text:
Tintin yura rikch'aq ayllu
Tintin yura rikch'aq ayllu (familia Passifloraceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, Tiksimuyuntinpi 18 rikch'anayuq, 840-chá rikch'aqniyuq.
Antikunapiqa lliwmanta aswan kururunku (genus Passiflora) nisqap rikch'aqninkunam wiñan.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
- hampaway (Passiflora mixta)
- ukucha hampaway (Passiflora gracilens)
- kita hampaway (Passiflora mollissima)
- ñawpa machu hampaway (Passiflora trifoliata)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tintin yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Tintin yura rikch'aq ayllu


c: text/html

text:
Apustul Pawlu
Apustul Pawlu, Pawlu Tarsumanta sutiyuq runaqa (grigu simipi Πaῦλoς, iwriyu simipi sutin שָׁאוּל, Scha'ul, Sawlu, Eaoύλ, Eaῦλoς, Saul, Saulos, שאול התרסי, Šaʾul HaTarsi; 5-chá 10-chá watapi paqarisqa Tarsu llaqtapi, Uchuy Asyapi, 67 watapi wañusqa Roma llaqtapi) Apustulkunap rurasqankunamanta qillqakama paganukunap apustulun, ñawpaq kristiyanu misyuniri karqan. Ñawpaqta Sawlu sutiyuq hudyu yachaq kaspa kristiyanukunata qatiykachaq kaspa, Dimashqman purichkaspa sayarisqa Jesukristuta rikuspa kristiyanu iñiyman kutirikurqan (Rurasqakuna 9:3-29 ). Chaymanta Pawlu, "uchuylla kaq" sutichakurqan.
- Llamaskupa aywaykarqan kristyanukunata qatikaqachaq. Illaqpita illaqu hanap patsapìta, ñawinman shikwarirqan, qaprayashaq lluqanqan kawallupita hiqaskirqan. Tsaypitan, chiyashqa, Kristu iñiqni tikrarqan. Kristupa shiminta qallarirqan yachatsiyta, may may llaqtakuna purir, Rumayaq charqan. Tsaychawshi wañutsiyaanaq.
Hawa tinkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Apustul Pawlu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Murrupun pruwinsya
Murrupun pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Murrupun jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Morropón) Piwra suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chulukanas llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 31 ñiqin qhulla puquy killapi 1936 watapi, Oscar R. Benavides Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Murrupun pruwinsya.
- Saywitu: Piwra suyu


text:
Qataq listritu
Qataq listritu (kastilla simipi: Distrito de Cátac ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk listritum, Anqash suyupi, Rikuway pruwinsiyapi. Uma llaqtanqa Qataq llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
- Urqukuna: Challwa - Qiwllarahu - Minapata - Mururahu - Pastururi - Santun (Santon) - Tantash - Wanaku Punta (Huanaco Punta); Walla: Urin Yuraq Walla
- Quchakuna: Qunuqucha
- Mayukuna: Santa mayu
SimikunaLlamk'apuy
Listritupiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Pachan simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Listritupi paqarisqaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
RikchakunaLlamk'apuy
Qiwllarahu rit'i urqu Qunuquchamanta rikusqa


text:
Kay kipuk kamachiy Nº 128, Ishkayniki Kimichishka killkapimi, 17 puncha karway killa 2022 wata willachishka rikurin, shinami Ley para Fomentar la Producción Comercialización, Industrialización, Consumo y Fijación del precio de la Leche y sus Derivados kamachiyka llaktapi paktarinaman yaykun, Mamallakta Tantanakuymi yallik 31 puncha aymuray killa arinirkakuna.
Kay kamachiyka tarpukkunapi ñuñu wiñachinata kuyuchinapak, rikuranapak, chaparanapak, sumaychapak, shinchiyachinapak kamachiyta, pushanatapashmi wiñachin, shinallatak, charinata rurak wasikuna ñuñuta paktanapak, apanapak, wakichinapak, mintalanapakpash rikunatami yanapan.
Ashtawanka, kay Kamachiypak yuyaytaka Llaktapak llamaywasikuna ushay paktarinatami achikyachin; ñuñu tarpuypi kimirik tantanakuykuna makipurashpa llamkachunmi yanapan, kay llamkaykunapi kawsakkuna wiñarichun, ñuñuta tantachichun, apachun, charinata rurak llamkaywasikunatami yanapan.
Shinallatak, charinata rurakkuna, ashtawankarin ñuñuta wiñachikkunapash llaktapak mintalayman akllashka yaykuchunmi rikuchin, kaypika llamkanapak yuyarinakushka killkikunapi alli yuyaywan rurachun shinallatak, kay llamkaykunapi paktarikkunatapash chaparanapak, wanachinapakpashmi rikuchin.
Kay kamachiyka runakunapak, tantanakuykunapak, runa llaktakunapak, ayllu llaktakunapak shinallatak istallakta ayllukuna Ecuador llaktapi kawsakukkuna ñuñuwan llamkashpa paktarikkunapakmi kan.
Kay Consejo Nacional de la Leche y sus Derivados tantanakuytami wiñachin, paykunami kayshina llamkakkuna kamachiywan pakta llamkashkata chaparanka, katirankapash. Kay tantanakuypika kimirinkakunami, Ministerio de Agricultura y Ganadería llamkaywasimanta pushak nakashpaka minkashka ayllupash, paymi pushakunka; Salud Pública llamkaywasita pushak, Producción, de Defensa Nacional, Seguridad Ciudadana tantanakuy pushakkuna, shinallatak Servicio Nacional de Aduana, Superintendencia de Control del Poder del Mercado pushakkunapashmi chaypi kanka; shinallatak, Chikanyashka marka pushakkuna; chikanyashka kiti pushakmanta shuk minkashka; Agencia de Control Fito y Zoo Sanitario tantanakuymanta minkashka; Agencia de Control Sanitaria tantanakuymanta minkashkapashmi chaypi kanka.
Ashtwank, paktanapak kallari yuyaykunatami ñuñu wiñachinapak mutsushka chanita paktanapak churna, katipika ñawpa kawsayta rikurashpa, ruraykuna katirashpa, imalla mushuk ruraykuna paktashkata riksishpami kamachiypi churashkata katishpa shuk litro tupu ñuñu runa llaktapi mashka chani paktana kashkata rikunka, mashna chanika kashkataka Agricultura y Ganadería llamkay wasi pushakmi allichishpa riksichinka.
Kay kamachiytaka Soberanía Alimentaria y Desarrollo del Sector Agropecuario y Pesquero Minkarishkami allichirka, llaktayukman riksichirka, kay minkarishkata Mariano Curicama kamachi killkakmi pushakun, paymi kamachiy rurana killkataka chayachirka. Kay kamachiyta ruranapakka Minkarishkaman llaktayukkuna, tantanakuykuna, llaktapi tarpushpa kawsak ayllukunami yuyaykunata sakinaman chayamurkakuna; Ecuador llaktapi wakrata wiñachishpa kawsak suyu llaktakunapimi llaktayukkunawan tantanakushpa llamkarkakuna, kaypimi uchilla, maltalla tarpuk ayllukunapash imalla mutsushkata riksichirkakuna.
EG/pv/cg-k


text:
Maksymilian Maria Kolbe
Maksymilian Maria Kolbe, OFM, (kastilla simipi Maximiliano María Kolbe), Rajmund Kolbe sutiyuq runaqa (8 ñiqin qhulla puquy killapi 1894 watapi paqarisqa Zduńska Wola llaqtapi - 14 ñiqin chakra yapuy killapi 1941 watapi wañusqa Aushcwitz llaqtapi) huk Pulunya mama llaqtayuq kathuliku santu qarqan.
14 ñiqin kantaray killapi Santu Maksymilian Kolbe raymi p'unchawninmi.
Taytan: Juliusza Kolbe; Maman: Marianny Dąbrowskiej.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kathuliku inlisya
- Francesco d'Assisi
- Stanisław Kostka
- Faustyna Kowalska
- Michał Sopoćkol
- Catherine Labouré
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Maksymilian Maria Kolbe.


text:
Huwan Krusmanta
Huwan Krusmanta santu, ( kastilla simipi: Juan de la Cruz) sutiyuq runaqa, (* 24 ñiqin inti raymi killapi 1542 watapi paqarisqa Fontiveros llaqtapi - † 14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1591 watapi wañusqa Ubeda llaqtapi) huk Ispaña mama llaqtayuq qillqaq, kathuliku Tayta kura wan Santu qarqan.
14 ñiqin qhapaq raymi killapi Santu Huwan Matamanta raymi p'unchawninmi.
Taytan: Gonzalo de Yepes; Maman: Catalina Álvarez.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Subida al monte Carmelo (1578-1583)
- Noche oscura del alma
- Cántico espiritual (1584)
- Llama de amor viva (1584 o 1585)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Huwan Krusmanta.
- [ ] - Uficial web. ( simipi)


text:
Rumiyasqa rawrana
Rumiyasqa rawrana nisqakunaqa rawranalla allpa pachapi tiyaqkunam, ancha ñawpa pacha wañusqa yurakunamanta, uywakunamanta allpap ukhunpi mana wayra pachachu chaylla kaptin k'illimsayaspa tukusqas, achka pachak hunu watakunapis.
Rumiyasqa rawranakunaqa kaymi:
- Allpapi kaq k'illimsa
- Allpa wira
- Allpa wapsi
Runakuna chay rawranakunataqa antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas llamk'achinmi.
Runakuna achka rumiyasqa rawranakunata kañaptinmi, ancha achka chimlasaymi wayra pachaman hamuykuchkan. Chay chimlasaywanqa pacha q'uñinmi. Rumiyasqa rawrana kañay wayra pacha waqlliptinmi, hamuq pachapi kutipayaq michakunata llamk'achiyta munanku.


text:
José Manuel Pando
José Manuel Pando Solares sutiyuq runaqa (27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1848 watapi paqarisqa Luriway llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Wuliwiyapi, 17 ñiqin inti raymi killapi 1917 watapi wañusqa Kenko llaqtapi, Wuliwiyapi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (25 ñiqin kantaray killapi 1899 watamanta 14 ñiqin chakra yapuy killapi 1904 watakama).
Taytan: Manuel Pando; Maman: Petrona Solares.
Warmi: Carmen Guarachi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José Manuel Pando.
- www.worldlingo.com


text:
Matarahu
Matarahu, Matarrahu, Matarruhu icha Pisqu (kastilla qillqaypi: Mataraju / Matarraju / Matarajo / Matarrojo / Pisco) nisqaqa Piruw suyupi, huk rit'i urqum, Yuraq Hankapi, Anqash suyupi, Yunkay pruwinsyapi, Yunkay distritu, Llankanuku quchakuna ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.752 / 6.074 mitrum aswan hanaq.
- Waras: 60 km
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Aguja
- Artisunrahu
- Chawpikallki
- Chakrarahu
- Qaras
- Tullparahu
- Waskaran
- Sinru qillqa: Anqash suyupi urqukuna


text:
Neymar
Neymar da Silva Santos Júnior icha Neymar Jr. sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin hatun puquy killapi 1992 watapi paqarisqa Mogi das Cruzes llaqtapi - ) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Taytan: Neymar da Silva Santos, Maman: Nadine Santos.
Churiː Davi Lucca da Silva Santos
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Neymar.
- Uficial qillqa web


text:
Antonín Dvořák
Antonín Leopold Dvořák sutiyuq runaqa (Nelahozeves llaqtapi (Chiksuyupi) paqarisqa 8 ñiqin tarpuy killapi 1841 p'unchawpi; † Praha llaqtapi (Chiksuyupi) wañusqa 1 ñiqin aymuray killapi 1904 p'unchawpi) huk Chiksuyu mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi qarqan.
Taytan: František Dvořák, Maman: Anna Zdenĕk.
Warmi: Anna Čermáková.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Antonín Dvořák.


text:
Parquy
Parquy icha Qarpay nisqaqa chakrakunata yakuchaymi, nisyu ch'aki kaptinmi.
Chakrata parqunapaqqa rarqakunatam aspinchik. Tawantinsuyu pachapiñas, Chimu runakunapas achkata parqurqanku.
Usya m'itapi chakrakunata parqukan yapukananpaq, icha mukakananpaq papata tarpuyta munarqa; Yakuqa (unuqa) yurakuna wiñachin. Chaymi ruwayan Unu raymita, kunanyaq Waruchiri llaqtapi runakuna wichayan qucha k'uchunyaq, allichaq raqra unuta. Tukuy aywayan: yasqa, wayna, sipas, qhari, warmi, warmakunapas. Tusuyanpas tinyawan, pinkulluwan.


text:
2
Cawsä wasictam chalapacücunäwan śhalcachin
1 Chayurá imaymana mana allincunäta caćhaycälinayquiñam: ingañacuycunacta, ishcay cära caycunacta, inbidiacuycunacta, tumpacuycunacta, palanacuycunactapis. 2-3 Aśhwanpam iñacha lichillapi wañuyäcänuy ispiritunchicpä cä lichi-yupaycäpi wañupaculcanquiman. Chaynu Tayta Diospa llaquipayninta yaćhayalcalñá chaypamari wiñay allincäpa wiñaycälinqui.
4-5 Jesusmi Diospa wasinpa sumä chalänin cawsä lumica, nunacunäpa licaytapis mana munaśhanca; Diospäñatacmi ichá sumä ćhaniyu aclacuśhancälä canpis. Payman aśhuycul'a amcunapis cawsä lumicunanümi cayalcanqui; amcunawanmari sumä chuya wasinta ishpiycachin. Jinaman chuya sasirdüticunaman muyuycälinqui Jesusninchicpa Tayta Dios allinpa ćhasquiycuśhancäta uycälinayquipämi. 6 Isquirbishaćhüpis niyanmari:
“Licapäcuy, Sionman sumä chalänin aclacuśhan ćhaniyu lumictam ćhulayá. Chayman chalapacücá manam imaypis pin'ayćhu can'achu”✡ Is 28.16 nil.
7 Am chalapacücunäpá cay lumi sumä allin ćhaniyümi. Mana chalapacücunapäñatacmi ichá lulacacun cay nishanca:
“Wasi luläcuna jalutacuśhan lumim mas allin puydï chaläninmanlä muyüñä”✡ Sal 118.22 nil.
8 Jinaman'a:
“Paymi mitcacacuna lumi, cućhpachicü wanca cacuyan”✡ Is 8.14
Paycuna allin willacuycäta mana cäsucuyninwanmari cawsayninćhu mitcacaculcan. ¡Chaypä nishamá capäcun!
9 Amcunañatacmi ichá capäcunqui aclacuśhan milaynin, Mandacücäpa sasirdütin, chuya japächaycuśhan malcan, Tayta Diospa nunan. Chay tutapäcäćhu cayaptiqui sumä tuqui acchiman ayaycuśhulanqui sumä alawana lulaynincunacta willaculcänayquipämá. 10 Aw-ari, amcuna unay manam malcanpäpischu licaśha capäculanqui; cananmi ichá Diospa malcanña cayalcanqui. Unay'a manam llaquipaycuśhapischu capäculanqui; cananmi ichá llaquipaycuyninćhüña cayalcanquipis.
Allin cawsayniqui licachipä caycuchun
11 Cuyaśhäcuna, pasacü biajiructanümi ćhuncay-ćhuncay niycälic, ispirituyquiwan chalanacü aychayquip munaynincunapi japächaculcänayquipä. 12 Ñatac mana chalapacücunäćhu sumä licachipäri cawsaycäliy. Chayćha masqui canan jucha-sapacunactanuy jamuyalcäśhuptiquipis Diosninchic śhamunancäćhu'a allin wayuyniquip payta altuman julaycälin'a.
13-14 Taytanchicćhüña capäcuśhayqui-laycu-ari nunacunäćhu lluy mandacücunäman sujitaculcay: nasyunpa puydï sumänin mandacücämanpis, chaynütac gubirnadurcunämanpis. Paycunamari mana allin luläcunäta mućhuycachinanpä, allincunätañatac alawaycunanpä malcaćhü-cama ćhuläśha cayalcan. 15 Tayta Diosninchic allincäta lulaycälinayquitamari munan, chay luclu mana tantiayniyücunaca ima nishunayquipis mana cäpä cananpä. 16 Libri capäcuśhayquimannu-ari cawsapäcuy; amatac libri cayniquita bäliculcul mana allincäta lulayalcaychu. Aśhwanpa Diospa nunannuy cawsapäcuy. 17 Lluytapis allinpäri licapäcuy: chalapacü-masiquicunactapis cuyapäcuy, Tayta Diostapis manchacuywan licaycäliy, puydï mandacücätapis allinpätac licaycäliy.
Jesusmi ñacaycula laśhćhunman jaluycunapä
18 Am uyway nunacunäpis patrunniquicunacta allinpa lical sujitaculcay, ama allin cuyacücunällamanchu, sinu'a masqui mana awantaycuna cäcunämanpis. 19 Yan'alpi ñacachisha caśhanta Diospa puntanćhu tuquicta yaćhacul awantaycücá allin luläpälä licaśham cayan. 20 Ñatac juchayquipi ñacachipäcuśhuptiqui'a, ¿ima allintá maynu ñacayta awantaśhayquipis? Allin lulaśhayquipi ñacachipäcuśhuptiqui awantaycuptiquim ichá Tayta Diosninchicpäpis allin caycunqui. 21 Chaypämari Jesusninchicnülla amcunapis ayaycuśha capäculanqui. Pay amcuna-laycumari ñacala, chay laśhćhunman jalupäcunayquipä. 22 “Pay'a manam ima juchactapis lulalachu nï uchuyllapis casquicta limalculachu.”✡ Is 53.9 23 Palapäcuptinpis manam limalculachu; ñacachipäcuptinpis manam cutipaculachu, aśhwanpam tincüninman licaycücäpa maquinman quiquin ćhulacuycula. 24 Paymi curuśhcäćhu llapa juchanchicta quiquin aychanćhu apala, juchäpa wañuśhaña canapä jinal allincällapäñatac cawsaycunapä. ¡Chay dañäduncunapmi amcuna allinyaycachisha capäculanqui! 25 Unay pulipäculanqui pintïsha uwishnümi. Cananmi ichá cawsayniquita Michïca, Täpä Jesusninchicman cutïlälimunqui.


text:
Niels Bohr
Niels Henrik David Bohr sutiyuq runaqa (7 ñiqin kantaray killapi 1885 watapi paqarisqa København llaqtapi - 18 ñiqin ayamarq'a killapi 1962 watapi wañusqa København llaqtapi) huk Dansuyu mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.
1922 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Tayta: Christian Bohr, Mama: Ellen Adler.
Alma mater: København Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Niels Bohr.


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 078 (Lou Ling makes a decision)
78. Lou Ling Yuyanchakun
Lou Ling sutiyoj imillita, China suyupi uj jatun problemapi rikhurisqa: paywa t’ukusqa uj k’aspimanta ruwasqa estatua wasimpi alto patitapi sumaj churasqa kasqanmanta. Tatan mamankuna nisqanku chay k’aspimanta ruwasqa diosninku kasqanta.
¿Mana chay cheqachu chayqa í? kawsaj Diosqa janaj pachapi kashan, chay k’aspimanta ruwasqa alto pataman churasqankoqa uj ídolo mana kawsayniyoj. Makisniyoj kasqa nitaj imapipis yanapajchu, simiyoj mana parlajtaj, ninrisniyoj manataj uyarej.
Chaytataj jatunchaspa mayta yupaychasqanku, chayta ruwajkunaqa mana yacharqankuchu Tata Dios chayta mana munasqantaqa:
Noqa Señorniyki Dios kani, ama waj dioskunata ruwakunkichu.
Lou Ling chaypi sapa p’unchay t’ukusqa á:
Lou Ling: "¿Cheqapunichu kanman jaqay k’aspimanta runa jina ruwasqa Dios kanman?"
Chay imillitaqa escuela cristianaman rej kasqa á, chayrayku jinata tapukusharqa, chaypi uyarisqa cheqa kawsaj Diosmantaqa. Yachallasqataj Diostata uj k’ata churinta kay pachaman kachamusqanta tukuy juchasapa runakunarayku. Mayta t’ukuchisqa wañusqamanta Jesús kawsarimpusqa, kunantaj janaj pachapi kashasqan.
¿Pitaj cheqata nishanman karqa? ¿Pitaj cheqa Diosrí? ¿Jesúschu chayri chay wasimpi k’aspimanta ruwasqachu?
Lou Ling: "Yachaniña imatachus ruwanaytaqa. Kay diosta p’ampaykusaj huertaman, sichus kawsarimunqa chayqa, chaypi yachasaj pay cheqa Dios kasqanta."
Lou Ling lampata oqharisqa huertankuman llojsirisqa, chaypi jusk’uta allaspa chayman p’ampaykusqa chay ídolota. Manchay kusisqa wasinman kutiykurisqa. Chanta ñawpaj kaj p’unchay saqellasqa, iskay kaj p’unchaypitaj chay p’ampasqanman imata jina t’ijusqa, chaypi ujchhikanta jallp’ata thawirispa qhawaykusqa, chay ídolotaj chaypi kakushasqaraj.
Chay imillitaqa imata jina kinsa kaj p’unchayta suyarisqa, chay p’unchay chamojtintaj qhawaykullasqataj p’ampasqantaqa, chay p’unchaypis kikimpi imaynachus churasqan jina kakushallasqataj.
Lou Ling: "Aaa…, kunan yachaniña pichus Dios kasqantaqa, chayrayku tukuy sonqo creeni Señor Jesúscristopi, noqarayku wañusqampi, kawsarimusqampitaj."
Lou Ling tukuy sonqo, tukuy kayninwan Diospi atienikuyta qallarisqa chayratomantapacha, sapa p’unchay kawsaynimnpitaj rikusqa tukuy imapi Dios paywampuni kashasqanta ni jayk’aj saqeraspa.
Tata Diosqa nin:
"Noqamin Señor Diosniyki kani, ama waj dioskunata ruwakunkichu. Nimapis aswan importante, aswan munasqataj qampaj kananchu."
Personajes: Relator, Lou Ling
© Copyright: CEF Germany


text:
Aixin-Jueluo Yinzhen
Aixin-Jueluo Yinzhen (chinu simipi: 愛新覺羅胤禛, Manchu: Aisin Gioro hala i In Jen), Yongzheng Hatun Qhapaq (* 13 ñiqin qhapaq raymi killapi 1678 watapi watapi paqarisqa Pikkin llaqtapi - 8 ñiqin kantaray killapi 1735 watapi wañusqa Tailing llaqtapi).
Qing panaqa 1722 watamanta 1735 watakama Chunwa Hatun Qhapaq
Tayta: Aixin-Jueluo Xuanye; Mama: Xiaogongren Qhapaq warmi.
Ñawpaq warmi: Xiaojiangxian Qhapaq warmi, Xiaosheng Qhapaq warmi Qi warmi
Churinkuna: Honghui, Hongyun, Hongshi, Hongli, Hongzhou, Hongpan, Fuhe, Fuhui, Fupei, Hongyan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Aixin-Jueluo Yinzhen.


text:
Helena (santu)
Flavia Iulia Helena Santa Elena, Constantinopolispi Elena, sutiyuq warmiqa (* 250 watapi paqarisqa Drépano llaqtapi - † 330 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk kathuliku wan orthodoksa Santu karqan.
18 ñiqin chakra yapuy killapi Santa Elena kathuliku raymi p'unchawninmi.
21 ñiqin aymuray killapi Santa Helena orthodoksa raymi p'unchawninmi.
Tayta: ; Mama: .
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Helena (santu).
- Web católica sobre los primeros cristianos


text:
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin hatun puquy killapi 1809 watapi paqarisqa Hodgenville (Kentucky) llaqtapi - † 14 ñiqin ayriway killapi 1865 watapi wañusqa Washington D.C. llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 16 kaq umalliqnin (1861 watamanta 1865 watakama), ñawpaq Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Acta_Independencia_argentina_quechua.jpg
ACTA.En la benemérita y muy digna ciudad de San Miguel de Tucumán a nueve días del mes de julio de mil ochocientos diez y seis, terminada la sesión ordinaria, el Congreso de las Provincias-Unidas continuó sus anteriores discusiones sobre el grande y augusto objeto de la independencia de los pueblos que lo forman. Era universal, constante y decidido el clamor del territorio entero por su emancipación solemne del poder despótico de los reyes de España; los representantes sin embargo consagraron á tan arduo asunto toda la profundidad de sus talentos, la rectitud de sus intenciones é interés que demanda la sanción de la suerte suya, pueblos representados y posteridad. A su término fueron preguntados si querían que las Provincias de la Unión fuesen una nación libre e independiente de los reyes de España y su metrópoli? Aclamáron primero, llenos del santo órden de la justicia, y uno á uno reiteráron sucesivamente su unanime y espontaneo decidido voto por la independencia del país, fixando en su virtud la determinación siguiente.
DECLARACION.Nos los representantes de las Provincias-Unidas en Sud-América, reunidos en congreso general, invocando al Eterno que preside el universo, en el nombre y por la autoridad de los pueblos que representamos, protestando al cielo, á las naciones y hombres todos del globo la justicia que regla nuestros votos, declaramos solemnemente á la faz de la tierra, que es voluntad unánime é indubitable de estas provincias romper los violentos vínculos que las ligaban á los reyes de España, recuperar los derechos de que fueron despojados e investirse del alto carácter de una nación libre é independiente del rey Fernando 7., sus sucesores y metropoli; quedar en consecuencia de hecho y de derecho con amplio y pleno poder para darse las formas que exija la justicia é impere el cúmulo de sus actuales circunstancias. Todas, y cada una de ellas, así lo publican, declaran y ratifican, comprometiendose por nuestro medio al cumplimiento y sosten de esta su voluntad baxo del seguro y garantía de sus vidas, haberes y fama. Comuníquese á quienes corresponda para su publicación, y en obsequio del respeto que se debe a las naciones, detállense en un manifiesto los gravísimos fundamentos impulsivos de esta solemne declaración. Dada en la Sala de sesiones, firmada de nuestra mano, sellada con el sello del congreso y refrendada por nuestros diputados secretarios.
Francisco Narciso de Laprida, diputado por San Juan, presidente.
Dr.Antonio Saenz, diputado por Buenos Ayres.
Versión parafrástica en idioma quichua
—
Cai sumacc ancha camayocc San Miguel Tucmanmanta hatum llacctapi, waranccapusacc pachacc chunca socctayocc watacc ccanchis quillacc isckon ppunchaynimpi, llacctanchecc raycu cchawanancupacc Hamauttacuna hatun tantacuy, congreso nisccapi tantascca, tucui soncconcuwan, tucui yachaynincuwan unancharccancu ttaccacuynincheccta cunancama camachicquenchecc auccacunamanta: huc similla tucuyneccpi llacctanchecc cunacc cay ruracunanta munasccancu, uyaricun, huc munaylla hinantin ruraynincuwan, yuyaynincuwan, wañuy, wañuy, wañuy munapayasccancuta sutti suttipi ricuchincu; chaywampis, yuyaspa cay hatun simipi casccanta paycunacc, llacctancunacc, wawancunacc wawampapis cusisamin, ú chiquin, Hamautta Ranticuna alliy alliymanta huctawan huctawan cai hawa rimarccancu. Allin allinta unanchaspañari, tapuscca carccancu? Munanquichecchu tucui llacctacuna piraycuchus Ranti canquichecc España reycunamanta ttaccacuspa, payccunac quiquin atiyninpi, camachiynimpi cquheparinancuta? Caita uycariytawan, usccay usccayta hatarispa: munaycunnispa ccaparincuc; aswan callpayocc cai sutti munaynincu cananpaccri hucmanta hucmanta munaycu nerccancu; tucuipa yachayninman chayananpaccri cai hinata cquellccarccancu.
Ñoccaicu cai Americacc Anti suyumpi tantascca, llacctacunacc Rantin, ñoccaicuman Pacchacamaccta waccyaspa llacctaycucc sutimpi, llacctaycucc camachiynimpi hanac-pachaman cai pacha tucui llacctacunaman, tucui runacunaman soncoycucc llamppu, checcan unanchayninta, ricuchispa, rimariycu yachachiycu Muyu-pachacc ccaillampi; sutti huc munaynillan cai tucuy llactacunacc ccasccanta, lliqquiy saccra watanasta, imawanchus yanccalla España Reycunaman watascca carccancu: atiyninta suancunamanta ppataspari huc hatun llacta ruracunancu; paicuna quiquin cunan camachecc Rey Fernando ccanchismanta, wawancunamanta, llactanmantawan wiñaypacc ttaccascca; cairaycuri hatun sumacc atiywan sutippi cquecheparincu, imaynachus aswan allin cancca cusisamimpacc tucui imancu unanchascca, hina camachiyta paycuna quiquin maquinmanta ccocunanpacc; tucui tanta ñaupaccta, cquhepamanri hucmanta hucmanta hinata ccaparincu, yachachincu, huctawan huctawanri rincu; caita hunttanancupaccri, ñoccaycupi chura cuspa puraccmanta watanacuncu, causaynincuwan, tiyapuynincuwan, sumac sutincuwan. Picunamanchus yacha chicunan, yachachiscca cachun, tucuipa vincrinman chayanamanpacc; hawa llactacunacc unanchanampacri imaraycuchus ruranchecc cai sumacc checcan rurayta, sutti cquelccapi tucui churacuchum. Congreso wasipi rurasca selloycuwan sellasca, secretarioycucc cquellccanwan callpachascca. Cai hina juramentota tucui llacctancheccpi tiyacucc runacuna. ¿Juranquichu Pacha-camacc Apu Yayanchecc raycu santa cruz raycuwampis + ttimpurichiyta, hamachhaita, mayneccpipis camarichiyta cai Americacc Anti Suyumpi tantascca hatun llaxtacunacc ttaccacuyninta ccanchis Fernando España reymanta, wawasninmanta, llacctanmanta, tucui hawa llaccta camachecc cunamantawan? ¿Juranquichu Pacha-camacc Apu Yayancheccman, ari ninquichu llacctancheccman, atiyninraicu, camachiyninraicu tucui callpaquiwan sayariyta causainiyquita, sumacc sutiyquita, tucui imayquita chincarichinayquicamaypis? Ari, hinatan jurani. Hinata ruracctiyqui Pacha-camacc yanapasuchun, manari pai muchuchisuchun llaccta mamancheccri ñacasuchun.
Hamautta Antonio Saenz Buenos Ayres llacctacc rantin
F.N.Laprida San Juan llacttacc rantin tucui rantista camachecc
- Texto en quechua moderno / Modern Quechua text
Kay sumaq ancha kamayuq San Miguel Tukmanmanta hatun llaqtapi, waranqa pusaq pachak chunka suqtayuq wataq qanchis killaq isqun p‘unchayninpi llaqtanchiqrayku qhawanankupaq Hamawt‘akuna hatun tantakuy, kongreso nisqapi tantasqa, tukuy sunqunkuwan, tukuy yachayninkuwan unancharqanku t‘aqakuyninchiqta kunankama kamachiq qhinchiq awqakunamanta huk similla tukuy niqpi llaqtanchiqkunaq kay rurakunanta munasqanku, uyarikun, huk munaylla hinantin rurayninkuwan, yuyayninkuwan, wañuy, wañuy, wañuy munapayasqankuta sut‘i sut‘ipi rikuchinku; chaywampis, yuyaspa kay hatun simipi kasqanta paykunaq, llaqtankunaq, wawankunaq wawanpapis kusisamin, u chikin, Hamawt‘a Rantikuna alliy alliymanta huktawan huktawan kay hawa rimarqanku. Allin allinta unanchaspañari, tapusqa karqanku? Munankichiqchu tukuy llaqtakunapiraykuchus Ranti kankichiq España Reykunamanta t‘aqakuspa, paykunaq kikin atiyninpi, kamachiyninpi qhiparinankuta? Kayta uyariytawan, usqhay usqhayta hatarispa: munaykun nispa qaparinkuq; aswan kallpayuq kay sut‘i munayninku kananpaqri hukmanta hukmanta munayku nirqanku; tukuypa yachayninman chayananpaqri kay hinata qillqarqanku.
Ñuqayku kay Amerikaq suti suyumpi tantasqa, llaqtakunaq Rantin, ñuqaykuman Pachakamaqta waqyaspa llaqtaykuq sutimpi, llaqtaykuq kamachiynimpi hanak-pachaman kay pacha tukuy llaqtakunaman, tukuy runakunaman sunquykuq llamp‘u, chiqan unanchayninta, rikuchispa, rimariyku yachachiyku Muyupachaq qayllanpi; sut‘i huk munaynillan kay tukuy llaqtakunaq kasqanta, llik‘iy saqra walanasta, ima wanchus yanqalla España Reykunaman watasqa karqanku: atiyninta suwankunamanta p‘ataspari huk hatun llaqta rurakunanku; paykuna kikin kunan kamachiq Rey Fernando qanchismanta, wawankunamanta, llaqtanmantawan wiñaypaq t‘aqasqa; kayraykuri hatun sumaq atiywan sutipi qhichiparinku, imaynachus aswan allin kanqa kusisamimpaq tukuy imanku unanchasqa, hina kamachiyta paykuna kikin makinmanta qukunanpaq; tukuy tanta ñaupaqta, qhipamanri hukmanta hukmanta hinata qaparinku, yachachinku, huktawan huktawanri rinku; kayta hunt‘anankupaqri, ñuqaykupi churakuspa puraqmanta watanakunku, kawsayninkuwan, tiyapuyninkuwan, sumaq sutinkuwan. Pikunamanchus yachachikunan, yachachisqa kachun, tukuypa uyaqrinman chayanamanpaq; hawa llaqtakunaq unanchanampaqri imaraykuchus ruranchiq kay sumaq chiqan rurayta, sut‘i qillqapi tukuy churakuchum. Kongreso wasipi rurasqa selloykuwan sellasqa, sekretarioykuq qillqanwan kallpachasqa. Kay hina huramentota tukuy llaqtanchiqpi tiyakuq runakuna. ¿Hurankichu Pachakamaq Apu Yayanchiqrayku santa krusraykuwanpis + t’impurichiyta, hamach’ayta, mayniqpipis kamarichiyta kay Amerikaq Anti Suyunpi tantasqa hatun llaqtakunaq t’aqakuyninta qanchis Fernando España reymanta, wawasninmanta, llaqtanmanta, tukuy hawa llaqta kamachiqkunamantawan? ¿Hurankichu Pachakamaq Apu Yayanchiqman, ari ninkichu llaqtanchiqman, atiyninrayku, kamachiyninrayku tukuy kallpakiywan sayariyta kawsayniykita, sumaq sutiykita, tukuy imaykita chinkarichinaykikamaypis? Ari, hinatan hurani. Hinata ruraqtiyki Pachakamaq yanapasuchun, manari pay muchuchisuchun llaqta mamanchiqri ñakasuchun.
F.N.Laprida - San Juan llaqtaq rantin tukuy rantista kamachiq. Hamau‘ta Antonio Saenz, Buenos Ayres llaqtaq rantin.


text:
Nuna
Nuna icha Alma nisqaqa runap mana rikunalla kayninmi, ñuqa nisqanmi, ima kawsaqpapas kikin kayninmi, mana imayay kaq.
- Ñawpapi, ispañakikuna niyasqa: anima; tsaymi kan Animaspanpa shutiyuq chakrakuna.
- Hupayshi Anqas suyupi. hupee Waylas kallkipi [1]
- Wakin niyan Hay; manam allitsu paqaspa pipis qayashuptiki hay nir kutitsiy.
- Waruchiri ñishqap ñawpa machukunap kawsahqannunash witin ayapa ukunmanta, pisqa punchawmanta. [2].
- Niyampis: runapa nunanqa , wañuskiptin purin llupinta , aqtsanta, shillunta qurir; yakuta chimpayta atintsu. Tsaynawpam shillunta kutsur, aqtsan yarquqta naqtasakunqanchu, kayaskiyan, mana nuna ashir ñakananpaq.
- Wata wata, ayawasipi watukayan, mikuynin apapuyan, sutinta willaykur chakra kuura takichiyan.
PukyukunaLlamk'apuy
- ↑ Francisco Carranza: "Diccionario quechua ancashino"
- ↑ "Waruchiri Ñishqap ñawpa machukunap kawashqan". Gerald Taylu, allichaq ISBN 978-9972-623-84-4


text:
16
Jesusmi cawsamun
Mt 28.1-10; Lc 24.1-12; Jn 20.1-10
1 Chay warda muyun pasäluptinmi Magdalapi Mariawan, Jacobop maman Maria, Salomëwan liculcäla pirfümicta lantipacamü Jesuspa cuirpunta llusilpamunanpä. 2-3 Jinalculmi chay wäla simänap allaycuynin muyuncäćhu intica chipchilcayämuptin Jesus pampaläśhancäman liculcäla “¿Chay jatun lumïta pićh aśhüchipamäśhun?” ninacuśhtin. 4 Chay ćhälälinanpämi jatun lumica juc-läduman aśhüchisha cayäñä. 5 Chayćhu yaycunanpämi chay chutaläśhancäpa allïnin-lädućhu täcuyäñä juc müsu yulä-yulä müdanayu. Chayta licälulshi manchalicucuyalcan.
6
Jinaptinmi chay müsuca nin: “Ama manchacalcämaychu. Nazaret-lädu chacatäśha Jesusta ashiyalcäśhayquita yaćhayämi. Pay'a manam cayćhüñachu, cawsämuśhañam. Licaycäliy-ari chutaläśhancätapis. 7
Canan-ari wayra lil willapämuy yaćhapacünincunacta Pedrontinta: ‘Jesusshi Galileacta amcunapi puntactalä lin'a. Chayćhüshi pay nishanmannuy tincuycälinqui’ nil” nila. 8
Niptinmi mana imanaytapis atipal chucchuśhtin manchapacüśha mana pictapis willapacul wayra-wayra ayiculcan.*
Magdala Mariamanmi Jesus licalin
Jn 20.11-18
˻ 9 Chay simänap allaycuynin dumingu muyun śhalcamuśhan wälam Jesus licalimula puntallactá anćhish Satanaśhpa maquinćhu cayaptin sänachishan Magdalapi Mariaman. 10 Paymi licälul-pacha Jesuspa yaćhapacünincunaman willacü pasacamula, paycunapis wa'aśha llaquisha Jesuspi cayalcaptin. 11 Ćhaycul “¡Cawsämuśha caśhanta licälümi!” niptin manam quiripäculachu.
Ishcay yaćhapacünincunamanmi Jesus licalin
Lc 24.13-35
12 Chay muyun ishcay yaćhapacünincuna malcapi caluscacta liyalcaptinmi paycunap ñawpäninćhüpis Jesus jucmannuy muyulcul licalïlun. 13 Lisïlälil-pacha juccunäman willaycü cutipämuptinmi paycunapis mana quiripäculachu.
Yaćhapacünincuna lulapäcunanpämi nin
Mt 28.16-20; Lc 24.36-49; Jn 20.19-23
14 Chay tardillatacmi ćhunca jucnintin yaćhapacünincuna mïsanćhu miculcaptin Jesus yapañatac licalïmula. Chayćhümi lluy millapäla, licäcunaca maynu willaptinpis mana quiripäcuśhanpi. 15 Nilculmi Jesus: “Lipäcuy jinantin pachäćhu cä nunacunäman cay muśhü allin willacuycäta willaculcä. 16 Pipis chalapacamal bawtisachicücá salbaśham can'a. Mana chalapacamäcunäñatacmi ichá cäraycüśha capäcun'a. 17 Rasun ya'aman chalapacamäcunacá uyaypam: achatup maquinćhu cäcunätapis caćhaycachipäcun'a, juc limaycunaćhüpis limapäcun'a, 18 culibraycunacta aptiptinpis, bininucta upyaptinpis manam imanan'apischu, ishyäcunactapis yatayculmi sänachipäcun'a” nila.
Jesusmi janay pachäta cuticun
Lc 24.50-53
19 Chaypïtam Jesusninchic janay pachäta cuticul Diospa allïninman taycula sumä mandacü cananpä. 20 Chaypïtam yaćhapacünincuna intiru malcaman willacü yaluyta allaycapäcula. Quiquin Jesusninchicñatacmi willacuynin rasunpa caśhanta camalaycachinanpä imaymana milagrucunawan lulachila.˼


text:
Hatun chullunku
Hatun chullunku icha Illima, wanka limaypi Wallallu nisqaqa tukuy watantinkunapi kaq, ancha hatun chullunkum, hatun urqukunap hanka nisqa hawanpi, kinrayninkunapi kaq urqu chullunku nisqam, Antartikapi Kalalit Nunatpipas kaq chullunku suyu nisqataqmi.
Aswan urqukunata qataq, ichataq mana hunt'a suyu hina hatun kaq chullunkuqa urqu chullunku pampa nisqam (ahinataq Qillqaya Rit'ipampa).
Hatun chullunkuqa achka chiri suyukunapim. Urmamusqa achka tawqa rit'imantam achka ñit'iywan chiriypi chullunkum tukukun. Hatun chullunkuqa hatun qallu hina qhichwakunapi uraykuspa lluchk'anmi, pampanpi hatun ñit'iywan puriqllayaspa yakuyaspa, chayrayku aslla qhaquy kaptinmi.
Chullunku pachapi hatun chullunkukuna anchatas hatunyarqan, achka suyukunata chullunkuchaspa. Kunan pachataq pacha q'uñiyaptinmi, hatun chullunkukunaqa chullukuspa yakuyaspa pisiyachkanmi, huk p'unchawchá puchukaspa.
Islandyapi chullunku pacha.


text:
Sunin pruwinsya
Sunin pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Junín) nisqaqa Piruw mama llaqtap Sunin suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hunin llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 27 ñiqin ayamarq'a killapi 1944 watapi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Tawa distritunmi kan:
SimikunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Tukuy hallch'akuna
Wikipediapa tukuy hallch'ankunamanta ch'allisqa rikuy. Rikuyniykitaqa k'ullkuchaytam atinki hallch'a layata, ruraqpa sutinta (uchuy icha hatun sanampakunata musyaq) icha chayachisqa p'anqata (uchuy icha hatun sanampakunata musyaq) akllaspa.
- 22:50 25 ini 2014 Sumiaz rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Yiriwan-manta Yerevan-man pusapunata huknachaspa
- 22:21 21 nuw 2013 Sumiaz rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Republika-manta Ripuwlika-man
- 22:12 21 nuw 2013 Sumiaz rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Kungu Republika-manta Kungu Ripuwlika-man
- 22:06 21 nuw 2013 Sumiaz rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Kungu Runakamaq Republika-manta Kungu Runakamaq Ripuwlika-man
- 21:53 21 nuw 2013 Sumiaz rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Chunwa Runallaqta Republika-manta Chunwa Runallaqta Ripuwlika-man
- 21:41 21 nuw 2013 Sumiaz rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Chawpi Aphrika Republika-manta Chawpi Aphrika Ripuwlika-man
- 20:57 11 dis 2012 Sumiaz rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq rakiqunaqa kikinmanta kamarisqam


text:
Paqpa yura rikch'aq ayllu
Paqpa yura rikch'aq ayllu (familia Agavaceae) icha Paqpa yura urin rikch'aq ayllu (subfamilia Agavoideae, familia Asparagaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 25 rikch'anayuq, 637 rikch'aqniyuq.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk chakana tuktuyuq yurakuna:
- chuchaw (genus Agave)
- chunta paqpa (Furcraea andina syn. Fourcroya andina)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Asparagaceae.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Asparagaceae


text:
Markapata distritu
Markapata distritu (kastilla simipi: Distrito de Marcapata) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Markapata llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Awsanqati - Chakiriyuq - Hapu Punta - Hatun Ñañu Punta - Iskupitani - Jaqhichuwa - Kisuq'ipina - Qullqi - Wila Jaqhi - Wisk'achani -- Yayamari; Walla: Willkanuta walla
- Quchakuna:
- Mayukuna:
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Francisco de Toledo
Francisco de Toledo, Conde de Oropesa sutiyuq runaqa (* 10 ñiqin anta situwa killapi 1515 watapi paqarisqa Oropesa llaqtapi, Ispañapi - † 15 ñiqin chakra yapuy killapi 1582 watapi wañusqa Sevilla llaqtapi) huk ispañul awqaq pusaqsi, 1568 watamanta 1581 watakamataq Piruwpa wirriyninsi karqan.
Francisco de Toledoqa 1570 watapis inkisisyun nisqata Piruwman apaykamurqan. Indihinakunatas millaysapa sarupaspas inkumindatas, wiraquchapaq llamk'ay mit'a nisqatapas kamarirqan. 1572 watapis Tupaq Amaru sutiyuq qhipaq kaq Inkatas wañuchichirqan. 1581 watapis Ispañaman kutirqan.
Liwrukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- R. Levillier: Don Francisco de Toledo, Supremo organizador del Peru, kimsantin liwru, 1935.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Francisco de Toledomanta kawsay qillqa (kastilla simipi)
- Toledo, Francisco de, INFORMACIONES DE DON FRANCISCO DE TOLEDO, VIREY DEL PERÚ


text:
Runakunata yanapayku
RUNAKUNATA YANAPAYKU
Diosmi carcelpi kaqkunata yanapan
Donaldmi carcelpi karan. Paymi willakun imaynatan Biblia estudiasqan yanaparan Diosta reqsinanpaq, kausayninta cambiananpaq, allin qosa kananpaqpas.
RUNAKUNATA YANAPAYKU
Diosmi carcelpi kaqkunata yanapan
Donaldmi carcelpi karan. Paymi willakun imaynatan Biblia estudiasqan yanaparan Diosta reqsinanpaq, kausayninta cambiananpaq, allin qosa kananpaqpas.
Desgraciapas manan iñiyninkuta pisiyachirqanchu (Filipinaspi hatun wayra)
Filipinaspi Haiyan hatun wayra kasqanmantan chaypi kaqkuna willakunku.
JW.ORG nisqa runakunata yanapan
Askha runakunan ninku jw.org nisqa allinta kawsanankupaq yanapasqanta.
Jehová Diospa testigonkunaqa familiakunatan yanapanku violaqkunamanta wawankuta cuidanankupaq
Jehová Diospa testigonkunaqa unay watakunañan qelqakunata ruwashanku familiakuna kusisqa kawsanankupaq.


text:
Marisa Glave Remy
Marisa Glave Remy sutiyuq warmiqa (16 ñiqin aymuray killapi 1981 watapi watapi paqarisqa La Victoria distritupi, Lima pruwinsyapi) huk piruwanu pulitiku warmim, waki yachaqmi (socióloga), Tierra y Libertad nisqa partidupi, Frente Amplio nisqapipas wankurisqa.
KawsayninLlamk'apuy
Marisqa Limapi Colegio Sagrados Corazones Recoleta nisqapi yachaqarqan, chaymantataq Pontificia Universidad Católica del Perú nisqapi waki yachayta istudyarqan, bachiller tukuspa. Hinaspam Limapi Universidad Continental de Ciencias e Ingeniería yachaqarqa magistra tukuspa, chaymanta Universidad Autónoma de Barcelona nisqapi.
2007 watapi Piruwanu Nasyunalista Partidupi wankurikuspa Lima Qhapaq llaqta suyupi llaqta kunaq akllasqa karqan. 2010 watapi Tierra y Libertad nisqapi wankurikurqan. Chaypacha musuqmanta llaqta kunaq akllasqa karqan, chaypi 2013 watakama kakusqa. 2013 watapi Lima runakuna tukuy Lima kunaqkunata qarquna akllanakuywan kunaymanta qarqurqan, paypura Marisatapas, manataq Susana Villarán sutiyuq kurakatachu.
Marisaqa 2016 watapi Frente Amplio por Justicia, Vida y Libertad nisqa partidu huñupi wankurikuspa Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan Lima Qhapaq llaqta suyupi. Kunanqa kunrisupi Frente Amplio nisqap huñunpa pusaqninmi kachkan.
AyllunLlamk'apuy
Marisap taytanqa Luis Miguel Glave Testino, mamanqa María Isabel Remy Simatovicmi.


text:
Silvistri I
San Silvistri I, Silvistri huk ñiqin (latin simipi: Silvester PP. I, Italya simipi: Papa Silvestro I) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa ? llaqtapi - † 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 335 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtap kathuliku taytakura wan santu karqan.
314 watamanta 335 watakama 33º Tayta Papam
31 ñiqin qhapaq raymi killapi San Silvistri raymi p'unchawninmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Silvistri I.


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 147 (Nothing is too hard for God 2)
147. Diospajqa tukuy ima atikun 2
¡Nipuni jina kanmanchu! ¡mana manapuni! jinatacha yuyanan karqa Abrahamqa. ¿Imarayku? Payqa awichuna kasqa á, warmi Sarapi k’asituñapuni kasqa. Unay unayña Dios nisqa uj wawata qonanta, wawayoj kay 89 watasniyojpirí, tata kayta 99 watasniyojpi, chayqa cheqamanta manapuni kaj jinachu. ¿Dios paymanta qonqarpanmanchu karqa?
Abrahamqa tondompa punkumpi tiyasqa kashasqa, chawpi p’unchay kasqa manchaytataj inti k’ajarimushasqa. Chayllapi kinsa runakuna chayaykusqanku, Abrahamqa k’umuykuspa napaykusqa paykunataqa. Sonqompi yachasqaña paykunanejta Diospuni wasinman chayashasqanta.
Abraham: "Señor, amallaraj ripuychejchu ari, ujchhikitantawan karikullaychejraj. Yakuta apamusaj chakiyniykichejta mayllakunaykichejpaj, kay llanthitupitaj tiyarikuychej, imitallatapis wakirqochisaj mikhurinapaj."
Hombre: "Walejpacha, ruwallay nisqaykiman jina."
Abrahamqa usqayta ruwarqosqa t’antata, kamachisnintaj uj wakatapuni ñak’arqosqanku, chaymanta Abrahamqa uj sumaj misk’i mikhunata wakirqochispa chay kinsa watukojkunaman mikhurachisqa.
Hombre: "¿Maypitaj kashan warmiyki Sararí?"
Abraham: "Aaa, jaqay toldo ukhupi kakushan."
Hombre: "Cheqatapuni niyki: wata kunanta jina kutimojtiyqa, Saraqa wawayojña kanqa."
(Risa)
Saraqa asirikusqa chayta uyarispaqa, toldo wasamanta uyarimushasqa. "Chaychu kanmanri á noqa viejaña kaneqa" nispa.
Hombre: "¿Imaraykutaj asikun Sara? nintaj: ¿kunan wawayojchu kayman kay jina viejayayniypi? Nispa. ¿Diospaqa imapis mana atikoj kanmanchu? Watapajqa Saraqa wawayojña kanqa."
¿Diospaj kanmanchu imapis mana atikojqa? Chunka kurajta Dios Abrahamman nisqa wawata qonantaqa. Uj kutitaj allinta jap’eqanampaj jina rijch’anachinawampuni nisqa.
Voz de Dios: "Abraham, qhawariy cielota, ¿maskha estrellastaj kanrí? Ajinata mirayniykita noqa mirachisaj."
Abrahamqa mana yupayta atisqachu estrellastaqa, jinapis Diospi atienikurqapuni. May chhika estrellakunaqa rikuchisqanku: Diosqa aswan jatun kasqanta, ¿kanamchu Paypa imapis mana atikojqa? ¡Ni jayk’aj! ni imapis mana atikojqa kanchu.
Yachawajchu á, Abrahamqa 100 watayniyojña kashaspa tata kasqa, Sarataj manchay kusisqa mana kasqa 90 watasniyoj kashaspa.
(Risa de bebé) Chay wawantaqa chay chhika unayta suyasqa, sutichasqankutaj Isaac sutiwan.
Diospajqa mana imapis mana atikojqa kanchu. Payqa aswan jatun yuyasqaykimanta nisqaqa. Estrellasta yupasaj niy má, chaypi cuenta qokunki.
Personajes: Relator, Abraham, hombre, voz de Dios
© Copyright: CEF Germany


text:
Bibliaj kutichiykunasnin
¿Tukuy mañakuykunatachu Dios uyarin?
Diosqa, tukuy runas payman qayllaykunankuta munan (Salmo 145:18, 19). Palabran Bibliaqa, ima llakiynillanchejtapis willarinanchejta niwanchej (Filipenses 4:6, 7). Chaywanpis mana tukuy mañakuykunatachu uyarin. Sutʼinchanapaj, kutipakuspa kikin kikillanta mañakojkunata, mana uyarinchu. (Mateo 6:7 leey.)
Kamachiykunasninta mana kasukojkunatapis, nillataj uyarinchu (Proverbios 28:9). Sutʼinchanapaj, ñaupa tiempopi, runata wañuchej israelitaspa mañakuyninkuta mana uyarejchu. Rikunchej jina, Dios uyarinawanchejpajqa, kamachiykunasninta juntʼananchej tiyan. (Isaías 1:15 leey.)
Dios uyarinawanchejpaj, ¿imatá ruwananchej tiyan?
Dios uyarinawanchejpajqa, creeyniyoj kananchej tiyan (Santiago 1:5, 6). Arí, Pay kasqantapuni, noqanchejmantataj llakikusqanta creenanchej tiyan. Chaypajtaj Palabranta ukhunchana. Imaraykuchus creeyninchejqa, chaypi saphichasqa kanan tiyan. (Hebreos 11:1, 6 leey.)
Chantapis Jesús jina, sonqomantapacha mañakuna, mana jatunchakuspataj (Lucas 22:41, 42). Arí, Diosman imatachus ruwananta ninamantaqa, kamachiykunasninta entiendenapaj kallpachakuna. Chaypajtaj Bibliata leena. Jinamanta munayninman jina mañakusun. (1 Juan 5:14 leey.)


text:
Eduardo Picher
Eduardo Picher Peña sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin chakra yapuy killapi 1920 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - 30 ñiqin ayamarq'a killapi 2002 watapi wañusqa Lima llaqtapi ), huk Piruw mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Hatun yaya qarqan.
1967 watamanta 1971 watakama Kallawpi Hatun yaya qarqan.
1971 watamanta 1984 watakama Wankayupi Uma Hatun yaya qarqan.
1984 watamanta 1996 watakama Piruw Awqaq suyupi Hatun yaya qarqan.
QillqasqankunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Eduardo Picher.


text:
Wurayuyay
Wurayuyay nisqaqa Sirarta Hawtama (Buddha) sutiyuq runap kamasqan iñiymi, yachay wayllukuypas.
Chay Wurayuyayqa Inriyapi ñawpaq kaq yachaykunatas, ichataq musuq yuyachakuykunatas ch'aqtan, runata paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta pusanapaq. Runaqa allin kawsaypi kururakuspa imakunap chiqap kayninta riqsikuspa kawsachun, chaywan chay paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta qispichikuchun, nispa Buda yachachin.
Runap yuyayninqa - karma nisqa - huk wañusqa runap kawsasqanmanta musuqmanta paqarisqa runap kawsayninman pasachispa qallaykunsi. Budismuqa kakuq alma, kakuq ñuqa (atma) manam kanchu nispa nin. Chay almaqa manas kakuqchu, llapa wañuywan musuqmanta paqarimuywan hukchaykuqsi.
Wurayuyay Inriyapis paqarirqan, kimsa kaq kñ pachakwatapi tukri iñiy tukuspa. Qanchis kaq kq pachakwatapitaqsi Indyapi Hinduwismup anchhuchisqansi karqan. Kunankamaqa anti Asyapi lliwmanta aswan hatun iñiymi. Kawaypas dalai lama


text:
16
Pablo killkan Jerusalenpi nima imayukunarayku kullkita tantachinamanta
1 Kunanka wawkikuna panikuna, Jerusalenpi nima imayu Jesukristuta kasukkunarayku kullkita tantachinamanta rimashkaykichi. Galasia allpapi tukuy Jesukristuta kirikkunata yachachishkani imashnami chay kullkita tantachinchi nishpa. Kankunapas chay yachachishkaynishina ruraychi. 2 Karan domingo puncha atipashkaykichita kullkikichimanta churaychi. Chasna tantachishpaykichika wakaychaychi, ñuka paktashpayni mana chaypira tantachinaykichipa. 3 Kankunapi paktashpayni churay tukushkankunapi alita rurak kashkankunarayku akllashkaykichi runakunata Jerusalenma kachasha. Paykunata alita yaykuchinankunapa kartakunata killkasha Jerusalenpi kawsak wawkikunata chay tantachishkaykichi kullkiwa pakta kunankunapa. 4 Ali kashpanka ñukapas Jerusalenma rinaynipa paykunawa pakta risha.
Pablo Korinto llaktapi kawsak kirikkunata pasyak rinata munashkanmanta riman
5 Kankunama rihushpayni puntiru Masedonia allpapi kahuk llaktakunama risha. Chay Masedoniamanta risha Korinto llaktaykichima. 6 Chaymanta yuyarini shuk killakunata kankunapi kiparinata, ashwan ali kama tukuy tamya timpu kankunapi kiparinaynipa. Chaymanta shuk llaktama rihushpayni kankuna atipawankichima yanapanata. 7 Mana munanichu shuk ratulla kankunata rikunata. Yaya Dios munashpanka shuk killakunata kankunawa kiparisha.
8 Kay Efeso llaktapi kiparisha chay ñukanchi israel runakunapa Pentekostés punchakuna paktarinankama. 9 Kay llaktapi alita Yaya Diospa shiminta yachachihuni. Achka chikniwak runakuna mana munashpankunapas achka runakuna chay yachachihushkaynita alita uyahunkuna. Chayrayku manara risharachu kankunama.
10 Wawkinchi Timoteo kankunapi paktashpan yanapaychi kankunawa kushilla kananpa. Paypas ñukashinami alita Yaya Diospa shiminta yachachin. 11 Chayrayku nima maykan rimaychichu payka manami Pabloshinachu alita yachachin nishpa. Ashwan payta yanapaychi kushilla ñukama kutimunanpa. Ñukami payta chapahuni shuk wawkikunawa pakta shamunanpa.
12 Wawkinchi Apolosta achka kuti rimarkani chay shuk wawkinchikunawa kankunama pasyak rinanpa. Payka mana munanchu kunan rinata. Shuk punchachari kankunama rinka.
Pablo kartanta tukuchihushpan kirikkunata saludan
13 Yuyaywa kawsaychi, Jesukristuta alita yuyashpa, alita kirishpa, nima pita manchashpa. Sinchikuriychi mana sampayashpa payta kasunaykichipa. 14 Tukuy uras imapipas yanapanakuhushpaykichi ali shunkuwa yuyanakushpa ruraychi.
15 Wawkikuna panikuna, kankuna riksinkichi wawkinchi Estefanasta. Chay Akaya allpapi manara nima maykan Jesukristuta kirihushpanra wawkinchi Estefanasra tukuy ayllunkunawa pakta kirik tukurkakuna. Paykuna Jesukristuta kirik wawkikunata panikunata alita yanapashpa kawsahunkuna. 16 Estefanasta shukkunatapas payshina alita tarawashpa kirik masinkunata yanapashpa kawsahukkunata alita kasushpa yanapashpa kawsaychi. 17 Yapami kushikuni wawkinchikuna Estéfanas, Fortunato, Akaiko yanapawanankunapa shamushkankunarayku. Kankuna mana shamunata atipashpaykichi kay wawkinchikuna alita yanapawahunkuna. 18 Kay kimsa wawkikunami ñukata sumakta yanapashpa sinchikuchiwashkakuna, kankunatapas chasnallatata yanapashpa sinchikuchirkakuna. Chasna yanapak wawkikunata alita yuyaychi.
19 Kay Asia allpapi Jesukristuta kirik masinchikuna kankunata saludanahun. Chaymanta wawki Akila warmin Prisilawa kankunata saludanahun, maykankunawami shukllashina tukushkakuna Amunchi Jesukristuta kirishkaykichirayku. Chaymanta tukuy paykunapa wasinpi tantarik Jesukristuta kirikkunapas kankunata saludanahun. 20 Tukuy wawkinchikunapas kankunata saludanahun. Kankunapas tantarishpaykichi alita yuyanakushpa shukwa shukwa saludanakuychi.
21 Ñuka Pablo kikin makiniwa kay saluduta killkashpayni kankunarayku kachahuni. 22 Maykanmi Amunchi Jesukristuta mana yuyanchu, Yaya Dios payta kastigachun. Amunchi Jesús, utkalla shamuy. 23 Amunchi Jesukristu kankunata llakichishpan yanapachun. 24 Tukuy kankunata yapa yuyani Kristu Jesusta kirik kashpaykichi. Chayllata killkashkani.Wawkikichi, turikichi Pablo


text:
Gian Lorenzo Bernini
Gian Lorenzo Bernini sutiyuq runaqa, (* 7 ñiqin qhapaq raymi killapi 1598 watapi paqarisqa Napoli llaqtapi - † 28 ñiqin ayamarq'a killapi 1680 watapi wañusqa Roma llaqtapi), huk Italya mama llaqtayuq ch'iquq wan wasichay kamayuqmi (arkitiktu) qarqan.
Taytanː Pietro Bernini; Mamanː Angelica Galante.
Wasichaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gian Lorenzo Bernini.


text:
Muyla munisipyu
Muyla munisipyu icha Villa Rivero munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Villa Rivero / Muela) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Punata pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Villa Rivero llaqtam (671 runa, 2001 watapi).
- Punata: 52 km
Allpa saywachiLlamk'apuy
KantunkunaLlamk'apuy
Huk kantunmi kan: Villa Rivero kantun.
RunakunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Muyla munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqaLlamk'apuy
Qillqaq Jesús Lara paqarimurqa Muela llaqtapi 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1898 watapi. 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1898 watapi paqarisqa Muela llaqtapi
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Juan López Fontana
Juan López Fontana sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin pawqar waray killapi 1908 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi - 4 ñiqin kantaray killapi 1983 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'ay pukllaykamachiq qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'aq Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan López Fontana.


text:
Verónika Mendoza
Verónika Fanny Mendoza Frisch sutiyuq warmiqa (9 ñiqin qhapaq raymi killapi 1980 watapi paqarisqa Qusqu llaqtapi) huk piruwanu nuna yachaqmi, kastilla simita yachachiqmi, pulitikupas. 2011 watamanta 2016 watakama mit'apaq Piruwpa Kunrisunpi akllasqam karqan Qusqu suyupaq.[1][2] Kunanqa Kuskanchik Piruwpaq (Juntos por el Perú) nisqap pusaqninmi kachkan.
Paris llaqtapi Université de Paris VII Denis Diderot nisqa yachay sunturpi nuna yachaytam yachaqarqan, 2003 watapi yachayta hunt'aspa. Chaymantataq Musuq Sorbonne yachay sunturpi Waki yachaytam yachaqarqan master nisqata 2006 watapi hunt'aspa, chaymanta kastilla simi iskay kaq rimay yachachiyta yachaqarqan karu yachay nisqawan Madridpi Universidad Nacional de Educación a Distancia nisqapi. Kastilla simita yachachirqan Paris llaqtapi, Qusqu llaqtapi kaq Pukllasunchis tantanakuypa yachay wasinpipas.
Partido Nacionalista Peruano (PNP) nisqapi wankurikurqan 2007 watapi. 10 ñiqin ayriway killapi 2011 watapi akllanakuykunapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan Gana Perú nisqapaq. 47 088 akllaytam chaskirqan.
Tintayapi kaq Xstrata rurachinap anta qhuya qhuyawan awqa kaq thutuq runakunatam yanapan. Wardyakuna iskay thutuq runata wañuchiptin Veronika 4 ñiqin inti raymi killapi 2012 watapi Gana Perú nisqap kunrisista huñuntam saqirqan.[3]
2016 watapi umallina akllanakuykunapi Frente Amplio por Justicia, Vida y Libertad nisqapi wankurisqa kaspa Umalliq tukuyta munaspa aynirqan, kimsalla kaq tukuspa iskay ñiqin akllanakuy muyuta manam yaykurqanchu, Pedro Pablo Kuczynskim, Keiko Fujimoripas atiptinmi. Chay iskay kaq muyupaqqa, fujimorismo nisqa mana kutimunanpaq, akllaq runakunata qayarqan, Kuczynskita akllachunku, Keiko manam atipananchu, nispa.[4]
2017 watapi Frente Amplio nisqamanta lluqsirqan, Musuq Piruw nisqa huñuta kamarispa.
2020 watapi Kuskanchik Piruwpaq nisqa huñup pusaqnin tukurqan. 18 ñiqin ayriway killapi 2021 watapi Piruw akllanakuykunapim Piruwpa umalliqnin kananpaq Verónika Mendoza Frischqa tukuy akllaykunamanta 7,865%-ninta chaskirqan, suqta ñiqin tukuspa.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
Pukyu qillqakunaLlamk'apuy
- ↑ Hoja de vida presentada ante el Jurado Nacional de Elecciones
- ↑ Entrevista en suplemento dominical del diario "La República", 24/4/2011
- ↑ ElComercio.pe: Congresista Verónika Mendoza renunció a bancada de Gana Perú. Legisladora por Cusco se opuso a estado de emergencia en Espinar por protestas antimineras y criticó gestiones del Ejecutivo. Lunes 04 de junio de 2012
- ↑ Verónika Mendoza: Keiko manam atipananchu (youtube).


text:
2
1 Tsemi mana llaquitsiyänaqrecur, qamcunaman bisitayaqniqui shamita munarqötsu. 2 Qamcunata noqa llaquitsiyapteqqa, ¿pinataq cushitsimanqa! Masqui yarpäcurcuyë, qamcunachochiri cushiquitaqa tarishaq, wauqicuna. 3 Tsenoqa cartacamorqä* Parlaquican jucnin caq cartacho piñapäcachanqanpaqmi. manam chäramuptï llaquitsiyämänequipaqtsu, antis chäramuptï cushicunantsicpaqmi; porqui noqa cushishqa captïqa, qamcunapis cushishqachiri quecayanquiman. 4 Tse cartata escribimunä witsanqa allapa llaquishqam shonqücho quecarqä y escribicamuptïpis asta weqepis shicwaramorqanmi. Peru imano carpis allapa cuyayanqaqta musyayänequipaqmi cartacamorqä, y manam llaquitsiyänaqpaqtsu.
Pablu perdonecun mana alli ruraqnincunata
5 Pipis llaquitsimaqnïqa manam noqallatatsu llaquitsimashqa, claru parlaquichoqa qamcunatapis llapequicunatam llaquitsiyäshushqanqui. Tsetaqa niyaq mana allapa sienticuyänequipaqmi. 6 Noqa musyämi tse nunata llapequicuna sitiunman churecayanqequita, peru tsellachona jaqiriyë. 7 Y perdonecur callpata qor yanapecuyë. Paqtam llaquishqa puricaqta imapis pasecanman. 8 Tsemi llapequita rogayaq yape shumaq cuyaquiniquicunawan tratayänequipaq. 9 Que asuntutaqa punta caq cartächopis niyarqaqnam. Tsetaqa escribimorqä cäsuyämanqequita o mana cäsuyämanqequita musyanäpaqmi. 10 Qamcuna pitapis perdonayaptiqueqa, noqapis perdonecushaqmi; sitsun conträ imatapis rurashqa canqa, noqaqa perdonecushaq Teyta Jesucristupa jutinchomi qamcunarecur. 11 Tsenopam diablu bensimäshuntsu, porqui noqantsicqa allim musyantsic diablu pantatsimenintsicta munashqanta.
Troade marcapita Pablu llaquishqa pasaconqan
12 Troade marcaman Teyta Jesucristupa alli willaquininta willacur chäratsiptïmi, atscaq nunacuna allapa cushicur chasquicayämänanpaq Dios permiticorqan.* Hch 20.1 13 Peru tseno captinpis, noqaqa shonqücho manam cushishqatsu quecarqä; sinoqa wauqintsic Tituta mana tarirmi, allapa llaquerqä. Tsemi pecunapita despidiquicur Macedonia marcaman pasacorqä.
Jesucristu yanapamashqam imeca mana allitapis ushacätsintsic
14 “Grasias” nicushun Teyta Diosnintsicta, porqui pemi permitin noqantsicrecur imeca perfumi caruman pucutaqno pepa willaquinin memanpis tsemanpis chärinanpaq. Tsenoqa yanapamantsic Teyta Jesucristuntsicwan imepis allicho yarqunapaqmi. 15 Porqui noqantsicqa Jesucristurecurmi Teyta Diosnintsicpaq cantsic imeca insiensiu pucutaqno. Jina tse pucutaqnollam cantsic salbacushqa y mana salbacushqa nunacunapaqpis. 16 Tse mana salbacushqa caqcunapaqqa, wanushqacunanomi asyantsic. Peru salbacushqa caqcunapaqqa, allapa shumaqmi pucutecuntsic. ¡Queqa allapa sasam rurarcunäpaq yo! 17 Noqacunaqa manam waquin nunacunanotsu qelleta ganayänäpaq Diospa willaquininta willapäcuyä; sinoqa Teyta Jesucristuwan jucnolla carninmi, Dios cachayämashqa captin, pepa nopancho rason caqllata parlayä.


text:
Comunicamos Kichwa
Quilico pishkutami kishpichishka kay UPMA llankaymanta kay Otavalo kitypi
Kay sachapi kawsak paypak shuti quilico pishkuta, hapishka shuk warmi kay Otavalo ayllu llaktapi, ña utkami kuchuyashka kay Unidad de Policía Comunitaria (UPC) llankay wasiman ña kushkami kay mashi chapakunaman.
Kay alli yachak mashi chapakkuna kay sacha huywakunata yanapaymanta ña chayashkami kay UPC Jordán llankay wasiman kishpichinapa kay sacha huywata, ña riksishkami quilico pishku shutiwan
Kay uchilla pishkuta ña apashkami kay samana pampa Cóndor llaktaman, kay llaktapi shuk mashi yachak huywakunata hampik alli rikushpa hampishkami kipataka apashkami kay huywa kawsana llaktaman.
Imashina kay huywa.
Kay quilico pishku charishkami 30 cm, paypak haycha paku tullpu, puka tullpu paypak washa shinallatak chupa kari huywapa shinallatak paku warmi huywapa. Uma ñawi shinallatak uma punta puka, grisáceos; yurak buchi, ñawi patapi yana tullpuwan paypak alas kanmi paku puka suku, yana paypak chupa hatunmi paku pukami, ishkay yana shinallatak shuktak yurak paypal chakikuna killu, sillukuna yana.
Kay huywakunata hatukunmi kawsakta chikan chikan watayukta, kay huywa purina kami tutalla kay uywa kawsana kanmi 3300 m. tupukuna .Luis P./DNCE.
Deja una Respuesta
Tendencia
-
Comunicamos2 días año
Al sur de Guayaquil en territorios de los Distritos Portete y Sur la Policía detiene a cinco expendedores de droga
-
Azuay1 semana año
Mediante operativos policiales se localizó a personas reportadas como desaparecidas a nivel nacional
-
Comunicamos6 días año
Campaña “Prevención de Drogas” fue presentada en minuto cívico del distrito Tumbaco
-
Comunicamos1 semana año
En Posorja la Policía aprehende a sujetos que habían participado en una muerte violenta ocurrida en la vía Sálica


text:
Iliktrumaqnitiku illanchay
Iliktrumaqnitiku illanchay nisqaqa mast'arikuq micham, illanchaymi, maywiykuq pinchikilla suyukunam maqnitiku suyukunawan ch'allisqam. Iliktrumaqnitiku illanchayqa achkiypa utqayninwanmi c mastarikun. Pinchikilla maqnitiku suyukunap maywiykuynintaqa kutinchiykuy (frecuencia) nisqawan icha pillunya suni kay (longitud de onda) nisqawan tupuytam atinchik.
Chhikawankuqa kay hinam:
Illanchaypa michantaq kay hinam, E = micha (energía), h = Max Planckpa sinchichanin nisqa kaptinqa:


text:
Kilta rimaykuna
Kilta rimaykuna nisqaqa indu iwrupiyu rimaykunap huk urin rimaykunap ayllunmi, ñawpa pacha kunti Iwrupapi rimasqa, kunantaq Ilandapi, Hatun Britanyapi, Britunsuyupi (chincha Ransiyapi) chaylla.
Kaymi rimasqaraq kiltiku rimaykuna:
- Ilanda simi: 2 hunu rimaqkuna (260.000 mama rimaq)
- Iskut kilta simi: 92.000 rimaqkuna (59.000 mama rimaq)
- Man kilta simi: 2.000 rimaqkuna (70 mama rimaq)
- Kamri simi: 610.000 rimaqkuna (mama rimaqkuna)
- Britun simi: 300.000 rimaqkuna (mama rimaqkuna)
- Kurniku simi: 3.500 rimaqkuna (lliw qhipaqta yachaqasqa, mama rimaqkunaqa manam kanchu)


text:
Sh
Sh, sh nisqaqa huk t'inkisqa sanampam, qhichwa simipi chunka pichqayuq kaq sanampam, kunkawaki kunkapaqmi.
Urin runasimitaq sh-qa manam kanchu, [š] kunkapaq [s] nispa rimaptinkum. Ahinataq rimankum:
- suyu - (shuyu nisqapaq)
- pusani - (pushani nisqapaq)
- aslla - (ashlla nisqapaq)
- añas - (añash nisqapaq)
Qusqu runasimipi -chka- nisqa k'askaqta sha hinam (Qullasuyu qhichwa simipi sa) ninku, wakin sh nisqata mana nispa. Chayrayku Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturmi (QSHKS) chay -chka- k'askaqta -sha- hinam qillqan, tukri (oficial nisqa) urin runasimipaq allin qillqaypitaq mana hayk'appas sh qillqaptinkupas. Ahinataq qillqanchikmi:
- richkani - (Ayakuchupi richkani nisqa, Qusqupi rishani nisqa, Buliwyapi risani nisqa) - chaytaqa QSHKS rishani qillqanmi


text:
George Best
George Best sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin aymuray killapi 1946 watapi paqarisqa Belfast llaqtapi - 25 ñiqin ayamarq'a killapi 2005 watapi paqarisqa London llaqtapi) Chinchay Ilanda mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: George Best.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: George Best.


text:
¿Imaraykutaj Bibliata allinta entiendena?
Uj imillita, uj fabricamanta qʼoshñi llojsimushajta rikorqa, chaytaj phuyusman tukusqanta. Chay imillitaqa yuyarqa chay fabricapi phuyus ruwakusqanta. Chayta uyarispaqa asikusunman. Jinapis, waj imata pantasqata entiendespaqa, mana asikunapajchu kanman. Uj jampej botellitanpi imapajchus chay jampi kasqanta mana allinta leejtinchejqa, ichá astawan onqoykuchiwasunman.
Diosmanta pantasqata entiendespaqa, aswan llakiyraj kanman. Ñaupa tiempopi wakin runasqa, Jesuspa wakin yachachisqanta pantasqata entienderqanku (Juan 6:48-68). Astawan yachakunankumantaqa, Jesuspa yachachisqanta qhesacharqanku. ¡Chaytaj llakiy karqa!
Bibliata yanapasunanpaj leenki chayqa, may sumaj. Jinapis, ¿yacharqankichu wakin runas Bibliata leespa wakin partesta pantasqata entiendesqankuta? ¿Imastataj pantasqata entiendenku? Kinsamanta parlarina.
-
Bibliapi “Diosta manchachikuy” nisqanta wakin runasqa, pantasqata entiendenku. Dios sajrapis kanman jina manchachikunata yuyanku (Eclesiastés 12:13). Chaywanpis, Diosqa mana munanchu payta yupaychajkuna ajinata qhawanankuta. Astawanpis nin: “Ama manchachikuychu, imaraykuchus noqaqa qanwampuni kashani. Ama sonqoyki qʼenaqakuchunchu, imaraykuchus noqaqa Diosniyki kani. Noqa kallpachasqayki, yanapallasqaykitaj”, nispa (Isaías 41:10). Diosta manchachikoyqa niyta munan jatunpaj Payta qhaway, respetowantaj.
-
Bibliapeqa nin: “Kay pachapeqa tukuy imapis tiempoyojlla. [...] Uj tiempoqa tiyan nacenapaj, uj tiempotaj wañunapaj”, nispa (Eclesiastés 3:1, 2). Chaytataj wakin runasqa pantasqata entiendenku. Chay textomanta ninku Diosqa maykʼajchus sapa runa wañunanta yachasqantaña. Chaywanpis kay versiculoqa parlashan kausaymanta, tukuytaj wañuyman chayananchejmanta. Chantapis Diospa Palabranqa yachachin kausayninchej imastachus ruwasqanchejmanta kasqanta. Biblia nin: “Tata Diosta manchachikoyqa kawsayta yapanqa”, nispa (Proverbios 10:27; Salmo 90:10; Isaías 55:3). Chaytaj niyta munan Diosta jatunpaj qhawasqanchejrayku millay ruwaykunata chejnikuy, nisunman machaykuyta, millay kausayniyoj kayta ima (1 Corintios 6:9, 10).
-
Wakin runasqa, Bibliapi cielopis jallpʼapis “ninapi qʼolachisqa kanankupaj waqaychasqa” kashasqanta nisqanta, ajinapuni kananta entiendenku. Chayrayku ninku Diosqa kay Jallpʼata chinkachinanta (2 Pedro 3:7). Jinapis Diosqa mana saqenqachu Jallpʼa chinkachisqa kananta. Diosqa kay pachata cimientosninpi sayacherqa “mana jaykʼaj kuyuchisqa kanampaj” (Salmo 104:5; Isaías 45:18). Sajra ruwaykuna ninawan jina chinkachisqa kanqa, manataj Jallpʼachu. Cielotaj, maypichus estrellas kashan chay, chayri maypichus Dios kashan chay. Chaykunaqa mana chinkachisqachu kanqa.
¿IMARAYKUTAJ BIBLIAJ NISQANTA WAKIN KUTI PANTASQATA ENTIENDEKUN?
Rikunchej jina wakin runasqa Bibliapi leesqankuta pantasqata entiendenku. Jinapis, ¿imaraykutaj Dios saqen ajina kananta? Ichá wakin yuyankuman: “Dios may yachayniyoj chayqa, tukuy runas sutʼita entiendenanchejpaj jina librota qowasunman karqa. ¿Imaraykutaj chayta mana ruwarqachu?”, nispa. ¿Imaraykutaj runas Bibliata pantasqata entiendenku? Kinsamanta parlarina.
-
Bibliaqa ruwasqa kashan entiendeyta, yachakuytataj munaj llampʼu sonqo runaspaj. Jesús, Tatanman nerqa: “Tatáy, janaj pachajta kay pachajtawan Señornin, jatunchayki, imaraykuchus Lucas 10:21). Chayrayku, Bibliaqa ruwasqa kashan llampʼu sonqo runaslla sumajta entiendeyta atinankupaj jina. Jatunchakoj runasqa nisunman yachayniyoj, yuyayniyojtaj kasqankuta yuyakoj runas, Bibliata pantasqata entiendenku. Chaywanpis, wawa jina kajkuna nisunman llampʼu sonqo, yachakuytataj munaj runas, Bibliata leespa sumajta Diospa nisqanta entiendenku. ¡Diosqa sumaj yuyaywanpuni Bibliata ruwacherqa!kay imasta pakaykorqanki yachayniyojkunamanta yuyayniyojkunamantawan, wawasmantaj willarqanki”, nispa (
-
Bibliaqa Diospa yanapayninwan entiendeyta munajkunapaj ruwasqa kashan. Jesusqa rikucherqa, yachachisqanta runas entiendenankupaj yanapata necesitanankuta. ¿Imataj yanapanman karqa? Jesús nerqa: “Espíritu Santotaj, pitachus sutiypi Dios Tata kachamonqa, paymin tukuy imata yachachisonqachej”, nispa (Juan 14:26). Arí, Jehovaqa atiyninwan runasta yanapan Bibliata entiendenankupaj. Chaywanpis, mana paypi atienekojkunamanqa mana chay atiyninta qonchu, chayrayku Bibliaj nisqanta pantasqata entiendenku. Chantapis Diospa atiynenqa cristianosta yanapallantaj wajkunata entiendenankupaj yanaparinankupaj (Hechos 8:26-35).
-
Runasqa Bibliamanta wakin imasta maychus tiempollanpi entiendenkuman. Profeta Daniel uj willayta qhelqanan karqa aswan qhepa tiempopaj. Kaytataj uj ángel nerqa: “Daniel, kay imastaqa sonqoykipi pakay, sellaykuytaj librota tukukuy pʼunchay chayamunankama”, nispa. Watas pasasqanman jina, ashkha runas Bibliapi Daniel librota leespa mana entienderqankuchu. Ni Danielpis qhelqasqantaqa entiendellarqatajchu. Payllataj nerqa: “Uyarerqani imatachus nishajta, manataj imatapis entiendeyta aterqanichu”, nispa. Tiemponmantaj runasqa, Danielpa qhelqasqanta entiendenkuman karqa maykʼajchus Dios munasqanman jina. Chay ángel Danielman nerqa: “Daniel, ñanniykita rillaypuni, kay imasqa pakasqallapuni kanqanku, tukukuy pʼunchay chayamunankama”, nispa. ¿Pikunataj Danielpa qhelqasqanta entiendenkuman karqa? Sajra runasqa mana entiendenkumanchu karqa imachus kasqanta. Yachayniyoj runastajrí tukuy imata allinta entiendenkuman karqa (Daniel 12:4, 8-10). Diosqa, mana tukuy imatachu sutʼinchan maychus tiempon kanankama.
¿Maykʼajllapis Jehovaj testigosnin Bibliaj nisqanta pantasqata entienderqaykuchu? Arí. Jinapis tiempo pasasqanman jina ima niytachus munasqanta Dios sutʼinchajtin, Jehovaj testigosnenqa aswan sutʼita entienderqayku. Ajinamanta Jesuspa apostolesnin jina ruwarqayku, paykunaqa pantasqa kashasqankuta Jesús reparachejtin, tukuy sonqo yuyaychasqanta japʼikorqanku (Hechos 1:6, 7).
Qallariypi parlarerqanchej chay imillita, maypichus phuyus ruwakusqanmanta pantasqata yuyasqanqa, asikunapaj jina. Jinapis, Bibliamanta pantasqata entiendeyqa, jatun llakiy. Bibliaj nisqanqa, mana pipis leeytawan entiendenanpaj jinallachu. Chayrayku leesqaykita entiendenaykipajqa yanapachikuwaj. Ichá maskʼawaj Bibliata entiendeyta munaspa estudiajkunata, Bibliata estudianankupaj Diospa atiyninpi atienekojkunata, Dios Bibliata entiendenanchejta munasqan tiempopi kausashasqanchejta reparajkunatataj. Jehovaj testigosninwan parlariy chayri Internetpi jw.org nisqaman yaykuspa publicacionesninkuta leeriwaj. Biblia nin: “Tukuy kallpaykiwan mañakuy yuyayta [...] tarinkitaj imaynatachus Diosta rejsina kasqanta”, nispa (Proverbios 2:3-5).


text:
Yohan Blake
Yohan Blake sutiyuq runaqa, (* 26 ñiqin qhapaq raymi killapi 1989 watapi paqarisqa Saint James llaqtapi - ), huk Shamayka mama llaptap kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (100 m, 200 m, 4x100m).
Taytan: Yohan Blake, Maman: .
Yachay wasi: St. Jago High School.
Apuwasinyuq pukllaykuna 2012 London wan Apuwasinyuq pukllaykuna 2016 Rio de Janeiro.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2 Apuwasinyuq pukllaykuna medallakuna (9 Qori) (2012-2016)
- 1 Quri wallqana- Apuwasinyuq pukllaykuna 2012 London.
- 1 Quri wallqana - Apuwasinyuq pukllaykuna 2016 Rio de Janeiro.
- 2 Quri wallqana Kallpanakuy Pachatin Kampiunatukuna (2012-2016).
Willay kukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yohan Blake.
- Uficial Qillqa web


text:
Harry Truman
Harry S. Truman sutiyuq runaqa (* 8 ñiqin aymuray killapi 1884 watapi paqarisqa Lamar - llaqtapi - † 26 ñiqin qhapaq raymi killapi 1972 watapi wañusqa Kansas llaqtapi) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
33 kaq umalliqnin (1945 watamanta 1953 watakama), ñawpaq Demokratikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Taytan: John Anderson Truman ; Maman: Martha Ellen Young Truman.
Warmi: Bess Truman .
Churinkuna: Mary Margaret.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Harry Truman.


text:
Firenze
Firenze icha Florencia llaqtaqa Toscana riqyunpi, Italya mama llaqtapi kan. Wiñay kawsayninpaq, hatunwasikunanpaq, kusa khuskanpaqyuq, tukuy pacha riqsinku kay sumaq llaqta. Tiyan arkiwisquwil kan, hatun yachay wasikunamanta, istitusiun artimanta kawsaymantayuq, intiwatanamantayuq. Tukuynin riqsinqu munumintukuna midiuywumanta, rinashymintumantayuq. Nishu wank'akuna cuadrukunayuq kanqu kay llaqtapi. Nishuyuq watunku Firenze tukuy watakuna.
Tukuy runakunap qhapaq kayninmi (mawk'a llaqtarayku).
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Reims, Ransiya
- Dresden, Alimanya
- Isfahan, Iran
- Kassel, Alimanya
- Kyōto, Nihun
- Philadelphia, USA
- Kraków, Pulska
- Gaziantep, Turkya
- Nanjing,Chunwa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Toscana) (Toscana)


text:
Iskay simipi iskay kawsaypi yachay
Iskay simipi iskay kawsaypi yachay (ISIKY) icha Iskay simi kawsaypura yachay (ISKY, ISKAYA), kichwapi Ishkay shimi kawsaypura yachay (IShKY, kastilla simipi: educación intercultural bilingüe, EIB) nisqaqa iskay simipi yachaymi, astawanqa iskay kultura nisqa kawsay hinapi yachay. Chay yachay hinawanqa huk yachay wasikunapi yachanku, mama llaqtapi iskay icha aswan rimaykuna kultura nisqakunapas kaptin, lliw Awya Yalapi hinam.
Buliwyapi, Piruwpi, Ikwadurpi ISIKY nisqataqa yachay wasikunapi yachachin chayllapi, yachakuqkunap mama rimaynin manam kamachiy rimay, kastilla simi kaptin. Kastilla rimaq wawakunaman manaraq ñawpaq mama rimaykunatachu (qhichwa simi, aymara simi) yachachin. Chayraykuqa indihinakunata kunanraqpas kastillanuchankum. Chay qhichwa, aymara rimaykunata Andespa allin kawsayninta kastilla rimaqkunaman yachachiptin, chiqap iskay simipi iskay kawsaypi yachay kanman.
Astawanqa, achka yachaywasikunapi iskay simipi yachay kaptinpas, manaraq lliw icha lliwmanta aswan yachakuqkuna kikinpa mama rimayninpichu, ahina qhichwa simipi icha aymara simipi yachakunku, astawan kamachiy rimaypi kastilla simillapim.
Buliwyapiqa Qhichwa Suyu Yachachiymanta Kunaqmi (CENAQ) tukuy Buliwyayuq runakunapaq iskay simipi iskay kawsaypi yachaypaq rimapun.
Piruwpi iskay simipi iskay kawsaypi yachay llamk'aq indihina yachachiqkunaqa Iskay Simipi Iskay Kawsaypi Yachachiqkunap Mamallaqta Tantanakuynin (ANAMEBI) nisqapi wankurisqam.
Piruwpiqa Nonato Rufino Chuquimamani Valer sutiyuq yachachiqmi anchatam iskay simipi iskay kawsaypi yachaypaq llamk'achkan. Rikch'asapa qhichwa simi qullqatapas rurarqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Iskay simi kawsaypura yachay (ISKY) – allichakuymanta ayllukuna tapurikuy. Ministerio de Educación, Lima 2015.
- ¿Imapaq EBI?
- "Tukuypak yachay kachunmi" mañan Conai chashnallatak Ecuarunari. 29 ñiqin kantaray killapi 2009 watapi
- bvirtual.proeibandes.org / Félix Julca Guerrero: Uso de las lenguas quechua y castellano en la escuela urbana: Un estudio de caso (2000 watapi, Aquwitsay llaqtapi, Waras pruwinsya, Piruw) (kastilla simi; Ichikllachaw: r. 140 - 141)
- bvirtual.proeibandes.org / Olga Siles Veliz: Uso de los módulos quechuas en las unidades educativas de Pie de Gallo y Candelaria (Qulumi munisipyu, Quchapampa suyu, Buliwya; kastilla simi; Qhichwa simipi pisichaynin: r. 129 - 130)
- bvirtual.proeibandes.org / Ida Rosa Carcía Cayo: Niños quechuas en una escuela monolingüe en castellano (qhichwa simi, kastilla simi)
- bvirtual.proeibandes.org / Tito Medina Warthon: Enseñanza del castellano como segunda lengua en educación primaria en dos instituciónes educativas rurales de la región quechua del sur del Perú (Apurimaq) (qhichwa simi, kastilla simi)
- bvirtual.proeibandes.org / Cristina Teran: La Enseñanza de la lengua quechua en el sistema educativo escolar del área urbana de Tiquipaya (Tikipaya munisipyu, Buliwya, 2006) (kastilla simi; P'anqap pisiyaynin (qhichwa simipi): r. iv - x)
- Yupa awa simi taqi pdf


text:
Prince
Prince Rogers Nelson sutiyuq runaqa icha Prince (* 7 ñiqin inti raymi killapi 1958 watapi paqarisqa Minneapolis llaqtapi - 21 ñiqin ayriway killapi 2016 watapi paqarisqa Chanhassen llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtaq rock takiqmi, tusuqmi, takina qillqaqpas.
Taytaː John L. Nelson; Mamaː Mattie Shaw.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Prince.
- IMdB
- Uficial Qillqa


text:
Italiapi 1970 watakunapi color tv lloqsimuqtinmi, chay llaqtapi kamachikuqkuna yaqa llapan televisorkunata revocarqanku mana allintachu pruebakunata ruwasqankuta, qhawaqkunaq mana allinninpaq kasqanmantawan. Ichapas allinta rimarqaku, manapaschá. Chay puntoqa karqan huk tecnología disruptiva nisqa, chaytan gobiernoqa regulayta munarqan mana entiendesqankurayku.
Huk ejemplotaqmi internet nisqa.
Ñawpaqta qhawarisqa huk “pasaq moda” , chaymanta masivamente adoptado llapa runawan huk smartphone utaq huk laptop tukuy simipi.
Yuyarini Bill Gates David Letterman Show nisqapi huk entrevistapi asipayasqankuta, internet ima kasqanmanta, imaynatas kay pachata tikranqa chayta sut’inchasqanrayku.
Proyecto de Ley: “[Internetqa] huk sitiomanmi tukupushan maypichus runakuna willakuykunata horqoyta atinku […], correo electrónico electrónico nisqakunata apachispa…”.
Entrevistador: “huk iskay killa ñawpaqta huk hatun p’akiy willakuy karqan internetpi […] huk béisbol pukllayta willanankumanta […] hinallataq ñuqa kikiypi yuyaykurqani “¿radio campanata waqanchu?” “…..
Bill: “Munaspaqa uyariwaqmi”
Tapuq: “¿Grabadorakuna campanata waqachinkuchu?”, nispa.
… hinallataq hukkunapas. Honestamente nanaymi karqan qhawayqa, ichaqa Billqa asikusharqanmi. Manam paywanchu, aswanqa paywanmi.
Yachanki maymanchus kaywan risaq, ichaqa munani cristal hina sut’ita ruwayta.
Huch’uyyaykukuspaymi creeni maypachachus hatun mosoqchakuykuna chaypi kaqtinqa runakuna mancharikunku.
Runakunaqa kallpachakunqakun chay status quo nisqamanta defiendeyta, “cambio” nisqa runakunata manchachisqanrayku. Llamkanakuna tikray, wasi tikray, sociokuna tikray (lol) manchay sensación imaraykuchus programasqa kayku seguridad maskanaykupaq chaymanta zona de comodidadniykupi qhipakunaykupaq.
Sichus ñawpa taytanchiskuna allin machayta tarirqanku, askha mikhuyniyoqta chayqa, manan necesitarqankuchu “zon de confort nisqamanta lloqsispa” wakin leonkunawan maqanakuspa qatiqnin mikhunankuta seguranankupaq.
Cambioqa manchakuypaqmi kay tecnología nisqapas sasa entiendeymi. Wakin runakunaqa entiendenankupaqmi kallpachakushanku, ichaqa honradamente infierno hina sasa. Achka watañam kay espaciopi kachkani, kunankamapas sapa punchawmi musuq kaqkunata yachachkani.
Musuq mecanismokuna consenso kaqmanta, hukniray laya blockchain kaqmanta, validadores kaqmanta, delegadores kaqmanta, mineros kaqmanta, tarifayuq, incentivokuna, oráculos kaqmanta, etc etc. Aswan yachasqaykimanhina aswan yachayta munanki chaymanta aswanta reparanki aswan yachanapaq kasqanmanta.
Kayqa niyta munan, yaqa llapan runakunaqa cepillollatan chinkachinqaku, mana cerebroq atiyninta entiendenankupaq utilizayta munasqankurayku.
Kayta chiqanchasaq: totalmente allinmi mana yachayta munayqa. Mana yachanichu imaynatachus correo electrónicos llamk’anku chaywanpas sapa p’unchaw llamk’achini.
Mana yachanichu imaynatachus internet chiqamanta llamk’an chaymanta chaywanpas, yapamanta, sapa p’unchaw llamk’achini.
Chaynallataqmi telefonowan llamkaykunawan, mensajekunawan, televisorkunawan, hukkunawanpas.
Chayta nispa, huk musuq tecnologiaman yachapakuypaq pachata hap’in chayraykutaq runakuna mancharikuchkanku.
Yaqa llapan runakunaqa chaylla cepillowan hurqunqaku mana entiendesqanku mana gustasqanrayku, chaykama reparanankukama chay tecnologiata llamk’ayta qallariyta atisqankuta mana chiqamanta yachaspa imakuna qhipanpi kaqta.
Creeniraqmi tempranoraq kasqanchikta. Kunanmanta pachaqa ancha sasam chawpi kaq llamk’aqpaq huk billetera churay, muhu rimayta qillqay, protocolokuna qullqimanta descentralizado kaqpi ruway, $AAVE , Uniswap, Pancakeswap, Curve, chaymanta allin estaking quq tariy, chaymanta tokenkuna billeterakunapura apachiy etc.
Kunan hinaqa manan churasqachu waranqa waranqa waranqa runakunaman gustananpaq, kayqa allinmi. Allinmi imaraykuchus huk kuti empresakuna centricidad kaqpi chaymanta experiencia kaqpi qhawayta qallarinku, llapa runa chaymanta huk parte kayta munanqa.
Musuq empresakuna paqarimunqa chay blockchain nisqapi, musuq serviciokuna qusqa kanqa. Web3 tukuy atiyta hatun empresakunamanta ruwaqkunaman tikraymanta kachkan chaymanta ñawiykupa ñawpaqninpipuni ruwakuchkan.
$BTC chaymanta $ETH mana 1 wata qullqi churaychu kanku. Kay tecnologiakunan kay pachata tikranqa imaynan yachasqanchis hina hinallataq tarinqaku hark’ayta kikin runakunamanta aswan allinta beneficiakunku huk inflacionario fiat basado mundomanta.
Ñuqaqa munani qhatuyta chaymanta qullqi churayta ñawpaq rimasqa cripto kaqpi hamuq chunka watapaq chaymanta ichapas chaymanta aswan karumanpas.
Tukuy kay nisqa kaptin, mana sapa cripto kaqllachu, imaynachus mana sapa stock kaqllachu.
BTC kaqwan TurtleCoin kaqwan tupachiyqa $TSLA (Tesla Motors, Inc.) (Tesla Motors, Inc.) kaqwan Theranos kaqwan tupachiy hinam. Hinaspa kan huk razón imarayku Theranos mana tickerniyuqchu.


text:
Daniel Estrada
Daniel Estrada Pérez sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin qhulla puquy killapi 1947 watapi paqarisqa Qusqu llaqtapi - † 23 ñiqin pawqar waray killapi 2003 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu Taripay amachaqm wan pulitikupas karqan.
Qusqupi Mama llaqta San Antonio Abad Yachay Sunturpim yachaqarqan.
1972 watapis abugadu tukurqan, llamk'aqkunap tantanakuyninkunata amachaspa. 1979 Qusqu llaqtapi runakunap hayñinkunata amachaq abugadukunap pusaqnin akllasqa tukurqan.
1983 watapim Qusqup kurakan akllasqa tukurqan, 1989, 1993 watapi huk kuti akllasqa kaspa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturpa yanapaqninsi karqan. Qusqu llaqtap tukri sutinta kastilla simipi "Cusco" nisqamanta QSHKS qillqaypi hina "Qosqo" nisqaman t'ikraptin, Daniel Estradata Qosqoruna nispa suticharqanku.
1995 watapiqa Estradata kunrisistas akllarqanku. 2002 watamanta pacha Unión por el Perú nisqa partidup kunrististan karqan.
2003 watapim apanqaramanta wañurqan.


text:
Usulután
Usulután (kastilla simipi: Usulután) llaqtaqa Salwadur mama llaqtap Usulután suyup hatun llaqtanmi. Usulután llaqta 73 064 runakunam kawsachkanku (2007).
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
73 064 runakuna
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Usulután.
- Usulután uficial web


text:
Ampay mamallaqta willkachasqa
Ampay mamallaqta willkachasqa (kastilla simipi: Santuario Nacional de Ampay) muyuyqa qhawasqa kasan, Piruw mama llaqtapi, ,Apurimaq suyupi, Awankay pruwinsyapi, Tampurqu distritupi. Llipinchispa qhawakuntaqmi askha qhapaq kasqan hina. Quchakunatapis qhawariytaya munasankun.
- Hallka k'iti kanchar: 3.635 ha
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Ampay nina urqu
- Quchakuna: Uspaqucha, Anqasqucha, Willkaqucha, Turnuqucha, Isuqucha
- Mayukuna:
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sach'a-sach'ap yurankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1985 (Galiano, Tupayachi, Ricalde, Tupayachi, Venero), Pukyu: [1]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Atuq (Pseudalopex culpaeus)
- Taruka: Yuraqchupa luwichu (Odocoileus virginianus), Hatun taruka (Hippocamelus antisensis);
- Kuntur (Vultur gryphus)
- Wisk'acha (Lagidium peruanum)
- Qiwlla (Larus serranus)
- Puma
- Kuntur
Ñuñuqkunap layankuna 1995 watapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Galiano, Tupayachi, Nuñez, Ochoa, Zevallos, 1995)
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Phaqcha (Catarata Paccha), hanaq kay: 50 m (Awankay: 12 km)
- Intimpa sach'a sach'a
- Pajonal Paco Paco
- Bosque Enano
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1962 watapiqa kimsa ayllu Santuario Nacional de Ampay suyupi tiyarqan, ca. 1977 watapi 30 ayllu karqan. Kamasqa watapiqa, 1987, 70 ayllu muyuypi tiyarqan, Tuturpampa, Qucha, Phaqchaq, Umaq'ata, Chupapata, Sawanay, Ñacchiru, Supayhuayq'u, Llawipunku, Negromonte llaqtakunapi (Hostnig & Palomino, 1997). 1996 watapiqa 51 runa Ñacchiru llaqtapi, Umaccata llaqtapi, Chupapata llaqtapipas tiyarqan, 36 runa Sawanay llaqtapi, Ampay llaqtapi, Maucacalle llaqtapipas, 38 runa Qurwani llaqtapi, Uqshapampa llaqtapi, Phaqchaq llaqtapipas tiyarqan.


text:
2
Pablu alleq cäyitsicun Teyta Jesus imano cutimunanta
1 Wauqicuna panicuna, canan roguecuyashqequi Teyta Jesucristupa cutimininta y noqantsic pewan juntu canantsicpaq canqanta alleq cäyicuyänequipaq. 2 Ama fasilllaqa picunapis willapäyäshonqequicunaman creyicurcuyëtsu, ni mantsacäyëtsu: “Teyta Jesucristupa cutiminenqa canan warellanan” nishpa, niyäshuptiquipis, ni “Santu Espiritum musyaratsimashqa” niyäshuptiquipis, ni “Pablum cartacamorqon tseno” nishpa, niyäshuptiquipis. 3 Ama pipis tseno engañayäshunequita dejacuyëtsu, porqui tse junaq manaraq chämuptinmi, nunacuna Diosnintsicpa contran sharcucurcuyanqa. Tsenam si Jesucristupa contran nuna yurircamonqa. Tse nunaqa dispunishqa quecan condenadu ushacänanpaqmi. 4 Pemi puedeq tucur michäconqa Diosta respetacur adorayänanta y munanqatsu pipis “Diosnïmi” nir, imatapis adorananta, sinoqa munanqa peta alabayänantam, y asta Jerusalen marcacho Teyta Diosnintsicpa templunmanmi “Noqam cä Dios” nishpa, täquiconqa.
5 ¿Manacu yarpäyanqui qamcunawan quecar tsecunata willayanqaqta? 6-7 Tsemi musyayanquina anticristu shamunanpaq caqta ima jarcarëcanqantapis. Tse jarcarëcaqta Diosnintsic jorquriptinmi, siqa anticristoqa yurircamonqa. Tseyaqmi nunacunata diablu rurillanllata engañacur mana allicunata ruratsiquicanqa. 8 Tse jarcarëcaqta jorquriptinmi, si yurircamonqa tse anticristu. Peru petam Teyta Jesus chipapäquicaq poderninwan cutimur pücarenqa ushacäreqpaq. 9 Tse anticristoqa shamonqa diablu yanapaptinmi. Tsemi allapa puedeq queninwan chämur, espantaquipaq señalcunata y milagrucunata ruranqa nunacunata engañananpaq. 10 Tuqui nicachaq engañuncunawanmi pushanqa condenadu nunacunatanäqa, porqui tse nunacunaqa quiquillancunam salbacuyänanpaq, rasonpa caq willaquita wiyecarpis mana gustayashqatsu. 11 Tsemi Teyta Dios jaqirishqa ulicurcur engañaqnincunaman creyicuyänanpaqna. 12 Tserecurmi condenadu cayanqa, porqui tse nunacunaqa rasonpa caq willaquiman manam creyicuyantsu, antis mana alli rurecunachomi cushicachäcur caquicayan.
Teyta Jesucristuman marcäcur shuyacushun
13 Peru qamcunataqa, wauqicuna panicuna, Teyta Diosnintsicmi cuyayäshurniqui, acrayäshorqonqui puntata salbacuyänequipaq. Tsenoqa salbayäshushqanqui Jesucristuman rasonpa creyicuyaptiquim, y Santu Espiritu Teyta Diosllapaqna cayänequipaq yanapayäshuptiquim. Tserecurmi qamcunapaq imepis Teyta Diosta “Grasias” nicayä. 14 Tsenoqa salbayäshorqonqui alli willaquita willapäyanqaqman creyicuyaptiquim. Tsenopam Teyta Jesucristupa nopancho y poderninta ricar cushishqa quecayanqui.
15 Tserecur, wauqicuna panicuna, creyiquiniquicunacho alli firmi tsaracur quecayë; y ama qonqayëtsu quiquïcuna qamcunawan quecar willapäyanqaqta, y que cartawanpis yachatsiyanqaqta. 16 Quiquin Teytantsic Jesucristum y Dios Yayantsicmi alli queninwan cuyamarnintsic, alli marcäcoqta wiñepa wiñenin cushishqata catsimantsic. 17 Pe yanapecuyäshï shonqiquicunacho callpata tsarir alli tsaracur cayänequipaq, y llapan imapis parlayanqequi y rurayanqequi allilla cananpaq.


text:
Villarrica mama llaqta parki
Villarrica mama llaqta parki nisqaqa (kastilla simipi: Parque Nacional Villarrica) Chili mama llaqtapi, Arawkaniya suyupi, huk amachasqa suyum.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chilipi amachasqa sallqa suyukuna
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Villarrica mama llaqta parki.


text:
Odvar Nordli
Odvar Nordli sutiyuq warmiqa (* 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1927 watapi paqarisqa Tangen llaqtapi, Nurwigapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq pulitiku wan kawpaq runaq.
Nurwiga Mama llaqta Uma kamayuq 12 ñiqin qhulla puquy killapi 1976 watapi watamanta 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1981 watapi watakama
Interior Ministru 1971 watamanta 1972 watakama.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Odvar Nordli.
- Documentary featuring Nordli


text:
Shunku-yay / Mirarse en la eternidad del corazón © Samay Cañamar M.
Translation from Kichwa © Fredy A. Roncalla
Ilustrations © Manai Kowii
If you prefer to read the PDF, click HERE
Shunku-yay
Shunku-yay arawi kamuni, runa shimipi, mishu shimipi killkashka kan. Ñukanchik allpa mamata kuyashpa charinamanta rimapan, shinallata runa warmikunapa kawsaymantapash riman. Shunku-yay / Looking at Each Other Through the Infinite of the Heart is a collection of poems in Kichwa and Spanish that was born as a cry for empathizing with sacred Mother Earth as well as with the body of Indigenous women and their reality.
Minkachiway
Kallari willkay
Minkachiway, kikin achiklla muskuywan, kay munayta, kay shimita, kay rurayta watachinayan. Allilla, kikin sumaklla ukuman yaykunkapak. Kikinpa samaywan kay ñankunapi kumpatukunayan, kucha manyakuman yaykunayan, urku chakikumanta puri kallarinayan, chakra manyakumanta tarpunayan, kikin wasi ñawpakuman kimirinayan. Minkachiway apukulla. Minkachiway allpa mamakulla. Kikin chaskikkunaman willapaylla. Mayllak shunkumari shamukuni, upalla supaykunawanmari minkarimukuni. Minkachiway, sumak kawsak samaylla, willka kuskalla. Kikin wasiman, mayuman chayamunimi, kuri allpakuta kay shunkuwan takarinkapak shamupanimi. Minkachiway kikin ukshakupi, kikin apu pintukupi, paktalla muskuykuta karawankilla, usharinalla ushaykuta mikllachiwaylla, tukuy llaki kawsayta kaypi uriyakuchichun sakiwaylla, kikinpa rimaypi rikcharinkapak, shinashpa samashkatapash tullpushpa sakinkapak. Minkachiwaylla, puyu killpamukpi, inti llukshimukpi, tamya urmamukpi, kikin rimamukuwankimi yasha.
Minkachiway (Kallari willkay)
Initiation
I ask for your permission
to enter into your realm
while I gently gather my desires
acts and words
with clear dreams.
I wish to talk about your time
in these paths,
arrive to your lake’s edge
get closer to your house’s entrance
and start my path
at the foot of the mountains.
I ask for your permission, dear Apu.
Give me permission, dear Mother Earth.
My body has been getting ready
and my soul wants some rest.
Welcome me,
sacred place that gives breath
to good ways of living.
I am arriving to your house and your river
to touch you, blessed land, with this heart.
Let the deepest dreams come
blessing me with your powers.
Let me go beyond all my tears
and wake up in this conversation
full of colorful and breathing words.
With the rain coming down
I will hear your words
talking to me.
© Manai Kowii
Ñukanchik allpa mamaka tawka kawsak apukunata, samaykunatapashmi charin, paykunapi tukuy pachapi kawsamushka kan. Kay wakakunaka, hatun ushaykunatami charin, hatun samaykunatapash, chaymi paykunapa wasikunaman yaykunkapakka, minkachiway nishpa yaykuna kashkanchik. Shinami paykunata rezashpantin, takishpantin, rimachishpantin yaykuna kanchik. Urkuman rikushpaka, minkachiway ninami nishpa hatun taytakunaka yachachishka kan. Ima chakrata tarpunkapak kallarikushpapash, minkachiway nishpa yaykuna kashka ninmi hatun mamakunapash. Chashnami shuk wakakuta minkachiway nishpa kallarikrinchik. Wakakunaka mana warmillaka kanchu, mana karillaka kanchu, shuk shuk ushaykunami watarishka paykunapika, wakinpika warmi, wakinpika kari, shina rikurin punta rimaykunapi, shutikunapi, ima ruraykunapipash.
Mother nature/allpa mama is constituted by several bodies and time-spaces or pachas. Sacred territories or wakas with their own powers, where we cannot enter without first asking permission, through prayers, greetings, chants, whistles.
Minkachiway is the beginning of an entering ritual to a space. The grandfathers say minkachiway when they start walking at the foot of a mountain. The grandmothers ask permission for announcing the arrival at a chakra/crop. The nights before a purification bath ritual, one reaches the water spring by saying minkachiway, just as one announces her own arrival to someone else’s house.
This is how we now enter a waka or a sacred place such as our apus, spirits of the mountain with diverse powers beyond the feminine and masculine, personified in names, actions, and stories.
Warmi Imbabura
Urku apu
Uksha pampawan killparishka warmimi kuyaylla yana ñawiku, kalluyashka makiku, tukuy wiwakunapa, yakukunapa, apu warmi. Kikin umapika, Illull kuchata, Chakishka kuchata, Hatun kuchatapash chashkikunki, paykunaka tamyapa ñañakunami pakcha tukushpa, urku umakuta Wayku Chupakaman shamunakun. Urkumanta hatun apu, hatun warmi kanki. Uchilla michik wawakunata pampapi pukllachinki, yana pumawan rimarishpa kawsashkanki, atukkunaman alli rikuna ushayta karashkanki, kikin wakakunapi sumaklla ushaykuta allichinki. Intika paypa chawpi ñanpi kakpimi, allpa samay pachata wayrawan kushilla takinki. Kikintikukunaka kikin willayta aparimunmi, waykukunaka chashkinkapak ashtawan paskarinmi. Tukuykunami kikin apu punchapi kushiyanakun. Kikinka kutin, pakta pakta kawsayta ashankakunapi churashka shuyanki.
Imbabura woman
Mountain deity
Covered by grasslands
—deep eyes and working hands—
you are the great mother of children
animals and rivers.
Your summit is Lake Illull,
Lake Chakishka,
Lake Hatun.
Their waterfalls and the rain
come down
valleys and crevices.
Great woman,
you come from inside the sacred spaces
play with the shepherd girls,
live talking with a black puma,
teach the foxes certain powers,
and keep the magic in your wakas.*
The sun is at the middle of his path
and you sing with august winds.
The hummingbirds bring us your message
and the valleys open up to receive us.
This day all the apus* celebrate.
You hold a well balanced basket
and wait for us.
* wakas and apus are sacred spaces, especially mountains
© Manai Kowii
Ñukanchikka, sinchi ushaykunami kanchik, wayrakuna, ninakuna, yakukuna, allpakunapashmi kanchik. Chay ushaykunataka wakinpika mana riksishpallatami chinkaririnalla kanchik.
We are also spirit that mutates within air, fire, wind, water, mother earth. An infinite force that very few of us manage to experience fully.
Samaymi kani
Samaymi kani. Kuyurishpa, mirarishpa ashtawan kuyurik. Sinchilla, tinkushna tantarik, tukyarik. Paypantin mirarishka tullpushka puchkashna kawsakuk. Paypura chimpapurarishka, tukyarishka, mushukyarishka samay. Ñawpamanta churu laya muyurishka kawsay shamuk pachamantapash kuntur yuyaywan sinchi watarishka. Wayrapa shunku kani kikinman samayta karakuk; tukuy manchanayaylla uyariktapash mishkilla uyayta karak: shuk taki sami shina asha asha kay pachapa yuyayta takarishpa purik. Pukyu ñawikushna kuyaylla kani, urku apukunapa kasiyashka kawsay, akapanashna kuyurikuk allpa maytapash pawakuk ushay, upalla kawsaypipash ima ninata allichishka. Hatun sumak ushay kani pachawan awarishka muyuni, muyumuni.
I am vital energy
I am vital energy.
One that grows moving.
I am strength and confluence.
A renewed energy
standing up
and exploding.
My life is the spiral of the past
and what comes ahead
tied up by the wisdom of a Condor.
I am the heart of the wind
that nurtures your vital energy
and makes the tremors of fear
sound gently.
I am like a spiritual song
touching all the memories of the universe.
I have the beauty of a fresh water spring
of quiet mountains
vast and exalted lands
and silence.
I am young and beautiful.
I go on clothed by the land.
Moving on and on.
Killkana
Imatak kan killkanaka niwarkami Chayka imashachari nanay shunkuta tuksimurka, yuyaytapash, makitapash nanachirka. Chay yashka kipaka nirkani; Killkashpaka ankashnami kay kawsaypi muyurini… Shina nishka kipapash, uchilla kaspishnallami ukuta upalla tuksimukurka. Punta kawsayta yarishpa llakiyarkani, Imatapash chushayachishka shina karkani. Yachanimi. Punta watakunapika, tullukaman chayaktami waktashpa llikata killkanata yachachishka. Shuklla apunchikmanta nishpa sarumushka, Shuk shimillami tiyana nishpa. Shuklla runakunallami allikuna yashpa. Ñukanchik yachaykunataka kuchushpa, ñuka wasi allpata nallikachishpa. Tawkalla sami kawsaykunata wañuchishpa. Imasha chay llika kanchikman chayamushkata yarishpa, imashalla ñukanchik pampakunata, awashkakunata, makikunata chushayachishkata rikuni, tukuy puchkakunapa, kururukunapa samaykunata llakini. Chay kawsaykunataka ñuka ñawika mana rikurkachu, shinapash ñukapakunami kawsarka. Kunanka tapurinimi, maypitak ñukanchik killkayka. Chayta yuyakpika, chumpikunami wasi ukuta warkuriyanakun, chaykunapi puchkawan shuyurishkakunami rimawan, ñuka hatun mamapa akchata watakuk cintami rikurimun, ñuka hatun taytapa awashka katanami ukllamuwan, ñuka anakupa kinkukunami kumpanakuwan. Kutin imashpata killkanki nishpa tapukpika. Ñuka yuyaykunata hampinkapak nimanmi. Punta punchapika tullutapash nanachishka llikami kunanpika ñuka shimiwan awarishka, samayachishpa kayman chayman llukshikun.
To write
They have asked me: what is writing?
A heartfelt confusion spread across time,
memory and my hands.
After a few seconds I answered:
Writing liberates me.
But there was a splinter silently bothering me.
I was swamped by nostalgia
and emptiness.
Growing in the mist of memories
an ambiguous voice screamed inside
Bringing rain drops to my face.
I know that at one point in time
the alphabet was forced upon us punch by punch.
With a God, lord,
King, and language,
that would mutilate knowledge and sweep my gardens
killing diversity.
Thinking about the origins of this alphabet
I can feel how they emptied my fields, weavings and hands.
I feel the threads and their designs are no longer there.
It’s a loss that my eyes did not see but was felt by my people.
I ask myself: where is our writing?
And hanging from the roof
there are weavings appearing in front of me:
figures drawn with wool thread,
the band that holds grandmothers hair,
the manta that my grandfather did with his life,
the zigzag I carry in my skirt.
If they were to ask me again why I write
I would repeat: to heal memory and remembrance.
Now I am healed with what at one point tied our bones.
I now write with their letters.
Killkakmanta
Samay Cañamar M., warmi kichwa Otavalomanta, yachachik, feminista, shinallatak psicoterapeutami kan. Arawikunatapash, ima killkanatapash ashtakata killkanata allikachinmi. Shinallatak runa warmikuna imashalla kawsaymantapash ashtakatami rikuchinkapak munan; feminismoskunamantapash.
About the poet
Samay Cañamar M. is kichwa from Otavalo, Ecuador. She is a university professor, a feminist, and a psychotherapist. She writes in Kichwa and Spanish, and is interested in Indigenous feminisms, and contemporary struggles of women and feminized bodies. @tsay.samay
More about Samay Cañamar M.
- Shunku-yay / Looking at Each Other Through the Infinite of the Heart can be found HERE.
- The author reads her poetry in Kichwa and Spanish HERE.
- Kichwa writer Ariruma Kowii about Samay’s poetry. El Universo, 2021.
About the translator
Fredy A. Roncalla was born in Chalhuanca, Apurimac, Peru in 1953. He has studied linguistics and literature, in addition to a long journey in Andean Studies, with a special focus on aesthetics. He is also a handcraft artist who works with recycled materials. He has published poetry and essays in diverse online and printed publications. He is the author of Canto de pájaro o invocación a la palabra (Buffon Press, 1984); Escritos Mitimaes: hacia una poética andina postmoderna (Barro Editorial Press, 1998); Hawansuyo Ukun words (Hawansuyo/Pakarina Ediciones, 2015); and Revelación en la senda del manzanar: Homenaje a Juan Ramírez Ruiz (Hawansuyo/ Pakarina, 2016). He is currently working on Llapan llaqtan: narrativa y poesía trilingüe/ Llapan llaqtan: trilingual poetry. His trans-Andean projects can be found in the virtual ayllu: Hawansuyo Peruvian Bookstore, Churoncalla.com, and Hawansuyo.com
Shunku-yay / Mirarse en la eternidad del corazón © Tsaywa Samay Cañamar M.Translation from Kichwa © Fredy A. Roncalla Siwar Mayu, May 2022