text:
Llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin
PACHANTIN LLAQTAKUNAPI RUNAP ALLIN KANANPAQ HATUN KAMACHIKUY
Paqarichiq: Huñunasqa Nasyunkuna
Tikrapayaq: DINEBI
Lima, inti raymi 2003
Contents
- 1 Riqsichiy
- 2 Qallariynin
- 3 Punta kaq (1)
- 4 Iskay kaq (2)
- 5 Kimsa kaq (3)
- 6 Tawa kaq (4)
- 7 Pichqa kaq (5)
- 8 Suqta kaq (6)
- 9 Qanchis kaq (7)
- 10 Pusaq kaq (8)
- 11 Isqun kaq (9)
- 12 Chunka kaq (10)
- 13 Chunka hukniyuq (11)
- 14 Chunka iskayniyuq (12)
- 15 Chunka kimsayuq (13)
- 16 Chunka tawayuq (14)
- 17 Chunka pichqayuq (15)
- 18 Chunka suqtayuq (16)
- 19 Chunka qanchisniyuq (17)
- 20 Chunka pusaqniyuq (18)
- 21 Chunka isqunniyuq (19)
- 22 Iskaychunka (20)
- 23 Iskaychunka hukniyuq (21)
- 24 Iskaychunka iskayniyuq (22)
- 25 Iskaychunka kimsayuq (23)
- 26 Iskaychunka tawayuq (24)
- 27 Iskaychunka pichqayuq (25)
- 28 Iskaychunka suqtayuq (26)
- 29 Iskaychunka qanchisniyuq (27)
- 30 Iskaychunka pusaqniyuq (28)
- 31 Iskaychunka isqunniyuq (29)
- 32 Kimsa chunka (30)
- 33 Hawa tinkikuna
Riqsichiy[edit]
Chunka punchaw qapaq inti raymi 1948 watapi pachantin llaqtakunapa huñunasqa kachkaspanku allinmi ninku riqsichinku ima "pachantin llaqtarunapa runaq allin kananpaq hatun kachiyta" chaypi tukuy ima nisqanmi kay qillqapi rikurichkan. Chay rimanakuy qipanmanmi, llapan nacionkuna hapiyninpi kaqkunata mañakun kay qillqa tukuyniraq yachay wasikunapi riqsisqa, ñawirisqa kananpaq, mana imayna nacionkuna kasqankuta qawarispa.
- Kofi Annan
- Secretario General
Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachiy
Qallariynin[edit]
Qispisqa kawsakuywan kay pachapi tukuy imapi hawka kawsakuyqa sumaq sapichasqam kachkan kay qillqapi: Lliw runakunaqa mamanchikpa wachakuwasqanchikmantapunim mana pipapas usuchisqan allin qawasqa hinaspa kaqlla derechuyuq kananchik. Runakunam tukuy mana allin ruwaykunaman chayarunku, runapa derechunkunata mana sumaqta riqsispanku utaq yachachkaspankupas chaykunata mana kaqpaqpas hapispanku, lliw runakunam munanchik hamuq punchawkunapi allin kawsakuyta; tukuy manchakuykuna hinaspa muchuyllapi wakcha kaykuna chinkaruptinqa lliw runakunam mana manchakuspaña rimarisun imam umanchikpi kaqta, mana manchakuspataqmi chaskisun imam yachay munasqanchiktapas, iñisqanchiktapas. Kananmi Runakunapa Derechun waqaychaq munayniyuq kamachikuykuna, chay kamachikuykunam mana pimanpas sayapakuspa yanapanan. Kay pachapi nacionkuna allipanakuyta armanankupaqmi sunqunchikpi munaypaq munananchik hinaspam chay munayta chiqichinanchik. kay pachantin nacionkuna huñunakuypi kaq llaqtakunam kay qillqapi chiqapyachirqaku Iliw runakunapa derechunpi iñisqankuta hinaspam rimanakurqaku runakunaqa qari kaspapas utaq warmi kaspapas kaqlla derechuyuqkama kasqan riqsichiyta. Tukuy chaykunata sumaqta yachaykuspaqa qispisqa kawsakuyninchikpa kallpanchasqanmi aswan sumaqtaraq llamkasunchik llaqtanchik hatunyananpaq. kay pachantin nacionkuna huñunakuypi kaq Estadukuna rimanakunku lliw runakunapa derechunchikqa hinaspapas qispisqa kayninchikqa llapallanpa allin chaskisqa kananpaq. Sichus llapallan runakuna huk yuyayllawan hapinchik kay qillqapi churasqa derechukunata qispisqa kayninchikkunata ima chayna allin riqsisqa kaspaqa chiqapmi kanqa. Chaykunata qawarispan kay hatun huñunakuy llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin. Hatun rimanakuyman lliw nacionkunamanta hamuqkunam kay qillqapi riqsichinku lliw tiqsi muyu runakunapa derechunkunata, chaynapi runakuna maypiña yachaspapas kay qillqata qawaspanku chaninchayta hinaspa qispisqa kawsakuyta yachanankupaq; atisqankuman hinam wakinkunamanpas riqsichinqaku tukuy kaykuna chiqappuni kananpaq; kaykunataqa ruwanqaku hukllawasqaman chayaqiq nacionkunapi kawsaqkunam utaq kay nacionkunapa hapiyninpi, amparonpi kaqkunam.
Punta kaq (1)[edit]
Lliw runakunam paqarisqanchikmantapacha qispisqa kanchik, lliw derechunchikpipas kaqllataqmi sapakamanchikpa kanan. Yuyayniyuq kasqanchikraykum hawkalla aylluntinhina kawsayta atinanchik llapa runakunawan.
Iskay kaq (2)[edit]
Kay qillqapi tarikuq derechunchikmanta yachachikuykunaqa lliwchanchikpaqmi, llapanchikpaqmi manam imananchu huk runapa imarikuq kayninpas nitaq qari warmi kayninpas nitaq imayna rimasqanpas nitaq ima apukunapi iñisqanpas, manam imananchu imayna yuyaymanakusqankupas nitaq maylawmanta kasqanpas nitaq wakcha kasqanpas nitaq imaynaña kasqanpas. Lliw nacionkunam qispisqa kaspapas utaq mana qispisqa kaspapas imaymana rikchaq gobiernuyuq kanchik, wakinñataqmi huk nacionkunaman hapipasqa kanku, ichaqa imaynaña kaspapas manam hukmanpaq qawasqachu kananchik.
Kimsa kaq (3)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik kawsananchikpaq qispichisqa kananchikpaq hinaspa allin qawasqa kananchikpaq.
Tawa kaq (4)[edit]
Manam pipas qasimanta kamachillapi llamkaspa kachwanchu, manataqmi piqpa rantisqanchu kanchik imaymana llamkaypi muchunapaq. Chaynapi llamkayka tukukapunñan
Pichqa kaq (5)[edit]
Manam pipas imaymana ñakariykunaman churasqaqa kachwanchu, manataqmi runa kayninchikta pinqayman churaykuspa hasutasqaqa kachwanchu.
Suqta kaq (6)[edit]
Lliw runakunam maypiña tarikuspapas derechuyuq kanchik ima juiciopipas uyarichikunanchikpaq.
Qanchis kaq (7)[edit]
Lliw runakunam kaqlla derechuyuq kanchik, kamachikuykunapapas chaskisqan kananchikpaq, kamachikuykunaqa mana pimanpas sayapakuspanmi qawawananchik. Kallantaqmi llapanchikpa derechunchik kay yachachikuykunata qunqaspa pantaypi puriq runakunamanta piña kaspapas kasqallan qawasqa kanapaq.
Pusaq kaq (8)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik justiciapi uyarisqa kaspanchik amparachikunanchikpaq, kamachikuykunamanhina derechunchikpa waqllichiq ruwaqkunamantam allin qawasqa kananchik.
Isqun kaq (9)[edit]
Huchanta mana sumaqta yachachkaspaqa manam pipas mana imamanta hapisqaqa kananchu, carcilpi wisqasqa nitaq hukláw naciunman qarqusqaqa kanmanchu.
Chunka kaq (10)[edit]
Lliw runakunam kaqlla kasqanchikrayku mana sayapakuq justiciawan uyarichikunanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqmi kanchik juiciupi ima rurananchikpas utaq derechunchikpas yachananchikpaq. Imamanta tumpasqa kaspapas yachananchikpaqmi sumaqta qawachiwananchik.
Chunka hukniyuq (11)[edit]
- Lliw runakunam ima huchamanta tumpasqa kaspanchikpas manam huchayuqchu kani niyta atin, chaypaqmi derechuyuq kanchik, kamachikuykunamanhina juiciupi huchayuq kasqanchikta tarinankukama. Chay juiciupipas kanmi derechunchik garantiata chaskispanchik chiqaptapuni amachasqa kananchikpaq.
- Huk runapa imapas rurarusqanmantaqa manam wisqaruspanku hasutanmankuchu sichus chay ruwasqan punchawkunapi manaraq kamachikuykuna lluqsispa hucha kasqanta qawachichkaptinqa. Hasutasqa kanqa chay hucha ruwasqan punchawkunapi kamachikuykunamanhina nisqanmanhinalla.
Chunka iskayniyuq (12)[edit]
Manam pipas yanqapas yanqaqa chaqwanmanchu ñuqanchikmanta nitaq ayllunchikkunapatapas, manam pipas yanqapuniqa yaykukuykunmanchu wasinchikmanpas, manataqmi chaski qillqanchiktapas yanqaqa pipas ñawirunmanchu. Lliwmi derechuyuq kanchik kaykunamanta kamachiykunawan amparachikunanchikpaq.
Chunka kimsayuq (13)[edit]
- Lliw runakunam maypipas purinanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik may llaqtatapas, may chiqantapas akllakuna chaypi wasichakunapaq.
- Lliw runakunapam derecho kapuwanchik kikin nacionninchikmanta utaq maylaw nacionmantapas lluqsinanchikpaq hinaspa kikin nacionninchikman kutimunanchikpaq.
Chunka tawayuq (14)[edit]
- Sichus huk runa qatikachasqa kanman naciunninpa gobiernunhina mana yuyaykusqanrayku, hinaspaqa payqa derechuyuqmi huklaw naciunman ayqikuspa chaskisqa kananpaq.
- Ichaqa chiqap hucha rurarusqanmanta justiciapa qatikachasqan runaqa manam runakunapa derechunman hapipakunmanchu huklaw naciunman ayqikuspa chaypiña qispisqa kawsakunanpaq.
Chunka pichqayuq (15)[edit]
- Lliw runam derechuyuq kanchik huk nacioniyuq kanapaq.
- Kay derechunchiktaqa manam pipas yanqamantaqa qichuwachwanchu. Manataqmi pipas harkawasunmanchu huk naciunniyuq kananchista.
Chunka suqtayuq (16)[edit]
- Qaripas warmipas casarakuy patapiqa derechuyuqmi kanchik kuskachakuspa aylluyuq kananchikpaq, manam imananchu piña mayña kasqanchikpas utaq maylawmantam kayninchikpas, qaripas warmipas kaqlla derechuyuqmi kanchik casado kayninchikpi allin kawsakunanchikpaq chaynataq rakinakuy patapiña kaspanchikpas.
- Pipas maypas ñawpaqta allinta rimanayukuspan casarakuchwan mana piqpa qatiykusqan.
- Tayta-mamam llapa aylluntin estadopa chaninchasqan kananchikpaq derechuyuq kanchik, ñuqanchikqariki nacionta wiñachiq huk hatun ayllum kanchik.
Chunka qanchisniyuq (17)[edit]
- Lliwmi derechuyuq kanchik sapallanchikpas utaq hukllanasqapas ima rurasqanchikmanta kapuqniyuq kananchikpaq.
- Manam kapuqninchiktaqa yanqaqa pipas qichuwachwanchu.
Chunka pusaqniyuq (18)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik imaynamantapas yuyaymanakunanchikpaq, sumaq sunquchakusqanchikmanhina kawsakunanchikpaq hinaspa ima apupi iñinanchikpaqpas. Kay derechunchikman hinaqa qispisqam kanchik ima iñiytaña chaskinanchikpaq hinaspa imaynamantapas iñisqanchikta ruwananchikpaq. Sapallanchikpipas utaq huk huñunakuypipas ruwachwanmi chay iñisqanchiktaqa hinaspapas yachachichwanmi wasinchikpi utaq maypipas.
Chunka isqunniyuq (19)[edit]
Lliw runakunam imayna yuyaymanakusqanchiktapas rimarinanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik mana pipa harkakusqan chaykunata willakunanchikpaqpas, chaskichwantaqmi hukkunapa yuyaymanakusqantapas.
Iskaychunka (20)[edit]
- Kanmi derechunchik huñunakunapaq chaynataq ima huñunakuyta hawkalla hatarichinapaqpas.
- Manam pipas mana munaspaqa mayqinña huñunakuymanpas qatiykusqaqa kanmanchu.
Iskaychunka hukniyuq (21)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik gobiernunpi imallapipas yanapakunapaq, chaytaqa rurachwanmi kikinchikpunipas utaq munasqanchikta akllaspapas.
- Lliw runakunam kaqlla derechuyuq kanchik gobiernunchikpa wasinkunaman yaykuspa chaypi uyarichikunapaq, ima mañakusqanchikta huntachikunapaq.
- Gobiernupa atiyninqa kachkan lliw llaqtakuna munaspanchik chay auturidadta quptillanchikmi, chay munasqanchiktam riqsichinchik maychus akllaspanchik; chay akllaytam ruwayta atinanchik mana pipa yachasqanta chaynapi munasqanchikpaq akllananchikpaq.
Iskaychunka iskayniyuq (22)[edit]
Lliw runakunam llaqtapa chayaqiq kasqanchikrayku derechuyuq kanchik may tiyasqanchik llaqta ukupi allin qawasqa kanapaq, chaynapi tukuy allin kayman chayananchikpaq. Atikunmi, llaqtanchikpa llamkayninmanta huk nacionkunapa yanapayninmantapas imaymana chaskinapaq: qullqiyuq kanapaq, allin runahina kawsanapaq, allin yachaykunayuq kanapaq, chaywan allin kawsayman chayanapaq, sumaq runahina kanapaq.
Iskaychunka kimsayuq (23)[edit]
- Lliw runakunam munasqanchikpi llamkananchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik mana llamkayniyuq kaspa llamkayta tarinanchikpaq, llamkasqanchikmanhina qullqita chaskinapaq, manam pipas munarispanqa qarquwachwanchu llamkayninchikmantaqa.
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik mana ima sayapakuykunawan llamkayninchikmanhina, llamkasqanchikmanhina pago chaskinanchikpaq.
- Lliw llamkaq runakunam derechuyuq kanchik llamkasqanchikmanhina pagonchik chaskinanchikpaq, ichaqa chay qullqi chaskisqanchik aypananmi aylluntin sumaq kawsakunanchikpaq; mana chayqa chaskinam yanapakuyta chaypaqhina hatarichisqa yanapakuqkunamanta.
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik llamkaq masinchikkunawan sindicato nisqata paqarichiyta utaq may sindicatumanpas yaykuyta chaynapi derechunchikta amachanapaq.
Iskaychunka tawayuq (24)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik llamkaymanta samananchikpaq, chay samaypi ima munasqanchik rurananpaq, derechuyuqtaqmi kanchik atisqanchikmanhinalla sapa punchaw llamkananchikpaqpas hinaspa vacacionalninchik chaskinanchikpaqpas.
Iskaychunka pichqayuq (25)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik allin kawsayta tarispa aylluntin allin mikusqa, allin pachasqa hinaspa qali kawsakunapaq. Derechuyuqtaqmi kanchik amparasqa kananchikpaq, mana ima ruray atiq kaspapas, unquqña kaspapas, warminpa qarinpa wañusqan rayku saqisqa runa kaspapas, machu utaq paya kaspapas; derechuyuqtaqmi kanchik manaña llamkayniyuq kaspapas ima mantenikunanchikpaq kaqta chinkachispapas amparasqa kananchikpaq.
- Wiksayuq warmikunapas chaynataq irqikunapas derechuyuqmi kanku allin qawasqa kanankupaq. Allin kuskachasqa warmi qari kaq utaq sirvinakuy ukupi paqariq irqikunapas kaqlla derechuyuqmi kanku amparasqa kanankupaq.
Iskaychunka suqtayuq (26)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik yachay wasiman yachakuq yaykunanchikpaq. Qallariyllanpipas yachakuytaqa mana qullqillapaqmi wawakuna chaskinanku. Kamachisqamanhinaqa chaynanpunim kanan. Derechuyuqtaqmi kanchik Universidad, mama yachay wasiman llapallanchik yaykunapaq. Llapallanchikpaqmi kaqlla kanqa chay hatun wasikunaman yaykuspa yachaykuna chaskinapaq, ichaqa allin yachakuy hapisqanchikmanhina astawanraq hatun wasikunapa punkun kicharikunqa, chaynapi imam munasqanchikman chayananchikpaq.
- Educacionpa rurunqa kanan runakunapa allin kawsakuyninmi hinaspa lliw derechunkuna sumaq riqsiymi chaynapi qispisqa kaynin allin chaninchasqa kananpaq. Chaywan hawkalla kaspanchikmi uyarinakunanchik, rimapayakunanchik huklaw nacionkunawan, wakin mana riqsisqanchik runakunawan huk apukunapi iñiqkunawanpas. Huñunasqa nacionkunatapas ima rurayninpipas yanapananchikmi tukuy kay pachapi hawka kawsakuy kananpaq.
- Tayta mamakunaqa derechuyuqmi kanchik imayna educacionta wawanchikkuna chaskinankupaq.
Iskaychunka qanchisniyuq (27)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik munasqanchikmanhina maymi kawsayyachaykuna ruray kaptinpas yanapakunanchikpaq. Ima sumaq ruray yachaywan sunquchakuyta, chaymantapas derechuyuqmi kanchik chay musuq chiqap yachaykunawan yanapachikuyta, imatapas chay ruraykunamanta chaskiyta.
- Sichum umallanchikmanta imapas chaninchayuq kaqta hurquruchwan: qillqaykunata, sumaq ruray yachayta utaq pipapas manaraq rurasqanta imatapas chayraq taqwiruswan, ruraruchwan, hinaspaqa derechuyuqmi kanchik chay paqarichisqanchikkunapa ima qusqanrayku paguta chaskinapaq, hinallataq chaninniyuq kasqanta harkananchikpaq.
Iskaychunka pusaqniyuq (28)[edit]
Derechuyuqmi kanchik nacionninchikpi utaq may nacionkunapipas huk runahinalla, kaqlla derechuyuqhinalla qawasqa kananchikpaq, chaynapiqa kay tukuy qawasqanchik derechunchikkuna aypasqa kanqa.
Iskaychunka isqunniyuq (29)[edit]
- Lliw runakunam llaqtanchikrayku imapas kanchik, chayraykum llaqtanchikpi yuyaywan ima rurasqanchikpas allin kanan.
- Derechunchikpa nisqanmanhina utaq qispisqa kayninchikpi ima rurasqanchikpas manam pipa harkasqanchu kanman, chaykunamantaqa kamachikuykunallam harkakuwachwan, chayqa kanman wakinpa derechunkuna utaq qispisqa kayninku mana usurpasqa kananpaqmi, chaynapi chaqwakuna mana kananpaq. Chaynapitaq lliw runakunaqa sapakama kikin naciunninchikpi hawkalla kawsakunanchikpaq.
- Kay derechunchikkunaqa utaq qispisqa kayninchikkunaqa manam imaraykupas hukllawasqa naciunkunapa munasqanta ima rurayninkunata waqllichiy yuyaywanqa rurakunmanchu.
Kimsa chunka (30)[edit]
Kay hatun kamachikuy qillqapiqa nichkanqa llapanchikpa derechunchik qispisqa kananpaqmi, manam huk runallapaqchu, manataqmi kamachikkuqkunallapaqchu, aswanpas pachantin llaqtakunapin huntakunan. Manam pipas kay qillqapa nisqanta waqllisqata hapispa ima munasqanta ruranmanchu.
Hawa tinkikuna[edit]
- http://qu.wikipedia.org/wiki/Pachantin_llaqtakunapi_runap_allin_kananpaq_hatun_kamachikuy (Qhichwa Wikipidiyapi qillqa)
- Llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin
- Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy (Ayakuchu runasimipi)


c: text/html

text:
Saywa
Saywa nisqaqa iskay suyupura - mama llaqtapurapas - khuskan manyanninmi. Saywap huk kinrayninpiqa huk suyum, wakin kinrayninpitaq wakin suyum.
Saywakunataqa saywa rumikunawanmi tiyachinku. Chay rumipuraqa siwk siq'ikunam saywa kan.
Mama llaqtakunapurataq achka saywakunaqa hatun qinchayuqmi, pirqayuqmi, ahinataq 1961 watamanta 1989 watakama Berlin pirqam, chay pachapi Kunti Alimanyawan Anti Alimanyap saywanpas, kunantaq Urin Kuriyawan Chinchay Kuriyap saywanmi, Mishikuwan Hukllachasqa Amirika Suyukunap saywanpas, Mishikumanta llamk'ay maskaq runakunata HAS-man chayamuymanta hark'anapaq.
Chakrakunataqa rumi pirqakunatam icha yura saywakunawanmi saywanachinku.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kimsantin Dyus
Kimsantin Dyus nisqaqa (grigu simipi: AYίa Tpιάδa, latin simipi: Trinitas, chaymanta kastilla simipi: Trinidad) kristiyanu iñiypi kimsantin hina Dyusmi, huklla Dyus kaspapas:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Dyuspa Simin Qillqa chay "Kimsantin Dyus" yuyaymantaqa manam willanchu, ichtaq huklla kutim chay kimsa dyuspa kayninkunata Yaya, Dyus, Ispiritu nisqakunata nin: Mathiyuqa qillqasqanpa puchukayninpi willan, wañusqamanta sayarisqa Jesus disipulunkunaman nin, tukuy runakunata disipulukunaman tukuchispa bawtisaychik Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpi, nispa (Mathiyu 28:19 ). Chayrayku kunankunapas musuq iñiqkunata Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpim bawtisanku.
Kristiyanu Duktrina nisqaqa kaytam nin: Astawanraq yachay, churi, kay qhapaq Dyus kristiyanukunap much'asqaykum, Dyus Yaya, Dyus Churi, Dyus Ispiritu Santu, kimsa persona kaspapas manam kimsa Dyuschu. Huk Dyusllam. Kay kimsantin persona Yaya Churi Ispiritu Santu kimsa kaspapas huk kayniyuqllam, huk Dyusllam. Kay qhapaq Dyusllam chiqanpuni Dyusqa. Manam huk huk Dyusqa kanchu. Machuykichikkunap Dyusta hina much'asqan wak'ankunaqa llulla supaymi. Manam chayqankunaqa Dyuschu. Kaytawanpas yachaytaq. Kay qhapaq Dyuspa Churin Jesu Kristu sutiyuqmi wiñay Wirhin Santa Mariyap wiksanpi runa tukurqan, paymantataq paqarimurqan.
Kimsantin Dyustaqa Kimsantin Dyus raymipim phistanku.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Doctrina Christiana y catecismo para instruccion de los Indios, y de las demas personas, que han de ser enseñadas en nuestra sancta Fé. Con un confessionario, y otras cosas necessarias para los que doctrinan, que se contiene en la pagina siguiente. Compuesto por Auctoridad del Concilio Prouincial, que se celebro en la Ciudad de los Reyes, el año de 1583. Y por la misma traducida en las dos lenguas generales, de este Reyno, Quichua y Aymara.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kimsantin Dyus.
- Gerald Taylor: La Platica Breve de la Doctrina Christiana (1584)


text:
Grigu simi
Grigu simi (Eλλnvιkή Yλώσσa) nisqaqa grigukunap rimayninmi. Ñawpa pacha lliw anti Iwrupapim rimarqanku, aswan yachaqkuna Grisyapi kaptinmi. Grigu simitaqa grigu siq'i llumpa nisqawan qillqanku.
Chay rimaypiqa achka chaninchasqa qillqakunatam rurarqanku, ahinataq Platon-pa qillqasqan Politeia (Πoλιteίa: mama llaqta tantari) icha Aristotelis-pa qillqasqan Organon (ΌpYavov).
Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuynin (Kaιvή Aιaθήkn) grigu simipi qillqasqam. Ñawpa Rimanakuy iwriyu simipi kaptinmi, grigu rimaq hudyukuna grigu simiman t'ikrarqan (latin simipi septuaginta, "qanchis chunka").
Bisantyu qhapaq suyup simin karqan. Turkukuna Bisantyu llaqtata atipaptin, grigu simip chaninchasqa kaynin chinkarqan.
Kunanqa musuq grigu simi nisqaqa Grisya, Kipru mama llaqtakunap tukri siminmi.


text:
KAY PACHACHRU LAPAN RUNAKUNA WASHAKURKAANAPAQ ISKIRBISHAKUNA KAYKUNATA ISKIRBIPAAKURAA
[Preamble]
Lapan runakuna chaynuyla washa kananpaqmi mana pisi rantisha runatanuy sirbichikunanpaqmi mana ima lutantas ruranakurkaananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaqmi.
Lapan runakuna chay washasha kapaakunanta mana musyarmi, mana kaasukurmi runakuna qalayapaakusha lutan ruranakuyta, ashlinakuyta, kaykunam juchakachimanchi lapan runakunata. Chaymi musyachipaakuu lapan runata mana manchakular, mana ima wanaychruusi kay pachachru kawapaakunanpaq. Jinamanmi "Rimashaq" nirqa, rimapaakunanpaq, naatan munanqanman, Diosmansi u jukmansi yupachikurkaananpaq.
Maychru chaychruusi mandaqkuna ninakunqannuyla rurapaakunanpaq. Runankunata lutan runakunapa makinpitas washananpaq, lutan mandaqninta mana ima lutantas rurapaakunanpaq. Chaynuytaq lapan nasyunchru runakunas alipa rikanakur kawapaakunanpaq.
Lapan nasuyunpita delgadukuna wamaqta qutukaanan junaqchruumi rimanakurkur iskirbipaakura lapan runa, warmis, olqos chaynuyla alipa rikasha kananpaq. Chaychruutan rimanakurkara runakunata ali kawayta yanapapaakunanpaq. Naatan mana pisi rantiyasha runawannuy piwansi sirbichinanpaq. Chaychruutan chay lapan nasyunkunapita qutukaq de!gadukuna ninakaraarira chay rimanakurkanqannuy yanapaanakur kawapaakunanpaqsi.
Kay rimanakunqanchi rurasha kananpaq musyachishun lapan runata, warmitas, olqotas ninakurkaras, naatan mandaqkuna runankunata chay i mayqapitas washapaakunanpaq.
LAPAN NASYUNPITA QUTUKAQKUNAM ISKIRBIPAAKURA
Kay Pachachru Maychru Chaychruusi Runakana Chay Washasha Kapaakunanapaq
Lapan runakuna mayaq chayaq nasyunchruusi mandaqnintin kay iskirbishakunata yarpapaakunanpaq, jinaman yachrachipaakunanpaq. Chaynuytan kay iskirbishakunata mandaqkunaqa rurachipaakunman, nasyunninkunachruusi u jukla nasyunkuna munayninchru alipa kayaqkunatas rikanakurkaananpaq.
ARTICULO 1
Lapan runas kay pachachru nasimun juk rantisha runanuy mana pitas sirbinanpaqmi, alipa rikasha kananpaqmi, washasha kananpaqmi. Lapan runakunas nasipaakamun yarpayniyoqmi naatan tantiyayniyoqmi ima lutanta rurapaakurursi tantiyakunanpaq. Lapan runakunas kawapaakunaman juk wawqenuylam.
ARTICULO 2
Washasha kananpaq kay lapan iskirbirayaqnuylam rurakanman lapan runawansi, yuraqwansi, yanawansi, imaniraqwansi kachun quechua rimaqsi, castellano rimaqsi, u kachun warmis, olqos, Diosman yupachikuqsi u imaman yupachikuqsi, kachun manadaqninpita pinsiyaqsi u ima insiyaqsi, kachun mayaq markapitas u maychru, nasishas, kapuqniyoqsi u mana imaynaqsi. Imanuy ayqaynuy karsi rikanakurkanman juk kastanuylam.
Kachun mayqan mandaqkunapa qatiraqninsi, kachun libritayoqsi u jinalas, kachun mayaq markapita aywakamushas, pi maysi rikanakurkanman chaynuylam, juklaa nasyun mandaqpa makinchru karsi, mana jukpa makinchru kaqnuylam rikapaakunman alipa, chay mandaqpa runankunatas.
ARTICULO 3
Pi may runatas amam munachwanchu pitas wanuchipaakunanta, piwansi mana munayaqwan sirbichikurkaananta, jinaman maqasha u ashlisha kapaakunantas.
ARTICULO 4
Amam pisi, pipa sirbiqninsi imaysi yaykunqachu imapita nirsi u imapaq nirsi.
ARTICULO 5
Amam pi tasi kawaypa kuchuchinmanchu juk uywatanuyqa, manatan pitas ashlinmanpishchu mana baliq nirsi.
ARTICULO 6
Lapan runas, may chay nasyunchru kaqsi kanman chay kikin nasyun runanuy alipa rikasham, libritaanaq mana karsi.
ARTICULO 7
Lapan runas kapaakunman chaynuyla alipa rikasham. Naatan pis aliska kunchuchiptin kay iskirbishakunapita juknuypa ruraptin nasuynchru mandaqqa washanmanmi lapan runakunata. Amam rirqararmanchu pisi, mandaqninpita lutanta rimayaqta u wakta, kayta lutanta ruray niyaqta. Manatan rirqaranmanchu wakinta alipa rikaqtas u wakinta lutanpa rikaqtas.
ARTICULO 8
Jucha taripaq runakuna wiyaripaakunman lapan runatam nasyunninchru kaqtaqa. Paykunaqa runakunata washapaakunman iskirbishankunanuymi mana imas lutan rurasha kapaakunanpaq.
ARTICULO 9
Amam pitas manakaqpita, charichinmanchu u karselman wichrqachinmanchu. Naatan nasyuninpitas jurquchinmanchu.
ARTICULO 10
Juchaakushakunata taripaq runakuna rikapaakunman chaynuylam lapan runatas. Paykuna wiyaripaakunmanmi Chay juchachasha runamayin wanuchiqta imaninqantas". Chawra mana mayqantas kuyapaalarmi ima nipaakumansi rimakurkanqannuy.
ARTICULO 11
- "Juk runapita lutantam rurasha" nipaakuptin rasunpa shumaq musyakamunqankamaqa "Manam yanqa rimapaakunmanchu paymi rurasha". nir. Naatan juchaakusha karqa, kikin chay runa washakushun u washachun juk runas. Chay jucha taripaqkuna achka runakuna kayaptinmi mayapaakunman chay juchachasha runa rimaqta.
- Pi runa imatas ruraruptin, manam imaniytas atipapaakurachu nasyuninkunachru mana kaynuy iskirbishakuna kaptin. Naatan manatan karachu iskirbishakuna j uchaakushakunata imaypa aliska kunchuchinapaqsi. Chaypi taran mandaqkuna iskirbipaakura kayta naa imayqas juchaakusha jananchruuraq.
ARTICULO 12
Mariam pitas ayluykunata "Lutanta ruray". nichwanchu. Naatan manatan wayinchru imanuy kawakuqtasi imatas jatipachwanpishchu. Manatan kartantas pisi kichrapunmachu ni washantas rimanmanpishchu. Kay iskirbishakunanuymi rurakasha kanman. Jinaman washasham kapaakunman lapansi kay tukuy lutan ruraypita.
ARTICULO 13
- Runaqa pi maysi munanqantam aywanman maytas, chaytas. Naatan nasyunninchruusi munanqanchruutan yachranman maychru chaychruusi.
- Pi maysi munarqa yarqunmanmi imaysi nasyunninpita. Naatan munarqa kutiyunmantan imaysi.
ARTICULO 14
- Mana kaqpita pis yanqa qatikachraptinqa, chay runakunaqa yarqukurkanmanmi nasyunninpita juklaa nasyunchru maylachruusi ali kakunanpaq.
- Naatan imatas lutanta rurapakusha karqa amam yarqunmanchu nasyunninpita juklaa nasyunchru washapaakunanpaq, Lapan Nasyunpita Qutukaq runakuna manam munapaakunchu kaykuna rurakananta.
ARTICULO 15
- Lapan runas kapaakunman juklay nasyunlata markanch akusham.
- Manam pisi "Qampa naa manam kankimanchu kay nasyunnikipa runanqa" nir, qarqunmanchu pitas. Ni manatan chariranmanpishchu " Qamqa manam kankimanchu juklaa nasyunpa runanqa nirsi.
ARTICULO 16
- Naa kasaranan timpuman chrarurqa, warmis, olqos kasarakunmanmi, may kastawansi; yanawansi, yuraqwansi. Kasaranmantan juklaa nasyun runawansi, Diosman u mana Diosman yupachikuqwansi. Nasyunchru iskirbishankunanuymi washanman lapantam runankunata, kasarakunanpaqsi, kasararuptinsi u chulaanakuruptinsi.
- Manam pisi kasarachinmanchu mana munaqta. Kasarachinmanqa munanakuqlatam.
- Chay kasadukuna lapan wamrantinmi kapaakunman alipa rikasha, mandaqkunapita washasha. Chay kasadukuna wamrankunawan aliskam balin.
ARTICULO 17
- Pi may runapas kanmanmi munaptinqa chrakransi, wayinsi u imayqansi, kikilanpasi u juk runakunapawansi. Chaynuy kananta manam pisi amachanmanchu.
- Manam pisi kitanmanchu chay imayqantasi oíqoorir manakaqpitaqa.
ARTICULO 18
Pi may runasi munanqantam pinsiyakunman, naatan ali u lutan ruranqantasi tantiyakunmanmi. Chawraqa j inam yupachikunman Diosmansi u imamansi. Muyunmanmi juk riligiyunpita juk riligiyunmansi. Muyunmantan juknuy kawaypita juknuy kawanmansi. Jinam pi maysi imanaypasi Diosninta alawaakunman, japaíansi u wakin runawansi, washachruusi u wayilachruusi. Yachrachipaakunmantan .yachrakurkanqantawan juknuypa kawaynintas, naatan rurapaakunmanmi fistankunatas.
ARTICULO 19
Chawra runaqa jinam pinsiyanman, naatan "Rimashaq" nirqa, rimanman. Naatan chay pinsiyayanqan runata piñaakachinan mana pipitas amachasha kaptinqa amam rimanmanchu. Runaqa pi maysi yachrakunman munanqantam librukunata leyepasi u jukkuna rimaptin mayakuypasi. Naatan munarqa pinsiyanqanta iskirbinmanmi u rimanmanmi wakinkaqkunas mayakurkaananpaq. Naatan apachinmanmi mayaq chayaq nasyunkunamansi amam juklaa nasyunman imanaypa apachikuptinsi; ama apachiychu ninmanchu pisi.
ARTICULO 20
- Pi may runasi jinam qutukaakurkanman imapaqsi. Naatan qutukapaakunman imapaqsi, alipaqmi.
- Manam pi tasi "Runakunawan qutukaashun" ninmanchu mana munaqta wapuypaqa.
ARTICULO 21
- Pi may runasi, mandaqnin ima ruraytas munaptinqa íapanmi chaychru kapaakunman, kikinkunas u deígadukunas.
- Mandaqkuna imawansi yanapaamuptinqa wakinkunanuymi chraskinman lapansi.
- Lapan runasi munanqantam akrapaakunman mayqantasi mandaqninpaq. Naatan chay mandaqninkuna akrapaakunqan kanman ayqa' watakamas nasyuninkunachru iskirbishankunanuymi. Mandaqninta akrapaakunman mana kaskipanakularmi iskirbipas u makin chakcharkuypas.
ARTICULO 22
Juk nasyunchru yachraq runapa kapunman aypam imansi ayqansi kawaananpaq. Naatan mayqanpas masía kapuptinqa yanapanman walkala kapuqtam. Chaynuytan masía kapuptinqa nasyunkunas, yanapanman mana alaapa kapuqniyoq nasyunkunata, wakinkunapita mana jukmapasha kapaakunanpaq. Chaypita tukuy j inanpa yanapanakur, ali kapaakunanpaq.
ARTICULO 23
- Pi may runasi uryanman imachruusi munanqanchruumi maychruusi. Jinaman alipam rikanakurkanman uryaqsi u urayachiqsi. Naatan mana uryata tariptinqa mandaqninkunam yanapanman tariyta.
- Ishkay runa chay uryalachru kaptin jinaman chaynuyla ishkaynin uryaptinqa, pagasha kapaakunman ayqata karsi chaynuylam.
- Uryaqkuna ali pagasham kapaakunman mana ima wanaychruusi kapaakunanpaq. Jinaman aylunkunas alipa rikasha kapaakunanpaq. Naatan gananqan mana imapaqsi aypaptinqa nasyunninchru mandaqninkunam yananpanman.
- Pi may runas urayaqqa qutukapaakunmanmi uryaq mayinkunawan imas mana ali kaptin rimanakurkaananpaq. Manam pisi "Ama qutukapaakuychu" ninmanchu pitas. Maslata ganayta munarqa u alipa rikasha kayta munarqa, jinam manakurkaananpaq qutukarkur rimanakurkanman.
ARTICULO 24
Pi may runasi uryaqqa jamanmanmi. Chay jamar imatas rurakunman munanqantam. Naatan pisi amam uryachinmanchu rimanqanpita masqa. Jinaman watachamur jamaptin pagasham kanman.
ARTICULO 25
- Pi may runapas kanman aypam imalansi ali kawapaakunanpaq, aylunkunas mana qeshyapaakunanpaq, kanman aypan mikunan, jakun, jinaman wayin yachrananpaq. Qeshyarur aywanmanmi medikuman u hospitalmansi jampichikuq. Naatan mandaq runakuna yanapapaakunman lapantam: uryapakuytam mana tariq runakunata, qeshyaqkunata, mana uryaq atipaqkunata, japatukushakunata, chachakunata, mana juchaynaq kayarsi imaynaqsi kidashakunata.
- Pachrayoq warmikunas jinaman iñashakunas kapaakunman aliska yanapasham imayqachruusi. Akapa wamrakuna kapaakunman ali rikasham lapansi kasadupa karsi u mana kasadupa karsi.
ARTICULO 26
- Runakuna lapanmi yaykupaakunman iskuylaman. Naatan "amam pisi paganmanchu qalayunqanpita ushanqankamas. Wamrakunata kachrapaakunman lapatam munaqtas, mana munaqtas primariya iskuylaman. Chaypita masta yachrakuy munaqkuna, jinam yachrakurkanman medikupaqsi, abugadupaqsi u imayqapaqsi. Unibersidakunaman mana atipaqkuna ali yachrarqa chraskisham kapaakunman. Naatan mana yachraqkunata "Amam chraskipaakunmanchu imansi rayqoqa.
- Chay iskuylakunachru yachrachiykuna kanman lapan yachrakuqkunata ali runa kayta yanapananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaq, lapan runata yanapaa- nanpaqmi, rantisha runanuy mana pipa sirbichiqninsi kapaakunanta musyapaakunanpaqmi, juklaa nasyun runakunawan, u juk rimayta rimaqkunawan alipa kawapaakunanpaqmi Diosman yupachikuqtawan, mana yupachikuqtas alipa rikanakurkaananpaqmi. Jinaman yachrachipaakunmanmi lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna iskirbipaakunqanta yanapanakur kawaypitas, mana wanuchinakuy kananpaq.
- Naatan taytakunam akrapaakunman churinkuna may iskuylachru yachrachisha kanapaqsi.
ARTICULO 27
- Runakuna pi maysi markachru imayqatas rurakunman munanqatam: ruranmanmi fistatas, kantamanmi kantatas, awanmanmi imatas, dibujanmanmi imayqatas u tantiyayninpita wamaqkunatas jurqamunmanmi, wakin aíiska tantiyay yachraq runakunanuysi.
- Pi may runasi, shumakuq wamaqlata imatas kamakarachirqa u mana pisi iskirbinqanta wamaqta imapitas iskirbirurqa pagasham kapaakunman. Naatan "Amam chay ruranqantaqa pisi yachrapanmanchu. Noqam wamaqta jurqaramuu" nir, kaskinwanqa qolqeta charinan rayqosi u alawasha kanan rayqosi.
ARTICULO 28
Lapan runam may nasyunchru, kaqsi, ima lutantas rurayaqkuna qalayapaakunman ali kawayta runamayinwan, kaychru lapan kay iskirbishakunanuy.
ARTICULO 29
- Runakuna Iapanmi markachru mandaqkuna imatas niptin kaasukurkanman. Chay kaasukuq karqa, pi maysi kapaakun alipa rikasham, naatan ali runa pipaqsi.
- Juk nasyunchru yachraqkuna, nasyunninchru iskirbishakunata 1apanmi kaasukurkanqa, mana pisi juk rantishanwannuy piwansi sirbichikunanpaq, j inaman ali runa kapaakunanpaq. Pi maysi alim kawanman runamayinwan, naatan lapanmi imachru yanapanakurkanman ali kawayta chay nasyunninkunachru.
- Kay lapan iskirbishakuna manam kaasukanmanchu kara, lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna "Rurashunmi" ninakur rurayta mana qalayusha kapaakuptinqa.
ARTICULO 30
Juk nasyunchruusi u runa qutukaqchruusi u juk runalatas imata rurananpaqsi pisi kaychru skirbirayaqpita juklasipa imapitas tantiyachinanta manam munapaakuuchu.


text: qqantascomau, qaantascomau, qanntascomau, aqntascomau, qnatascomau, wantascomau, wqantascomau, qwantascomau, aantascomau, aqantascomau, qaantascomau, santascomau, sqantascomau, qsantascomau, 1antascomau, 1qantascomau, q1antascomau, 2antascomau, 2qantascomau, q2antascomau, qqntascomau, qqantascomau, qaqntascomau, qwntascomau, qwantascomau, qawntascomau, qsntascomau, qsantascomau, qasntascomau, qzntascomau, qzantascomau, qazntascomau, qabtascomau, qabntascomau, qanbtascomau, qahtascomau, qahntascomau, qanhtascomau, qajtascomau, qajntascomau, qanjtascomau, qamtascomau, qamntascomau, qanmtascomau, qntascomau, qatascomau, antascomau, qantascoomau, qantascommau, qantascomaau, qantascomauu, qantascmoau, qantascoamu, qantascomua, qantascomai, qantascomaiu, qantascomaui, qantascomaj, qantascomaju, qantascomauj, qantascomah, qantascomahu, qantascomauh, qantascomay, qantascomayu, qantascomauy, qantascoma7, qantascoma7u, qantascomau7, qantascoma8, qantascoma8u, qantascomau8, qantascimau, qantasciomau, qantascoimau, qantasckmau, qantasckomau, qantascokmau, qantasclmau, qantasclomau, qantascolmau, qantascpmau, qantascpomau, qantascopmau, qantasc0mau, qantasc0omau, qantasco0mau, qantasc9mau, qantasc9omau, qantasco9mau, qantascomqu, qantascomqau, qantascomaqu, qantascomwu, qantascomwau, qantascomawu, qantascomsu, qantascomsau, qantascomasu, qantascomzu, qantascomzau, qantascomazu, qantasconau, qantasconmau, qantascomnau, qantascojau, qantascojmau, qantascomjau, qantascokau, qantascokmau, qantascomkau, qantascoau, qantascomu, qantascoma, qantascmau


text:
Paul von Hindenburg
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg sutiyuq runaqa icha Paul von Hindenburg (* 2 ñiqin kantaray killapi 1847 watapi paqarisqa Poznań llaqtapi - † 2 ñiqin chakra yapuy killapi 1934 watapi wañusqa Neudeck llaqtapi) Alimanya mamallaqtaq awqaq pusaq wan pulitiku karqan. Mariskal.
1925 watamanta 1934 watakama Weimar mama llaqtap umalliqninmi kachkan.
Mama: Luisa Guillermina Schwickart (1807-1893), Tayta: Robert von Beneckendorff von Hindenburg (1816-1902).
Ñawpa warmi: Gertrud von Sperling
Churinkuna: Pauline (1880), Oskar (1883) wan Annemaria (1891).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul von Hindenburg.
- Colección de imágenes


text: mmaytagcom, maaytagcom, mayytagcom, amytagcom, myatagcom, mattagcom, matytagcom, mayttagcom, magtagcom, magytagcom, maygtagcom, mahtagcom, mahytagcom, mayhtagcom, mautagcom, mauytagcom, mayutagcom, ma7tagcom, ma7ytagcom, may7tagcom, ma6tagcom, ma6ytagcom, may6tagcom, mqytagcom, mqaytagcom, maqytagcom, mwytagcom, mwaytagcom, mawytagcom, msytagcom, msaytagcom, masytagcom, mzytagcom, mzaytagcom, mazytagcom, naytagcom, nmaytagcom, mnaytagcom, jaytagcom, jmaytagcom, mjaytagcom, kaytagcom, kmaytagcom, mkaytagcom, mytagcom, matagcom, aytagcom, maytaggcom, maytagccom, maytagcoom, maytagcomm, maytacgom, maytagocm, maytagcmo, maytagcim, maytagciom, maytagcoim, maytagckm, maytagckom, maytagcokm, maytagclm, maytagclom, maytagcolm, maytagcpm, maytagcpom, maytagcopm, maytagc0m, maytagc0om, maytagco0m, maytagc9m, maytagc9om, maytagco9m, maytafcom, maytafgcom, maytagfcom, maytavcom, maytavgcom, maytagvcom, maytabcom, maytabgcom, maytagbcom, maytahcom, maytahgcom, maytaghcom, maytaycom, maytaygcom, maytagycom, maytatcom, maytatgcom, maytagtcom, maytagxom, maytagxcom, maytagcxom, maytagdom, maytagdcom, maytagcdom, maytagfom, maytagfcom, maytagcfom, maytagvom, maytagvcom, maytagcvom, maytagcon, maytagconm, maytagcomn, maytagcoj, maytagcojm, maytagcomj, maytagcok, maytagcokm, maytagcomk, maytagom, maytagcm, maytagco, maytacom


text:
Añaw
- Antañiqiq añaw nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Añaw, Ch'iñi khuru icha Wirus (latin simimanta: virus, "miyu") nisqakunaqa ancha ch'iñilla, mana kikin kawsaykuq imakunam. Ancha ch'iñikaraylla kaptinmi, iliktrun ch'iñi qhawanallawan (iliktrun mikruskupu nisqawan) rikunchik.
Añawkunaqa kawsachkaq kawsaykuqllapim miraykun. Chayraykum lliw añawkuna unquchiqmi, runap, uywap, yurap, k'allampap icha añakip unquyninkunata paqarichispa.
Kaymi huk unquchiq añawkunap paqarichisqan runap unquyninkuna:
- Unquy hark'aypa chaskisqa waqlliynin (AIDS / SIDA)
- Chhulli (Influenza)
- Muru unquy - (Variola)
- Hawaqlla muru unquy (Varicella)
- Tikti (Verruca)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Añaki icha Baktirya (Bacteria)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Añaw


text:
Qhichwa simi
Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.
Yuyarina
- 1 Huklla rimay icha achka rimay?
- 2 Qhichwa simip k'iti rimayninkuna
- 3 Wiñay kawsay
- 4 Allin qillqay hawa rimanakuy
- 5 Qhichwa simi kamachiy
- 6 Rikullay ima
- 7 Kaypipas qhaway
- 8 Hawa tinkikuna
- 8.1 Qhichwa runakunapaq simi qullqakuna
- 8.2 Simi qullqakuna: Qhichwa simi - Huk simikuna
- 8.3 Qhichwa simimanta yachay
- 8.4 Qhichwa simipi antañiqiq wakichiy
- 8.5 Wamaq runakunap qhichwa simita yachakunanpaq
- 8.6 Siq'i llumpa - ima sanampakunawan qillqay
- 8.7 Qhichwa simip k'iti rimayninkunamanta
- 8.8 Qhichwa simipi multimidyam
Huklla rimay icha achka rimay?
Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. Chayraykum ñinku, manam hukllachu rimay, ichataq achka qhichwa rimay ñisqa rimaykunap ayllunmi, ñispa.
Qhichwa simip k'iti rimayninkuna
Achka qhichwa k'iti rimaymi kachkan, iskaynintin hatun rimay huñum, achkataq aslla urin rimay huñum:
- Waywash rimaykuna (Qhichwa I)
- Wamp'uy rimaykuna (Qhichwa II)
- Yunka runashimi (Qhichwa II-A)
- Chinchay runashimi (Qhichwa II-B)
- Chachapuya runashimi
- Lamas-Luritu runashimi
- Kichwa (Ikwadurpi Kulumbyapipas): Chay rimaypaqqa Shukllachishka Kichwa nisqa allin qillqayninmi.
- Urin qhichwa simi (Qhichwa II-C): Chay rimaypaqqa Urin runasimi nisqa allin qillqaymi.
- Pakaraw runasimi (yaqa wañusqa)
Wiñay kawsay
Alfredo Torero sutiyuq simi yachaqpa nisqankamaqa qhichwa simi Lima suyupis paqarirqan. Chay k'itipi lliwmanta aswan k'iti rimaykuna kaptinmi, chaypi qhichwa simip qallarisqan karqan, nispa ninmi. Chaymantataqsi qhichwa rimayqa chawpi Antikunapis mast'arirqan, iskaynintin rimay huñuman (Waywash, Wamp'uy) rakispa. Inkakunalla chaymanta unay pachas Qusquman apamurqan, chaypi ñawpaqta mana qhichwata rimaptinkus. Inkakunaqa wamp'uy qhichwatas tukuy Tawantinsuyup rimaynin hinas llamk'achispa kunan Ikwadurmanpas aparqan.
Ispañulkuna Tawantinsuyuta atiparqaspa, 16, 17 ñiqin pachakwatakunapi Fray Domingo de Santo Tomás, Diego González Holguín sutiyuq ispañul tayta kurakunam ñawpaq qhichwa simimanta simi qullqakunatam simi kamachiykunatapas qillqarqanku.
Ispañulkunaqa ñawpaqta qhichwa simita qhatuna simi hinas, kristiyanuchay nisqapaqpas llamk'achirqan. Alli-allillamantataq kastilla simitas mast'arirqan, qhichwa simita, huk indihina simikunatapas ñit'ipaspa. Mana warkukuq republikakunallapi chaypi kamachiq wiraquchakunas qhichwa simitaqa tukrillapas saruparqan, kastilla simillata saqillaspa.
Piruwpi Juan Velasco Alvarado umalliq kaptin, 1975 watapi ñawpaq kutim qhichwa simita tukri simi hinaman kamachirqan. Chaywanpas, kunankamapas manam chiqap tukri simichu. Buliwyapi Evo Moralestaq 2006 watapim qhichwa simitam, aymara simitapas tukri simikunaman rurarqan.
Allin qillqay hawa rimanakuy
Qhichwa rimayninchikta tukri nisqa qhichwa siq'i llumpawan qillqanchik. Chay siq'i llumpanchikqa kimsantinmi hanllalliyuq. Rodolfo Cerrón Palomino yachaqmi chay allin qillqaytaqa kaman. Chay hinataqmi kunan Piruwpi Buliwyapipas qhichwa siq'i llumpatam llamk'achinku.
Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Suntur nisqaqa manam ari nispa, kunanraqmi pichqantin hanllalliwan qillqayta munan. Chay hinam Juan Velasco Alvaradop Piruwpi kamachisqan siq'i llumpa karqan, ichataq 1986 watallakamam tukri siq'i llumpa karqan, chaymanta kimsantin hanllalli tukrichasqa kaptinmi.
Qhichwa simi kamachiy
- Simi kamachiy (Shimip luliqnin)
Rikullay ima
- Qhichwa simi kapchiy
- Willakuykuna (Qhichwa, Aymara simikunapi)
- Qhichwa simipi pilikulakuna.
Kaypipas qhaway
Hawa tinkikuna
Qhichwa runakunapaq simi qullqakuna
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Qusqu Qullaw Qhichwa Simipi (pdf, 8,16 MB)
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Ayakuchu Chanka Qichwa Simipi (pdf, 7,98 MB)
- Yachakuqkunapa Shimi Qullqa - Anqash Qichwa Shimichaw (pdf, 8,62 MB)
- Clodoaldo Soto Ruiz (University of Illinois): RUNASIMI-KASTILLANU-INLIS LLAMKAYMANAQ QULLQA Ayakuchu-Chanka I rakta (pdf, 5,5MB)
- Kichwa Yachakukkunapa Shimiyuk Kamu (DINEIB, Ikwadur) (pdf, 7,7 MB)
Simi qullqakuna: Qhichwa simi - Huk simikuna
- Simi taqi Runasimi - Aliman - Inlish simi - Kastilla simi: achka k'iti rimaykunam, lliw simi qullqamanta aswan hatunmi; aswan allin qillqaykunapi (urin runasimi, QSHKS, Shukllachishka Kichwa, hukkunapas).
- Simi taqi / Diccionario Bilingüe Quechua - Castellano: Castellano - Quechua Cusco Collao - Quechua Ayacucho Chanka
- [ http://72.249.45.140/cd/diccionarios/DicQuechuaBolivia.pdf Iskay simipi yuyayk'ancha / Buliwya (Qhichwa simi - Kastilla simi)] (pdf 4,95 MB). Buliwya urin runasimi (j-niyuq).
- Abdón Yaranga Valderrama: Chanka runasimi - kastilla simi taqi (Diccionario Runasimi - Español), Qallariy simi (kastilla simipi) (pdf 2,2 MB); Al-Ll (pdf 1,2 MB); M-Z (pdf 2,0 MB). Piruw urin runasimi (h-niyuq).
- Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa (Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur), Qusqu, Piruw, 2006 (pdf 3,8 MB). QSHKS qillqay.
- Vocabulario Políglota Inca: Castellano - Quechua (Qusqu, Ayakuchu, Junín, Ankash) - Aymara. Kastilla qillqay.
- Vocabulario kichwa - Español por asignaturas (ALKI Academia de la lengua kichwa, Ikwadur). Shukllachishka Kichwa.
- Kichwapa mushuq shimikuna (Ikwadur). Shukllachishka Kichwa.
- Pilwa shimi: Urin qhichwa - Kastilla simi / Kastilla simi - Wanka kichwa
- Publicar diccionarios de quechua en el internet. Qhichwa simi taqikunata internetpi uyaychay.
- ARUSIMIÑEE, Simiqullqa: kastilla simi - aymara simi - waraniyi simi - qhichwa simi
- Vocabulario de la lengva general de todo el Perv llamada lengva Qquichua o del Inca Ñawpaq Piruwpa simin sutiyuq Qhichwam icha Inka Simim, 1608 Diego González Holguín
Qhichwa simimanta yachay
- Anti Simikunap T'uqyaynin (Qhichwa simippas)
- Piruw malka kichwapiq hatun qillqa lulay
- Alain Fabre 2005
- Samuel Majerhua Castro, La escritura fonémica del quechua ayacuchano.pdf pdf
Qhichwa simipi antañiqiq wakichiy
Wamaq runakunap qhichwa simita yachakunanpaq
- RunasimiNet, Curso de Quechua
- Curso de Quechua (5 lecciones), Demetrio Tupah Yupanki (Red Científica Peruana, Qusqulla rimaypi, kimsantin hanllalli)
- Qhiswa rimayninchismanta yachaykuna (Waskaran wakichiy, Qusqulla rimaypi, kimsantin hanllalli)
- T'isimpa Yachakay Qhishwa runasimipi (Buliwya qhichwa, kimsantin hanllalli)
- Curso básico de Kichwa para hispanoparlantes, Nivel 1 (Ikwadur kichwa)
- Márcelo Grondin, Metodo de Quechua (Buliwya qhichwa, pichqantin hanllalli, Curso básico)
- Lecciones de Quechua para descargar. Leccion I al V en Formato PDF (QSHKS, Qusqulla rimaypi, pichqantin hanllalli), ZIP willañiqi
- Quechua lessons from Wikiversity
- Apurimaqpa runasimin (pichqantin hanllalli), pdf
Siq'i llumpa - ima sanampakunawan qillqay
- Qusqu runasimip siq'i llumpan
- Ima hinataq runasimita sumaqta qillqay
- Seq’ellunpa - pichqa hanllalliwan qillqaqkunap
Qhichwa simip k'iti rimayninkunamanta
- Qhichwa shimimanta saywitu (fedepi.org)
- Saywitu: Argentina mama llaqtapi Chili mama llaqtapipas simikuna
Qhichwa simipi multimidyam
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- Sonia Morales, Dina Páucar, Movistar ruruchinapaq qhaturipi
- Sonia Morales, wakin Movistar ruruchinapaq qhaturipi
- Noemí Vizcardo Rozaspa widyum (qhichwa simipi willaykunam
- Nancy Ayala, Blog: "Tukuy niraq willakuykuna" (qhichwa simipi blog)


text:
Zachary Taylor
Zachary Taylor sutiyuq runaqa (*24 ñiqin ayamarq'a killapi 1784 watapi Barboursville llaqtapi – † 9 ñiqin anta situwa killapi 1850 watapi Washington DC) Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaq pusaq wan ñawpa umalliqninsi karqan (1849 watamanta - 1850 watakama).
Tayta: Richard Taylor; Mama: Sarah Stroher.
Warmi: Margaret Smith
Churinkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Zachary Taylor.


text:
Imaqtin kamakun Apukuna yawar masikumanta?
Sinch’i paktachayta qunapaq, yawarmasimanta maqanakuypaq. Política de Gobierno nisqa ukhupi rikukun paktachaykuna musuqyaspa.
Sinch’iyasqa junt’awikuna yupaychasqa wallpachakunanpaq kanku:
Jurisdicción nisqa ukhupi yawar masi imakunasninta sumaqmanta qhawaykunanpaq.
Sapa chiqakunaman jaywana qhawarichiykunata allinmanta panpachanapaq yanapaywan. Purichispa phakik ch’uwanchaykunata uyñinakuypi.
Yawar masikunaqta tukuy ch’anpayninta qhawana, tukuyimakunata yupaychaspa; Chaypaqqa Apu yupan sumaq sinch’i qawarichiyniyuq, tantay qutu yachayniyuqmanta.
Takyachiy Apu sinch’i riqsiyniyuq, chiqan pachamanta imakuna riqsisqanmanta
Ruway ñan rimaykunata, llawchhu sankhulla kananpaq.
Sumaq usqhayta paktachan yawar masi kunapaqqa.
Allinchay yaykunapaq yapaykuna paktachayta.
Imakunata panpachanku Apukuna yawarmasimanta?
- Churichakuyta.
- Usphi sullk’a wawakunata suymanta urqunapaq.
- Usphikunata Apukunamanta sawasqa tiyakuqkunapaq.
- Yawar masi imakunasninta nikun, wasi maypichus tiyanku chayta mana ranqhasqachu kananpaq manusqa mayqinninmantapis kachun.
- Wawa uywana.
- Unqusqa rikukuptin mana imakunasninta qhaway atiqtin.
- Chayqi Allin kawsayta chiqamanta wawakunanwan apananpaq.
- Mana sawakuy munaqtin.
- Sawasqamanta jalkhay.
- Qillqachiymanta mana tayta kaptin.
- Jallch’aykuna: Apumanta mañana warawananpaq, pichus jallch’anapaq sullk’a wawakunamanta tayta, mamakuna wañuqtin.
- Juchallikuy sullk’a wawakunaman.
- Ch’anqay wawakunaman.
- Tupu jark’aykuna wawakunapaq , ch’anqaykuna, lluquykuna, wikch’uykuna kaptin.
- Sawayta chinkachiy.
- Tayta, mamakunamanta chayqikuna sullk’a wawanpaqta tukuyimakunasninta.
- Mikhuy mikhunanpaq qarana.
- Lakiy saway imakunasninta.
- Chiqamanta jalkhay.
- Maqanakuy yawar masi ukhupi.
- Tukuy ima kaptin yawar masikunaqta.
Imaynamanta chinpasun yawar masiq Apukunaman?
Mañaykunata saqispa, yawar masi Tribunales nisqaman mayqin runapis ruwallanman, kayqa abogado nisqawanpunikanman.
Mañayqa qillqasqata saqisqa kanan,allin ch’anpay kaptillan Apu tapuykurisunkiman payllataq chiqamanta apanqa kay ch’anpata.
Yawarmanta Apukuna tukuy Chile niqapichu tiyan?
Ari, tukuy llaqta, ayllukunapipis tiyan; wakin ayllukunapiqa tiyan Kamachi sananpakunamanta yawar masipi yachayniyuq.
Aboqado nisqata punichu munayman, mañayta churanaypaq?
Ari, abogado nisqawan puni mañayta churanapaq, tupu jark’aymantamanaqa manaqa allin juchalliykunamantaqa Apu sumaqmanta sinch’i umallirispa waq thaskiyta jap’inman.
Mana abogado nisqawan yupaymanchu chayqa, mañanman asesoría judicial nisqata yanqallata, may ayllupichus tiyakun chaymanta Corporación de Asistencia Judicial nisqamanta.
Mayqintaq thaskiy qhatirinapaq yawar masimanta apukuna?
Tukuy thaskiykuna yupaychan iskay tantakuyta: juk tantakuyta watuykunamanta, juktaq chayqa paktachanapaq kayqa nikun rimariykunamanta Apu ñawpaqninpi jinamant kimsa nakuna tiyan qhatirinapaq, juk ordinario nisqa, iskaytaq especiales nisqami tupu jark’aykunamanta ch’anqaymanta yawar masikuna ukhupi.
Imaynataq qatiri ordinario nisqa?
Mañayta churaspañaqa Apu willanan tiyan ñawpaq tantakuyta, mañasqataq rimarinan tiyan, pichqa p’unchayraq kaqtin tantakuy p’unchaymanta.
Kay tantakuypi kanantiyan mañasqa, mañaqpis kanallantaq tiyan sapa juk abogado niqawan. Chaypiqa sumaq sinch’i utqhayllata puraqmanta rimarikunankuntiyan; Aputaq sumaqmanta ch’uyanchaspa kuyuchin ch’anpay panpachakunanpaq, chawpichay niqta manaqa llanp’uchayniqtapis, chantaqa sut’inchan paktachaymanta; ruwasqakunata sumaqta yachana, sapa chiqamanta qhawaqninkunata chinpachinqanku, nisqankuta chaninchanqanku, chantaqa Apu ikay ñiqi tantakuypaq willanqa.
Tantakuy p’uchukay p’unchaymanta iskay ñiqi tantakuy chaniyuq ruwakunantiyan juk killa ukhupi wakichiymantaña. Sapachiqamanta aboqado nisqawan, Apuman willaykuna qillqasqata jaywanku, (testigos, documentos y otros), tukuchachkaspaña Paktachaq umallirisqanta willanqa, iskayninkuman jinamanta juk tantakuypaq willallanqataq.
Thaskiy qhatiriy ordinario nisqaruwakun tukuy ch’anpaykunapaq, mana qhatiriy especial nisqa kaptin.
Imataq unanchakun chawpichay yawar masimantari?
Chawpichay yawar masimanta juk llika ch’ampa pampachaymanta maypichus. Juk runa chawpichaq; yanapan llanp’uyachikunankupaq sumaqmanta ch’anpaykunasninkuta panpachanankupaq.
Juk thaskiypi munayniyuq; wakin thaskiykunapiqa kamayuq, mañayta churanapaq, sapa juk uyñirayman chayanapaq ñancharisqa Tribunal de Familia nisqawan kananku tiyan.
Imakunapitaq chawpichaq yawrmasi kamayuqri?
Mikhuy mikhuchinapi, wawa uywanapi, allin kawsayta wawakunawan apanapaq, Tribunal niaqaq chawpichaqman apachinqa ; ñancharinqa iskaynin chiqamanta uyñirinakuspa sumaqmanta ch’anpaykunata panpachanakupaq mana p’uchukay p’unchay mana chayanankupa. Kamachinakuykuna tarisqata chawpichaq ñapaqninpi, apupaq waliq kanqa chayqa jayrata jina chaniyuqllataq. Kay llasa ñanta pisiyachispa, mana uyñinaman chayanqanku chayqa, watiqmanta ñanta jap’irinallataq p’ukukay p’unchayman.
Chawpichaqman qullqiwan junt’nachu?
Chawpichayta munaqpaq:
- Sapa juk qullqiwan junt’ananku tiyan Ministerio de Justicia nisqamanta chani junt’anapaq willasqa kanqa,
- Mana qullqiyuqkunapaq yanqhallami kanqa, Corporación de Asistencia Judicial nisqawan ñancharisqa kanqa.
Chawpichayta kamachisqapaq: mikhuy mikuchinamanta, wawa uywanamanta, sumaqmanta wawakunawan kawsana.
- Chaykunaqa yanqhallami, wakinkunalla qullqiwan junt’ankuman,runa qullqiyuqman jina; chaypaqqa yupaychana tiyan runa yupay sapa qutu yawarmasimanta.
Tiyanchu organisma nisqa ruwasqanta qhawananpaq Resoluciones Judiciales nisqamanta?
Ari, Tribunales nisqa yawar masimanta yupaychakunku unidades de cumplimiento o de ejecución nisqakunawan, chiqamanta allin thaskinanpaq resolución judicial nisqata, jayrata mana p’akinankupaq; niyta munan juk runa mana pensión nisqata junt’anchu chayqa Tribunal niqta junt’anantiyan.
Mayk’aqmanta kay musuq Justicia nisqa yawar masimanta ima allinchaykunata churanku, kay kamachiyman iskay chunka samay iskay pachak pusaq chunka suqtayuq yupayninpi?
Juk p’unchay tarpuy killa iskay waranqa phichqayuq (Ley N° 19.968) thaskiyta qallarin.
Kamachik wallpan Tribunales nisqa yawar masimanta, apukuna yapaspa, tukuy imakunata allin qawananpaq.
Kamachi iskay chunka iskay pachak pusaq chunka suqtayuq yupayninmanta, (Ley N° 20. 286), pichqa chunka p’unchay tarpuykilla iskay waranqa pusaq watamanta yaykun kay allinchaykuna orgánica nisqa thaskiriymantawan, Sumaq allin chiqanchayninta urquymunaspa Tribunales nisqa yawar masimanta, jinallamantataq munaspa Justicia nisqa, yawar masimanta nisqa.
Allinchasqakuna sumaq kanapaq Kamachiymanta kanku:
- Apukunata yapanku jisq’un chunka phichqayuqta, yanapaykunata chayqa suqta pachak tawa chunka tawawan.
- Apukuna sananpamanta ayllu juch’uy kunapi yachayniyuq.
- Wallpakun ñiqikuna sumaqta ruwanapaq sapa Tribunal nisqapaq.
- Kitichiqakuna wallpakun jefe de unidad de servicios nisqa, tukuy chiqapi jusgados yawar masiniqpi.
- Kamay ch’ampay chawpichanapaq qaraymanta wawa uywaymanta, sumaq kawsaymantaima.
- Kamay mañayqa kanman. Mikhuy mikhuchinapi, wawa uywanapi.
allin kawsayta wawakunawan apanapaq, p’unchay mana chayanankupaq.
Qillqay mañaymanta tukuy ima kaqta tribunal nisqapi.
- Kamay Comparencia Patrocinada nisqamanta juk abogado nisqawan, procedimiento especial nisqa kaptinqa arpa sumaq kawsakunanpaq jark’aykuna kaykuna jina kanman.
- Jatun wasikuna musuq filtros nisqamanta willaykunata, mañaykunatawan jap’inankupaq.
Niqta tikrasqa / Traductor:
Aydeé López Cruz, integrante activa y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Académica de la Universidad Arturo Prat.
Niqta tikrasqa / Validadora:
Claudia Quintana Bermúdez, presidenta y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Profesora de educación intercultural bilingüe.
Niqta ñqwirisqa / Locutor:
Aydée López Cruz
Qillqay / Nota: qillqasqa willay kaypi rikhurikqa, Kamachiykunaq puriyninmanta yachananchikpaq. Mana imaraykupis Ley nisqa jinachu, chiqan sut’inchay, nisqakuna, ni kamachiykunamanta yachaqpis junt’anchu.


text:
Victoria (quya)
Victoria; (kastilla simipi Victoria del Reino Unido) sutipaq warmiqa ( * 24 ñiqin aymuray killapi 1819 watapi paqarisqa London llaqtapi – † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi wañusqa Wight Wat'a llaqtapi).
20 ñiqin inti raymi killapi 1837 watapi watamanta Hukllachasqa Qhapaq Suyu wan Ilandapas Quya.
1 ñiqin qhulla puquy killapi 1877 watapi watamanta Baratpas Quya
Tayta: Edward, Duke of Kent; Mama: Victoria of Saxe-Coburg-Saalfeld.
Runa: Albert of Saxe-Coburg and Gotha
Wawakuna: Edward VII
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Wañuy wanay
Wañuy wanay icha Wañuy kamachiy nisqaqa huchallikuq runata wañuchinapaq wanachaymi.
Wañuy wanayqa huk mama llaqtakunapi - ahinataq Iwrupa Huñupi wankurisqa mama llaqtakunapi - manañam kanchu, hukkunapitaq - ahinataq Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Chunwapi, Nihunpi - kunanraqmi llamk'achinku.
Kay hinam taripasqakunata wañuchinku:
- Runa warkhuna
- Uma kuchuy
- Illapay
- Sipina k'urpana (ñawpa pacha Ispañapi, kulunyankunapipas)
- Chamqapuy (Islam mama llaqtakunapi)
- Miyu wapsi ukhu (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi)
- Miyu t'uksina (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi)
- Pinchikilla tiyana (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi)
- Runa kañay (ñawpa pacha Iwrupapi, Kathuliku Inlisyap kamachisqan, layqa qulluypi, inkisisyun nisqapi)
- Chakatay (Romanukunap pachanpi, hinataq Jesus wañurqan)


text:
Thomas More
Thomas More,(kastilla simipi: Tomás Moro, inlish simipi: Saint Thomas More) (* 7 ñiqin hatun puquy killapi 1478 watapi paqarisqa London llaqtapi - † 6 ñiqin anta situwa killapi 1535 watapi wañusqa London llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq Dyusmanta yachachiq, taripay amachaq, qillqaq wan pulitiku kaspa runam karqan huk kathuliku Santu karqan..
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Utopia
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Thomas More.
- El príncipe y la utopía: Nicolás Maquiavelo y Tomas Moro


text:
Jehóvap Testigosnin, ¿picuna caycu?
Ashca etniasmanta y ckallusmanta amuycu, pero cusca quiquin ʼruasckaspi tiaycu. Astaan tucuymanta, Jehovát honrayta munaycu, Diuscka Bibliamanta y Creadorcka túcuy cosamanta. Jesucristót yachapiáypaj tucuyta sumajta ʼruaycu y cristianuscka huajyascka casckaycumanta cusiscka tiaycu. Sapa suj nockaycumanta, gentét Bibliamanta y Diuspa Reinunmanta yachanancuta yanapáypaj, regularidarhuan tiempót dedicaycu. Jehová Diusmanta y Reinunmanta huillasckaycuraycu o ʼrimasckaycuraycu, Jehóvap Testigosnin ina ʼrejsisckas caycu.
Sitiúych ckáay. Lineapi Bibliát léey. Nockaychmantát y creenciasniychmantát astaan ʼréjsiy.


text:
Inti micha
Inti micha nisqaqa intip illanchayninwan tiksimuyunchikman chayamuq micham, kutipayaq micha nisqa.
Inti michaqa tiksimuyutam q'uñichin. Chaywan yakukunatam muyurichin. Mana inti illanchamuptinman, kay pachapi manam kawsay kanmanchu. Tukuy kawsaqkunam intip michanman kawsananchikpaq muchunchikmi. Yurakunaqa chay michataqa inti wayllaywanmi wiñaspa llamk'achin. Chay yuramantataq uywakunam, k'allampakunapas kawsan.
Runapas allwiyapim inti michataqa llamk'achin, ahinataq q'ispillu yura wasikunapim. Wasinchikkunatataq yakutapas inti q'uñichinawanmi q'uñichiyta atinchik.
Pinchikillatataq inti pinchikillachanakunawanmi ruranku, ichataq manaraq achkatachu, manaraq achkata aypaspa.


text:
¿Jehovamanta willakkunaka pikunatak kan?
Jehovamanta willakkunaka chikan chikan llaktakunamanta, chikan chikan shimita parlak gentekunami kanchik. Tukuykunami Bibliata escribichik, Tukuyta Rurak Jehová Diosta, adoranchik. Shinallatak Jesuspa ejemplota katishkamantami, kushikushpa ninchik Jesusta katikkunami kanchik nishpa. Ñukanchikka tukuykunami gentekunata ayudanchik Bibliamanta, Diospa Reinomanta yachakuchun. Jehová Diosmanta, paypa Reinomanta willashkamantami ñukanchiktaka Jehovamanta willakkuna nin. Ñukanchik paginapi shuktak temakunata rikuchunmi invitanchik. Bibliata Internetpi liyi o ñukanchik krishkakunamanta ashtawan yachakuy.


text:
Trygve Bratteli
Trygve Martin Bratteli sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin qhulla puquy killapi 1910 watapi paqarisqa Nøtterøy llaqtapi - 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1984 watapi wañusqa Oslo llaqtapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq pulitiku wan kawpaq runaq.
Nurwiga Mama llaqta Uma kamayuq 17 ñiqin pawqar waray killapi 1971 watapi watamanta 17 ñiqin kantaray killapi 1972 watapi watakama wan 12 ñiqin qhapaq raymi killapi 1973 watapi watamanta 15 ñiqin qhulla puquy killapi 1976 watapi watakama
Nurwigapas Musiku ministrunmi (1956-1960; 1962). Transportes y Comunicaciones Ministru 1963 watamanta 1964 watakama.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Trygve Bratteli.


text:
Odvar Nordli
Odvar Nordli sutiyuq warmiqa (* 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1927 watapi paqarisqa Tangen llaqtapi, Nurwigapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq pulitiku wan kawpaq runaq.
Nurwiga Mama llaqta Uma kamayuq 12 ñiqin qhulla puquy killapi 1976 watapi watamanta 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1981 watapi watakama
Interior Ministru 1971 watamanta 1972 watakama.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Odvar Nordli.
- Documentary featuring Nordli


text:
Paul Gauguin
Paul Gauguin (Eugène Henri Paul Gauguin) sutiyuq runaqa ( 7 ñiqin inti raymi killapi 1848 watapi paqarisqa Paris llaqtapi, Ransiyapi - 9 ñiqin aymuray killapi 1903 watapi wañusqa Atuona llaqtapi, Ransis Pulinisyapi) huk Ransiya mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.
Tayta: Clovis Gauguin, Mama: Aline Marie Chazal.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Paul Gauguin.
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul Gauguin.
- Galería de Arte Virtual
- Paul Gauguin en Polinesia
- Biografía


text:
Waskaran
Waskaran (Kastilla simipi: Huascarán) nisqaqa lliw Piruwpi aswan hatun urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Yunkay pruwinsyapi, Yunkay distritupi, Manqus distritupipas,Qarwa pruwinsyapipas, Shilla distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6,768 mitrum aswan hanaq.
Rahun wallkayan, wata wata ushakaykan. Pucha pucha hirkapa waqtan, rikakan yana rumillana.Llakipaq, yarpachakuypaq.
Ima nin shutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Shutinqa nin waskanuraq. Ishkay piqan (uman) kaptin, ñawpata niyasha 'Mataraju. Tsaynu killqasha Middendorf. Wakin niyasha: waska.


text:
Evo Morales
Juan Evo Morales Ayma sutiyuq runaqa (26 ñiqin kantaray killapi 1959 paqarisqa Isallawi llaqtapi, Jurinuqa kantunpi, Buliwyapi) huk buliwiyanu, aymara simi rimaq pulitiku runam.
Evo Moralesqa huk kuka chakrarunap pusaqnin karqaspa, Susyalismuman Rikch'arimuy (MAS) partidup umalliqnin tukurqan. Hukllachasqa Amirika Suyukunap pusaqninkunaqa Buliwyapi mana kukata puquchinapaq sat'irikuspa runakunata anchatam phiñachirqan. USA-man "ama sat'ikuwaykuchu" nispa Evo Morales Buliwyapi umalliy akllanakuypi MAS partidupaq sayakurqan. 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 2005 watapi umalliy yallinakuypi lliw kunkakunap 54-%-ninwan yallirqaspa, 22 ñiqin inti raymi killapi 2006 p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan.


text:
Hugo Chávez Frías
Hugo Rafael Chávez Frías sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin anta situwa killapi 1954 watapi paqarisqa Sabaneta llaqtapi, Barinas suyupi, Winisuylapi - † 5 ñiqin pawqar waray killapi 2013 watapi wañusqa Caracas llaqtapi ) huk winisulanu pulitiku runam.
1999 watamanta 2013 watakama Winisuylap umalliqninmi kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'imkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hugo Chávez Frías.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hugo Chávez Frías.


text:
Andrew Jackson
Andrew Jackson, sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin pawqar waray killapi 1767 watapi paqarisqa Waxhaw llaqtapi - † 8 ñiqin inti raymi killapi 1845 watapi wañusqa Nashville llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku runas karqan, umalliqnin (1829 watamanta 1837 watakama), ñawpaq Demokratiku Partidupi kaq umalliqsi.
Tayta: Andrew Jackson; Mama: Elizabeth Hutchinson. Alma mater:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Andrew Jackson.


text:
Kristiyanu inlisya
- Inlisya nisqa wasimanta qhawanaykipaqqa chaypi qhaway.
Kristiyanu inlisya nisqaqa (grigu simimanta: ekkλnσίa (ekklīsía) "qayakusqa [runakuna]", chaymanta kastilla simipi: iglesia) kristiyanu iñiykama, Dyuspa Simin Qillqapi qillqamusqa Jesuspa kamasqankama tukuy iñiqnin runakunap kuskachakusqanmi.
Jesus huklla inlisyatam kamarqaptinpas, hanaq pachaman risqanmantapacha kristiyanukuna achka pisilla iñiykunaman rakikurqanku. Chayrayku kunan pacha achka inlisyakunam:
- Katulika inlisya
- Ortodoksa inlisya
- Protestantismu: Martin Luther-pa, huk rifurmatur nisqa runakunap kamasqan


text:
Raqacha yura rikch'aq ayllu
Raqacha yura rikch'aq ayllu (familia Umbelliferae icha Apiaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 440 rikch'anayuq, 3500 rikch'aqniyuq.
Tuktunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, pichqantin raphimuyum, wach'illam, wakin-wakinllapi iskaykinraymi.
Pichqantin akilla raphi qispim, maykunapi manam kanchu. Pichqantin wayta raphi qispim. Hinallataqmi pichqantin sisa raphin, huklla muyum. Iskaynintin ruru raphi huñusqam, ukhu tiyaqmi.
Tuktu minuywanqa kay hinam:
Rurunqa iskayman rakikuqmi.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk raqacha hina yurakuna:
- apiyu, kastilla raqacha (Apium graveolens)
- raqacha (Arracacia xanthorriza; Arracacia edulis)
- yarita (Azorella compacta; Azorella bilcha)
- kulantru (Coriandrum sativum)
- sanurya (Daucus carota)
- aya llant'a (Eryngium weberbaueri)
- inuhu (Foeniculum vulgare)
- qhurita (Petroselinum sp.)
- anis (Pimpinella anisum)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Raqacha yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Raqacha yura rikch'aq ayllu


text:
Marksismu
Marksismu nisqaqa Karl Marx-pa yuyaychakusqan yachay wayllukuymi, pulitika hap'iqaykuymi, Marksista nisqa runakunap hap'isqan.
Marksismu nisqakama kay waki pachakunam karqan, kachkan, kanqa:
- Qallariy waki (Qallariy kumunismu)
- Isklawu waki (Sirwiy waki)
- Phiwdalismu (Patrun piyun waki: inkuminda, asinda hina)
- Kapitalismu
- Susyalismu - Llamk'aqkunap atiynin
- Kumunismu - Klasinnaq waki
Marksismukamaqa klamk'aqkunap hap'inanmi atin kapitalistakunap kapuqninkunata llamk'aq llaqtapaq, chaywanmi kapitalismu wakimanta susyalismu, chaymantataq kumunismu wakita llamk'apunapaq.


text:
Guadalajara (Jalisco)
Guadalajara (nawa simi Ātemaxac) nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Jalisco suyu uma llaqtanmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Cristóbal de Oñate, kamasqa 14 ñiqin hatun puquy killapi 1542 wata.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2 300 coloniakuna
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Romeria (Zapopan)
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Guadalajara.


text:
Martin Luther
Martin Luther icha Luder (10 ñiqin ayamarq'a killapi 1483 paqarisqa Eisleben llaqtapi, Alimanyapi, 18 ñiqin hatun puquy killapi 1546 wañusqa Eisleben llaqtapi) kristiyanu rifurmasyun nisqap kamaqninsi yachachiqpas karqan.
Awgustinu munqhi, katuliku munqhi, Dyusmanta yachachiq kaspa, katuliku inlisyapi mana allin wiñaykuykunata allinchayta munarqan, Dyuspa simillanmanta, Jesu Kristullamanta yuyaykuspa.
Kristiyanu iñiq runakunap Dyuspa Simin Qillqata allinta hap'inankupaqqa chay Bibliataqa iwriyu simimanta grigu simimantapas aliman simiman t'ikrarqan, Wartburg nisqa pukarapi (Eisenach k'itipi) pakasqa kachkaspa.
Katuliku inlisyata allinchayta munaptinpas, Hatun Papa mana atiyninta chinkayta munaspa Lutherta ñakarqan. Huk aliman qhapaqkunaqa Lutherpa yachachiyninta chaskiptin, wakinkuna Aliman hatun qhapaqpas (Habsburg hatun qhapaq) mana chaskispa ñakarqan. Chay hinatam Alimanyapi inlisya rakikurqan. Lutherpa yachachiyninta uyariq iñiqkuna musuq inlisya tukurqan, prutistantismu nisqata kamaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Martin Luther.


text:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz sutiyuq runaqa (*13 ñiqin chakra yapuy killapi 1926 paqarisqa Mayarí llaqtapi, Kubapi - ) huk kubanu pulitiku runam. 1961 watapi susyalista kubanu pachakutiywan Kubap umalliqnin tukurqan, kunankamapas kachkanmi. Kumunistam.
1961 watapi kubanu pachakutiy nisqapi ankalli runakunawan Fulgencio Batista sutiyuq tiranu umalliqtam atirqan.
Tayta: Ángel Castro Argiz; Mama: Lina Ruz González
Warmi: Dalia Soto del Valle
Wawakuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fidel Castro.


text:
Kunti Alimanya
- Kunan Tantasqa Republika Alimanya nisqamanta ñawirinaykipaq qhaway Alimanya.
Tantasqa Republika Alimanya nisqaqa kunan pacha kachkaq Alimanya mama llaqtap tukri sutinmi.
Tantasqa Republika Alimanyaqa iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi, 1949 watapi Alimanyap kuntinpi kamasqa karqan. 1990 watakama Alimanyap antinpi Aliman Dimukratiku Republika kachkarqaptinmi, chay Tantasqa Republika Alimanyaqa Kunti Alimanya nisqapas sutichasqa karqan. 1990 watapi Alimanyap hukllachakuymanta pachataq tukuy Alimanyap sutinmi.


text:
Wakllanwata
Wakllanwata nisqaqa kalindaryupi 366 p'unchawniyuq watam, manam 365 p'unchawllayuqchu. Griguryanu kalindaryup wakllanwatanpi hatun puquy killa 29 p'unchawniyuqmi, wakin watankunapitaq 28 p'unchawniyuqmi. Wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Huk trupiku wataqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa wakllanwatam.
365,25 chaylla p'unchawniyuq hulyanu kalindaryupi hina griguryanu kalindaryupiqa llapa tawawan hunt'a rakinalla wataqa wakllanwatam, ahinataq 2004, 2008, 2012. Mana hulyanu hinataq griguryanu kalindaryupi pachak hunt'a rakinalla watakunaqa manam wakllanwatachu, tawa pachak hunt'a rakinalla watakunataq wakllanwatam. Chayrayku kay watakunaqa manam wakllanwatachu: 1700, 1800, 1900, 2100 - kaykunataq wakllanwatam: 1600, 2000, 2400.


text:
Jens Stoltenberg
Jens Stoltenberg ( * 16 ñiqin pawqar waray killapi 1959 watapi paqarisqa Oslo llaqtapi - ). Nurwiga mama llaqta musiku, pulitiku wan Uma kamayuq.
17 ñiqin kantaray killapi 2005 watamanta ñawpaq kuti Nurwigapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Thorvald Stoltenberg; Mama: Karin Stoltenberg
Ñawpaq warmi: Geertrui Windels
Wawakuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jens Stoltenberg.


text:
Liaoning pruwinsya
Liaoning pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Liaoning, chun simipi: 辽宁, phinyimpi: Liáoníng, machu: Liâu-nèn, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Shenyang llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
14 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 42 170 000 runakuna (Han runa 84,0%, Manchu runa 13,0%, Hui runa 0,6%).
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Liaoning pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Mapa de Liaoning (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Liaoning (kastilla simipi)
- El sitio oficial del turismo en Liaoning
- Información sobre Liaoning (inlish wan chun simikuna)
- Información sobre Dalian (kastilla simipi)
- Información sobre Dalian (inlish simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Kapitalismu
Katipalismu nisqaqa Karl Marx-pa yachay wayllukuyninkama (Marksismu nisqa) huk waki pacham, akuna musikum, kapitalista nisqa hatun ruruchiq runakuna rurana llika, phawrikakunata, qullqi wasikunata huk ruruchinakunatapas hap'iq kachkaptin, llamk'aqkunataq llamk'a ruranankuta chay kapitalistaman rantikunankum. Kapitalistakunaqa llamk'aqkunap llamk'asqanmanta qhapaqchakunkum, qullqichakunkum. Marksismukamaqa chay llamk'aqkunap susyalista pachakutiypi kapitalistakunata qarqunankum, susyalismu nisqa musuq wakitam paqarichispa.
Kunanqa yaqa tukuy tiksimuyuntinpi kapitalismupim kawsachkanchik. Susyalista nikusqa mama llaqtakunaqa kapitalismuman kutikurqan, chay susyalismu nisqa mana allinta wiñaptinmi.


text:
Kawsay pacha yachay
Kawsay pacha yachay (kastilla simipi: ecología, grigu simimanta: OιkoλoYίa: oίkoς, "wasi", λόYoς "simi") nisqaqa kawsay pachamanta yachaymi, tukuy Tiksi muyuntinpi kawsaqkunamantam: runakunam, uywakunam, yurakunam, k'allampakunam, añakikunapas (Bacteria). Lliw kawsaqkunaqa huk kawsaq llikam kanchik.
Kawsay pachapiqa chikan kawsaqkuna kay hinam kawsan, hatun kawsay llika nisqapi:
- Wayllaqkuna - yurakuna anqas añakikunapas - mana kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta ruraykunku. Raphi q'umir nisqawan inti wayllayta ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtaspa muksichaqtam wayra pachaman kachaykunku. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa uwas misk'itam ruraykunku. Wayllaqkunaqa mana wakinpa kawsa imayaynintachu mat'ipayanku, ichaqa mana kawsa imayayllatam, waya pachamanta chimlasayta, allpapi t'inkisqa qullpachaqta, phusphuruta, huk t'inkisqa qallawakunatapas.
- Mikhuqkuna - uywakuna runakunapas - yurakunata icha huk uywakunata mikhuspa kawsa imayayta mat'ipayanku. Huk kawsaqkunap kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta mana kawsa imayaykunatapas ruraykunku, chimlasayta yakutapas wayra pachaman kachaykuspa.
- Ismuchiqkuna - k'allampakuna añakikunapas - wañusqa kawsaqkunata akasqakunatapas ismuchispa kawsanku. Mikhuq hinam hukkunap kawsa imayayninta mat'ipayanku, ichaq wañusqa imayaytam. Hinallataq chimlasayta yakutapas wayra pachaman kachaykunku.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kawsay pacha yachay.


text:
Leonid Kučma
Leonid Kučma (ukranya simipi: ЛeoHiд KyчMa) sutiyuq runaqa (9 ñiqin chakra yapuy killapi 1938 watapi paqarisqa Chaikine llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqta allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
1994 watapi marsu killamanta 2005 watapi disimri killakama Ukranyap umalliqnin
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Ludmila Talalayeva
Churinkuna (1): Elena Pinchuk.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Leonid Kučma.


text:
William Harrison
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Washington rikuy.
William Henry Harrison sutiyuq runaqa (*9 ñiqin hatun puquy killapi 1773 watapi Charles City County llaqtapi – † 14 ñiqin ayriway killapi 1841 watapi Washington DC) Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaq pusaq, apulliq wan ñawpa umalliqninsi karqan (pawqar waray killapi 1841 watamanta - aymuray killapi 1841 watakama).
Tayta: Benjamin Harrison; Mama: Elizabeth Basset.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: William Harrison.


text:
Por Dr. Alfredo Alberdi Vallejo
Wayqe, panaykuna:
Kaykay qepa watakunañam rikuriramunku yuraq qalas qara runakuna, chaykunamantaqa supaypa wachasqan italiana paya huk chilina warmipiwan, pallqo siminkuwan, munachkanku qachachayta Filipe Waman Pumapa runa sayayninta, qellqakusqanta, sutintawampas.
Wakin piru wañu “historiadurkunaqa” kullu uyankunata mana rikurichimunkuchu kay wayqeta michakunankupaq waknaña anqaymanta, pichikuna qinam chupanta chankanman satispanku ayqenku Waman Pumata sapallanta saqespa, wakinkunañataq chay “marqueskunapa”, “condekunapa”, “ministrukunapa” sikinta lampiykuspankum qollqentaqa chaskikaykamunku, sutinkunata qellqarispanku.
Kayna puni kaptinqa, “*Runa Yachachiy*” llika wasimanta yurichimusaqku, Waman Pumapa waqtampi sayarispa, ima qellqakunatawan orqoririspa, chay qala putukunapa wiswichasqanta mayllarinapaq.
Chayraykum, kaypi mañakamuchkaniku kay qellqata mirarichispa huk wayqe panikunaman apachinakunaspa, kayta willanakuspa, alli yachaykunapaq.
Napaykamuykichik,
Alfriduykichik.
—-
*Nawinchay*: Amam kay qellqataqa “kastillanuman” tikrachinkichu, runasimipillapi kachun.
Nota: Difunda sin traducir a otras lenguas para no perder la originalidad del mensaje


text:
Iñuku huk'i p'akiy
Iñuku huk'i p'akiy icha Iñuku huk'i ch'iqtay nisqaqa niwtrunpa icha huk tiksi k'atachap qallarichisqan iskay icha aswan rakiman iñuku huk'ip p'akiynin.
Iñuku huk'iqa p'akisqa kaspaqa, huk qallawap iñukunkunamanmi rakirin, aswan niwtrunkunatam kachaspa. Chay niwtrunkunaqa huk iñukukunata p'akiyta atinmi. Huk illanchaykuq qallawap achka iñukunpa rump'u hina - kritiku wisnumanta aswan - kaptinqa, illanchayninmanta wallqa ruranakuymi qallarinmi, iñuku huk'i t'uqyay tukuchispa.
Chay iñuku huk'i p'akiywanqa mancha-manchay micham paqarin. Chay michataqa iñuku huk'i ayñikunapim, iñuku huk'i pinchikillachanakunapipas llamk'achinku.


text:
Cotopaxinoticias.com killkashka
Latacungakiti (Cotopaxi marka). Cotopaxi markapi COEka kunan martes 14 enero puchami kay latakunga kripi tantanakurkakuna , imashina kay tamia killakuna llaki tiyakpi llankaykunata ruranata rimankapak , kay tanatanakuymanka kayarkami Fernando Suarez may llankaykunata pushak , chtyapika rikuchirkakunami imashina municipiokuna llankayta ruranata shinallati rikuchirkami llankaykunataka kitikunapimi rurarnakan nishpa.
Tukuy llankaykunata yallishka watakua rurashkatami katina kanchik, ña shamuk viernes punchapimi kay ruraykunawanka kallarishun nirkami Mirian Zapata SNGR wasita Cotopaxi markapi pushak.
Kay tantanakuypika shamuk viernes punchata hatun tantanakuyta tukuy kitikunawanmi rurankapkmi shakirirkakuna imashina kay kitikunapi llankaykunata ruray ushankapak.
Kitikunapi COEtaka municipiokunami pushakuna kan shi8nallati jefe politikukuna shuktik llankana wasikunapash tantanakunkakunami.
Kay tantanakuymanka kunan martes punchapika chayarkakunami Saquisili Pujili Sigchos Latacunga municipiokunata pushakuna. Zapata rikuchirkami katik tantanakuymanka ña Pangua, ,Salcedo, Saquisili municipio pushakuna.
Kay tantanakuyman shinallati chayarkakunami kay concejo electoral mantapashn imashina kay shamuk 23 febrero killapi tamia tiyakpi llankaykunata ruranarta rikunkapak.
Kunan punchakamaka tamiakuna mana llakikuna tiyashkachu, shinapash ña MIESwasi MIDUVI pash llankaykunata kallarishkami nish rikuchirka.
Kay wasita pushak Miriam Zapata ima lakikuna tamiawan tiyakpika kay ayllullakatakunapi kawsakkunaka tenencia pilitikaman willakrichun nirkami.
TRADUCCIÓN
Invierno: COE provincial pide a municipios planes cantonales de contingencia (AUDIO)


text:
Mikhail Lomonosov
Mikhaíl Vasilievich Lomonosov sutiyuq runaqa (rusya simipi: Mиxaи́л Bacи́лbeBич ЛoMoHócoB)(* 19 ñiqin ayamarq'a killapi 1911 watapi paqarisqa Misháninskaya llaqtapi - 15 ñiqin ayriway killapi 1765 watapi wañusqa San Petersburgo llaqtapi) huk Rusyap mama llaqtayuq qillqaq wan pachaykamay yachaq runam.
Tayta: ; Mama: .
Ñawpa Warmi: Elisabeth Christine Zilch
Yachay wasi: .
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- María Sánchez Puig, Diccionario de autores rusos. Madrid: Ediciones del Orto, 1995.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mikhail Lomonosov.


text:
Jan Syse
Jan Peder Syse sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin tarpuy killapi 1930 watapi paqarisqa Nøtterøy llaqtapi - 17 ñiqin tarpuy killapi 1997 watapi wañusqa Oslo llaqtapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
Nurwiga Uma kamayuq, 16 ñiqin kantaray killapi 1989 watapi watamanta 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1990 watapi watakama.
Nurwiga Ruraychaqa Ministru, 16 ñiqin tarpuy killapi 1983 watapi watamanta 3 ñiqin kantaray killapi 1985 watapi watakama.
Ñawpaq warmi: Else Walstad
Churinkuna: 2 (Henrik Syse wan Christian Syse).
Alma mater: Oslo Yachay suntur.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jan Syse.
- Stortinget


text:
Jaroslavl
Jaroslavl nisqaqa (rusu simipi: ЯpocлaBлb) Rusiya mama llaqtapi, Jaroslavl suyupi, huk llaqtam. Jaroslavl llaqtapiqa 606 336 runam kawsachkan (2005).
Yuyarina
Mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kotorosl mayu
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay suntur[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Demidov Yachay suntur
- Jaroslavl Politécnica Yachay suntur
- Ushínskiy Yachay suntur
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jaroslavl.
- Fotos de Yaroslavl


text:
John Adams
John Adams Jr., sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin kantaray killapi 1735 watapi paqarisqa Quincy (Massachusetts) llaqtapi - † 4 ñiqin anta situwa killapi 1826 watapi wañusqa Quincy llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 2 kaq umalliqnin (1797 watamanta 1801 watakama), ñawpaq Federalista Partidupi kaq umalliqsi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.
Alma mater: Harvard Yachay sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: John Adams.
- Biografía de John Adams


text:
P'uchqu
- P'uchqu q'apar nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Chaqllisinchipiqa P'uchqu nisqakuna prutunkunata quykuq imayaykunam. P'uchqu llipt'a ruranakuy nisqapi p'uchquqa llipt'aman prutuntam (yakuchaq pusitiwu q'ipisqa iñukuta) qun. P'uchquwanqa yaku iñuwa llipt'a hinam ruranakun, idrunyu q'ipisqa iñuwa (H3O+) tukuspa. Chayrayku p'uchqu yakuwan chulluchisqaqa qanchismanta pisim pH chani nisqata ruran.
Kay hinam yakuchaq kluruchasqa yakuwan ruranakunmi:
- HCl + H2O → H3O+ + Cl-
Kaymi huk iskay p'uchqukunam:
- Yakuchaq kluruchasqa (HCl)
- Salina p'uchqu (H2SO4)
- Qullpa p'uchqu (HNO3)
- Aqha p'uchqu (CH3COOH)
- Sisi p'uchqu (HCOOH)


text:
Hamut'ay
- Yachaqay nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Hamut'ay icha Pawachasqa yachay nisqaqa (latin simipi: scientia, chaymanta kastilla simipi ciencia) aypaq yachaykunankam atipay allichaypas ruray ñan (proceso) nisqamanta. Chay yachayqa runakunap rurasqanpa, qhawaswanpa, yuyasqanpa, yuyaychakusqanpa ruruchisqan kaspa, allin-allinchasqa kaspa, rurananqa huk yanapanakunawan kamachinata qatichinaspa chaskinam, huklla hatun kamachina llik'api, chay llik'api ruranakuspa.
Hamut'aywanqa runa yachayninta k'uskiykuywan miraykunmi, yachachiywantaq runapura mast'arinmi, yachay sunturpi, kuraq sunturpi, mayninpipas.


text:
Pinar del Río pruwinsya
Pinar del Río pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Pinar del Río), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pinar del Río llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
591 931 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
11 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pinar del Río pruwinsya.


text:
Paskwa
Paskwa (iwriyu simipi: פסח [pésah], chaymanta grigu simipi: πάσxa [páskha], chaymanta kastilla simipi: Pascua) nisqa p'unchawpiqa, - ch'iraw mit'api (p'unchawpa tutap kaqlla kachkayninpa qhipaqnin) ñawpaq hunt'a killap qhipaqnin intichawpi, chaypa qhipaqnin killachawpipas - kristiyanukuna Jesuspa wañusqa kayninmanta sayarisqanmantam yuyaykuspa phistakunku.
Kristiyanu iñiypiqa lliwmanta aswan hatunmi raymi, Jesuspa kawsarikusqanrayku. Simana Santap tukukuyninmi.
Hudyukunataq chay p'unchawpiqa Iqiptumanta ayqisqankumantam (Exodus nisqamantam) yuyaykuspa phistakunku.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Ruphay mit'a
- Ch'aki mit'a nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Ruphay mit'a nisqaqa watapi aswan q'uñi mit'am. Ruphay mit'apiqa suni p'unchawmi, pisillataq tutam, achka achkiymi.
Tiksimuyup chincha larunpi ruphay mit'aqa hunyu, hulyu, awustu killakunapim, uralan larunpitaq disimri, iniru, phiwriru killakunapim. Kalindaryukamaqa Inti raymi inti t'ikrakuy p'unchawmanta puquy mit'a p'unchaw tuta kuskan kayninkama mit'am.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ruphay mit'a.


text:
François Hollande
François Gérard Georges Hollande sutiyuq runaqa, (* 12 ñiqin chakra yapuy killapi 1854 wata paqarisqa Ruan llaqtapi - ), Ransiya Mama llaqtayuq Taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
2012 watamanta ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Georges Gustave Hollande
Mama: Nicole Frédérique Marguerite Tribert
Ñawpaq warmi: Ségolène Royal (2007 watakama) / Valérie Trierweiler
Churinkuna: Tomas, Clémence, Julien wan Flora.
Yachaywasi: Jean-Baptiste-de-La-Salle Rouen.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: François Hollande.


text:
Palama uquq ñuñuq
Palama uquq ñuñuq (ordo Insectivora) nisqakunaqa huk ñuñuq, aycha mikhuq - astwan palama mikhuq - uywakunam.
Kaymi tukuy palama uquq ñuñuq rikch'aq ayllukuna:
- Askanku (Erinaceidae)
- Tuhu (Talpidae)
- K'awchisuyt'u (Soricidae)
- Khallasuyt'u (Solenodontidae)
- Wat'a k'awchisuyt'u (Nesophontidae)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Palama uquq ñuñuq.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Palama uquq ñuñuq


text:
Otto von Bismarck
Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen sutiyuq runaqa icha Otto von Bismarck (* 1 ñiqin ayriway killapi 1815 watapi paqarisqa Schönhausen llaqtapi - † 30 ñiqin anta situwa killapi 1898 watapi wañusqa Friedrichsruh llaqtapi) Alimanya mamallaqtaq awqa pusaq wan pulitiku karqan.
1871 watamanta 1890 watakama Alimanya mama llaqtap kansillirninmi kachkan.
Mama: Luise Wilhelmine Mencken, Tayta: Ferdinand von Bismarck,
Ñawpa warmi: Johanna von Puttkamer.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Otto von Bismarck.
- Artículo sobre la unificación alemana
- Blog sobre Bismarck
- La unificación de Alemania


text:
Nawidad
Nawidad (kastilla simipi: Navidad) nisqa p'unchawpiqa, iskay chunka pichqayuq kaq p'unchawpi qhapaq raymi killapim kristiyanukuna Jesuspa Belen llaqtapi paqarisqantam, wata hunt'aynintam phistakunku.
Imatataq Dyuspa Simin Qillqa nin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Dyuspa Simin Qillqa Lukaspa Qillqaspanpi kaytam Jesuspa yurisqanmanta willawanchik (Lukas 2:1-20 ):
- Chay p'unchawkunapim hatun kamachiq Augustuqa kamachikurqan llapa llaqtakunapi tiyaqkuna yupasqa kanankupaq.
- Kay runa yupayqa chayllaraqmi qallarirqan Sirya suyupi sullk'a kamachiq Kirinyu kamachikuchkaptin.
- Llapallataq yupasqa kanankupaq yurisqanku llaqtamankama rirqanku.
- Hinam Husiypas Galileapi Nazaret llaqtamanta Judea hap'iyman wicharqan, Davidpa llaqtam Belenman, Davidpa mirayninmanta kasqanrayku.
- Chaymanqa rirqan paywan kasarakunanpaq rimaykusqaña Mariyawan yupasqa kananpaqmi, Mariyaqa unquqmi kachkarqan.
- Paykuna chaypi kachkaptinkutaq wachakunan killaqa hunt'akurqan.
- Hinan phiwi qhari wawanta wachakurqan, walthanawan walthaykuspataq uywa qaranapi siriykachirqan paykunapaq tampupi mana kampu kasqanrayku.
- Belen llaqta qaylla kampupitaq michiqkuna kachkarqan uywankuta tutantin qhawaspanku.
- Chayllamanmi Apu Dyuspa anqelninqa paykunaman rikhurirqan, Apu Dyuspa lliplli kaynintaq paykunaman k'anchaykurqan, hinan sinchitapuni mancharikurqanku.
- Chaymi anqelqa paykunata ñirqan: "Ama mancharikuychikchu, ancha allin willakuytan willasqaykichik, chaywanmi llapa runa q'uchukunqa.
- Kunanmi Davidpa llaqtanpi huk Qispichiq yuripusunkichik, payqa Dyuspa Akllasqan Kristun, payqa Apunchikmi.
- Chayta yachanaykichikpaqqa kay hinatan tarinkichik: Huk wawan walthanawan walthaykusqa uywa qaranapi siriykusqa kachkanqa" ñispa.
- Chayllamanmi anqelwan hanaq pachapi achka anqelkuna rikhurimurqan Dyusta yupaychaspanku:
- "Dyusqa hanaq pachapi yupaychasqa kachun! Dyuspa khuyapayasqan runakunataq kay pachapi sumaqta kawsachun!" ñispa.
- Hanaq pachaman anqelkuna kutipuptinkutaq michiqkunaqa ñinakurqanku: "Hakuychikyá Belen llaqtata, hinaspa rikumusun Apunchik Dyuspa willawasqanchik imachus kasqanta" ñispa.
- Utqhaylla rispankutaq Mariyata Husiytawan, wawatapas uywa qaranapi siriykusqata tarirqanku.
- Chayta rikuspataq wawamanta anqelpa paykunaman ñisqanta willakurqanku.
- Chaymi llapan uyariqkuna muspharqanku michiqkunap willakusqanmanta.
- Mariyataq ichaqa chaykunata yuyaymanaspa sunqunpi allintapuni hap'irqan.
- Michiqkunataq uyarisqankumanta hina tukuy imapas kasqanmanta yachaspanku, rikusqankumantawan, Dyusta hatunchaspa yupaychaspa kutipurqanku.
Phistakuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Phistakuq runapuraqa Allinlla Raymi! nispa napaykunakunkum. Chinchay Abya Yalapi Iwrupapipas runapura kamarikunata, t'inkakunatam quykupuq. Santa Klaus (Papa Noel) sutiyuq runas wawakunaman chay kamarikunata qupuyta hamuqsi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Dmitri Medvédev
Dmitri Anatólievich Medvédev sutiyuq runaqa (Rusiya simipi: ДMиTpий AHaToлbeBич MeдBeдeB; IPA: [ˈdmʲitrʲɪj ɐnɐˈtolʲjɪvʲɪtɕ mʲɪˈdvʲedʲɪf]; 14 ñiqin kantaray killapi 1965 paqarisqa Leningrad llaqtapi) Rusiya mama llaqtayuq taripay amachaqmi pulitikum. Rusiya umalliq.
2012 watamantapacha Rusiyap Uma kamayuqninmi kachkan. 2008 watamanta 2012 watakama Rusiyap Umalliqninmi karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Dmitri Medvédev.


text:
Kåre Willoch
Kåre Isaachsen Willoch sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin kantaray killapi 1928 watapi paqarisqa Oslo llaqtapi - ) huk Nurwiga mama llaqtayuq musikuq wan pulitiku qarqan.
Nurwiga Uma kamayuq, 14 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi watamanta 9 ñiqin aymuray killapi 1986 watapi watakama.
Nurwiga Qhatu Ministru, 28 ñiqin chakra yapuy killapi 1963 watapi watamanta 25 ñiqin tarpuy killapi 1963 watapi watakama wan 12 ñiqin kantaray killapi 1965 watapi watamanta 5 ñiqin inti raymi killapi 1970 watapi watakama.
Tayta: Haakon Isaachsen Willoch (1896–1955); Mama: Agnes Christine Saure (1895–1994).
Ñawpaq warmi: Anne Marie Jørgensen
Churinkuna:.
Alma mater: Oslo Yachay suntur.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kåre Willoch.
- Human Beams


text:
Dyuspa Simin Qillqa
Dyuspa Simin Qillqa, Ch'uya Qillqa (Chuya Qillqa) icha Biblia nisqaqa kristiyanukunap Dyusmanta willaq qillqanmi, liwrukunap liwrun nisqapas. Kristiyanu iñiykamaqa Dyuspa kamachisqan runakunap qillqasqan.
Bibliapiqa iskay rakim: Ñawpa Rimanakuywan Musuq Rimanakuymi.
Ñawpa Rimanakuyqa Hudyukunap iwriyu simipi qillqasqan. Musuq Rimanakuy nisqataq grigu simipi qillqasqa kaspa Jesusmantam willakun.
Qhichwa simiman t'ikrasqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Bibliaqa lliw pachapi qillqakunamantaqa aswan rimaykunaman t'ikrasqam. Tukuy Bibliaqa suqta Qhichwa simi rimaykunamanñam t'ikrasqa. Kaypim lluqsisqanpa watankuna (wichq'achiqkunapi: Musuq Rimanakuypa):
- Urin Buliwya Qhichwa (Buliwyapi Qusqu-Qullaw) 1986 (1922)
- Chanka runasimi (Ayakuchu) 1987 (1958)
- Qusqu-Qullaw (Piruwpi) 1988, llamk'apusqa 2005 (1947)
- Chimpurasu Kichwa 1989 (1954)
- Imbabura Kichwa 1994 (1976)
- Inga kichwa (Kulumbya) 1996 (1971)
Dyuspa Simin Qillqap liwrunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Bible.is (ñawiriy, uyariy):
- Youversion.com (ñawiriy):
- Chuya Qellqa (Chanka runasimipi),
- Dios rimashca shimicunami (Chimpurasu Kichwa rimaypi),
- Diospaj shimi (Imbabura Kichwa rimaypi),
- Dios Rimashcata Quillcashcami (Kañari Kichwa rimaypi)
- Mushuj Testamento Diospaj Shimi (Musuq Rimanakuy, Chimpurasu Kichwa rimaypi)
- Chuya Qellqa: Ñawpaq Testamento Mosoq Testamentopas (Sociedades Bíblicas Unidas, 1987): Tukuy Ch'uya Qillqa, Ayakuchu Chanka runasimipi (PDF, 26 MB)
- Congregación de los Sagrados Corazones - Provincia del Perú: Evangelios en Quechua (Musuq Rimanakuymanta):
- Uyarispam Runaqa Iñin / Faith Comes By Hearing (FCBH): Dyuspa Simin Qillqata achka rimaykunapi uyariy (Musuq Rimanakuy)
- Qhichwa rimaykunapi Dyuspa Simin Qillqa: maypim tarinchik
- Lukaspa qillqasqanpa tawan ñawpaq uma rakikuna
- Wycliffe Bible Translators (Diospa Simin Qelqa T′ikrachiq): Perupi qheswa runakunata servinapaqmi aynipi llank'ashanku. Irma Inugay de Phelps qelqasqan (QSHKS qillqaypi)
- Yaya Diospa Mushu Killkachishkan Shimi (Pastasa kichwa simipi)


text:
Lluqlla
- Lluqllataqa kastilla simipi "huayco" ninku. Ama wayq'u nisqawan pantaychu.
Lluqlla nisqaqa urqukunamanta lluchk'aspa suchumuq allpam, ancha hatun allpa chinkarim.
Lluqllakunaqa chakrakunatam, llaqtakunatapas p'ampachaspa llik'in, achka runakunatapas wañuchispa. Antikunapiqa, huk urqukunapipas lliwmanta aswan millay chikim. Rit'i urqukunapi chullunku nisyu utqaylla yukuyaptin chay yakuqa urqup allpanta apakuspa qhichwakunamanmi urman.
Waras thuñisqa 1941 watapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1941 p'unchawpi Anqash suyupi huk ancha hatun lluqlla Waras llaqtatas thuñichirqan. Huk hatun chullunku Pallqaquchap ukhunman urmaptin quchap patankuna thuñirqan, yakunkunataq wayq'uta llump'ispa achka allpata apakuspa lluqlla tukuspa, chunka pichqayuq minutumanta Waras llaqtata haywarqan, suqta icha qanchis waranqa runatatas wañuchispa.


text:
Liu Shaoqi
Liu Shaoqi (Chinu simipi: 刘少奇, chinu tradicional: 劉少奇, pinyin: Liú Shàoqí, Wade-Giles: Liu Shao-ch'i) sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin ayamarq'a killapi 1898 paqarisqa Ningxiang llaqtapi - 12 ñiqin ayamarq'a killapi 1969 wañusqa Kaifeng llaqtapi). Chunwa mama llaqtap pulitiku qarqan.
1959 watamanta 1968 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapas umalliqnin karqan.
Ñawpaq warmi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Liu Shaoqi.


text:
Oscar Arias
Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez sutipaq (* 13 ñiqin tarpuy killapi 1940 watapi paqarisqa Heredia (Kustarika) llaqtapi - ). Kustarika mama llaqtapi tariapay amachaq, musikuq wan pulitiku runa qarqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1987 watapiqa chiqniq.
1986 watamanta 1990 wan 2006 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Kustarikapa Umalliqnin karqan.
Yaya: Juan Rafael Arias Trejos, Mama: Lylliam Sánchez Cortés
Ñawpaq warmi: Margarita Penón Góngora (1973-2005) / Suzanne Fischel (2012-)
Churinkuna: (2) Silvia wan Óscar Felipe.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Oscar Arias.
- La Prensa Libre Online
- Kevin Casas naufragó en tormenta política
- La Prensa Libre Online
- Frente Amplio
- Biografía por Fundación CIDOB


text:
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou sutiyuq runaqa, (* 5 ñiqin anta situwa killapi - 1911 paqarisqa Montboudif (Cantal) llaqtapi - † 2 ñiqin ayriway killapi - 1974 wañusqa Paris llaqtapi ).
1969 watamanta 1974 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Pompidou
Mama:
Ñawpaq warmi: Claude Cahour
Wawakuna: Alan
Yachaywasi: Lapèrouse (Albi), Pierre de Fermat, Liceo Louis-le-Grand.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Georges Pompidou.
- (Ransiya simipi):


text:
Tawantinsuyu iñiy
Tawantinsuyu iñiy nisqakunaqa Uralan Abya Yalapi, Tawantinsuyu kasqa suyukunapi ispañul purtuyispas awqakuna manaraq chayamuptin runakunap iñisqankunam, kunanraq chaymanta yurisqa iñiykunapas.
Tawantinsuyupi yupaychasqa apukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ispañulkunap chayamusqanmanta wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ispañamanta Purtugalmantapas awqakunaqa Abya Yalapi chayamuspa, kaypi runakunata ñit'ipayta, qullqita qurita qichuytapas munaspa "kristiyanukunam kayku" nispa llullarqan. Runakunap iñiyta ama nichaspa, kristiyanu iñiyta runakunaman kamachirqan. Chay munay mana munaywan iñichiyqa manam Jesuspa siminkamachu karqan, kristiyanu iñiyqa runap qispillam kamarikuyninwan chiqaptaq iñinan kaptin.
Kunan pachapi Antikunapi ñawpa pachamanta iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunanqa Abya Yala mama llaqtakunapi lliw runakunamanta aswan katuliku kaptinpas, Antikunapi achka runakunam kunanraq Pachamamata huk apukunatapas yupaychan.
Kunankamapas paqu yachaqkuna Pachamamaman uywakunata qaraspa wilanchanmi, qurakunata qaraspa q'uwaykunmi.


text:
7 ñiqin pawqar waray killapi
7 ñiqin pawqar waray killapi p'unchawqa (07.03., 7-III, 7ñ marsupi) Griguryanu kalindaryupi watap suqta chunka suqtayuq kaq (66ñ - wakllanwatapi 67ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 299 p'unchaw kanayuq.
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kathuliku santukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ima tukusqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yurisqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1693: Clemente XIII, Tayta Papa
Wañusqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1274: Tommaso d'Aquino, kathuliku santu


text:
Kastillanuchay
Kastillanuchay (kastilla simipi: Castellanización) nisqaqa Ispañapi, kasqa kulunyakunapipas, Awya Yalapi mama llaqtakunapi kamachiqkunap kawpayninmi mana kastilla rimaq runakunap, indihinakunap kastilla simita mama simi hina chaskinanpaq kikinpa mama siminta qunqananpaq.
Yachay wasikunapi kastilla simitalla yachachispa indihina wawakunata mama simita rimayninrayku wanachaptinmi, chay iskuylakunapi yachachisqa runakunaqa mama simita rimaymanta manchakunmi. Astawanpas, awqaqkunapuram, phawrikakunapim, qillqana ukhukunapim Awya Yala rimaykunataqa sarupanku.
Chay kastillanuchaymantaqa achkaña Awya Yalapi rimaykunam wañusqaña, ahinataq Pukina simi, Muchik simi, Kulli simi. Huk rimaykunataq - paypurapas Qhichwa siminchik - chikichasqañam. Kay mama llaqtanchikkunap kawpayninta mana hukchaptinchikqa, pisi pachapichá kay sumaq rimayninchikkuna wañunqaman.
Awya Yala simikunap mana chinkananpaqqa, kunan pacha achka runakunam Iskay simipi iskay kawsaypi yachay nisqatam mañakun. Hukkunataq, ahinataq Buliwyap umalliqnin Evo Morales [1], kansillirninpas David Choquehuanca, chay kawsaypura yachaytaqa tukuy mama llaqtayuq runapaqmi, kastilla simita rimaqkunapaqpas mañakun, tukuy runakunap qhichwata, aymarata rimananpaq, chayllawanmi rimanchikkunaqa kawsanqa nispa.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Evo anuncia prefectos bilingües. Plan: En dos años, todos los funcionarios deberán hablar dos idiomas. http://cgi.proeibandes.org/cambios/ver.php?id=40
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Nereo Hancco Mamani (qhichwa yachachiq): Irqikunap qhichwa simi kastilla simi ima Qhiwar ayllupi rimasqankumanta (Qhiwar llaqtapi k'uskiykusqa)
- “Ñawi T’uqyasqa Kanchik Qhichwaman. Ma Qunqasunmanchu”. Perspectivas y Actualidad de la EIB en el Ayllu Qhipallu
- Yalpatrakuy (Testimonio), kay liwrumanta: Lengua y sociedad en el Valle del Mantaro, Rodolfo Cerrón-Palomino. Publicado por el Instituto de Estudios Peruanos, Lima, Perú, 1989. Wanka limay nisqapi (kastilla simipi)


text:
Horst Köhler
Horst Köhler sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin ayamarq'a killapi 1943 watapi paqarisqa Skierbieszów llaqtapi, Lublin k'itipi, Pulunyapi - Alimanya]] mama llaqtap umalliqninmi kachkan.
Alymaniapas Musiku Ministru.
2004 watamanta ñawpaq kuti Alimanya llaqtapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Eduard Köhler; Mama: Elisabeth.
Ñawpaq warmi: Eva Bohnet
Wawakuna: Yachaywasi: School ( Alimanya)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Horst Köhler.


text:
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin hatun puquy killapi 1809 watapi paqarisqa Hodgenville (Kentucky) llaqtapi - † 14 ñiqin ayriway killapi 1865 watapi wañusqa Washington D.C. llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 16 kaq umalliqnin (1861 watamanta 1865 watakama), ñawpaq Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.