text:
4 CAPÍTULO
¿Imaraykun umalliqkunata kamachikuqkunatapas respetananchis?
“Respetaychis lliwta.” (1 PEDRO 2:17.)
1, 2. a) ¿Ima ruwaymi sasa kanman ñoqanchispaq? b) ¿Ima tapuykunamanmi kutichisun?
¿RIKURANKICHU taytanta mana kasukuy munaq wawaq uyanta? Arí, uyanpin rikukun sonqonpi imayna yuyaykusqanta. Uyarishanmi taytanpa kunkanta, yachanmi respetanantapas, ichaqa manan munanchu kasukuyta. Mayninpiqa ñoqanchispas chhaynapin tarikunchis.
2 Mayninpiqa sasan kanman atiyniyoq runakunata respetayqa. ¿Haykʼaqllapas chhaynapi tarikurankichu? Chhayna kaqtinqa manan qanllachu chhaynapi tarikunki. Kay pachapi runakuna kʼulluchakunkuña chaypas, cristianokunataqa Biblian kamachiwanchis kamachikuqkunata kasukunanchispaq (Proverbios 24:21). Diospa munakuyninpi takyayta munaspaqa kasukunanchispunin chay kamachikuyta. Ichaqa, ¿imaraykun sasa kanman? ¿Imarayku Jehová Dios munan kasukunanchista? ¿Iman yanapawasun chay kamachikuyta kasukunapaq, pikunatan kasukunanchis? Qatimuq parrafokunapin chay tapukuykunaman kutichisun.
¿IMARAYKUN SASA KANMAN RESPETAY?
3, 4. ¿Imaynapin hucha paqariran? ¿Imaynatan chay harkʼawanchis kamachikuqkuna respetananchista?
3 ¿Imaraykun kamachikuqkunata respetay sasa kanman? Ñawpaqta, llapallanchis huchayoq kasqanchisrayku, iskaypi, llapa kamachikuqkunapas huchayoq kasqankurayku. Waranqa-waranqa watakuna ñawpaqtaraqmi Adanwan Evawan Diosta mana kasukurankuchu, chhaynapin kay pachapi hucha paqariran. Arí, chay huchaqa paqariran mana kasukusqankumantan. Chaymi llapa runakuna nacesqanchismantapacha mana kasukuy munaq kanchis (Génesis 2:15-17; 3:1-7; Salmo 51:5; Romanos 5:12).
4 Huchasapa runakuna kasqanchisraykun hatunchakuypas hukkunata pisichaypas usqhaylla sonqonchispi paqarin. Kʼumuykukuq kanapaqmi ichaqa anchatapuni kallpachakunanchis. ¿Imarayku? Unay watakunaña Diospa munayninta ruwashasunman chaypas hatunchakuqmanmi tukusunman, kʼulluyapusunmantaqmi. Chaymi Coré runawanpas sucederan. Jehová Diospa llaqtanwan kuskan imaymana sasachakuykunata aguantaran. Ichaqa atiyniyoq kayta munapayaspan llampʼu sonqo Moisés contra sayariran (Números 12:3; 16:1-3). Chay tiempopi kamachikuq Uzías runawanpas chayllataqmi sucederan, kay runaqa hatunchakuspan Dios yupaychana wasiman haykuran sacerdotekunallaq ruwananta ruwananpaq (2 Crónicas 26:16-21). Chhayna mana kasukuq kasqankumantan Corepas Uziaspas ñakʼarichisqa karanku. Chaykuna sucedesqanmi kayta yachachiwanchis: kamachikuqkunata respetanapaqqa kallpachakunanchismi mana hatunchakuq kanapaq.
5. Kay pachapi kamachikuyta qallarisqankumantapacha, ¿ima mana allinkunatan ruwaranku kamachikuqkuna?
5 Hinaspapas kikin kamachikuqkunan huchayoq kanku runakuna manaña respetanankupaq. Ñawpa tiempomantapachan yaqa llapa kamachikuqkuna millay yana alma, mana chanin, runamasinta ñakʼarichiq runakuna kanku. Kay pachapi runakunaq mirasqanmantapachan kamachikuqkunaq mana allin ruwasqallan rikukun (leey Eclesiastés 8:9). Saulpi yuyaykusun. Payta Jehová Dios kamachikuq kananpaq akllashaqtinqa huchʼuyyaykukuq allin runan karan. Qhepamanmi ichaqa hatunchakuq, envidioso runaman tukupuran, chaymi Davidta qatiykacharan (1 Samuel 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11). Chay qhepamanmi Davidñataq kamachikuq kananpaq churasqa karan. Payqa Israelpi hukninkaq allin kamachikuqmi karan, allin kamachikuqña kashaspapas Uriaspa warmintan warmichakapuran Uriastataq maqanakuypi ñawpaqman churachiran chaypi wañunanpaq (2 Samuel 11:1-17). Chaypi rikusqanchis hina huchasapa kayninkupin runakunaqa atiyniyoq kaspa mana allinkunata ruwanku, Jehová Diosta mana respetaqkunan ichaqa astawanraq mana allinkunata ruwanku. Gran Bretaña suyumanta huk estadista runan papa nisqa umalliqkuna runamasinkuta ñakʼarichinankupaq armakuna ruwachisqankumanta rimaspa kayta niran: “Runaqa atiyniyoq kaspan waqllipun, tukuy atiyniyoq kaspataq astawanraq waqllipun”, nispa. Chhayna mana chanin ruwasqankuta yachaspa yaqapaschá kayta tapukusunman: “¿Imaraykun kamachikuqkunata respetananchis?” nispa.
RESPETASUN UMALLIQKUNATA KAMACHIKUQKUNATAPAS
6, 7. a) ¿Imarayku Jehová Diospa kamachikuyninta kasukunchis? b) ¿Imapi tarikuspan tukuy sonqowan kasukunanchis? ¿Piqpa yupintan qatikunanchis?
6 Jehová Diosta, runamasinchista, kikinchistawan munakusqanchisraykun kamachikuqkunataqa respetanchis. Ñawpaqta, Jehová Diostan tukuy imamantapas astawanqa munakunchis chayraykun kusichiyta munanchis (leey Proverbios 27:11; Marcos 12:29, 30). Yachasqanchis hina, Edén huertapi mana kasukusqankumantapachan Diospa kamachikuq kaynin iskayachisqa karan. Yachallanchistaqmi yaqa llapa runakuna Jehová Diospa kamachikuyninta wikchʼuyukuspa Satanaspa munaynin ruwasqankuta. Ñoqanchismi ichaqa umata hoqarispa Jehová Diospa kamachikuq kayninman sayapakunchis. Chayrayku, ¿imaynan sientekunchis Apocalipsis 4:11 textopi hina Jehová Diospa hatun kayninta hatunchaq textokunata ñawinchaspa? Sonqonchismi kusikuymanta llanllarin. Ñoqanchisqa sutʼitan yachanchis Jehová Dioslla hanaq pachapi kay pachapipas Kamachikuq kasqanta, chaymi sapa pʼunchay tukuy sonqowan payta kasukunchis.
7 Jehová Diosta munakusqanchisraykun tukuy munasqanta ruwanchis. Mayninpin ichaqa rikchʼanachiypi rikusqanchis wawapaq hina sasa kanqa wakin kamachikuyninkunata kasukuy, chaymi chay sasa kamachikuykunata tukuy sonqowan kasukuyta yachananchis kanqa, chaywanmi rikuchisun Jehová Dios respetasqanchista. Jesuspas sinchi sasachakuykunapiña tarikuspapas Taytanpa munasqantapunin ruwaran, chaymi niran: “Ama ñoqaq munasqaychu kachun, aswanpas qanpa munasqayki”, nispa (Lucas 22:42).
8. a) ¿Imapin rikuchinchis Jehová Diosta tukuy sonqowan kasukusqanchista? ¿Ima ejemplon rikuchiwanchis imayna pay sientekusqanta? b) ¿Iman yanapawasun yuyaychayta wanachiytapas chaskikunapaq? (“ Kunaykusqata uyarikuy, wanaykuchisqatapas hap’ikuy” nisqa recuadrota qhawariy.)
8 Jehová Diosqa manañan kay tiempopi kamachinkunawanqa rimanchu. Aswanmi Bibliawan kay pachapi churasqan kamachinkunapiwan munayninmanta willachiwanchis. Chayrayku Jehová Diosta tukuy sonqowan kasukunapaqqa llaqtanpi paypa churasqan umalliqkunata kasukunanchis. Sichus paykunaq wanachiyninta otaq Bibliawan yuyaychawasqanchista mana kasukusunmanchu chayqa, Jehová Diostan phiñachisunman. Chaytan israelitakuna ruwaranku. Rimapakuspan Moisés contra hatariranku, chaytan Jehová Dios qhawariran paypa contranpi hatariyta hina (Números 14:26, 27).
9. ¿Imaraykun ninchis umalliqkunata respetaspan rikuchinchis runamasinchis munakusqanchista, nispa? Huk ejemplowan chayta willay.
9 Iskaypi, runamasinchista munakusqanchisraykun kasukunchis. Chayta entiendenapaq, kaypi yuyaykuy: soldados kanki. Qanpas soldadomasiykikunapas ruwanaykichista huntʼanaykichispaq kawsashanallaykichispaqpas sapanka umalliqtan yanapanaykichis kasukunaykichistaq. Huk soldadollapas mana kasukunmanchu chayqa llapa tʼaqantintan wañuy pataman churanman. Yaqapaschá soldadokunamanta rimaqtinchisqa yuyaykushanchis guerrakunapi ñakʼariykunapi ima. Jehová Diospa soldadonkunaqa allin kaqllatan ruwanku. Bibliapiqa pachak-pachak kutitan Jehová Diosmanta nin: “Ejercitokuna Umalliq”, nispa (1 Samuel 1:3, NM). Arí, paymi umallin angelkunata ejercitontinta. Chaymantapas kanmi kay Hallpʼapi ‘ejerciton’, paykunaqa kanku espiritualpi maqanakuq cristianokunan (Salmo 68:11, NM; Ezequiel 37:1-10). Chaypi umallinankupaqtaqmi qharikunata churan. Paykunata mana kasukuspaqa cristianomasinchiskunatan sasachakuyman churasunman. Arí, sichus huk cristiano, ancianokuna otaq umalliqkuna contra sayarinman chayqa iñiqmasinkunatan urmachinman (1 Corintios 12:14, 25, 26). Wawapas tayta mamanta mana kasukuqtinqa familiantan ñakʼarichinman. Chayrayku umalliqkunata respetananchis kasukuqtaq kananchispas chaywanmi rikuchisun runamasinchis munakusqanchista.
10, 11. ¿Imaraykun yachananchis kamachikuqkunata kasukuy allinninchispaq kasqanta?
10 Kinsapi, Diospa llaqtanpi umallikunata llaqta kamachikuqkunatapas kasukuyqa sapankanchispa allinninchispaqmi. Jehová Diosqa willawanchismi paykunata kasukuqtinchis imapin allinninchispaq kanqa chayta. Yachanapaq, ¿imatan prometewanchis tayta mamanchista kasukuqtinchis? Unayta kusisqa kawsananchistan (Deuteronomio 5:16; Efesios 6:2, 3). ¿Umallikunaq yuyaychawasqanchista kasukuqtinchisri? Manan Jehová Diosmanta karunchakusunchu (Hebreos 13:7, 17). ¿Kamachikuqkunata respetasun chayri? Pakaykusqan kasunchis (Romanos 13:4).
11 Imarayku Jehová Dios munan kasukunanchista, chayta yachaspan umalliqkunata kamachikuqkunatapas kasukuyqa mana sasachu kanqa. Qhawarisunchis kinsapi kasukunamanta.
FAMILIA UKHUPI RESPETO KANAN
12. ¿Imatan qosakuna chaskinku, imaynatan chayta huntʼananku?
12 Jehová Diosmi familiata Kamaqqa. Payqa munanmi imapas allin allichasqa kananta, chaymi familia ukhupipas huk umalliqta churan (1 Corintios 14:33). Chay umalliqqa qosan, paytan Dios churan familianta umallinanpaq otaq pusarinanpaq. Chaypaqqa paypas Umallin Jesucristotan respetanan. ¿Imaynatan rikuchinman respetasqanta? Diospa llaqtanta imayna umallisqanta qatikuspa (Efesios 5:23). Allin qosaqa qhari hinan imakunachus ruwananta huntʼan. Manan munayninman hinachu kamachikun nitaq kʼaraq sonqowanchu. Aswanmi khuyakuq, llampʼu sonqo, allin yuyaykuq. Payqa manan haykʼaqpas qonqanchu Jehová Dios paymanta aswan atiyniyoq kasqanta.
Cristiano taytaqa Cristo hinan familianta umallin
13. ¿Imaynatan casarasqa warmi qosanta yanapanman umalli kayninta huntʼananpaq?
13 Warmipas qosanta allin yanapaqmi kanan. Paypas chaskillarantaqmi familiapi kamachikunanpaq atiyta, chaymi Biblia willan ‘mamaq yachachikuyninmanta [“kamachikuyninmanta”, NM]’ (Proverbios 1:8). Cristiana warmiqa yachanmi qosan paymanta aswan atiyniyoq kasqanta, chaymi qosanta yanapanan umalli kayninta huntʼananpaq. Manan haykʼaqpas pisichanchu nitaqmi sonqonta suwaspachu munasqanta ruwachin, nitaq paychu qosanpa rantinpi umallin, aswanmi tukuy atisqanpi qosanta yanapan. Sichus mana qosanpa yuyaykusqanta hinachu yuyaykun chayqa respetowanmi qosanman willan. Ichaqa manan haykʼaqpas qosanpa decidesqanman churapakunchu. ¿Qosan mana iñiq kaqtinri? Sasachakuykunapipaschá tarikunqa, ichaqa umallinta hina qosanta respetanqa chayqa yaqapaschá qhepaman Jehová Diospi iñipunman (leey 1 Pedro 3:1).
14. ¿Imaynatan wawakuna kusichinkuman tayta mamankuta Jehová Diostapas?
14 Kasukuq wawakunapas tayta mamankutan respetanku kusichinkutaqmi (Proverbios 10:1). Ichaqa Jehová Diostan astawanqa kusichinku. Wakin wawakunan taytallankuwan otaq mamallankuwan tiyanku, chhaynapi tarikuspapas kasukunankun astawantaq yanapakunankupas. Familiapi sapankanku Jehová Diospa kamachisqanman hina kasukuqkunan thakpi kawsanku kusisqataq kankupas. Chaymantapas familiata Kamaq Jehová Diostan hatunchanku (Efesios 3:14, 15).
DIOSPA LLAQTANPI RESPETO KANAN
15. a) ¿Imaynatan Jehová Diospa kamachikuynin respetasqanchista llaqtanpi rikuchinchis? b) ¿Ima kamachikuykunan yanapawasun Diospa llaqtanpi umalliqkunata kasukunanchispaq? ( Diospa llaqtanpi umalliqkunata kasukusun nisqa recuadrota qhawariy.)
15 Jehová Diosqa Churintan churan llaqtanpi umalli kananpaq (Colosenses 1:13). Jesustaq ‘allin yuyayniyoq huntʼaq kamachiwan’ Diospa llaqtanman espiritual mikhunata haywachin (Mateo 24:45-47). Kallantaqmi junta directiva nisqa, chayqa Jehová Diospa testigonkunamanta Umalliq Tʼaqan, paykunan “huntʼaq kamachi” kanku. Umalliq Tʼaqaqa apostolkunaq tiemponpi hinan sapanka tʼaqapi umalliqkunata yuyaychan yachachintaq imakunachus ruwanankuta. Chaytaqa iñiq tʼaqakunata watukuq umalliqkunawanmi yachachin otaq cartakunata kikinkuman apachispa. Chaymi umalliqkunata respetaspaqa Jehová Diosta kasukushanchis (leey 1 Tesalonicenses 5:12; Hebreos 13:17).
16. ¿Imaraykun Biblia nin umalliqkunaqa santo espirituq churasqanmi kanku, nispa?
16 Umalliqkuna siervo ministerialkunapas otaq Diospa llaqtanpi yanapakuq qharikunapas huchallikuq runan kanku. Paykunapas llapa runakuna hinan pantanku. Chhaynaña kaqtinpas cristianokuna iñiyninkupi allin takyachisqa kanankupaqmi Jehová Diosqa umalliqkunata ‘qon’ (Efesios 4:8). Bibliaq nisqan hina, santo espirituq yanapayninwanmi paykunataqa churakun (Hechos 20:28). ¿Imarayku chayta nin? Hukpi, santo espirituq yuyaychasqanwanmi Biblia ruwakuran, chaymi umalliqkunaqa Bibliapi kamachikuykunaman hina qhawarinku umalliq otaq yanapakuq kay munaqkuna huntʼashankuchus icha manachus chaypi kamachikuykunawan chayta (1 Timoteo 3:1-7, 12; Tito 1:5-9). Iskaypi, chayta allinta qhawarinankupaqmi Jehová Diospa santo espiritunta mañakunku.
17. ¿Imarayku warmikuna umankuta qatakunku Diospa llaqtanpi llankʼaykunata ruwaspa?
17 Predicaypi umalliytapas Diospa llaqtanpi llankʼaykunatapas umalliqkuna yanapakuq qharikuna iman astawanqa ruwanku. ¿Imatan ruwakun paykuna mana kaqtin? Chhayna kaqtinqa huk bautizasqa cristianon chaykunata ruwan. ¿Mana huk qharipas kanmanchu chayri? Chayqa, allin iñiyniyoq cristianan chaykunata ruwanman. Ichaqa bautizasqa qhariq ruwanantataq ruwashan chayqa umantan qatakunan (1 Corintios 11:3-10). * Chay kamachikuyqa manan warmita pisichanchu. Aswanmi chayta ruwaspa rikuchinqa Diospa llaqtanpi familia ukhupipas Jehová Diospa churasqan umalli respetasqanta.
LLAQTAPI KAMACHIKUQKUNATA RESPETANA
18, 19. a) ¿Imakunatan yachanki Romanos 13:1-7 textopi? b) ¿Imaynatan rikuchinchis kamachikuqkuna respetasqanchista?
18 Cheqaq cristianokunaqa kallpachakunchismi Romanos 13:1-7 (leey) textopi kamachikuyta allinta huntʼanapaq. Chay textoqa kay pachapi ‘kamachikuqkunamantan’ rimashan. Kay pachapi chʼaqway mana kananpaq, runakunaq allinninpaq imatapas ruwanankupaq iman Jehová Dios hinallata qhawan kamachikuqkuna kananta. ¿Imakunata ruwaspan chay kamachikuqkunata respetasunman? Paykunaq kamachikusqanta kasukuspa. Impuestokunata pagaspa, mañawasqanchis formulariokunata otaq documentokunata allinta huntʼaspa, ñoqanchispas familianchispas kamachikuqkunaq kamachikusqanta huntʼaspa ima. Jehová Diospa kamachikusqan contrapi kamachikusqankutan ichaqa mana kasukunchischu. Chaypiqa apostolkuna hinan kutichinchis: “Diostan ñawpaqtaqa kasunayku, manan runakunatachu”, nispa (Hechos 5:28, 29; “ ¿Pitan kasukunay?” nisqa recuadrota qhawariy).
19 Hinaspapas sumaqta rimapayaspan rikuchillanchistaq kamachikuqkuna respetasqanchista. Huk kutinmi apóstol Pablo rimaran kamachikuq Herodes Agripawan hinallataq Festo sutiyoq kamachikuqwan. Payqa yacharanmi chay kamachikuqkuna mana allinkuna ruwaq kasqankuta, chaywanpas respetowanmi paykunata rimapayaran (Hechos 26:2, 25). Ñoqanchispas Pablo hinan kamachikuqkunawan otaq guardiallawanpas rimaspaqa respetowan rimananchis. Wayna sipas cristianokunapas chhaynatan profesorninkuta otaq escuelapi umalliqkunata respetowan rimapayananku. Ichaqa manan sumaqta qhawariwaqninchiskunallatachu respetananchis aswanmi cristianokuna contra hatariqkunatapas respetananchis. Llapa runakunan rikunan respetoyoq runakuna kasqanchista (leey Romanos 12:17, 18; 1 Pedro 3:15).
20, 21. ¿Ima allinkunan ñoqanchispaq kanqa familiapi umalliqta, Diospa llaqtanpi umalliqkunata, llaqtapi kamachikuqkunatapas kasukuqtinchis?
20 Biblian niwanchis: “Respetaychis lliwta” nispa, chaymi cristianokunaqa llapa runakunata respetananchis (1 Pedro 2:17). Kay pachapi manaña respeto kasqanraykun runakunaqa musphanqakuraq respetowan paykunata rimapayaqtinchis. Chayta ruwasun chayqa Jesuspa kamachikusqantan kasukushasun, paymi niran: “Kʼanchayniykichis runakunaq ñawpaqenpi kʼanchachun, allin ruwasqaykichista rikuspa, hanaq pachapi kaq Yayaykichista yupaychanankupaq”, nispa (Mateo 5:16).
21 Kay pachaqa tutayaqpin kashan chaymi allin sonqoyoq runakunaqa espiritual kʼanchaypi puriyta munanku. Sichus familianchista, iñiqmasinchiskunata, kay pachapi kamachikuqkunatapas respetasun chayqa, rikuwaqninchiskunan ñoqanchiswan kuska Diospa kʼanchayninpi puriyta munanqaku. ¡Chayqa ancha allinpunin kanman! Manaña chhaynachu kanman chaypas kasukuspan Jehová Diosta kusichisun munakuyninpitaq allinta takyasun.
^ párr. 17 Apéndice nisqapin ¿Hayk’aqmi warmikuna umankuta qatakunanku, imarayku? nisqa temapi astawan willan chay kamachikuyta warmikuna imayna huntʼananmanta.


c: text/html

text:
Latin simi
Latin simi (Lingua latina) nisqaqa romanukunap rimaynin karqan. Roma llaqtayuq atipaqkunaqa urin Iwrupapi, kunti Asiyapi, chinchay Afrikapipas mast'arqan, chaypi rimasqa simikunata anchuchispa. Chaymantataqmi musuq simikunam, romanu simi nisqa paqarirqan: Kastilla simi, Purtuyis simi, Fransis simi, Italya simi, Rumanya simi. Tukuy chay rimaykunataqa latin siq'i llumpawanmi qillqanku.
Yachaykunapiqa, Katuliku inlisyapipas chunka isqunniyuq pachakwatakamaraqmi chay simita llamk'achirqanku. Chay qhipaq latintaqa musuq latin simi ninchik.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
6 YACHAQANA
¿Imatataj yachakunchej Jatun Para kasqanmanta?
Diosqa mana kasukoj runasta chinkacherqa Noeta, familiantawantaj salvarqa (Génesis 7:11, 12, 23)
Maytapuni tawa chunka pʼunchayta, tawa chunka tutatawan pararqa. Yakoqa Jallpʼata pʼampaykorqa, tukuy sajra runastaj wañorqanku.
Mana kasukoj angelesqa, aycha cuerponkuta saqerqanku, supaykunamantaj tukorqanku.
Arcapi kajkunalla salvakorqanku. Tiemponmanqa Noepis, familianpis wañuporqanku. Diostajrí paykunata kausarichimonqa wiñaypaj kausakunankupaj.
Diosqa tumpamantawan sajra runasta chinkachillanqataj allin kajta ruwajkunatataj salvanqa (Mateo 24:37-39)
Satanaswan, supaykunawanqa runasta tanqashallankupuni Diosta mana kasukunankupaj.
Kunanpis Noej tiemponpi jina ashkha runas Jehovata mana kasukunkuchu. Chayrayku Jehovaqa tumpamantawan tukuy sajra runasta chinkachenqa (2 Pedro 2:5, 6).
Ashkha runas, Noé jina Diosta uyarinku, nisqanman jinataj ruwanku. Paykunaqa Jehovaj testigosnin kanku.
ASTAWAN YACHAKUY
¡DIOSMANTA JAMOJ SUMAJ WILLAYKUNA!
¿Imaynatá cheqa religionta rejsiwaj??
¿Uj cheqa religionllachu tiyan? Yachakuy phishqa yachachiykunamanta imaynatachus cheqa yupaychayta tarinaykipaj.


text:
Pacha q'uñichiy
Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi.
Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi.
Runarayku pacha q'uñichiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna achka rumiyasqa rawranata - allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas - kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa pacha q'uñichina wapsi kaptin, wayra pacha astawanmi quñukuchkan. Wayra pacha q'uñichkaptinmi, hatun chullunkukunam yakuyachkanku, mama quchakunapi yakuta mirachispa. Chayraykum mama quchap hawan huqarikuchkanmi, chalakunapi kachkaq llaqtakunatam llump'iyta hurapaspa.


text:
Yuraq ukumari
Yuraq ukumari (Ursus maritimus) nisqaqa huk rikch'aq ukumarim, chincha qhipap chiri, rit'isapa chullunkasapa muyuyninkunapi - Chincha Awya Yalapi, Kalalit Nunatpi, Sibiripipas kawsaq.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Schliebe, S., Wiig, Ø., Derocher, A. & Lunn, N. (IUCN SSC Polar Bear Specialist Group) (2008). «Ursus maritimus». Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, UICN nisqap kamachisqan 2017. 11 ñiqin chakra yapuy killapi 2009 watapi p'unchawpi rikusqa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuraq ukumari.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Yuraq ukumari


text:
Achkiy
Achkiy icha Akchiy, Qusqu-Qullawpi K'anchay, kichwapi Achik (latin simipi: lux) nisqaqa huk micha rikch'aqmi, ima k'anchaqpas. 380-manta 780-kama nanumitru pillunya suni kayniyuq iliktrumaqnitiku illanchaymi.
Achkiytaqa rikunapaq mat'ipayanchik. Chaypaqqa ñawinchik ukhunman hamunanmi tiyan.
Achkiy kay achkiy puyku nisqakunamanta paqarinmi:
- Inti
- Quyllurkuna
- Killa (intip k'anchapusqan)
- Planitakuna (intip k'anchapusqan)
Tiksi muyupi (sallqa kaqpi):
Runap rurasqan:
- K'anchanakuna (achkinakuna: pinchikillayuq, ninayuq)
Sapallan achkiy rikch'aq, pillunya suni kayniyuqqa, kikin llimphiyuqmi. Chay achkiy llimphikunataqa k'uychipim rikunchik. Lliw llimphi achkiykuna chaqrusqataq, inti k'anchaypi hina, yuraqmi achkiymi.


text:
GABRIELA RIVADENEIRAPresidenta de la Asamblea Nacional del Ecuador
MAMA GABRIELA RIVADENEIRA: TISIKU RUNAKUNA ÑA MANA MAÑANCHU, HAYÑITAMI CHASKIN
Kay tantaripi “Jornada Nacional de Personas con Discapacidad – Juntos hacemos inclusión” mama Gabriela Rivadeneira, Mamallakta Tantanakuyta pushak karka, tukuylla llaktayta hapinkapa, Ecuador llaktapi kawsak tisiku runakunapak hayñikunata kamankapami shina rimarka. Mamallakta Tantanakuyta Pushak, Ágora de la Casa de la Cultura wasipi waranka waranka tisiku runakunata, tisiku runakunawan llankak chikan chikan kamaywasikunata yupaycharka. Kay Mamallakta […]Killka katipay
KAY ECUADOR LLAKTAWAN, RUSIA LLAKTAWAN LLANKAYTA WIÑACHINKAPA SINCHIYAN
Chay Moscú llakta. Ecuador llaktamanta, Gabriela Rivadeneira, Rusia llaktata pushakwan shuk tantarita charirka, payka Valentina Matvienko shutimi karka, ishkantin Mamallaktakuna shuk yuyarita killkanatami charirka, chaywan yanapayta tawkakutin ruranka, euroasiático Mmamallaktaman kapukkunata kachanka. Hatun kamachikkuna hatun yachayta tukuchishka pankakunata arinishpa aspinata yanapashun nirka, churashka kullkita ishkaykutin kunatapash arinirka, ishakantin Mamallaktakuna mintalanatapash mashkarkakuna, Pacífico mamakuchata katishpa mintalanata […]Killka katipay
GABRIELA RIVADENEIRA RUSIA LLAKTAMAN RIN, BELARÚS KAMACHIKWAN KULLKI LLANKAYTA RIMANKA
Kay Ecuador llaktawan, Rusia llaktawan kullki hawa llankayta, Mamallakta Tantanakuypura llankayta sichiyachinka, Belarús con América Latina llakta kimirinkapa ishkantin llaktaman rinaka, apya-yalapika (Parlatino) tantariwan llankanka, mama Gabriela Rivadeneira chay llaktakunaman rinka. Chay Rusia llaktapika, Valentina Matvienko kamchikwan rimanka, payka Parlamento Ruso tantaritan pushakmi kan, paywanka Ecuador llaktamanta ñuñuta katuna hawami rimanka, ishakntin Mamallaktakuna kullki yanapayta […]Killka katipay
MAMALLAKTA TANTANAKUY “VICENTE ROCAFUERTE” IRPAWAN JUAN ÁLAVA TAKIKTA RIKSIN
Mamallakta Tantanakuy kawsaytarpuy llankayta rurashkamanta “Vicente Rocafuerte” irpawan Juan Ignacio Álava Navarro takikta hawapi churashpa riksin, paypak wiñaykawsayta, takita riksirka, shinami Ecuador llaktapi hatun riksishka rikurin. Kay aknay rikisinaka José Mejía Lequerica ukupimi pusharirka, chayman Álava takikpak riksishkakakuna, aylllukuna, mashikuna chayamurka. Shinallatak Estados Unidos llaktamanta purik runakunapash chayamurka. Kay aknaytaka rimakushka pachapimi tukuy llaktaman Nueva […]Killka katipay
MAMALLAKTA TANTANAKUY PICHKA HATUN ARAWIKKUNA, ACHKATA LLANKASHKAMANTA WARAWAN
Mamallakta Tantanakuy pichka hatun arawikkuna, paykuna achkata llankashkamanta pichka yuyarita kurka, paykunaka Hugo Mujica (Argentina) llaktamanta, Ana María Iza, Miguel Donoso Gutiérrez, Fernando Cazón Vera (Ecuador) llaktamanta arawikkunami karka. Kay aknaytaka Mamallakta Tantanakuyta pushakpak llankana ukupimi karka, kay kushkama kunan chaypi punchapi arwikkuna chayarka. Mamallakta Tantanakuypak hatun yuyarika Luis Eduardo Aute arawikpak hatun llankayta hawapi […]Killka katipay
MAMALLAKTA TANTANAKUY TAKAYTA HARKANKAPA “TEJIENDO MIS DERECHOS” LLANKAYTA RIKUCHIN
Kay Día Internacional de la Mujer puncha kashkamanta, Mamallakta Tantanakuy “Tejiendo mis Derechos” llankayta rikuchirka, kay llankaywan warmikunapak hayñita llaktakunaman rikuchina hawa riman, kay kari warmi pakta pakta llankachun sinchiyachichun yanapan. Kay “Tejiendo mis Derechos” mushuk yuyayta Libertad José Mejía Lequerica ukupi riksichirka, tawka raymikunata tiyarka. Wankarkunapi takishpa, tushushpa chayarkakuna. Mama Gabriela Rivadeneira, Mamallakta Tantanakuyta […]Killka katipay
MAMALLAKTA TANTANAKUY WAÑUSHKA APUK CHAPAKKUNAMAN KAMARIRKA
Mama, Gabriela Rivadeneira, Mamallakta Tantanakuyta pushak Mallakta Chapak yachay tiyarishka 78 watata charishpa aknayman kimirirka, chaypimi awkakuna makanakushpa wañushka puncha kakpi chaypi karkar. Chapakkunapak kamaywasi Ecuador llaktapi kawsak runakunata yanapashpa llankashkamanta, Mamallakta Tantanakuy kay punchata yuyarishpa chapakunapak awkipak wakapi shuk sisa kamarita churarka, chayka La Carolina samana pampapak umapimi sakirin, Mamallaktapak shuktak kamaywasikuna, Unasur, Mamallaktapak […]Killka katipay
MAMA GABRIELA RIVADENEIRA FF.AA HATUN KAMACHIKKUNA SHUKTAKYARIPI KARKA
Mama Gabriela Rivadeneira, Mamallakta Tantanakuyta pushak, FF.AA hatun kamachikkuna, Terrestre, Naval, Aérea awkakuna shuktayaripi karka. Chay Puncha Ejército Ecuatoriano, Civismo, Unidad Nacional, Batalla de Tarqui puncha kakpi yuyarirka, ñami 187 wata kan. Mamallakta Tantanakuyta pushak, Rafael Correa Mamallakta Pushakwan ishkantin karka; Participación Ciudadana Kunak, Yolanda González hatun kamachik; Defensa Fernando Cordero awka hatun kamachik, chay […]Killka katipay
ALLICHISHKA LLANKAY KAMACHY CAL CHANISHKA KARKA
Mamallakta Tantanakuypak (CAL) tantari, kayna chilla puncha, chay Optimización de la Jornada Laboral y Seguro de Desempleo kamachiyta arinirka, Mamallakta Pushak kachashkami kan. Kay Especializada Permanente de los Derechos de los Trabajadores minkashkaman rikuchun kacharka. Kay llankayta minkashka, killkashka pankakunata hapishka punchamanta Mamallakta Tantanakluyman chayachinkapa 10 punchata charin, kipaman kallari atinakuyta charinka. Kay Derechos de […]Killka katipay
LLANKAKTA UKLLAK KAMACHIYTA ATINKAPA MAMALLAKTA TANTANAKUY SAMAYTA SAKICHIN
Mama Gabriela Rivadeneira Mamallakta Tantanakuyta pushak, Optimización de la Jornada Laboral y Seguro de Desempleo kamachiyta, Trabajo Hatun kamachik, Leonardo Berrezueta makimanta, Consejo Directivo del Instituto Ecuatoriano de Seguridad Social, Richard Espinosa makimanta chaskishka kipa, Mamallaktapi llankakta ukllak kamachiyta atinakunkapa Mamallakta Tantanakuy samayta sakichin, samarika 26 puncha, panchi killami tukurina karka. Mamallakta Pushak kamachikkuna mushuk […]Killka katipay
KAY PARLAMENTARIA LLIKA EVO MORALES PUSHAK KATICHUN HATUN TAPUYTA YANAPAN
Kay Parlamentaria por la Soberanía y la Unidad Latinoamericana y Caribeña tantari, suyupak 17 Mamallaktakunamanta kari warmi kamachiy killkakkuna killkashpa tukuykunaman rikuchirka, paykunaka Evo Morales Pushak katichun hatun tapuyta yanapan, chayka Bolivia Mamallaktapi Pushak, kipapushak shukkutin yapa llankashpa katichun yanapan. Chay willaypika, 30 yalli kamachiy killkakkunami “tukuykuna, Bolivia llakta paykuna hayñita, awkita charikpi, Evo Morales […]Killka katipay
MAMALLAKTA TANTANAKUYTA PUSHAK DECENIO AFRO YUYARIPI SHUTI KILLKAYPI KARKA
Mamallakta Tantanakuyta Pushak, mama Gabriela Rivadeneira, chay Decenio Internacional para los Afrodescendientes shuti aspipi kanka, kay capítulo Ecuado shuti yuyaritaka, wanra, 16 puncha, panchi killa, 10:00 sayllata pusharinka, chayka Centro de Convenciones de Guayaquil llaktapi kanka, Américas No. 406 kuskapi kanka. Kay aknaytaka Mamallakta Pushak kayashkami kan, chaypi Consejo de la Judicatura, Consejo Nacional Electoral, […]Killka katipay
- « Antiguos
- Recientes »


text:
8 KAQ YACHACHIKUY
¿Imataq Diospa Reinon?
¿Imatataq Biblia niwanchik Diospa Reinonmanta?
¿Imatataq chay gobierno ruranqa?
¿Haykapitaq chay Gobierno Diospa munayninta kay Allpa pachapi ruranqa?
1. ¿Ima ancha reqsisqallaña oracionmantataq yachachkasunchik?
ENTERON pachapi wara-waranqantin runakunam ancha reqsisqallaña padrenuestro sutichasqa oracionta reqsinku. Chay oracionta imayna mañakunanchikmantam kikin Jesucristo yachachirqa, ancha valorniyoqmi chay oracionpi kaq mañakuykunaqa. Qallariyllanpi kimsa mañakuykunamantam yachasunchik, chaymi yanapawasun Bibliapa yachachisqanta allintapuni entiendenanchikpaq.
2. Willarimuy kimsa mañakuykunamanta oracionpi Jesus qatiqninkunaman yachachisqanmanta.
2 Chay oracionpa qallariyllanpim Jesusqa nirqa: “Qamkunaqa kaynatayá mañakuychik: Hanaq pachapi Taytayku, sutiki yupaychasqa kachun, munaychakusqayki hamuchun. Munasqaykiyá rurasqa kachun kay pachapipas hanaq pachapi hina”, nispa (Mateo 6:9-13). ¿Ima ninanmi kay kimsa kaq mañakuykunaqa?
3. ¿Imakunatam Diospa Munaychakusqanmanta yachananchik?
3 Achkatañam yacharunchik Diospa sutin, Jehová kasqanmanta. Yacharunchikñataqmi Jehová Diospa munayninmanta, ima rurasqanmanta chaynataq runakunarayku ima rurananmantapas. Ichaqa, ¿imatam Jesus niyta munachkarqa “munaychakusqayki hamuchun” nisqanwanqa? ¿Imataq Diospa Munaychakusqanqa? ¿Imaynatataq Jehová Diospa sutinta chuyanchanqa? ¿Imaynatataq Jehová Diospa Munaychakusqanpa hamuyninqa tupanman munaynin rurakuywan?
¿IMATAQ DIOSPA REINON?
4. ¿Imataq Diospa Reinon, hinaspa pitaq Reyninqa?
4 Diospa Reinonqa Jehová Diospa huk sumaq gobierno hatarichisqanmi. Kikin Jehová Diosmi akllarqa chay Gobiernopa pim Reynin kananta. ¿Pitaq kanman chay Reyqa? Jesucristopunim. Llapallan kamachikuqkunamantaqa Payqa allinpuni kamachikuqmi; chaymi ninchik “reykunapapas Reynin, señorkunapapas Señornin”, nispa (Apocalipsis 19:16). Mayqan kaq kamachikuqmantaqa chaynallataq aswan allin kamachikuqkunamantapas Jesusmi aswan atiyniyoqqa allinkunata rurananpaqqa.
5. ¿Maymantataq Diospa Gobiernon munaychakamunqa, hinaspa pikunapitaq munaychakunqa?
5 ¿Maymantataq Diospa Gobiernon munaychakamunqa? ¿Maypitaq kachkanman Jesusqa? Yacharusqanchikman hinam Jesustaqa qerupi warkuspa wañurachirqaku, kawsarimusqanman qepañataqmi hanaq pachaman hoqarisqa karqa (Hechos 2:33). Chaynaqa hanaq pachapim kachkan Diospa Gobiernonqa, chaymi Bibliaqa sutichan ‘hanaq pachamanta munaychakuq’, nispa (2 Timoteo 4:18). Hanaq pachapiña kachkaspanpas kay Pachapi kawsaqkunatam munaychakunqa (Apocalipsis 11:15).
6, 7. ¿Imanasqataq Jesusqa suma-sumaqllaña kamachikuq Rey?
6 Suma-sumaqllaña kamachikuq Reymi Jesusqa. ¿Imanasqam chaynata ninchik? Huktaqa nichwanmi mana haykapipas wañuq kasqanraykum. Kamachikuq runakunamantaqa Bibliam Jesusmanta kaynata niwanchik “Cristo kawsarimuspanqa huktawanqa manañam wañunmanñachu. Manapunim paypiqa wañuyqa munaychakunmanñachu”, nispa (Romanos 6:9). Chaymi tukuy imakuna rurasqanpas wiña-wiñaypaq takyanqa. Cheqappunim imakunapas achkanpi kanqa.
7 Qawariy Jesusmanta Bibliapa imam willakusqanta: “Paymi Tayta Diospa Espiritunwan huntasqa kanqa ancha yuyaysapa kananpaq, ancha entiendeq kananpaq, ancha yuyaywan consejananpaq, ancha atiyniyoq kananpaq, ancha yachaysapa kananpaq hinaspa Tayta Diosta respetananpaq. Tayta Diosta respetaptinkum payqa kusikunqa. Manam qawasqallanman hinachu pitapas juzganqa. Manam uyarisqanman hinallachu pitapas sentencianqa. Wakchakunatam derechonkuman hina allinta arreglanqa. Kay pachapi humildekunatam Diospa munasqanman hina defiendenqa”, nispa (Isaias 11:2-4). Kay nisqanmi qawachin justiciawan hinaspa llakipayakuywan Jesus kamachikunanmanta. ¿Munawaqchu kayna kaq kamachikuq kapusunaykita?
8. ¿Pikunataq Jesuswan kamachinqaku?
8 Hinaspapas Diospa Munaychakusqanpiqa manam Jesusqa sapallanchu kamachinqa aswanqa hukkunawanmi kamachinqa. Ejemplopaq, apostol Pablom Timoteota nirqa: “Pacienciawan ñakarispaqa paywanmi gobiernasun”, nispa (2 Timoteo 2:12). Arí, Pablowan Timoteo chaynataq Diospa akllasqan sonqo runakunam Jesuswanqa Diospa munaychakusqanpi kamachinqaku. ¿Haykataq kamachikuq kanankupaq favorecesqa kanqaku?
9. ¿Hayka runakunataq Jesuswan kamachimunqaku, hinaspa haykapimantataq Jehová Dios paykunata akllayta qallaykurqa?
9 7 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam apostol Juan revelacionninpi qawarqa “Sion Moqopa hawanpi [Rey hina kamachimunanpaq hanaq pachapi tronon] Carnero sayachkaqta [Jesucristota]. Paywanmi sayachkasqa pachak tawa chunkan tawayoq waranqa runakuna, paykunaqa kachkasqa Carneropa sutinwan hinaspa Taytanpa sutinwan urkunkupi qellqasqakamam”. ¿Pikunataq kanku chay 144.000 akllasqakunaqa? Kikin Juanmi nin: “Paykunaqa Carnerotam qatinku maymanña riptinpas. Paykunaqa punta rikurimuq ruru hinam, paykunaqa Diospaqwan Carneropaqmi runakuna ukumanta rantisqa karqa”, nispa (Apocalipsis 14:1, 4). Arí, Jesucristota tukuy sonqowan qatiqkunam akllasqa kanku hanaq pachapi Jesuswan kamachinankupaq. Wañurusqankumanta hanaq pachapi kawsarimuspankum ‘kay pachata gobiernamunqaku’ Jesuswan kuska (Apocalipsis 5:10). Jesuspa apostolninkunapa tiempomantaraqmi Jehová Diosqa akllachkarqaña payman sonqo kaqkunata pachak tawa chunkan tawayoq waranqamam chayanankukama.
10. ¿Imanasqataq Jehová Dios ancha kuyakuq karqa, 144.000 sapaqchasqakuna Jesuswan runakunata kamachimunankupaq imayna tanteasqanpi?
10 Jehová Diosmi ancha kuyakuq karqa, 144.000 sapaqchasqakuna Jesuswan runakunata kamachimunankupaq imayna tanteasqanpi. ¿Imaynanpim chaynata ninchik? Jesusqa runa kasqanraykum runakunapa ñakarisqantaqa yachan. Apostol Pablom kaynata qellqarqa: “Jesusqa huchaman urmaqlla kayninchikmanta llakipayakuqmi. Paypas ñoqanchik hina tukuypi tentasqam karqa ichaqa manam huchallikurqachu”, nispa (Hebreos 4:15; 5:8). Paywan kamachiqkunapas runa kasqankupi lliw ñakariykunatam aguantarqaku. Chaymantapas pantaq kayninkutam atiparqaku hinaspam imaymana onqoykunawan ñakarirqaku. Entiendenqakupunimá runakunapa sasachakuyninkunataqa.
¿IMAKUNATATAQ DIOSPA GOBIERNON RURANQA?
11. ¿Imanasqataq Jesusqa qatiqninkunata nirqa Diospa munaynin hanaq pachapi rurakunanpaq mañakunankuta?
11 Jesusqa qatiqninkunataqa manam Diospa munaychakusqan hamunanpaq mañakunallankupaqchu kamachirqa, mañakunankutaqmi karqa Diospa munaynin “kay pachapipas hanaq pachapi hina” rurasqa kananpaqpas. Hanaq pachapim sonqo angelkunaqa Diospa munayninta siemprepuni ruraqku. 3 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam huk mana allin kaq angel Diospa contranpi churakuspan Adantawan Evata huchallirachirqa. 10 kaq yachachikuypim astawan yachachkasunchik imatam Biblia yachachin Satanas sutiyoq angelmanta. Diosmi saqerqa kay angeltawan qatiqnin demoniontinkunata hanaq pachapi pisi tiempolla hinalla kanankuta. Chaymi Jesuspa kasqan tiempopiqa manam hanaq pachapi kaq lliw angelkunachu Diospa munaynintaqa rurachkarqaku. Ichaqa manam chaynañachu kanan karqa Diospa Munaychakusqanpi Jesucristo kamachikuyta qallariptinqa chaynallataq hanaq pachapi Satanaswan peleaptinpas (Apocalipsis 12:7-9).
12. ¿Ima iskay allinpuni sucedesqanmantam Apocalipsis 12:10 willakun?
12 Bibliapim willakurqa kayna pasakunanmanta: “Chaymantam hanaq pachapi huk kaqnin qaparirqa: Kunanmi chayaramuwanchik Diosmanta salvacion, chayaramuntaqmi Diospa atiyninpas, munaychakuyninpas chaynataq Cristopa munayninpas. Wawqe-paninchikkunapa contranpi tuta punchaw Diosman acusaq diabloqa ñam wischurachikamunña hanaq pachamanta”, nispa (Apocalipsis 12:10). ¿Kay willakuypi ima iskay allinpuni sucedesqanmantam willakuchkan? Puntataqa Diospa Gobiernonmi Jesustakama munaychakuyta qallarirqa. Chaymantañataqmi Satanas hanaq pachamanta qarqochikamuspan kay Allpa pachaman wischuchikamurqa.
13. ¿Imaynataq kawsakuyqa hanaq pachapi kachkan Satanas hanaq pachamanta qarqorachikamusqanrayku?
13 Qatiqnin yachachikuykunapim qawachkasunchik imaynam chaykunaqa ña pasarusqanmanta. Chaynaqa, ¿Imakunataq chayrayku pasakurqa? Leesun imam hanaq pachapi sucedesqanmanta: “Chaynaqa cielokuna, kusikuychikyá, kusikuychiktaqyá chaypi yachaqkunapas” (Apocalipsis 12:12). Arí, sonqo angelkunam kusikunku hanaq pachamanta Satanas demoniontinkunawan qarqorachikamusqankumanta, hanaq pachapi qepaqkunañataqmi Jehová Diospaq sonqollaña kanku, hawkallam hinaspam huk sonqolla llapanku kawsakunkupas. Chaynaqa hanaq pachapim Diospa munayninqa rurakuchkanña.
14. ¿Imatataq Satanas rikurichimuchkan kay Allpa pachaman wischurachikamusqanrayku?
14 ¿Imatataq nichwan kay Pachapi kaqkunamantaqa? Bibliam nin: “¡Ay! imaynaraq kanqa kay pachapi kaqkunaqa! Diabloqa piñasqallañam uraykaramun qamkunaman, payqariki yachachkanmi pisi tiempoyoqllaña kasqanta”, nispa (Apocalipsis 12:12). Hanaq pachamanta qarqorachikamusqanraykum chaynataq pisi tiempoyoqllaña kasqanraykum Satanasqa piñasqallaña kachkan. Llumpay piñasqallaña kaspanmi, kay Pachapi sasachakuykunata rikurichiyllapiña kachkan. Qatiqnin yachachikuypim yachachkasunchik chay sasachakuykunamanta. Chaynaqa, ¿imaynatataq Jehová Diospa Gobiernon kay Allpa pachapi munaynintaqa cumplichinqa?
15. ¿Imatataq Jehová Dios munan kay Allpa pachapaq?
15 Yuyariy imatam Jehová Dios kay Allpa pachapaq munasqanmanta. 3 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam Jehová Diosqa Eden huertapi kaq punta tayta-mamanchikman willarqa kay Allpa pacha paraisoman tikray munasqanta hinaspa mana haykapipas wañuq allin ruraq runakunawan huntachinanmanta. Adantawan Evata Satanas huchallirachiptinmi kay Allpa pachapaq Jehová Diospa munayninqa mana chaypunillachu cumplikururqa ichaqa hinallam munachkan munaynin rurakunantaqa. Jehová Diosqa munachkanraqmi kay promesan cumplikunanta: “Allin ruraq runakunam allpataqa dueñoyanqaku. Paykunaqa chaypimiki wiñaypaqraq kawsakunqaku” (Salmo 37:29). Jehová Diospa Munaychakusqanmi chaytaqa ruranqa. ¿Imaynata?
16, 17. ¿Imatam Daniel 2:44 willawanchik Diospa Gobiernonmanta?
16 Daniel 2:44 nisqanpim kayna willakuyta tarinchik: “Chay hamuq reykuna gobiernachkaptinmi Hanaq Pacha Dios hatarichinqa mana tuñichiy atina gobiernota, chay gobiernoqa huk runamanqa manam qosqachu kanqa wiñaypaqpas. Aswanqa chay gobiernom llapallan wakin gobiernokunata ñutupaspan chinkachinqa hinaptinmi chay puchuruq gobiernollaña takyanqa wiña-wiñaypaq”, nispa. ¿Ima ninantaq chay willakuyqa?
17 Puntataqa nichkanmi ‘hamuq reykuna gobiernachkaptin’ otaq kamachikuchkaptinku chay gobiernota Dios hatarichinanmanta. Willawanchiktaqmi wiña-wiñaypaq chay Gobierno takyananmanta. Manam mayqen gobiernopas tuñichiytaqa atinqachu nitaq rantinpipas munaychakunqañachu. Willawachkanchiktaqmi Jehová Diospa Gobiernon kay pachapi gobiernokunawan guerrapi kanankumanta hinaspa Jehová Diospa Gobiernon atipananmantapas. Chaymantañataqmi Diospa Gobiernollanña runakunataqa munaychakunqa, lliw gobiernokunamantaqa aswan alli-allin gobiernom kanqa.
18. Jehová Diospa Gobiernonwan kay pachapi kaq kamachikuqkunawan guerrata, ¿ima sutiwantaq sutichakun?
18 Bibliaqa achkanpim willawanchik Jehová Diospa Gobiernon kay pachapi kaq gobiernokunawan guerrapi kanankumanta. Ejemplopaq, willakurqañam tukupay tiempokunapi mana allin espiritukuna llullakunata cheqechispanku ‘kay pachapi llapallan reykunata’ pantachinankumanta. ¿Imapaqtaq chaynataqa pantachinqaku? “Tukuy atiyniyoq Diospa punchawninpi guerrapi peleanankupaqmi”. Reykunaqa huñunasqam kanqaku “hebreo rimaypi Armagedonwan sutichasqa sitiopi” (Apocalipsis 16:14, 16). Kay iskay textokunapi nisqanman hinaqa, Diospa Gobiernonwan kay pachapi kaq kamachikuqkunawan guerratam sutichakun Har–Magedón, otaq Armagedon, nispa.
19, 20. ¿Imakunataq harkachkan Diospa munaynin kay Allpa pachapi kunanpuni cumplikunanpaq?
19 Armagedon guerratakama, ¿ima allinkunatam Diospa Gobiernon apamunqa? Kay Allpa pachatam sumaq paraisoman tikranqa hinaspam mana huchayoq allin ruraq runakunawan huntachinqa Jehová Diosta servinankupaq. ¿Imakunataq harkachkan Diospa munaynin kunanpuni cumplikunanta? Qallarinapaqqa huchayoq runa kasqanchikmi, chaymi onqonchik hinaspapas wañunchik. Ichaqa 5 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam Jesusqa ñoqanchikrayku wañurqa wiñay kawsayta haypananchikpaq. Yuyarichkankichá apostol Juanpa kayna qellqasqanta: “Diosqa ancha-anchatam kuyarqa runakunata, chaymi sapallan Churinta qomurqa pipas paypi iñiqqa manaña puchukaspa wiñaypaqña kawsananpaq” (Juan 3:16).
20 Chaymantapas Diospa munayninqa manaraqmi cumplikunchu achka runakuna mana allin rurasqankurayku. Llullakunkum, engañankum, millay kawsaytam kawsanku chaynallataqmi Diospa munaynintapas ruraytaqa mana munankuchu. Ichaqa mana allin ruraqkunam Armagedon sutiyoq Diospa guerranpi puchukachisqa kanqaku (Salmo 37:10). Kay Allpa pachapaq Diospa munayninqa manataqmi rurakunraqchu kay pachapi kamachikuqkuna Diospa munayninta ruranankupaq runakunata mana kallpanchasqankurayku. Achkanpim mana kamachikuy atiq karqaku, ñakarichikuqkuna otaq mana allinllaña millakuypaq ruraqkuna. Bibliaqa cheqaptapunim nin: Runakunam ‘runamasinta munaychakuspan ñakarichin’, nispa (Eclesiastes 8:9).
21. ¿Imaynatam Jehová Diospa Gobiernontakama kay Allpa pachapaq Jehová Diospa munaynin cumplikunqa?
21 Armagedon qepatam ichaqa Diospa Gobiernonpa munaychakusqallanpiña runakunaqa kawsakunqaku. Chay Gobiernontakamam Diospa munayninqa cumplikunqa hinaspam sumaqllaña bendicionkunatapas apamunqa. Ejemplopaq, Satanasmi demoniontinkunawan kay pachapi manaña munaychakunqañachu (Apocalipsis 20:1-3). Diosman sonqo runakunam manaña onqonqakuñachu nitaq wañunqakuñachu Diospa Gobiernon rantinchikpi Jesuspa wañukusqanta valechiptin, aswanqa wiña-wiñaypaqñam kawsakunqaku (Apocalipsis 22:1-3). Chaymantapas kay Allpa pachatam sumaqllaña paraisoman tikrachinqa. Chaynapim chay Gobiernotakama kay Allpa pachapaq Jehová Diospa munayninqa rurakunqa chaynallataq sutinpas chuyanchasqa kanqa. ¿Ima ninantaq chayqa? Diospa Gobiernonraykum llapallan runakuna Jehová Diospa sutinta hatunchanqaku hinaspam yupaychanqakupas.
¿HAYKAPITAQ DIOSPA GOBIERNON MUNAYCHAKUYTA QALLARINQA?
22. ¿Imanasqam ninchik Diospa Gobiernon kay Pachapi Jesus kachkaptin nitaq hanaq pachaman ripukusqan qepallata manaraq takyachisqa kasqanta?
22 “Munaychakusqayki hamuchun” nispa qatiqninkunata mañakunankupaq Jesus yachachisqanwanmi sutilla qawakurqa Diospa Gobiernon manaraq takyachisqa kasqanta. ¿Hanaq pachaman Jesus ripukuptinchu Diospa Gobiernon munaychakuytaña qallaykurqa? Manam, Pedrowan Pablopas willakurqakum Jesuspa kawsarimusqan qepaman Salmo 110:1 willakusqan paypi cumplikusqanta: “Tayta Diosmi señorniyta nirqa: Enemigoykikunata vencenaykamayá alleqniypi tiyaykuy. Enemigoykikunata saruchinaykamayá alleqniypi tiyaykuy” (Hechos 2:32-35; Hebreos 10:12, 13). Chaynaqa Jesucristoqa suyananraqmi karqa.
Jehová Diosmi Gobiernontakama kay Allpa pachapaq munayninta ruranqa hanaq pachapi hina
23. a) ¿Haykapitaq Diospa Gobiernon Munaychakuyta qallarirqa? b) ¿Imatam yachasun qatiqnin yachachikuypi?
23 ¿Ima watakamam suyanan karqa? 1914 kaq watakamam, chaytam 1870 kaq watakunamantapacha Biblia estudiaqkuna entienderqaku. (Astawan yachayta munaspaqa qawariy kay libropa sapaq yachachikuyninkunata 215 kaq paginanmanta 218 kaq paginankama.) 1914 kaq watamantapacha imaymana sucedesqanmi rikuchin Biblia estudiaqkunapa entiendesqanku cheqappuni kasqanta. Bibliapa ñawpaqmantaraq willakusqanpa cumplikusqanmi qawachin 1914 kaq watapi Jehová Dios Señorninchik Jesucristota Rey kananpaq churasqanta hinaspa Diospa Gobiernon munaychakuyta qallarisqanmantapas. Chaymi kawsachkanchik Satanaspa ‘pisi tiempoyoqllaña kasqanpi’ (Apocalipsis 12:12; Salmo 110:2). Chaymantapas nichwanmi Diospa Gobiernonpa yanapakuyninwan kay Allpa pachapaq Diospa munaynin cumplikunanta. ¿Ima niwaqtaq chay allin willakuymanta? ¿Cheqapchu kanman? Qatiqnin yachachikuypim yachachkasunchik imatapunim Biblia yachachin kay tapukuykunamanta.
Yachachikuykuna
BIBLIAMANTA YACHANAPAQ
¿Imanasqataq bibliata estudiana?
Enteron pachapi waranqantin runakunam bibliapi tukuy ima tapukuyninkumanta yachachkanku. ¿Munawaqchu qampas yachayta?


text:
Anwar Sadat
Muḥammad Anuar as-Sādāt, Anuar el-Sadat , Anuar Sadat sutiyuq runaqa arabya simipi: محمد أنور السادات,r (* 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1918 watapi paqarisqa Mit Abu I-Kum llaqtapi - 6 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi wañusqa Qahira llaqtapi). Ihiptu mama llaqta Awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1978 watapiqa chiqniq.
1970 watamanta 1981 ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Sadat; Mama:
Ñawpaq warmikuna:
- Ehsan Madi
Wawakuna: Camila
- Jehan Raouf (Jehan Sadat)
Wawakuna: Gamal, Lobna, Noha wan Jehan
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Anuar el-Sadat.
- Pagina oficial de Anwar Sadat (arabya simipi)
- Anwar Sadat at The Internet Name Database
- El-Sadat.info (inlish simipi)


text:
Tawantinsuyu
Tawantinsuyu nisqaqa Inkakunap mama llaqtankus karqan, tawantin suyuyuq kaq. Qusqu llaqtas uma llaqtan kaptin, unanchankutaq wiphalas karqan. Kunan pachaqa Antikunap runankunam kikinkunatapas llaqta suyunkunatapas kawsay saphintapas Tawantinsuyu nikunku.
Yuyarina
Inkakunap tawantin suyun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qusqu, Inkakunap uma llaqtanñas ñawpa pachañas Qusqu qhapaq suyu pachañas tawantin llaqta suyuyuqsi karqan. Chaypacha Hanan Qusqu, Urin Qusqu suyus karqan, chay iskay suyutaq iskaymansi rakisqa karqan, tawantin suyus.
1438 watapi Pachakutiq Inka Yupanki Chanka runakunata atipaspa hatunkaray suyuta hap'iptinsi, Inkakunap atiynin, mama llaqtan anchata mast'arikurqansi. Ñawpa pacha hina, manas qhapaq llaqtallapichu, ichataq tukuy atipasqan suyuntinpis tawantin rakin kamarirqanku. Chay tawantin suyunkaqa karqan: Chinchaysuyu, Antisuyu, Kuntisuyu, Qullasuyu. Suyunkunap kuchunkunaqa uma llaqtapi, Qusqupi, tarikurqanku. Tawa suyumanta Tawantinsuyu suti hamun.
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chinchaysuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Antisuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuntisuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qullasuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Tawantinsuyu.
- Inka taytanchiskunaq kawsayninta yacharispa. Instituto Superior Público la Salle, proyecto CRAM II, Urubamba, Qusqu 2002.
- Inkakunap paqarisqanmanta: Titiqaqa quchamanta ñawpa willakuy, Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy. Runasimi.de, Waskaran portalmanta hamuq.


text:
K'uskiykuy
K'uskiykuy icha T'aqwiy (kastilla simipi: investigación) nisqaqa yachaqkunap musuq yachayta tarinanpaq maskaynin. Yachay sunturpi k'uskiykunkum.
Ñawpaqta ñawpaq takyachisqa (hypothesis) nisqatam nichispa, chay ñawpaq takyachisqatam qhawaywan, chapaywan, llami aknawan (experimentum nisqawan) icha qillqakunata ñawiriywan chiqanchaspa, arí icha manam nispa chaskinchik icha mana chaskinchikchu. Chay hinam musuq yachayta tarinchik.
Chay k'uskiykuywan rikusqamanta allinta takyasqa kaymataqa ñasa (theoría) ninchikmi.


text:
Tomáš Masaryk
Tomáš Garrigue Masaryk ( * 7 ñiqin pawqar waray killapi 1850 watapi paqarisqa Hódonin llaqtapi - 14 ñiqin tarpuy killapi 1937 watapi wañusqa Lány llaqtapi). Huk Chikusluwakya mamallaqap qillqaq wan pulitiku qarqan.
1918 watamanta 1935 watakama ñawpaq Chikusluwakyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Jozef Maszárik; Mama: Terezie Masaryková
Ñawpaq warmi: Charlotte Garrigue
Churinkuna: Alice Masaryková, Olga Masaryková, Herbert Masaryk wan Jan Masaryk
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tomáš Masaryk.


text:
Boris Yeltsin
Boris Nikolayevich Yeltsin, (rusiya simipi: Бopиc HиkoлaeBич EлbциHsutipaq (* 1 ñiqin hatun puquy killapi 1931 watapi paqarisqa Sverdlovsk (Rusiya) llaqtapi - † 23 ñiqin ayriway killapi 2007 watapi wañusqa Moskow (Rusiya) llaqtapi ). Rusiyapi pulitiku Umalliq .
1988 watamanta 1991 ñawpaq kuti Rusiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Nikolay Yeltsin; Mama: Klavdiya Vasilyevna Yeltsina
Ñawpaq warmi: Naina Iosifovna Yeltsina, (1956-2007)
Wawakuna: 2 (Yelena (*1957) wan Tatyana (*1959))
Yachaywasi:
Alma mater: Ural State Technical Yachay suntur.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Boris Yeltsin.
- Biografía en Fundación CIDOB (kastillla simipi).


text:
Imaynalla !
Imata ruwasunchik ?
Kay pasaq chunka watakunallapi, jallp'anchik uk jatun llaqtaman tukun. Sapa uk nuqanchikmanta riqsin imachus wak llaqtapi pasaqta. Sapa ukninchik wak runaman yachakuyta atisunman, pichus wak llaqtamanta, suyumanta chaymuqman.
Imaymana kawsaykuna runakunata ch'aqwachiwanchik. Imaymana ruwaykunataq (cultura) runakunata kallpanchawanchik, chantapis ch'aqwanachiwanchik, chiqninachiwanchik ima.
Cambio climatico nisqa (qhichwapi pachaq turkaynin) manchachin janaq pacha, kay pacha, ukhu pachata ima (planeta), jinallataq nuqanchikta jatunta qinchawanchik.
Sapa uk yuyarikun manchaywan, willpuwan apachikuyqa mana allin ruwaychu.
Imata ruwasunchik ?
Ancha tukuy ima juchakunata, jark'aykunata (problemas) runakuna uyanchanchik, yuyay chinkaytaq (desmayar) mana allinchu kanman, chantapis allin kawsayta o solucionista wak runa qunawanchikta mana suyaspa kananchik.
Chantari, imaynatachus uk warku (barco) jina quchapi paytan, ajinata paytasunman.
Sapa uk nuqanchikmanta uk kamachiyta ruwanan tiyan.
Tukuyninchik sumaq sunquyuq kanchik. Ayjina rayku, sapa u.
kninchik kallpanman jina atinan tiyan.
Si kuska awqanakunapi kakuchkanchik, chaykunawan kawsakuchkanchik, purikuchkanchik, manataq sut'iman tukunchu. Si tukuy kawsayninchik (riquezas) qasiman tukupuchkan, nuqanchik tukuy kawsayninchikta nawpaqman apayta atinchik, wirtanchikmanta jina.
Tukuyninchikpaq kapuwanchik ukhu kallpanchik manaraq urqhusqa. Kunanqa chayamun pacha, tukuyninchik uk sunqu, uk kawsayta tarinanchik. Sapa uk nuqanchikmanta uk kicharinayuk kanchik punkuta kicharinanpaq, uk iraminta (herramienta) kan, chay qinchasqa, jark'asqa (obstaculo) urmachinanpaq.
Chantapis waranqa waranqa kanchik!


text:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz ( audio) ( audio) sutiyuq runaqa (*13 ñiqin chakra yapuy killapi 1926 paqarisqa Mayarí llaqtapi, Kubapi - ) huk kubanu pulitiku runam. 1961 watapi susyalista kubanu pachakutiywan Kubap umalliqnin tukurqan, kunankamapas kachkanmi. Kumunistam.
1961 watapi kubanu pachakutiy nisqapi ankalli runakunawan Fulgencio Batista sutiyuq tiranu umalliqtam atirqan.
Tayta: Ángel Castro Argiz; Mama: Lina Ruz González
Warmi: Dalia Soto del Valle
Wawakuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fidel Castro.


text:
¿Testigo de Jehovacunaca picunataj canchij?
Chˈican chˈican llajtacunamanta, chˈican chˈican rimaita rimajcunami canchij. Tucuicunami shuj yuyailla tucushpa Bibliata quillcachij, Tucuita Ruraj Jehová Diosta adoranchij. Shinallataj Jesucristo causashca shinami causasha ninchij. Chaimantami cushicushpa Jesusta catijcuna canchij. Tucuicunami gentecunaman Bibliamanta, Diospaj Mandanamanta yachachingapaj tiempota surcunchij. Jehová Diosmanta, paipaj Mandanamanta huillashpa purijpimi ñucanchijtaca testigo de Jehovacuna nishpa rijsin.
Ñucanchij paginapi shujtaj ventanacunata ricui. Bibliata Internetpi rezai, mana cashpaca ñucanchij imata crishcata ricui o ñucanchij picuna cashcata rijsi.


text:
Urdun mayu
Urdun, Yardin, Yurdan icha Hurdan (Jordan, arabya simipi نهر الأردن, nahr al-Urdunn, iwriyu simipi נהר הירדן Nəhar ha-Yarden, "uraykuq mayu") nisqa Kunti Asyapi huk mayum.
Urdun mayuqa kimsa pukyu mayuyuqmi, pukyunkunaqa Hazbani mayu (Libanupi), Dan mayu (chincha Israyilpi), Banyas mayu (Golan nisqa urqukunapi). Sede Nehemiya ñiqpim huñunakunkum Urdun mayu tukuspa. Chaymanta Tabariya quchantam purin. Chaymantataq Urdunqa Israyil icha Palistina huk larupa, Urdun mamallaqta wakin larunpa chawpinpi purin Wañusqa Quchamanmi. Chay Wañusqa Quchamantaqa manam ima mayupas purikunchu, yakuqa wapsiyaykullanmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Urdun mayu.


text:
Chawchuri rikuri
Chawchuri rikuri icha Rasismu nisqaqa rasista nisqap runakunap yuyayniyninmi, huk "rasa" (raza) nisqaman kapuq runakunaqa wakin "rasa" kunaman kapuq runakunamanta awsan allinmi, aswan yuyayniyuq kaq, aswan allinta yuyaychakuq, aswan qhali, nispa.
Huk chawchuyuq runakunaman manam llamk'aytachu qun, aswan pisi qullqita imatapas rantispa qun, manam yanapanchu.
Chawchuri rikuriq runaqa nin, huk chawchuyuq runakuna manam pay hina allinchu, nispa. Hinaspaqa rasistakuna nin, indio runakuna, negro runakuna mana blanco hina allinchu, aswantaq q'anra, upa, nispa allquchaspa.
Chawchuri rikuriqa huk mama llaqtakunap kawpaynimi, ahinataqmi karqan Iwrupa mama llaqtakunap kawpaynin kulunyankunapi, isklawniyuq asindayuqpas Awya Yala republikakunapi 19 kaq pachakwatapi, Alimanyapi Adolf Hitler kaptin, 1994 watakama Urin Afrikapi Apartheid nisqa kawpayninpas. Chay hina kawpaspaqa huk rasa nisqayuq runakunaman wakin rasayuq runakunamanta aswan hayñikunatam qun.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chawchuri rikuri.


text:
Wallpari
Wallpari nisqaqa ima yuyaychakuspa kamarispa musuqta tarisqapas, allwiya kaqpas, ima kaqpas.
Kaymi huk wallparikuna:
- Nina (ancha ñawpa pacha wallparisqa)
- Uywariy (ñawpa pacha wallparisqa)
- Sapatu (ñawpa pacha wallparisqa)
- Churana, P'acha (ñawpa pacha wallparisqa)
- Ayñikuna (ñawpa pacha wallparisqa)
- T'iksu pampa (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wanqhana (ñawpa pacha wallparisqa)
- Q'imina (ñawpa pacha wallparisqa)
- Q'illay llamk'ay (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wayra tanqana (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wariqulli (ñawpa pacha wallparisqa)
- Qillqa (ñawpa pacha wallparisqa)
- Qalla (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Pillinku (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Aysana phiruruntin (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Ninachaq
- Aysay wichq'ana
- Liwru ch'ipachina (Johannes Gutenberg-pa wallparisqan)
- Illap'u pusapuna (1753 Benjamin Franklin-pa wallparisqan)
- Wapsi kuyuchina (1769 James Watt-pa wallparisqan)
- Antakuyu: Wapsi antakuyu (1814 George Stephenson-pa wallparisqan)
- Pinchikilla pila (1800 Alessandro Volta-p wallparisqan)
- Pinchikilla kuyuchina, Pinchikilla ruraq
- Pinchikilla sansa k'anchana (Thomas Alva Edison-pa wallparisqan)
- Rawray kuyuchina: Diesel kuyuchina, Otto kuyuchina
- Iskaymuyu
- Mutur phirunku
- Antawa
- Antanka
- Karu rimay
- Ankichiy
- Ñawikaruy
- Antañiqiq


text:
Yuri Gagarin
Yuri Alekséyevich Gagarin sutiyuq runaqa (rusya simipi: Юpий AлekceeBич ГarapиH)(* 9 ñiqin pawqar waray killapi 1934 watapi paqarisqa Klúshino, Smolenskpas Óblast llaqtapi - 27 ñiqin pawqar waray killapi 1968 watapi wañusqa Novosyolovo, Vladimirpas Óblast llaqtapi) huk Rusyap mama llaqtayuq Phawaq awqaq suyu runam karqan.
Tayta: Alexey Ivanovich Gagarin; Mama: Anna Timofeyevna Gagarina.
Warmi: Valentina Goryacheva
Yachay wasi:
Alma mater: Yachay suntur.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yuri Gagarin.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuri Gagarin.
- El primer hombre en el espacio
- El increíble viaje de Yuri Gagarin


text:
David Beckham
David Robert Joseph Beckham sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin aymuray killapi 1975 watapi paqarisqa London llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Clubes[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Manchester United[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Inlatirra quchu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: David Beckham.


text:
Runa
Ñuqanchikqa runa (latin simipi: Homo, grigu simipi: Άvθpwπoς [ánthrōpos]) nikunchikmi. Mitan kamaypaq sutinchikqa latin simimantam, Homo sapiens nispa, yachaq runa niyta munaspa.
Tukuy tiksi muyupiqa suqta llunamanta aswan runakunam kachkanchik. Runakunaqa sayasqalla purinchik. Ch'ullam yuyaychakuq kawsaq kay kanchik.
Runakunaqa warmipas qharipas kanchik.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Runa


text:
Naska siq'ikuna
Naska siq'ikuna nisqaqa Naska k'itipi (Naska pruwinsyapi Ika suyupi, Piruwpi) ñawpa pacha huk runa llaqtap siq'isqan hatunkaray rikch'akunam: qinti, k'usillu, sik'imira, hukkunapas. Kinsa chunka iskay siq'ikuna kan: uywakuna, huknin; wakin, sach'akuna [1].
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhawana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Qheswa-español- qheswa/Simi taqe; Qosqo- Peru, 1995
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Naska Siq’ikunaqa
- Nazca Lines Research (inlis simi)
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Naska siq'ikuna.


text:
Alli waaspa punchawninkuna! Wakin imastísta nisqayki kanku 'memé' = spidermén, play = churapay videota o churapay playta, pepe = ampatu, pé = challua. Saqra quichuayki kan! Uturungu = jjjjjjj (Bravopapi) o qqqqqqq (alderetespapi). Teta = ňuňuyikita munani. Awa o agua = yaku. Anchata onkoshkanki y chayrayku mana tukuy punchawspi yachachina wasiman req rinki.
ASCHQA IMASTISTA qosoranku waaspa punchawninkunapaq pukllanaykipaq, pero qamta gusrasun lloqay y liusta inay. Qonqayllakama!
domingo, 4 de agosto de 2013
Baltazarpaq chunka shoktayoq kaqnin
Alli waaspa punchawninkuna! Wakin imastísta nisqayki kanku 'memé' = spidermén, play = churapay videota o churapay playta, pepe = ampatu, pé = challua. Saqra quichuayki kan! Uturungu = jjjjjjj (Bravopapi) o qqqqqqq (alderetespapi). Teta = ňuňuyikita munani. Awa o agua = yaku. Anchata onkoshkanki y chayrayku mana tukuy punchawspi yachachina wasiman req rinki.


text:
Kutimunaykitam Jehova Diosqa munan
Kuyakuq michiwaqninchikqa chinkaruq ovejankunatam maskan hinaspam payman kutimunaykipaq nisunki.
Enteron pachapi Diospa llaqtanpi punta apaqkunapa cartan
Enteron pachapi Diospa llaqtanpi punta apaqkunapa cartasqanqa, Diosmanta karunchakuruq runakuna kaqmanta Diosman kutirimunankupaqmi ruwasqa kachkan.
1 KAQ
‘Chinkaruq ovejaytam maskaykusaq’
¿Mana kaqpaqpas hinatachu Jehova Diosqa karunchakuq ovejanta qawan?
2 KAQ
Llakikuna: ‘Sasachakuykunam kay lawmanta wak lawmanta hamun’
Ñawpaqpi Diosmanta willakusqaykiman hina kunan mana ruwaspayki chaywan hukmanyaptikiqa, leey kaypi kaq yanapakuyta kaymi yanapasunki Diospa yanapakuyninta chaskinaykipaq.
3 KAQ
Pipas sientirachisuptiki: Wakinpiqa piwanpas sientinarachikuchwanmi
Bibliapi tarikuq kimsa yanapakuykunam yanapasunki iñiqmasikiwan hukmanyasqa kasqaykita atipanaykipaq.
4 KAQ
Ñakakusqayki: ‘Mana allin ruwasqaymantayá mayllaykullaway’
¿Imaynatam kaqmanta sunquykipi hawka tarikuwaq?
5 KAQ
Kutiriychikyá ‘allin michiqnikichikman’
¿Imatam ruwanay Diospa llaqtanman kutiyta munaspayqa? ¿Imaynataq iñiqmasiykuna qawawanqaku?
Tukuynin
¿Haykapipas yuyarinkichu pasaq watakunapi Jehova Diospa serviqninkunawan kusisqa tarikusqaykimanta?


text:
Droga nisqakuna manaña kananpaqmi tukuy imaymanata rurasaqku, runakunapa sunqun munasqanta qawarispa, allin yachaykunata tanqarispa, qullqitapas, rantikuykunatapas, hampiykunatapas qawarispa. Chaymantapas rimanakullaykutaq, chay kuka tarpuqkuna huk tarpuykunata wiñachinankupaq Estado nisqamanta yanapay kananpaq, chaywan paykunapas allin qullqita hapispa allin kawsayman puririnankupaq; hinallataq pakallapi droga apaqkuna, rantiqkuna ima chinkananpaq imaymana kamachiykuna lluqsimunqa. Droga millay kasqanta lliw runakunaman riqsichinapaq willakuykunata mastarichisaqku. May llaqtakunachus chay droga nisqa apaqkunapa chawpinpi tarikunku, paykunapaqmi aswan yanapay kanqa; hinallataq drogallawan kawsaq runakunapas yanapayta churasaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Pakallapi droga ruraqkuna, apaqkuna, rantiqkuna ima chinkanankupaqmi kamachikuykuna kanqa, chaykunaqa rurakunqa, chuya yuyaypi, musuq kawsaykunata qawarispa; chaypaqqa, allin yachaykunata pataman uqarinqa, ayllu wasikunapa yanapayninwan.
(ch) Chay drogawan llamkaq, narcotráfico nisqapi puriqkunata, organizacionninkunata imam lliwta chinkachinqa.
(h) Drogapi puriq runakuna manaña kananpaq; hinallataq, hampina wasikunapi droga hampikuna chinkananpaq kamachikunqa.
(i) Droga nisqapaq kuka tarpuqkuna, huk kawsaykuna tarpuyman rinankupaq yanapay kanqa, chaywan aswan chuya qullqiwan llamkanqaku; chaypaqmi, hatun ñankunata kichachinqa mana sasachakuywan kawsayninkunata hatun llaqtakunaman, qatuna wasi nisqaman chayachinanpaq.
(k) Maypichus hatun rimaykuna karan hawa nacionkunawan kay drogakuna chinkachinapaq, chaykuna chaninchakuspa chiqaqman churakunqa; hinallataq, kuka tarpuq nacionkunawan, droga rantiq nacionkunawan kuska huk llamkayllata kallpachanqa.
(l) Maypichus chakrakuna, allpakuna, chay kukawan tarpusqa, huk qurakunawanpas wakchayasqa kan, chaykunata yapamanta qapaqyachinqa musuq tarpuykuna wiñarinanpaq.
(ll) Pakallapi droga apaqkuna chinkachinapaq, Estado nisqapi llamkaq runakuna mana qullqirayku makinku pakichikunankupaq, kamachiykuna churakunqa.
(m) Chay drogawan kirisqa llaqtakunapi ecoturismo nisqata llamkachinqa, chaypi tiyaqkunapa yanapayninwan.
(n) Mana Hatun Kamachinapa riqsisqallan droga apaqkunapaq wanachiykunata churachinqa.


text:
René Descartes
René Descartes sutiyuq runaqa (Renatus Cartesius, 31 ñiqin pawqar waray killapi 1596 watapi paqarisqa La Haye/Touraine llaqtapi, Ransiyapi - 11 ñiqin hatun puquy killapi 1650 watapi wañusqa Stockholm llaqtapi, Suysyapi) huk phransis Yachay wayllukuqsi, Yupay yachaqsi, Pachaykamay yachaqpas karqan, rasyunalismu nisqa yachay wayllukuypa kamariqninsi.
"Cogito ergo sum" ("yuyaychakunim, chaymantaqa kanim") nispa kikinpi sunqullikuytam yachay wayllukuyman pusarqan. Iskaynintin imayaykunamantam yuyaychakurqan, ispiritu nispaqi matirya nisqapipas.


text:
¡Diosmanta jamoj sumaj willaykuna!
¿Imataj kanku Diosmanta jamoj sumaj willaykuna? ¿Imaraykutaj chaypi creenanchej tiyan? Kay folletoqa Biblia nisqanman jinapuni tapuykunaman kutichin.
Kay folletoqa sumajta yanapasonqa
Kay folletoqa Bibliamanta sumajta yachanaykipaj, Bibliaykipi textosta maskʼanaykipaj ima yanapasonqa.
¿Ima sumaj willaykunataj kan?
Yachakuy imachus Diosmanta jamoj willaykuna kasqanta, imaraykutaj usqhayllata rejsichikunan kasqanta, imatachus ruwanayki kasqantawan.
¿Pitaj Diosrí?
¿Dios sutiyojchu? ¿Munakuwanchejchu?
Sumaj willaykuna, ¿Diosmantapunichu jamun?
¿Imatá ruwasunman Bibliaj nisqanta Diospa Palabranta jinapuni japʼikunapaj?
¿Pitaj Jesucristorí?
Yachakuy imaraykuchus Jesús wañusqanta, imachus kacharichiy kasqanta, imatachus Jesús kunan ruwashasqanta ima.
¿Imatataj Diosninchej Jallpʼapaj munan?
Biblia sutʼinchan imaraykuchus Dios Jallpʼata ruwasqanta, maykʼajchus ñakʼariy chinkananta, imachus Jallpʼawan qhepaman kananmanta, pikunachus chaypi tiyakunankuta ima.
¿Ima suyakuytaj wañusqaspaj tiyan?
Wañuspa ¿mayman rinchej? ¿Wañusqa familiaresninchejwan watejmanta tinkukapusunmanchu?
¿Imataj Diospa Reinonrí?
¿Pitaj kamachishan Diospa Reinonta? ¿Imatá Diospa Reinon ruwanqa?
¿Imaraykú Dios ñakʼariy, sajra kaj ima kananta saqen?
¿Imaynatá sajra kaj rikhurerqa? ¿Imaraykú Dios sajra kananta saqen? ¿Llakiy kausay tukukonqachu?
¿Imaynatá familias kusisqas kausakunkuman?
Jehová, kusikoj Dios kasqanrayku, familias kusisqas kausakunankuta munan. Yachakuy imatachus Biblia yuyaychasqanta wawaspaj, tataspaj ima.
¿Imaynatá cheqa religionta rejsiwaj?
¿Uj cheqa religionllachu tiyan? Yachakuy phishqa yachachiykunamanta imaynatachus cheqa yupaychayta tarinaykipaj.
Bibliaj yuyaychasqasnin, ¿imaynatá yanapawanchej?
Jesús yachacherqa imaraykuchus yanapata necesitasqanchejta, Bibliaj iskay yuyaychaykunasnintataj sumajta ukhuncharina.
¿Imaynatá Diosman qayllaykusunman?
Dios tukuy mañakuykunata uyarisqantachus manachus yachakuy, imaynatá mañakunanchej tiyan chantá imaynatá Diosman qayllaykusunman.
¿Imapitaj religiones tukonqanku?
¿Maykʼajllapis tukuy runas cheqa Diosta yupaychankumanchu?
¿Imaraykú Dios, uj llajtata kay tiempopi ajllan?
Biblia parlariwanchej imaynatachus, imajtinchus cheqa cristianos wakichisqa kasqankuta.
¿Imaraykutaj Diosmanta yachakunallaykipuni tiyan?
¿Imaynatá yachasqaykiwan wajkunata yanapawaj? ¿Diosman qayllaykuyta atiwajchu?


text:
45 KAQ WILLAKUY
Jordan mayuta chimpasqankumanta
¡QAWAY! ¡Israel runakuna Jordan mayuta chimpachkanku! Ichaqa, ¿maypitaq yakuqa kachkan? Chay tiempopiqa chaylawkunapim nisyullataña paranpas, chay mayuqa ñaqallam patankama huntay-huntayllaña kachkarqa. ¡Kunanmi ichaqa yakuqa chakirun! ¡Hinaptinmi Israel runakunaqa chaki allpanta chimpachkanku Puka lamar qochata chimpasqankuman hina! ¿Imataq yakuta pasarun? Qawasunchikyá.
Jordan mayuta chimpanankupaq tiempo chayaramuptinmi Jehová Diosqa runakunata Josueywan nichimurqa: ‘Sacerdotekunam contrato baulta hoqarispa runakunapa ñawpaqninta richunku. Jordan mayuta saruykuptinkum mayu qocharuspa sayarunqa’, nispa.
Chaymi baul apaq sacerdotekuna runakunapa ñawpaqninta rirqaku. Jordan mayupa patanman chayaruspanku sacerdotekuna mayuman yaykururqaku. Mayupi yakuqa kuchun-kuchunta hinaspa uku-ukunta richkan. ¡Sacerdotekuna mayupa patan yakuta saruykuptinku yaku qocharuspa sayarurqa! ¡Chayqa Diospa milagronmi! Jehová Diosqa hanaymanta hamuq yakutam qocharachirqa. ¡Chaynapim mayuqa chakirurqa!
Baul apaq sacerdotekuna mayupa chawpin chaki allpapi sayarurqaku. ¿Dibujopi qawachkankichu? ¡Chaypi sayanankukama llapallan runakuna chakichisqa mayuta chimparqaku tukunankukama!
Jordan mayuta chimpayta tukuruptinkum Jehová Diosqa 12 akllasqa qarikunata Josueywan nichimurqa: ‘Mayupi baul apaq sacerdotekunapa ñawpaqninmanyá riychik. Chaymanta 12 rumikunata horqomuychik hinaspa apaspa montonkichik kunan tuta maypi samananchik sitiopi. Chaynaqa hamuq punchawkunapi churikichik tapusuptikichik ¿ima ninantaq kay rumikunaqa? nispa, ninkichikmi Diospa contrato baulnin chimpachkaptinmi Jordan mayu rakikururqa. ¡Chay rumikunaqa wiñaypaq kay milagrota yuyarinaykichikpaqmi!’ nispa. Josueypas montorurqataqmi 12 rumikunata baul apaq sacerdotekunapa sayasqan sitiopi.
Chaymanta baul apaq sacerdotekunata Josueyqa nirqa: ‘Jordan mayumanta lloqsiychik’ nispa. Hinaptinmi mayumanta lloqsiramuptinku mayuqa manaraq chakichkaspa risqanta hina kuchun-kuchun kallparqa.
Josuey 3:1-17; 4:1-18.


text:
Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu
Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu (familia Cruciferae icha Brassicaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 338 rikch'anayuq, 3.709 rikch'aqniyuq.
Tuktunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kintu tuktu-tuktu icha iskay kintu tuktu-tuktu manam tiyana raphiyuqchu.
Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, tawantin raphimuyum, wach'illam, chakana hinam. Tawantin wayta raphinkunaqa qispillan, hinallaqtami tawantin akilla raphinkuna, iskay muyupim. Suqtantin sisa raphinkuna iskay muyupim. Hawa sisa muyuqa chutu iskayniyuqmi, ukhu muyutaq tawa suni sisa raphiyuqmi. Ruru raphintinqa hawa tiyaqmi, ch'ulla icha iskay q'illayuq. Iskay puquna ruru raphim.
Tuktu minuywanqa kay hinam:
Rurunqa murusapa suni p'uru rurum (silikwam).
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk chakana tuktuyuq yurakuna:
- k'ita yuyu (Brassica campestris)
- sitqa, yana mustasa (Brassica nigra)
- kulis (Brassica oleracea)
- nabus (Brassica rapa)
- kimpi (Coronopus didymus)
- uqi qura (Descurainia titicacensis)
- maka, hayaq willk'u (Lepidium meyenii, Lepidium peruvianum)
- willk'uyuyu (Lepidium sativum)
- hanu k'ara (Lepidium ruderale)
- ch'inkil, uqhururu (Nasturtium officinale)
- rawanu (Raphanus sativus)
- yuraq mustasa (Sinapis alba)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu


text:
Helmut Kohl
Helmut Josef Michael Kohl sutiyuq runaqa (3 ñiqin ayriway killapi 1930 watapi paqarisqa Ludwigshafen am Rhein llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtayuq pulitikum, Alimanyap Dimukrata Kristiyanu Unyunninpi (CDU) wankurisqa.
1982 watamanta 1998 watakama kunti Alimanyap, huñusqa Alimanyappas kansillirninmi karqan. 1989, 1990 watakunapi Alimanya huñuy pachapi kansillir kaptinmi, Alimanya huñuypa kansillirnin ninku.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Helmut Kohl.


text:
Chuntu wasi
Chuntu wasi icha Mintu wasi nisqaqa chuntup (mintu nisqappas) rikch'ayniyuq wasim.
Mawk'a Iqiptu runakuna, Maya, Mishika runakunapas achka mintu wasikunatas wasicharqan.
Mawk'a Iqiptupiqa wañusqa qhapaqninkunata - pharaw nisqakunata - ayanta waqaychaspa p'ampacharqan.
Awya Yalapi, Asyapipas lliwmanta aswan chuntu wasikunaqa manqus wasis karqan, dyus kayninkunata yupaychanapaq. Hinallataqsi Inkakunapas chuntu wasinkunata wasicharqan, usnu nisqa.
Liwrukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wolfgang Kosack: Die altägyptischen Pyramidentexte. In neuer deutscher Uebersetzung; vollständig bearbeitet und herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-1-1.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chuntu wasi.


text:
Shinzo Abe
Shinzo Abe, (Nihun simipi: 安倍 晋三 Abe Shinzō), sutiyuq runaqa,(*21 ñiqin tarpuy killapi 1954 paqarisqa Nagato llaqtapi - ).
2012 watamanta ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Shintaro Abe; Mama: Yoko Kishi
Ñawpaq warmi: Akie Abe
Wawakuna:
Yachaywasi: Seikei High School
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Shinzo Abe.
- (Nihun simipi):


text:
Huwan VIII
Huwan VIII, Huwan VIII pusaq ñiqin (latin simipi: Ioannes PP. VIII, Italya simipi: Giovanni VIII) sutiyuq runaqa (* 820 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 882 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
8 ñiqin qhapaq raymi killapi 872 watapimanta 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 882 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Huwan VIII.


text:
Diosmanda Gustu Cuintaiguna
Diosmanda gustu cuintaigunaga ¿ima tan? ¿Imaraicuta quirina anchi? Cai folletomi Bibliamanda tapuigunata cutichinga.
¿Imasata cai folletotaga yachangui?
Cai folletoga Bibliamanda cushiyasha yachangahuami yanapanga. Caibiga yachanguimi imasa camba Bibliallaita texto biblicogunata mascanata.
¿Ima gustu cuintaigunata ñucanchiraicu tian?
Ima cuintaigunata Dios charishcata, imaraicu cai cuintaiguna ashca balic ashcata, ima rana ashcatas yachai.
Diosca ¿pitan?
¿Diosca shutita charinzhu? ¿Diosraicu balinchichu?
¿Bibliaibi tiac gustu cuintaigunaga Diosmandachu shamun?
¿Imaraicuta Biblia nishcata quirina anchi?
Jesusca ¿pitan?
Imaraicu Jesús huañushcata, cunan punzhaibi imata raushcata, dihuita pagasha quishpichina ima ashcatahuas yachai.
¿Imatata Diosca Allpata ranga?
Bibliaga yachachinmi Diosca imaraicu Allpata rashcata, ima uras llaquiguna tucuringaraucta, cai Allpahuas caibi causaccunahuas shamuc punzhaibi ima tucungaraucta.
¿Huañushca runagunahuan cuti tupanacunata ushanchichu?
¿Imata tucunchi ñucanchi huañushaga? ¿Ñucanchi llaquishca ailluguna huañucpiga cuti ricunata ushashunzhu?
Diospa Reinoga ¿ima tan?
Diospa Reinoibiga ¿pita mandaun? ¿Imatata rangaraun?
¿Imaraicuta Diosca cunangama turmintugunata mana tucuchishca?
¿Imasata mana ali causaiga callarira? ¿Imaraicuta Diosca cunangama turmintugunataga mana tucuchishca? ¿Imasaibishi llaquigunaga tucuringa?
Aillugunaga ¿imasata cushi causanata ushanaun?
Cushi Dios Jehovami munan, ailluguna cushi causanauchun nisha. Bibliahua ali cuinaigunata carigunaraicu, huarmigunaraicu, churigunaraicu, yayagunaraicus tupai.
¿Imasata yachashun maican religión sirtuta yachachic ashcata?
¿Sirtuta yachachic religionga shuglla chan? Sirtu religionda asirtangahua pichca mandashcagunata yachai.
Biblia mandashcagunaga ¿imasata yanapai tucunchi?
Jesusca ricuchirami imaraicuta minishtinchi yanapaita, ima ishcai balic mandashcaguna Bibliaibi tiashcatahuas.
¿Imasata Diospagma caillayanata ushangui?
Huin mañaigunata Dios uyashcata, imasa Diosta mañana ashcatas yachai. Sallata imasa Diosma caillayanatas yachai.
Biblia nishca shinaga religiongunaga ¿imata tucunga?
Shuc punzhaga mundu intiruibi huin runagunaga tandalla shuglla Diosta adorangaunachu.
¿Imaraicuta Diosca paita sirviccunata shuglla llactata shina tandachin?
Bibliaga ninmi, imaraicu, imasata Jesusta caticcuna shuc muntunlla tucushcauna.
¿Imaraicuta Bibliamanda mas yachasha catina angui?
¿Imasata canga shuccunata yanapanata ushangui? Diospagma caillayashaga ¿imata tucunata ushangui?


text:
Puriy
- Puriy nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Puriy (sut'ichana) rikuy.
Puriy nisqaqa runap huk puystumanta, wasinmanta maymanpas riyninmi.
Runaqa kaykunaraykum purin:
- ayllunkunata watukunapaq;
- maypipas imatapas qhatunapaq icha rantinapaq;
- maypipas imatapas llamk'anapaq;
- maypipas ima llamk'aytapas tarinapaq, wakcha kaptin;
- hawkanapaq, kusikunapaq, huk llaqtakunata rikunapaq (qhaway karu puriy).
- Yachay wasi warmakuna riyanku huk llaqtapa riqsinkunanpaq.
- Unquq runa huk llaqtapa riyan hanpita maskhaq.


text:
Kristiyanu iñiy
Kristiyanu iñiy nisqaqa Jesu Kristu qispichiq kaymanta iñiymi.
Kristiyanu iñiymantaqa Dyuspa Simin Qillqam willakun.
Yuyarina
Tiksinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanu iñiykama Jesusqa Dyuspa Churinmi. Huklla Dyusmi kaspa, chay Dyusqa kimsantin hinam:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Dyusqa Israel llaqtanwan Sinai urqupi Moysesman Chunkantin Kamachiykunatam qillqachispa Ñawpa Rimanakuytam kamachirqan. Jesustaq Urqupi Kamiykuypiqa musuq kamachiykunatam kamarqan. Qhipaq Sinapiqa rakinakuspa Kruspi kurkunta yawarnintapas quspa Musuq Rimanakuyta kamachirqan iñiqninkunata huchankunamanta qispichinapaq, wiñay kawsanankupaq. Wañuymanta sayarispa wañuytam atiparqan. Pisilla chaymanta hanaq pachaman rirqan. Chaymanta pacha Dyuspa pañanpi tiyachkan. Hamunqa kay pachaman runakunata taripanapaq.
Apustulu Pawlu kristiyanu iñiytaqa mana hudyu kaq llaqtakunaman yachachirqan. Payqa hinapas wañuchisqa karqan.
Kristiyanukunaqa tiksi sut'iyachiyninkunataqa Iñini mañaypi rimaykunku.
Yayayku nisqa, Iwanhilista Matiyukama Jesuspa kamachisqan mañayqa ancha chaninchasqam.
Ima hinam kawsanku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanukunaqa huk runakunatam katisismunisqa qillqawan kristiyanu iñiymantam yachachinku, Jesusqa hanaq pachaman rina kaspa lliw iñiqninkunata chay yachachiyta kamachirqaptinmi.
Kristiyanu tukuspa, runaqa bawtisakun huchankunamanta qhispichikunapaq. Jesu Kristumanta yuyanapaq, huchanmanta qhispikunapaqpas Siñurpa Sinantam mikhun.
Lliwmanta aswan chaninchasqa kristiyanu phistakunaqa kaymi:
- Nawidad: Jesuspa paqarisqan
- Paskwa: Jesuspa sayarisqan
- Pintikustis: Ch'uya Ispiritup runakunaman mast'arikusqan
Paskwapqa ñawpaqnin tawa chunka p'unchawkuna mallaspa sasinku Jesuspa muchusqanta yuyanapaq. Paskwap qanchistaq ñawpaqnin p'unchawkunaqa Simana Santa nikun. Chay pachaqa Jesuspa muchasqanta Yerusalempi chayasqanmanta sayarisqankama pacha yuyaykunku.
Wiñay kawsaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Jesuspa hanaq pachaman risqanmantapachaqa kristiyanukuna achka pisilla iñiykunaman rakikurqanku. Chayrayku kunan pacha achka kristiyanu inlisyakunam:
- Katulika inlisya
- Ortodoksa inlisya
- Protestantismu: Martin Luther-pa, huk rifurmatur nisqa runakunap kamasqan
Abya Yalapi kristiyanu iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ispañamanta Purtugalmantapas awqakunaqa Abya Yalapi chayamuspa, kaypi runakunata ñit'ipayta, qullqita qurita qichuytapas munaspa "katuliku, kristiyanukunam kayku" nispa llullarqan. Runakunap Tawantinsuyu iñiyta ama nichaspa, kristiyanu iñiyta runakunaman kamachirqan. Chay munay mana munaywan iñichiyqa manam Jesuspa siminkamachu karqan, kristiyanu iñiyqa runap qispillam kamarikuyninwan chiqaptaq iñinan kaptin.
Kunanqa Abya Yala mama llaqtakunapi lliw runakunamanta aswan katuliku kaptin, hukkunataq protestantu inlisyakunapi iñiqkunapas kanku. Chaywanpas, achka runakunam kunanraq Pachamamata huk apukunatapas yupaychan.
Hawa T'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimipi Kristiyanu Mañaykuna
- Jesuitas del Perú. 1. Runasimipi Genesis, 45 Kb. 2. Runasimipi Katisismu, 58 Kb.
- HCJB - Cunan Cristo Jesus bendician - Afirmacion Doctrinal: Tucui Diospaj huahuacunami yachana canchi ...
- Wycliffe Bible Translators (Diospa Simin Qelqa T′ikrachiq): Perupi qheswa runakunata servinapaqmi aynipi llank'ashanku. Irma Inugay de Phelps qelqasqan (QSHKS qillqaypi)


text:
Jehovaman kutinpuy
Jehovaqa, paymanta karunchasqa kajkunata chinkasqa ovejasta jina maskʼan, kutinpunankutataj munan.
Diospa Llajtanta Kamachejkunaj cartanku
Kay Diospa Llajtanta Kamachejkunaj cartankoqa uj invitación jina Diosmanta karunchakojkuna kutinpunankupaj.
1 YACHAQANA
“Chinkasqasta noqa maskʼamusaj”
¿Dios chinkasqa ovejasninmanta qonqakapunchu?
2 YACHAQANA
Llakiykuna: “Imaymanaswan ñitʼisqa kayku”
Niña ñaupajta jinachu Jehovapaj imatapis ruwaspa, ¿llakikunkichu? Kay yachaqanapi uj yuyaychayta leeriy, chaytaj Diosmanta jamoj atiyta japʼinaykipaj yanapasonqa.
3 YACHAQANA
Sonqoykita nanachisojtinku: Wakin kutis sonqonchejta nanachiwasunman
Uj hermano sonqoykita nanachisorqa chayqa, Bibliamanta kinsa yuyaychaykuna mana phiñakunaykipaj, nitaj sonqo nanasqa qhepakunaykipaj yanapasonqa.
4 YACHAQANA
Sonqoyki juchachasojtin: “Juchasniymanta llimphuchaway”
¿Imatá ruwawaj sonqoyki manaña juchachasunanpaj?
5 YACHAQANA
Michejniykichejman kutiripuychej
Ichá sonqoykipi nishanki: “Jehovaj llajtanman kutiykapunaypaj, ¿imatá ruwayman? Kutiykapojtiyri, ¿hermanos kusikonqankuchu?”, nispa.
Tukukuynin
Wakin kutis hermanoswan kashaspa imayna kusisqachus kashasqaykita, ¿yuyarikuyta yachankichu?


text:
¿Imatapunin Biblia yachachin?
Kay libroqa anchatan yanapasunki Bibliaq yachachisqanta entiendenaykipaq. ¿Imaraykun ñak’arinchis? ¿Iman sucedewanchis wañupuqtinchis? ¿Imatan ruwasunman familianchiswan kusisqa kawsananchispaq? Chay tapuykunata huk tapuykunatapas kutichin.
¿Khaynapi kawsananchistachu Dios munaran?
Yaqapaschá tapukushanki: “¿Imaraykun kay pachapi imaymana sasachakuykuna kashan?”, nispa. Chaykunaqa pisi tiempollamantan cambianqa, chaytan Biblia willawanchis. ¿Imatan ruwasunman chay tiempo chayamuqtin kay pachapi kawsananchispaq?
1 CAPÍTULO
¿Imatan Biblia yachachin Diosmanta?
¿Cheqaqtapunichu Dios munakusunki? ¿Imaynataq Diosri? ¿Imatan ruwasunman payta asuykunanchispaq?
2 CAPÍTULO
Diosmi Bibliata qowanchis
¿Imaynatan Biblia yanapasunkiman problemaykikunata atipanaykipaq? ¿Imaraykun confiawaq Bibliaq prometesqanpi?
3 CAPÍTULO
¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
¿Hunt’akunqachu kay pachapaq Diospa munaynin? Chhayna kaqtin, ¿hayk’aqmi hunt’akunqa?
4 CAPÍTULO
¿Pitaq Jesucristori?
¿Imaraykun Jesús karqan prometesqa mesías? ¿Maymantan hamurqan? ¿Imaraykun payta nikun sapan churi nispa?
5 CAPÍTULO
Kacharichiyqa Diospa aswan sumaq regalonmi
¿Imataq kacharichiyri? ¿Allinniykipaqchu?
6 CAPÍTULO
¿Maypin wañupuqkuna kashanku?
¿Iman suceden wañupuq runakunata? ¿Imaraykun wañunchis? ¿Ima ninmi Biblia?
7 CAPÍTULO
Munakusqanchis wañupuq runakunapaq cheqaq suyakuy
¿Pi munakusqayki runapas wañupurqanchu? ¿Munawaqchu paywan hukmanta tupayta? ¿Imatan Biblia yachachin kawsarimpuymanta? Chaykunamanta yachay.
8 CAPÍTULO
¿Imataq Diospa Reinonri?
Askha runakunan yachanku Jesuspa yachachisqan mañakuyta. ¿Ima ninanmi “gobiernoyki hamuchun”, nisqa mañakuy?
9 CAPÍTULO
¿‘Tukukuy qaylla p’unchaykunapichu’ tiyashanchis?
Runakunaq imayna kasqankupin reparasunman tukukuy p’unchaykunapi kawsashasqanchista, chaykunataqa Biblian willarqan.
10 CAPÍTULO
¿Imaynatan yanapawasunman otaq pantachiwasunman espiritukuna?
Bibliaqa rimanmi angelkunamanta suypaykunamantapas. ¿Cheqaqchu kanku chay espiritukuna? ¿Yanapasunkikumanchu? ¿Manchachisunkikumanchu?
11 CAPÍTULO
¿Ima raykun Dios hinallata qhawamun runaq ñak’arisqanta?
Askha runakunan ninku: “Diosmi huchayoq ñak’ariykuna kasqanmanta”, nispa. ¿Ima ninkin chaymanta? ¿Imatan Dios nin chaymanta? Chaykunamanta yachay.
12 CAPÍTULO
Diospa munasqanman hina kawsay
Diospa munasqanman hina kawsaytaqa atisunmanmi. Diospa amigon kaytapas atisunmanmi.
13 CAPÍTULO
Dios hina kawsayta qhawariy
¿Imaynatan Dios qhawarin manaraq naceq wawata wañuchiyta, yawar churachikuyta, animalkunaq kawsaynintapas?
14 CAPÍTULO
Imatan ruwana familiapi kusisqa kawsanapaq
Jesusqa munakuqmi karqan, chaywanmi ejemplota saqerqan qosakunata, esposakunata, tayta-mamakunata, wawakunatapas. ¿Imatan Jesusmanta yachanchis?
15 CAPÍTULO
Diospa sonqonman chayaq yupaychay
Yachay cheqaq religionpi kaqkuna soqta ruwasqankumanta, chay ruwasqankun rikuchin cheqaq religionpi kasqankuta.
16 CAPÍTULO
Cheqaq yupaychayman k’askakuy
¿Imaynan sientekunki imapichus iñisqaykita hukkunaman willaspa? ¿Imaynapin hukkunata mana phiñachispalla iñisqaykimanta willawaq?
17 CAPÍTULO
Mañakuyqa Diosmanmi asuykachiwanchis
¿Uyarinchu Dios mañakusqanchista? Chayta kutichinapaq ñawpaqtaqa yachanayki mañakuymanta imatachus Biblia yachachisqanta.
18 CAPÍTULO
Bautismowan Diosman hukllachakuypiwan
¿Imakunatan ruwanayki bautizakunaykipaq? ¿Imatan rikuchishanki bautizakuspa? ¿Imaynatan runakunata bautizakun? Chaykunata yachay.
19 CAPÍTULO
Diospa munakuyninpi takyay
¿Imata ruwaspan Diosta agradecekusunman imaymana ruwasqanmanta?
APÉNDICE
¿Ima ninanmi Diospa sutin, imaynata rimakun?
Askha Bibliakunapin Diospa sutinqa mana rikhurinchu. ¿Imarayku? ¿Importantechu Diospa sutinta utilizay?
APÉNDICE
Mesiaspa chayamunanta profeta Daniel willan
500 watakuna ñawpaqtan Diosmi willarqan hayk’aqchus mesias chayamunanta. Astawan yachay chay profeciamanta.
APÉNDICE
Jesucristo prometesqa Mesías
Jesusmi prometesqa mesiasmanta llapa profeciakunata hunt’arqan. Kikin Bibliaykipin reparawaq imaynatachus chay profeciakuna hunt’akusqanta.
APÉNDICE
Yayamanta, Churimanta, santo espiritumantawan cheqaq yachay
Askha runakunan ninku “Trinidad yachachikuytaqa Biblian yachachin” nispa. ¿Cheqaqchu chay?
APÉNDICE
¿Cristianokuna hap’inankuchu cruzta?
¿Wañurqanchu Jesús huk cruzpi? Bibliaq nisqanta yachay.
APÉNDICE
Señorpa Cenan: Diosta hatunchanapaq p’unchay
Jesucriston qatikuqninkunata kamachirqan paypa wañusqanta yuyarinankupaq. ¿Hayk’aqmi chayta ruwakun? ¿Imaynatan ruwakun?
APÉNDICE
“Alma”, “espíritu”: ¿ima ninanmi chay simikuna?
Askha runakunan ninku: “Wañuspaqa espiritunchismi kawsashallan”, nispa. ¿Imatan Biblia chaymanta yachachin?
APÉNDICE
¿Iman Sheol, iman Hades?
Wakin Bibliakunaqa seol otaq hades nisqa simikunata t’ikranku “sepultura” otaq “infierno” nispa. ¿Ima ninantaq chay simikuna?
APÉNDICE
¿Iman Taripay P’unchay?
¿Imaynapin taripay p’unchay kusikunapaq kanqa kasukuq runakunapaq? Chaymanta yachay.
APÉNDICE
1914: hatun wata Bibliaq profeciankunapi
¿Iman rikuchin 1914 wata huk importante wata kasqanta?
APÉNDICE
¿Pin arcángel Miguel?
Biblian willawanchis pichus chay atiyniyoq arcángel kasqanta. ¿Imatan kay tiempopi chay arcángel ruwashan? Chaymanta yachay.
APÉNDICE
¿Iman “Hatun Babilonia”?
Apocalipsis libroqa rimanmi huk warmimanta, chay warmiq sutinqa Hatun Babilonia nisqa. ¿Huk cheqaq warmimantachu rimashan? ¿Imatan Biblia nin chay warmimanta?
APÉNDICE
¿Diciembre killapichu Jesús naceran?
Belén llaqtapi, ¿paranchu diciembre killapi icha manachu? ¿Imatan reparasunman chayta yachaspa?
APÉNDICE
¿Ruwanachu fiestakunata?
¿Maymantan paqarirqan semana santa, mosoq wata, layqakunaq tutan (Halloween) fiestakuna? Chayta yachaspaqa anchatachá admirakunki.


text:
Ayllu runa
Ayllu runa icha Indihina (kastilla simipi: indígena, latin simimanta: indigenus "kaypi paqarisqa") nisqaqa unay, ñawpa pachamantaña kawsayninpa llaqtanpi kawsasqa machu yayakunayuq runam, huk llaqtap ñawpaq kaq runankunam.
Awya Yalapi indihina runakunataqa ispañulkuna indio ("Indya mama llaqtayuq runa") nirqankus, Indyapi kachkayta iñirqaspansi. Kunan pachaqa manañam chayta munankuchu, chayraykum indihina ninkum.
Manan runa simipi , kunan niyanchu indihina, aswan niyan pachan runa, manaqa patsan runa; mayqan simi taqepas manam 'indihina' simita huyñunchu.
Awya Yalapi indihina runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qhichwa runa
- Aymara runa
- Awahun
- Shuwar
- Ashaninka
- Machiqinqa
- Waraniyi
- hukkunapas


text:
Puquy mit'a
Puquy mit'a, Hawkay mit'a icha Kallchay pacha nisqaqa watapi ruphay mit'ata qatiq mit'am. Puquy mit'apiqa tutakuna suniyanmi. Achka mallkikunam wayun, murukunam puqun, chayraykum hatun aymuray pacham.
Tiksimuyup chincha larunpi ruphay mit'aqa sitimri, uktuwri, nuwimri killakunapim, uralan larunpitaq marsu, awril, mayukilla killakunapim. Kalindaryukamaqa puquy mit'a p'unchaw tuta kuskan kaynin p'unchawmanta Qhapaq raymi inti t'ikrakuykama mit'am.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Puquy mit'a.


text:
Warmi qari allin kuskachasqa, allin kasarasqa kananpaq, ayllupa derechusninku mana saruchanankupaq, kikinkupura kuyanakuspa/munanakuspa kawsanankupaqmi aylluta kallpachachisaqku. Ayllukunapa allin kawsanantam Estado munan, chaypaqmi imaymana sasachakuykunata, maqanakuykunata, chiqninakuykunata, kirichakuykunata chinkachisaqku. Hinallataqmi wakcha, saqisqa warmi qari warmakuna, waynakuna, sipaskuna, maqtakuna allin wiñananta, llapa imakuna wiñanan (qispinana) pachapi kananta munayku. Hinaspapas, llapan ruranakuna hawka kawsanankupaqmi llaqtankupi chiqninakuyta chinkachisaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Ayllukuna kuyanakuspa allin takyasqa wiñananpaq, mana rakinakusqa kanankupaq yachay llamkaykunata, programas educativos nisqata qispichinqa.
(ch) Tayta mamakuna allinta umanchakuspa wawanku uywanankupaq llamkanqa.
(h) Warmi qari warmakuna wayna sipaskuna, maqtakuna yachay wasikunapipas, huklawkunapipas kicharisqa ñawiwan llamkanankupaq, rimanakunankupaq, huñukunata umanchanankupaqmi llamkanqa.
(i) Lliw warmi qari warma wayna sipaskuna, maqtakuna yachay wasiman yaykunankupaq, allin qali qali kawsanankupaq, tarpuyninkumanhina wiñanankupaq, pukllanankupaq llamkanqa; kuyakuyninta, runakayninta, atipayninta allinta takyachinanpaq qawanqa.
(k) Warmi qari warmakuna, waynakuna sipaskuna, maqtakuna mana maqasqa, mana chiqnisqa kanankupaq, sasa ñakarichiq llamkaykunata chinkachinqa.
(l) Pasñakuna, maqtakuna huñunakuspa runakunata, pandillaje nisqa mana suwananpaq, maqananpaq, kirichananpaq, sumaq llampu sunqullawan allin kawsayman churanqa. Hinaspa mana kay rikchaq huñunakuykuna rikurimunanpaq llamkanqa.
(ll) Manchachikuqkunapa wañuchikuqkunapa huchanpi mancharisqapas, wakchayasqapas, saqisqapas warmakunapaq allin kanankupaq huk llamkaykunata ruranqa.
(m) Warmi qari warmakunapa, pasñakunapa, maqtakunapa amachaqnin hatun wasikunatam, Defensoría del Niño y del Adolescente nisqata kallpachachinqa. Ima ñakakuypas rikurimuptin amachanankupaq, nanachikunankupaq, hinaspa kaykuna tarikusqankumanhina hampinankupaq.
(n) Sipas, maqta, pukllananpaq, asikunanpaq, umanchasqa ruraykuna qispichinanpaq mirachinanpaq allin llamkaykunata rikurichimunqa.
(ñ) Wiksayuq pasñakunapaq sullkallanpi warmichakuqpaq, qarichakuqpaq ima allinlla kawsakunankupaq yanapaykunata churachinqa.
(p) Llapa institucionkunawan kuska punchawpi wawakuna qawanankupaq ruraykunata kallpachanqaku.
(q) Karu llaqtakunapi tiyaqkunapaq, qunqasqa wakcha llaqtachakunapi wayna sipas maqtakuna pukllanankupaq tarpuyninku wiñachinankupaq, empresa nisqakunata yanapanaqpaq minkakunqa.
(r) Warmi qari warmakunapa, maqtakunapa, pasñakunapa kasqankumanhina, watankumanhina yachayninkuta riqsichinanpaq, allinnim willakuykunallata akllaspa qawachinanpaq ñawinchachiqkunata umanchachinqa.
(s) Tayta mamakunapa munayninta riqsiykuspan warmiwan qari kuskachakunankupaq allinta kuyanakunankupaq allin yachaykunata haywanqa.
(chk) Maqta sipaskuna aswan allin yachaysapa, allin umayuq kanankupaq qullqiwan yanapanqa.
(t) Ayllukunapi maqanakuy chiqninakuy, hinaspa maqtapura maqanakuynin tukunanpaq llapa hatun llamkaq wasikunapa yachayninta riqsiykuspa llamkanqa.
(u) Perú suyupa kawsayninmanta, atiyninmanta, sasachakuyninmanqa ima wayna maqta sipas rimanakunankupaq rimanakuykunata rikurichimunqa.


text:
Derechos humanos nisqa ukupi Terrorismo nisqa chinkarinanpaq rimanakuyku; hinallataq kay Perú llaqtanchikpi runapura pampachanakuyta kallpachaspapuni, chay hawka kawsay ukullapim ima llamkaypas aparikunqa wakcha kaypas chinkarinqa allin kawsaypas wiñarinqa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Terrorismo lliw chinkananpaqmi tukuy imapas rurakunqa, justiciam wanachinqa chay terrorismo ukupi puriqkunata, yapamanta musuq ruraykuna manaña kananpaqpas allin qawariymi kanqa, droga nisqawan llamkaqkunatapas qawarispa.
(ch) Derecho internacional nisqawan tupaqtam, Tratados internacionales nisqa ukupim terrorismo nisqa mana kananpaq kamachikuykuna kanqa.
(h) Democracia nisqapi tiyanapaq, hawka kawsaypi tiyanapaqpas yachaykuna kamachikamunqa, hinallataq Estado de Derecho nisqapi amachasqa kawsanapaq. Terrorismo mana kananpaqpas yachallanqakutaq.
(i) Chay terrorismopa saqisqan kirikunapas, nanaykunapas hampinapaqmi kamachiykuna rurakunqa, hinallataqmi chay ñakarisqa runapaqpas kutichipuykuna kallanqataqmi.
(k) Terrorismorayku llaqtakunamanta lluqsiq runa kutipunankupaq kallanqataq yanapaykuna, yapamanta ayllukuna sayarichinapaqpas.
(l) Terrorismo paqarichiq mana allin kawsaykuna sapinmanta chinkananpaq allin kamachiykuna rurakunqa.


text:
APÉNDICE
Banderata napaykuy, votay, llaqtapaq llank’aypiwan
Bandera napaykuymanta. Jehová Diospa testigonkunapaqqa takispa banderata napaykuypas hatunchaypas yupaychay hinan, suyutapas kamachikuqkunatapas qespichiqta hina qhawariymi (Isaías 43:11; 1 Corintios 10:14; 1 Juan 5:21). Ñawpa tiempopiqa askha kamachikuqkunan chhayna yupaychasqa karanku, hukninmi karan Babilonia suyupi kamachikuq Nabucodonosor. Atiyniyoq kasqanta dios hina kasqantawan yuyaykuspan hatunkaray idolota ruwachiran, kamachikurantaq llapa tocanaq waqasqanta uyarispa chay idoloman llapa runakuna qonqorikunanpaq. Sadrac, Mesac, Abednego israelita waynakunan ichaqa wañunankupaq nisqaña karanku chaypas mana chay idoloman qonqorikurankuchu (Daniel, 3 capítulo).
¿Kunanri kaqllachu chaykuna kashan? Ñawpa kawsaymanta qelqaq Carlton Hayes runan “kay tiempopi suyuta yupaychaymanta” kayta qelqaran: “Suyumanta banderaqa yupaychanapaqmi. [...] Ñawpaqenpin runakuna k’umuykuspa sombreronkuta ch’utikunku, poema qelqaqkunan suyuta hatunchanapaq poesiakunata ruwanku, erqekunapas banderapaqmi takinku”, nispa. Chaymantapas willanmi “suyukunaq fiestan p’unchay kasqanmanta” —Perú suyuq p’unchaynintapas 28 p’unchay julio killapin festejanku—, “llaqtankuq idolon, llaqtanta qespichiq runakuna”, “yupaychananku wasikuna” kasqanmantapas. Chaymantapas Diario Oficial de la Federación, de México nisqa periodicon kayta nillantaq: “Escudopas, Banderapas, Himno Nacional nisqapas suyuq idolonkunan” nispa, kallpachantaqmi runakunata “chaykunata yupaychanankupaq”. Huk qelqan ura watakunapi kayta nillarantaq: “Banderaqa cruzta hina yupaychanapaqmi”, nispa.
Chay qelqallataqmi qayninpakunalla himno nacional nisqamanta kayta niran: “Suyunkuta munakuq runakunan chay himno takisqankupi Diosta mañakunku llaqtankuta otaq kamachikuqkunata yanapaykunanpaq pakaykunanpaqwan”, nispa. Chay qelqakunan sut’ita rikuchin bandera napaykuy himno nacional nisqata takiypas yupaychay hina kasqanta, manayá Jehová Diospa testigonkunallachu chhaynata qhawarinku. Estados Unidos suyupin escuelapi kaq wayna sipas Testigokuna banderata mana napaykusqankumanta, banderaq ñawpaqenpi juramentota mana ruway munasqankumantawan askha juiciokuna qallariran. Chaymantan profesor D. W. Brogan huk libropi kayta qelqaran: “Chayraqmi [askha juiciokunapi] Corte Suprema nisqa chay ruwaykunata qhawarin yupaychayta hina”, nispa.
Diospa kamachikuyninkuna contra kasqanraykun Testigokunaqa mana chaykunata ruwanchischu, ichaqa manan runakunata hark’anchischu chaykuna ruwanankumanta. Respetanchismi banderakunata, kasukunchismi ‘kamachikuqkunatapas’ ‘Diospa kamachisqanta ruwaq’ kasqankurayku (Romanos 13:1-4). Mañakullanchistaqmi “reykunapaqpas, llapa kamachikuqkunapaqpas”. Ichaqa ‘allin kawsaypi, sumaq kawsaypi kawsakunanchispaq, Diosman sonqollisqa, tukuy imapipas paypa sonqonman chayaqta ruwananchispaq’ (1 Timoteo 2:2).
Kamachikuqkunapaq votaymanta. Cheqaq cristianokunaqa respetanmi hukkunaq votasqanta. Manan chay votacionkuna contra nitaq akllasqa kamachikuqkuna contra imatapas ruwankuchu. Ichaqa manapunin chaykunapi chhaqrukunkuchu (Mateo 22:21; 1 Pedro 3:16). ¿Llaqtaykipi multapas otaq ima ñak’arichiypas kanman mana votaq riqkunapaq chayri? Concienciayki mana hark’asunkimanchu chayqa rillawaqmi votana wasita. Chayta ruwaspaqa Sadrac, Mesac, Abednego waynakuna hinan ruwashawaq, paykunapas kamachikuq waqyachiqtinmi riranku Dura nisqa pampata. Política nisqapi mana chhaqrukunankupaqmi ichaqa cristianokuna manapuni kay soqta kamachikuykunata qonqanankuchu:
Jesusta qatikuqkunaqa ‘manan kay pachaqchu kanchis’ (Juan 15:19).
Cristianokunaqa Cristoq rantinpi Reinonpa rantinpiwanmi kashanchis (Juan 18:36; 2 Corintios 5:20).
Iñiyninchiswan munanakusqanchispiwanmi llapa cristianokunata hukllachawanchis (1 Corintios 1:10; Colosenses 3:14).
Pipas huk kamachikuqpaq votan chayqa chay kamachikuqpa mana allinkuna ruwasqanmantan huchallikuqmasin kanqa (chaypaq kay textokunata qhawariy 1 Samuel 8:5, 10-18; 1 Timoteo 5:22).
Israelitakunaqa huk kamachikuqtan mañakuranku chaywanmi Jehová Diospa Kamachikuq kayninta pisicharanku (1 Samuel 8:7).
Cristianokunaqa llapa runakunamanmi Diospa Reinonmanta willayta munanchis política nisqapi ima partidomantaña kanku chaypas (Mateo 24:14; 28:19, 20; Hebreos 10:35).
Llaqtapaq llank’aymanta. Wakin suyukunapin soldado kayta mana munaqkunata llaqtapaq llank’achinku. ¿Imatan ruwasunman chhaynapi tarikuspa? Ñawpaqtaqa Jehová Diosmantan mañakunanchis, hinaspa chay llank’anamanta astawan yachananchis, yaqapaschá iñiyninkupi poqosqa cristianokunata tapukusunman. Chhaynapin conciencianchispa nisqanman hina allinta akllakusun (Proverbios 2:1-5; Filipenses 4:5).
Simin Qelqapin Dios kayta kamachiwanchis: ‘Suyu kamachiqkunatapas llaqta kamachiqkunatapas kasukuychis, [...] tukuy ima allinkaqkunatapas usqhaylla ruwaychis, [...] sumaq sonqo kaychis’, nispa (Tito 3:1, 2). Chaykunata qhawarispan kaykunata tapukunanchis: “Llaqtapaq llank’asaq chayri, ¿chhaqrukusaqchu política nisqapi otaq pantasqa religionpa ruwayninpipas?” (Miqueas 4:3, 5; 2 Corintios 6:16, 17.) “¿Atisaqchu hunt’ayta cristiano hina ima ruwanaywanpas icha sasachakusaqchu?” (Mateo 28:19, 20; Efesios 6:4; Hebreos 10:24, 25.) “¿Icha allinchu kanqa Diospaq llank’ayniyta hunt’anaypaq, precursor kanaypaqpas?” nispa (Hebreos 6:11, 12).
Sichus huk cristiano carcelman mana rinanrayku llaqtapaq llank’anman chayqa manan mayqen iñiqmasinpas p’enqaypaqchu qhawarinan (Romanos 14:10). Llaqtapaq llank’aq mana rinmanchu chaypas manallataqmi p’enqaypaqchu qhawarinanku (1 Corintios 10:29; 2 Corintios 1:24).
Astawan yachanapaq
¡DIOSPA GOBIERNONQA KAMACHISHANÑAN!
Diospa gobiernollantan kasukunchis
Jehová Diospa testigonkunaqa manan mayqen nacionmanpas sayapakunkuchu, chayraykun sinchi qatiykachasqa karqanku, ichaqa tribunalkunan paykunataqa yanaparqan.


text:
23 T’AQA
Allin willakuykuna mast’arikun
Apóstol Pabloqa lliw llaqtakunatan rirqan allin willakuykunata willananpaq
PABLOQA cristianoman tukupusqanmantapachan tukuy sonqowan Diospa Gobiernonmanta predicarqan. Chaymi payñataq qatiykachasqa kanan karqan. Chaywanpas mana sayk’uspan lliw llaqtakunata rirqan allin willakuykunata willaspa.
Ñawpaqkaq kutipi viajaspan Pablo Listra llaqtata rirqan, chaypin wist’u naceq runata qhaliyachirqan. Chayta rikuspan runakuna qaparispa Pablomanta Bernabemantawan nirqanku: ‘¡Dioskunan kanku!’ nispa. Chaymi sacrificiokunata haywayta munarqanku, paykunan ichaqa manapuni munarqankuchu. Chay qhepallamanmi chay runakuna Pabloq enemigonkunata kasuspa paykunata rumiwan ch’aqerqanku. Wañusqa kananpaqña yuyaykurqanku chaypas, Pabloqa qhaliyaspan llaqtata kutirqan cristianokunata kallpachananpaq.
Judío cristianokunan Pablota nirqanku mana judío iñiqkunapas Moisespa wakin Kamachikuyninta kasukunanku kasqanta. Chay churanakuy kaqtinmi Pabloqa Jerusalenpi apostolkunaman umalliq runakunamanwan rirqan chayta allichanankupaq. Paykunataq Diospa qelqankunata allinta t’aqwispa santo espiritunta mañakuspa ima iñiq t’aqakunaman cartakunata apachirqanku, kamachirqankutaq ama idolokunata yupaychanankupaq, amallataq yawarta seq’osqa aychatapas mikhunankupaq nitaq qhelli kawsaypi purinankupaqpas. Cristianokunaqa chaykunatan kasukunanku karqan manan Moisespa lliw Kamachikuynintachu (Hechos 15:28, 29).
Iskaykaq kutipi viajaspan Pabloqa Berea llaqtaman rirqan. Chaypi tiyaq judío runakunaqa tukuy sonqowanmi willasqanta chaskikurqanku, hinapunichus kasqantataq sapa p’unchay Diospa Siminpi t’aqwirqanku. Chaypin Pabloqa enemigonkunamanta ayqekullarqantaq. Atenas llaqtaman chayaspan yachayniyoq runakunaq ñawpaqenpi respetowan sumaq discursota qorqan.
Kinsakaq kutipi viajaspan Jerusalén llaqtaman rirqan. Yupaychana wasipi kashaqtinmi askha runakuna wañuchiyta munarqanku. Roma soldadokunan ichaqa paykunamanta ayqechispa tapunankupaq aparqanku. Roma llaqtayoq kasqanraykun kamachikuq Felixpa ñawpaqenpi defiendekurqan. Judío runakunaqa manan sut’inchayta atirqankuchu imaymanamanta tumpasqankuta, chaywanpas Felixpa rantinpi kamachikuq Feston paykunaq makinman entregananpaq yuyaykurqan. Chaymi Pabloqa nirqan: “Kikin Roma rey Cesarpa juzgawanantan mañakuni”, nispa. Festotaq nirqan: “Cesarmanmi rinki”, nispa (Hechos 25:11, 12).
Pabloqa Romapin juzgasqa kanan karqan. Chaymi Italia llaqtaman barcopi rirqan, ichaqa lamar-qochan yaqalla llapankuta millp’urqan, chaymi paray tiempo pasanankama Malta islapi qhepakurqan. Roma llaqtaman chayaspan alquilakusqan wasipi iskay wata tiyarqan. Soldadokunaq qhawasqan kashaspapas Pabloqa kusikuywanmi llapa visitaqninkunata predicarqan.


text:
Karl Marx
Karl Marx sutiyuq runaqa (5 ñiqin aymuray killapi 1818 paqarisqa Trier llaqtapi, Alimanyapi - 14 ñiqin pawqar waray killapi 1883 wañusqa London llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtap kumunista pulitiku runam, yachay wayllukuqpas karqan.
1848 hatariypi Friedrich Engels sutiyuq masinwan Kumunista manifistu nisqata qillqarqan. Hatariy chinkaptin, London llaqtaman ayqirqan. Chaymantataq Engelswan Marksismu nisqa yachay wayllukuytam kamarqan, Das Kapital nisqata huk liwrukunatapas qillqaspa.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Karl Marx.
- Marx, Engels: Partido comunistamanta willachin I. Europa mama llaktapi shuk llantu kutin kallpakun: Chayka comunismo llantumi. ... Tukuy mama pachapak llaktakunamanta proletariokuna, tantarishunchik! Kumunista maniphistu, kichwa rimayman t'ikrasqa.


text:
Frank Sinatra
Frank Albert Sinatra, La Voz, sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin qhapaq raymi killapi 1915 watapi paqarisqa Hoboken llaqtapi, New Jersey suyupi - † 14 ñiqin aymuray killapi 1998 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi, California suyupi) huk takiqsi karqan, takichaq, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Wawa: Nancy, Frank, Tina
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Frank Sinatra.
- imdb =0000069 Frank Sinatra