text:
Peter Schmeichel
Peter Bolesław Schmeichel sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin ayamarq'a killapi 1963 watapi paqarisqa Gladsaxe llaqtapi - ) huk Dansuyu mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yaya: ; Mama: .
Churinkuna:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Peter Schmeichel.


c: text/html

text:
Cesar Kyui
Cesar Antonovich Kiui (rusu simipi: Цéзapb AHTóHoBич Kюи́ ) sutiyuq runaqa (18 ñiqin qhulla puquy killapi 1835 watapi paqarisqa Vilnius llaqtapi - 13 ñiqin pawqar waray killapi 1918 watapi wañusqa San Petersburgo llaqtapi), huk Rusya mama llaqtayuq awqaq pusaq, yatana qallwa waqachiqmi, Yatawaki wan takichaqmi qarqan.
Taytan: Anton Leonardovich, Maman: Julia Gucewicz.
Warmi: Malvina Rafaílovna Bamberg.
Taki kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yatana qallwa taki kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Orientale (op. 50, No. 9)
Taki aranway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- El prisionero del Cáucaso (1857)
- El hijo del mandarín (1859)
- La hija del capitán (1911),
- El gato con botas
- Fiesta durante la plaga (1901)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Taki kapchiy (Rusiya)
- Mikhail Glinka
- Modest Mussorgsky
- Mily Balakirev
- Nikolai Rimsky-Korsakov
- Aleksandr Borodin
- Pyotr Ilyich Tchaikovsky
- Hector Berlioz
- Stanisław Moniuszko
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cesar Kyui.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kastilla Atiy
Kastilla Atiy (Conquista) nisqaqa kunkistadur nisqa ispañul awqaqkunap Awya Yalata maqanakuspa atisqansi karqan. Qallarirqan Cristobal Colonpa Chawpi Awya Yalap Wat'ankunata tarisqanwan 1492 watapis. Kastilla Atiywanqa Kastilla Kamachina pachas qallarirqan. Awya Yala mama llaqtakuna ispaña kulunyakunas tukurqan.
Ispañulkunaqa kay mama llaqtakunatas atiparqan:
- Mishika runakunap mama llaqtan (1519-1521)
- K'iché runakunap mama llaqtan (1524-1525)
- Kaqchikel runakunap mama llaqtan (1524-1525)
- Maya runakunap mama llaqtankuna (1539-1548)
- Tawantinsuyu, Inka runakunap mama llaqtan (1532-1572)
- Muyska runakunap mama llaqtan
- hukkunapas
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kastilla Atiy.


text:
Aliou Cissé
Aliou Cissé sutiyuq runaqa 24 ñiqin pawqar waray killapi 1976 watapi paqarisqa Ziguinchor llaqtapi - ) huk Sinigal mama llaqtayuq Piluta hayt'aq wan Sinigal quchu piluta hayt'ay.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2002
- Piluta hayt'ay (Sinigal)
- Henri Camara
- Sadio Mane
- Cheikh N'Doye
- Lamine Gassama
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Aliou Cissé.


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 136 (First aid 4)
136. Ñawpajkaj jampiykuna 4
(Tránsito de calle...)
Niña: "Kinsa kaj yachakuy, kay Escuela Kawsayman pusajmanta: Ñawpaj kaj yanapa - Primeros Auxilios."
¿Mayk’ajpis qan rikuyta yachankichu uj hospital mana médicosniyojta, nitaj uj enfermerallapis chaypi kajtaqa?
Chayman rinch’asqa jina kasqapuni á. Cheqamanta manapunitaj hospitalmampis rinch’akusqachu, manachay uj piscina jina kasqa. Tawa sayantaj jina muyuykusqa kasqa, uj salataj t’aqasqa iskay piscinamantaqa.
Askha onqosqakunata chay piscina catupi mast’asninkuwan sirisqa kasqanku. Nitaj mayqen médicopi yanapasqachu, mana chay primeros auxilios nisqallapis paykunapaj kasqachu, nitaj uj ambulanciapis emergencias nisqapajqa. Chaypi tukuy onqosqas kajkunaqa mana ch’ipej nispa yakullata qhawaj kasqanku.
Chaypeqa maynimpi jina uj ángel yakuta kuyuchej kasqa. Pichus chayta rikuytawankama ñawpajta yaykojqa, onqoyninmanta sanoyasqanku. Chayrayku tukuy ñawpajta yaykuyta munasqanku á, uj suchu runapis chay kashallasqata yaykuyta munaspaj. Chay yakumanta munasqa chay primeros auxilios nisqata.
Hombre: "Mana ch’ipej nispa qhawanay tiyan, ¡chayqa í yaku kuyurin ñawpajta yaykunay tiyan! (gemidos) Aajjj, atipachikullanitaj, ni jayk’ajsina yaykusajchu noqaqa."
Sonqo p’akisqa mast’anman watej siriykullasqataj. 38 watakunataña chaypi kasqa ñawpaj kaj yanapata suyakuspa chay sucho runaqa. Uj p’unchaytaj pichari waturej chayaykusqa.
Jesús: "¿Sanoyayta munankichu?"
Hombre: "Ari, mana nipiniy kanchu ari yaku kuyurejtin yanapanawampaj. Sapa kuti yaykusaj nishajtiy wajllapuni ñawpajta yaykun, atipachikullanipuni."
Jesús: "Sayariy, camaykita oqharispa puririy."
Sucho runaqa nejtinkama sayarisqa chayratotaj sanoyasqa. Primeros auxilios mana jeringallawan, nitaj vendaswam. 38 watakunamanta totalmente sano kasqa, ¿chaypi wakin kajkuna paywan khuska kusikunkumanchu karqa?
Fariseo: "¿Imanayasunkitajrí? Kunaqa sábado p’unchayqa. Saparikuna p’unchaypeqa prohibido camata oqharinaqa."
Hombre: "Pichus sanoyachiwaj niwan: camaykita oqharikuspa puririy." Nispa.
Fariseo: "¿Pitaj chay runa karqarí?"
Hombre: "Mana yachanichu, ni jayk’aj rikojchu kani."
¿Pichus kasqanta yachankichu? Ari á, Paypuni karqa, Señor Jesús. Paymin k´acha yanapajqa, mana cuerpopi nanaykunallapajchu, manachayqa almanchejpajpis. Payqa maytapuni munan yanapayta salvaytapis, aswan tardenejta Jesús chay sanoyaj runata rikusqa, chaypeqa uj sumaj yuyaychayta qosqa:
Jesús: "Sano kanki í, ama ujtawan mana allinkunata ruwaychu, nitaj juchalliychu, ama aswan mana allin kay chay onqoyniykimanta aswan jamusunampaj."
Imatachus Jesús niyta munasqanmanta cuenta qokuni. ¿Qampis icharí?
Personajes: Relator, hombre, Jesús, fariseo, niña
© Copyright: CEF Germany


text:
Ñami kitipa ñawpaman apak ukupa akllaykuna chayamunajun. Alcaldiapak kamachiyta rikuk tantanajuypi kanapashmi mishariypi kan. [Versión Español] Radionovelakunapi: Jaboneropak Ayllullaktapi.
>
LIBRETO
CONTROL MÚSICA CARACTERÍSTICA
LOCUTOR Chunka pusak capítulo
LOCUTORA Sukta tantanakuy shuk alcaldiata maskashpa
CONTROL MÚSICA CARACERÍSTICA
EUSEBIO Ñami kitipa ñawpaman apak ukupa akllaykuna chayamunajun. Alcaldiapak kamachiyta rikuk tantanajuypi kanapashmi mishariypi kan. Mamallaktapika, pandemia llakikuna katinajukpipash, tukuymi ashtakata kuyurijun. Kaytaka Jaboneropak llaktapika ashtawanmi rikurin.
AMARU Alcaldiata mishashpaka, ñukanchikka, kallariguta kallarinkapaka, tukuylla kitipi kawsakkunaman vacunata churashun. Pipash vacunata mana munashpaka, ama churarichun. Shinapash, ñukanchikka mana ima kullkita mañashpami vacunakunata kushun. ¡Kallarik kimsa killakunapika, tukuyllakuna ñami vacunarishka kanka!
EFECTO APLAUSOS
EUSEBIO Matria Libre mushuk partidota yachak chayashpaka, hawapi kak charikkunaka ninantami mancharirka. Ashtawankarin, shuk runa ñawpaman apak, Amaru Sáchez, alcaldiapak candidato kakta rikushpakarin, millaywanpacha kaparinakurka.
LOCUTOR ¡Amaru Sánchez!… ¿Pitak Amaru Sánchezka kan? Payka shuk mana riksishka ayllumanta shamushka runami kan. ¿Chay runaka ima yachaykunatatak charin? ¿escuelata tukuchirkacha? Allikuta rimashun, mashikuna: administración municipalka yachakkunapa makipimi kana kan. ¿Payka firmanata yachanlla? ¿killkanatallapash yachancha? ¿Chay Amaru Sanchéz nishka runaka imashina gobernanata ushankacha? Imaurata rikurishkayari shuk indio gobernaktaka red públicapi, paykuna purapash mana gobernarita ushanka.
EUSEBIO Alcaldesa Magdalena Ayalapash imasamanda paykunawan kankayari, “muspallakunawan tantanajushka”. Ñapash mana alli rimaykuna kallarirka: willachikkunata wanchina kallarinata.
LOCUTOR ¿Pikunatak chay…? ¿Ima shinatak yari? ¿Matria…(RIE) Paykunaka Real Academia de la Lenguatapash yalli yachan yarin. Matria… nishka mushuk shimitapash llukchishka. Matria Libre, ¿pikunatak kan? Na yapata investigana ministirinchu, Paykunaka, comunista, terrorista nishkakunami kan. Paykunapa candidatota akllashka runapa shutitalla rikuna kan: Amaru… Amarukuna ishkay halluta charin. Shuk halluka “rurashallami” ninkapa; chayshu kalluka llullankapak. ¿Pitak runakunapa nishakunata katinkayari?
ALCALDESA Ashtakakunami kanta rimanakun, Amaru. Ima shina kan wañuna hawapashmi rimanakun.
AMAMARUri, shinapash ñukaka mana orokanichu tukuykunawan allikachi tukunkapaka. Alcaldesa. Tispishka kakpimi aspirinakunka.
ALCALDESA Radio, televisión, prensa… tukuymi paykunapa makipi kan.
AMARU Chaymantami, ley de comunicación democraticamanta makanajuna kanchik. Chay mana alli ruraykunata tukuchingapak…
¿Imatatak ñukanchikka charinchik? Alli kawsay uyachi antata, y Pare de contarwan.
FREDY Ama llakiyaychu, mashi Amaru. Ñukanchikmi internet-pi tyashka willachina pankakunapi kikin hawa willachishun. Kikin riksirichun, tukuy internet-pi, meme, tuit, shinallata hashtagkunapi, ninanta purichishun.
QUIQUE Añanku shina llamkayman yaykushun: wasinti, wasinti, shiminti, shiminti willachishpa.
MANUELA Alipacha takikkunatapashmi charinchik shuk sumak takita kikinman rurachun. Rikupankilla.
JINGLE JINGLE AMARU ALCALDE
EUSEBIO Ña yachashka shina, ashtaka candidatokuna alacaldia mishayman rinkapa rikurimurka. Shuk charik conservador empresario runami propagandawan kallarishpa karka.
EMPRESARIO Allikutapacha rimashun, mashi Armando. Ñukankchika kikintami yanapashun.Shinashpaka, kikinka ñanta paskankapak, shinallata hidoelétrica-ta rurankapak ñukanchikta yanapapanki.
ARMANDO Ama manllapaychu, pushak gerente. Ñukanchik paritodo tukuy nishkata paktachinkami. Ashtawan allikuta nishpaka, kikinman nishkakunata. (RIE) Jabonero llaktaoi kawsanchiktaka ama kunkapankichu. (RIE)
EMPRESARIO Yupaychapani, don Armando. Nukanchikpash ñukanchik nishkunata paktachinchimi. Imashina empresapi ninchi: “Ama imatapash kuychichu; shinapash maypi tiyakpi churaway, .”
CONTROL MÚSICA IRÓNICA.
EUSEBIO Shuk riksirishka pastor evanglicopash candidatisaririka. Kunan punllami rueda de prensapi rimakurka.
PERIODISTA 1 Ñukanchik mama llaktaka, laicomi kan. Constitución de la Repubica shina nikun…
PASTOR ¡Ama pantaychichu, waykikuna! ¡Tayta Dioska imapash kamachiy hawapimi kan! ¡ Dioska imapash ordenanzas municipalespak hawapimi kan! Ñukanchikka Acaldia ukupimi bibliata churashun. Tukuy Diospak leykuna paktachishkami kana.
PERIODISTA 2 Shinaka, ¿maykankunata chay leykunaka, Pastor?
PASTOR Yachakuy hawa rimashpaka, chayka ayllukunapa makipimi kana kan. Ñukanchik wawakunawan ama satiriychichu. “Ideología de género” nishkatapash kamukunamanta llukchishun.
PERIODISTA 1 ¿Pastor, hampi hawa rimashpaka, ?
PASTOR Wawakunata mana charinkapak hampikunata harkashun. Yukunaka wawakunata tarinkapallami kan: mana yumana munayta saksachinkapallachu.
PERIODISTA 2 ¿Piwanpash sawarinalla kamachiyta allikachipankichu?
PASTOR Shimita pichari, runa periodista. Chay kikin nishkakunaka Pachakamapak karilla, warmilla kawsaypi tiyanatami waklichin.
MANUELA ¿Kikinka LGBTI tantanakuywan kanllaman sakingui?
PASTOR Nimamanta. Paykunaka chay llaki unkuymanta hampirinkapak hampina wasikunata charinkami.
MANUELA Pastor, kari-warmikunata phiñaywan rimakkunaka, paykunapa kari-warmi kayta kilpankapakmi ninkuna… ¿Manacha kikinka…?
PASTOR ¿Imatatak nikunki yari? Mana shina ñukata rimachun sakishachu. ¡Pitak Kaypi rikukun! Kay allikuta rimayta mana ushak tapuchik periodistata llukchipaychi!.
EFECTO SILBATO POLICÍA
CONTROL MÚSICA DE TRANSICIÓN
EUSEBIO Apoloniopak candidaturami hatun sorpresa karka. Imashinata uyankichi. Apolonioka saltiya, traficantes kan. Ñukapa kumari Martaka kayta yachashpaka, manllarimanta, mikukushka atallpa tulluwan ñalla trankarin. Tantanakuyman rinkapak munarka, shinapash, mana sakirkanchichu richunka.
APOLONIO (BOCINA) Ñuka hawa ashtaka mana-allikunata rimakta yachanimi. Ama criichichu chay tukuy nishkakunata. Yanka rimaykunallami kan. Ñukanchikta akllakpika…
PERIODISTA 1 ¿ Apolonio kikinpa tantanakuyka maykanta kan?
APOLONIO Ñukanchi partidoka Manos Limpias nishkami kan. Ñukanchikka, ñukanchik shuti shina, tukuyta alli rurashun. ima shuway mana tyankachu. Kunanmantami nini yachana wasikunata, hampi wasikunata, ñankunata, shinallata pankalla kullki mañachikunatapashmi charishun.
PERIODISTA 2 Shuk tapuyta rurankapak munani, Apolonio… ¿kikinka nachu ashtaka juicio-kunata kunankaman charipanki?
APOLONIO Yanka rimaykunallami kan… llullaykuna… Ima shina rikunkunkich, ñukaka na manllanllashpa kaypi kani kikinkunawan. Ñami kamachiyta paktachikkuna rimarkakuna. Chaykunaka piñaymanta, enviadiamanta yanka rimaykunallami kan.
MARTA (GRITA AL FONDO) ¡Maijan kanda na riksikka, kanda crinkami! ¡yapa shimisapa!
APOLONIO ¿Imatatak chay zorraka nirka? (BULLA)
CONTROL MÚSICA DRAMÁTICA
EUSEBIO Patita de Santo shutirishka runapashmi candidato tukushka. Payka ñukanchik tantanakuymanta riksishka pukllakmi kan.
LOCUTOR ¡Goool! ¡Tukuy Alcaldiapi kakkukanami pukllayta charinka!
EUSEBIO Reguetonta takik kuytsapashmi Chica fuego, candidata yaykushka…
REGUETONERA ¡Kaypika mana kullkita hapinkachu; shinapash, kushillami yalirin! ¡Hu, hu, hu!
CONTROL REGUETÓN
EUSEBIO Allikuta rimashpaka, kaypika política hatuna pampa shinami kan. ¿Pitak ashtawan kullkita kun? ¿Ashtawan kun? Shinapash, shuk punlla tukuykunapa allikayta sinchiyachinkapak yanapak política kankata yuyashpallami, katina kanchi.
LULA Kutinpash ñukanchikpa Alli Mawsay uyachi antaman alli shamushka kapay, candidato Amaru Sánchez.
AMARU Kay tapuchiyman kayamushkamanta yupaychani… Ashtawankarin chayshuk willachik ukumantakunaka mana kayawanchu.
LULA Mana kikinta riksimanta kanka.
AMARU Runa kaymantami ñukataka mana kayachiwan. Kayllaktaka, racistami kan.
LULA Racista mamallakta kaypika mestizokunami ashtawan tyan. ¿Imamantata shina kanka?
AMARU Racismoka chakana shinami kan. Maykan ukupi kaktaka, mana rikunayachin. Ari, ima shina nipanki, kaypika mestizokunami ashtawan tiyan.
LULA Kikin Consejota mishashpaka, chawpika kari, chawpika warmita churakrinki ninakun.
AMARU Shinama kana. ¿Pastorkunaka nachu Diospak kamashkata mana rimanakun? Shinaka, Alcaldia ukupi chayta paktachiywan kallarichi yari: chawpi kari, chawpi warmi kachun.
LULA ¿Gays, lesbianas, shinallatak trans-kunatapash kimichikrin?
AMARU Shinapacha. Shamuk Alcaldiaka kuychik shinami kanka: tukuy tulpukunata rikuchinka.
LULA ¿Afrodescendientekunapash?
AMARU Ari. Kaypika mana runamanta charishpaka yanamanta charinka.
LULA Tukuchinkapak, Amaru Sánchez, ¿kikin Alcaldiata mishasha yuyankichu?
AMARU Ama atalpashna kaparikuychu manara lulunta wachashpallata. Shinami atalpakuna yachachiwarka. Shinapash, mishashunmi yuyani.
LULA ¿Imashpatak shina kankata yuyanki, don Amaru?
AMARU Kunkay tukushkakunapa, mana rikuy tukushkakunapa yanapayta charimantami ñukanchik mishashunmi yuyani. Paykunamanta kaypi kanchik. Rikupay imshina nukanchik mamallakta kakta: yapata llakiyachishka. Yapa shuway, yapa mana-allikuna hunta kan. Chayta tukuchina kanchik. Ushanchimi. Yachak tayta nishka shina: “Llaki yuyaykunataka, shuk pachakunapa sakishun.” ¡Kuyayay Matria Libre!
CONTROL MÚSICA DE CIERRE
LOCUTORA Radialistas Apasionadas y Apasionadoskunapak llankaykuna.


text:
José María Arguedas
José María Arguedas Altamirano, (* 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1911 watapi paqarisqa Antawaylla llaqtapi, Apurimaq suyupi; 2 ñiqin qhapaq raymi killapi 1969 watapi wañusqa Lima llaqtapi), Piruw mama llaqtayuq qillqaq, runakunap kawsayninmanta achkata willaspa qillqarqan.
Lliwmanta astawan Kastilla simipi qillqaspa, achkatapas Qhichwa simipi willarqan. 1956 watapi Pukyu llaqtapi Inkarrí nisqamanta willasqakunata qillqamurqan. Qhichwa runapura achka takiykunata uyarispa qillqarqan, Jorge Lira sutiyuq masinwanpas. Piruwpi wiraqucha qhapaqkunap kamachiyninrayku llakipayakuspa, 1969 wañuchikurqan.
Yayanqa rimapukuqsi karqan, Víctor Manuel Arguedas Arellano sutiyuqsi, mamantaq Victoria Altamirano sutiyuqsi.
Kawsay qillqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
José María Arguedas Altamirano, nasirqa chunka pusaqniyuq enero killapi waranqa isqun pachak chunka hukniyuq watapim Antawaylla llaqtapi, Antawaylla pruwinsya, Apurimaq suyu nisqapi. Taytanmi karqa Victor Manuel Arguedas Arellano, Qusqu llaqtamanta abogado achka llaqtakunapim juez kaypi purirqa, mamanñataqmi Victoria Altamirano Navarro sutiyuq karqa, Antawayllapi qapaq runa aylluyuq karqa. Iskay wata suqta killachayuq kachkaptinmi mamitan wañukurqa, kulikuwan unquspan; chaymi taytan-law awilanwan tiyapakurqa, Teresa Arellano sutiyuq, Antawaylla llaqtapi.
1915 watapi taytanta Juez de Primera Instancia Lukana pruwinsyapi Ayakuchu suyupi nombraptinku chay llaqtaman rirqa, manaraq unay tiyachkaspa San Juan Lukanapi asindayuq qapaq warmiwan taytanqa kasararukurqa, Grimanesa Arangoitia Iturbi Viuda de Pacheco sutiyuqwan chaymi kachkan (1917) waranqa isqunpachak chunka qanchisniyup watapi. Hinaptinmi warmallaraq José Mariaqa Lukana llaqtaman viajarqa, qipamamanwan huñunakunanpaq; yuyarinapaq hinam viajasqa, chaytam wiñaypaq yuyarirqa. Chay musuq ayllunqa Pukyu llaqtapi tiyarqa, capital de provinciapi. 1919 watapi, Augusto B. Leguía kamachikuynin qallarichkaptin, taytanqa, contrapartin politikamanta kaptin, Juez kayninmantam qarquchikurqa hinaptinmi abogado litigante kasqanman kutiykuspan hinaspapas viajeroman kutirikurqa, purisqan raykum maynillanpi ayllunta watukarqa.
Kay warmakaspan tiyasqan timpu Arguedaspaqa mana qunqaymi qipamamanwan hinaspa qipamamanpa qari churin Pablo Pachecowan ñakarisqanta. Payqa qusanpa churintaqa millayllatañan chiqnirqa, hinaspanmi hacindapi yanapakuq runakunawan kuska tiyananpaq kamachirqa. Chay qipamamanpa qari churinqa maqarariq yunpayta sintichiq ima kasqa hinaspapas huk kuti mana munachkaqta qawachisqa india violasqanta. Kay hawa wawqinpa ruwasqantam wiñaypaq yuyanqa rikuchkanmanpashina sayachkaqta gamonal abusivo, ñakarichikuq rumi sunqu chaymanta lujurioso obra literaria qillqasqanpi. Indiyukunapa chawpillanpim kuyayta tarirqa ayllunkunapi mana kuyakuy tarisqanta, sutinchakuspa paykunapa kawsasqanwan, pachamamatan aswan kuyana nispan tawnachakurqa.
Julio killapi 1921 watapim qipamamanpa wasinmanta Aristides sutiyuq kuraq wawqinwan ayqikurqa; hacienda Viseca sutiyuman iskayninku rirqa, tiyunku Manuel Perea Arellanopaman, San Juan de Lucanas llaqtamanta pusaq kilumitro puriypi. Iskay watam chaypi tiyarqaku, mana taytayuq, kampu runawan kuskam tiyarqanku chakra llamkaypi yanapakuspanku. José Mariapaqa chay watakunallam allin sumaq kusisqa kawsaynin karqa. 1923 watapi ayqikusqanmanta kutimun taytan pusapamuptin, paytam unay puriysirqa may llamkaq risqanmanpas, chaypin yaqa iskay pachak llaqtakunta riqsirqa. Wakinmi kaykuna Wamanga, Qusqu hinaspa Awankay. Kay puchuq llaqtapim, wawqin Aristidespiwan, Colegio Miguel Grau Padres Marcedarioskunapaman internasqa yaykurqaku, chaykama taytanqa llamkayninwan purillachkan. Chay Peru llaqtapa uraynipi purisqan hinaspa Abancay colegiopi internado kasqantawan yuyarisqantam novelanpi qillqanqa Los Ríos Profundos sutiyuqta, kay kaqqa allinkaq qillqayninmi.
1925 watapi aksidintakuspa iskay diduntapas paña kaq makinmanta wituchikasqa. 1926 watapi Ica llaqtapi estudios secundarios nisqata qallarirqa, aqukama costa peruanapi, chay raykun tunpanta qunqarqa sierra llaqtakunapa kawsayninta chay warma kaspan tukuy yachasqantapas. Pay kikinmi ñakarirqa imaynas chaypi costa runa puna runata (serranukunata) pisichaspanku sarutyasqanta. 1928 watapim Huancayo llaqtaman purirqa, hinaya estudiachkan chaypin qallarirqa allin qillqaq runa kasqanta revista estudiantil Antorcha sutiyuqpi yanapakuspa. 1930 watapim Yauyos llaqtapi unay tiyarqa, taytanwan kuska. Iskay wata estudiasqanmanta chaymi (1929 watamanta 1930 watakama), Nuestra Señora de la Merced colegiopi examenta haywapurqa, Lima llaqtapi, mana maystruyuq may puna llaqtakunapichiki estudiasqanmanta.
1931 watapi, iskay chunka watayuqña kachkaspanmi, Lima llaqtapi tiyarqa chaypim yaykurqa Facultad de Letras de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos nisqaman. Taytan wañusqan hawam, wataña tiyachkaptin, kawsananpaq pay kikinmi imatapas ruwanan mikunanpaq chaymi auxiliar-hina Administracion de Correos nisqaman yaykurqa llamkapakuq.
1933 watapi rikurichimun huk kuwintu qillqasqanta: Warma Kuyay sutiyuqta. 1935 watapi kaq rikurichillantaq Agua, qallariq kaqnin kuwintu libruta, chaywanmi chaskirqa Iskay kaq allinnin llamkay kasqanta Revista Americana de Buenos Aires llaqtamanta. 1936 watapim Augusto Tamayo Vargas, Alberto Tauro del Pino hukkunapiwan, Palabra sutiyuq revistatam hatarichirqaku, chay revistapin José Carlos Mariateguipa ideologianmanta rimarqaku. 1937 watapi prisu churachikun protestas estudiantiles nisqapi purisqanmanta general Camarotta chayamusqanwan, chaymi kasqa jefe de una misión policial de la Italia fascista. Penal “El Sexto” sutiyuqman Limapi pusachikurqa, pusaq killam chaypi wichqarayarqa, chaytapas qipaman kikin sutiyuq novela qillqananpaq yuyanqa.
Chaymanta as tunpantawan, Licenciaturayuqña Literaturapi Universidad San Marcospi, maystru-hina Colegio Nacional Mateo Pumacahua Sucuani llaqtapi yachachiyta qallarirqa, departamento del Cuzco nisqapi, Castellanota hinaspa geografiatawan yachachirqa (1939-1941). Alumnunkunawan kuskam, chay law llaqtakunapa folklorninmanta llamkarqaku. Chaypin yachakurqa etnólogo kasqanta. Chaynallataqmi Celia Bustamante Vernal sutiyuq warmiwan kasarakurqa, Peña Cultural Pancho Fierro nisqapa promotoranwan (1939), chayllapim artistakuna hinaspa intelectualkunapas huñunakurqa.
1941 watapi rikurichirqa Yawar Fiesta qillqasqan sutiyuqata, qallariqnin kaq novelanta. Octubre killapi 1941 watamanta nubimri killa 1942 watakamam, Ministerio de Educación qayan reforma de los planes de estudios secundarios nisqapi yanapananpaq. Profesorkunamanta sayaspan Congreso Indigenista Interamericano de Pátzcuaro nisqamanta 1942 watapi kutimuspan, kaqmanta profesor de Castellano yachisqanman Colegio Nacional Alfonso Ugarte, Nuestra Señora de Guadalupe chaymanta Mariano Melgarpiwan Lima llaqtapi yaykupun profesor-hina yachachisqanman.
1944 watapi unquyta qallarrin mana imapaqpas kallpayuq kay, pisipay, mana puñuy atiy, mana munachkaspa imapas munaq icha llakikuychu karqapas, chay raykum lisinsiata sapa kutilla mañakuq profesormanta llamkapakusqanpi. Chaykunatan yachakun wawqin Aristidesman kartasqanpi tunpantapas churallantaq kikin sapa punchaw qillqasqanpi El Zorro de Arriba y el Zorro de Abajo novela wañuptinña rikurichisqankupi. Pichqa watas, kikin willakusqan-hina, mana qillqayta atirqachu. Qaliyapurqanmi, ichaqa unquq-unqullamanmi tukupurqa.
1948 watapi, yachachisqan uraskunata pisiyachipurqaku hinaspapas manaña imapaqpas aypaqtaña qullqita Ministerio de Educacionpi profesor-hina llamkasqanmanta chaskirqa, comunistapaqmi propagandata ruwachkanki nispan. Qipamanqa wiñaypaq qarqupunku (1949). Manuel A. Odria sutiyuq dictador kamachikuynin chaypacha kachkarqa. Imaynaña kaptinpas, hinam llamkarqa huk institucionkunapi runapa kawsaynin waqaychananpaq hinaspa purichinanpaq.
Marsu killapi 1947 watapi Conservador General de Folklore del Misterio de Educación nispa sutichachikurqa, chaymanta Jefe de la Seccion Folklore nisqaman siqarqa, Bellas Artes, hinaspa kikin chay Ministerio de Educacionllapitaq karqa (1950-1952). Chaypim imaymanata ruwarqa allin Cultura Popular llipillan llaqtakunapi purinanpaq. Pay raykum, Jacinto Palacios, allin kaq Trovador Andino sutichasqa, kay kutimanta pacham chayraq Musica Andina grabayta qallarirqa chaymi 1948 watapi kachkan. Chay raykum mana haykappas-hina teatro Municipal hinaspa teatro Segura nisaqpas chayraq punkunta kicharqaku arte andino nisqaman.
1950 watamanta 1953 watakaman cursos de Etnología chaymanta Qhichwa rimaytawan Instituto Pedagógico Nacional de Varones nisqapi yachachirqa. 1953 watapin Director Instituto de Estudios Etnológicos kunan Museo de la Cultura Peruana sutiyuqpi sutichachikurqa, chunka watantinmi chaypi llamkarqa; hinallataqmi kamachirqa revista Folklore Americano sutiyuqta chaypas partinmi karqa Comité Interamericano de Folklore, chaypi ichaqa yanapakullarqa.
La Muerte de los hermanos Arango sutiyuq kuwintuwan, 1953 watapi riqsichisqanwanmi, llallirqa allin ñawpaqkaq primyuta Concurso Latinoamericano de Cuento México llaqtapi. 1954 watapi riqsichirqa taksa novelata Diamantes y Pedernales sutiyuq qillqasqanta.
Allin profesional kananpaq, Universidad Nacional Mayor de San Marcos especializakun Etnología yachaypi, grado de bachillerkaman chayarqa 20 -12 -1957 tesista La Evolucion de las Comunidades Indigenas sutiyuqta ruwarqa, chay llamkaywanpas Premio Nacional Fomento a la Cultura Javier Prado sutiyuqta 1958 watapi llallillantaq. Chaymi qallariy kutipi Europaman rirqa, Unesco becata quptin, España llaqtapi, hinaspa Francia llaqtapipas achka ruwaykuna estudiananpaq. España llaqtapi kachkaspanmi, Arguedas Zamora comunidadkunapa chawpinpi tapukachakuspa maskarqa, maypim kay andino kawsayninchikpa España lawpi sapin nispan maskarqa, chaymi tesis dukturalninpaq allin kanqa: Las Comunidades de España y el Perú, chaywanmi pichqa punchaw julio killapi 1963 watapi graduwakurqa.
1958 watapi riqsichirqa Los Rios Profundos, kay novelam paypa kawsayninmanta riman, chaywanmi 1959 watapi Premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma sutiyuqta chaskirqa. Kay novelanmi wakin qillqasmantaqa aswan allin nirqaku. 1958 watamanta 1968 watakaman catedrático de Etnología Universidad de San Marcospi karqa. Hinallataq Universidad Nacional Agraria La Molina nisqapipas 1962 watamanta 1969 watakama yachachirqa. 1961 watapi novela qillqasqanta riqsichirqa El Sexto sutiyuqta, chay qillqasqanwanpas, iskay kutiña, premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma 1962 watapi chaskirqa. Chay qillqasqanqa novelapuni Lima karsilpi kikinpa kawsayninmanta wichqarayaspan willakusqanmi, chay karsiltaqa wichqapunkuñam 1986 watapiraq.
1962 watapi riqsichirqa la Agonía de Rasu Ñiti. Chay watallapitaqmi Berlín Occidental (Alemania) llaqtaman rirqa, chaypin kicharikurqa qallariq kaq kutipi coloquio de escritores iberoamericanos, revista Humboldt sutiyuqpa hawanpi.
1963 watapi Director de la Casa de la Cultura del Perú sutichachikurqa, chaypi allinta profesional-hina llamkarqa; allinta llamkachkaspanmi, hamuq watapi llamkasqanta saqipurqa, presidente de la Comisión Nacional de Cultura nisqata sayapakuspa.
1964 watapi riqsichirqa allin munapakusqan qillqayninta: Todas las Sangres, allin sumaq novelan willakuymantam riman, chaywanmi achka clasi runa Perú llaqtapi tiyasqanta hinaspapas chiqninakuy-hina hawa llaqtakunapi kunan tiempo chayamusqanwan rikuchiyta munarqa. Chay watallapitaqmi yachachiypi llamkasqanmanta Palmas Magisteriales en el grado de Comendador hinaspa Resolucion Suprematawan kikin presidente Fernando Belaunde Terry prisedentipa firmasqan “gracias por los servicios prestados a favor de la cultura nacional” nispa riqsipurqaku. Director del Museo Nacional de Historia nispanmi suticharqaku, chaypim llamkarqa 1966 watakama.
1965 watapi, ñawpaq kaq warminmanta rakinakuspa, mama Sybila Arredondo sutiyuq Chile llaqtamanta warmiwan kasarakurqa, paywanmi wañunankama kuska tiyarqa. Unay watakunamanta Sybila karsilpi wichqachikurqa Perupi llaqtapi Sendero Luminoso terroristakunawanmi huñulla purinki nispa tunpachikuspan hinaptinmi 2002 watapiñam llaqtanmanpas kutirqa.
Allin profesionalhina llamkachkaspa, 1966 abril killapi Arguedas sipikuyta munarqa. Kay qillqaq runa sapa kuti yunpayta unquspa ñakarichkarqa ñawpa watakunamantaraq. Chaymantaqa, manaña allinñachu kawsaynin karqa. manañam pitapas rikuyta munaqñachu manam Ministerio de Educación nitaq mayqin llamkananmanpas riyta munaqñachu, aswan Universidad Agraria hinaspa San Marcos chayllapiñan yachachisaq nirqa. Rikunusichikurqa psiquiatra chilena Lola Hoffmann sutiyuqwan qaliyanampaq, paymi nirqa, hanpikuyta munaspaykiqa, qillqanallaykim nirqa. Chay raykum kuwintu librukunata rikurichirqa: Amor mundo y todos los cuentos 1967 watapi chaymanta, tunpan qipaman, wañuptinña: El zorro de arriba y el zorro de abajo rikurichirqaku.
1968 watapi Universidad de San Marcospi yachachiynin tukun, chaymanta, yaqa kuskalla, departamento de Sociología de la Universidad Nacional Agraria La Molina jefe nispan suticharqaku, chayllapiñam aswan llamkarqa. Chay watallataqmi premio Inca Garcilaso de la Vega nisqata chaskirqa, contribución al arte y las letras del Perú chay rayku. Chaypim runapa qayllanpi discursarqa: No soy un aculturado nispan.
Chaymanta, chay punchawkuna mana allin kaynin kaqmanta rikurimurqa hinaptin yapamanta sipikuynin munay rikurimullantaq chaymantapas rimallantaqmi qallariqnin pay kikinpa sapa punchaw qillqasqanpi, kaqllataqmi churarqa novelanman wañuptinña rikurimusqanpi. Universidad Agraria llamkasqanta kutichipun manañam llamkasaqñachu nispa hinaspa 28 noviembre killapi 1969 watapi universidad bañupi wichqarukuspan umanpi balyakurqa, chay raykum wañurqa, pichqa punchawpunim yunpayta ñakarispan (2 de diciembre 1969).
Panpakusqan punchaw, pay sapa punchaw kikin qillqasqanpi mañakusqanta-hina, tukipakuq tayta Máximo Damián Huamaní violinta waqaykachirqa almapa qayllanpi, arpista Luciano Chiara chaymanta dansaqkuna Gerardo Chiara hinaspa Zacarías Chiara-piwan kuska, hinaspam almapa qayllampi pisillata rimarqa, chay rimayninpiñtaqmi yuyarichirqa imaynas kuyay sunqu hawa runa indígena nisqa kasqanta, kuyayllatañam llakiykukurqa wañukusqanwan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Agua. Los Escoleros. Warma Kuyay (Willakuykuna, Compañía de impresiones y publicidad, Lima, 1935)
- Yawar Fiesta (Kawsay rikch'a, Compañía de impresiones y publicidad, Lima, 1941)
- Diamantes y Pedernales. Agua (Willakuykuna, Juan Mejía Baca y P.L. Villanueva, editores, Lima, 1954)
- Los ríos profundos (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1958)
- El Sexto (Kawsay rikch'a, Juan Mejía Baca, Lima, 1961)
- Túpac Amaru Kamaq taytanchisman. Haylli-taki. A nuestro padre creador Túpac Amaru. Himno-canción. (Harawi, Ediciones Salqantay, Lima, 1962)
- La agonía de Rasu Ñiti (Willakuy, Taller Gráfico Ícaro, Lima, 1962)
- Todas las Sangres (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1964)
- Pongoq mosqoynin (Willakuy, Ediciones Salqantay, Lima, 1965)
- Oda al jet (Harawi, Ediciones de la Rama Florida, Lima, 1966)
- Algunas observaciones sobre el niño indio actual y los factores que modelan su conducta (Hamut'aykuna, Consejo Nacional de Menores, Lima, 1966)
- Notas sobre la cultura latinoamericana (Yuyaychakuykuna, con Francisco Miró Quesada y Fernando de Szyszlo, Taller Industrial Gráfica, Lima, 1966)
- Amor Mundo y Todos los Cuentos (Willakuykuna, Francisco Moncloa, editores, Lima, 1967)
- Las Comunidades de España y del Perú (Huk Liwru, Universidad Nacional Mayor de San Marcos, Lima, 1968)
- Qollana Vietnam Llaqtaman / Al pueblo excelso de Vietnam, (Harawi, Federación de Estudiantes de la Universidad Agraria, La Molina, 1969)
- El Zorro de Arriba y el Zorro de Abajo (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1971)
- Katatay y otros poemas. Huc jayllikunapas (Harawikuna, Sybila Arredondo de Arguedas-pa liwruchasqan, Instituto Nacional de Cultura, Lima, 1972)
Qhichwa simiman t'ikrasqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- José María Arguedas: Warma kuyay y otros relatos [Yawar willay, Sapan Churi = Hijo solo]. Traducción als quechua de Gloria Cáceres Vargas. Edición bilingüe, con introducción de Gonzalo Espino Relucé. Lima, Editorial San Marcos, 2011.
- José María Arguedas: Warma Khuyay. Kastilla simimanta runasimiman t'ikraq: Jaime A. Pantigozo Montes. Centro de Educación y Comunicación Guamán Poma de Ayala, Qusqu 2007.
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José María Arguedas.
- http://arguedas.org/
- José María Arguedas-pa uyarispa qillqasqan qhichwa simipi takikuna
- Warma Khuyay. Qillqaq: José María Arguedas. Kastilla simimanta runasimiman t'ikraq: Jaime A. Pantigozo Montes (PDF, 640 kB)
- Los Blogs de Huacho: Categoria: José M. Arguedas
- Arguedasmanta widyu


text:
Joseph Jenkins Roberts
Joseph Jenkins Roberts sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin pawqar waray killapi 1809 watapi paqarisqa Norfolk llaqtapi - 24 ñiqin hatun puquy killapi 1876 watapi wañusqa Monrovia llaqtapi) huk Libirya mama llaqtapi pulitiku karqan.
Warmi: Sarah Roberts / Jane Rose Waring
Churinkuna (?): .
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Joseph Jenkins Roberts.


text:
Pa 2008, Google xrelesaj Chrome, chuqa' ri nïm rutz'ukuj pa ri runa'ob'al okika'maya'l anin xtz'et. Aninäq xerusamajij ri ajk'amaya'l taq ruxaq, jub'a' ok nuq'atapuj pa ri ruwäch chuqa' man k'ayew ta rub'anikil ruk'amab'ey okisanel.
Anin-q'axinäq k'a wakami, ronojel ri kijunamaxik okik'amaya'l xjalatäj toq k'ïy winaqi' xkik'utuj ri nik'ulwachitäj kik'in ri kitzij pa k'amab'ey, achi'el ri runatab'al kokem pa k'amaya'l, ri ewan taq tzij chuqa' juley ichinan taq etamab'äl. K'ïy xjalatäj pa 2008 toq Chrome xwachin pe. Pa Firefox xojnab'eyij richin xqasamajij richin xqawachib'ej ri qak'amab'ey richin xqaya' chi ke ri okisanela' jun utzirisaxik chi rij kichinanem chuqa' samaj ruk'amon pe, rik'in k'ïy utziläj taq rusamajib'al okik'amaya'l.
Chuqa' wawe' öj k'o wi, ri kijunamaxik taq okik'amaya'l yalan ninimär, ramaj chik richin nitojtob'ëx chik chuqa' nijunamäx chik Firefox Browser rik'in Google Chrome.
Jikomal chuqa' Ichinanem
Pa Firefox, k'o k'ïy okisanela' ri nikiya' ruq'ij ri ichinanem niqasamajij pa k'amab'ey. Akuchi' ri ruk'isib'äl ruwäch Firefox ruk'amon pe ri Chajinïk chuwäch Ojqanem (ETP pa q'anchi') ri ruk'amon pe chi kiwa ri okisanela' chi jun ri ruwach'ulew. ETP yeruq'ät jun 2,000 ojqanela', achi'el chuqa' aj winäq ojqanela' kichin ajk'ay moloj achi'el Facebook, Twitter, chuqa' LinkedIn. Chuqa' ruk'amon pe jun tz'aqät rub'anikil Firefox Monitor rub'i' richin nuya' rutzijol chawe we etaman ruwa ri ewan atzij o k'atzinel chi nik'ex. Achi'el ri taq chajinïk ri ichinan okem pa k'amaya'l richin ri Firefox pa ruyonil nuyüj ri rutzij awokem pa k'amaya'l, achi'el ri natab'äl chuqa' ri taq cookies, akuchi' majun retal nuya' kan toq nak'ïs amolojri'ïl.
Chuqa' qajikib'an ri qana'oj rik'in ri ichinanem chuqa' ri ch'ajch'ojilal pa kiwi' ri taq kitzij okisanela' pa Rutzijol Ichinanem ri nub'ij, “Pa Mozilla k'o pa qajolom chi yalan k'atzinel ri ichinanem richin jun raxinäq k'amaya'l.”
Google Chrome jun jikïl okik'amaya'l, ri ruk'wan jikïl okem pa k'amaya'l richin Google, ri nito'on richin yeruchajij ri okisanela' toq nuk'üt pe jun rutzijol k'ayewal chuqa' ri majub'ey choj xtik'o toq nitojtob'ëx nok pa itzel taq ruxaq k'amaya'l o yeqasäx itzel taq yakb'äl.
Ki ri' ri Chrome chuqa' Firefox k'o ütz kijikomal. Kik'wan jun samaj rub'ina'om “sandboxing” ri yerujäch ri nitajin ri okik'amaya'l richin chi jun itzel ajk'amaya'l ruxaq man tutz'ila' ch'aqa' chik ruperaj ri akematz'ib' o awokisab'al.
Qitzij chi ri Chrome nuk'üt chi jun jikïl ajk'amaya'l okik'amaya'l, k'ïy itzel nib'ïx chi rij ri runatab'al ichinanem. Pa qitzij chi ri Google yerumöl k'ïy kitzij rokisanela' achi'el ri kik'ojlib'äl, ri runatab'al kanoxïk chuqa' ri kitz'etik ajk'amaya'l taq ruxaq. Google ütz nutz'ët ri kimolik tzij, akuchi' nub'ij chi nik'atzin richin yerutzilaj ri taq rusamaj (achi'el richin yaruto' richin nakano jun koton o jun kape' achi'el ri xalöq' o atz'eton). Po k'o yeb'i'in chi man ütz ta akuchi ri Google k'ïy taq tzij yerumöl richin kich'akoj. Rije' nikib'ij chi ekichajin ri etamab'äl akuchi' man nikitz'ët ta ri eleq'oma' ruma ri' majun k'ayewal. Ri Google pa'äl pa ruwi' ri nimaläj ruk'amab'ey eltzijol chi jun ri ruwach'ulew, matyox chi ke ri taq tzij yekik'ül kuma ri taq rokisanela'.
Pa ruk'isib'äl, pan aq'a' k'o we nawajo' o man nawajo' naya' ruchi' toq ye'akomonij taq wachinäq, achi'el ri runatab'al akanoxik chuqa' runatab'al aloq'oj. Po we at junam kik'in ri juley winäq, rik'in jub'a' e'akanon taq wachinäq pa k'amaya'l, ri nawajo' nawichinaj.
Rokisaxik:
Rik'in ri kib'anikil, ri Firefox chuqa' Chrome nikisüj kiwujb'al taq k'amal chuqa' taq tz'aqat, rik'in ri ruk'utwuj Chrome, ri nikich'äk pa ajilab'äl xab'achike jun chik okik'amaya'l achi'el chuqa' nuk'äm jeb'ël ri' kik'in juley chik taq kisamaj Google achi'el Gmail chuqa' Google Docs.
Estape' man nïm achi'el ri ruwujb'al rutz'aqat Chrome, Firefox achi'el aj jaqäl b'itz'ib' cholkema' rik'in jun nïm molaj samajel to'onela' chuqa' nikik'üt jun nïm utziläj taq k'amal.
Firefox chuqa' k'o jun rusamaj chi rij ximoj richin ye'atz'ët pa ronojel taq awokisab'al ri k'ak'a', jaqäl taq ruwi', ri runatab'al okem pa k'amaya'l chuqa' taq yaketal.
Ja k'a ri Chrome nich'akon rik'in ri k'ïy taq tz'aqat chuqa' taq k'amal, Firefox ruk'wan jumolaj k'amonel taq b'anikil ri jeb'ël enuk'un chuqa' echajin achi'el ri chapoj ruwa, ri yalan k'atzinel chuqa' ri samaj richin sik'inem rub'anikil ri nuyüj ronojel richin ri ruxaq man ke ta ri' ri rutz'ib'axik cholna'oj nisik'ïx.
We awichin chi ye'ajäq k'ïy taq ruwi', ronojel k'o pa ri ak'amab'ey richin okisanel. Firefox nuk'üt pa kotz'öl cholajem ronojel ri jaqon ruwi' chuwäch yeruch'utinisaj jujun k'ak'a' ruwi'. Google Chrome ütz nutz'ët yeruch'utinisaj k'a jampe' xa xe niwachin kan ri ruwachib'al. Ri k'ayewal rik'in re' chi toq ajaqon k'ïy ruwi' jun junam ajk'amaya'l ruxaq, junam ri kiwachib'al natz'ët.
Chi rij ri runuk'ulem, xtikib'ij chawe chi jun wachinäq jeb'ël nikitz'ët chi rij ri qokik'amaya'l ja ri yatikïr xapik'wi' yab'e chuqa' ye'anük ronojel ri taq ruch'akulal ruk'amab'ey okisanel richin ütz nub'än ri rusamaj. Chrome nuya' q'ij chawe ye'awewaj jujun taq ruch'akulal ruk'amab'ey okisanel, po man yatikïr ta nasiloj xa pichike achi'el nawajo'. Chuqa' k'o chi nitz'ët chi ri Chrome chuqa' ri Firefox man k'ayew ta najäl ri kib'anikil chuqa' ri ruwachinel okik'amaya'l.
K'wayel:
B'ama man k'atzinel ta chi nib'ix chi ri taq ruwäch Firefox chuqa' Chrome k'o pa ri kisamajel q'inoj richin ajkematz'ib' chuqa' taq oyonib'äl (Windows, macOS, Linux, Android, iOS).
Ri Chrome ke ri chuqa' ri Firefox chuqa' nikiya' q'ij richin ye'axïm ewan taq tzij, taq yaketal chuqa' taq jaqon ruwi' pa ronojel awokisab'al. Chuqa' ri Firefox xutz'aqatisaj jun jikon nab'ey ewan tzij ri yeruya' pa jun tz'apib'äl ri tikirib'äl amolojri'ïl chuqa' ri ewan taq tzij. We k'o jun rub'i' ataqoya'l richin Firefox, yatikïr natäq jun jaqon ruwi' pan akematz'ib' pan awoyonib'al. Rik'in ri Chrome pa ruyonil nib'anatäj we acha'on kan pa rajowab'al. Ütz nitaq chi q'ab'aj ri ruwi' jun okisab'äl pa jun chik toq k'a nawajo' nasik'ij jun cholna'oj man xak'ïs ta rusik'ixik. Rik'in jub'a' k'o ramaj akuchi' ri ruyon niximon man ruk'amon toq k'o okisanela' e'okinäq pa k'amaya'l toq natikirisaj molojri'ïl pa rub'i' ataqoya'l richin Google.
Chi jun Tojtob'enïk
Niqana'ojij chi k'atzinel nib'ix chi ri Firefox chuqa' Chrome choj nikijunamala' ki' toq yojch'o chi rij ri kik'waxik chuqa' kokisaxik, rik'in Chrome jotöl ruwi' rik'in ri rokisaxik ruma ri nïm ruwujb'al taq ruk'amal chuqa' tz'aqät rub'anikil. Po chi rij ri Ichinanem, Firefox jotöl ruma ri qana'ojb'al richin yeqachajij ri taq kitzij okisanela' pa k'amab'ey chuqa' chi yeqaya' sipan ximon taq samaj akuchi' k'o jun kinuk'samajel ewan taq tzij, ri nuya' rutzijol chawe we xetz'iläx ri taq atzij rik'in ri awujil.
Chi rij asamaj, majun yak'aton richin ye'awokisaj chi ka'i' okik'amaya'l—Firefox richin toq yalan nik'atzin chawe ri ichinanem chuqa' ri Chrome we k'a ütz natz'ët ri rekosistema' Google. Ruma chi jutaqil yetz'etelöx ri taq qatzij, Firefox rik'in jub'a' ja ri' ri yalan ütz chi qe ri niqaya' ruq'ij ri qichinanem pa k'amab'ey.
Ri taq junamaxïk xeb'an wawe', xeb'an rik'in ri kinuk'ulem kik'amon pe chuqa' ri taq ruwäch xe'elesäx pe richin ri okik'amaya'l ke re':
Firefox (81) | Chrome (85)
Re ruxaq nik'ëx pa taq ik' rik'in nik'aj richin yek'ut ri ruk'isib'äl taq ruwäch po rik'in jub'a' man jutaqil ta nuk'üt ri ruk'isib'äl taq ruwäch.


text:
Griguryu XV
Griguryu XV, Griguryu XV huk chunka pichqa ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. XV, Italya simipi: Gregorio XV) Alessandro Ludovisi sutiyuq runaqa (* 9 ñiqin qhulla puquy killapi 1554 watapi watapi paqarisqa Bologna llaqtapi - † 8 ñiqin anta situwa killapi 1623 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
14 ñiqin hatun puquy killapi 1621 watapimanta 8 ñiqin anta situwa killapi 1623 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Griguryu XV.


text:
¿Imashina kampak yachashkata ruray tukunki?
Kay yachaskata rikuchi tukunkimi:
- May mutsurik yuyakunata riksina chaywanka kimichina kanchik ñawpa manarak ñawirishpa riksishkata.
- Pakta shimikunata ushana yuyaykunata paktachinkapak yuyay kaykakunata.
- Hamuktaywan ñawirishpa mushuk shimikunata hapinkapak, mana yachaska shimikunata yachak chayankapak.
- Yallishkakunata killkana pakta pakta, mayhanta mañana ñawirichun shinapash hamuktayta rikunkapak.
- Shuk yuyayta shuktak shuktak rimashkakunawan nina. Shinapash shuktak killkawan.
- Chakrushka shimukunata allí killkana chaykunawan mushuk yuyayta ruranki.
- Ruraykunata wiñachishpa llankaykunata rurana, shinapash rikuna shuktak runakuna hamuktanchu.
- Mayhan shimitapash akllashpa rikuna shuktak shimikunawan hamuktankapak.
- Mayhan llikatapash akllashpa, chaywan mashna yuyarishka shimita killkapay
- Willaykunata anki uyarimanta shinallatak anki rikuymantapash hapishpa, mutsurishpa kikinpa yuyashkata rikuchipay.
Servicios más buscados


text:
190.40.213.208 sutiyuq ruraqpa llamk'apusqankuna
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Para 190.40.213.208 rimanakuy Hark'ay hallch'asqakuna hallch'akuna millay ruray hallch'a
4 mar 2021
- 20:1620:16 4 mar 2021 dif wñka 0 Surinam Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 20:1520:15 4 mar 2021 dif wñka −9 Surinam Sin resumen de edición Unanchachakuna: Reversión manual Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 20:1520:15 4 mar 2021 dif wñka −23 Surinam →Hawa t'inkikuna Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 20:1420:14 4 mar 2021 dif wñka −9 Surinam Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 20:1220:12 4 mar 2021 dif wñka +83 Surinam Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
3 mar 2021
- 23:5823:58 3 mar 2021 dif wñka 0 Sinigal Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 23:3723:37 3 mar 2021 dif wñka 0 Kamirun Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:2022:20 3 mar 2021 dif wñka 0 Ransis Wayana Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1922:19 3 mar 2021 dif wñka +1 Parawayi Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1822:18 3 mar 2021 dif wñka 0 Chunwa Runallaqta Ripuwlika Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1822:18 3 mar 2021 dif wñka 0 Awstralya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1722:17 3 mar 2021 dif wñka 0 Chusun Runakapaq Runallaqta Republika Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1722:17 3 mar 2021 dif wñka 0 Alimanya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1622:16 3 mar 2021 dif wñka 0 Italya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1622:16 3 mar 2021 dif wñka +1 Inlatirra Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1422:14 3 mar 2021 dif wñka +1 Mihiku Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1322:13 3 mar 2021 dif wñka 0 Prasil Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1322:13 3 mar 2021 dif wñka 0 Arhintina Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1222:12 3 mar 2021 dif wñka 0 Mungul suyu Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1122:11 3 mar 2021 dif wñka 0 Thaysuyu Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1122:11 3 mar 2021 dif wñka 0 Tayhan Republika Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:1022:10 3 mar 2021 dif wñka 0 Nihun Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0922:09 3 mar 2021 dif wñka 0 Ispaña Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0622:06 3 mar 2021 dif wñka 0 Watimala Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0622:06 3 mar 2021 dif wñka −1 Wayana Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0522:05 3 mar 2021 dif wñka +1 Niqirya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0422:04 3 mar 2021 dif wñka +1 Kinya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0322:03 3 mar 2021 dif wñka +1 Indya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0122:01 3 mar 2021 dif wñka 0 Rusya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 22:0022:00 3 mar 2021 dif wñka 0 Ransiya Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5721:57 3 mar 2021 dif wñka −9 Surinam Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5621:56 3 mar 2021 dif wñka +1 Uruwayi Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5521:55 3 mar 2021 dif wñka 0 Piruw Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5421:54 3 mar 2021 dif wñka 0 Uganda Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5321:53 3 mar 2021 dif wñka 0 Ihiptu Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5321:53 3 mar 2021 dif wñka 0 Urin Aphrika Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:4721:47 3 mar 2021 dif wñka −1 Sinigal Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:4721:47 3 mar 2021 dif wñka +9 Sinigal Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
3 phi 2021
- 21:2321:23 3 phi 2021 dif wñka −2653 Nintendo Pachantin Kupa P'anqata tukuy samiqninmanta ch'usaqchasqa Unanchachakuna: Vaciado Reversión manual Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:2221:22 3 phi 2021 dif wñka −2221 Nintendo Pachantin Kupa Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
26 ini 2021
- 22:0022:00 26 ini 2021 dif wñka −2219 Nintendo Pachantin Kupa P'anqata tukuy samiqninmanta ch'usaqchasqa Unanchachakuna: Vaciado Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5921:59 26 ini 2021 dif wñka −1073 Nintendo Pachantin Kupa Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy
- 21:5921:59 26 ini 2021 dif wñka −1582 Nintendo Pachantin Kupa Sin resumen de edición Unanchachakuna: Revertido Apaykachanapaqmanta llamk'apuy Apaykachanapaqmanta llika llamk'apuy


text:
Wp/qug/Kuykucha
Kuykucha (kichwa llikikunawan), shina Cuicocha (Kastilla llikikunawan), shuk Kutakachi rasupa anakupi tiyak kuchami kan, paypa chawpipi ishkay islakunami tiyan, paykunaka José María Yerovi, Teodoro Wolf shutimi kan. Payka Impapura markapi, Kutakachi kitipi tiyan, 3072m Mamakuchamanta hanakpi tiyan, 148m rukami kan. Ñawpa pachapi payka Kutakachi nina urkupa shuk ninata shitak shimimi karka. 4500 watakuna ñawpa pachamanta, 1300 watakuna ñawpa pachakaman payka shuk kawsak nina urkumi karka, kunuk rumikunata samaykunatapashmi shitarka, tukyashpaka tukuy urkupa umata tukyachirka, chaymanta kunan pachapi shuk kuchami kan. Shinapash, kunankaman, allpa ukumanta samaykunaka llukshin, maypipash chaykunaka llukshin manyakunapi yurakunaka wañunmi, shinallatakmi Kuykuchapi mana challwakunaka kawsanchu.
Islakunapi tawka shikan shikan yurakuna wiwakunapash samikunaka kawsanmi, shinalla tarukakuna, sacha kuykuna (chaymanta Kuykucha shutimi kan), wallinkukuna, kintikuna, kirkinchukunapashmi[1].
Kaypipash rikupay[edit | edit source]
Kaypipash rikupay[edit | edit source]
Maymanta surkushka[edit | edit source]
- ↑ Cuicocha La Laguna de los Dioses, cuicocha.org


text:
Dynetics
Dynetics ch'usaqpa purinakunan ruwaq kan. Paykunaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta rantiq, qatuq tantanakuyta kan. Umalliqnin k'iti Alabamapi tiyan.[1]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1974 watapi, Herschel Matheny, Dr. Steve Gilbert-tin Dyneticsta paqarichikun.[1] 1980 watakunapi, Dynetics wiñakusqan, electro-optic, infrared sensors kunata hatunlachikusqan, hinaspataq aswan allin antawach'ikuna ruwakusqakun.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 Company Overview of Dynetics, Inc.. Bloomberg BusinessWeek (p'unchaw: 13 July 2013 )


text:
Yukio Hatoyama
Yukio Hatoyama, Yukiō Hatōyama (Nihun simipi: 鳩山由紀夫), sutiyuq runaqa ( * 11 ñiqin hatun puquy killapi 1947 paqarisqa Tokyo llaqtapi - ) Nihun mama llaqta Allwiya kamayuq wan pulitiku.
2009 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Iichirō Hatoyama; Mama: Yasuko Hatoyama.
Ñawpaq warmi: Miyuki Hatoyama
Churinkuna: 1.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yukio Hatoyama.
- Nihun simipi:
- Kastilla simipi:
- Biografía por Fundación CIDOB (en español)
- La llave de la fraternidad por Yukio Hatoyama publicado en El País]


text:
問候
1我是基督耶穌的奴僕保羅,蒙召作使徒,奉命傳上帝的福音. 2這福音是上帝從前藉著眾先知在聖經中應許的, 3講的是上帝的兒子——我們的主耶穌基督的事.從肉身來說,祂是大衛的後裔; 4從聖潔的靈來看,祂從死裡復活,用大能顯明自己是上帝的兒子. 5我們從祂領受了恩典並成為使徒,要帶領萬民信從祂,使祂的名得榮耀. 6你們也是其中蒙召信從耶穌基督的人. 7我問候所有住在羅馬,上帝所愛,蒙召做聖徒的人.願我們的父上帝和主耶穌基督賜給你們恩典和平安!
保羅渴望去羅馬
8首先,我藉著耶穌基督為各位感謝我的上帝,因為你們的信心正在傳遍天下. 9-10我在祂兒子的福音事工上全心事奉的上帝可以為我做見證:我如何在禱告中常常想到你們,並求上帝讓我照祂的旨意最終能去你們那裡. 11因為我實在想見你們,好將一些屬靈的恩賜分給你們,使你們堅固, 12也可以說是藉著我們彼此的信心互相激勵.
13弟兄姊妹,我希望你們知道,我曾多次計劃去你們那裡,要在你們中間收穫一些福音的果子,像在其他外族人中一樣,只是至今仍有攔阻. 14不論是希臘人,非希臘人1·14 「非希臘人」希臘文是「未開化的人」,指在希臘,羅馬文化影響之外的人.,智者,愚人,我對他們都有義務. 15所以,我也切望能將福音傳給你們在羅馬的人.
16我不以福音為恥,因為這福音是上帝的大能,要拯救一切相信的人,先是猶太人,然後是希臘人. 17這福音顯明了上帝的義,這義始於信,終於信,正如聖經上說:「義人必靠信心而活.」
人類的罪惡
18上帝的烈怒從天上降下,要懲罰一切心中無神,行為不義,壓制真理的人. 19有關上帝的事情,可以讓人類知道的都已經顯而易見,因為上帝已經向人類顯明了. 20自從創造天地以來,上帝永恆的大能和神性是明明可知的,雖然肉眼看不見,但透過受造之物就可以領悟,因而人類毫無藉口推說不知. 21他們雖然明知有上帝,卻不把祂當作上帝,既不將榮耀歸給祂,也不感謝祂.他們的思想因此變得荒謬無用,無知的心也變得昏暗不明. 22他們自以為聰明,其實愚不可及, 23以必朽的人,飛禽,走獸和爬蟲的形像來取代永恆上帝的榮耀.
24因此,上帝任憑他們隨從內心的情慾行污穢的事,玷污彼此的身體. 25他們把上帝的真理當作謊言,祭拜,供奉受造之物,卻不敬拜,事奉造物主.主是永遠值得稱頌的.阿們!
26因此,上帝任憑他們放縱可恥的情慾.女人放棄正常的兩性關係,做出變態反常的事. 27男人也背棄了和女人正常的兩性關係,慾火焚燒,同性之間彼此貪戀.男人和男人做出羞恥不堪的事,他們必在自己的身體上遭受應得的報應.
28既然他們故意不認識上帝,上帝就任憑他們心思敗壞,做不當做的事. 29他們心裡塞滿了各種不義,邪惡,貪婪,陰險,嫉妒,兇殺,紛爭,詭詐,惡毒;說長道短, 30背後批評,怨恨上帝,欺侮別人,心驕氣傲,自高自大,自我吹捧,無惡不作,違背父母, 31愚鈍無知,不守信用,無情無義,毫無憐憫. 32他們明知,按上帝公義的法則,做這些事的人該死,不但執迷不悟,還喜歡別人跟他們同流合污.
1Ñucaca huillagrichun Jesucristo cayashpa mingajpi, paita servij Pablomi cani. Taita Dios cushca alli huillaita huillachun chʼicanyachishcami cani. 2Diosca, cai alli huillaita cachanataca ñaupamanmi, pai ima nishcata huillajcunahuan, pai cushca jucha illaj Quillcachishcacunapi huillachishca. 3Cai alli huillaica, Paipaj Churi, Apunchij Jesucristomantami huillan. Paica aichapica, ñaupa yaya Davidpaj huahua huahuapurami carca. 4Huañushcacunapaj chaupimanta causachishpami, jucha illaj Espirituca Diospaj Churi, tucuita rurai tucuj cashcata ricuchirca. 5Paimantami mana cʼuyaipajta cʼuyaj Diospaj cʼuyaimantapish, alli huillaita huillagrina mingaitapish chasquircanchij. Chaimantami tucui llajtacunapi causajcunamanca paita crishpa caźuchun, cʼuyachun huillacunchij. 6Cancunatapish paicunata shinallatajmi, Jesucristopaj cachun cayashca.
7Romapi causacuj crijcuna, cancunaca Taita Dios cʼuyashpa, Paipajlla cachun agllashcacunami canguichij. Ñucanchij Yaya Diospish, Apunchij Jesucristopish cancunamanca, jatun cʼuyaita, sumaj causaita cushca cachun.
Pabloca Romaman rina yuyaillami cashca
8Cancuna alli crij cajtaca, tucui llajtacunapimi yachancuna. Chaimantami tucuimanta yallica, Jesucristopaj shutipi tucui cancunamanta, ñuca Taita Diostaca pagui nini. 9Ñucaca, Taita Diosta tucui shunguhuan servicushpami, paipaj Churimanta alli huillaitaca huillacuni. Mana shaicushpa cancunamanta Diosta mañaracushcataca, paillataj yachanmari. 10Taita Dios munajpica, cunantajca ima shinapish cancunata ricugringapaj, ‘Pungu pascarishca canman’ nishpa, mañaracunillami.
11Cancuna ashtahuan sinchi crijcuna tucuchunmi, Diospaj Espíritu cushca ima rurai tucunamanta cancunaman yachaj chayachingapaj, ricunaman shamusha nini. 12Ashtahuancarin cancunapish ñucapish chaillatataj crij cashcamantaca, cancunahuan tupashpa caishuj chaishuj yuyachinacushpa cushicungapajmi chashnaca nini. 13Huauqui, panicuna, cancunata ricugrisha yuyacushpapish, tauca cutinmari ima jarcapish tiyajpi, manaraj shamui tucushcani. Cancunapurapipish caishuj mana israelcunapurapi shinallataj, granota tandaj shina, ashtahuan crijcunata mirachingapajmi shamusha nini.
14Griegocunamanpish, shujtajcunamanpish, jatun yachajcunamanpish, mana yachajcunamanpish ñucaca huillanatajmi cani. 15Chaimantami alli huillaitaca, Romapi causaj cancunamanpish huillanaman utca shamusha nini.
16Alli huillaita huillanataca, manataj pingarinichu. Alli huillaica, Tucuita Rurai Tucuj Taita Dios cushcami. Chaimanta, chai shimicunaca israelcunataraj, mana israelcunatapish, maijanpish crijtaca quishpichi tucunmi. 17Cai alli huillaica, crijllapi Taita Dios ima juchachina illajta ruranatami ricuchin. Chaita crishpa causachun nishpami, Dios Quillcachishcapica: «Ima juchachina illajta rurashca runaca, crishcamantami causanga» nicun.
Tucuicunami juchayujcuna
18Diosta mana manchashpa, mana rurana cashcata rurajcunaca, cashcatataj huillashcatapish shujtajcuna ama uyachunmi, paicunaca mana rurana cashcata rurashpa jarcancuna. Chaicunata llaquichinatami, jahua pachamanta ricuchicun. 19Taita Diosmanta imalla yachaipaj cashcataca, quiquin ñahuihuan ricucuncunami. Taita Diosllatajmi chaitaca, paicunaman ricuchishca. 20Mana ricuipaj Diostaca, pai rurashcacunata ricushpami, alli yachai tucuncuna. Huiñaita tucuita rurai tucuj cashcataca, cai pachata rurashca punllamanta ricushpa yuyaita japinallami. Chaimanta paicunaca, mana yachashcanchijchu, mana ni tucuncunachu. 21Taita Diosmanta chashna yachashpapish, pai Taita Diosta sumajyachina cashca shinaca mana sumajyachircacunachu, pagui ninatapish mana nircacunachu. Ashtahuanpish yanga yuyaicunata japishpami, paicunapaj chʼahuan shungucunapish amsa yuyai tucurca. 22‘Alli yachajmi canchij’ nishpami, chʼahuan tucurcacuna. 23Chashna tucushpami, mana huañuj sumaj Taita Diostaca, mana jatunyachircacuna. Ashtahuanpish, huañujlla runacunaman, pajarocunaman, chuscu chaquiyuj animalcunaman, culebracunaman rijchajcunata rurashcatami adorarcacuna.
24Chashna rurajpimi, Taita Diospish paicunapaj shungu munashca shina tucui laya millaita rurashpa, mapapi causachun saquirca. Chaimantami, caishuj chaishuj paicunapaj quiquin aichata pinganayajta rurarcacuna. 25Cashcatataj huillaj Taita Diospaj Shimita saquishpami, llullashcataraj crishpa catircacuna. Chashnami tucuita ruraj Diosta adorashpa, servishpa causanapaj randica, Diosllataj rurashcacunallata adorancuna. Pai Diosca, huiñaita ‘Allimari cangui’ nishcamari, chashna cachun.
26Chashna millaicuna tucujpimi, Taita Diosca, pinganayaj millai munaicunallata rurachun saquirca. Chaimantami huarmicunapish cʼariman cunata saquishpa, paicunapurallataj mana rurana cashca millaita ruranacurcacuna. 27Cʼaricunapish, huarmicunahuan ruranata saquishpami, paicunapurallataj millai munaita caishuj chaishujhuan huañurinacushpa, huarmihuan shina ruranacurcacuna. Cʼaricunapurallataj chashna pinganayaj millaita rurashcamantaca, quiquin aichallapitajmi, apana cashca llaquita apacuncuna.
28Paicunallataj Taita Diosmanta mana uyanachijpimi, yuyai chʼahuanyashpa, mana rurana cashca millaillapi causachun Taita Diospish saquirca. 29Paicunaca, chashna mana rurana cashca millaicunallata rurana munaicunahuan junda cashpami, manaraj caźarashpa chayarincuna, millaillata rurancuna, charishpapish ashtahuan charishun nincuna, pitapish llaquichincuna. Shujtajcunapaj cashcata munancuna, huañuchincuna, cʼaminacuncuna, umancuna, imatapish millaita rurancuna. 30Huashalla parlarincuna, imatapish mana alli nishpa juchachincuna, Taita Diosta pʼiñajcuna, pingai illajcuna, paicunalla pajta tucushcacuna, pitapish yalli cashcata yuyajcuna, Ashtahuan millaita rurangapaj mushuj yuyaicunata surcujcuna, yaya mamatapish mana caźujcunami. 31Imata mana yachaj chʼahuanyashcacunami, imata ari nishpapish pʼaquijllacunami, pitapish mana cʼuyajcunami, pʼiñanacushpapish manataj cungarijcunami, pita mana llaquijcunami. 32Chashnacunaca Taita Dios llaquichina cashcata, huañunataj cashcatapish allimi yachancuna. Chaita yachashpapish chashna millaita ruranataca manataj saquincunachu, shujtajcuna chashna millaillatataj rurajpipish, ‘Allimi’ nishpa cushicujcunami.


text:
¿Imatatak rikuchinchik?
Kay llaktapak kawsaypura ishkay shimi yachayta, runayachayta shinallatak kawsaypura yachaypak kamukunata wakichina uku llikapankaka yankalla tukuy ayllukuna yaykunapakmi. 2020 watami Ecuador llaktapi kawsaypura ishkayshimi yachay (EIB), Runayachay shinallatak Kawsaypura yachaypi rurashka kamukunata kutincharinapak, allichinapak shinallatak willachinapakpash wiñachishkami. Kaypi churashka kamukunataka Sumak yachana wasikunamanta, runakunapak kamuwasimantami tantachishkanchik, wakin kamukunaka kunkarishka chinkarinakllami kashka karka. Kay hillayka mushuk yuyay taripakkunapak, yachachikkunapak, llaktapi yachayta pushakkunapak shinallatak, Ecuador llaktapak ishkay shimi rimak ayllukunapakapashmi kanka.
Ashtawan rikuna


text:
Bolívar marka
Bolívar marka (kastilla simipi: Provincia de Bolívar) nisqaqa huk markam Ikwadur mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Waranta llaqtam.
Kay markaqa Simón Bolívarmantam sutichasqa.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kitinmi kan, isqun llaqta kitilli 21 chakrapura kitillipas.
Pukyu:[1]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Bolívar markapiqa Waranka Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa aswanta kay kitikunapi kawsanku: Waranta kiti, Chillanes kiti, Chimpu kiti, Echeandía kiti, San Miguel kiti, Kaluma kiti.[2]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chimpurasu nina urqu (Chimpurasu markapi)


text:
¿Pikunataj Jehovaj testigosnin kayku?
Noqaykoqa tukuy suyusmanta kayku, imaymana costumbresniyoj, parlayniyojtaj. Chaywanpis uj yuyaylla kayku. Astawanqa Jehová Diosta jatunchayta munayku, payqa Bibliata qhelqacherqa, tukuy imatataj ruwarqa. Chantapis Jesucristo jina kausakunaykupaj kallpachakuyku. Chayrayku cristiano kayta jatunpaj qhawayku. Sapa ujtaj tiempochakuyku runasman yachachimunaykupaj Bibliamanta, Diospa Gobiernonmantawan. Jehová Diosmanta, Gobiernonmantawan parlasqaykurayku Jehovaj testigosnin sutiwan rejsichikuyku.
Imastachus kaypi churasqaykuta qhaway. Bibliatapis Internetpi leey chayri astawan yachakuy noqaykumanta, imaspichus creesqaykumantawan.


text:
Limón (Kustarika)
Limón llaqtaqa Kustarika mama llaqtap hatun llaqtanmi. Limón pruwinsya wan Limón kantun uma llaqtanmi. Limón llaqta 70 000 runakunam kawsachkanku (2010).
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Philipp J. J. Valentini, kamasqa 1854 watapi.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sister Cities International, Inc. (SCI):
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Limón.
- Limón Munisipyu


text:
¿Imatá Biblia yachachin?
¿Maykʼajllapis justicia ruwakonqachu?
¿Qanrí imatá niwaj?
Arí
Mana
Ichapis
Biblia nin
“Diosqa ñakʼarichisqa runaspaj justiciata ruwasqanta, pisichikoj runasmantaj kutikusqanta” (Salmo 140:12). Diospa Gobiernonqa justiciata apamonqa.
Biblia nillantaj
Diosqa rikushan justicia mana ruwakushasqanta, chaytataj allinchanqa (Eclesiastés 5:8).
Diospa justicianqa allin kausayta, ni imamanta manchachikuytawan apamonqa (Isaías 32:16-18).
¿Wakillantachu Dios allinpaj qhawan?
Wakin runas ninku. Dios uj qotu runasllata bendecisqanta, wakintataj castigasqanta. Wakintaj yuyanku tukuyta Dios allinpaj qhawawasqanchejta. ¿Qanrí ima ninkitaj?
Biblia nin
“Diosqa tukuy runasta uj rejllata qhawasqanta. Payqa allinpaj qhawan mayqen nacionllamantapis payta manchachikojta, cheqa kajtataj ruwajta” (Hechos 10:34, 35). Diospajqa tukuy runas kikillan kanku.
Biblia nillantaj
Bibliapeqa sumaj willaykuna tiyan, tukuy nacionespaj, tukuy aylluspaj, tukuy laya parlayniyojkunapaj, tukuy laya runaspaj ima (Apocalipsis 14:6).


text: Tags: mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya download, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya in 128 kbps, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya in 196 kbps, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya in 256 kbps, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya free download, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya 48 kbps, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya 64 kbps , mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya 96kbps, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya 320 kbps, all assamese mp3 song download, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya full mp3 songs, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya song download, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya song download free, download mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya ringtone, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya free ringtone, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya wallpapers, mon ja chay ta payna kumer sanu prem protigya mp3 download


text:
Traducción: Karin Chacón
Huk qhawariypi, willay kamayuq machkhachaqkunapaq pacha wayra huktachayqa rikch'akunman pisi allinniy qillqayachay. Calentamiento global nisqamanta hamut'ayninchisqa hatun yachaymanta hinallataq ancha saphisapa yuyanchay, chay nisqa uchkhayninpi técnicos nisqa allin yachaqkunata munanchik ninawanchispaq, nisunman hina, imaynatataq kay, unu lluqllaykunata sinchiyachin, ch’akiykunata, wayrakunata, muyu ruphaykunata, epidemias nisqakunata hinallataq salud nisqap sasachaykunata, erosión costera nisqa, imaymana pisiyaqkuna hinallataq wak imakuna.
Ichaqa, calentamiento global nisqaqa chiqancharikuchkan iskay chunka hukniyuq pachak wata ancha kuraq willaykamayuq hina. Kaqllataq ancha kuraq ambientales nisqa sasachaykunawan, pacha wayra hukyachayqa astawan chinpan wak runakunaman, chaymantapas pisi atikunman kayman yachakuy. Llapanninpi mana imayuq kanku hinallataq marginados nisqa huñukuna hina warmikuna, wayna sipaskuna hinallataq ayllu llaqtakuna. Hinaspapas lliw ñuqanchik, huk chiqan ch'ikukama, kamayuq kanchis gases de efecto invernadero nisqa kasqanmanta sut'ita yachakun kan wakin consumidores nisqa qullqiyuqkuna, combustibles fósiles nisqa huñukuna, industrias manufactureras hinallataq llasa transporte nisqakuna, k'aspikuna empresa nisqap - mayqinkunachus qunku yuyancharisqa achkhanpi chaymantapas contaminados nisqa llank'aykunamanta paykunapaq allin ruray.
Ambientales nisqa qillqa yachaykunamanta, mana qullqillatachu qatipana, contaminación nisqata qatipanallanchistaq - maymantachus hamun pitataq allinta ruran hinallataq chaymanta pitaq ñak'arin.
Kayqa yuyanchan pacha wayra huktaqyachiyqa mana ch'ulla ambiental nisqa sasachayllachu, ancha pachanpiqa huk económico nisqa hinallataq Justicia Social nisqa sasachay, huk qhapaq pachapi tukurispa maypichus machkhachaq willay kamayuq t'ikarinman. Ambientales nisqa qillqa yachaymanta rimachkaspa, mana qullqillatachu qatipana, contaminación nisqata qatipanallanchiktaq - maymantachus hamun, pitataq allinta ruran hinallataq chaymanta pitaq ñak'arin.
Wak chiqanmanta, ñawpaq décadas nisqapi pacha wayra huktaqyachiymanta ambiental nisqa, mana ancha llakikuychu karqan, huk fenómeno global nisqapi chiqanchasqa kutipun kunan pachapi ayllunchispaq sapanka rikch'aqninpi virtual nisqapi chayan - economía nisqanchik, seguridad, salud, sustento, mikhuykunap suministro nisqap hinallataq política nisqanchik, mayqinchus ruran huk astawan atikuy qillqa yachayta machkhachanapaq.
Ahina kaqtinqa kaypi kan chunka ñan allin atikuy machkhachaykuna (May wakinkuna, riqsirinanchik, paykuna pura rikch'akunku icha huk hina subtemas nisqapi rakikunman) willay kamayuqkuna machkhacharinmin editor the new york nin "pachanchispaq ñawpa willayninmin kanqa". Chay nisqan qhipanpi imataq kachkan. Chaymantapas sichus wak ima kay qillqakamaykuna wakin chiqankunapi hark'arisqa, kan achkha hawa suyukuna hinallataq regiones nisqakuna hinantinpi tiqsimuyupi maypichus mana allinchu cobertura nisqa kasqa.
Industria de combustibles fósiles nisqa
Ancha kamayuq hina emisiones de gases de invernadero nisqamanta, industrias de carbón nisqakuna, aceite hinallataq gas nisqa sut'i paqtay willay machkhachaykunapaq. Corporaciones de alto perfil nisqamanta rurarikun wakin allin machkhachaykuna. Mast'arisqa machkhay Exxon nisqamanta hina, chayrayku Inside Climate News nisqa tukuchaypaq suticharisqa premio Pulitzer nisqapaq. Ichaqa, kan wakin huñuna, chay ukhupi tiqsimuyumanta wakin astawan hatunkunata huñucharispa, mayqinkunachus manaraq machkhacharisqachu kanku. Wak chiqanpi, wakin petroleras estatales nisqakuna Saudi Aramco nisqa hina, Sinopec, China National Petroleum hinallataq Kuwait Petroleum, hinallataq wak hatuchay firmas nisqakuna Lukoil nisqa hina, total hinallataq Eni nisqa, mayqinkunachus atinan Empresas privadas nisqa kayta icha bolsa nisqapi cotización nisqata atinan, ichaqa achkha ruraykunapi Estado nisqapi huñukuykuna hina rurarikun.
Ancha allinmin kanman yachay sichus kay huñukuna, asociaciones comerciales nisqamanta chiqanchaqkuna kamachikuykuna taripanankupaq mat'ipayachkanku, hinallataq subsidios icha regulaciones favorables nisqakunata, financiados a políticos nispa mayqinkunachus industria nisqanta yanapan, mana chiqaq willakuykunata ch'iqirichispa, kamachikuykuna hark'arispa mayqinkunachus pachawayra kuqtaqyachiyta awqanku, calentamiento global mana kanchu niq huñukunata yanapasqa, kikinkunap científicos nisqapi tarisqanta mana riqsisqa tukurispa.
Kay huñukuna machkhachasqa kallanmantaq sichus yapachkanku hipotética, "burbuja de carbono" nisqa sut'ichanapaq, huk sobrevaloración potencial nisqa chaninninmanta maypichus colapso nisqa kanman chaymantataq huk musuq crisis financiera nisqa kanman. Uchkhayninpi, kay huñukuna chanincharisqa kanku achkha chiqanninpi reservas de combustible fósiles declaradas base nisqayuq, ichaqa yachayniyuq kamayuqkuna niwanchis kay reservas nisqakuna hallp'aukhupi kanan sichus huk pacha wayrata catastróficos nisqanta mana munanchis hina, mayqinchus kay reservas nisqakunata tukuchinman "Activos bloqueados nisqapi." Hinallataq kachkallantaq manchay sasachaykuna wakin kay firmas nisqakunamanta, tukuchaypi, calentamiento global nisqamanta kamayuq huchacharisqa kankuman productos efectos nisqamanta imaynachus karqan Master Settlement Agreement nisqawan hina, maypichus hatuchay compañías de tabaco estadounidenses nisqa sanciones exorbitantes nisqata qullqi yupaychanku.
Astawan kay qillqa yachaymanta, tapurinkisman recursos de GIJN nisqa yuyanchaqta cobertura industrias de extracción nisqamanta.
Llapanpi, compañías de carbón nisqakuna apamunku astawan atención nisqata willay chiqankunamanta - hamut'arisqa, yachanchik hina carbón nisqaqa combustibles fósiles nisqamanta ancha contaminante nisqa - oleoductos nisqakuna hinallataq operaciones de facturación nisqakuna ancha ima kay escrutinio nisqa ambientales manchay sasachaykunanman hina explosiones nisqakuna hina, fugas, hinallataq unuk contaminación suministro nisqakunap.
Compañías de gas natural nisqakuna, wak chiqanmanta, llapanninpi atención nisqata pista wahan, imaraykuchus gas nisqa ruphachiy combustible nisqa hina unanchasqa.
Mayqinchus churiyan waqkunamantapas pisita gases de invernadero nisqata, mayqinchus apan industria saminchanapaq kay "combustible transitorio" kanman nispa maypachanpi kuyunchik fuentes de energía renovables nisqa chiqanman. Achkharaqmi kachkan machkhachanapaq industria de gas natural nisqamanta: metano nisqa, desecho de gas invernadero nisqa gas natural nisqamanta, mana atmósfera nisqapichu kachkan achkha pachanpi dióxido de carbono nisqa hina, chayqa huk agente nisqa q'uñirichiymanta tawa kuti kuraqraq. Chaymantapas, tarikuqtinñapas compañías de gas natural nisqakuna churayasqanku fugas de metano atmósfera nisqaman achkhata unanchasqamantapas, achkha chaykunamanta regulaciones enfocadas nisqata awqanku chay fugas nisqakuna hark'anapaq - huk factor nisqa relevante nisqa kanman mayqin hawa suyupipas maymantachus willakamuchkan chay chiqanmanta.
Wak industrias contaminantes Nisqakuna
Maypachanpi combustibles fósiles nisqa ruphachiy astawan responsabilidad nisqa kanan pacha wayra huktaqyachiymanta, kan achkha wakin industrias nisqakuna mayqinkunachus oportunidades nisqakunata qun ukhu pachanpi machkhachanankupaq. Willay kamayuqkuna allin qallariyniyuq ancha allin willakuykunata tarinkuman cadenas de suministro nisqata machkhacharisqachu mayqin industria nisqamantapas ima procesos nisqakunataq mayor liberación de gases de invernadero nisqa tarinapaq, ichaqa kan wak industrias nisqakuna ch'ullanpi relevantes nisqa.
Chakra llank'ay, uywa kamay hinallataq explotación forestal nisqa
Chakra llank'ayqa, sach'akuna tala nisqa hinallataq ayllu hallp'akuna llank'ay churayanku huk cuarto hinallataq huk quinto lliw emisiones globales nisqamantapas mayqinkunachus pacha wayrata huktaqyachiqta ukhirichinku, chay nisqamantapas atención nisqata pisita chaskinku. Chakra llank'ay industrial nisqa depende nisqa huk achkha chiqanmanta industria de combustibles fósiles nisqamantapas.
Sut'incharikun producción fertilizante sintético nisqa, nisunman hina, churiyan huk ancha yupa emisión nisqata gases de invernadero nisqamanta achkhanpi gas natural nisqa ruphachisqamanta hinaspa astawan gases nisqakunaraq qispichin ruphay hap'iqta, pampamanta bacterias nisqa churiyasqamanta. Kan técnicas nisqa chakra kamaykuna mana medio ambiente nisqa daño ruraq hinallataq willay kamayuqkuna machkhacharinanku imaraykuchus mana ancha apaykachasqachu kanku, maychikapi factible nisqa chakra llank'aymantapas hinallataq mikhuna qhaway chayachisqa kanman calentamiento global nisqamanta.
Kan técnicas nisqa chakra kamayuqkuna mana medio ambiente nisqa daño ruraq, willay kamayuqkuna machkhacharinanku imaraykuchus mana ancha yupa apaykachasqachu kanku.
Ganado nisqa wawa chayaq clima global nisqapi achkha kutinpi chansakuy hina, imaraykuchus asichikuq hina hamut'anki wakakunap flatulencias nisqakunap crisis global nisqata yanapankuman. Ichaqa industria láctea nisqa hinallataq waka aycha pusaq ch'iku phichqayuq por ciento nisqata emisiones origen humano nisqamanta (Rurarisqa, wawap eructos nisqakunap astawan sasachay flatulencias nisqamantapas, NASA nisqap rimayninwan).
Chaymantapas, achkha bosques tropicales nisqakunap mayqinkunachus kanman ancha yupa apaykachasqa "Sumideros de carbono nisqa hina" - may chiqankuna maypichus carbono nisqa waqaychakun maypachapi atmósfera nisqaman qispichisqa kanan - hinallataq hábitats críticos biodiversidad nisqapaq muyuchisqa kachkanku huk pacha chiqan ruranapaq ganadera nisqa ruraykunapaq, granjas de soya nisqakuna (Ch'ullanpi Amazonas nisqa) hinallataq tarpuykuna aceite de palma nisqa (ancha yupayninpi sureste asiático nisqa).
Willay kamayuqkunata ruranku huk ancha uchkhayninpi tapukuykunata llank'ayninmanta hinallataq pacha wayra huktaqyachiymanta: ¿Imatataq runakuna rurankuman chay sasachay mana kananpaq? reporteros nisqakuna yanapanman chay tapukuy machkhachayta maymantataq hamun mikhunanchik imaynatataq rurakun hinallataq puriykachan, hinallataq kay imaynatataq emisiones de gases invernadero nisqata yanapan.
Transporte nisqap.
Wak causa nisqa pacha wayra huktaqyachisqama maypichus runakuna, consumidores nisqa hina, huk hinata rurankuman hamut’arinkuman ima chiqan transporte nisqatataq apaykachankuman. Allin qillqarisqa transporte aéreo nisqa hinallataq ch'ullanpi automóviles nisqa apaykachay kanku astawan pacha wayra huktaqyachiq yanapaq. Ichaqa kan aspectos nisqakuna mayqinkunachus pisi atención nisqata chaskinku: Llapanpi chayaq aviación nisqa hinallataq transporte de carga nisqa pacha wayra huktaqyachiypi hinallataq kallpachakuykuna rurasqa kay industrias nisqakunap chaninchanapaq, nisunman hina, icha política de vivienda nisqa conjunción nisqapi siq'irisqa política climática nisqawan, imaynanmanta kay chayachinman transporte nisqaman.
Cemento hinallataq llasaq industria nisqa
Ari, willay kamayuqkuna atinman machkhachayta achkha industrias nisqakunata impacto cambio climático nisqapi tarinapaq. Pisicha yachanku, nisunman hina, industria cementera nisqaqa churiyan pusaq por ciento gases invernadero origen humano nisqamanta. Sichus kanman huk suyu hina, kimsa yupay kuraq emisor nisqa tiqsimuyuntinpi. ¿Imataq kan wakin industrias nisqakunamanta, hierro nisqa hina, químicos, aire acondicionado icha refrigerantes nisqakuna?
Allin sapikuna hinallataq empresas de infraestructura nisqakuna
Industria inmobiliaria nisqapaq huk allin sutichay kanan, mana concreto nisqamanta apaykachasqallamantachu, icha wasikunap políticas nisqakuna transporte nisqapi kan huk chaninchasqa chayay (hinallataq, chaymantapas emisiones nisqapi) ichaqa allin sapikuna hinallataq wak industrias de infraestructura nisqakuna kan ancha hatun influencia nisqa políticas nisqapi chiqanchasqa clima nisqawan, chaymantapas imaynanpi gobierno nisqap willaynin pacha wayra huktaqyachin retos nisqamanta.
Willay kamayuqkuna qallariyniyuq planeadores regionales nisqakunawan rimananku llakikuy dilema nisqaman awqanakunku: ¿Imaynatataq yuyaychakunayki nivel del mar nisqap yapasqan icha climáticos nisqa sasachaykuna churiyanqui reglas de zonificación nisqanta hinaqa unanchaypi churana?
Raphi pukllaskan empresas nisqap allin sapi munasqanta pacha wayra huktaqyachiymanta mana yachaqchu churakunku pisi atención nisqata chaskinku industria de combustibles fósiles nisqa chiqan chasqamantapas, ichaqa kan pisi iskayaykuna estados Carolina del Norte nisqapi, Florida (Estados Unidos suyupi) hinallataq wak chiqan tiqsimuyukunapi, inmobiliarios nisqa munaykuna políticas destructivas nisqakunata yanapanku, mayqinkunachus Adrede Modelos científicos pacha wayra huktaqyachiypaqta mana yachaqchu tukunku políticas costeras nisqanta chiqancharispa.
Willay kamayuqkuna áreas costeras nisqakunapi allin atención nisqata churarinanku hinallataq tendencia nisqawan unu lluqllaqman sichus urbanizadores nisqakuna - mana allin sapi empresas nisqakunallachu, ñan constructoras nisqakunapas, puentes, malecones, ima. Tentados nisqa kankuman edificar nisqapaq hinallataq qullqichay maypachapi unu lluqllaykuqta yachachkaspa. Huk phusullu hina rurakuchkanman, compañías de combustibles fósiles chaninchasqapi, proyectos inmobiliarios costeros hayk'a kasqan pisiyanman sichus kaqniyuqkuna yuyaychakunki hina mana atikuq hark'ay kasqanta icha wasinkunata allinta hark'arispa. Ukhuman hamut'arispa, qallariyniyuq willay kamayuqkuna planeadores regionales nisqakunawan rimaykunanku llakikuy dilema nisqaman awqananku: ¿Imaynatataq yuyaychakunayki nivel del mar nisqap yapasqan icha climáticas nisqa sasachaykuna churiyanqui reglas de zonificacion nisqanta hinaqa unanchaypi churana?
Normativas gubernamentales hinallataq subsidios nisqakuna
Kayqa sector público nisqa chiqanman apawanchis, mayqinchus huk allin kay raphita pukllan medida nisqata chiqancharispa lliw ñuwanchik, compañías privadas nisqata yuparispa reto del cambio climático nisqata awqanchik. Lliw achkhanpi machkhachaq willaykamayuqkuna atención nisqata churarinanku intereses particulares, compañías de combustible fósiles nisqakunapta hina, políticas gubernamentales nisqakunapi yuyanchay. Ichaqa, mana sut'ichu kankuman lliw complejos efectos nisqamanta política mat'ipayasqanpas kan pacha wayra huktaqyachiypi. Nisunman hina, puririyninpaq hark'aykunata allinpaq hap'iqarisqa energías renovables nisqapta, icha normativas de seguridad nisqata mast'arayaspa hinallataq wak chiqanmanta contaminación nisqakuna, combustibles fósiles nisqata pisi qullqipaq ruranapaq.
Huk área llapanninpi mana atención nisqata chaskinkuchu gobiernos nisqakuna hina qunku subsidios nisqata industrias nisqakunaman, ch'ullanpi combustibles fósiles nisqakuna, mayqinkunachus churiyanku contaminación gases de invernadero nisqata. Huk yachakipa nin kay subsidios globales nisqakuna watapi $ 5 billones nisqata taripan, hinallataq chayqa mana chiqanchanchu wak industrias contaminantes nisqap yanapaqkunata, ganadera nisqata hina. Achkhanpi kay subsidios nisqakunap mana allinchu wak chiqanmanta, chaymantapas. Nisunman hina, Gobiernos nisqakuna uchkhayninpi flotas pesqueras nisqankunata yanapan gasolina barata nisqata quspa, mayqinchus mana allinchu llaqta challwakunapaq. Ahinaqa, tapurikuy: ¿Gobierno nisqayki cambio climático nisqata atichkanchu hark'ayta icha astawanchu sasacharqapuchkan?
Extranjera nisqa yanapay, inversiones hinallataq créditos de exportación nisqakuna
Willay kamayuqkuna sut'illapi kachkananku mana suyunchispi imaymana kaqkunallamantachu aswanpas hawa suyupi gobiernos nisqakuna ruraqmanta. Estados Unidos suyupi, nisunman hina, centrales de carbón nisqakuna wichq'asqa kachkaqtinpas, exportación del carbón nisqaqa kay p'uchukay watakunapi uchkhayninpi wiñarkun. Kikillantaq, China suyu pisiyachiyta munan suyupi carbón nisqa apaykachayninta, ichaqa Chino kunap munasqankunaqa kachkan chiqancharisqa iskay pachak proyectos de carbón nisqap tiqsimuyuntinpi. La OECD nisqa kamachikuykunata churarin qhapaq suyukuna hark'anapaq mayqinkunachus quyta munanqanku créditos de exportación construcción de centrales de carbón nisqapaq, ichaqa kan kuchkachaykuna kay kamachikuykuna evadido nisqa kachkanku. Chaymantapas, compromisos bancos multilaterales nisqamanta puririnanpaq qatichkanallan acuerdo de paris nisqata hinallataq qhilli puriyta mana yanapananchu qhawarisqa kanan.
Contaminación ilegal hinallataq mana chiqaq reportes nisqakuna
Manchikapiña sichus gobiernos nisqakuna allin kamachikuykunata chiqancharin, sasachaykunata tarinkuman regulaciones nisqakuna hunt'achinapaq hinallataq aplicación efectiva nisqanta qhawana.
Achkhanpi gases de invernadero nisqa mana rikukuq hinallataq inodoros nisqa, chayrayku contaminantes nisqakuna emisiones nisqankuta pakanku icha provee nisqa mana chiqaq reportes nisqakunata. P'uchukay watakunapi, nisunman hina, yachaqanchis wakin compañías automovilísticas nisqakuna allin qhawarisqa tiqsimuyupi, sichus mana mat'ipayankuchu parámetros de eficiencia nisqa taripanankupaq pisi exigente nisqa combustible nisqamanta, coches nisqakunapi software nisqata churasqanku monitores nisqakunata q'utunankupaq hayk'a contaminación nisqa churasqankumanta.
Tapukuyqa "cuenta nisqata pitaq apan" gases invernadero relevantes nisqakunamanta mayqin suyupipas emisiones nisqakunap pisiyachisqamanta.
Chaqray, reportes alarmantes nisqakuna kasqa trampas emisión de sustancias nisqamanta mayqinkunachus capa de ozono nisqata thuninku, sospechas prácticas chinas nispa. Unanchasunman escándalos nisqakunata sut'ichayman puririqta sichus tiqsimuyu límite nisqata churanman hina contaminación gases de invernadero nisqata. Reglamentos medición nisqapaq, reporte hinallataq verificación (MRV) nisqapaq objeto negociación nisqa hina chaymantapas mana chaninchasqachu rimaykunapi tratados climáticos ONU nisqapi. Tapukuyqa "Pitaq cuenta nisqata apan" gases invernadero relevantes nisqamanta maqin suyupipas maypichus nin emisiones nisqakunata pisiyachin.
Créditos de carbono hinallataq programas de compensación nisqakuna
Ahina emisiones de gases invernadero nisqa qhawarisqa kanallantaq, hinallataq compensaciones diseñadas nisqakuna chay emisiones nisqakunap contrarrestar nisqapaq. Compensaciones nisqakunaqa, wakinninpi riqsirisqa créditos de carbono nisqa hina, contaminantes nisqakuna kikin emisiones nisqakunata equilibrio nisqapi churananku proyectos nisqakunata yanapaspa emisiones nisqakunap pisiyachiq icha wak chiqankunapi carbono nisqakunata waqaychanku.
Atmósfera huk bien global nisqa, lógica kay sistema nisqap qhipanpi mana ima pantayniyuq rikch'akun, ichaqa críticos nisqakuna ninku intrínsecamente injusto nispa qhapaqkunata astawan contaminación nisqata churarispa. Wakin proyectos nisqakunaqa "eco blanqueo nisqa" sutichasqa waqkunamantaqa pisi chayachiyniyuq ninku, icha astawan sasachaykunata ukhirichin musuqmanta, tapukuyqa: ¿Pitaq yupaychachkan Hayk'a ta "compensan" emisiones nisqakuna? Lluqsiyninqa mana kikinchu suyumanta suyu, ichaqa gobierno nisqa kikinchay icha agencia privada kamayuq créditos de carbono nisqa qhawaykunamanta icha compensaciones nisqakuna, achkha casos nisqakunapi, huk thachkiy legitimidad nisqa aknachanapaq.
Impactos inesperados icha mana reportados nisqakuna
Pacha wayra huktaqyachiypaq reportar impacto nisqanta sasa kanman, imaraykuchus pacha wayra huktaqyachiyta relacionar nisunman hina, eventos meteorológicos nisqakuna sasa. Maypachanpi adjudicación nisqa atikuqtinpas, hinallataq ciencia nisqa kay atribución nisqata chiqancharin sapa p'unchaw allin kachkan, lliw casos nisqakunapi evento particular nisqata atisunman determinar nisqata calentamiento global nisqamanta, mana kaymanta rurasqachu.
Llapanninpi, willay chawpikuna cobertura nisqapi allinchanku impacto del cambio climático kay tukuy watakunapi, chaymantapas willayta qallaykunku efectos secundarios icha repercusiones nisqamanta, migración nisqa pacha wayra kachqanmanta hinallataq recursos nisqakuna hurqusqamanta chaytaqmi Medio Oriente nisqapi hinallataq Cuerno de África nisqapi awqanakuyta ukhirichichkan. Kayqa wak regiones nisqakunapi hurquchqa kanallantaq, centro américa nisqapi hina. Kachkallan wakin áreas nisqakunapas mayqinkunamantachus pisita willayta hurqunku hinallataq astawan machkhachay kanan - acidificación océanos nisqakunamanta, nisunma hina pacha wayra huqtaqyachiqnin efectos nisqakunamanta _ichaqa kallantaqmi casos nisqakuna maypichus impacto nisqap pacha wayraqta exagerado nisqa karqun.
Enfoque subyacente nisqaykita sut'ichaspa kikin método científico nisqa sichus franco nisqa kay, kallpachan kikin chiqaqniykita willay kamayuq hina hinallataq willakuy fuente nisqa bases científicas nisqayuq.
Emprendedor willay kamayuq machkhachanan achkha factores nisqakunata, ichaqa mana límites nisqata churaspa pacha wayra huktaqyachiqman, mayqinkunachus apanman eventos climáticos catastróficos nisqaman. Nisunman hina, condiciones nisqakuna rurasqan incendios forestales nisqakuna lliw California nisqata p'uchukay watakunapi pacha wayra huktaqyachiymanta kanman, ichaqa kallanmantaq prácticas de gestión forestal nisqamanta hinallataq patrones de desarrollo nisqamanta mayqinkunachus bosques nisqa ukhukunapi astawan wasikunata rurarichkanku. Fuente nisqa ukhupiqa kallanmantaq científicos nisqakuna mayqinkunachus fenómeno nisqata machkhachachkanku, hinallataq waqkunata - compañías aseguradoras nisqata hina - mayqinkunachus apan registro nisqata chanikunap eventos nisqakunap qhipanmanta.
Kallanmantaq wakin mana suyasqa impactos nisqakuna. Runakuna costas nisqamanta karupi tiyaq, nisunman hina afectados nisqa rikukunkuman, hinallataq, nivel del mar yapasqanmanta maypachanpi kay subterránea nisqa unuta ukharinqa, unu lluqllaykunata ukhirichispa.
Chayhinallataq, chayraq watakunapi, ninku pacha wayra huqtaqyachiyqa corriente en chorro nisqata pisita kallpachasqa mayqinchus desencadenaria vértice polar nisqata sur nisqap suyukunapi, mana certeza nisqa kaqtinpas.
Kayqa apawanchis huk allin qillqa willayman reportear nisqapaq pacha wayra huktaqyachiymanta: Ciencias nisqakunapi, machkhachaykunap tariynin efectos del cambio climático nisqamanta allin chiqanchasqa kachkallankupuni rangos de posibilidad hinallataq probabilidad nisqapi. Kaykuna huñuy valor nisqanta pisiyachinman nisqaykiman, ichaqa llapanninpi chiqaqniyki yapanapaq. Enfoque subyacente nisqaykita sut'inchaspa método científico nisqapi, chiqan kana certeza científica limitación nisqap, kallpachanki kikin chiqaqniykita willay kamayuq hina, hinallataq público nisqapi fuente nisqa bases científicas willaykuna.
Activistas nisqa huñukuna hinallataq simpatizantes nisqankuna
Kay sutichasqa mana hunt'asqachu kanman sichus mana nisunman machkha chasqa kachun nispa activistas nisqa huñukunata mayqinkunachus pacha wayrakunawan sasachaykunata allinchanku, objetivos nisqakunata hinallataq maymantataq economía nisqa yanapayta tarinku. Ancha yupayninpi enfoque nisqaqa huñukuna kanku mayqinkunachus pacha wayrata mana riqsiqchu tukunku hinallataq imaynatataq operación nisqata ruranku. Estados Unidos suyupi, kaykuna qatipasqanku huk hatun lista nisqata financiados por industrias nisqa tarisqakuna qhillichayta medio ambiente nisqawan hinallataq salud pública nisqawan, astawan rikuchikuq haqay financiados por la industria nisqakuna tabaco nisqamanta. Allin rurarisqa sut'icharikunku musuq kamachikuykunamanta uchkhayninpi "yana qullqiwan" yanapanakunku sin fines de lucro nisqa huñukunaman.
¿Hinallataq imataq kan activistas nisqa huñumanta "wak chiqanmanta" haqaykuna medidas nisqamanta maqanakuq astawan kallpayuq pacha wayra huktaqyachiy awqanapaq? Chaypi, hinallataq, willay kamayuqkuna sut'inchayta mañananku hinallataq kallpachayninku kanan willanakupaq pitaq financiamiento nisqata churan rurayninkupaq. Huk diferencia nisqa ancha yupa medio ambiente hark'aq huñukuna llapanninpi ciencia nisqa paykunapi, isqun chunka qanchisniyuq por ciento nisqa científicos nisqakuna chiqancharinku pacha wayra huktaqyachiy chiqaq kasqanmanta hinallataq kayqa seres humanos nisqakunamanta ukhirichisqa hinallataq panel ínter gubernamental nisqa cambio climático nisqamanta sut'icharisqata saqin sasachaykuna sapa kuti astawan urgente nisqa kutipuchkan.
¿Imataq kan científicos nisqakunamanta? pikunachus cambio climático nisqata mana riqsiqchu tukunku, políticos nisqakuna hinallataq wakin kamayuqkuna willakuy chawpikunamanta ninku sesgados nisqa kallankutaq imaraykuchus financiamiento nisqata chaskinku cambio climático nisqamanta machkhachaykuna rurayninkupaq. Karqan achkha yanaykuna rurayninkunata iskayachispa, sut'ichasqa karqan maypichus correos electrónicos privados nisqa wakin climáticos nisqa machkhachaqkunata hackeados nisqa karqan hinallataq sut'incharisqa iskay waranqa isqunniyuq watapi. Ichaqa yachakun, sut'icharikun machkhachaqkuna mana imatapas rurasqankuchu wak llank'ayninmanta proceso científico nisqapi. Rurarispa, kasqan tapukuykuna kasqanta bases nisqa kaq kikin método científico nisqamanta huk proceso nisqa hurqurisqa huk hinallataq wakkutitawan climatología nisqata sasachayta munaqkuna (wak chiqanmanta, incidente de hackeo nisqa qhipanmanta kamayuqkuna mana hark'aqpas hap'ichisqachu kanku).
Monitoreo de las soluciones nisqamanta
Yuyay lluqsiynin humanidad nisqapta pacha wayra huktaqyachiyman tímida nisqa kanku kunankama. Ichaqa, ancha kallpayuq kutinan sichus hark'asun efectos catastróficos nisqakunata cambio climático nisqamanta, chayqa niyta munan willay kamayuqkuna machkhachanallankutaq soluciones nisqata, hark'ananpaq hinallataq yachakunapaq cambio climático nisqaman. Proyectos de energía renovable energía solar nisqata llank'arinku, eólica hinallataq geotérmica nisqata baratos nisqa kutipuchkanku hinallataq populares nisqa ichaqa may ima wak proyecto de infraestructura nisqa, kankuman sujetos de corrupción nisqa hinallataq abusos nisqakuna.
Maychiqanpiqa, wakin astawan tipos tradicionales energía alternativa nisqa - ancha yupayninpi hatuchay proyectos energía hidroeléctrica nisqakuna hinallataq plantas nucleares nisqakuna kikin controversias nisqawan hamunku, ruraypi, ambientales locales munasqankuna awqanapaq partidarios globales nisqakunap awqanapaq cambio climático nisqa awqay ruranapaq. Huella del carbono nisqap tukuchayninpi, reservas nisqa waqaychasqakuna represas nisqamanta hatun achkhanpi metano nisqata qispichinman deterioro vegetación submarina nisqaman hina, kay instalaciones nisqakuna ruray hinallataq kasqan kachiy achkha combustibles fósiles nisqa munakun. Sut'i chiqanpi clima nisqapi mayqin ima ruray chiqanchanapaq, hunt'asqa ciclo de vida análisis nisqa rurakunan.
Wakin sasachay allinchasqakuna qhawarisqa kananku:
Biocombustibles nisqakuna
Biocombustibles puririykuna - derivados de la vegetación nisqakuna, teoría nisqapi, achkha carbono nisqa munakun imaynatachus lluqsin hina-huk kuti rikurisqa kasqanku alternativa prometedora nisqa hina combustibles fósiles nisqakunanman hina. Ichaqa wiñaynin taqyarqapun imaymana hamut'aykunamanta. Ancha yupayninpi biocombustibles nisqa qallariykuna achkha hallp'ata munanku hinallataq unuta sapa kuti chay recursos nisqakuna pisitapuchkan, seguridad alimentaria nisqapaq llakikuy, desarrollo de biocombustibles nisqataq astawan caro nisqa sichus comparación nisqapi. 9
Churasunman densidad de energía nisqawan mayqinkunachus combustibles nisqakunap ruraq. Kayqa ukhirichin wakin críticos nisqakuna ninku desarrollo biocombustible nisqaqa huk despilfarro nispa, astawan huk subsidio granjeros nisqakunap huk manera nisqa cambio climático nisqa hark'anapaq.
Biocombustible nisqaqa desecho orgánico nisqawan rurasqa (Biogas"nisqa hina riqsirisqa) llapanninpi fuente de energía mana qhilliyuq nisqa. Esperanza nisqa kachkanraqmi biocombustibles nisqakuna hamuq pachapi solución efectiva nisqapi tukuchinapaq, nisunman hina sichus atikunman derivar nisqa mikhuy puchuykunamanta, celulosa icha.
Algas nisqakuna, mayqinkunachus kanman piso hallp'allapaq hinallataq unupaq, icha atinkuman tukuchiyta hina combustible nisqapi aviación nisqapaq, chaypaq pisi alternativas nisqakuna kunankama. Ichaqa, lliw allinchaykuna, willay kamayuqkuna machkhachananku sichus mana icha allin yanapanapaq.
Extracción de carbono, captura hinallataq retención nisqa
Carbono nisqa waqaychanapaq capacidad nisqanchista yapananchik cambio climático hark'an kallpachaypaq allin kanqa. Kunan kama rurarikun sach'akunata tarpuspa hinallataq sach'a sach'akunata qhawaspa - may chikapiqa programas de compensación nisqap chawpinta reducción de emisiones de deforestación y degradación (REDD+) nisqa hina. Kay proyectos nisqakuna allinninpi yanapanman preservación de los bosques nisqaman hinallataq regeneración paisajes degradados nisqakunapaq. Wak chiqanmanta awqaypi haykunku pikunataq sach'a sach'akunapi tiyanku yachayta munaspa hinallataq compensación de carbono nisqawan chiqanchasqa mana sut'ichu, tensiones nisqakunata ruraspa willay kamayuq machkhachaqkunapaq.
Kallantaqmi wak qallaykuykuna carbono nisqata kuyurichiypaq emisiones icha atmósfera nisqamanta waqaychanapaq wakmanta apaykachanapaq achkha kaykunamanta yanapasqa kanku compañías de combustibles fósiles nisqamanta mayqinkunachus munanku captura y retención de carbono nisqata (CCS). Kay rurayqa CO2 nisqap hap'iyninta carbón nisqa ruphachisqapi hurqusqa icha wak combustibles fósiles nisqakuna instalaciones subterráneas nisqapi atmósfera nisqapi qispiyninta hark'aspa. Kay niykunaqa allin industrias nisqakuna ch'uyacharinapaq energía nisqata "astawan ch'uyata" ukhirichichkan.
Billones de dólares nisqata ukharikunqa cambio climático nisqaman yachakunapaq, malecones nisqa rurakuymanta pacha salinas hallch'ayman kama - lliw chay qullqi kamayuqninpipacha ukharisqa kanqa.
Promesas nisqanmanta, CCS kunankama relegado nisqa hina kachkan cuestionables proyectos sut'ichariymanta, escala masiva nisqapi churarisqa kanan hinallataq kaq proceso relativamente costoso nisqalla kakuchkan. Wak kallpachaykuna enfocados nisqa ingeniería carbono atmósfera nisqa muyuchiypi huk sut'inchay etapa nisqapi kunan kama. Rurarisqa, kasqan sasachaywan tarikun energías renovables qallariy tarina pitaq chaykunaman qullqita yupaychapunqa maypachanpi carbono precio nisqanqa ancha pisilla kakuchkan.
Kayta nispa, extracción nisqamanta kasunchik hinallataq maychikapi carbono nisqa waqaychaymanta, huk ch'ikukama. Achkha pachataña tukunchik huella del carbono global pisiyachiyta munaspa, lliw tiqsimuyu objetivos de Paris nisqata rebasar nisqatacha munanqa, enfocados huk cambio climático catastrófico nisqa hark'anapaq chay niyta munan.
"Emisiones negativas" munay churiyan carbono nisqa hurquy. Lliw biocombustibles hina willay kamayuqkuna atención nisqata churananku kay chiqanman.
Adaptación nisqa
Humanidad nisqapaq ñawpaqninpi kan yachakuy llank'ay cambio climático nisqaman yuyay kutichiy escala nisqaqa manchakuy. Huk ukhu qhaway lliw resilencia nisqaman, hinallataq willakuyman, ancha yupan kanqa huk pieza nisqa suyt'u. Ichaqa, kan wakin ancha yupa qillqa yachay qayllamanta qhawananchik. Hatun chiqan enfoque resilencia nisqapi michki unupi chiqanchakunqa: Disponibilidad nisqap, paypaq mana kaqninman, unu lluqllaykunapi raphin, tormentas nisqakuna hinallataq ch'akiy. Wakichikuy hinallataq kallpachakuy desastres climáticos nisqamanta ancha devastadores nisqakuna ancha atención nisqata munanku.
Billones de dólares nisqa ukharikunqa cambio climático nisqaman yachakunapaq - malecones nisqamanta rurariymanta pacha, salinas icha huq'ukuna restauración pachakama - ancha kamayuq qullqi ch'iqirisqa kanqa. Willay kamayuqkunapaq allin qhawaynincha kanqa qillqa yachaykunapi. Políticos hinallataq planificadores nisqakuna yuyanchaypi awqanakunku, imayna "kallpachay" hark'akuy icha "suave" defensa nisqa ruraymanta, icha preveer nisqa iskay ukhariy chakipaq nivel del mar nisqapi, icha phichqa, icha astawan.
Ichaqa, chay sasachaykuna palidicem ninku costo potencial nisqawan qhawarispa migración humana masiva nisqawan rikusun chayta. Qhapaq chiqankunalla atinqa qullqi yupaychayta hark'akunankupaq. Iskay yupay allin panorama nisqa manchay sasachaypi runakunap tiyasqanpi "abandono organizado" nisqa. Ichaqa, mana lliwninpichu allin organizado nisqachu. Caótico nisqacha kanqa, awqanayuq. Willay kamayuqkuna qhawakuy atención nisqata machkanqanku ima unanchaykuna kasqanta ima ayllukunataq qispichisqa kanqa chaykunata.
Geoingeniería nisqa
Sut'ichaypi pacha wayra huktaqyachiyqa huk experimento no planeado de geoingeniería nisqa huk escala masiva nisqapi, runakuna achkhata rurachkanku, manaraqmi nisqachu sichus allin kusa ingenieros planetarios nisqa kanqanku hina, ichaqa sut'inchayqa manaraqmi chiqanchasqachu. Achkhanpi atikunman wak suyukunapi, bloque icha corporación nisqa icha wak ancha atiyniyuq entidad nisqa geoingeniería ruray churariq huk kikin hark'akunanpaq asalto cambio climático nisqamanta.
Willay kamayuq hina llank'ayninchiy ciencia nisqa ch'uyanchay hinallataq respuestas humanas nisqa machkhachay - planeta nisqap muyuriyninpi achkha chiqankunapi - era nisqanchispaq willay kamayuq ruraqkuna
Wakin modelos nisqakunamanta ancha rimarisqakunamanta ch'ikichiyta huñullankutaq.
Aerosoles atmósfera nisqapi icha may chiqanman persianas solares nisqa apachiy luz solar nisqa pisiyachinapaq hallp'aman taripaqta. Ichaqa kaykunaqa llakikuy producción agricultura, nisqata pisiyachinman hinallataq acidificacion océanos nisqakunap hark'anapaq mana imatapas rurankumanchu. Kay pachakunapi, oportunidades nisqakuna manaraq kanchu posibilidades nisqap rimanapaq, mecanismos gubernamentales pisi a nivel global allin unanchanapaq.
Descabellado lliw kay ima hinaqa, yuyarinanchik iskay chunka qhipa wataman adaptación círculos ambientales nisqamanta rimay huk tabú nisqa qillqa yachay karqan, imaraykuchus objetivo distracción nispa qhawarikurkan cambio climático nisqa hark'anapaq huk yupayninpi. Chayqa, aswan icha pisi posición geoingeniería nisqap churasqan kunan pacha p'unchawpi - considerado "riesgo moral" nisqa hina - pitaq yachan ima medidas nisqakunataraq churayta munanku suyukuna chayankankucha ancha yupa predicciones nisqa hamut'aykunata. Willay kamayuqkuna yachayta munananku respecto nisqaman hinallataq qallariy atención nisqanta allinpi churariyta teorías nisqapi atinman pakallapi puririchiyta.
Sut'icharikun hina kay suyt'u icha karu exhaustiva lista nisqapi willakuy qillqakamay machkhachaymanta, pacha wayra huktaqyachiyqa hinallataq lliw manifestaciones nisqankuna llapanta hukyachinqa. Qallarichkan planeta nisqanchisma chayachiyta, océano ukhumanta pacha atmósfera hawa pachakama, ahina sapanka economía aspecto nisqa hina hinallataq sociedad humana nisqap.
Científicos economistas nisqakuna hinallataq naturaleza qayllawan runakuna llank'aq ch'uyachariyta yanapankuman imaynatataq huktaqyachinchkanchis tiqsimuyuta muyuyninchispi. Willay kamayuq hina llank'ayninchisqa ciencia nisqa ch'uyanchay hinallataq respuestas humanas nisqa machkhachay - astawan chiqankunapi planeta nisqap muyuriyninpi - era nisqanchispaq willay kamayta ruraspa.


text:
Wikipidiya:Ruraqta hark'ay
Wikipidiyapiqa kamachiq ruraqta hark'aytam atin, chay ruraq Wikipidiyapi p'anqakunata wandaluchaptinqa icha huk ruraqkunata k'amiptinqa. Hark'asqa ruraqqa manañam Wikipidiyapi llamk'apuyta atinchu. Hark'ayqa Wikipidiyata millay ruraymanta amachanapaqmi, manam ruraqkunata wanachanapaqchu.
Mit'alla hark'asqa ruraqqa huk puchukana pachakamallam hark'asqa kanqa. Chay ruraq millay ruraykunawan mana tatiptinqa, Wikipidiyamanta qarqusqa - wiñaypaq hark'asqa - kanqa.
Kaymi hark'anapaq sapsi raykukuna:
- Llulla willayta qillqamuy
- P'anqata samiqninmanta ch'usaqchay
- Spam nisqa millay t'inkikunata yapay
- Q'upata, mana ima chaniyuqtapas yapay
- Huk ruraqkunata manchachiy icha k'amiy
- Achka rakiqunakunawan millayta ruray
- Mana chaskinalla ruraqpa sutin


text:
Kathuliku Inlisya
Kathuliku Inlisya (grigu simimanta: Kaθoλιkή Ekkλnσίa (katholikī´ ekklīsía) "sapsi inlisya [qayakusqa runakuna]", chaymanta latin simipi Ecclesia Catholica, kastilla simipi: Iglesia Católica) nisqaqa Tayta Papap kamachisqan Tiksimuyuntinpi kaq kristiyanu inlisyam.
Hatun rakiypi chunka hukniyuq kaq pachakwatapis ñawpaq kaq inlisyamanta kunti Iwrupapi tukurqan, anti Iwrupapi, Bisantinu qhapaq suyupi kaq Orthodoksa Inlisyamantas rakispa.
16 kaq pachakwatapi prutistanti inlisyakunas Katuliku Inlisyamanta rakikupurqan.
Ispañakuna, purtugalkunapas katuliku inlisyata Abya Yalaman chiqiykuchimurqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kathuliku Inlisya.