c: text/html

text:
JESUSPA WAÑUYNINTA YUYARINAPAJ
Jesuspa Wañuyninta Yuyarinapaj
Jehovaj testigosnenqa, lunes 14 de abril pʼunchaypi uj tantakuyman wajyarisuyku. Chaypitaj imaraykuchus Jesús wañusqanta sutʼinchakonqa.
¿IMATÁ TAPUKUNKU?
Video: ¿Ima qolqewantaj Jallpʼantinpi Jehovaj testigosnin willanku?
Yachakuy imaynatachus tukuy Jallpʼapi runas kapusqankuwan, qolqenkuwan willanallaykupajpuni yanapakushasqankuta.
¿IMATÁ TAPUKUNKU?
Video: Jallpʼantinpi willakunanpaj
Yachakuy imaraykuchus may chhika qalluspi willakusqanmanta chantá imajtinchus sapa wata may chhika horasta willasqaykumantawan.
TANTAKUYKUNA
Jehovaj testigosninpata tantakuyninku
Yachakuy maypichus chantá imaynatachus tantakusqaykuta ima.
Willaykuna: Jallpʼantinpi
239 suyuspi, lugarespiwan Jehovaj testigosnin kashanku
7.965.954 Jehovaj testigosnin kanku
9.254.963 runasman Bibliamanta yachachishanku
19.241.252 Jesuspa Wañuyninta Yuyarinapaj tantakorqanku
113.823 qotuchakuykuna tiyan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wata
Huk Wata nisqaqa huk tiksi muyup intita muyupasqanmi. Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq, 12 (chunka iskayniyuq) killa pachayuq.
Trupiku nisqa wat'aqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa 366 p'unchawniyuq wakllanwatam, wakin watakunataq 365 p'unchawniyuqmi. Griguryanu kalindaryupiqa wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero)
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero)
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo)
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril)
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo)
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio)
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio)
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto)
- Tarpuy killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre)
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre)
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre)
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qayna wata (Qanyan wata), Ura wata (el año pasado)
- Hamuq wata (Shamuk wata), Q'aya wata (próximo año)
- Inti wata (año solar)


text:
Bagua
Bagua (kastilla simipi: Bagua) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Amarumayu suyupi, huk llaqtam, Bagua pruwinsyap uma llaqtanmi.
Yuyarina
Bagua tawqa wañuchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ayriway killapi 2009 watapi Bagua k'itipi Piruwanu Sach'a-sach'a Kururanapaq Runallaqtapura Tantanakuy (AIDESEP) nisqapi wankurisqa ayllu runakuna sach'a-sach'a suyupi allpa wira ruruchinata hark'anapaq mañaspa sayakurqanku. Umalliq Alan García wardyankunawan chay sayariyta sarupaptin kimsa chunkamanta aswan runakunam wañurqanku, pachak pichqa chunkataq k'irisqam karqan.


text:
Napoléon Bonaparte
Napoléon Bonaparte (Napoleone Buonaparte) icha Napoleón Huq Ñiqin sutiyuqqa (15-VIII-1769 paqarisqa Ajaccio llaqtapi, Corse wat'api, 5-V-1821 wañusqa Saint Helena wat'api) huk Ransiya mama llaqtayuq pulitiku runas, awqaq pusaqsi karqan.
18 ñiqin aymuray killapi 1804 p'unchawmanta 6 ñiqin ayriway killapi 1814 p'unchawkama Ransiyap hatun qhapaqninsi (empereur) karqan. Napoleon maqanakuykuna nisqapi yaqa tukuy Iwrupatas hap'irqan, ichataq Moskwa llaqtapi atipasqa kaspa puchukaypi manas ayparqanchu, huñunakusqa Iwrupa mama llaqtakunap atipasqan kaspa.


text:
Muhammad Ali
Cassius Marcellus Clay Jr. icha Muhammad Ali sutipaq runaqa (* 17 ñiqin qhulla puquy killapi 1942 watapi paqarisqa Louisville llaqtapi - ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas Kurkukallpanchaq. Mamallaqtapura kampiun.
Tayta: Cassius Marcellus Clay, Mama: Odessa Grady.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1 Qori Medalla - Ulimpiku pukllaykuna 1960 Roma.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Muhammad Ali.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Muhammad Ali.


text:
Apustul Pawlu
Apustul Pawlu, Pawlu Tarsumanta sutiyuq runaqa (grigu simipi Πaῦλoς, iwriyu simipi sutin שָׁאוּל, Scha'ul, Sawlu, Eaoύλ, Eaῦλoς, Saul, Saulos, שאול התרסי, Šaʾul HaTarsi; 5-chá 10-chá watapi paqarisqa Tarsu llaqtapi, Uchuy Asyapi, 67 watapi wañusqa Roma llaqtapi) Apustulkunap rurasqankunamanta qillqakama paganukunap apustulun, ñawpaq kristiyanu misyuniri karqan. Ñawpaqta Sawlu sutiyuq hudyu yachaq kaspa kristiyanukunata qatiykachaq kaspa, Dimashqman purichkaspa sayarisqa Jesukristuta rikuspa kristiyanu iñiyman kutirikurqan (Rurasqakuna 9:3-29 ). Chaymanta Pawlu, "uchuylla kaq" sutichakurqan.
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Apustul Pawlu.


text:
Pinchikilla
Pinchikilla (kastilla simipi: electricidad) huk micha rikch'aqmi.
Pinchikillaqa chuqikunapi, k'illimsapipas (pinchikilla pusaq nisqa) purinmi. Anta yawirkakunapim purichinchik, antaqa lliwmanta aswan allin pinchikilla pusaq kaptinmi.
Pinchikillataqa k'anchanapaq (achkinapaq), kuyunapaq, q'uñinapaq (ahinata yanuypaq), karuyaripaq (yawirka rimaypaq) ankichiypaq (radyupaq) hukkunapaqpas llamk'achinchikmi.
Pinchikillataqa pinchikillachanakunapim (k'illimsa pinchikillachana, yaku pinchikillachana, iñuku huk'i pinchikillachana, inti pinchikillachana, wayra pinchikillachana) - ruranku.


text:
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu nisqaqa Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq (IUCN) nisqap llamk'aykusqan chikichasqa kawsaq rikch'aqkunamanta sutisuyum.
Kaymi Chikichay patakuna:
- EX Extinct (Wañusqaña rikch'aq)
- EW Extinct in the Wild (Sallqapi wañusqaña rikch'aq)
- CR Critically Endangered (Ancha chikichasqa rikch'aq)
- EN Endangered (Chikichasqa rikch'aq)
- VU Vulnerable (Chullchu rikch'aq)
- NT Near Threatened (Yaqa manchachisqa rikch'aq)
- LC Least Concern (Mana llakiq rikch'aq)
- DD Data Deficient (Mana kaq willaykuna)
- NE Not Evaluated (Mana k'uskiykusqa)
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, 2008 watapi
- http://www.iucn.org/ (inlish simipi)


text:
Hipachiy
Hipachiy (latin simipi, kastilla simipi: tortura) nisqaqa runap huk hap'isqa, samk'asqa runata nanachiyninmi, k'iriyninmi, muchuchiyninmi, ima millaytapas rurapuyninmi, chay runata imatapas willachinapaq icha ima huktapas rurachinapaq. Ancha millay hipachiyqa nanachisqa runata wañuchinmi icha mutuchispa wañuyninkama unquchinmi.
Ñawpa pacha tukuy mama llaqtakunas samk'asqa runakunata hipachirqan, ahinataq Iwrupapi inkisisyun nisqapi, layqa qulluypipas waranqa-waranqa bruja sutinchasqa warmikunata huk runakunatapas, wañuyninkama.
Huñusqa Nasyunkunaqa 1948 watapi Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy nisqapi hipachiymanta amachayta runa hayñimanmi rimarirqan.


text:
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
Piruwqa republikam, umalliqniyuq, Kunrisu nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.
Wichay larumanta Ikwadur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.
Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsia Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
- Urqukuna: Shuyturahu - Awsanqati - Sallqantay - Saksarayuq - Shaprarahu - Waskaran - Yerupaja - - Wallakuna
- Ariqkuna: Ampay - Chhachani - Chupiqiña - Hamp'atu urqu - Misti urqu
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Chinchayqucha - Pallqaqucha - Aqupiya qucha Chuqllu qucha - Lankilayu - Parinaqucha - Pumaqanchi qucha - Qunuqucha - Salinas qucha - Siwinaqucha
- Mayukuna: Amarumayu - Apurimaq - Huchusuma mayu - Mantaru- Marañun - Mayutata - Pampas mayu - Putumayu - Rimaq mayu - Santa mayu - Tampu mayu - Tumpis mayu - Ukayali - Willkamayu
- Wat'akuna: Chincha wat'akunakuna - Ballestas wat'akuna - Yuraqwat'a - Titiqaqa wat'a - Amantani - Intika - Uru wat'akuna
- Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Alto Purús mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Cerros de Amotape mamallaqta parki - Cordillera Azul mamallaqta parki - Cutervo mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Paraqas mamallaqta parki - Tinku Mariya mamallaqta parki - Utishi mamallaqta parki - Waskaran mamallaqta parki - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tropikal chiriqunuy:
Paraymit'a
Chirapakuna
Altu pachakuna
Transisiwnpa
- Qhichwa-qunuy chiriqunuy:
- Pampap chiriqunuy:
Qullaw Urquwan
- Rit'ipa chiriqunuy:
Altu Urqukuna
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- kuntur - tunki - wik'uña - chinchilla - charapa - tiwrun - khillaychuki challwa - chuqi challwa - samanna - pinwinu - quwi - añas - yukra - wisk'acha - mach'aqway - wakamayu - luru - puma - paqucha - wanaku - llama - suwaq'ara - uturunku
Llaqta pusanapaq rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dimukrasya
- Nisqalla Dimukratiya (Democracia nominal), 1824 – 1895
- Qullqisapallap Dimukratiyan (Democracia censataria), 1895 - 1930
- Qharikunap Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia masculina alfabeta), 1931 - 1955
- Chaqrusqa Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia mixta alfabeta), 1956 – 1978
- Sapsi Dimukratiya (Democracia Universal), 1979 watamanta kunankama
- Sananchakuna: Unancha - Wallqanqa - Llaqta taki - Huk sananchakuna:
- Suti
- Suti: Virú ---> Pirú ---> Perú (kastilla simipi) ---> Piruw (qhichwa simipi)
- Tukri sutin: República Peruana (Piruwanu Republika) [1821 - 1950] ---> República del Perú (Piruwpa Republikan) [1950 watamanta kunankama]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa askha runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyanku, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (tukri simi hina llamk'achisqa): 16 000 000 rimaq
- Qhichwa simi: 8 000 000 rimaq
- Aymara simi: 500 000 rimaq
- Awahun simi: 45 000 rimaq
- Ashaninka simi: 40 000 rimaq
- Machiqinqa simi: 10 000 rimaq
- Haqaru simi: 3 000 rimaq
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
(Pukyu: [1])
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristiyanu iñiy
- Tawantinsuyu iñiy, kathuliku kristiyanu iñiywan chaqrusqa
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lima 8 500 000 tiyaq
- Ariqipa 850 000 tiyaq
- Truhillu 790 000 tiyaq
- Piwra 315 000 tiyaq
- Qusqu 300 000 tiyaq
- Hullaqa 208 553 tiyaq
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kañinakuna: Sol de plata, Libra peruana, Sol de Oro, Inti, Nuevo Sol
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqakuna - Qillqaqkuna
- (Apu) Ollantay (aranwa)
- Waman Puma de Ayala (* 1534 ? (1550 ?) - † c. 1615)
- Inka Garcilaso de la Vega (1539 – 1616)
- César Vallejo (1892 - 1938)
- José María Arguedas (1911 - 1969)
- Julio Ramón Ribeyro (1929 – 1994)
- Mario Vargas Llosa (* 1936)
Taki kapchiy
- Ima Sumaq, Juan Diego Flórez, Felipe Pinglo Alva, Chabuca Granda, Tania Libertad, Jesús Vásquez, Arturo Cavero, Eva Ayllón, Dina Páucar Valverde, Sonia Morales, Delfin Garay, Uchpa, Shapis, Grupo 5, Gianmarco, Susana Baca (takiq, Grammy 2002)
Tusuy
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
-
-
Kuntur, Qullqa qhichwa hawanpi phawaq
-
Inka Garcilaso de la Vega wallqanqa
-
-
Mawk'a wasi pampa, Chan Chan
-
-
-
-
-
-
-
-
Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi Ayakuchu suyupi
-
-
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panamirikana ñan
- Khillayñan: 3.462 km
- ñankuna: 72.900 km
- 254 antanka pampa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Piruw.
- www.congreso.gob.pe - Rimana Wasimanta
- www.congreso.gob.pe / Perú Suyu Hatun Kamay Pirwa 1993
- Peru: Huk Ñeqen Ekolohika kallpayoq Pacha
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (kastilla simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (aymara simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (ashaninka simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (awahun simipi widyum)
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)


text:
Uywa
Uywa (Wiwa) icha Animal nisqakunaqa (latin simipi: animale - (regnum) Animalia, grigu simipi: Zώov - Zώa) tukuy kuyuq, mikhuq, samaq kawsaqkunam (manataq runachu).
Qhichwa simipi imakaychana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qallariyninpiqa uywa nisqaqa "runap uywasqan animal, manataq sallqa animalchu" niyta munarqaptin, Ikwadur kichwa shimi nisqapi tukuy animal nisqakunapaq, sallqakunapaqpas, "wiwa" nispa niytam qallarirqanku. Chay hinam kay Wikipidiyapi "uywa" nispa tukuy animalkunatam niyta munanchik.
Rakikay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna rakikan pachallan yawaryuq kuna (endotermos), huknin; tikray yawaryuqkuna (ectotermos)wakinkuna.


text:
Wayra micha
Wayra micha nisqaqa wayrakuna kuyuy michanmi, kutipayaq micha nisqa, tiksimuyuman hamuq inti michap paqarichisqan.
Runakunaqa allwiyapim inti michataqa llamk'achin, ahinataq wayra tanqana p'achawan wamp'uspa, ichataq wayra kutana wasiwanpas.
Pinchikillatataq wayra pinchikillachanakunawanmi ruranku, lliwmanta astawantaq mama quchapi kaq tawqa pinchikillachanakunapim.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wayra micha.


text:
John Ford (kullu walltay)
John Martin Feeney sutiyuq runaqa icha John Ford (1 ñiqin hatun puquy killapi 1884 watapi paqarisqa Cape Elizabeth llaqtapi - 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1973 watapi wañusqa Palm Desert llaqtapi) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam.
Warmi: Mary Ford (1920-1973)
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Oskar Suñay (4):
- 1935 - The Informer
- 1940 - The Grapes of Wrath
- 1941 - How Green Was My Valley
- 1952 - The Quiet Man
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: John Ford (kullu walltay).
- IMDb.com


text:
Kasarakuy
Kasarakuy icha Kuskanchakuy nisqaqa warmip qusachakuyninmi, qharip warmichakuyninmi.
Kasarakuyqa runap kawsayninpi ancha hatun p'unchawmi, sinchita phistasqam. Kasarakuy p'unchawmanta warmi qusanwan kuskalla kawsanakunmi.
Kristiyanu inlisyapiqa tayta kuram warmita qusanwan kasarachin. Inlisyap hawanpitaq kawsay qillqakamachiy (registro civil) nisqapi kasarakunku, mama llaqtap mink'achisqan runam hallch'aman qillqamun.
Ñawpa pacha huk runa wakikunapiqa manas kasarakuychu karqan. Warmip qharip kawsanakuyninkunaqa hukcharayarqansi.
Warmi qhariwan khuyanakuspaqa, sirwinakuspa allinta riqsinakunman. Huk wakikunapitaq, ahinataq Arabya mama llaqtakunapi - manam sirwinakunkuchu, aswantaq taytanmi qusanta, warminta akllaspa kasarachin.
Musuq pachapiqa achka qusa warmikuna sasachakuyniyuq kaspaqa t'aqanakunmi, manaña kuska kawsanakuyta munaspa.


text:
Kay Windows 8.1 nisqapaq Simikuna Interfaz Qipi (LIP) qukun Windowsmanta aswan hapikuq wakinkunatam tikrasqata Windows 8.1.
-
Kay Windows Simikuna interfaz qipiqa (LIP) qukun Windowsmanta aswan hapikuq wakinkunatam tikrasqata. LIP nisqata churaruspa, yanapaqkunapi, rimana tawakuchupi, akllanakunapi chaymanta Allichay tecnico Yanapakuqpipas rikuriq qillqakuna qawachikunqa LIP nisqapa siminpi. Mana tikrasqa qillqaqa Windows 8.1 nisqa simi kaqpi rikurinqa. Kay hina, Español simipi Windows 8.1 nisqata rantispa, Catalan simipi LIP nisqata churaptiykiqa, wakin qillqam Español simipi rikurinqa. Qallariy huk simipi churakunamanmi achka LIP nisqakuna. Windows LIP nisqakunaqa llapan Windows 8.1 niraqkunapim churakunman.
-
Tupaq masin llank’anakuna:
Windows 8.1
- Llamkanakunapa malakusqan qawanapaq, clicta ruway kaypi
-
- Manaraq churachkaspa kamachiykuna qawanapaq, clicta ruway kaypi
- Uraykachiy qallarinapaq, clicta ruway kay rapipi Uraykachiy ñitinapi utaq mastarikuq listamanta huk simita akllay.
- Huk kaqnin akllanata ruway:
- Chayllapuni churay qallarinapaq, clicta ruway Ruwachiypi.
- Computadoraykipi uraykachiy waqaychanapaq, chaymantaña churanapaq, clicta ruway Waqaychaypi
- Urquyta tukusqa willakuykuna qawanapaq, clicta ruway kaypi
- Riqsiqa sasachkukuyna qawanapaq, clicta ruway kaypi
Llapanpa horquna


text:
Don Quijote
Don Quijote - El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha (Yachay sapa wiraqucha dun Qvixote Manchamantan) nisqaqa Miguel de Cervantes-pa 1605 watapi kastilla simipi qillqasqan kawsay rikch'am, lliw qillqasqankunamanta aswan riqsisqam.
2005 watapiqa Demetrio Tupaq Yupanki-p t'ikrasqan Qhichwa simipi yachayp'anqachasqam lluqsirqan.
- Huk k'iti, la Mancha llaqta suyupin, mana yuyarina markapin, yaqa kay watakuna kama, huk axllasqa wiraqucha.
Hawa T'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachay sapa wiraqucha dun Qvixote Manchamantan
- Pin karan, imatan ruwaran, Manchay rihsisqa tukuy yallipah / Miguel de Cervantes Saavedra
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Don Quijote.


text:
Inti wayllay
Inti wallay icha Photosinthesis (Kastilla simipi: fotosíntesis, grigu simimanta: Φwtoσύvθeσις) nisqaqa yurakunap raphi q'umirwan intip achkiyninpi chimlasayta huk mana kawsaq imayaykunatapas yurap kawsa imayayninman t'ikraykuyninmi.
Yurakunap raphinkunapi kawsaykuqkunapiqa kawsaykuq inti wayllaq (khloroplastu) nisqakunam. Chay raphi q'umirniyuq (khlorophila nisqayuq) inti wayllaqkunawan inti wayllayta ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtanku, muksichaqta kachaykuspa. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa kikinpa imayayninta ruraykuspa hinatapas wiñaspa uwas misk'itam ruraykunku. Yurap kachaykusqan muksichaqtam ñuqanchik runakunataq kawsananchikpaq mat'ipayanchik. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik. Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Mana inti achkichkaptinqa, yura manam inti wayllayta atinchu.
Kay hinam inti wayllaypa ruranakuy paqtachanin:
-
6 CO2 + 12 H2O + achkiy → C6H12O6 + 6 O2 + 6 H2O
-
chimlasay + yaku + achkiy → uwas misk'i + muksichaq + yaku


text:
Heilongjiang pruwinsya
Heilongjiang pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Heilongjiang, chun simipi: 黑龙江, phinyimpi: Hēilóngjiāng, machu: Heilungkiang, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Harbin llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2 chunka kimsaniyuq prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Heilongjiang pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Heilongjiang saywitu (inlish simipi)
- Heilongjiang en el China Internet Information Center (inlish simipi)
- Fotografías de la Fiesta de la Linterna de Hielo (inlish simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Albert Einstein
Albert Einstein sutiyuqqa (*14 ñiqin pawqar waray killapi 1879 paqarisqa Ulm llaqtapi, Alimanyapi - 18 ñiqin kantaray killapi-1955 wañusqa Princeton llaqtapi, Hukllasqa Kasqakunapi) huk Alimanyayuq, mama llaqtanmanta ayqirqaspataq Hukllasqa Kasqakunayuq pachaykamay yachaq runam karqan.
Sapsi pachapi tiyaq chimpaykuna nisqa ñasatam kamarirqan.
Hudyu aylluyuq kaptinsi, Adolf Hitlerpa Nasyunalsusyalistankunas Alimanyamanta ayqichirqan.
1921 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: Eltern Hermann Einstein (*30 Chakra yapuy killa 1847 Buchau, Württemberg - †10 Kantaray killa 1902 Mailand llaqtapi). Mama: Pauline Einstein (* Koch; 8 Hatun puquy killa 1858 Cannstatt, Württemberg - †20 Hatun puquy killa 1920 Berlin llaqtapi).
Warmikuna: Mileva Marić / Elsa Löwenthal
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Nobel Suñay Pachaykamaypi (1921)
- Medalla Copley (1925)
- Medalla Max Planck (1929)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Albert Einstein.
Kastilla simipi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Premio Nobel de Física en 1921
- El mundo como yo lo veo (Ensayo) Albert Einstein.
- Varios libros de Einstein en castellano
- ¿Fue Einstein un extraterrestre?
- Sobre la Teoría de la Relatividad (ebook)
- Escrito socialista de Einstein
- Biografía de Einstein
Inlish simipi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Archivos Oficiales de Einstein Online
- Archivos Albert Einstein
- Trabajos de Albert Einstein en el Proyecto Gutenberg
- Revista TIME 100: Albert Einstein
- Albert Einstein


text:
Sanancha
Sanancha nisqaqa, Sanapa, Unancha, Unanchiy, Chimpu icha Tuyru nisqapas (kastilla simipi: señal, signo, grigu simipi: σύuBoλov, chaymanta kastilla simipi símbolo, latin simipi: signum) ima rikch'acha hina siq'isqapas icha rimasqapas, ima hatun, saphisapa, sasalla sut'inchana, haqi, mana rikunalla icha mana uyarinalla kaqmanpas t'upsiq.
Hinaptinmi achka hina sananchakunatam riqinchik:
- Qillqapi sanancha: sanampa (letra), sapaq sanancha (qillqa unancha .,;:?!);
- Silq'uy
- Mamallaqtap sananchankuna: unancha (p'achamanta rurasqa sanancha), wallqanqa sanancha (ñawpa pacha wallqanqa nisqa amachana ayñipi llimphisqan rikch'a)
- Apaykachana sanancha
- hukkunapas


text:
José de San Martín
José Francisco de San Martín y Matorras (* 25 ñiqin hatun puquy killapi 1778 watapi paqarisqa Yapeyú llaqtapi, Arhintinapi - 17 ñiqin anta situwa killapi [[[1850]] watapi wañusqa Boulogne-sur-Mer llaqtapi, Ransiyapi), Arhintinu mama llaqtap awqaq pusaq pulitikupas.
Urin Awya Yalapi mamallaqtakunap Ispañamanta qispichiqnin Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi, kamarikuspa kunan kachkaq mama llaqtakunapaq awqarqan, Arhintinapaq, Chilipaq, Piruwpaqpas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: José de San Martín.


text:
Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy
PACHANTIN LLAQTAKUNAPI RUNAP ALLIN KANANPAQ HATUN KAMACHIKUY
Paqarichiq: Huñunashqa Nasyunkuna
Contents
- 1 Qallariy simi
- 2 Huk Ñiqin (1)
- 3 Iskay Ñiqin (2)
- 4 Kimsa Ñiqin (3)
- 5 Tawa Ñiqin (4)
- 6 Pichqa Ñiqin (5)
- 7 Suqta Ñiqin (6)
- 8 Qanchis Ñiqin (7)
- 9 Pusaq Ñiqin (8)
- 10 Isqun Ñiqin (9)
- 11 Chunka Ñiqin (10)
- 12 Chunka Hukniyuq Ñiqin (11)
- 13 Chunka Iskayniyuq Ñiqin (12)
- 14 Chunka Kimsayuq Ñiqin (13)
- 15 Chunka Tawayuq Ñiqin (14)
- 16 Chunka Pichqayuq Ñiqin (15)
- 17 Chunka Suqtayuq Ñiqin (16)
- 18 Chunka Qanchisniyuq Ñiqin (17)
- 19 Chunka Pusaqniyuq Ñiqin (18)
- 20 Chunka Isqunniyuq Ñiqin (19)
- 21 Iskay Chunka Ñiqin (20)
- 22 Iskay Chunka Hukniyuq Ñiqin (21)
- 23 Iskay Chunka Iskayniyuq Ñiqin (22)
- 24 Iskay Chunka Kimsayuq Ñiqin (23)
- 25 Iskay Chunka Tawayuq Ñiqin (24)
- 26 Iskay Chunka Pichqayuq Ñiqin (25)
- 27 Iskay Chunka Suqtayuq Ñiqin (26)
- 28 Iskay Chunka Qanchisniyuq Ñiqin (27)
- 29 Iskay Chunka Pusaqniyuq Ñiqin (28)
- 30 Iskay Chunka Isqunniyuq Ñiqin (29)
- 31 Kimsa Chunka Ñiqin (30)
- 32 Hawa tinkikuna
Qallariy simi[edit]
Pachantin ayllu wawap allin kawsaypi kananta yuyaykuspan, kay kamachikuy paqarin. Runap kawsay qasi kusi kawsaypi kananpaq, tukuy llakipi kaspapas "justicia" taripananpaq. Kikin runakayninta runa masinkunawan riqsichispa kawsananpaq.
Runap runa kayninta sarunchasqata rikuspan, wakin ima millay sallqa runakunap runa masinta ku'muchisqanta, waqachisqanta rikuspan, kay ancha sut'i kamachikuykuna rikhurin, aswan allin, aswan sumaq kawsay runap taripananpaq; mana imamanta manchakuspa, mana yarqayta muchuspa, sut'i simipi rimarispa qasi kawsaypi kananpaq.
Runapaqpuni tukuy ima allinkunapas kamasqa karqan. Chay kamasqa kasqanta riqsispan; "derechon" kasqanta yachaspan kay simikuna kamakun qharipas warmipas kuskachasqalla kawsanankupaq, sapa p'unchaw aswanta hananchakuspa. Kawsanankupaq: paykuna ukhupipas, llapa ayllu runa ukhupipas, sapanka runataqmi tukuy llakimanta qispisqalla purikunan, llapa "mundo" pachantinman qasi kawsay mast'arikunanpaq.
Tiksi muyuntin "mundup" "estadonkuna" huñuykunakuspan, ancha allinta rimanakunku "Organización de las Naciones Unidas" sutita churaykukuspa. Hina sumaqta, allinta yuyayukuspataq, ruwaspataq, huk sunqulla kamachinakunku yanapanakunankupaq, runap runakayninta, qispisqa kayninta, tukuy "derechunta" hunt'achinankupaq.
Chay rimasqanku hunt'akunanpaqtaqmi, hatun "Asamblea" nisqa, ancha sut'inta quwanchik kay "Declaración Universal de los Derechos Humanos" qillqapi, llapa llaqtakuna ch'ullallata yuyaykuspa runap allinkayninta takyachinanpaq, chay allin kamachikuy simikuna hunt 'akunanpaq.
Kaqllataqmi riqsichina, yachachina qhipa wiñay runamanpas, waynakunamanpas aswan allinta paykuna hunt'achinanpaq aswan allin yuyaytawanpas yapanankupaq, kikin "nacionninkupipas", pachantin nacionkunapipas.
HATUN RIMANAKUYPI CHANINCHASQA KAMACHIKUY
Huk Ñiqin (1)[edit]
Llapa runam kay pachapi paqarin qispisqa, "libre" nisqa, allin kawsaypi, chaninchasqa kawsaypi kananpaq, yuyayniyuq, yachayniyuq runa kasqanman hina. Llapa runamasinwantaqmi wawqintin hina munanakunan.
Iskay Ñiqin (2)[edit]
Kay hatun kamachikuyqa llapa runapaqmi, qasilla qispisqalla purikunanpaq, pipas kachun, mistipas, runapas, yuraqpas yanapas; warmipas, qharipas. Taytachakuna mamachakunapi iñiqpas. Pacha Mama yupaychaqpas; imayna yuyaykuq runapas. May llaqtayuqpas; wakchapas, qhapaqpas.
Kimsa Ñiqin (3)[edit]
Llapan runam kawsaypachapaq kamasqa, mana piqpa rimapayasqantaqmi purikunan kawsanan p'unchawkama.
Tawa Ñiqin (4)[edit]
Manam pipas runap chitasqan kamachipi puriyta atinchu. Runawan yanachikuyqa unayñam tukukapun, kay "Declaración de los Derechos Humanostaq" chaninchan chay tukukuyninta, wiñaypaq. Yanachikuyqa qunqaypachaman churasqan kapun.
Pichqa Ñiqin (5)[edit]
Manam pipas, piqpapas, k'irisqan, muchuchisqan, k'umuchisqan kananchu.
Suqta Ñiqin (6)[edit]
Llapa runap "derechunmi", maypipas runa hina "respetasqa" kananpaq.
Qanchis Ñiqin (7)[edit]
Leypaqqa, hatun kamachikuypaqqa llapa runapas kikillan, "igual" llamk'anchik; mana pitapas akllaspa, mana pitapas t'aqarparispa.
Pusaq Ñiqin (8)[edit]
Llapa runapaq churasqan sapanka "nacionpi", hatun llaqtapi "tribunalkuna", "leywan", "amparakunanpaq" piña mayña runakayninta sarunchayta munaptinpas.
Isqun Ñiqin (9)[edit]
Manam pipas yanqa qasinmantaqa muchuy wasipi wichq'asqapas, llaqtanmanta qarqusqapas kayta atinchu.
Chunka Ñiqin (10)[edit]
Llapa runapas, imamantaña huchachasqa kaspapas, "tribunalpa" uyarisqanmi kanan; chayman hina huchayuq kasqanpas, mana huchayuq kasqanpaq yachakunanpaq.
Chunka Hukniyuq Ñiqin (11)[edit]
Hayk'am huchachasqa runaqqa, kanmi "derechon" manam huchayuqchu kani, ninanpaq "justicia" taripanankama. Allin ch'uyaman "justicia" chayaspa, ima muchuymanpas churana, huchanman hina.
Chunka Iskayniyuq Ñiqin (12)[edit]
Manam piqpa imayna kawsakusqantapas tapupakuyta atinchikchu. Manataqmi imaynatas warminwan, wawankunawan tiyan chaytapas yachayta munananchikchu. Manam runap allin kasqanta, "honranta", allin runa kasqanta panpachanachu; Chaykuna ruwasqamantaqa "leymi" muchuchinan. Chay tukuywanpis, manam pipas qillqa apachisqanchikta, "carta" chaskinanchikta pakallapi, mana yachasqanchik "liita" yachayta atinchu. Llapa runam chay mana chaninmanta "libre" kanan, "leypa" "protejisqan.
Chunka Kimsayuq Ñiqin (13)[edit]
Llapa runam may munasqantapas purikunan, tiyananpaqtaq may llaqtatapas, may chiqastapas akllakunan. "Nacionninmanta" lluqsispapas kaqmi kutiykampuyta atillantaq.
Chunka Tawayuq Ñiqin (14)[edit]
Chiqnisqaña, qatiykachasqaña kaspapas, piqpa wasinpipas, maypipas pakuykukuyta atinmi, may "nacionpipas", may llaqtapipas, may chiqaspipas. Manam "común" huchayuqman aypanchu kay "derecho".
Chunka Pichqayuq Ñiqin (15)[edit]
Llapa runakunap "derechunmi huk nacionalidadniyuq" kay. Llapataqmi mayqin naciontapas tiyananpaq akllakuyta atin. Chaymantaqa manam pipas hark'akuyta atinchu. Manataqmi pipas, maypas "nacionalidadninchikta" qichuyta atinchu, nitaq huk "nacionalidad" akllakunanchikta tatichiyta atinchu.
Chunka Suqtayuq Ñiqin (16)[edit]
Qharipas warmipas hunt'asqa watanman chayaspaqa "casarakuyta" atin piwanpas maywanpas, mana piqpa hark'akusqan, yuraqwanña yanawanña, paykuna pura tinkuku, munanakunku chayqa. Warmi qhari wawakunantin tiyaspataqmi allin rimanakuypi tiyananku, kikin "derechuyuq" huk sunqulla tiyaspapis, t'aqanakuspapis.
Chunka Qanchisniyuq Ñiqin (17)[edit]
Llapa runaqmi kanan hallp'apas, wasipas, tukuy ima kawsaypas, pay sapanpa, llamk'ananpaqpas, wakipi llamk'ananpaqpas. Manam piqpa kaqninpas qichuy atikunchu.
Chunka Pusaqniyuq Ñiqin (18)[edit]
Llapa runam yuyaykukuyta, hamut'ayta atin yuyaychakusqanman hina. Manam pipas chaytaqa hark'ayta atinmanchu. Kaqtaqmi ima "religionpipas" kawsayta atin tukuy runap yachachkasqan.
Chunka Isqunniyuq Ñiqin (19)[edit]
Tukuy runapas umanpi yuyaykusqantam rimarinan manapitapas manchakuspa. Yuyaykusqantataqmi pachantin runaman, tiksi muyuntin, lliw "munduntin" runaman riqsichinan yachananpaq. Sut'im rimaqtan pacha kamaq taytachapas yanapan. Chay yuyaykukusqanmantaqa, ruwasqanmantaqa manam pipas chiqniytapas, huchachaytapas atinchu.
Iskay Chunka Ñiqin (20)[edit]
Pi runapas, may runapas huñunakuytaqa atinmi. Runa huñunakuyqa kananpunin; allin rimanakuypaq, sumaq rimanakuypaqqa. Ichaqa, manataqmi pipas tanqasqaqa, mat'isqaqa, ima huñunakuymanpas yaykunanchu.
Iskay Chunka Hukniyuq Ñiqin (21)[edit]
Llapa runapas atinmi llaqtanta "nacionninta" kamachiyta; chaypaq akllasqa, chaypaq churasqa kaspaqa; pay kikinpas, masi mink'anta churaspapas. Kuskallan llapa runapas kanchik, llapataqmi kamachikuq kaytapas atinchi Llaqtap munayninmi kamachikuqtaqa hurqun, llapa runamanta hukta akllaspa sumaq hatun rimanakuypi, "eleccionispi akllaspa.
Iskay Chunka Iskayniyuq Ñiqin (22)[edit]
Llapa runan, imaynam kawsasqanman hina llaqtanwan, "nacionninwan" quchikunan mikhuytapas, tukuy ima kawsaytapas; yachaytawanpas, yachayninman yapananpaq, chaywantaq hananchasqa runa kananpaq.
Iskay Chunka Kimsayuq Ñiqin (23)[edit]
Llapa runapaq kamasqan llamk'ayqa, sapanka runataqmi akllakunan imam munasqan llamk'ayta. Tukuymi llamk'ananpaq yanapasqa kanan. Yanqa, qasi kaytaqa mana runa atinchu. Runaqa chanintan, llamk'asqanman hina chaskinan "salariontaqa". Llapa runam chaskinan kallpanpa chanintaqa, paypa kawsananpaq hina; warminpa, wawankunap kawsananpaq hina. Manachaytaqmi llaqta runa yanapanan. Tukuy runam "sindicato" "organizayta" atin; hinallataq "sindicalizado" "derechun" "respetachinanpaq".
Iskay Chunka Tawayuq Ñiqin (24)[edit]
Llapa llamk'aq runapaqmi samana p'unchawqa churasqa. Kikillantaqmi, kaqllataqmi "vacaciones" ñisqa, sapa wata asllapas huk killa samayniyuq kanan mana llamkaspa "pagasqa".
Iskay Chunka Pichqayuq Ñiqin (25)[edit]
Llapa runapaqmi kanan allin kawsay, kaqllataq warminpaqpas, wawankunapaqpas. Kananmi mikhunanpas, wasinpas, p'achanpas; kanantaqmi hampiqnin "medicupas". "Seguro Socialpas" kananmi paypaqqa mana llamk'ayta atiptin, unquptin; warmin wañuptin, ima llakipiña kaptinpas. Wachakuq warmiqa rikusqam qhawasqam kanan. Wawakunapas kaqllataqmi kanan; "Casadop" wawanpas, mana "casadop" wawanpas.
Iskay Chunka Suqtayuq Ñiqin (26)[edit]
Tukuy runapaq churasqan "escuela", "colegio", "educación", llapataqmi chaykunata chaskinan mana qullqillamanta. Hatun yachaywasimantaqmi yaykunan aswan umayuq, yuyayniyuq, hamawtayuq hina. "Educacionqa" llapa runap aswan allinruna kananpaqmi, llapa runamasintin munanakunanpaqmi, maymantaña kaptinpas, may llaqtayuqña kaptinpas.
Iskay Chunka Qanchisniyuq Ñiqin (27)[edit]
Llapa runam riqsinan hatun yachayniyuqpa yachayninkunata, chaymi "ciencia" nisqa, llapan riqsinan tukuy sumaq ruwaykunata: "artes" sutiyuq. Llapa runam yachanan, aypanan hatun yachay, kawsay yachay, aswan hatun "filosofía" nisqa hamutay kuraq yachayta.
Iskay Chunka Pusaqniyuq Ñiqin (28)[edit]
Sapanka runam munannanchik kay hatun kamachikuy simikunap huntakunanta, llapa pachantin, "munduntin" llaqtakunapi.
Iskay Chunka Isqunniyuq Ñiqin (29)[edit]
Ayllunchikpi kawsaq runataqa, llaqtanchik runataqa, anchatan, munana, yupaychana; ayllun, llaqtan sapanka runatapas uywawanchik, wawanmi kanchik.
Kimsa Chunka Ñiqin (30)[edit]
Kay hatun kamachikuy simikunaqa manam huk runallapaqchu; manataqmi "nacionkunap" kamachiqkunallapaqchu, llapa runap allinninpaqmi, pachantin llaqtakunapitaqmi hunt'akunan.
Hawa tinkikuna[edit]
- http://qu.wikipedia.org/wiki/Pachantin_llaqtakunapi_runap_allin_kananpaq_hatun_kamachikuy (Qhichwa Wikipidiyapi qillqa)
- Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy (Qusqu Qhichwa simipi)


text:
Mormones Cristianochu Kanku?
Kay jina tapukoyqa ichapis may jinata t’ukurinapaj jina kashan. Mormones kajkuna ninkuman paykunaqa cristianos kasqankuta, Bibliatapis Diospa nisqasninta jina qhawasqankuta. Jinallataj ninkuman Jesucristopipuni creesqankuta. Iglesia de Jesucristo de los Santos de los Ultimos Días, suti apasqankupis chaytapuni niyta munasqanta ninku. Wakin cristianokuna t’ukushaj qhepanku mormones k’acha kawsakunamanta, jinallataj familia ukhupi allinta kawsakunamanta sumajta parlasqankuta uyarispa. Jinapi wakin tapunkuman: Mormones manachu cristianos kanku? nispa.
Kay tapukuyman kutichinapaj maychus kajta, ni piman kutikuspa, sumajta watuna kashan, mormones imatachus creenku chayta, cristianos Bibliaman jina imatachus creenku, chaytawan. Mormones imatachus creenku, chayta rejsichinaykupaj, librosninkupi imatachus ninku, chaymanta orqhospa rejsichishayku. Chay librosninku kashan: Principios del Evangelio (edición 1988); Como Lograr un Matrimonio Celestial (edición 1992); Enseñanzas del Profeta José Smith (edición 1982); Artículos de Fe (edición 1980); chantá Doctrina de Salvación (edición 1979) nisqamanta kinsantin librokuna. Kunanqa jisq’on imakunata qhawasunchej cheqanchus manachus kashan, chayta.
1. Cheqa kaj Diosmanta waj kanchu?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: Uj k’ata kawsaj, cheqan Dioslla kasqanta. Paymanta jawaqa mana waj dioskuna kanchu. (Deuterónomio 6:4; Isaías 43:10,11; 44:6,8; 45:21,22; 46:9; Marcos 12:29-34).
Mormonesrí yachachinku may chhika dioskuna kasqanta. Yachachillankutaj: Noqanchej runakunaqa janaj pacha reinopi dioskunaman tukuyta atinchej, nispa. Mormones yachachillankutaj: Pikunachus dioskunaman tukojkunaqa wawakunayoj kayta atinku janaj pachapi, nispa. Nillankutaj chay wawakunanku paykunata yupaychanankuta, paykunamantataj mañakunankuta, imaynatachus noqanchej Dios Tatanchejta yupaychanchej, mañakunchej jinata, nispa.
2. Diosqa jayk’ajpis noqanchej jina runachu kanman karqa?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: Diosqa mana rikukoj Espíritu kasqanta. (Juan 4:24; 1Timoteo 6:15,16) Mana noqanchej jina runachu kashan. (Números 23:19; Oseas 11:9; Romanos 1:22,23) Diosqa wiñay wiñaymantapachapuni kashan, tukuy atiyniyojtaj kashan. Pay ujllapi tukuynejpi kayta atin, tukuy imatataj yachan. (Salmos 90:2; 139:7-10; Isaías 40:28).
Mormonesrí yachachinku ujpacha Tata Diosqa noqanchej jina runallataj kasqanta. Payqa alliymanta alliy Dios kanankama chayasqa. Kunampis noqanchej runa jina aycha cuerpoyoj kasqanta ninku. José Smith nerqa: Ujpacha Diosqa noqanchej jina runallataj karqa; Payqa waj jina cuerpota jap’erqa, kunantaj janaj pacha tiyanampi tiyasqa kashan, nispa. Mormones yachachillankutaj Dios Tataqa tatayoj, jatun tatayoj ima kasqanta.
3. Jesuswan Supaywan wawqepurachu kanku?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: Jesusqa Diospa Churin jina uj k’ata kasqanta. Payqa wiñay wiñaymantapacha Diospuni kashan, imaynachus Dios Tata atiyniyoj, kikillantaj. (Juan 1:1,14; 10:30; Colosenses 2:9) Dios Tata jina gloriayoj kashaspapis, chaymanta mana ch’ipakorqachu. (Juan 17:4,5; Filipenses 2:6-11) Astawanqa runaman jina tukuchisqa karqa, noqanchejrayku wañuchisqa kayta atinampaj. Espíritu Santonejta yumasqa kaspa, aychallikorqa; mana qharita rejsej María sipasmanta paqarikorqa. (Mateo 1:18-23; Lucas 1:34,35).
Mormonesrí yachachinku Jesucristoqa kuraj wawqellanchej kasqanta. Payqa janaj pachapi kaj Dios Tatanejta yumasqa kasqa; mamampis janaj pachapi kajllamantataj kasqa. Jesucristo yumasqa kasqa, Tata Diosqa qharita mana rejsej sipaswan puñuykusqanrayku. Chantá Jesusqa Diosman tukunankama chayasqa, nispa ninku. Mormón kajkuna yachachillankutaj Jesuswan Kuraj Supaywan wawqepura kasqankuta.
4. Diosqa kinsa ukhuchu kanman?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianos creenku: Dios Tata, Dios Churi, Dios Espíritu Santo ima mana waj, waj Dioschu kasqankuta, manachayqa kinsa ukhupi uj Dioslla kasqanta. Tukuynin Mosoj Testamentopi Dios Churi, Espíritu Santo, jinallataj Dios Tata ima, sapa ujta Dios kasqankuta qhawan, jinallataj sapapis Dios jina ruwasqankuta. (Dios Churi: Marcos 2:5-12; Juan 20:28, Filipenses 2:10,11; Espíritu Santo: Hechos 5:3-4; 2 Corintios 3:17,18; 13:14) Bibliaqa yachachillantaj uj k’ata Dioslla kasqanta.
Mormonesrí yachachinku Dios Tata, Dios Churi, Dios Espíritu Santo ima waj waj, uj jina uj jina Dios kasqankuta, uj niypi kinsa dioskuna kasqankuta. Nillankutaj Jesucristo, jinataj Espíritu Santo ima uj warmipi Tata Diospa yumasqan kasqankuta.
5. Adan Evaj juchallisqanku millay millaychu karqa, chayrí allinninchejpajchu karqa?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: ñawpa tatanchej Adanpata, Evajpa mana kasusqankoqa may millay jucha kasqanta. Diosta mana kasusqankunejta jucha kay pachaman yaykumorqa, jinataj tukuy runas juchachasqa rikhurinchej. Chay jinamanta runaqa juchasapa nacenchej, juchallisqanchejmantataj juzgasqa kasunchej. (Ezequiel 18:1-20; Romanos 5:12-21).
Mormonesrí yachachinku Adanpa juchallisqanqa ajinapuni kanan kasqanta, chaynejtataj allin kawsay tukuy runakunapaj kananta.
6. Atisunmanchu ruwasqanchejwan Diospa ñawpaqempi allimpaj qhawasqa kayta?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianos creenku: “juchallisqanchejpi, pantasqanchejpi wañusqa kasqanchejta,” (Efesios 2:1,5). Noqanchej kikinchej mana salvakuyta atinchejchu. Jinapi Jesucristo juchanchejmanta castigota cabalta junt’asqanrayku, Diosqa khuyakuynimpi juchanchejta perdonawanchej. Qhasilla k’acha yanapayninnejllata Diospa ñawpaqempi allimpaj qhawasqa kanchej, Jesucristoj ruwasqannejta, manataj ima allinta ruwasqanchejraykuchu. (Efesios 2:8-9; Tito 3:5) Noqanchejqa Cristo imatachus ruwasqallanmanta jap’ikunanchej tiyan, tukuy sonqo creespa. Jinapis Diospa qhasilla k’acha yanapayninraykulla salvasqa kasqanchejqa mana niytachu munan, munasqanchejman jinalla kawsananchejta. (Romanos 6:1-4).
Mormonesrí yachachinku Diospa ñawpaqempi wiñaypaj kawsanapajqa Mormón Iglesiaj kamachisqanta kasuspa gananata, Mormón templopi imatachus ruwanku, chayta ruwaspa ima. Salvacionta tarinapaj, janaj pacha reinoman yaykunapajqa Mormón Iglesiaj kamachisqasninta junt’anapuni tiyan, nispa.
7. Pikunachus qhesachanku imatachus Cristo cruzpi ruwarqa chayta, chaykunata imapis salvanmanchu?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku Jesucristoqa cruzpi wañusqanta runasta juchamanta salvanampaj. Pikunachus kunan kawsashaspa Diospa qhasilla k’acha yanapayninta qhesachajkunaqa mana salvasqachu kanqanku. Astawanqa wiñay wiñaypaj juchachasqa kanqanku. ( Juan 3:36; Hebreos 9:27; 1 Juan 5:11-12).
Mormonesrí yachachinku Jesucristoqa cruzpi wañusqanta tukuy runastapuni wañusqasmanta kawsarichiytawan, paykunaman wiñay kawsayta qonampaj, amapis Cristopi creechunkuchu. Cristoj cruzpi wañuynillan mana pitapis payllamanta salvanchu, nispa ninku. Astawanqa runa wiñay kawsayta jap’inampaj, Jesucristopi creeytawan, Mormón Iglesiaj tukuy kamachisqanta junt’anan tiyan, jinallataj Mormón Templo ukhupi ruwana kashan, chaytapis cabalta junt’anapuni, nispa ninku.
8. Diosmanta Qhelqasqa librollachu Diospa nisqasnin kashan?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianos creenku: Diosmanta Qhelqasqa libroqa cheqamanta Diospa nisqasnimpuni kasqanta, creenapaj jina, mana ni ima pantayoj. (2 Timoteo 3:16; Hebreos 1:1-2; 2 Pedro 1:20-21) Diospa tukuy nisqasnenqa wiñaypaj kanqa. (1 Pedro 1:23-25).
Mormonesrí yachachinku Diosmanta Qhelqasqa libromanta ashkha cheqan yachachiykuna chinkapusqanta; chayrayku ninku Diosmanta Qhelqasqaqa mana chaykama cheqanchu kasqanta, evangeliomantapis mana maychus kasqantachu yachachisqanta ima.
9. Ñawpa iglesia imachus cheqan kajmanta pantaykorqachu?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: cheqa kaj Iglesiaqa Señor Jesucristoj atiyninwan sayachisqa kasqanta. Chayrayku Iglesia ni jayk’aj chinkachisqa kayta aterqachu, manataj ni jayk’aj chinkachisqachu kanqa. (Mateo 16:18; Juan 17:11; 1 Corintios 3:11) Cristianosqa yachanku tiempo risqanman jina iglesiapi mana allin kajkuna kasqanta: jinapis karqankupuni pikunachus evangeliota ch’uwitata waqaychasqa kananta qhawajkuna.
Mormonesrí yachachinku apostolkuna wañupusqankumanta qhepaman, Jesucristoj sayachisqan Iglesiaqa cheqa kajmanta allinta t’aqakapusqanta, cheqan kaj creeyta saqerparispa. Ninku kunankamapis jinallapuni kashasqanta; yuyanku pikunachus Mormón Iglesiaman k’askapojkunalla cheqan kaj evangeliota rejsisqankuta.
Tukunapaj Sut’inchaykuna
ñawpajpi qhelqasqa kaj kashan, imatachus cristianosqa tukuy tiempopi creenku, chay. Mormonesrí uj jinata creenku. Imatachus creesqankuta yanawan qhelqarqayku reparanapaj jina. Paykuna yuyanku imatachus ruwasqankuwan, Mormón Iglesiaj kamachisqanta kasusqankuwan ima cristianos kasqankuta. Mormonesqa Diosmanta Qhelqasqa libromanta jawa waj librokunata astawan valechinku, chay librokunamanta yachachiykuna mana Diosmanta Qhelqasqaj nisqan jinachu kashajtimpis. Jinallataj wakin imatachus yachachisqankuta, mana jayk’aj Jesucristo yachacherqachu. Imatachus qhawarqanchej, chayqa sut’ita rikuchiwanchej imatachus Diosmanta Qhelqasqa yachachin, mormones imatachus creenku chaywan, mana ni imaynamanta uj rejllachu kasqanta.
Chay mana niytachu munan mormonesta millay runakunata jina qhawanata. Chaywampis paykunataqa mana Cristopi creejkunata jina qhawayta atisunmanchu. Diosmanta Qhelqasqapi sut’inta niwanchej, llullata yachachejkuna rikhurimuspa, waj evangeliota willanankuta, waj Jesusmantataj parlanankuta. Chay yachachisqankoqa mana Diospa Espiritunmantachu jamun, manachayqa waj espíritoj yachachisqan kashan. (2 Corintios 11:4, 13-15; Gálatas 1:6-9) Kunankama mormonespa yachachisqankuta qhawaspa, sut’ita reparakunchej paykunaj yachachisqanku waj evangelio kasqanta.
Mormón kanapaj creenapuni kashan José Smith sutiyojqa Diospa profetan kasqanta, jinallataj Libro de Mormón nisqaqa Diosmanta kasqanta. Creenallataj kashan Diosqa ujpacha runalla kaspa, Mormón Iglesiaj kamachisqanta junt’asqanrayku Diosman tukusqanta. Mana pipis niyta atinchu: Noqa mormón kani, nispa, manachus Mormón Iglesia imatachus yachachin, chayta creen chayqa. Chayrayku mormonesqa mana ninankuchu tiyan: Noqaykupis cristianosllataj kayku, nispa. Paykuna mana creenkuchu, imatachus Diosmanta Qhelqasqa yachachin cristiano kaymanta, chayta.


text:
Dennis Bergkamp
Dennis Nicolaas Maria Bergkamp sutiyuq runaqa, (* 10 ñiqin aymuray killapi 1969 watapi paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi - ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi, pukllaykamachiqpas.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Dennis Bergkamp.
- Web Site
.


text:
JW.ORG nisqapi videos
Kaypeqa wawaspaj, jovenespaj, familiaspaj ima videosta tarinki, Jehovaj testigosninmanta videostapis. Imamantachus parlasqanman jina sukʼasqa kashan, chaykunatataj uraqachiyta chayri Internetpi qhawayta atinki.
¿IMATÁ TAPUKUNKU?
Video: ¿Ima qolqewantaj Jallpʼantinpi Jehovaj testigosnin willanku?
Yachakuy imaynatachus tukuy Jallpʼapi runas kapusqankuwan, qolqenkuwan willanallaykupajpuni yanapakushasqankuta.
JATUN TANTAKUYKUNA
Video: Jehovaj testigosninmanta Jatun tantakuyninku
Yachay imaraykuchus ashkha runas tukuy suyusmanta Jatun tantakuyniykuman jamusqankumanta.
¿IMATÁ TAPUKUNKU?
Video: Jallpʼantinpi willakunanpaj
Yachakuy imaraykuchus may chhika qalluspi willakusqanmanta chantá imajtinchus sapa wata may chhika horasta willasqaykumantawan.
¿Imaraykutaj Bibliamanta yachakuna?
May chhika runas Bibliapi tukuy tapuykunasninman kutichiykunata tarinku. Kay libromanta noqaykuwan yachakuy.


text:
Sankt Peterburg
Sankt Peterburg llaqtaqa (rusu simipi: CaHkT-ПeTepбypr, Simun Pidrumanta sutichasqa) Rusiya mama llaqtapi, Chinchay-Kunti Rusiya suyupi, huk hatun llaqtam. 1703 watapis kamasqa karqan, 1917 watakamas uma llaqta kaspa. 1924 watamanta 1991 watakama Leningrad sutiyuq karqan (Leninmanta sutinchasqa).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sankt Peterburg.


text:
Muyuriq pacha amachay
Muyuriq pacha amachay nisqaqa runakunap muyuriq pachanchikta waqlliymanta amachay rurayninchikkunam.
Kay pacha musuqyaptinmi runakuna phawrikankunawan, antawakunawan, q'upankunawan miyuchaspa runap qhali kaynintam waqllirqaptin, huk runakuna chay sasachakuykunatam qhawayta qallirqan. Chaywan muyuriq pacha rikch'arimuymi p'aqarimurqan.
Chay sasachakuykuna musikuypaq, tukuy runa wakipaq miraykuptinmi, mama llaqtakunapas muyuriq pacha amachaypaq kamachikunatam kamachirqan.
Muyuriq pacha amachaypaq ruranakuna kaymi:
- Phawrikakuna ama nisyu miyukunata lluqsichichunchu.
- Huk miyukuna amapuni kachunchu.
- Runakuna ama sapaq antawanchu, ichataq sapsi apakachanawan icha iskaymuyuwan purichun.
- Antawata pusaspaqa, ama nisyuta utqachispa hakimachunchu, ichataq kuska-kuskalla purichun.
- Q'upakunata ama sallqa pachaman wikch'unchu, ichataq q'upata rakispa imaykanankunata musuqmanta llamk'achichun.
- Wasinkunata ama nisyuta q'uñichichunchu, ichataq punkukunata wintanakunata allinta wichq'achun. Wasi pirqakunata wasi qatapas chiriyaymanta amachachun.
- Ama nisyu yakuta mawk'achichunchu, amapuni upyana yakuta mana upyanapaq mawk'achichunchu, yaku kawsay pachap anchata muchusqan kaptinmi.
- Q'upa yakukunata ch'uyachachunku.
- Ama nisyu pinchikillata mawk'achichunchu, ichataq muchusqallatam.
- Pinchikillachanakunapi kutipayaq michakunata (kawsasqamanta micha, inti micha, yaku micha, wayra micha) llamk'achichunku.


text:
Santa Fe wamani
Santa Fe wamani (kastilla simipi: Provincia de Santa Fe) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santa Fe llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
19 suyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Fe wamani.
- Santa Fe wamani Constitución


text:
Li Keqiang
Li Keqiang, (李克強), (Chinu simipi: 李克強, chino tradicional: 李鹏, pinyin: Lĭ Kèqiáng, AFI: [lì kʰɤ̂tɕʰjɑ̌ŋ]) sutiyuq runaqa, 1 ñiqin anta situwa killapi 1955 paqarisqa Dingyuan llaqtapi, - ) Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtap musiku yachaq wan pulitiku qarqan. .
2013 watamanta ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta:
Ñawpaq warmi: Cheng Hong Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Li Keqiang.
- (Inlish simipi):
- Biography (2012); China.org.cn
- A Louie & Associates Articles: President Hu's Top 4 Aides (2007)


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (20 ñiqin ayriway killapi 1889 paqarisqa Braunau am Inn llaqtapi, Awstiriyapi, 30 ñiqin ayriway killapi 1945 wañusqa Berlin llaqtapi), huk aliman pulitiku runam karqan. Alimankunap "Pusaqnin" (der Führer) nikurqan. Iskay ñiqin pachantin maqanakuyta qallarirqaspa, ima hayk'appas aswan huchayuq runapura karqan.
Huk ñiqin pachantin maqanakuymanta Hitlerqa Nasyunalsusyalista Aliman Llamk'aqpa Partidun (NSDAP) nisqap umalliqnin tukurqan. Chay NSDAP partiduqa llamk'aqkunaman ancha hayu kaspa, musuq maqanakuypaq llamk'arqan, "qasi kanapaq kayku" nispa llullaspa.
1933 watamanta 1945 watapi wañuyninkama Alimanyap qhapaq suyu kansillirnin (Reichskanzler) karqan. 1 ñiqin tarpuy killapi 1939 p'unchawpi Pulunyata atiyta kamachirqaptin, hatun maqanakuy qallarirqan.
Hitler lliw Iwrupapi kawsaq hudyukunata wañuchiyta kamachiptin, Nazi nisqa yanapaqninkuna suqta hunu hap'isqa, ñit'ina samk'ay pampakunapi (Konzentrationslager nisqapi) samk'asqa runakunata sipiyta atirqanku. Chay hatun wañuchiytaqa Ulukawtuma ninkum. Maqanakuynintinpiqa pichqa chunka pichqayuq hunu runakuna wañurqan.
Aliman awqaqkuna maqanakuyta chinkachkaptin, Rusyamanta awqaqkunataq Berlin llaqtata 1945 watapi atichkaptin, Hitler warminta wañuchispa kikintapas wañuchikurqan, manañam Alimanyap puchukaynintachu rikuspa.


text:
Qullqaquyllur
Qullqaquyllur icha Mayu nisqaqa (latin simipi: Via Lactea) ñuñu waraninchikmi. Watiqaykunamanta, Qullqaquyllurmi huk wisnuyuqqa 1012 intip wisnunkunahina, huk muyuqi k'aspim icha. Huk chayna-chayna 100.000 achkiy wata chawpi raqtawan, quyllur yachaqkuna Qullqaquyllurmi 200.000 hunu quylluryuq 400.000 hunu quylluryuqpas llup'inku. Intim Qullqaquyllurpa chawpinmantaqa 27.700-chá achkiy wata (8,5 kpc).
Yuyarina
Qullqaquyllurpa Pitinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñuñu waraninchikpa kimsa sapaq pitin kan: halo, disco y bulbo.
Halu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Disku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qutu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willakuykunap paqarisqan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Mamaqucha yaku
Mamaqucha yaku nisqaqa mama quchakunapi kaq kachiyuq yakum. Tukuy Tiksimuyuntinpa yakunmantaqa 97,4 %-ninmi mamaqucha yakum. Tiksimuyup tukuy mamaquchankunapiqa 1340 hunu km³ mamaqucha yakum tiyan. Chay yakupiqa huk kilugramupi 30-40 g kachim. Chay kachi yakutaqa runa manam upyayta atinchu, manam chaymanta kawsayta atinchu.
Mamaqucha yakupiqa ancha achka challwakunam, qaraqruyuwakunam, wiksachaki nisqa atyaqkunam ch'urukunapas, ñuñuqkunapas kawsan. Chay mamaqucha uywakunataqa runa kawsananpaq surqunmi. Hinallataq intip rupayninwan chakispa kachitam surqun.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mamaqucha yaku.


text:
Yaku pacha
Yaku pacha nisqaqa tukuy Tiksi muyuntinpi yakukunam, mayukunapim, quchakunapi, wayra pachapi kaq yaku wapsipas, hatun muyuntinpi muyuriq.
Tiksi muyupiqa kay yakukunatam riqsinchik:
- Mama quchakuna (Pasiphiku, Atlantiku, Indiku)
- Hatun quchakuna (Chawpi hatun qucha, Yana hatun qucha, Chinchay hatun qucha, Kaspi hatun qucha hukkunapas)
- Quchakuna (Piruwpi: Titiqaqa qucha, Chinchayqucha hukkunapas)
- Mayukuna
- Allpa ukhupi yaku
- Wayra pachapi yakukuna
- Yaku wapsi
- Phuyukuna
- Paray (tamyay)
- Urmachkaq rit'i (lastay)
- Tiyaq rit'i: hatun chullunkukuna (Antartikapi, Kalalit Nunatpi, urqukunapi chullunkukuna)
Tukuy kawsaqkunaqa, yurakuna, uywakuna, runakunapas kawsanapaq yakuta mat'ipayanku. Mana yaku kaptin, wañunchikman.


text:
T'inki kachkay
T'inki kachkay nisqaqa imayaypa kachkayninmi, kay hinam kachkayta atin:
- Sinchiyasqa: Imayayqa manam p'ulinnintachu, rikch'aytachu hukchan. Chay hinam kay pacha phatakunapi, wasi q'uñipi rumikuna, qiru, q'ispillu, hukkunapas. Sinchiyasqa yakutaqa chullunku ninchikmi.
- Puriqlla: Imayayqa manam p'ulinnintachu, ichaqa rikch'aytataqmi hukchan. Chay hinam kay pacha phatakunapi, wasi q'uñipi yakum.
- Wapsi: Imayayqa p'ulinnintam rikch'aynintapas hukchan. Chay hinam kay pacha phatakunapi, wasi q'uñipi wayra pacham. Wapsiyasqa yakutaqa yaku wapsi ninchikmi.
Sinchiyasqa imayayqa puriqchana iñumanta aswan q'uñikuptin puriqllam tukukun, puriqchana iñumanta aswan chiriyaptintaq sinchayanmi. Puriqlla imayayqa wapsichana iñumanta aswan q'uñikuptin wapsim tukukun, puriqchana iñumanta aswan chiriyaptintaq puriqlla tukukunmi.


text:
Wen Jiabao
Wen Jiabao, (Chinu simipi: 温家宝, chino tradicional: 溫家寶, pinyin: Wēn Jiābǎo, Wade-Giles: Wen Chia-pao) sutiyuq runaqa, (* 15 ñiqin tarpuy killapi 1942 paqarisqa Tianjin llaqtapi - ), Chunwa Runallaqta Republika mama llaqta Allwiya kamayuq wan pulitiku qarqan.
2003 watamanta 2013 watakama ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.
Ñawpaq warmi: Zhang Peili
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wen Jiabao.
- (Chinu simipi):
- (Inlish simipi):


text:
Khallwa
- Kallwa icha khallwa nisqapas awanapaq ruk'i nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Khallwa, wayanay icha maraq (familia Hirundinidae) nisqakunaqa huk pisqu rikch'aq ayllum. Ancha allin phawaqkunam. Palamachakunatam mikhunku.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi Antikunapi kawsaq rikch'aqkuna:
- Haplochelidon andecola - Puna khallwa
- Notiochelidon cyanoleuca - Muyuna pisqu (Charapa kulurdina)
- Notiochelidon murina - Yana khuyaq
- Progne murphyi
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Khallwa


text:
Firenze
Firenze icha Florencia llaqtaqa Toscana riqyunpi, Italya mama llaqtapi kan. Wiñay kawsayninpaq, hatunwasikunanpaq, kusa khuskanpaqyuq, tukuy pacha riqsinku kay sumaq llaqta. Tiyan arkiwisquwil kan, hatun yachay wasikunamanta, istitusiun artimanta kawsaymantayuq, intiwatanamantayuq. Tukuynin riqsinqu munumintukuna midiuywumanta, rinashymintumantayuq. Nishu wank'akuna cuadrukunayuq kanqu kay llaqtapi. Nishuyuq watunku Firenze tukuy watakuna.
Tukuy runakunap qhapaq kayninmi (mawk'a llaqtarayku).
Yuyarina
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Reims, Ransiya
- Dresden, Alimanya
- Isfahan, Iran
- Kassel, Alimanya
- Kyōto, Nihun
- Philadelphia, USA
- Kraków, Pulska
- Gaziantep, Turkya
- Nanjing,Chunwa


text:
Ñansa qucha
Ñansa qucha icha Siwa Ñansa (kiswahili simipi: Ziwa Nyanza, inlish simipi: Lake Victoria "Atipay qucha", Ukerewe nisqapas) Aphrikapi lliwmanta aswan hatun qucham, chawpi anti Afrikapim, Ugandap, Tansanyap, Kenyappas kinrayninpi. Suninqa 69.482 km2 hatunmi, 82 mitrukama sunim. Tiksimuyuntinpiqa iskay kaq hatun misk'i qucham.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Darwin's Nightmare (Pilikula 2005)


text:
Diego Forlán
Diego Forlán Corazzo (* 19 ñiqin aymuray killapi 1979 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participasyunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 FIFA.com. «Estadísticas FIFA - Diego Forlan». 27 Inti raymi killa 2010 rikusqa.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Diego Forlán.
- Uficial Qillqa Web Diego Forlán (kastilla simipi)
- Agosto 2009 El Gráfico Entrevista 100x100


text:
Hatun qucha
Hatun qucha icha Lamar qucha nisqakunaqa (Kastilla simipi: mar, grigu simipi: Θάλaσσa [Thálassa]) mana allpa pachakunapi kaq, aswanta chay allpa pachakunap chawpinpi kaq hatun yakukunam.
Ancha hatun quchakunaqa mama quchakunam, allpa pachakunap rakisqan:
Tiksimuyup hawanqa 71 % hatun quchakunam. Chay yaku pachap 31,7 %-nin 4000 mitrumanta 5000 mitrukama ukhum. Hatun quchakunapi kawsaq yurakuna inti wayllayninwan wayra pachapi muksichaqpa 70 %-ninmi lluqsichin.
Tukuy mama quchantinqa 1,338 lluna km³-yuqchá, tukuy yaku pachap p'ulinninpa 96,5 %-nin. Mama quchap yakunqa ancha kachisapam, kikin wisnup 3,5 %-nin. Chayrayku manam upyanallachu.


text:
Por: Redacción Cotopaxinoticias.com
Sur de Quito (Pichincha). Kay Tungurahua urku kutin ushpata sitay kallarishkamanta Ashka murukunata hatun wasi kay Quito kitipi tukuy murukunatami tantachi ushakunkuna mana tukurikuna tiyachun kya llaki tiyashkamanta.
Tungurahua markamantami ashka murukunata kay quito ktiman apankuna imashinami kan legumbrekuna, hortalizakuna, frutakuna kay killapika tukuy mikunakunami kay kitillikunamanta llukshinkuna.
Chaymantami imashina kay punchakuna mikunakuna mana tukurichun ña llankayknataa rurarkunkuna, rikunkakunami ima murukuna kay markamnata shamukta ña mana tiyakpika Imbabura marka Carchi marka, Machachi kitikunamantami ranti ushankakuna.
Kunan puncha kay murukunata rikushpa puripika mana wichiyashakachu chayrik shina kashpaka shuktik murukuna ashtawan uriyashkakunami kay punchapi.
Tungurahua markamanta shamuk murukuna.
• Brócolitaka Tungurahuamarka shinallatik Machachi kitimantapsh hapinkunami , kay rantika 0.35 (shuknike).
• Yurak Cebolla Tungurahuamarka shinallatik Cayambe kitimantapash , kay rantika 0.50 (shuknike).
• Tullpuyuk Cebolla , Imbaura markamantami shamun, kay rantika 22 dólaresmi shuk sako.
• Col, Machachi , kay rantika 6 (shuknike).
• Moraka , Carchimanta, kay ranti 0.90 (libra).
• Tomate árbol, Imbaura markamantami shamun , 7 dólares el cartón.
• Tomate riñón de invernadero, , Imbaura markamantami shamunkay ranti 12 dólares el cajón.
• Zanahoria, Machachimanta , kay ranti 8 dólares el saco.
Murukuna arveja, fréjol y haba rantina mana wichiyashkachu. Kaykunami Tungurahua markamanta shamunkuna mana kashpaka Carchimarka Imbaburamarkamantapash.
Kay Tungurahua markamanta frutakunaka yallishka enero killata Quito markaman apashkamantami ma mutshuyashkakuna.
Frutakuna
• Pera, rantika 25 dólares. caja
• Claudia, rantika 18 dólares. caja
• Durazno, rantika 25 dólares. caja
• Abridor rantika a 15 dólares. Karton
• Capulí, rantika 28 dólares. caja
• Mandarina sierra, rantika 10 dólares. Karton
Provisión de productos es normal en el Mayorista de Quito pese a erupción del Tungurahua (PRECIOS)


text:
Hokkaidō suyu
Hokkaidō suyu (kastilla simipi: Región de Hokkaidō nihun simipi: 北海道, Hepburn simipi: Hokkaidō-chihō), nisqaqa huk suyum Nihun mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Sapporo llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa
Mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
5 507 456 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqta kamachiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1 llaqta kamachiykuna (ken)[1]:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Hokkaidō" Japan Encyclopedia.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hokkaidō suyu.


text:
INADIq Puywannin
INADIqa chaskiytan willaqa t’aqayamanta anqusan ñauk’iku runakuna t’aqayasqakunata. Kaypuywa junt’akun cheqachu ñauk’iku runa waykunata t’aqayay runakunaman. Atikun willaqay imay mana t’aqayata, mayqenpis kachun imapas kajtin (yuriqe, paqariynin, iñipay, kapllu, wakinpiwan.) may cheqanpi rikhurijtinpis (llank’ana, yachaqana, thañiku, wakin ima). Kamana jinaqa, “ T’aqayay “ tukuynin wajchachiy, p’itiqay, pisichay, qhawapay mit’aysanaman ima, llinp’in, k’apllun, rimallwin, iñipaynin, kamaypawan, qhaturi patan, yuriqen paqarnin runa kakin qhapaq kaynin, paqariynin mayqen waki kasqallanpis, kapuchun qhaway pisiman rijsipakunta, kikinchayman apaykachaspa, qallariynin tukuy runakunamanta. Ñauk’ikuq Aqusan t’aqayasqa runakunaman qallariyninmanta jark’apa runawaykuna mich’uywasi qhasimanta. Allin sut’inchanapaq INADIjqa mana kapunchu muchuchikun qhaumiwaq, kashan astawanpis uq puywaka watunapaq runawaykunata. Caimán jinaqa, mana atinchu ch’nyachiyta wakin t’aqayayta manataq chirma ruwasqata chaypi. Kayqa atiqe michuyqaq.
Tapuqakuna karuyninman: 0800 chski irurillaqpa
Qhawaywan qayllachinapaq ñauk’ikuta runawaykunata Qhari/warmi munasqankuman jina atinkuman wajanakuta kart rimaypi qhasimanta kay sinri 0800-999-2345. Atillanqankutaq wajanakuta chaski irurillajpa 0800@inadi.gob.ar kaynijpiqa, kunaywakun junt’achiy quepan qellqana laqhe watukata apachina ñit’ikata “apachiy watukata”. Mayqennillantapis ñanninta atinki tapuyta atikuyman t’aqayaq misti chijniku chskiyta qhawakunapaq allinta 24 phanikuna p’unchayninpi, tukuy p’unchayninkuna watajpi.
Imaynata willaqanari
Willaqata ruwakunan tiyan qellqaspa, serqespa sutinta chaniyyujpata chinpakuna yaykunakunaq janp’aranpi puywakaq wasinpi, Moreno 750 k’ajllupi, uq ñeqe patanpi Buenos Aires Llajtapi, killapachaymanta ch’askachay p’unchaykama 9 phanimanta 20 phanikama, Junín kajtaq apachiy willaqata may cheqanmanchus akhaynisqa. Manari kunaywakusqa ñaupajmanta qhawapakuy sapa uqmanta. Kay anquchay mañakushan chay wasillapitaq, killapachaymanta ch’askachaykama 9 phanimanta 18 phanikama kajman jina t’aqayay wamanikunapi willaqakunacha tiyan chay kikin rantillikunapapi INADIjpapi. Watukay kaypi willamata tinkunaku rantillikuna wamanimanta. Allinpuni willaqa qellqa junt’achispa laqhe chaypi kashan pañanninpi rimaninpi PDF manaqa Word. Mayqen thukimantapis watuwaykuman kart rimayninpi kay yupanaman qhasimanta 0800-999-2345 (24 janikunapi, tukuy p’unchaykuna watantinpi) manaqa chaski irurillajpi 0800@inadi.gob.ar Asrawan apachimuwaykuman tapukuyta kay t’aqa web.
P’itullcha Willaqakunamanta
Ujtawan tarpachisqa willaqata, ruwakunuq ñeqe qhaukipa junt’asqachus kashan munasqa cheqana. Manachasqa kajtinri, mañaqanku willaqakuq runata junt’achinanpaq, qhawachispa wakichiku q’entamanta. May kajchus munasqa sajsaypaq kajtinqa, watukachina willaqachus qhawasqa t’aqayayniyoq. Manachus kanqa t’aqayajniyoq, qheparichikunqa willapata, wakijmantaqa, puywaka wakisqaman yaykunanpaq chay ch’unpakata churajtinkuqa. Mayk’ajchus t’aqayaymanta ima kajtin, ruwakunqa qhatipana kallanqataq waq wakichisqan Kankan willaqa, chay jinapi, mañakun willaykuna sut’inchakukuna tunpasqa runakunaman yachuta jina pacha willaqasqa kinsa ñeqeman, chaskikun sut’inchay rimaqakunapi, wajkuna tupukuna chay raykuchimanta llojsin cheqa, chayta qhawakun yanapata qokun chay runata t’aqayasqa kajtin, ch’inyachinapaq mana kutirichinapaq willaqa ruwasqata. Juñiku mana munaychus junt’akun rijch’aynin apachisqa, yuyaymantaqa mana k’askayninchu mich’uy wasipis sayaqan.
P’itullchakuyqa willaqamanta ruwakun imaynachus nispa qhawachikun p’itullcha willaqakunata, kay yupanaq qhawapakusqan 132/12 (willa qellqa Kamachisqa 26/07/2012)
Phaskaku Usqay ch’unpakunamanta
Wakin cheqanpikunapi, p’itullcha willaqamanta qallarikun allin wakichisqa qellqapi usqayta tukuchakunanpaq pijpachus willaqannin. Q’alliriyta ruwakun kart rimaypi, wajanakuspa pikunachus chaypa kashanku willaqanapaq, allinta tukuchanapaq munasqaman chayta apasta kajtin rijsinanpaq tijsiyqellqa. Manachus allinchakun mana imaymanamanta qallarisqan chayllawantaq wajmanta ruwakullanqapuni chay willaqawan.


text:
Taki
Taki nisqaqa ("Kantu" nisqapas, kastilla simimanta canto) imam simiwan takisqapas, maykunapitaq waqachinawan waqachisqapas, simiwan rurasqa taki kapchiymi.
Tawantinsuyu pachapiqa takisqa harawim (rimay taki) aswan uyarichisqa simi kapchiy rikch'aq karqan.
Tawantinsuyupi taki rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa Tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qhichwa simipi Takikuna Qhichwa simi - Kastilla simi - Fransis simi
- Takikuna Qhichwa simi - Inlish simi - Kastilla simi / textos/ MP3
- Runasimipi Kristiyanu Takikuna


text:
Chinchay Hatunmayu suyu
Chinchay Hatunmayu suyu (Purtuyis simipi: Estado do Rio Grande do Norte) nisqaqa Brasil mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqta: Natal.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chinchay Hatunmayu suyu.
- Uficial qillqa web
- Chinchay Hatunmayu Anuário Estatístico


text:
Willy Brandt
Herbert Ernst Karl Frahm, Willy Brandt sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1913 watapi paqarisqa Lübeck llaqtapi - † 8 ñiqin kantaray killapi 1992 watapi wañusqa Bonn llaqtapi)
1957 watamanta 1966 watakama Berlin kurakan.
1969 watamanta 1974 watakama kunti Alimanya mama llaqtap kansillirninmi kachkan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1971 watapiqa chiqniq.
Mama: Martha Frahm, Tayta: John Möller
Warmikuna: Carlotta Thorkildsen, Rut Bergaust wan Brigitte Seebacher.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Willy Brandt.


text:
Martin Van Buren
Martin Van Buren sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1782 watapi paqarisqa Kinderhook llaqtapi - † 24 ñiqin anta situwa killapi 1862 watapi wañusqa Kinderhook llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runas karqan, umalliqnin (1837 watamanta 1841 watakama), ñawpaq Dimokratiku Partidupi kaq umalliqsi.
Yaya: Abraham Van Buren (1737–1817); Mama: Maria Van Alen (Hoes).
Alma mater:
1829 watamanta ñawpaq kuti New York suyu Kamachiq runa.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Martin Van Buren.


text:
Inkisisyun
Inkisisyun (kastilla simipi: inquisición, latin simimanta: Inquisitio Haereticae Pravitatis Sanctum Officium) nisqapiqa Kathuliku inlisya Iwrupapi kamachiqkunapas hayunta rimaq runakunata dyusta ñakaymanta ch'ataspa qatipayarqan, ancha achka runakunata wañuchispa.
Hipachiywan chay runakunamantaqa kunfisyun willakuytam atipayarqan. Achka runakunatas wañuy wanayman taripaspa yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan.
Chay kunfisyun nisqata wañuy wanayta ruraytapas auto de fe ("iñiy ruray") nispas sutincharqan.
Chay inkisisyun nisqapiqa layqa qulluy nisqapi layqa (bruja) sutinchasqa runakunata - lliwmanta astawan warmikunatas - wañuchirqan.


text:
Rikch'a hap'ina
Rikch'a hap'ina icha Phutu kamara nisqaqa rikch'akunata hap'ispa waqaychanapaq llamk'anam.
Klasiku nisqa rikch'a hap'inawanqa rikch'akunata pilikula nisqapas achkiypi ruranakuq t'inkisqakunayuq sintapim hap'inchik.
Iliktruniku rikch'a hap'inawantaq rikch'akunata pinchikilla musyanawan willa waqaychanapim waqaychanchik.
Rikch'a hapinaqa ch'usaq kaham, huklla achkiyta yaykuchiq hutk'uyuq. Chay hutk'upiqa pallana lintim, kahap ukhunpi kaq huk lawpi kaq pilikulapi t'ikrasqa rikch'ata ruranapaq. Hutk'uta tuyllalla achkiypaq kichaptinqa, chay ukhupi sintapi chaqllisinchi t'inkisqakunam achkiypi rikch'atam ruran.
Kuyuq rikch'akunata pilikulapi hap'iq kamarataqa kuyuq rikch'a hap'ina ninchikmi.


text:
Helena (santu)
Flavia Iulia Helena Santa Elena, Constantinopolispi Elena, sutiyuq warmiqa (* 250 watapi paqarisqa Drépano llaqtapi - † 330 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk kathuliku wan orthodoksa Santu karqan.
18 ñiqin chakra yapuy killapi Santa Elena kathuliku raymi p'unchawninmi.
21 ñiqin aymuray killapi Santa Helena orthodoksa raymi p'unchawninmi.
Tayta: ; Mama: .
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Helena (santu).
- Web católica sobre los primeros cristianos


text:
TAPANMANTA
Jallpʼantinta uj jinaman tukuchej guerra
Pachaj watas ñaupajta, may chhika jóvenes wasinkuta saqespa guerraman risharqanku. Suyunkuta munakusqankurayku, may kusiywan rerqanku. Estados Unidosmanta uj soldado, 1914 watapi nerqa: “Jamoj pʼunchaykunamanta may kusisqa kashani, sonqoypis tʼimpurishawan”, nispa.
Chaywanpis chay kusiyninkoqa, manchay llakiyman tukuporqa. Belgicapi Franciapiwan maqanakuy watasta kananta, ni pi yuyarqachu. Chay tiempopi, “May Jatun Maqanakuy”, nispa suticharqanku. Kunantaj chayta Ñaupaj Kaj Guerra Mundial nikun.
May jatun maqanakuypunitaj karqa. Imaraykuchus 10 millones runas wañorqanku, 20 millonestaj imallankupis qholurasqa rikhurerqanku. Chantapis chay guerraqa, uj jatun pantayrayku qallarerqa. Europapi kamachejkunaqa, waj suyuswan chʼampaykunasninkuta mana allinchayta aterqankuchu. Chaynejtataj Jallpʼantinpi uj jatun chʼajwa rikhurerqa. Chaytaj tukuynin runasta mana tukukoj ñakʼariyman yaykucherqa, kunankamataj kashallanpuni.
MANA ALLINTACHU TANTEAKORQANKU
Ñaupaj Kaj Guerra Mundialqa, mana allinta tanteakusqankurayku qallarerqa. Uj libro nin jina, Europamanta kamachejkunaqa, 1914 wata qʼoñi tiempopi, “qaqa puntapi puriykachaj puñuy machasqa runaman rijchʼakorqanku”. (The Fall of the Dynasties—The Collapse of the Old Order 1905-1922.)
Austriapi reypa sobrinonta wañuchisqankurayku, Europamanta atiyniyoj suyus usqhayllata guerraman yaykorqanku, mana munashajtinkupis. Guerra qallarisqantawan, Alemaniaj kuraj kamachejninta taporqanku: “¿Imaraykutaj kay maqanakuy qallarin?”, nispa. Paytaj llakiywan nisqa: “Ni noqapis yachanichu”, nispa.
Gobiernopi kajkunaqa, guerrata qallarichishaspa ni yuyallarqankupischu imapichus tukunanta. Soldadosrí maqanakuypi kashaspaña repararqanku: gobiernosninku llullakusqankuta, religionninkuta kamachejkunawan llutʼaykuchikusqankuta, ejercitosta kamachejkunataj wasanchasqankuta. ¿Imaynamantá?
Gobiernosqa, guerra allin kausayta apamunanta nerqanku. Alemaniamanta kuraj kamachej nerqa: “Maqanakamuna tiyan, imastachus sayachisqanchejta jarkʼanapaj, ñaupa tatasninchejpa ususninku mana chinkananpaj, qhepaman allinta kausanapajwan”, nispa. Estados Unidospa presidenten Woodrow Wilsontaj nerqa: “Guerraqa runasta nacionninkupi kamachejta ajllanankupaj yanapanqa”, nispa. Chay nisqantaj mayta uyarikorqa. Gran Bretañapi runasqa, “tukuynin guerrasta chinkachinapaj” maqanakusqankuta yuyarqanku. ¡Tukuyninku mayta pantarqanku!
Religionta kamachejkunaqa, guerrapi tukuy sonqo yanapaysikorqanku. Uj libro nin: “Bibliamanta yachachejkuna nisqasqa, runasta guerraman rinankupaj tanqarqanku. Chay maqanakutaj chejninakuyta tukuynejpi juntʼaykucherqa”, nispa (The Columbia History of the World). Chantapis chejninakuyta tukuchinamantaqa, wiñachillarqanku. Cristianospa qallariyninkumanta parlaj libro nin: “Iglesiasta kamachejkunaqa, runasta cheqan ñanta mana purichiyta aterqankuchu, casi tukuyninkutaj mana munarqankuchu. Astawanpis, Diosta munakuyta, suyuta munakuywan kikincharqanku. Tukuy cristiano soldadostataj, Diospa sutinpi wañuchinakunankupaj kallpacharqanku”.
Ejercitosta kamachejkunaqa, ratolla atipanankuta nerqanku. Chaywanpis ni mayqen tropa, chay wañuchinaku maqanakuyta usqhayta tukuchiyta aterqachu. Unay tiempomanta qhelqaj nisqanman jina, waranqa waranqa soldados “ni jaykʼaj rikukusqan ñakʼariyta muchorqanku”. May chhika runas wañojtinkupis, ejercitosta kamachejkunaqa soldadosninkuta maqanaku cheqaman wañunankupaj kachallarqankupuni. Chayraykuchá ashkha soldados oqharikorqanku.
Chay guerra, ¿imastataj runaspaj apamorqa? Chaypi maqanakoj soldado, unay tiempomanta parlaj libropi nin: “Guerraqa [...] runaj yuyayninta, kausaynintawan uj jinayacherqa”, nispa. Arí, guerraqa atiyniyoj suyusta chinkacherqa, manchay sajra tiempotataj qallaricherqa. Chaymantapacha, chʼajwas, oqharikuykunapis sapa pʼunchay tiyan.
¿Imarayku guerra pasayta Jallpʼantinpi manchay llakiy karqa? ¿Guerra kananpunichu karqa? Chayta yachayqa, imaschus qhepaman kananta yachanapaj yanapawasun.


text:
Yaku purichina
Yaku purichina nisqaqa yakuta maymanpas purichinapaq rarqam, wirum icha pilam. Yakutaqa purichinanchik chakrakunata parqunapaq icha llaqtakunata, wasikunata yakuwan t'itunapaq, runap upyananpaq.
Rarqakunawanmi chakrakunata parqunchik. Chay yakuqa manam ch'uya kana tiyanchu.
Upyana yakuqa ch'uya kanam tiyan. Chay yakutaqa pukyukunamantam, ch'uya quchakunamantapas purichimunchik, witkhu icha pincha (acueducto) nisqa kichasqa kaq yaku ñankunapi icha wich'qasqa kaq yaku wiru (tubería) nisqapim. Chay wiru hina purichinakunapiqa ñit'iysapa yakum rin, chayrayku ancha sinchi kananmi tiyaptin, witkhumanta aswan qullqi chaniyuqmi.
Maymanpas yakuta purichimunku, chaymanta q'upa yaku kachaykunam (alcantarillado) tiyanpas.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yaku purichina.


text:
Nina
Nina nisqaqa ima kawsaykunapaq ruphachkaqpas, rawrachkaqpas. Kañanapaqqa qirutam ch'iqtaspa yamt'a nisqatam ruranchik. K'illimsapas rawranmi. Hinallataq huk puriqllakunatam kañanchik, ahinataq allpa wiram.
Sinchiyasqa kaqraq, achkiq q'uñi imayaykunaqa sansa nisqam, chaymanta paqariq rawrachkaq wapsikunataq rapa nisqam. Ninamantaqa q'usñipas paqarinmi. Mana rawrasqa imayaymantaqa uchpam tukukun.
Wayra pachapi imapas ruphachkaptin, muksichaq wapsiwan ruranakun. Yantapi kachkaq k'illimsayaq muksichaqwan chimlasayta ruranakun. Yantapi yakuchaqtaq muksichaqwan yaku wapsita tukukun. Mana muksichaq kaptinqa, manam rawrayta atinchu.


text:
Atoqmanta Hanp'atumantawan
Hoq atoqsi kasqa utiyllaña chaysi mayu patapi hanp'atuwan chaysi nin yaw hanp'atu llallinarukusunchu. Noqaqa supaytan phawani, hanp'atuqa nin llallinarukusunyá noqa phawasaq mayu ukhunta, qantaq phawanki mayu patanta. Atoqqanin chayqa qallarisun, phawasqanpi hina atoqqa waqhakun hanp'atu maypiñan kanki hoq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimun aswan karupiña, chaysi atoqta aswanta phawarin, llapamantas waqhakunallantaq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimullantaq hawanmantaña. Atoqqa phawayta munanraq ichaqa manas atinñachu nak'ayllañas phawashan hinaspas sonqon phatarapun atoqpa. Kay willakuyqa yachachiwanchis, manan atoq hina kanachu utiy, utiy noqanchisman tukuspa.


text:
Wikipidiya:Ruraqta hark'ay
Wikipidiyapiqa kamachiq ruraqta hark'aytam atin, chay ruraq Wikipidiyapi p'anqakunata wandaluchaptinqa icha huk ruraqkunata k'amiptinqa. Hark'asqa ruraqqa manañam Wikipidiyapi llamk'apuyta atinchu. Hark'ayqa Wikipidiyata millay ruraymanta amachanapaqmi, manam ruraqkunata wanachanapaqchu.
Mit'alla hark'asqa ruraqqa huk puchukana pachakamallam hark'asqa kanqa. Chay ruraq millay ruraykunawan mana tatiptinqa, Wikipidiyamanta qarqusqa - wiñaypaq hark'asqa - kanqa.
Kaymi hark'anapaq sapsi raykukuna:
- Llulla willayta qillqamuy
- P'anqata samiqninmanta ch'usaqchay
- Spam nisqa millay t'inkikunata yapay
- Q'upata, mana ima chaniyuqtapas yapay
- Huk ruraqkunata manchachiy icha k'amiy
- Achka rakiqunakunawan millayta ruray
- Mana chaskinalla ruraqpa sutin


text:
Upyana yaku
Upyana yaku nisqaqa runap upyananpaq yakum.
Runa upyana yakutaqa yaku hurqunakunamantam, pukyukunamantam icha ch'uya quchakunamantapas hurqun. Yaku purichina nisqa wiruwan icha witkhuwan runap wasinkunamanmi purichiyta atin. Hatun llaqtakunapi kawsaq runakunata yaku pilakunantam yakuwan ñukyunku.
Ch'aki, yakunnaq suyukunapi kawsaq runakunapaqqa upyana yakuta tariy ancha sasam. Chayrayku chaki pachapi achka runakuna llakikunmi, yakunayanmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Upyana yaku.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yanuna yaku.


text:
Maya hawaykawsay
- Maya nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Maya (sut'ichana) rikuy.
Maya hawaykawsay nisqaqa ñawpa pacha Chawpi Awya Yalapi maya rimaykunata rimaq runa llaqtakunap ancha kururasqa hawaykawsaymi karqan.
Yukatan yaqa wat'api chunka tawayuq kaq pachakwat'api Maya runakunap hawaykawsaynin ismurqaptinpas, kunan Watimalapi K'iché, Kaqchikel, Tsutuhil runa llaqtakunas sisakuspa qhapayarqan. Chay llaqtakunaqa chunka pichqayuq wat'api ispañul kunkistadurkunap atisqan karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Maya hawaykawsay.


text:
Sallqa akllay
Sallqa akllay (natural selection) nisqaqa sallqa pachapi tukuy kawsaqpura yallinakuspa lliwmanta aswan kaqkunap kawsananpaq akllayninmi, Charles Darwinpa nisqankama.
Llapa rikch'aq manas tiyaqlla kayninkunayuqchu, ichataq hukchakuq kayninkunayuqsi. Huk rikch'aqpi kawsaqpuraqa hayk'a aslla chikanyanakuq kikin kaqkunap kayninkunas. Huk kayninkunaqa manas allinchu, hukkunataq allinsi. Chay allin kayninkunayuq kikin kaqkunaqa kawsanqas, hukkunataq wañunqas.
Huk rikch'aqman kapuq kawsaqpura sallqa akllaptinqa, musuq rikch'aqkunas tukukun.
Runap akllaspa mirachiyninwantaq manam sallpa pachapi lliwmanta astawan kawsayta atiqchu, ichataq runapaq lliwmanta aswan allin kaqkunam kawsanapaq akllasqa kanqa.


text:
Fernão de Magalhães
Fernão de Magalhães (kastilla simipi: Fernando de Magallanes) sutiyuq runaqa (* 1480 paqarisqa Ponte da Barca; † 17 ñiqin ayriway killapi 1521 watapi wañusqa Cebu wat'api) purtuyis hatun wamp'u pusaq, tariykuqpas karqan, Ispañap qhapaqninkunapaq wamp'uq. Ñawpaq tiksimuyu iruru puriyta pichqantin wamp'unwan qallarispa, manas tukuchirqanchu, maqanakuypi Cebu wat'api wañuchisqa kaspa. Hukllas wap'un - Victoria ("atipay") sutiyuq - Ispañman kutimurqan. Chaymantaqa Antonio Pigafetta sutiyuq masinsi willarqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fernão de Magalhães.
- Biografía de Magallanes
- Tripulación de la Expedición de Magallanes — Elcano
- Primera circunnavegación a la Tierra. Crónica de una odisea
- Relazione del primo Viaggio intorno al Mondo, por Antonio Pigafetta, crónica radio en 15 episodios. Ransis simipi, Pigafetta-p qillqasqanmanta t'ikrasqa. CD-MP3.


text:
José María Morelos
José María Teclo Morelos Pérez y Pavón, José María Morelos sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin tarpuy killapi 1765 watapi paqarisqa Valladolid, Michoacán llaqtapi – † 22 ñiqin qhapaq raymi killapi 1815 watapi paqarisqa Ecatepec llaqtapi) mishikunapas tayta kura wan awqaq pusaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José María Morelos.
- Biografía oficial
- Biografía
- La Independencia de México
- Las Campañas de Morelos


text:
Wasi
Wasi nisqaqa kawsananchikpaq, tiyananchikpaq rurasqam. Wasita rurayqa, wasichay nisqa, ancha chaniyuq maki kapchiymi.
Wasiqa pirqakunayuqmi, wasi qatayuqmi, punkuyuqmi, wintanayuqmi. Wasip ukhunpi pinchi kaq rakikunataqa wasi ukhu icha ukhu nispalla ninchikmi.
Llamk'ay paqtachikamaqa, kay wasi rikch'aqkunatam riqsinchik:
- Kawsana wasi
- Llamk'ana wasi (taller)
- Yachay wasi (escuela)
- Manqus wasi (templo), Inlisya
- Wawa wasi
- Qurpachana wasi, tampu
- Qullqa wasi
Tawantinsuyupiqa akllasqa sipaskunam aklla wasipis kawsarqanku.


text:
Hunan pruwinsya
Hunan pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Hunan, chun simipi: 湖南, phinyimpi: Húnán, machu: Honan, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Changsha llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
14 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mao Zedong Umalliq.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 66 980 runakuna.
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hunan pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Hunan saywitu (inlish simipi)
- Hebei en el China Internet Information Center (inlish simipi)
- Hunan (ksstilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika
[[Katiguriya:Hunan pruwinsya| ]


text:
Ruranakuy
Chaqllisinchipi Ruranakuy icha Riyaksiyun (reacción) nisqaqa qallariy imayaykunap ñawpaqta chaqrusqa kaspa chaymantataq musuq, lluqsiq imayaykuna tukukuyninmi.
Imayaykunap ruranakunanpaqqa ruranachiy michap kananmi. Ruranakurquspa musuq imayarquspa ruranakusqa michatam lluqsichin.
Iskaynintin ruranakuykunatam riqsinchik:
- Ruranachiy micha ruranakusqa michamanta aswan kaptinqa, micha muchuq ruranakuy ninchimi. Chay rurasqamantaqa muyuriq pacha aswan chirim tukukun.
- Ruranachiy micha ruranakusqa michamanta aswan pisi kaptintaq, micha quq ruranakuy ninchimi. Chay rurasqamantaqa muyuriq pacha aswan q'uñim tukukun.
Ruranakuypa kaynintaqa ruranakuy paqtachani nisqawanmi rikuchinchik, imayaykunap minuywankunata paqtachani hinapi qillqamuspa.


text:
Chunwa Hatun Pirqa
Chunwa Hatun Pirqa (Ch'an Q'ayin?; han simipi: 長城/(sikllalla)长城 Dhyang Djaeng, phinyimpi: Cháng Chéng; "hatun pukara") nisqaqa Chunwa mamallaqtapi ancha hatun pirqam. China mamallaqtata amachanapaqsi saywanpi pirqachasqa karqan 480 kñ watamanta 221 kñ watakamas.
1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
7 ñiqin anta situwa killapi 2007 p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Chunwa Hatun Pirqataqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Chunwa Hatun Pirqa.


text:
René Descartes
René Descartes sutiyuq runaqa (Renatus Cartesius, 31 ñiqin pawqar waray killapi 1596 watapi paqarisqa La Haye/Touraine llaqtapi, Ransiyapi - 11 ñiqin hatun puquy killapi 1650 watapi wañusqa Stockholm llaqtapi, Suysyapi) huk phransis Yachay wayllukuqsi, Yupay yachaqsi, Pachaykamay yachaqpas karqan, rasyunalismu nisqa yachay wayllukuypa kamariqninsi.
"Cogito ergo sum" ("yuyaychakunim, chaymantaqa kanim") nispa kikinpi sunqullikuytam yachay wayllukuyman pusarqan. Iskaynintin imayaykunamantam yuyaychakurqan, ispiritu nispaqi matirya nisqapipas.


text:
Llaqta
Llaqta nisqaqa achka runakunap kuska kaynin.
Kaytam niyta munayta atinmi:
- Runa llaqta: huk hina, huk kultura nisqayuq, huk mama llaqtapi kawsaq runakunam.
- Mama llaqta: huk pusaqkunap kamachisqan suyu, chaypim achka runakuna kawsan achka hatun llaqtakunapi, ayllu llaqtakunapipas.
- Hatun llaqta: ancha achka wasikunam, chaypim achka runakuna kawsan.
- Uma llaqta: huk hatun llaqtam, chaypim mama llaqtap kamachiqninkuna tiyaykun.
- Uchuy llaqta: huk uchuylla llaqtam, uchuy, pisi wasikunayuq, chaypim pisilla runakuna kawsan.
- Ayllu llaqta: huk uchuylla llaqtam, uchuy, pisi wasikunayuq, chaypim pisilla runakuna kawsan, huk ayllupi hina, ñawpa pacha hinachá.


text:
Dyus
Dyus icha Diyus nisqaqa (kastilla simipi: Dios, latin simipi: Deus, grigu simipi: Θeός) hatun kamaq, tukuy imappas tukuy runappas tukuy pachappas ruraqnin niyta munan. Iñiq runaqa dyusninta icha dyusninkunata yupaychanmi.
Huk iñiykunapiqa achka dyus kaykunatam yupaychanku, ahinataq ñawpa Grigukuna, Romanukuna, Mishikakuna, Inkakuna (Tawantinsuyu iñiy) ima.
Huktaq iñiykunapi hukllam Dyusta yupaychanku, ahinataqmi hudyukuna, kristiyanukuna, muslimkunapas.
Kristiyanu iñiypiqa huklla Dyusmi kaspa, chay Dyusqa kimsantin hinam:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Kristiyanu Dyusmantaqa iñiymantapas Dyuspa Simin Qillqam willakun.


text:
Hat'alliykuy
Hat'alliykuy nisqaqa imawanpas ruraymi, chayta allin kakunanpaq, musuq wiñayninmanta ama aswantachu qichuna tiyan.
Ahinataq sach'a kamay nisqapi musuq sach'akuna wiñayninmanta ama aswan sach'akunata muthunchikchu. Chayqa hat'alliykuq sach'a kamaymi. Ichataq ima ruraypipas, ima musikuypipas kay hinatam rurana tiyan, allinta kawsanapaq. Chay hina kaq kururaytaqa hat'alliykuq kururay ninchikmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hat'alliykuy.


text:
Servindi, 12 de abril, 2010.- Presentamos nuestro resumen semanal de noticias -nacional e internacional- en runa simi o quechua. Se autoriza la libre reproducción y difusión:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
- Mundo Indígena al Día, quechua, 12 de abril, 2010 (archivo mp3, 7 minutos, 50 segundos. Descargar con un clic en el enlace y elegir guardar como).
Teqse muyuntinpi willakuykuna
Ecuador suyumanta.- Chay Comision Especializada nisqan qheparichin “Ley Organica de Recursos Hídricos, Uso y Aprovechamiento del Agua” nisqa qelmanta rimanakuyta, imaraykuchus llapamanta runakuna sayariqtin.
Cumbre Climática nisqamanta.- Bolivia suyus llapan suyukunmanata chaupin kanqa, hamuq Conferencia Mundial Sobre Cambio Climático aparikuy quinrayta. Ñan qelqancharichikukuña, qanchis waranqa pasmin runakuna.
Panamá suyumanta. Gobiernoq mineriata aparikunanpaq yuyaykamusqanqa manan allinchu nispan nichikun pachamamamanta sayapakuq wayqekunawan, sinchi phirukunas kanman nispa.
Colombia suyumanta.- Emberé ayllukunan willrikamunku, paykunas sipisqa, qhamisqa, ñaq’arichisqa, qatipasqa rikukunku gobiernoq soldadunkunawan hinallataq, Chay Estados Unidos suyumanta mineria empresa Muriel Mining Corporation nisqapiwan.
Chayllan avion patamanta ninata kachayamusqaku, Alto Guabal aylluman, Uradá Jiguamiandó llaqtapi.
Brasil suyumanta.- Ministerio Publico nisqa Brasil suyumantan mañarikamun, qechupusun permiso nisqata chay Hidroeléctrica Belo Monteman qosqankuta, sinchi mana allin yunkapaq kaqtin.
Brasil suyumanta Fisclakunan qollochipunku, ruwaykunapaq licitacion nisqa aparikunanpaq qarqan kunan iskaichunka phunchay abril killapaq, chaypin tarirusqaku pusaq juchata mana allinchu qasqa, hinaspais, mana Mama Qelqahuan tupanchu.
Ecuador suyumanta.- Ecuador suyu humalliq, Rafael Correa waiqen mana chaskimunchu chay Tribunal Internacional nisqaq kamachimusqanta, chaypin Chevron empresaman sayakuy lloqsimusqa, gobiernowanmi qanchis waranqaq waranqanta pagachikuyta munasqaku.
Bolivia suyumnanta.- Qayna domingo phunchaymi aparikuran kausayninkuman hina, aqllanakuy alacaldekunapaq hinallataq concejalkunapaq, Jesús de Machaca (La Paz), Pampa Aullagas (Oruro), Huacaya hinallataq Tarabuco (Chuquisaca).
Chay patanmantaqmi qallarinku “Autonomias indigenas” nisqawan, Chipaya cheqaspitaqmi qheparin iskaychunka pisqayoq punchaypaq abril quillapaq aparikunqa Corte Departamental de Oruroq mana usqhamusqanwan.
Argentina suyumanta.- Iskay chunka qanchisniyoqmanta kinsachunka phunchay kaman kay abril killata aparikunqa isqay patapi tupay Cine ruwaq wayqekunawan “II Festival de Cine de los Pueblos Indígenas de la Provincia de del Chaco” Argentina suyupi chayta chanincharimun Direccion de Cine nisqa rikunamanta Instituto de Cultura nisqa Chaco llaqtamanta, manas ichaqa llallinakuychu.
Peru suyumanta willakuykuna
AIDESEP nisqamanta.- Lima llaqtapin Fiscal Provincialmi t’eqeyapun pasaqpaq, imakunachs juchachasqa rikukuranku, chay yunqa runakuna masachaq AIDESEP nisqa humalliq wayqekuna, pakasqakunamanta, llullakuykunamanta ima.
Chay AIDESEP humalliq Daysi Zapata Fasabi, panan nimun kay teqepuywanqa, chayraqmi qallarin runata allin qhawariy, yanqapis qasin juchachasqa karanku.
Laqtawan Juchatariykunamanta.- Kay kinsa killa ujupin wanuynikuta tarpanku chunka iskayniyoq runakuna, tukuy hinantinpi llaqtaq sayariyninpi, mineriamanta sayariypitaqmi soqta runakuna wañunku, nispan nimun Beatriz Merino pananchis, Defensoria del Pueblo nisqamanta.
Proyecto Conga nisqamanta.- Sorochuco llaqtamanta runakunan Cajamarcapi, mana munankuchu chay Proyecto Conga nisqaq Qelqakuna tuparichisqanta Impacto Ambierntal nisqamanta. Tapukuy chaninchakuchun tukuy runakunata nispa.
CONACAMI nisqamanta.- Mineriaq sasachasqan ayllukuna Federación de Comunidades Afectadas por la Minería, nisqamantan nimunku watiqmantas kejakuyta churarimunqaku Proyecto Minero Rio Blanco ñaupaq karan Majaz nisqa contra, aqay Tribunal Permanente de los Pueblos nisqa juñukuyman, chay juñukuymi aparikunqa kay chunka tawayoqmanta chunka qanchisniyoq phunchay mayokillakama España suyupi.
Nota 14 nisqamanta.- Qosqo llaqtayoq Congresopi rimariq llanta tayta Victor Mayorgan jaywayamun huq Proyecto de Ley nisqata kinsa waranqa tawachunka isqonniyoq yupainiyoqta, chaypin tatichikuyta mañakushan chay Decreto Supremo 006-2007-ED nisqata, imanaqtinchus camachikun chunka tawayoq yupaillas allin profesorpaq yachaqamunapaq jaikunapaq raiku.
Chay qelqan aparikuran Nacionalista sutiyoq waiqekunaq qelqancharisqan, hinallataq llapa llaqtapi runakuna, yachacheqkunapiwan, may mañarikamusqanku raiku.
Sechura cheqasmanta.- Piura llaqtapis Sam Martin ayllu ajllariyun humalliqninkuta, chaypin Francisco Ayala Chunga humallinqa kunamanta ñaupaqman.
Ministerio Publico nisqamanta.- Tawachunka pisqayoq llaqatamanta puririq Yunka wayqekuna ukhupin Ministerio Público nisqa hummalliq panamchis Gladis Echaizmi nimun, kamarikuchun fiscales comunales nispa, chaypi ñaupa llatayoq costumbreyoq justiciata aypanankupaq nispa.
Yachanakuy.- Yunkaq sonqonpi runa masachaq, Asociación Regional de los Pueblos Indígenas de la Selva Central (ARPI S.C.) paykunan rimayta tuparachimusqaku “Pacto Político para el buen Gobierno Andino Amazónico” nisqata, imaraykuchus paikuna waqaychayta munanku astawan kausayvidankuta, hinallataq hallphankuta, tiyasqankuta, pachamamata, kunanpaq, quepa jamuq wawakunapaq.


text:
SI tupuy
SI tupuy icha Nasyunpura Tupuy Llika (phransis simimanta: Système international d'unités, kastilla simipi: Sistema Internacional de Unidades) nisqaqa astawan llamk'achisqa tupukuna llikam kay pachapi. 1960 watapi, Llasaykuna Tupuykunapas Kunphirinsyam kay llikata suqta tupuwan kamasqa. 1971 watapi, qanchis ñiqi tupu, mol, yapakusqa.
Chhikan kaykunapaq llamk'achisqa SI tupuypa tupunkunaqa pachaykamay phinuminukunapi tiksikunkum; wisnu tuputaq, kilugramu, nasyunpura kilugramu prututipup wisnunmi: haqay hallchasqa platinu iridyupas silindrum Llasaykuna Tupukunapas Nasyunpura Qillqana Ukhupi.
Tupukuna SI tupuypi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhapaq Tupukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk SI tupukunam:
- Sikundu s: Mit'awi (Pacha)
- Mitru m: Karu kay
- Litru l: P'ulin
- Kilugramu kg: Wisnu
- Voltyu V: Pinchikilla mast'ay
- Watyu W: Arpay
- Newton (tupu) N: Kallpa


text:
Piruwpi Sasachakuy pacha
Piruwpi Sasachakuy pacha (Sasachakuy tiempo) nispaqa Piruwpi 1980 watakunapi mamallaqtayuq maqanakuytam sutichanku, Piruwpi ukhu maqanakuy (Conflicto armado interno en el Perú) nisqapas. Chaypacha K'anchaq Ñan icha Akchiq Ñan (Sendero Luminoso) nisqa maoista, terrorista nisqa ankalli tantanakuymi Piruw mamallaqtatam awqanakurqan. Senderista nisqa ankallikuna, piruwanu awqaqkunapas 70.000-chá runakunata sipirqan, paypura lliwmanta aswan Qhichwa runakunatas.
Yuyarina
Ima pacha karqan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1980 watapi umalliq akllanakuypi Chuschi llaqtachapi akllana p'anqakunata kañispa maqanakuyta qallarirqan. Antikunapi, Ayakuchu, Apurimaq, Wankawillka suyukunapi karulla k'itikunapi kamachinatam hap'irqan. Fernando Belaúnde Terry sutiyuq Piruwpa umalliqninqa awqaqkunamanta manchakuspa, qallariypi mamallaqta pulisiyallatam maqanakuyman kacharqan. 1982 K'anchaq Ñan Wamanqapi samk'ay wasita ch'utispa masikunata qispichispa, pulitiku hayu runakunatataq sipiptin, Belaúndeqa Ayakuchu suyupi maqanakuy kamachiytam rimarirqan. Alberto Fujimori piruwanu umalliq kachkaptin, piruwanu awqaqkunam Akchiq Ñanta yaqata k'asuyachirqan, ichataq kunankamapas aslla pachakchá senderista nisqakuna Amarumayu sach'a-sach'a suyupi maqanakun. Antikunapitaq manañam kankuchu. 12 ñiqin tarpuy killapi 1992 p'unchawpiqa GEIN (Grupo Especial de Inteligencia) nisqa pakasqa pulisiyam Abimael Guzmánta Lima llaqtapi hap'irqan.
Maqanakuy puchukaptinpas, Antikunapiqa llik'isqa ayllukuna, llaqtakuna kakunmi. Tukuy millay rurasqamanta willanapaqqa, disimri killapi 2000 Valentín Paniagua sutiyuq umalliq Piruwpa Chiqappaq Allinyanakapunapaq Kacharimuynin (Comisión de la Verdad y Reconciliación de Perú) nisqata kamarqan. Chay kacharimusqa runakunaqa 16985 runata willachispa 21 tantaykunapi 9500 ñak'arichisqa runata uyarispa hatun willayta qillqarqan, 28 ñiqin chakra yapuy killapi 2003 p'unchawpi Alejandro Toledo sutiyuq umalliqman willaspa.
Ruraqkuna llakiqkunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chay Piruwpi ukhu maqanakuyqa Ayakuchu suyupi, huk suyukunapipas Qhichwa runakunapaq ancha sasachakuymi pacha karqan. Lliwmanta aswan maqanakuqkunaqa manam Qhichwa llaqtayuq runakunachu karqan, manam Qhichwa runakunapaq muchuypaqchu karqan. Ichataq lliw sipisqa runakunamantaqa 56%-nin chakra runam, 75%-nin qhichwa rimaqmi, 68%-nin wakcham, 79%-nin ayllu llaqta, mana hatun llaqta k'itikunamantam.[1] Chay sipisqakunata ruraqkunamanta 57%-ninsi ankallikuna karqan - Senderista nisqakunam, 1,5 %-ninsi MRTA-pa ankallikuna, wakinkunataq piruwanu wardyakunam, awqaqkunam.[2] Chay ankallikunaqa hinallataqmi wardyakuna, awqaqkuna mana ayñiyuq chakra runakunatam, wawakunatapas sipirqan. Hinaptinmi chay maqanakuyqa Piruw Republikap wiñay kawsayninpi lliwmanta aswan yawarchaq maqanakuymi karqan.
Sipisqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruwanu awqaqkunaqa k'apak qhichwa ayllu llaqtakunata puchukachirqan (ahinataq Matara, Chiyara, Suqus, Tutus, Walla, Tikiwa, Wankaraylla, Sirkamarka, Qispillaqta, Aqumarka, Askipata, Iripampa, Pampay ayllu llaqtakunapi), hinallataqmi K'anchaq Ñanmi qhichwa runakunata ñak'aykurqan, lliw Lukanamarka llaqtayuq runakunatam wañuchispa, achka Uchuraqay llaqtayuq runakunatapas.
Tukuy chay terror nisqa manchachiyninwan K'anchaq Ñanqa maqanakuyta tukuy Piruq mama llaqtapi, Lima llaqtamanpas mast'arqan. Chaypi 15 ñiqin hatun puquy killapi 1992 watapi María Elena Moyano illapayayarqanku.
Ichataq Piruwpi atiyniyuqkunap wañuy iskadrunninkunapas achka runakunatam, pulitiku hayunkunatam sipirqanku - ahinataq 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1992 watapi Grupo Colina nisqaqa Pedro Huillca Tecse sutiyuq sindikatukunap pusaqninta.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Hatun Willakuy, Capítulo 1: Los hechos: La magnitud y extensión del conflicto, págs. 21-23.
- ↑ Comisión de la Verdad y la Reconciliación (2003). Informe final. Anexo 3: Compendio estadístico. Lima
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Punkupa Chakampi Yuyarinapaq. Imaynam kawsarqa Wankawillka llaqta hayna pachakunapi, sarutasqa usuchisqa ima chayta yuyarispa imatam kunampas, hamuq pachakunapipas rurachwan (PDF)
- Yuyarisun
Qillqasqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mark R. Cox: Sasachakuy tiempo. Memoria y pervivencia. Editorial Pasacalle, 2010. 158 p'anqa


text:
Wañuy
Wañuy nisqaqa kawsaypa puchukayninmi. Tukuy yurakunap, uywakunap, runakunappas wañunanmi.
Wañuywanqa kurku ayam tukukun.
Chanin yachaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wañuywanqa, imaypis, maychaupis, paqtallam puriikantsik.
- Wañuyqam piimaypaq: wamrapaqpis, yashqapaqpis; llullupaqpis, chakwaspaqpis, aukispaqpis.
- Wañunqantsik patsa chaamuptinqam, may tsaychaupis, imaykanaupis wañukuntsik.
- Manaraq wañushaq nirchi lluta kawakuntsik.
- Chakwaswan aukisqam puñuyninchau wañuyta yachakuyan. Tsaymi imaypis puñukuyanlla.
- Llapantsikpis wañuqllapaqmi kantsik. Piraq mana?
- Mana alli ruraqllam wañuyta mantsan.
- Hukllam wañuy.
- Wañuytaqa pipis maypis manam yachatsikuntsu; tsaymi kikintsik wañuyta yachakuntsik.
- Imayka aykayka wañuqta rikarmi wañuyta yachakuntisk.
- Ayakunaqam imaypis taaparaykayamantsik.
- Imapis mana alli kaptinqam ayantsikkunaman kamakuntsik, qayakuntsik. Paykunaqam, nuqantsiknau, aylluntsikta kuyayan.
- Ayakunapis llakinqantsikta, kuyanqantsikta musyayaananpaqmi mikuyta paykunapaq churakuntsik.
- Llutalla kawakurmi ayantsikta qarpuntsik.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Luis Enrique Cachiguango, Proredvi: Wañuymanta
- Francisco Carranza Romero: El mundo de los muertos en la concepción quechua (kastilla simipi)