'qasqa kaq yaku wiru (tubería) nisqapim. Chay wiru hina purichinakunapiqa ñit'iysapa yakum rin, chayrayku ancha sinchi kananmi tiyaptin, witkhumanta aswan qullqi chaniyuqmi.
Maymanpas yakuta purichimunku, chaymanta q'upa yaku kachaykunam (alcantarillado) tiyanpas.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yaku purichina.


text:
Ura sahun simi
Ura sahun simi icha Ura aliman simi (Plattdüütsch) nisqaqa chincha Alimanya runakunap germanu siminmi, mawk'a sahun simi ("Altsächsisch") nisqamanta tukusqa, Sahun nisqa germanu runallaqtap siminmanta. Mana hanaq aliman simi hinaqa, ichataq nirlandis simi, inlish simi hinam mawk'a germanu kunkawakinkunam kakun, mana hanaq aliman kunkalla t'ikray tukusqanrayku.
Ñawpa pacha, 14, 15 kaq pachakwatapi ura sahun simi Hansa nisqa qhatuqkunap huñunpa qhatuna siminmi karqan. 16 kaq pachakwatamanta manañam tukri simichu. Chayrayku kunan pacha chikichasqa simim.
Rusiyapi, Awya Yalapi ura sahun rimaq menonita mitmaqkunamanta Plawtich (Plautdietsch) nisqa simim tukurqan, kunan pacha Parawayipi, Buliwyapipas rimasqa.


text:
Wp/qug/Ecuador mamallaktapa ayllu runakuna
Ecuador mamallaktapak ayllu runakuna nishkami kan Ecuador mamallaktamanta ayllu runakuna. CODENPE nin paykunaka 14 runa mamallaktamanta (nacionalidades) 16 runa llaktamantapashmi (pueblos) kapan. INEC yachakkunaka nin 2001 watapi tukuy Ecuador mamallaktapi 830 418 ayllu runakunaka kawsan, shinapash shuk yachakkunaka tantanakuykunatapash ashtawan tiyanmi nin[1]. Ayllu runakunaka tukuy mamallaktapi kawsan. Kuntisuyupi, Antisukupipash mamallaktayuk runakunaka kawsanmi. Chawpisuyupi (Antikuna urkupi) kichwa runakunaka tukuy chinchaymanta uranman chunka-sukta runallaktakunapi kawsan, shinalla kichwa runakunaka Antisuyupipashmi kawsan : Antisuyu kawsak kichwa runakunaka mamallaktayukmi kan.
Contents
Runa mamallaktakuna[edit]
Ashtawan yachakunkapak[edit]
Kaypipash rikupay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ Ecuador Llaktapi Ayllu Runakuna, INEC, p.19
- ↑ 2.0 2.1 2.2 Ayllu runa mamallaktakuna, CODENPE pankapi
- ↑ paykunaka shinallatak Perú mamallaktapi, Loreto suyupi kawsan
- ↑ paykunaka 1964 watamanta Colombia mamallaktamanta rirkan
- ↑ kay kimsa markakunapi ashtawan shuwar runakuna kawsan, shinapash shuk markakunapipashmi tawka shuwar runakunaka kawsan


text:
Wp/qug/India
India nishkaka Asia allpapachapi shuk mamallaktami kan, 2011 watapi 1.210.193.422 India mamallaktapi kawsarka (tukuy mallaktunapura, China mamallaktapillami ashtawan runakunaka kawsan). 1947 watakaman, India mamallaktaka Shukllachishka kapak suyupa shuk kuluniyami karka, 1947 watamanta shuk Ripuplikami tukurka. Mohandas Gandhi hatun pushak kishpichinkapak India runakunata pusharka, kipaka Nehru Indiapa hatun pushakmi tukurka. Indiamanta runakuna 23 kamachiymanta shimikuna rimanmi, kapak shimikuna Inlish shimi, Sanskrit shimipashmi kapan.
India mamallaktaka chayshuk mamallaktakunawan manyakunata charinmi: Pakistan, Nepal, China, Bhutan, Myanmarpash, paypa uma llakta Mushuk Delhi llaktami kapan. Paypak yallik hanak urkuka Kanchinyunka urkumi kan (Himalaya urkukunapi, Nepal manyapi), chay urkuka 8598m hanakmi kan. Indiapa yallik suni mayukuna Ganga mayu, Brahmaputra mayupash kapan.
India mamallaktapak uma llaktaka Mushuk Delhi llaktami kapan, Indiapak yallik hatun llaktakunaka chaykunami kapan:
Ashtawan yachakunkapak[edit]
Chaymanpash rikukripay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
Chay yachaykuna, yupaykunapash chay Ransiw shimipi killkashka pankakunamanta surkushkami kan : w:fr:Inde, w:fr:Géographie de l'Inde, w:fr:Villes d'Inde
- ↑ 2011 watapi : Censo 2011


text:
Inkarrí
Inkarrí nisqamantaqa Piruwpim runakuna willakunku. Inkarrí (Kastilla simipi: Inka Rey), "Inka Qhapaq" ñiyta munan.
Achka llaqtakunapis Inkarrimanta willakunku, chay hinataq Q'iru, Pukyu llaqta, Wamanqa, hukpas llaqtakunapi. José María Arguedas-pa willasqankunarayku tukuy pacha Inkarrita riqsirin.
Inkarrí intip churinsi kasqa. Quri tawnanta chamqaspa, chayamusqanpi Qusqu llaqtatas kamasqa.
Raya q'asapis Qullarríwan llallinakuspa chaypis Inkakunap Qullakunawan saywantas tukuchisqa. Qullarí tawnanta Titiqaqa quchaman chamqaspa chayamusqanpi Punu llaqtatas kamasqa.
Ispañamanta awqansi (Ispañarrí icha Pizarro) chayamuspa, Inkata hap'ispa sipisqa. Hap'iptin Inkaqa rimasqa: "Sipiwanki, ichaqa kutimusaq," ñispa. Uman Lima llaqtapis, kurkun Qusqu llaqtapitaq p'ampasqa. Kunanña wiñachkaspas, kutimunqa.
Huk willasqakunakamataq Inkarriqa Antisuyupi Paytiti llaqtaman aypispas chinkasqa, huk p'unchawpi, taripay pachapi kutimunqas.


text:
Rumiyasqa rawrana nisqakunaqa rawranalla allpa pachapi tiyaqkunam, ancha ñawpa pacha wañusqa yurakunamanta, uywakunamanta allpap ukhunpi mana wayra pachachu chaylla kaptin k'illimsayaspa tukusqas, achka pachak hunu watakunapis.
Rumiyasqa rawranakunaqa kaymi:
- Allpapi kaq k'illimsa
- Allpa wira
- Allpa wapsi
Runakuna chay rawranakunataqa antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas llamk'achinmi.
Runakuna achka rumiyasqa rawranakunata kañaptinmi, ancha achka chimlasaymi wayra pachaman hamuykuchkan. Chay chimlasaywanqa pacha q'uñinmi. Rumiyasqa rawrana kañay wayra pacha waqlliptinmi, hamuq pachapi kutipayaq michakunata llamk'achiyta munanku.


text:
Faryd Mondragón
Faryd Camilo Mondragón Alí sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin inti raymi killapi 1971 watapi paqarisqa Cali llaqtapi - ), huk Kulumbya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: Mondragón; Mama:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Faryd Mondragón.


text:
Wakcha
Wakcha nisqaqa mana imayuq, imatapas muchuq runam.
Wakcha wawaqa mamannaq taytannaq wawam. Mamanqa taytanpas wañusqañam, chinkasqam.
Wakcha chakra runaqa allpannaq, chakrannaq runam. Allpayuq, allpasapa runapaq, asindadupaq llamk'ananmi asllata chaskiykunanpaq, ichataq hatun llaqtamanmi rinan chaypi kañinapaq llamk'ananpaq, phawrikapi huk ruruchinapipas.
Wakcha llamk'aqqa mana llamk'ayniyuq runam.
Mana wasiyuq runapqa hawapi, mana wasipi puñunanmi.
Mana llaqtayuq runataqa kapusqan yuri llaqtanqa qarqurqan ichataq puchukasqam.
Mana mikhunayuq runataqa yarqanmi.
Huk wakcha runakunaqa, mana imayuq kaspanmi, ñankunapi pasaq runakunamanta imakunatapas mañakuqmi kan.


text:
Wolfgang Pauli
Wolfgang Pauli sutiyuq runaqa (25 ñiqin ayriway killapi 1900 watapi paqarisqa Wien llaqtapi - 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1958 watapi wañusqa Zürich llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.
1945 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Tayta: Wolfgang Joseph Pauli,; Mama: Berta Camilla Schütz.
Ñawpa warmi: Käthe Margarethe Dëppner.
Alma mater: München Yachay Sunturnin.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wolfgang Pauli.


text:
Chimlasay , K'illimsa iskay muksi icha Karbunu diuksidu (kastilla simipi: dióxido de carbono), CO2 nisqaqa, huk wayra pachapi kaq wapsi, k'illimsayaqpa iskay kuti muksinmi.
K'illimsa, allpa wira, yantapas rawraspaqa muksichaq wapsiwan chimlasayta ruranakun.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
Runakuna achka allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa intip k'anchayninta wayra pachapi hark'aptin, wayra pacha quñukuchkanmi. Chay runap rurasqan q'uñiytaqa pacha q'uñichiy ninchikmi.


text:
Edäyashqakunata respetashun
“Edäyashqa nunataqa respetakunëkim.” (LEV. 19:32)
1. Romänus 8:22 textu ninqannö ¿Imanötaq nunakunapa kawakïnin?
JEHOVÄQA manam imëpis munashqatsu edäyar sufrinantsikta. Tsëpa rantinqa, llapan nunakuna alli saludyoq y jutsannaq juk Paraïsuchö kawayänantam munarqan. Rasumpa kaqchöqa, ‘Dios llapan camashqancunam imeca juc qeshyaq warmi qeshpicur nanatsiconqanno jipaquicayan’ (Rom. 8:22). ¿Imanöraq Dios sientikun jutsarëkur imëka sufrimientukunaman nunakuna chäyanqanta rikar? Y mas llakikïpaqqa, edäyashqakuna yanapakïta mas wanëkäyaptin kastankuna jaqiriyanqanmi (Sal. 39:5; 2 Tim. 3:3).
2. ¿Imanirtaq edäna cristiänukuna congregacionkunachö kanqanta agradecikuntsik?
2 Jehoväta sirweqkunaqa, congregacionchö mëtsikaq edäyashqa ollqukuna y warmikuna kayanqantam agradecikuntsik. Pasayanqankuna y Jehoväman markäkuyanqanmi yanapamantsik. Kë cristiänukunaqa höraqa kastantsikkunam kayan. Kastankuna kar o mana karpis, pëkunarëkurqa yarpachakuntsikmi (Gäl. 6:10; 1 Pëd. 1:22). Tsëmi, edäyashqa cristiänukunapaq Dios imata pensanqanta musyë yanapamäshun. Jina yachakushunmi pëkunata yanapayänampaq kastankuna y congregacionkuna imakunata rurayänampaq kaqtapis.
“AMA QONQARAMËTSU”
3, 4. a) Salmu librupa 71 kaq capïtulunta qellqaq, ¿ima precisaq mañakïtataq Jehoväta mañakurqan? b) ¿Imatataq Jehoväta mañakïta puëdiyan congregacionchö edäyashqakuna?
3 Salmu 71:9 textum nin: “Ama qonqaramëtsu awkinyënïchö; y kallpannaqna këkaptï ama jaqiramëtsu”. Salmu librupa 70 kaq capïtulunta qellqaqqa Davidmi karqan, y itsachi qateqnin kaq 71 capïtulutapis Diosman rogakur pëlla qellqarqan. Pëqa jövin kënimpita hasta edäyanqanyaqmi Diosta sirwirqan, tsënöpam jatun rurëkunata ruranampaq Jehoväqa utilisarqan (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Rëy. 2:1-3, 10). Tsënö karpis, alleqmi musyarqan Jehoväpa bendicionninta y yanapakïninta wananqanta, tsëmi pëman mañakurqan (leyi Salmu 71:17, 18 *).
4 Congregacionkunachöqa Davidnö mëtsikaq cristiänukunam kan. Y edäyëninkunarëkur “mana alli tiempukuna[pa]” pasarnimpis, llapan puëdiyanqanmannömi Diosta alabayan (Ecl. 12:1-7). Mëtsikaq edäyashqakunaqa manam unënötsu kawëninkunachö y Diospa kaqchö rurëta puëdiyan. Tsënö karpis, Davidnömi markäkïwan Jehoväman mañakuyan bendicïkunampaq y cuidëkunampaq, jina imëka yarpachakïninkunatapis mañakuyanmi.
5. ¿Imanötaq Jehovä rikan pëta sirweq edäyashqa cristiänukunata?
5 Bibliaqa clärum rikätsikun edäyashqa cristiänukunata Jehovä precisaqpaq churanqanta, y sirweqninkunapis pëkunata respetanatam munan (Sal. 22:24-26; Prov. 16:31; 20:29). Levïticu 19:32 textum kënö nin: “Soquyashqakunapa puntanchöqa sharkunëkim, y edäyashqa nunataqa respetakunëkim, tsënö rurarqa noqatam respetëkämanki. Noqaqa Jehovämi kä”. Kë textu qellqakanqan witsanqa congregacionchö edäyashqa cristiänukunata respetëqa alläpam precisarqan, y kanan witsampis tsënöllam. Tsënö kaptinqa, ¿pikunataq edäyashqakunata atiendiyanman y wanayanqankunawan yanapayanman?
FAMILIANKUNA RURAYÄNAMPAQ KAQ
6. ¿Imanötaq Jesus rikätsikurqan teytantsikkunata cuidë precisanqanta?
6 Diospa palabranmi kënö nimantsik: “Teytëkita y mamëkita respetar alli rikanki” (Ex. 20:12; Efes. 6:2). Fariseukuna y escrïbakuna teytankunata mantenita mana munayaptinmi, Jesus tsë mandamientuta yarpätsikurqan (Mar. 7:5, 10-13). Jesusmi kë asuntuchö juk alli ejemplu karqan. Qeruchö wanunampaq këkarmi, mamanta cuidëkunampaq kuyashqa discïpulun Juanta encargarqan (Juan 19:26, 27).
7. a) ¿Imatataq apostul Pablu consejakurqan edäyashqa teytakunapa familiankunata? b) ¿Pikunapaqtaq Pablu tsë witsan parlëkarqan?
7 Familiankunata cristiänukuna manteniyänampaqmi apostul Pablutawan Jehovä qellqatsirqan (leyi 1 Timoteu 5:4, 8, 16). Këpita maslla yachakurishun. Pabluqa pikuna congregacionpa yanapakïninta chaskita o mana chaskïta puëdiyanqantam Timoteuta yachëkätsirqan. Clärum nirqan wamrankuna, willkankuna y wakin cristiänu familiankuna, edäyashqa viudakunata cuidayänampaq kaqta. Tsënöpa, congregacionchö kaqkuna mana alläpa rurëyoq kayänampaq. Tsënöllam kanan witsan cristiänukunapis familiankuna wanayanqankunachö yanapayan.
8. ¿Imanirtaq Bibliaqa edäyashqa teytantsikkunata imanö cuidanapaq nimantsiktsu?
8 Juk parlakïchöqa, cristiänukunaqa teytankuna wanayanqantam qoyanman. Edäyashqa cristiänu teytakunapaq apostul Pablu parlashqa kaptimpis, cristiänukunaqa, mana cristiänu kaq teytankunatapis tsënöllam atiendiyänan, y tsë rurëtaqa tukïnöpam rurëta puëdiyan. Wanayanqankuna, imanö nuna kayanqan y saludninkunaqa manam llapampatsu igual-lla. Wakin edäyashqa teytakunaqa atska wamrayoqmi kayan y wakinkunapanam jukllëlla. Y wakinkunataqa gobiernum yanapan. Jina imanö cuidayänampaq kaqtaqa cada ünum puëdinqanmannö patsätsiyan, tsëmi imanö patsätsiyanqantaqa jusgashwantsu. Palabran ninqannö imatapis decidishqaqa Jehoväqa bendicimäshunmi, tsënöllam rurarqan Moises kawanqan witsampis (Nüm. 11:23).
9-11. a) ¿Ima sasakunapataq wakin cristiänukuna pasayan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.) b) ¿Imanirtaq edäyashqa teytankunarëkur wamrakuna llapan tiempunkunawan yanapakïkäyanqanta rasllaqa jaqiriyanmantsu? Willakaramï.
9 Wamrankuna karuchö täräyaptinmi, teytankunata wanayanqankunawan yanapëqa sasaraq kanqa. Höraqa ishkirirnin, pakikurirnin, moqakurirnin o imallapis pasaptinmi edäyashqakunaqa mas antsäriyanman, tsëqa raslla watukariyänanta, y wallka o atska tiempupa cuidayänanta itsa wanayanqa. *
10 Teytankunapita karuchö täraq llapan tiempunkunawan Jehoväta sirweqkunapaqqa itsa sasaraq kanqa imata decidiyänampis. Jehoväpa bendicionnin kaptinmi, betelïtakuna, misionërukuna y watukakur pureq anciänukuna rurëninkunata kuyayan. Peru teytankuna qeshyakurkuyaptinqa, itsa raslla kënö pensayanman: “Mananam yanapakïta puëdishuntsu teytantsikkunata cuidaqmi wayiman kutinantsik” nir. Imatapis manaraq decidirmi, alliraq yarpachakuyänan y Jehovä Diosta mañakuyänan, y teytankuna wanayanqantam alleqraq rikäyänan. Manam rasllaqa llapan tiempunkunawan yanapakïkäyanqanta jaqiriyanmantsu, porqui höraqa manam tsëta rurayänan precisanqatsu. Itsa höraqa teytankuna wallka tiempullapa qeshyariyanqa o congregacionchö cristiänukuna cuidar yanapëta puëdiyanqa (Prov. 21:5).
11 Këta mas tantiyarinapaq karu nacionkunachö ishkë wawqikuna yanapakuyanqampaq parlarishun. Juk kaqqa misionërunömi Paraguay nacionchö yanapakurqan, y juk kaqnam Estädus Unïdus Betelchö yanapakurqan. Teytankuna yanapakïta wanayanqanta musyarirmi, ishkan wawqi warminkunawan Japon nacionman watukaq y imata rurayänampaq kaqta rikäyänampaq viajayarqan. Paraguaychö yanapakoq parëjaqa, misionëru këta jaqirirmi wayinkunaman kutikïta pensëkäyarqan. Tsënö këkäyaptinmi, teytankunapa congregacionnimpita juk anciänu telëfonupa qayarirqan, teytankunata yanapayänampaq kaqta anciänukuna decidiyanqanta willarnin. Alläpam kushikuyaq tsë parëja misionërunö yanapakuyanqanta, y tsëmi imëkanöpa teytankunata cuidar yanapëta munayarqan. Llapan familiam tsënö rurayanqanta alläpa agradecikurqan.
12. ¿Imatataq cristiänukuna cuentaman churayänan teytankunata cuidayänampaq imatapis decidir?
12 Llapan cristiänu familiakunam edäyashqa teytankunata cuidayänampaq shumaq patsätsiyänan, tsënöpa Diospa jutin alabashqa kanampaq. Jesus kawanqan witsan pushakoq religiösukunanöqa manam kashwantsu (Mat. 15:3-6). Llapan decidinqantsikkuna, Diosta alabananta y markanta allichö quedatsitam munantsik (2 Cor. 6:3).
CONGREGACION RURANAMPAQ KAQ
13, 14. ¿Imanötaq Biblia rikätsikun congregacionkuna edäyashqakunata cuidayänampaq?
13 Manam llapantsiktsu tsë experiencia willakunqannö llapan tiempunkunawan Diosta sirweqkunata yanapëta puëdishun. Tsënö kaptimpis, apostulkuna kawayanqan witsan congregacionchö pasakunqanmi, rikätsimantsik edäyashqa cristiänukunata yanapanapaq. Bibliaqa willakun Jerusalen congregacionchö ‘meqanpis pishipäcoq mana canqantam’. Tsëqa pasakoq manam kapoqyoq kayanqampitatsu. Wakinkunaqa waktsam kayarqan, peru ‘qelletam raquipuyaq’ segun wanayanqanmannö (Hëch. 4:34, 35). Tiempuwannam juk problëma qallëkurqan. Wakin viudakunata ‘cada junaq mikïta raquinaquicho iwal mana atiendiyanqantam’ musyariyarqan. Tsëmi, apostulkuna yachaq nunakunata akrayarqan viudakunata igualpa atiendiyänampaq (Hëch. 6:1-5). Kënö rurayanqan juk tiempullapa kashqa kaptimpis, 33 wata Pentecostes fiestachö cristiänuman tikraqkunatam yanaparqan, tsëmi Jerusalenchö juk tiempupa quedakuyarqan markäkïninkunata sinchiyätsiyänampaq. Apostulkuna tsënö rurayanqanqa rikätsikun, wanaqkunata congregacionchö kaqkunapis yanapëta puëdiyanqantam.
14 Näqa ninqantsiknöpis, Timoteutam Pablu willarqan ima cäsukunachö juk viudata congregacion yanapëta puëdinqanta (1 Tim. 5:3-16). Jina apostul Santiagupis, waktsakunata, viudakunata y juk problëmayoqkunata, cristiänukuna yanapayänan precisanqantam nirqan (Sant. 1:27; 2:15-17). Y apostul Juannam kënö nirqan: “Sitsun meqan nunapis capoqyoq quecar, nuna mayinta wactsata riquecar, imallawanpis ancupar yanapeconqatsu; ¿imanopataq tse nunapa shonquncho Diosnintsicpa cuyaquinin canqa!” (1 Juan 3:17). Awmi, cada cristiänum kë mandäduta cumplinan, tsënö këkaptinqa, ¿manatsuraq congregacionkunapis tsënölla rurayanman?
15. ¿Imakunatataq rurayanman wamrankuna y anciänukuna edäyashqa cristiänukunata shumaq yanapayänampaq?
15 Wakin nacionkunachöqa gobiernukunam waktsa kaqkunata yanapan tukïläya ayüdakunawan (Rom. 13:6). Wakinkunachöqa manam tsë yanapakï kantsu. Tsëmi, familiankuna o congregacionkuna edäna cristiänukunata cuidayanqanqa cada sitiuchö jukläya. Mëtsikaq cristiänukunam teytankunapita karuchö täräyan, tsëmi llapantaqa rurëta puëdiyantsu. Tsë cäsu kaptinqa, mas alliqa kanqa teytankunapa congregacionninchö anciänukunawan edäyashqakunapa wamrankuna parlayanqanmi, tsënöpa imëkapita anciänukuna altantulla këkäyänampaq. Markankunachö edäyashqakunata ima ayüdallatapis Gobiernu qoyaptinqa, itsa tsëkunata chaskiyänampaq anciänukuna yanapayanman. Jina saludninkunachö o jukkunachö teytankuna imanö këkäyanqantapis wamrankunata willayanmanmi. Anciänuwan edäyashqakunapa wamrankuna imëpis parlayanqanmi problëmakunata altsayänampaq yanapakunqa. Teytankunata cuidar y yanapar pillapis kaptin, y imanö këkäyanqanta willariyaptinqa wamrankunaqa alläpam kushikuyanqa.
16. ¿Imatataq congregacionchö wakin cristiänukuna rurayan edäna kaqkunata yanapayänampaq?
16 Wakin cristiänukunaqa edäyashqakunata alläpa kuyarnin, wanayanqankunachö yanapayan. Itsa congregacionpita wakin kaqkunawan trokanakur cuidayanman. Llapan tiempunkunawan Diosta mana sirwita puëdirnimpis, kushikuyanmi, edäyashqakunapa wamrankuna llapan tiempunkunawan Diosta sirwir sïguiyänanrëkur teytankunata cuidar yanapakurnin. ¡Alläpa shumaqmi tsënö rurayanqanqa! Tsënö kaptimpis, llapan puëdiyanqanmannömi wamrankunapis teytankunata yanapayanman.
SHUMAQ PALABRAKUNAWAN KALLPATA QOSHUN
17, 18. ¿Imanirtaq precisan edäna kaqkuna y cuidar yanapaqkuna kushi kushilla imëpis kayänan?
17 Edäna kaq y cuidar yanapaqkunapis, kushi kushilla këtam procurayänan imatapis rurar alli pasayänampaq. Porqui höra höraqa awkinyë y chakwanyëqa kallpannaq këta y llakikïtam apamun. Tsëmi, pëkunawan parlarninqa itsa procurankiman respëtuwan y shumaq palabrakunawan parlapëta. Edäna cristiänukuna Diosta mana jaqita sirwiyanqanqa alläpa alabëpaqmi. Jehoväqa manam qonqantsu pëta sirwiyanqanchö imëkata rurayanqanta, y noqantsikpis manam qonqantsiktsu (leyi Malaquïas 3:16 * y Hebrëus 6:10).
18 Problëmantsikkunaqa mas ankashmi kanqa kushi kushilla imatapis rurashqaqa (Ecl. 3:1, 4). Mëtsikaq edäyashqakunaqa manam imatapis alläpaqa mañakuyantsu. Porqui alleqmi musyayan, watukëta munayanqan y imanö atiendiyanqan, alli chaskikunqampitaraq kanqanta. Edäna kaqkunata watukaq ëwaqkunatam kënö niyaqta höraqa wiyantsik: “Animëta munarmi ewarqä, peru pëmi mas animaramashqa” (Prov. 15:13; 17:22).
19. ¿Imaraq yanapanqa jövinkuna y mayorkuna sasa tiempukunachö alli tsarakuyänampaq?
19 Imëka sufrimientukuna y jutsarëkur imëka llakikïkuna imëllapis ushakärinantam munantsik. Tsë chämunqanyaqqa, shamoq tiempuchö Diospa Gobiernunmanmi llapantsik yarparänantsik. Musyantsikmi Diospa awnikïninkunaman markäkunqantsikqa, sasa tiempukunachö tsarämänapaq kaqta. Tsëta musyarmi, apostul Pablupis kënö nirqan: “Tsemi auquinye shamuptinpis, qelanäyätsu; porqui Teyta Dios yanapayämaptinmi waran waran tullücuna mas ancash ancash quecan” (2 Cor. 4:16-18; Heb. 6:18, 19). Diospa awnikïninkunaman markäkurnimpis, ¿imaraq yanapamäshun edäna kaqkunata shumaq cuidanapaq? Qateqnin kaq yachatsikïchömi alli musyatsikïkunata rikärishun.
^ par. 3 Salmu 71:17, 18: “Teyta Dios, jövin kanqäpita patsëmi yachatsimarqunki, y kanankamayaqmi imëka ruranqëkipita musyatsikïkä. Edäyënïchö y soquyënïchöpis, Diosllä, ama jaqirallämëtsu, makikiwan ruranqëkikunapita kastäkunata willanqäyaq; llapan shamoqpaq kaqkunata kallpëkipita willanqäyaq”.
^ par. 9 Qateqnin kaq yachatsikïchömi rikärishun edäna teytantsikkunata imanö cuidanapaq shumaq musyatsikïkunata.
^ par. 17 Malaquïas 3:16: “Tsë witsanmi Jehoväta respetaqkuna juknin juknin yanaqinkunawan parlayarqan, y Jehovämi tsë llapanta rikëkarqan y wiyëkarqan. Tsëmi tsëta yarpänampaq pëpa puntanchö juk libru qellqakar qallakarqan Jehoväta llapan respetaqkunapaq y jutinman yarpaqkunapaq”.


text:
#4 2012/01/02 22:50
「●NHK総合 8/10 午前0:15‾0:40 証言記録 市民たちの戦争「封印された大戦争」
番組内容:太平洋戦争終盤,愛知県をM7.9の大地震が襲った.しかし国は大地震の被害を,徹底的に“封印”する.その真相を近年発見された資料からひもとく.
証言:「数日たったら,B29が来て 見たらビラ 拾ってみたら ショックだった 毛筆で,地震の次は 何をお見舞いしましょうか って書いてあった.」
[匿名さん]
#10 2013/01/30 19:29
Kay qillqata waqaychaspaykiqa, llamk'asqaykikunata mana kutinalla nisqa saqillaymanpas saqimpunki.
Ar・ ninki musuq llamk'apuqkunap qillqasqaykimanta willaspan mast'arinanman,
llikapi tiyaypura llamk'apusqayki p'anqaman t'inkimuqwan, chaytaq lliwmanta aswan pisi.
Llamk'apuypaq phatakuna p'anqapi astawan willasunaykipaq qhaway.
Mana saqillasqa kaspaykiqa, ama qillqarimuychu iskaychay hay・i nisqayuq qillqakunata iskaychamuspa!
[匿名さん]
#11 2013/03/10 14:50
sagecapish tucui chaicunata callarimanta alli tapushpa chashnatac cashcata yachashpami,
canman parlanaca alli cacpi,
tucui ima tucushcataca sumacta quillcashpa yachachini.
Vcapish tucui chaicunata callarimanta alli tapushpa chashnatac cashcata yachashpami, canman parlanaca alli cacpi, tucui ima tucushcataca sumacta quillcashpa yachachini.
[匿名さん]


text:
TAPANMANTA | ¿IMAMANTÁ BIBLIA PARLAN?
¿Imaynatá tukuy ima qallarerqa?
Génesis, Bibliaj ñaupaj kaj libronqa, pisi parlayllapi imaynatachus tukuy ima qallarisqanta sutʼinchan. Nin: “Qallariypeqa Dios cielotawan, kay pachatawan ruwarqa”, nispa (Génesis 1:1). Tukuy laya plantasta, animalesta ima ruwaytawan, Diosqa ñaupa runa Adanta, warmin Evatawan ruwarqa. Animalesmanta nisqaqa, imatachus ruwayta ajllayta aterqanku. Imaraykuchus Diospa rijchʼayninman ruwasqa karqanku. Chaywanpis allinta ajllananku karqa. Diosta kasukojtinkoqa, wawasninkuwan khuska mana onqospa, nitaj wañuspa, Jallpʼapi wiñaypaj kusisqa kausakunkuman karqa, Dios qallariypi munarqa ajinata.
Chaywanpis uj ángel, munaynillanta maskʼaspa ñaupa tatasninchejta chʼaukiyarqa. Jinamantataj Satanasman tukorqa, chaytaj “Churanakoj” niyta munan. Payqa uj katarinejta Evata chʼaukiyarqa, mana Diosllawan kausaspa allin rinanta nispa. Adanwan Evawanqa Satanasta kasorqanku, Diospa kamachiyninpi kaytataj qhesacharqanku. Mana allinta ajllasqankurayku, wiñay kausayta chinkacherqanku. Jinamantataj wawasninkuman juchata, wañuyta ima saqerqanku.
Chaywanpis Diosqa, Adanpa wawasninman wiñay kausayta watejmanta qonanpaj, chay ratopacha yuyaychakorqa. Payqa, uj “miray” chayri uj runa jamunanta nerqa. Chay runataj Satanasta chinkachinan karqa, paywan ñaupa tatasninchejwan rikhurichisqanku ñakʼariykunatapis (Génesis 3:15). ¿Pitaj chay “miray” karqarí? Tiempowanraj yachakunan karqa.
Chaykamataj Satanasqa, Diospa munaynin mana juntʼakunanpaj, juchawan sajra kajwan miraykunanpaj ima, tukuy imata ruwarqa. Chayrayku Diosqa, sajra runasta Jatun Parawan chinkachinanta nerqa. Cheqa sonqo Noemantaj, pay, familian, animales ima salvakunankupaj, uj arcata —jatun cajata jina— ruwananta kamacherqa.
Jatun Paramanta watanman, Noé, familian ima, arcamanta llojserqanku. Jallpʼaqa llimphu kasharqa. Suyasqa “miraytaj” niraj chamorqachu.
(Kaykunamanta orqhokun: Génesis 1-11; Judas 6, 14, 15; Apocalipsis 12:9.)


text:
Río San Juan suyu
Río San Juan suyu (kastilla simipi: Departamento de Río San Juan) nisqaqa huk suyum Nikarawa mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Carlos llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 13 ñiqin inti raymi killapi 1949 watapipi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
95 596 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
6 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Río San Juan suyu.


text:
Dyus
Dyus icha Diyus nisqaqa (kastilla simipi: Dios, latin simipi: Deus, grigu simipi: Θeός) hatun kamaq, tukuy imappas tukuy runappas tukuy pachappas ruraqnin niyta munan. Iñiq runaqa dyusninta icha dyusninkunata yupaychanmi.
Huk iñiykunapiqa achka dyus kaykunatam yupaychanku, ahinataq ñawpa Grigukuna, Romanukuna, Mishikakuna, Inkakuna (Tawantinsuyu iñiy) ima.
Huktaq iñiykunapi hukllam Dyusta yupaychanku, ahinataqmi hudyukuna, kristiyanukuna, muslimkunapas.
Kristiyanu iñiypiqa huklla Dyusmi kaspa, chay Dyusqa kimsantin hinam:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Kristiyanu Dyusmantaqa iñiymantapas Dyuspa Simin Qillqam willakun.


text:
Machitu hermanosta jatunpaj qhawana
“Machu runastaqa [...] jatunpaj qhawaychej.” (LEV. 19:32.)
1. ¿Ima llakiypitaj runas rikukunku?
JEHOVÁ DIOSQA ni jaykʼaj machuyananchejta munarqachu. Astawanpis, mana onqospa kusisqas paraisopi kausakunanchejta munarqa. Chaywanpis runasqa, “nanaywan ayqoshan, uj nacechikoj warmi jina” (Rom. 8:22). Jucharayku runas mayta ñakʼarishasqankuta rikuspa Diosqa mayta phutikun. Chantapis ashkha machitu runasqa, yanapata necesitajtinkupuni saqerpayasqas kanku (Sal. 39:5; 2 Tim. 3:2-4).
2. ¿Imaraykutaj kusikunchej qotuchakuypi machitu hermanos kasqankumanta?
2 Mayta kusikunchej machitu hermanos Diosta yupaychashasqankumanta. Imaraykuchus paykunaj kausayninkumanta, Diospi creeyninkumanta ima mayta yachakusunman. Chay machitu hermanosmanta wakenqa, ichá familiaresninchej kanku. Jina kajtin chayri manapis tukuyninchej paykunamanta llakikunanchej tiyan (Gál. 6:10; 1 Ped. 1:22). Chayrayku may sumaj kanqa yachakunanchej imatachus Dios paykunamanta yuyasqanta. Chantapis yachakullasunchejtaj machitu hermanospaj imastachus familiasnin, qotuchakuy ima yanapanankupaj ruwanankuta.
“AMA QHESACHAWAYCHU”
3, 4. 1) ¿Imatataj Salmo 71 qhelqaj Diosmanta mañakorqa? 2) ¿Imatataj Diosmanta machitu hermanos mañakunkuman?
3 Salmo 71:9 nin: “Ama qhesachawaychu, allin machituña kajtiy. Manaña kallpayoj kajtiypis, ama saqerpariwaychu”, nispa. Kaytaqa ichapis David qhelqarqa. Imaraykuchus wayna kasqanmantapacha machuyanankama Jehovata sirverqa, Jehovataj Davidnejta jatuchaj imasta ruwarqa (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Rey. 2:1-3, 10). Chaywanpis Diosmanta mañakorqa bendecinallantapuni, mana saqerparinantataj (Salmo 71:17, 18 leey).
4 Kunanpis, ashkha hermanos David jina kanku. Machuyapushasqankurayku “sajra pʼunchaykuna[pi]” rikukuspapis, Diosta jatunchanankupaj tukuy atisqankuta ruwashanku (Ecl. 12:1-7). Paykunamanta ashkhas manaña jóvenes kashaspa jinachu Diospaj ruwanasninta, waj imasta ima ruwanku. Chaywanpis David jina, Diosmanta allinpaj qhawanallantapuni, mana saqerparinanta ima mañakuyta atinku. Imaraykuchus Diosqa mañakuyninkuta uyarenqapuni. Davidpis Dios yuyaychasqanman jina chay kikin llakiykunasllamantataj qhelqarqa.
5. ¿Imaynatá Jehová cheqa sonqo machitu kamachisninta qhawan?
5 Diospa Palabranqa, sutʼita rikuchiwanchej cheqa sonqo machitu kamachisninta Jehová may allinpaj qhawasqanta, suyantaj kamachisninpis jatunpaj qhawanankuta (Sal. 22:24-26; Pro. 16:31; 20:29). Levítico 19:32 nin: “Machu runasrí yuraj chujchasninkurayku jatunpaj qhawasqa kanku”, nispa. Kay versículo qhelqakushajtenqa machitusta jatunpaj qhaway may allin karqa, kunanpis jinallapuni. Chaywanpis, ¿pitaj paykunata qhawanan tiyan, necesitasqankutapis qonan tiyan?
MACHITU FAMILIANCHEJTA QHAWANA
6. ¿Imatá yachakunchej Jesús imaynatachus mamanta qhawasqanmanta?
6 Diospa Palabran nin: “Tataykita, mamaykitawan jatumpaj qhaway”, nispa (Éxo. 20:12; Efe. 6:2). Jesusqa, chay kamachiyta jatunpaj qhawacherqa, fariseosta, leymanta kamachejkunata ima juchachaspa, imaraykuchus paykunaqa tatasninkuta mana jatunpajchu qhawaj kanku (Mar. 7:5, 10-13). Jesusqa, wajkuna yachakunankupaj jina ruwarqa. Sutʼincharinapaj wañupunan qayllata, discipulon Juanman mamanta qhawaripunanta nerqa, ichá mamanqa chay kutipi viudaña karqa (Juan 19:26, 27).
7. 1) ¿Imatataj apóstol Pablo tatasta qhawanamanta nerqa? 2) ¿Imatawantaj Pablo nerqa?
7 Apóstol Pabloqa, Timoteoman uj cartanta qhelqashaspa, familiankuta cristianos qhawanankupuni kasqanta nerqa (1 Timoteo 5:4, 8, 16 leey). Chayta nerqa, pikunachus qotuchakuypa yanapanta japʼiyta atisqankumanta parlashajtin. Pabloqa, paya viudasta wawasnin, allchhisnin, waj familiaresnin ima qhawananku kasqanta nerqa. Ajinamanta mana qotuchakuyllachu yanapanan karqa. Kunanpis cristianosqa, ‘ruwayninkuta juntʼanku’ nisunman familiankuman necesitasqanta qonku.
8. ¿Imatataj Biblia yuyaychawanchej machitu tatasta qhawanamanta?
8 Cheqamantapuni cristianosqa, machuyasqa tatasninkuman imastachus necesitasqankuta qonanku tiyan. Pablo nisqanman jina machitu tatas Diosta yupaychajtinku chayri manapis wawasqa tatasninkuta qhawanankupuni tiyan. Sapa familia imaynatachus machuyasqa tatasninkuta qhawanankupi tʼukurinanku tiyan. Imajtinchus mana tukuy tataschu kikin kanku, nitaj tukuychu kikin imasta necesitanku, ichá wakenqa onqosqas kashanku, wakintaj mana. Wakin tatasqa uj wawayojlla kanku, wakintaj ashkha wawasniyoj kanku. Wakintaj gobiernoj yanapanta japʼikunku, wakintaj mana. Chayrayku mana allinchu kanman imaynatachus machitu tatasta qhawayta ajllajkunata qhawarananchej. Imaraykuchus Jehovaqa, Palabranman jina imaynatachus machitu tatasta qhawayta ajllajkunata bendecin, chaytaj sutʼita rikukun Moisespa tiemponmantapacha (Núm. 11:23).
9-11. 1) ¿Wakin machitu hermanos ima chʼampaypitaj rikukunkuman? (20 paginapi rikhurej dibujota qhawariy.) 2) ¿Imaraykutaj Diospaj astawan llankʼajkuna mana usqhayllata llankʼayninkuta saqenankuchu tiyan? Sutʼinchay.
9 Wakin wawasqa tatasninkumanta karupi tiyakunku, chayraykutaj tatasninkuta yanapayta mana atillankuchu. Machitu tatasmanta mayqellanpis urmakusqanrayku, tullunta pʼakikusqanrayku chayri waj imasrayku ichá usqhayllata yanapata necesitanman. Chay jawa ichapis pisi tiempota chayri unay tiempota yanapata necesitankuman. *
10 Diospaj astawan llankʼajkunaqa, wasinkumanta karupi kaspa tatasninku yanapata usqhayllata necesitajtinku sumajta tʼukurispa imatachus ruwanankuta ajllananku tiyan. Betelitas, misioneros, qotuchakuykunata waturejkuna ima, llankʼayninkuta jatunpaj qhawanku, imaraykuchus yachanku Jehovamanta chay llankʼay jamusqanta. Chaywanpis tatasninku onqoykojtinku ichá ninkuman: “Ripunanchejchá kanqa wasinchejman tatasninchejta qhawanapaj”, nispa. Chaywanpis manaraj chayta ruwashaspa allin kanman Diosmanta yanapata mañakunanku, chantapis sumajta tʼukurinanku tiyan tatasninku yanapanata necesitankupunichus manachus chaypi. Mana allinchu kanman pipis Diospaj llajtanpi llankʼayninta usqhayllata saqenan, ichapis onqosqa tata chayri onqosqa mama pisi tiemponman sanoyapunman chayri qotuchakuymanta hermanos yanaparinkuman (Pro. 21:5).
11 Iskay hermanosmanta parlarinachej, paykunaqa wasinkumanta karupi Diosta sirvisharqanku. Ujnenqa Sudamericapi misionero jina llankʼasharqa, ujnintaj Brooklynpi (Nueva York) Betel wasipi llankʼasharqa. Tatasninku yanapata necesitajtinkutaj, paykunaqa warmisninkuwan usqhayllata Japonman tatasninkuta waturej rerqanku. Misionero kajqa, warminwan khuska llankʼayninta saqepuyta munarqa tatasninta qhawananpaj. Jinallapi tatasninpa qotuchakuyninkumanta ancianosta umachaj hermanoqa wajyarerqa, tukuynin ancianos imaynatachus tatasninta yanaparinankumanta parlarisqankuta willananpaj. Imaraykuchus chay ancianosqa, misioneros jinallapuni llankʼanankuta munarqanku. May allinpajtaj Jehovapaj llankʼashasqankuta qhawarqanku, tukuy imatataj ruwayta munarqanku misionerospa tatasninkuta yanapanankupaj. ¡Chay familiaqa chay ancianosman mayta agradecekorqa yanapasqankumanta!
12. ¿Imapitaj tʼukurinanku tiyan cristiano familias imaynatachus tatasninkuta qhawanankuta ajllashaspa?
12 Uj cristiana familia imaynatachus tatasninta qhawayta ajllajtinpis, Jehová Diosta jatunchanankupaj jina ruwananku tiyan. Ni jaykʼaj Jesuspa tiemponmanta religionta kamachejkuna jina ruwanachu (Mat. 15:3-6). Tukuy ima ajllasqanchejqa Diosta, qotuchakuyta ima jatunchananta munanchej (2 Cor. 6:3).
QOTUCHAKUYPIS MACHITU HERMANOSTA QHAWANAN TIYAN
13, 14. ¿Imatá Biblia nin machitu hermanosta qotuchakuykuna qhawanankumanta?
13 Ñaupaj parrafospi parlarisqanchejman jina, mana tukuychu Diospaj astawan llankʼaj hermanosta yanapayta atinku. Chaywanpis apostolespa tiemponpi imachus kasqanqa, qotuchakuykuna machitu hermanosta yanapananku kasqanta rikuchin. Jerusalenpi qotuchakuymanta Biblia nin: “Paykuna ukhupi mana pipis pisichikojchu”, nispa. Chayqa mana ninayanchu tukuyninku ashkha qolqeyoj kasqankuta. Imaraykuchus paykunamanta wakenqa wajchas karqanku, chaywanpis paykunaman “rakʼiraj kanku sapa ujman, maychus pisichikusqankuman jina” (Hech. 4:34, 35). Astawan qhepamantaj yachakorqa wakin viudasman ‘sapa pʼunchay mikhunata mana rakʼishasqankuta’. Chayrayku apostolesqa, allin kausayniyoj qharista churarqanku, tukuy viudasman necesitasqankuman jina mikhuyta rakʼinankupaj (Hech. 6:1-5). Chaywanpis “sapa pʼunchay mikhunata” rakʼeyqa uj tiempollapaj karqa. Imaraykuchus chay yanapaqa, Pentecostés 33 watapi cristianosman tukojkunapaj karqa, pikunachus Jerusalenpi creeyninkuta kallpachanankupaj qhepakorqanku. Apostolespa ruwasqankoqa, pisichikoj hermanosta qotuchakuykuna yanapayta atisqankuta rikuchin.
14 Rikunchej jina, Pabloqa, Timoteoman nerqa maykʼajchus uj cristiana viuda, qotuchakuymanta yanapata japʼiyta atisqanta (1 Tim. 5:3-16). Jinallataj Bibliata qhelqaj Santiagopis, wajchasta, viudasta waj chʼampaypi rikukojkunata ima yanapanapuni kasqanta nerqa (Sant. 1:27; 2:15-17). Apóstol Juantaj nerqa: “Kapuyniyoj runachus, hermanonta pisichikojta rikuspa, mana imatapis jaywarin chayqa, Diospa munakuynenqa manapuni paypi kanchu”, nispa (1 Juan 3:17). Sapa uj cristiano, pisichikojkunata yanaparinankupuni tiyan, qotuchakuytaj astawanraj chaytaqa ruwanan tiyan.
15. ¿Imastataj qhawarina kanqa machitu hermanosta yanaparinapaj?
15 Wakin suyuspeqa, gobierno machitu runasman qolqeta qospa yanapan, waj runastapis wasinkuman kachan imaynallamantapis yanapanankupaj (Rom. 13:6). Wakin suyuspitaj chay yanapas mana kanchu. Chayrayku familiaresnin, qotuchakuy imaqa, machitu hermanosta mana kikinta yanapayta atenqankuchu. Wakenqa, tatasninkumanta karupi tiyakusqankurayku ichá tatasninkuta mana sumajta yanapayta atillankuchu. Jina kajtenqa allin kanman, tatasninkoj qotuchakuyninkumanta ancianoswan parlarinanku, ima chʼampaykunapichus familia rikukusqanta yachanankupaj. Sutʼincharinapaj, ancianosqa, machitu hermanosta yanaparinkuman tiyakunku chaypi gobierno yanapasta qosqanta japʼinankupaj. Ichapis ancianosqa reparanqanku, machitu hermanos luzmanta, yakumanta manaraj pagasqankuta, chayri jampinkutapis horanpi mana tomashasqankuta. Chaykunamanta ancianosqa, machitu hermanospa wawasninwan parlarinankoqa may allin kanman, ajinamanta imaynallamantapis chay chʼampayta allinchankuman. Wawasqa, mayta kusikunku tatasninkuta pillapis qhawarishasqanmanta, ajinamanta tatasninku ima yanapatapis necesitajtinku yachayta atillanqanku.
16. ¿Imatataj wakin hermanos ruwanku machitu hermanosta yanapanankupaj?
16 Qotuchakuymanta wakin hermanosqa, tiempochakunku machitu hermanosta yanapanankupaj, chaytataj ruwanku chay hermanosta munakusqankurayku. Ichapis wasinkuman qhawanankupaj apanku chayri qotuchakuymanta hermanoswan parlarinku ujtaj ujtaj qhawarinankupaj. Kay hermanosqa Diospaj astawan llankʼayta mana atisqankurayku, machitu hermanospa wawasninkuta Diospaj astawan llankʼanallankupajpuni yanapaspa mayta kusikunku. ¡Ajinata chay hermanos yanapasqankoqa may sumaj! Chaywanpis chay mana ninayanchu wawas tatasninkumanta qonqakapunankuta, astawanpis tukuy atisqankuta ruwananku tiyan tatasninkuta qhawanankupaj.
MACHITU HERMANOSTA KALLPACHANAPAJ JINA PARLARINA
17, 18. Machitus, paykunata qhawajkuna ima, ¿imaraykutaj kusisqallapuni kananku may allin?
17 Machitusta qhawajkuna, machitus ima, kusisqallapuni kajtinkoqa, ima chʼampaytapis atipayta atillanqanku. Ichapis wakin kuteqa, hermanosninchej machuyapushasqankurayku pisi kallpayoj chayri sonqo pʼakisqas sientekunkuman. Chayrayku mayta kallpachakunanchej tiyan, paykunata jatunpaj qhawanapaj, kallpachanapaj jina parlarinapaj ima. Jehovaman cheqa sonqo kasqankuraykutaj allinta ruwashanki ninata necesitanku. Jehová Diosqa, mana qonqakunchu Payta servinankupaj mayta kallpachakusqankumanta, noqanchejpis manallataj qonqananchejchu tiyan (Malaquías 3:16; Hebreos 6:10 leey).
18 Kusisqa kayqa, sapa pʼunchay chʼampaykunata atipanapaj yanapawanchej (Ecl. 3:1, 4). Ashkha machitu hermanosqa, mana anchata wajkunamanta suyanankupaj mayta kallpachakunku. Imaraykuchus yachanku pipis waturikoj rinanqa, imaynatachus yanaparinanku imaqa, paykunallamanta kasqanta. Chayrayku machitu hermanosta waturikoj rejkunamanta kayta uyarinchej: “Kallpacharej rerqani chaywanpis noqata astawanpis kallpachariwan”, nispa (Pro. 15:13; 17:22).
19. Jovenesta, machitusta ima, ¿imataj yanapawasunchej chʼampaykunapi sinchʼita sayanapaj?
19 Mayta suyakushanchej jucharayku ñakʼariykuna kasqan chinkananta. Chaykamataj imatachus Dios aswan qhepaman qonawanchejta nisqanmanta chʼipakuna, mayqenchus wiñaypaj kanqa. Yachanchej jina Diospa nisqasninpi creesqanchejqa, llakiykunapi sinchʼita sayanapaj yanapawanchej. Creeyninchejraykutaj ‘mana llauchʼiyanchejchu aycha cuerponchej astawan maukʼayajtinpis, sapa pʼunchay astawan kallpachakunchej’ (2 Cor. 4:16-18; Heb. 6:18-20). Chaywanpis Diospa nisqanpi creeyninchejta churaspapis, ¿imapiwantaj machitu hermanosta qhawanapaj yanapawasunchej? Qhepan yachaqanapi imastachus ruwanata yachakusunchej.
^ párrafo 9 Qhepan yachaqanapi, imaynasmantachus machitusta yanapayta atisqanchejmanta yachakusunchej.


text:
Manuel Belgrano
Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin inti raymi killapi 1770 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - 20 ñiqin inti raymi killapi 1820 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi), Arhintinu mama llaqtaq Taripay amachaq, awqaq pusaq pulitikupas, Uralan Abya Yalapi mamallaqtakunap Ispañamanta qispichiqnin Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi, kamarikuspa kunan kachkaq mama llaqtakunapaq awqarqan, Arhintinapaq, Buliwyapaq, Piruwpaqpas.
Yaya: Domenico Peri (Pérez); mama: María Josefa González Casero.
Warmi: María Josefa Ezcurra.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Manuel Belgrano.
- Instituto Nacional Belgraniano
- Sintesis sobre la vida de Manuel Belgrano


text:
Lak'ota
Lak'ota, Nak'ota, Dak'ota (lak'ota simipi: Lakȟóta, Nakhóta, Dakhóta; inlish simipi: Sioux [ˈsuː/] icha Lakota) nikuq runakunaqa Chinchay Awya Yalapi, kunan Hukllachasqa Amirika Suyukunapi, Kanadapipas kawsaq indihina runa llaqtam. Kunanqa 162 waranqa runakunas kachkan, ichaqa 26.300-llanñas lak'ota simitaraq rimachkan. Hukllachasqa Amirika Suyukunapi 155.200 Lak'ota runakuna 2005 watapi karqanku 16 risirwasyun nisqakunapi, Kanadapipas kunan p'unchaw yaqa 6.600 Lak'ota runakuna kachkanku isqun Ñawpaq Nasyun (First Nation) nisqa ayllu llaqtakunapi.
Lak'otakunamanqa kimsantin runa huñum kapun:
- Isanti ("kuchuna", Santee icha Dakota nisqapas): anti Chinchay Dakota, anti Urin Dakota, Minnesota, chincha Iowa;
- Ihanktowan-Ihanktowana ("qhipanpi llaqtacha", Yankton icha Nakota nisqapas): Minnesota mayu k'iti;
- Teton icha Tetonwan (Lakota nisqapas; qallariy sut'iqa manam riqsisqachu): kunti Chinchay Dakota, kunti Urin Dakota, Wyoming, Nebraska, Montana.
Lak'otakunaqa Chinchay Awya Yalap inkill pampakunapi chakuqsi yura pallaqpas karqan, kawallupi rispa bisuntikunatas huk uywakunatapas chakuq. Chay kawallukunaqa Mishikupi ispañulkunamanta ayqispa qispispa sallqayasqas karqan.
1854 watamanta 1877 watakamas maqanakuykunapi Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaqninkunas Lak'otakunataqa atiparqan. Lak'ota awqaqkunap lliwmanta aswan hatun atiyqa 25-VI/26 ñiqin inti raymi killapi 1876 p'unchawkunapi Ch'ichi Ichhu Maqanaku (Battle of the Greasy Grass, Battle of the Little Bighorn) nisqapis karqan, Tatanka Yotanka (Tiyaq Turu), Tashunka Witko (Waq'a Kawallu) sutiyuq runakunas umalliqnin karqan. Chaywanpas, 1876 watap puchukayninpis HAS awqaqkunas Lak'otakunata atiparqan. HAS mama llaqtayuq runakuna bisuntikunata wañurachispa chay hinas Lak'otakunap kawsay saphita k'asuyachispa indihinakunata atirqan.
29 ñiqin qhapaq raymi killapi 1890 p'unchawpi K'irisqa Qunqur Wañuchiy (Wounded Knee Massacre) nisqapi HAS awqaqkunaqa kimsa pachak mana ayñiyuq Lak'ota runakunatas sipirqan.
Kawsaqraq Lak'otakunataqa risirwasyun nisqakunamansi kacharqanku.
1973 watapi Lak'ota runakuna, wak indihinakunapas K'irisqa Qunqur (Wounded Knee) uchuy llaqtapi ankallikurqanku, 71 p'unchawpas chay uchuy llaqtaqa indihinakunap makinkunapi karqanmi.
Kunanqa Lak'ota risirwasyunkunapi kawsaq runakunaqa lliw HAS runakunamanta aswan wakcham kachkan, kuskanchaku kawsay mit'aqa 44 watallam.
20 ñiqin qhapaq raymi killapi 2007 p'unchawpi Russell Meanspa pusasqan Lak'ota Qispikanapaq Mink'asqa (Lakota Freedom Delegation) nisqam Washington llaqtapi Lak'otakunap kachariynintam rimarirqan. Chay runakunaqa mana akllasqa kaptinmi, huk Lak'ota pusaqkunaqa manam ari nirqanchu.


text:
Yawar
Yawar nisqaqa sirk'anchikkunapi puka, yaku hina ukhu yawrim.
Sunqum yawartaqa sirk'akunanta tanqan. Yawar muyuriy nisqapi kurkunchikpi sirk'akunanta muyupayaspa kurkup kawsaykuqkunata muksichaqwan mikhuna imayaykunawan ñukyuykun, chimlasayta, q'upa imayaykunata apaykuspa.
Yawarqa manam puriqllachu, yaku hinallachu. Kay yawarpi kawsaykuqkunam kan:
- Puka yawar kawsaykuqkuna (erythrocytes): Surq'anpi wayra pachamanta yawarman hamuchkaq muksichaqta yawar puka nisqa imayaywan hap'iykun.
- Yuraq yawar kawsaykuqkuna (leucocytes): Mana allin kaqkunata, wamaq imakunatam tukuchin, ahinataq añakikunata.
- Yawar llukllunachakuna (thrombocytes): Yawarta k'irikunapi lluklluchin.


text:
Juan Francisco Velasco Alvarado sutiyuq runaqa ( * 16 ñiqin inti raymi killapi 1909 watapi paqarisqa Piwra llaqtapi - † 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1977 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
3 ñiqin kantaray killapi 1968 p'unchawpis huk awqaq pusaqkunawan Fernando Belaúnde Terry sutiyuq Piruwpa umalliqninta wamink'a maqaypi kamachinamanta qarqurqan. Allpa wira ruruchina, huk hatun ruruchinakunatam llaqtarirqan. Hatun chakra kamay allinchayta qallarispa patrunkunata hatun asindakunamantam qarqurqan allpakunata chakra runaman, indihina runakunamanpas quykuspa. 1975 watapi qhichwa simita Piruwpa huk tukri siminman rurarqan.
Ancha unqusqaña katinmi, 29 ñiqin chakra yapuy killapi 1975 p'unchawpi Francisco Morales Bermúdez Cerruti sutiyuq hiniralmi Velascota kamachinamanta qarqurqan. Iskay watamantam Velascoqa wañurqan.
Kastilla runakuna witiskiyaptin, paykunapa yawarnin apaqkuna charikuyaran chakrakunata, niyaran 'asinda' (allpa k'iti nisunpaq). Chaychu llank'aqkunata allichu rikayaran; chay hanan 1930 watamanta, niyaran tikrasun.Chaynupan kasqa Musuq chakra kachiy, apusimin yarqamuran 24 punchawpi, suqtañiqin killapi 1969 watapi.
Hawa t'inkikunaEditar
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan Velasco Alvarado.
- Juan Velasco Alvarado: El general que cambió al país
- Daniel Chiarenza: El fin de la revolución nacionalista y antiimperalista peruana. loquesomos.org, 19 de diciembre de 2009
- Francisco del Carpio: Velasco volverá sobre los hombros de los trabajadores. Jornal de Arequipa, 12 de octubre del 2009
- Terrorismo made in U.S.A. en las Américas
- Biografía en EP


text:
Ramón Castilla
Ramón Castilla y Marquesado sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1797 paqarisqa Tarapaka llaqtapi - † 30 ñiqin aymuray killapi 1867 wañusqa Tarapaka llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Ancha unqusqaña katinmi, 9 ñiqin ayriway killapi 1863 p'unchawpi Pedro Diez Canseco sutiyuq hiniralmi Castilla kamachinamanta qarqurqan.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ramón Castilla.
- Carta de Ramón Castilla a San Martín en 1848
- Carta de Ramón Castilla a San Martín en 1849
- Artículos para el aniversario de los 150 años de la abolición de la esclavitud


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Pachantin ayllu wawaq allin kausaypi kananta yuyaykuspan, kay kamachikuy paqarin. Runaq kausay qasi kusi kausaypi kananpaq, tukuy llakipi kaspapas "justicia" taripananpaq. Kikin runakayninta runa masinkunawan reqsichispa kausananpaq.
Runaq runa kayninta sarunchasqata rikuspan, wakin ima mil lay salqa runakunaq runa masinta ku'muchisqanta, waqachisqanta rikuspan, kay ancha sut'i kamachikuykuna rikhurin, ashwan allin, ashwan sumaq kausay runaq taripananpaq; mana imamanta manchakuspa, mana yarqayta muchuspa, sut'i simipi rimarispa qasi kausaypi kananpaq.
Runapaqpuni tukuy ima allinkunapas kamasqa karqan. Chay kamasqa kasqanta reqsispan; "derechon" kasqanta yachaspan kay simikuna kamakun qharipas warmipas kushkachasqalla kausanankupaq, sapa p'unchay ashwanta jananchakuspa. Kausanankupaq: paykuna ukhupipas, llapa ayllu runa uldiupipas, sapanka runataqmi tukuy llakimanta qespisqalla purikunan, llapa "mundo" pachantinman qasi kausay mast'arikunanpaq.
Teqse muyuntin "munduq" "estadonkuna" juñuykunakuspan, ancha allinta rimanakunku "Organización de las Naciones Unidas" sutita churaykukuspa. Jina sumaqta, allinta yuyayukuspataq, ruwaspataq, juq sonqolla kamachinakunku yanapanakunankupaq, runaq runakayninta, qespesqa kayninta, tukuy "derechunta" junt'achinankupaq.
Chay rimasqanku junt'akunanpaqtaqmi, jatun "Asamblea" nisqa, ancha sut'inta qowanchis kay "Declaración Universal de los Derechos Humanos" qelqapi, llapa llaqtakuna ch'ullallata yuyaykuspa runaq allinkayninta tajyachinanpaq, chay allin kamachikuy simikuna junt 'akunanpaq.
Kaqllataqmi reqsichina, yachachina qhipa wiñay runamanpas, waynakunamanpas ashwan allinta paykuna junt'achinanpaq ashwan allin yuyaytawanpas yapanankupaq, kikin "nacion-ninkupipas", pachantin nacionkunapipas.
JATUN RIMANAKUYPI CHANINCHASQA KAMACHIKUY
Llapa runan kay pachapi paqarin qispisqa, "libre" flisqa, allin kausaypi, chaninchasqa kausaypi kananpaq, yuyayniyoq, yachayniyoq runa kasqanman jina. Llapa runamasinwantaqmi wauqentin jina munanakunan.
Kay jatun kamachikuyqa llapa runapaqmi, qasilla qespisqalla purikunanpaq, pipas kachun, mistipas, runapas, yuraqpas yanapas; warmipas, qharipas. Taytachakuna mamachakunapi i-ñiqpas. Pacha Mama yupaychaqpas; imayna yuyaykuq runapas. May llaqtayoqpas; wajchapas, qhapaqpas.
Llapan runan kausaypachapaq kamasqa, mana piqpa rimapayasqantaqmi purikunan kausanan p 'unchaykama.
Manan pipas runaq chitasqan kamachipi puriyta atinchu. Runawan yanachikuyqa unayñan tukukapun, kay "Declaración de los Derechos Humanostaq" chaninchan chay tukukuyninta, wiñaypaq. Yanachikuyqa qonqaypachaman churasqan kapun.
Manan pipas, peqpapas, k'irisqan, muchuchisqan, k'umuchisqan kananchu.
Llapa runaq "derechunmi", maypipas runa jina "respetasqa" kananpaq.
Leypaq-qa, jatun kamachikuypaq-qa llapa runapas kikillan, "igual-lían kanchis; mana pitapas ajílaspa, mana pitapas t'aqarparispa.
Llapa runapaq churasqan sapanka "nacionpi", jatun llaqtapi "tribunalkuna", "leywan", "amparakunanpaq" piña mayña runakayninta sarunchayta munaqtinpas.
Manan pipas yanqa qasinmantaqa muchuy wasipi wesq'asqapas, Ilaqtanmanta qarqosqapas kayta atinchu.
Llapa runapas, imamantaña juchachasqa kaspapas, "tribunalpa" uyarisqanmi kanan; chayman jina juchayoq kasqanpas, mana juchayoq kasqanpaq yachakunanpaq.
1. Jayk'an juchachasqa runaq-qa, kanmi "derechon" manan juchayoqcho kani, ninanpaq "justicia" taripanankama.
2. Allin ch'uyaman "justicia" chayaspa, ima muchuymanpas churana, juchanman jina.
Manan piqpa imayna kausakusqantapas tapupakuyta atinchischo. Manataqmi imaynatas warminwan, wawankunawan tiyan chaytapas yachayta munananchischu. Manan runaq allin kasqanta, "honranta", allin runa kasqanta panpachanachu; Chaykuna ruwasqamantaqa "leymi" muchuchinan. Chay tukuywanpis, manan pipas qelqa apachisqanchista, "carta" chaskinanchista pakallapi, mana yachasqanchis "liita" yachayta atinchu. Llapa runan chay mana chaninmanta "libre" l:anan, "leypa" "protejisqan
1. Llapa runan may munasqantapas purikunan, tiyananpaqtaq may llaqtatapas, may cheqastapas aj llakunan.
2. "Nacion-ninmanta" lloqsispapas kaqmi kutiykampuyta atillantaq.
1. Cheqnisqaña, qatiykachasqaña kaspapas, piqpa wasinpipas, maypipas pakuykukuyta atinmi, may "nacionpipas", may llaqtapipas, may cheqaspipas.
2. Manan "común" juchayuqman aypanchu kay "derecho".
1. Llapa runakunaq "derechunmí juj nacionalidadniyoq" kay. Llapataqmi mayqen naciontapas tiyananpaq ajllakuyta atin. Chaymantaqa manan pipas jark'akuyta atinchu.
2. Manataqmi pipas, maypas "nacionalidadninchista" qechuyta atinchu, nitaq juj "nacionalidad" aj llakunanchista tatichiyta atinchu.
1. Qharipas warmipas junt'asqa watanman chayaspaqa "casarakuyta" atin piwanpas maywanpas, mana piqpa jark'akusqan, yuraqwanña yanawanña, paykuna pura tinkuku, munanakunku chayqa.
2. Warmi qhari wawakunantin tiyaspataqmi allin rimanakuypi tiyananku, kikin "derechuyoq" juj sonqolla tiyaspapis, t'aqanakuspapis.
3. [Missing?]
1. Llapa runaqmi kanan jallp'apas, wasipas, tukuy ima kausaypas, pay sapanpa, llank'ananpaqpas, wakipi llank'ananpaqpas.
2. Manan piqpa kaqninpas qechuy atikunchu.
Llapa runan yuyaykukuyta, jamut'ayta atin yuyaychakusqanman jina. Manan pipas chaytaqa jark'ayta atinmanchu. Kaqtaqmi ima "religionpipas" kausayta atin tukuy runaq yachashasqan.
Tukuy runapas umanpi yuyaykusqantan rimarinan manapitapas manchakuspa. Yuyaykusqantataqmi pachantin runaman, teqsi muyuntin, lluy "munduntin" runaman riqsichinan yachananpaq. Sut'in rimaqtan pacha kamaq taytachapas yanapan. Chay yuyaykukusqanmantaqa, ruwasqanmantaqa manan pipas cheqniytapas, juchachaytapas atinchu.
1. Pi runapas, may runapas juñunakuytaqa atinmi. Runa juñunakuyqa kananpunin; allin rimanakuypaq, sumaq rimanakuypaq-qa.
2. Ichaqa, manataqmi pipas tanqasqaqa, mat'isqaqa, ima juñunakuymanpas jaykunanchu.
1. Llapa runapas atinmi llaqtanta "nacionninta" kamachiyta; chaypaq ajílasqa, chaypaq churasqa kaspaqa; pay kikinpas, mashki mink'anta churaspapas.
2. Kushkallan llapa runapas kanchis, llapataqmi kamachikuq kaytapas atinchi Llaqtaq munayninmi kamachikuqtaqa jurqon, llapa runamante jujta ajílaspa sumaq jatun rimanakuypi, "eleccionispí ajílaspa.
3. [Missing?]
Llapa runan, imaynan kausasqanman jina llaqtanwan, "nacionninwan" qochikunan mikhuytapas, tukuy ima kausaytapas; yachaytawanpas, yachayninman yapananpaq, chaywantaq jananchasqa runa kananpaq.
1. Llapa runapaq kamasqan llank'ayqa, sapanka runataqmi ajllakunan iman munasqan llank'ayta.
2. Tukuymi llank'ananpaq yanapasqa kanan. Yanqa, qasi kaytaqa mana runa atinchu. Runaqa chanintan, llank'asqanman jina chaskinan "salariontaqa".
3. Llapa runan chaskinan kallpanpa chanintaqa, paypa kausananpaq jina; warminpa, wawankunaq kausananpaq jina. Manachaytaqmi llaqta runa yanapanan.
4. Tukuy runan "sindicato" "organizayta" atin; jinallataq "sindicalizado" "derechun" "respetachinanpaq".
Llapa llank'aq runapaqmi samana p'unchayqa churasqa. Kikillantaqmi, kaqllataqmi "vacaciones" ñisqa, sapa wata aslíapas juj killa samayniyoq kanan mana llankaspa "pagasqa".
1. Llapa runapaqmi kanan allin kausay, kaqllataq warminpaqpas, wawankunapaqpas. Kananmi mikliunanpas, wasinpas, p 'achanpas; kanantaqmi janpiqnin "medicupas". "Seguro Socialpas" kananmi paypaq-qa mana llank'ayta atiqtin, onqoqtin; warmin wañuqtin, ima llakipiña kaqtinpas.
2. Wachakoq warmiqa rikusqan qhawasqan kanan. Wawakunapas kaqllataqmi kanan; "Casadoq" wawanpas, mana "casadoq" wawanpas.
1. Tukuy runapaq churasqan "escuela", "colegio", "educación", llapataqmi chaykunata chaskinan mana qolqellamanta.
2. Jatun yachaywasimantaqmi jaykunan ashwan umayuq, yuyayniyoq, jamautayoq jina.
3. "Educacionqa" llapa runaq ashwan allinruna kananpaqmi, llapa runamasintin munanakunanpaqmj, maymantaña kaqtinpas, may llaqtayuqña kaqtinpas.
1. Llapa runan reqsinan jatun yachayniyoqpa yachayninkunata, chaymi "ciencia" nisqa, llapan reqsinan tukuy sumaq ruwaykunata: "artes" sutiyoq.
2. Llapa runan yachanan, aypanan jatun yachay, kausay yachay, ashwan jatun "filosofía" nisqa jamutay kuraq yachayta.
Sapanka runan munannanchis kay jatun kamachikuy simikunaq juntakunanta, llapa pachantin, "munduntin" llaqtakunapi.
1. Ayllunchispi kausaq runataqa, llaqtanchis runataqa, anchatan, munana, yupaychana; ayllun, llaqtan sapanka runatapas uywawanchis, wawanmi kanchis.
2. [Missing?]
3. [Missing?]
Kay jatun kamachikuy simikunaqa manan juj runallapaqchu; manataqmi "nacionkunaq" kamacheqkunallapaqchu, llapa runaq allinninpaqmi, pachantin llaqtakunapitaqmi junt'akunan.
ÑAUPAQ NISQA SIMIKUNA
Perú "paisninchisqa" "munduntinpi paiskunamanta" ashwan ashkha rijchayniyoqmi, chay raykupischá llapa runaq sonqonman chayan, chaypistaqchá ch'ulla kausayllapi kan runaq llaqtan.
Kay "nacionninchispin" imaymana rijch 'aq runapas; imaymana simi rimaqpas; imaymana yachayniyoqpas juñuykunakun kushka, ancha unay watakunamantaña. Yunkayoq, qhiswayoq, punakunayoq ancha jatun jallp'api.
Chaymi kay "patriapi" tiyaq "peruano" runamasinchiskunaqa, kausayninku allin ñanman churay munaqkunaqa, sapa kuti, sapa p'unchay sumaq rimanakuypi kanan, sonqonkuq ashwan allinta tinkunanpaq, ñaupa pacha allin runakuna jina kausananpaq.
Kunan kamachiqninchis "gobiernon" musoq kausayman jaykunanchista munan; ashwan k'apaj chaninchasqa allin kausaypi kananchista munan. Jinataqmi juñunaykusqa "nacionkunata", "Naciones Unidas" nisqata, tawachunka watanpi, jaywarin kay runasimiman t'ijrasqa JATUN KAMACHIKUYTA, "Declaración Universal de los Derechos Humanos" nisqata.
Wakin pisi runakunallaq rimasqan simikunamanwanpas t'ijrakunmi kay nisqanchis Jatun Kamachikuyqa, mana piqpa kausaynin, mana piqpa yachaynin tanqasqa, wijch'urparisqa kananpaq; llapa jatun suyunchispi tantaykusqa llaqtakunaq jananchakunanpaq. Kayta ruwaspan "gobiernonchispa" allin yuyaykusqanta, tukuy sonqota churaspa, Perú kamachisqanta sut 'inchasun. Runasimipi rimaspan pachantin llaqtakunawan rimanakusun.


text:
Antikuna ukumari
Antikuna ukumari icha Allqa ukumari (Tremarctos ornatus) nisqaqa Antikunapi (Buliwyapi, Ikwadurpi, Kulumbyapi, Piruwpi, Winisuylapi) kawsaq ukumari rikch'aqmi.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Goldstein, I., Velez-Liendo, X., Paisley, S. & Garshelis, D.L. (2008). «Tremarctos ornatus». Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, UICN nisqap kamachisqan 2014. 27 ñiqin qhulla puquy killapi 2009 watapi p'unchawpi rikusqa. Listed as Vulnerable (VU A4cd)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antikuna ukumari.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Antikuna ukumari