text:
Puquy mit'a
Puquy mit'a, Hawkay mit'a icha Kallchay pacha nisqaqa watapi ruphay mit'ata qatiq mit'am. Puquy mit'apiqa tutakuna suniyanmi. Achka mallkikunam wayun, murukunam puqun, chayraykum hatun aymuray pacham.
Tiksimuyup chincha larunpi ruphay mit'aqa sitimri, uktuwri, nuwimri killakunapim, uralan larunpitaq marsu, awril, mayukilla killakunapim. Kalindaryukamaqa puquy mit'a p'unchaw tuta kuskan kaynin p'unchawmanta Qhapaq raymi inti t'ikrakuykama mit'am.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Puquy mit'a.


c: text/html

text:
Putusi
Putusi (aymara simipi: P'utuqsi, kastilla qillqaypi: Potosí, waraniyi simipi: Potosi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Putusip uma llaqtanmi. Putusi llaqtapiqa 132.966 runakunam (2001 watapi) kawsachkan.
1987 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Yuyarina
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Rumisaruq (catedral)
- Santa Teresa
- Iñiy wasikuna (iglesias): La Compañía, San Francisco, San Lorenzo, San Martín
- Qolqe atawchi wasi (Casa Real de Moneda)
Ima nin kay simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Putusi nin: chanraraq qolqe. Shuqan: 'putusisapa warmi', askha kapuyuq kaptin; (varona con harto contante y sonante).
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tomás Frías Ametller, Buliwya suyup umalliqnin (1872-1873, 1874-1876), paqarimurqa Putusi llaqtapi 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1804 watapi.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
P'utuqsi llaqtapi k'ikllu ñan, qhipapitaq Qullqi Urqu nisqa
-
Katidral, Putuqsi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Carlos Julio Arosemena Tola kiti
Tsatsa-Yaku kiti (Tzatza-Yacu kiti)[1] nisqaqa, kunan Carlos Julio Arosemena Tola kiti nisqa, (kastilla simipi: Cantón Carlos Julio Arosemena Tola) Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Tsatsa-Yaku / Carlos Julio Arosemena Tola llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Llanganati mama llaqta parki
- Urqukuna: Ilocullín - Shikita urqu
- Mayukuna:
- Quchakuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Carlos Julio Arosemena Tola kitipiqa Napurunakunam, huk kichwa simitam rimaq Kichwa runa llaqtam, tiyanku.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk kitillinmi kan: Carlos Julio Arosemena Tola kitilli.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Wakamayu (Ara severa), huk Napu markapi kawsaq pisqum
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Carlos Julio Arosemena Tola (* 1894, † 1952), Ikwadurpa umalliqnin
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.enciclopediadelecuador.com Carlos Julio Arosemena Tola llaqtap sutin Tzatza-Yacu karqan (kastilla simi)


text:
Robert Boyle
Robert Boyle sutipaq runaqa (* 25 ñiqin qhulla puquy killapi 1627 watapi paqarisqa Waterford (Ilanda) llaqtapi - † 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 1691 watapi wañusqa London (Hukllachasqa Qhapaq Suyu) llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq Pachaykamay wan chaqllisinchi yachaqsi karqan. Wapsikuna Kamachikunapas.
Tayta: Boyle.
Yachay wasi: Eton college.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1661 - The Sceptical Chymist
- 1664 - Experimental History of Colours
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Boyle.
- Biblioteca Electrónica de la revista Azogue reproduce las ediciones originales de los libros de Robert Boyle.


text:
CAPÍTULO 6
¿Mëchötaq wanushqakuna këkäyan?
Wanurirnenqa, ¿mëtaraq ëwantsik?
¿Imanirtaq wanuntsik?
¿Imallachöpis yanapamantsiktsuraq, wanïpita rasumpa kaqta yachakonqantsikkuna?
1-3. Wanushqakunapaq, ¿imakunatataq tapukuyan nunakuna y imatataq yachatsikuyan religionkuna?
ATSKA waranqa watakunapana kë tapukïkunata nunakuna rurayanqanqa, alläpa precïsom. Tsëmi pï karpis y mëcho tärarpis, kë tapukïkunapa respuestankunataqa llapantsik musyëta munantsik.
2 Puntan kaq capïtulochömi yachakorqontsik rescateqa —Jesucristupa wanïnin— mana wanushpa kawëta tarinapaq nänita kichamonqanta. Hina yachakorqontsikmi ‘wanï manana kanampaq’, Biblia änikonqantapis (Apocalipsis 21:4). Tsë hunaq chämonqanyaqqa, llapantsikmi wanïkäshunlla. Yachaq Rey Salomón nenqannö “kawëkaqkunaqa musyayanmi wanuyänanta” (Eclesiastés 9:5). Imëkanöpis atska watam kawëta munantsik, tsënö këkarpis hina tapukïkantsikllam, wanurnenqa mëtaraq ëwashun nishpa.
3 Kastantsikkuna wanuyaptin waqarqa, itsapis tapukushwan: “¿Mëmanraq ëwkuyashqa? ¿Hipakïkäyantsuraq? ¿Imanöllapis yanapamantsiktsuraq? ¿Noqantsik yanapashwantsuraq? ¿Imëllapis rikärishuntsuraq?”. Këkunata tapukushqaqa, kë mundochö religionkuna tukïtam nikuyan. Wakinmi yachatsikuyan alli kaqkuna ciëloman ëwayananta y mana alli kaqkuna ninachö rupayananta. Wakinnam, wanushqakunapa espïritunkuna këkäyanqanmanmi ëwantsik niyan. Wakin religionkunanam yachatsikuyan wanurïkur juzgado kanqantsikta y tsëpita huk cuerpoman yëkonqantsikta.
4. ¿Ima respuestallamantaq chätsikun religionkuna yachatsikuyanqan?
4 Kë llapan yachatsikïkunaqa huk creenciallamanmi chätsikun: cuerpontsik wanuptimpis, kawëkanqantsikllata. Unëpita patsëmi kananyaq llapan religionkunanö yachatsikïkäyan wanurirpis: pensar, rikar y wiyarnin kawëkanqantsikllata. Pero ¿rasumpatsuraq tsënö kanman? Pensamientontsikkunaqa peqantsikpitaran yarqun y wanurishqaqa mananam kawannatsu. Yarpënintsik, kushikïnintsik y llakikïnintsikpis, manam kikinllapitaqa kawantsu. Wanurishqaqa tsë llapampis ushakärinmi.
RASUMPËPAQA, ¿IMARAQ PASAMANTSIK WANURISHQA?
5, 6. ¿Imatataq wanushqakunapita Bibliachö nin?
5 Peqa Ruraq Jehová Diosqa, wanukushqakunata ima pasanqantapis musyanmi. Pëmi rasumpa kaqtaqa reqin, y Palabran Bibliachömi yachatsikun imanö wanushqakuna këkäyanqantapis. Tsëchöqa alleqmi yachatsikun: huk nuna wanorqa, pasëpa ushakärenqanta. Wanïqa kawëpa contranmi, tsëmi wanushqakuna rikäyantsu, ni wiyayantsu ni pensayantsu. Wanukushqaqa manam ni imantsikllapis kawannatsu. Manam, mana wanoq alma o espïritupis kapamantsiktsu. *
6 Kawaqkuna wanuyanqanta musyatsikurirninmi, Salomón kënö nerqan: “Wanushqakunaqa [...] manam imatapis musyayannatsu”. Këta nirïkurnam yaparerqan, manam kuyakuyantsu, chikikuyantsu, hina “manam kantsu uryakï, ni ima rurëpis, ni yachë, ni musyëpis [pamparäyanqanchöqa]”, nishpa (Eclesiastés 9:5, 6, 10). Tsënöllam Salmo 146:4 textochöpis, huk nuna wanuptenqa “llapan pensëninmi ushakan” nin; awmi paqwëmi ushakärin. Rasumpëpaqa, wanoq nunam kantsik y cuerpontsik wanuriptenqa manam kawëkantsikllatsu. Vëlachö nina rupëkaq cuentam kawënintsikqa. Upirerqa manam mëtapis ëwantsu, kikinllachömi ushakärin.
WANÏPITA JESUS PARLANQAN
7. ¿Imawantaq Jesus igualatserqan wanïta, y imatataq yachatsimantsik?
7 Wanushqa amïgompaq parlarninmi, Jesucristu yachatsikorqan imanö wanushqakuna këkäyanqantapis. Qateqninkunatam kënö nerqan: “Amiguntsic Lazaroqa punicanllam”. Tsënam pëkunaqa qeshyampita kachakarninchi punïkan niyarqan. Pero manam tsënötsu karqan, tsëmi Jesusqa tanteayänampaq: “Lazaroqa rasonpam wanushqa” nerqan (Juan 11:11-14). Jesusqa wanïta igualatserqan hamëwan y punïwanmi. Amïgonqa manam ni ciëlochötsu ni nina rupëkaq infiernochötsu këkarqan. Manam angelkunawan ni kastankunawantsu këkarqan, ni hukläya nunakunanötsu huk lädochö yurerqan. Wanïchömi hamëkarqan, mana mäkushpa ni sueñoshpa punïkaqno. Bibliachö wakin textokunapis yachatsikunmi wanï, punïnölla kanqanta. Maslla tantearinapaq, Estebanta rumiwan tsampir wanuratsiyaptinmi “punurerqan”, ninmi Bibliachöqa (Hechos 7:60, NM). Tsënöllam apóstol Pablupis qellqarqan, tiemponchö wakin nunakuna wanïchö “punukashqa” kayanqanta (1 Corintios 15:6, NM).
8. ¿Imanirtaq, manam wanunapaqtsu Diosqa kamamarqontsik nintsik?
8 ¿Nunakuna wanuyänantaku Dios munarqan? Manam. Jehová Diosqa nunata kamarqan Patsachö mana wanushpa kawanampaqmi. Kë librochö yachakonqantsiknöpis, Diosqa churarqan y bendecirqan teyta mamantsikta shumaq paraïsochö mana qeshyashpa kawakuyänampaqmi. Alli kaqllatam pëkunapaq munarqan. ¿Kanku kuyakoq teyta mamakuna wambrankuna tsatsayar, nanatsikur wanuyänanta munaqkuna? ¡Manam kantsu! Jehová Diosqa, Adantawan Evata kuyaqmi y kë Patsachö mana wanushpa shumaq kushishqa kawakuyänantam munarqan. Tsëmi Biblia nin, Diosqa churashqa nunakunapa “shonqunman mana wanushpa kawakï munëtam” (Eclesiastés 3:11). Tsënömi, kamamarqontsik mana wanushpa kawakï munëyoqta, y nänitam kichamushqa tsë munënintsik cumplikänampaq.
¿IMANIRTAQ WANUNTSIK?
9. ¿Imata mana ruranampaqtaq Jehová nerqan Adanta, y imanirtaq këqa facil-lla cumplinan karqan?
9 Tsëpenqa, ¿imanirtaq wanuntsik? Këta tanteanapaqqa, musyanantsikmi kë Patsachö huk nuna y huk warmi këkayaptin pasakonqanta. Bibliam willakun: “Jehová Diosmi winatserqan patsapita tukïläya munapëpaq mikuna fruta montikunata” (Génesis 2:9). Pero huktaqa manam mikuyänantsu karqan. Diosmi nerqan Adanta: “Llapan montikunapa frutantam mikïta puëdenki pachëki huntanqanyaq. Pero tsë monti allipaq y mana allipaq kaqtaqa, manam mikunëkitsu, tsëta mikorqa, mikonqëki hunaqmi wanunki” (Génesis 2:16, 17). Kë mandanqanqa facil-llam cumplinan karqan, huk montikunapis karqanmi Adanwan Eva mikuyänampaqqa. Diosnintsikqa llapan alli kaqtapis y mana wanushpa kawëtapis pëkunataqa qorqanmi, tsëkunapita agradecikuyanqantaqa mandanqanta wiyakurmi rikätsikuyänan karqan. Y nenqankunata wiyakurnenqa ciëlochö Teytampa autoridadninta respetayanqantam rikätsikuyanman karqan.
10, 11. a) Punta teytantsikta y mamantsikta, ¿ima rurëkunataq aparqan Diosta mana wiyayänampaq? b) ¿Imanirtaq Adanwan Eva mana cäsokuyanqan, pasëpa mana alli karqan?
10 Llakikïpaqqa punta teyta mamantsik Diosta mana wiyakïta akrayanqanmi. Huk culebrawan, Evata Satanás parlaparmi kënö nerqan: “¿[Rasumpëpaku] Diosqa, kë huertachö ni mëqan montipa frutanta ama mikuyëtsu niyäshorqonki?”, nishpa. Tsënam Eva nerqan: “Kë huertachö këkaq montikunapa frutankunataqa llapantam mikïta puëdeyä. Pero huerta chöpinchö montipa frutantaqa, Diosqa nishqam: ‘Manam mikuyänëkitsu, manam, manam yatayänëkitsu mana wanuyänëkipaq’”, nishpa (Génesis 3:1-3).
11 “Manam wanuyankitsu —nerqanmi Satanasqa—. Diosqa musyanmi tsëta mikuyanqëki hunaq nawikikuna kichakar pëno, alli kaqta y mana alli kaqta reqir kayänëkita.” (Génesis 3:4, 5.) Diosnintsik prohibinqan fruta mikïqa allipaq kanqantam Diabluqa Evata creitsita munarqan. Tsënömi alli kaqta y mana alli kaqta kikin akrakïta puëdenman; o huk parlakïchöqa; munanqanta rurakunman karqan. Tsë frutata mikurnenqa wanuyankim nishpa Jehová Dios nenqampitam, tsëqa manam rasumpatsu nerqan Satanás. Evaqa Diablu nenqantam creirerqan, tsëmi frutata pallarir mikurerqan. Tsëpitanam qowanta qararqan, hina pëpis mikurerqanmi. Musyëkarmi mikuyarqan. Pëkunaqa alleqmi musyayarqan Jehová michanqanta mikïkäyanqanta. Frutata mikorqa, musyëkarmi cäsokuyarqantsu y kushikïninkunapaq Dios mandanqantam mana wiyakuyarqantsu. Tsënöpam, Jehová Diospa autoridadninta mana wanayanqanta rikätsikuyarqan. ¡Kuyakoq Kamaqninta mana respetayanqantam rikätsikuyarqan!
12. ¿Imaraq yanapamashwan Adanwan Eva contran tikrariyaptin, Jehová llakikonqanta musyanapaq?
12 Këman pensakurkï, ¿imaraq ninkiman winatsenqëki y cuidanqëki wambra, mana respetashuptiki y ni ichikllapis mana kuyashuptiki? ¿Manatsuraq alläpa llakïkunkiman? Jehová Diospis imaraq llakïkorqan, Adanwan Eva contran tikrariyaptin.
13. Adán wanuriptin, ¿ima pasanantataq nerqan Jehová, y ima ninantaq tsëqa?
13 Adanwan Evaqa manam Jehová mandanqanta cäsoyarqantsu, tsëmi mana wanushpa kawayänanta haqerqannatsu. Tsënöpam Jehová nenqannö wanuriyarqan y ushakäriyarqan. Awmi, tsënömi ushakäriyarqan, y manam espïritunönatsu huk lädokunachö kawakikäyarqan. Adán mana wiyakonqampitam, Jehová kënö nerqan: “[Allpamanmi kutinki, tsëpita rurashqa karnin. Allpam kanki, allpamanmi kutinki” (Génesis 3:19). Diosqa Adanta rurashqa karqan allpapitam (Génesis 2:7). Adanqa manam karqanraqtsu Dios manaraq ruraptenqa. Tsëmi Jehová, Adanta patsamanmi kutinki nenqanwanqa, ushakärinkim nikarqan. Tsë rurakanqan allpanömi manana kawanmantsu karqan.
14. ¿Imanirtaq wanuntsik?
14 Adanwan Evaqa kananyaqmi kawëkäyanman karqan, pero wanuyarqan Diosta mana cäsokur hutsata rurayanqampitam. Tsënöpam Adán y Evapa tsurinkuna karnin noqantsikpis hutsayoq kantsik y tsëmi wanuntsik (Romanos 5:12). Tsë hutsaqa muyakoq qeshyanömi, y tsëpitaqa manam pipis salvakuntsu. Tsëwanqa llapampis wanunmi, tsëmi wanïqa mana huk bendiciontsu, sinöqa huk maldicionmi, y kawëpa chikeqninmi (1 Corintios 15:26). ¡Imanömi kushikuntsik Jehová Diosnintsik kë wanïpita salvamänapaq hapallan tsurinta kachamonqanta!
¿IMANÖTAQ YANAPAMANTSIK WANÏPITA RASUMPA KAQTA MUSYË?
15. ¿Imanirtaq kushikïpaq, wanushqakuna imanö këkäyanqanta musyë?
15 Wanushqakuna imanö këkäyanqantapis Biblia nenqan musyëqa kushikïpaqmi. Rikanqantsiknömi, hipayantsu ni nanatsikuyantsu. Manam, mana allikuna rurëtapis puëdeyantsu, tsëmi mantsashwantsu. Pëkunaqa manam noqantsikwan parlëta puëdeyantsu, ni noqantsik pëkunawan. Atska religionkunapa pushaqninkunam wanushqakunata yanapëta puëdeyankim niyan, tsëta creirmi nunakuna qellëninkuna qoyan. Pero rasumpa kaqta reqiqa tsë mana alli yachatsikïkunapitam tsapämantsik.
16. ¿Pitaq pantatsikushqa mana alli religionkunapa yachatsikïninchö, y imanötaq tsëta rurashqa?
16 ¿Wanushqakunapaq Biblia yachatsikonqanta religionniki allim ninku? Casi llapan religionkunanömi Biblia nenqanman creiyantsu. ¿Imanir? Satanasmi kënö yachatsikïkunawanqa nunakunata pantatsishqa. Satanasqa uli o llulla religionkunawanmi, wanurnimpis huk lädochömi kawëkäyan espïritunö nirnin nunakunata creitsin. Hinamampis manam tsëllatsu, mana alli yachatsikïkunaqa masmi kan, y kë mana alli yachatsikïkunawanmi Satanasqa, Jehová Diospita nunakunata rakikätsin. ¿Imanöparaq këtaqa ruran?
17. ¿Imanirtaq piñatsin Jehová Diosta infiernochömi mana alli nunakuna rupanqa nir creiyanqan?
17 Rikanqantsiknömi mana alli religionkunaqa yachatsikuyan, infiernomanmi mana allikunaqa rupaq ëwayanqa nishpa. Kënö yachatsikuyanqanqa Jehová Diosta piñatsinmi, pëqa kuyakoq Diosmi, y manam tsënöqa pitapis castiganmantsu (1 Juan 4:8). ¿Ima ninkimanraq, huk nuna wambran mana wiyakuptin makinta ninawan rupatsir castigaptin? ¿Tsënö nunata respetankimantsuraq? ¿Ichikllapis reqita munarinkimantsuraq? Manachi munankimantsu. Pasëpa mana alli nunatanöchi rikankiman. Tsënö Jehová kanqantam creitsimënintsikta munan Satanasqa, waranqa kuti waranqëpayan watakunam mana utishpa ninawan nunakunata rupatsir castigan, nishpa.
18. ¿Imanirtaq wanushqakunapaq misan rurapäyan?
18 Wakin religionkunaqa yachatsikuyan, wanushqakunam espïrituman tikrayan, y tsëtanam nunakuna honrar respetayänan, nishpam, y tsënö niyänampaqqa Satanasmi yanapëkan. Kë creenciankunachöqa, wakin espïritukunaqa huk poderoso amigo o mantsëpaq enemigom kayan y këta creirninmi wakin nunakunaqa wanushqakunata mantsayan, respetayan, y misankuna ruratsiyan. Pero Bibliachöqa wanushqakuna punïkäyanqanta, y kamamaqnintsik Jehová Diosllata adoranapaqmi yachatsimantsik (Apocalipsis 4:11).
19. Wanushqakuna imanö këkäyanqantapis alleq musyarnenqa, ¿ima willakïkunataraq más yachakushun?
19 Wanushqakunapaq rasumpa kaqta musyarerqa manam creishunnatsu mana alli yachatsikïkunaman. Hinamampis huk yachatsikïkunatapis masmi yachakushun, Diosnintsik shumaq paraïsochö kawanapaq änikonqantapis. Wanushqakuna huk espïritunö mana kawayanqanta alleq musyanqantsikmi yanapamäshun Jehová änikonqan rasumpëpa kanqanman markäkunapaq.
20. ¿Ima tapukïpa respuestantataq qateqnin capïtulochö yachakushun?
20 Unë tiempochömi Job kënö tapukorqan: “Huk nuna wanorqa, ¿yapë kawarimunmantsuraq?”, nishpa (Job 14:14). Huk parlakïchöqa, ¿wanïchö punïkaqkuna kawariyämonqatsuraq? Biblia kë tapukïkunata contestanqanqa alläpa kushikïpaqmi, këtaqa yachakushun qateqnin capïtulochömi.
^ par. 5 Apéndice, 208-211, päginakunachömi yachatsikun, ima almawan espíritu kanqanta.


text:
Ulimpiku pukllaykuna
Ulimpiku pukllaykuna nisqaqa sapa tawantin watapi huk hatun llaqtapi tukuy Tiksimuyuntinpa mama llaqtakunamanta hamuq lliwmanta aswan allin kurku kallpanchaq runakunap yallinakuy pukllaykunam.
Ñawpa Grisyapi tukuy grigu polis nisqa mama llaqtakunamanta kurku kallpanchaqkunas ñawpa ulimpiku pukllaykuna nisqapi yallinakurqan, 776 kñ watamanta 339 kq watakamas.
Musuq Ulimpiku pukllaykunatataq Pierre de Coubertin sutiyuq phransis barunsi kamariptinsi chay ñawpaq musuq ulimpiku pukllaykunaqa 1896 watapi Athina llaqtapis karqan.


text:
¿Ima ninkimanraj shamoj tiempopaj?
Kay mundopita capaz ninkiman:
Chaynölami sïguinga.
Más mana alimanmi tikranga.
Aliyangami.
KIKIN BIBLIA NINGAN
“Wagay manami canganachu. Wañuy manami canganachu. Nanächicuypis, llaquicuypis manami kanganachu. Unay caj cawaycunaga llapannami ushacanga.”(Apocalipsis [Revelación] 21:3, 4, Tayta Diosninchi isquirbichishan.)
KAYTA MUSYAYGA IMANÖTAJ YANAPÄMANCHI
Arunganchipitaga imayka alikunami kanga y kushichimäshunmi (Isaías 65:21-23).
Nakaykunapitaga y tukuy gueshyakunapitaga librakäshunmi (Isaías 25:8; 33:24).
Familianchikunawan y amïgonchikunawanga imaykamayajmi kushishga kawakushun (Salmo 37:11, 29).
¿IMALAPIS KANKU BIBLIA NINGANMAN CREINAPAJ?
Awmi, ishkaylata rikärishun:
Poderyoj karmi Diosninchi chaynö awnikushganta cumplinga. Bibliachö Lapanta Puëdej nirga Dioslapajmi parlan, porque mana puëdingan kajga manami imapis kanchu (Apocalipsis 15:3). Chaymi, kay mundota mushojman tikrachinampaj awnikushgampitaga ali seguro kaykanchi. Biblia wilakungannöpis, Diosninchipajga manami imapis sasa o aja ruranan kanchu (Mateo 19:26).
Chaynö awnikushganta cumplinampajga aläpami munaykun. Bibliami wilakun wanushga runakunata sharkachinampaj Jehová Dios aläpa munanganta (Job 14:14, 15).
Jina gueshyaykaj runakunata, Diospa churin, Jesús jampishgantapis wilakunmi. ¿Y imanirtaj rurargan? Porque shongupitami chayta rurayta munargan (Marcos 1:40, 41). Rurashganga rikächikun, paynöla Taytampis necesitajkunata yanapayta aläpa munanganta (Juan 5:19).
Kayta musyanganchimi rikächimanchi, Jehoväwan Jesusga munapäkun shamoj tiempochö ali kawakunapaj kajta (Salmo 72:12-14; 145:16; 2 Pedro 3:9).
TAPUKUY
¿Imanöpataj kay mundota Dios aliyächinga?
Kay textokunachömi respuestata tarinki: MATEO 6:9, 10 y DANIEL 2:44.


text:
May wanay qallu
May wanay qallu. ¿Imanuupa? Qallum allin aswan kuyutsiqnin kikinkaypa.Paywan atintsik riqiyta rurin rurinyaq huk yachaymuruyta.
Yuyarina
Qallu tinkun yachay muruywan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qallun allin aswan yachaymuruypa huk sinchi kaqnin. Paywan atintsik rimayta iñiykunapaq, allinchanikunapaq qillqapantsik imannu kayanqanta, musyantsik ruwatakikunapaq, tukuy yachayta riqintsik. Yupayta, qatuyta, waylluyta, imaykatapis qalluwanraqmi yarqapamantsik.
Aywan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qalluwan purin yayapita tsuriman, mamapita wawaman, imanuu ruranakuna kanqan. Unay kawayta musyantsik qalluwan.Willanakuykunata, kushisha wiyantsik. Alli runa kanapaq allichanikunata makyamanytsik yashqakaq runa mahintsikkuna. Llullaniraq rimaywan willanakuyan llaqtan yurinqanta. Rimayqa allin aswan wanay; maychusi mashtasha manam ushankanqatsu.Yashqakaqkuna willakuyan ima hacha hanpi kanqanta.
Imawan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wayrashimipa rimashun. Yachay wahichu ñawpataqa yachatsiyatsun runashimichuraq. Waynu takiqkuna, uullqusi, warmisi qutsunqa runashimichu. Hanpikuqkuna, panpatsaqkuna,rimapukuqkuna, waqaychaqkuna rimayanan runashimita. Ama mantsakunkitsu runasimichu rimayta, maychu kar, imay patsapis. Chimaychita yaqaykatsiyan lluta qalluchu qutsur.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kayta qaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waqtaman tinkishakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
· · · ·


text:
Imanötaq mana creikoq familiantsikpa shonqunman chashwan
JUK nuna qateqnin këta munaptinmi, Jesus kënö nirqan: “Wayiquiman cutïcur castequicunata willë qamta Dios ancupäshurniqui llapanta qampaq rurashqanta”. Kënö Jesus ninqanqa, rikätsikun nunakuna precisaq cösaskunata yachakurir, familiankunataraq puntata willëta munayanqantam (Mar. 5:19).
Kanan witsankunapis, llapan familiakunachömi tsënölla pasakun. Tsëmi, Jehovä Diospa sirweqnin këman pipis tikrarirqa, puntataqa familiantaraq willëta munan. Tsëqa, ¿imanöraq parlapashwan? ¿Imanöraq juk religionyoq o Diosman mana creeq familiantsikpa shonqunman chashwan? Bibliam tsë asuntuchö yanapamantsik.
‘MESIASTAM TARIYARQÖ’
Apostulkuna kawayanqan witsankunaqa, Andresmi puntata musyarirqan Jesus Mesïas kanqanta. ¿Yarpankiku jinan höra pita willarinqanta? Bibliam kënö willakun: “Andresnam wauqin Simon asheq eucorqan; taririrnam queno nerqan: —¡Mesiastam noqacuna taricuyarqö! —nishpa. (Mesiasqa Dios Acrashqan ninanmi)”. Tsëpitanam Pëdruta aparqan Jesusta reqitseq, tsënöpam qateqnin këman tikrarirqan (Juan 1:35-42).
Tsëpita joqta wata pasariptinmi, Cesarëa markachö Corneliupa wayinman ëwanampaq Pëdruta invitayarqan. Tsëman chärir, ¿pikunatataq tarirqan? Bibliam kënö cuentakun: “Corneliunam combidashqa canaq castancunata y allapa cuyanacuyanqan amiguncunata Pedruta chasquiyänanpaq”. Tsënö rurarmi Corneliuqa familiankuna Diosta reqiyänampaq yanaparqan (Hëch. 10:22-33).
¿Imatataq yachakuntsik Andreswan Corneliu familiankunata imanö tratayanqampita?
Andreswan Corneliuqa manam imapis porsïlla pasakunanta dejayarqantsu. Kikin Andresmi wawqinta Jesusta reqitseq aparqan, y Corneliunam Pëdru ninqanta wiyakuyänampaq familianta ëllurqan. Peru manam ni mëqampis familiankunata cristiänuman tikrayänampaq obligayarqantsu. ¿Imatataq këpita yachakuntsik? ¿Imanötaq rurayanqankunata qatishwan? Itsa Bibliapa rasumpa yachatsikïninta reqiyänampaq ima cäsullatapis ashishwan familiantsikwan parlarinapaq, o wakin Testïgukunatam reqiratsishwan. Peru akrayanqankunataqa respetanantsikmi, y manam obligashwantsu ni mana alliqa sientikatsishwantsu. Imanö yanapanapaq kaqta musyanapaqqa, Alemaniapita casakushqa Jürgenwan Petra pasayanqanta rikärishun.
Petraqa Testïgukunawan Bibliata estudiarmi bautisakurirqan. Qowan Jürgenqa ejercitupa mandakoqninmi karqan, qallananchöqa manam gustarqantsu Petra Testïgu kananta. Tiempuwanqa cuentatam qokurirqan Testïgukuna Bibliapita rasumpa kaqta yachatsikuyanqanta. Tsëmi Bautisakurirqan, y kananqa anciänunömi juk congregacionchö yanapakun. ¿Imatataq pë consejakun juk religionyoq familiantsikpa shonqunman chänapaq?
Jürgenmi nin: “Ama obliguëtsu creinqëkita pëpis creinanta, ni alläpaqa Bibliapita parlapëtsu. Tsëqa masmi karupäratsinman. Mejorqa kanqa, höra höralla yachatsinqantsikmi. Jina tsë edäyoqlla Testïgukunata reqitsïpis yanapakunmi”.
Apostul Pëdrupa y Corneliupa familiankunaqa jinan höram Bibliapa yachatsikïninta chaskiyarqan. Peru wakinkunaqa mas tiemputaran wanayarqan.
JESUSPA WAWQINKUNA
Jesus yachatsikunqan witsanqa mëtsikaq familiankunam pëman creikuyarqan. Tantiyarinapaq, itsachi Santiäguwan Juanqa prïmunkuna kayarqan, y pëkunapa maman Salomëqa tiyan karqan. Itsa Salomëqa atska ‘warmicunawan’ këkarqan. “Pëcunam cayäponqancunawan Jesusta y disipuluncunata yanapayarqan” (Lüc. 8:1-3).
Tsënö kaptimpis, puntataqa Jesuspa wakin familiankunaqa manam pëman markäkuyarqantsu. Bautisakunqampita juk wata pasariptinmi, juk wayichö mëtsikaq nunakuna pëta wiyayänampaq juntakäyarqan. “Tseta musyarirninnam, Jesuspa castancuna wayincunaman pushacuyänanpaq ewayarqan. Porqui Jesuspaqqa ‘locuyäcurishqam’ nirmi, parlayarqan.” Tiempu pasariptinnam, mëpa ëwanampaq kaqta wawqinkuna Jesusta tapuyaptin, pëqa clärutsu willarqan. Porqui wawqinkunaqa manam pëman markäkuyaqtsu (Mar. 3:21; Juan 7:5).
¿Imatataq Jesus familiankunata imanö tratanqampita yachakuntsik? “Locuyäshqam” niyaptimpis manam piñakurqantsu. Y kawariramurmi Santiäguta yuripurqan familianta animanampaq. Itsa tsëqa yanapakurqan Santiäguwan wakin wawqinkuna Jesus Mesïas kanqanta musyayänampaq. Tsëchi pëkunapis këkäyarqan, Jerusalenchö apostulkunaman y wakin juntakashqa creikoqkunaman santu espïritunta Dios ramamuptin. Tiempuwannam, Jesuspa wawqin Jüdaspis Santiäguwan juntu precisaq cargukunata chaskiyarqan (Hëch. 1:12-14; 2:1-4; 1 Cor. 15:7).
WAKINKUNAQA MAS TIEMPUTARAN WANAYAN
Puntatanöllam, kanampis wakin familiakunaqa rasumpa kaq yachatsikïta akrayänampaq tiemputaraq wanayan. Roswitha pasanqanta rikärishun. Pëqa alläpa catölicam karqan, 1978 watachömi qowan Jehoväpa testïgun këman tikrarirqan. Creinqankunaman markäkurmi qowan akranqanta gustaqtsu. Peru tiempu pasanqanmannömi cuentata qokurirqan Testïgukuna rasun kaqta yachatsikuyanqanta, tsëmi 2003 watachö bautisakurqan. ¿Imataq yanaparqan tsëta ruranampaq? Qowampa alli portakïninmi. Warmin ninqankunapita piñakunampa rantinmi, pëqa ninqankunata cambianampaq tiemputa qoq. Roswitham kënö nir consejakun: “Pacienciayoq karninqa imëkatam logranki”.
Monikaqa 1974 watachömi bautisakurqan, y ishkan wamrankunaqa chunka wata pasariptinmi. Religionnimpita mana michäkurnimpis, nunan Hansqa 2006 watachöran bautisakurqan. Pëkunam kënö niyan: “Jehovällapaq imëpis kayë y markäkïnikikunata ushakätsiyänanta jaqitsu”. Jina Hanstaqa yanaparqan kuyayanqanta imëpis rikätsiyanqan y Jehoväta imëllapis sirwinanta shuyaräyanqanmi.
YAKUNËNINKUNATA PASATSEQ RASUMPA KAQ YAKU
Juk kutim, Jesusqa rasumpa willakïta imëyaqpis kawatsikoq yakutawan igualatsirqan (Juan 4:13, 14). Familiantsikkuna kë limpiu y yakunëta pasatseq yakuta upuyänantam munantsik. Y manam munantsiktsu obligashqa mëtsika yakuta upur, tsapakäyänanta (pantakäyänanta). Yakunëninkuna pasanqan o yakuwan tsapakäyanqanqa creinqantsikkunata imanö ninqantsikpitam kanqa. “Alli ruraq nunapa shonqunqa pensanran imatapis parlanampaq” ninmi Bibliaqa. Jina “yachëyoq nunaqa shumaq yarpachakur-ran imatapis parlan, y parlanqankunaqa tantiyëpaqnöllam” ninmi. ¿Imanötaq kë consëjuta qatishwan? (Prov. 15:28; 16:23.)
Creenciankunata qowan reqinanta munaq warmiqa, “pensanran imatapis parlanampaq”, tsë ninanqa yachëllapa parlë y imatapis raslla mana parlëmi. Ama pëpita mas alli kanqëkitanö sientitsitsu. Tsënö shumaq pensëkur parlanqëkiqa, animakoqmi kanqa y yamë këtam mas miratsinqa. Tsëmi kënö tapukï: “¿Imëtaq parlayänäpaq qowa mas tranquïlu këkan? ¿Imapitataq mas parlë gustan? ¿Ciencia, polïtica o deportikunataku gustan? Pensanqankunata y ninqankunata respetarninlla, ¿imanötaq Bibliapita yachakïta munanampaqnölla parlapäman?”.
Tsënö kaptimpis, manaraq Testïgu këman chaq familiantsikpa shonqunman chänapaqqa, manam creenciantsikkunallatatsu parlapashwan, antis parlanqantsikmannömi ruranantsik.
ALLI PORTAKININTSIK
“Bibliapa musyatsikïninkuna ninqannö y yachatsikunqantsiknömi llapan junaqkuna ruranantsik. Tsënöpam, imanö kanqantsikta familiantsik cuentata qokurinqa”, ninmi näqa parlanqantsik Jürgen. Warmin bautisakunqampita 30 watataraq bautisakoq Hanspis, kënömi nin: “Cristiänunö alli portakïqa precisanmi. Tsënöpam mana creikoq familiantsik rikärinqa rasumpa kaq, kawënintsikchö yanapakunqanta”. Wakin cösaskunachö jukläya kashqapis, familiantsikkunaqa cuentatam qokuyänan creenciantsikkuna allipaq kanqanta.
Mana creikoq qowayoq cristiänakunatam apostul Pëdru kënö nir consejarqan: “Tsenolla, casadu warmicuna, Diosnintsicpa alli willaquininman qowequicuna mana creyiyaptinpis, pecunapa mandaduncho cawacuyë. Tsemi respetosa y alli cawacuyanqequita ricarnin, qowequicunapis Diosnintsicmanna paqwepa creyicuyanqa, Diosnintsicpaq mana parlapëcaptiquipis. Ama yarpacachäyëtsu aqtsequicunata tuquilayaman nactsaquita, ni orupita areticunata, wallqacunata, sortijacunata churaquita, ni alli caq ropacunapaq. Antis shonqiquicunacho yarpacachäyë shumaq alli cawaquipaq. Tseno cawacurnenqa, Diospa riqueninchopis allapa baleqmi quecayanqui” (1 Pëd. 3:1-4).
Pëdruqa willakurqan cristiäna warmikuna portakïninkunawan qowankunata convensïta puëdiyanqantam. Tsë consëjuta wiyakurninmi, Christa jutiyoq paniqa 1972 watachö bautisakunqampita patsë qowampa shonqunman chänampaq kallpachakïkashqa. Nunanqa unënam Testïgukunawan estudiashqa karqan, peru manaran Diosta sirwita churakarqanraqtsu. Wakin reunionkunamanqa ëwashqam y cristiänukunawampis allim apanakun, y pëkunaqa ninqantam respetayan. ¿Imanötaq Christa shonqunman chëta procuran?
Pëmi kënö nin: “Jehoväta imëpis wiyakunäpaqmi churakarqö y ‘Diospita mana parlaparninlla’ alli portakïnïwan qowä Diosman creïkunampaqmi procurä. Bibliapa musyatsikïnimpa contran mana kaptinqa, munanqanta ruranantam jaqï y akranqantapis respetämi. Jehoväpa makinchömi imëkatapis jaqirï”.
Christata pasanqanmi, juknöpapis patsätsi alli kanqanta musyatsikun. Pëqa Diospa kaqchö rurëkunawanmi ocupädu kakun. Tsëkunata rurarpis, qowantaqa precisaqpaqmi churan. Musyanmi, atiendinanta y kuyanqanta rikätsinampaq qowan shuyaranqanta. Llapantsikmi mana Testïgu kaq familiantsikkunata comprendinantsik y precisaptinqa juknöpapis patsäratsinantsik. “Llapampaqmi churashqa tiempu kan” ninmi Biblia. Këqa musyatsimantsik mana creikoq familiantsikwan y majantsikwan tiemputa pasanapaqmi. Tsënökunachömi shumaq parlakurintsik, tsëmi japallankunalla mana sientikuyänampaq yanapakun (Ecl. 3:1).
AMA SHUYAKÏNINTSIKTA OQRASHUNTSU
Holgerpa teytanqa familiampita 20 watataraqmi bautisakurqan, pëmi kënö nin: “Alläpam precisan mana creikoq familiantsik, pëpaq Diosman mañakunqantsikta y kuyanqantsikta musyanan”. Jina Christam nin: “Imëpis shuyarëkäshaqmi qowa imë karpis rasumpa kaqta yachakur Jehoväta sirwinanta”. Familiantsik cristiänu manaraq kayaptinqa, imëllapis Testïgu këman chänampaq kaqtam markäkunantsik. Shuyakïnikita ama oqrëtsu.
Familiantsikwan alli apanakïta, rasumpa kaqta reqiyänanta y Bibliapa willakïninkunata shonqunkunayaq chätsitam munantsik. ‘Peru tsëtaqa rurashun qollmi shonqu karnin y alläpa respëtuwanmi’ (1 Pëd. 3:15, NM).


text:
Aida
Aida nisqaqa Giuseppe Verdi-p qillqasqan taki aranwaymi, tawantin rakiyuq. Rimayninqa Antonio Ghislanzoni-p qillqasqansi, Suez Kanalpa kichariyninpaq qillqasqas, ichaqa 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1871 p'unchawpis Qahira llaqtapi ñawpaq kuti pukllasqa.
Pukllasqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- AIDA: Ithiyupyayuq isklaw warmi, Amonasrop ususin (soprano)
- RADAMÉS: Iqiptuyuq awqaq pusaq (tenor)
- AMNERIS: Iqiptup qhapaqninpa ususin (mezzosoprano)
- AMONASRO: Ithiyupyap qhapaqnin (barítono)
- RAMFIS: Iqiptup hatun umun (bajo)
- QHAPAQ: Iqiptup qhapaqnin (bajo)
- KACHA (tenor)
- UMU WARMI (mezzosoprano)
- UMUKUNA, MINISTRUKUNA, AWQAQKUNA, KAMACHINAPI LLAMK'AQKUNA, ISLAWKUNA, ITHIYUPYAYUQ WICH'ASQAKUNA, IQIPTU MAMA LLAQTA.


text:
Macedonio Villafán
Macedonio Villafán Broncano (Mashiku Willahan Prunkanu) sutiyuq runaqa (1949 watapi paqarisqa Waras llaqtapi, Anqash Suyu, Piruwpi) piruwanu anqash qhichwa simipi, kastilla simipipas qillqaqmi. 1997 watapi Porfirio Meneseswan "Mama llaqta qhichwa willakuy yallinakuy t'inka" (premio de cuento del Concurso Nacional de Literatura Quechua) nisqatam chaskirqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Apu Qullqihirka (Apu Kolkijirka)
- Hilariop churinkuna (Los hijos de Hilario), kastilla simipi (1999)
Apu Qullqihirka[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apu Qullqihirka nisqa, Anqash shimipi qillqasqa willakuyqa 22 p'anqayuq, qanchis uma rakiyuqmi. Chaypiqa Kutakancha llaqtap Apun Qullqihirkam ayllu llaqtanpa runankunap kawsasqanmanta willan, paqarisqanmanta kunan pachapi qullqi qhuyap puchukayninkama.


text:
YAPA
1914: profecías juntʼakunanpaq jatun wata
MANARAQ 1914 wata kachkaptin, Bibliamanta yachaqaqkunaqa, unaytaña chay watapi profecías junt’akunanta willachkarqanku. ¿Imastaq chay watapi junt’akunan karqarí? ¿Imaptintaq 1914 wata t’ukunapaqjina kasqanta nisunman?
Lucas 21:24 p’itipi Jesús nirqa: “Mana judío kajkunaqa Jerusalenta saruranqanku, paykunaj p’unchayninku junt’akunankama”, nispa. Jerusalenqa, Judá suyupta capitalnin karqa. Chay llaqtata Davidpa miraynin kamachirqa (Salmo 48:1, 2). Chay reykunaqa, mana wakkunajinachu karqanku, paykunaqa Diospa “kamachina tiyanampi” tiyaykurqanku, Diostaq paykunata akllarqa sutinpi kamachinankupaq (1 Crónicas 29:23). Ajinamanta Jerusalenpiqa, Jehovap kamachiynin rikukurqa.
Jina kaptin, ¿mayk’aqtaq llaqtakuna Diospa kamachiyninta sarurqanku? Babiloniosqa 607 q.p. watapi, Jerusalenta sarurqanku. Chaypacha Jehovap kamachina tiyananta ch’usaqta saqirqanku, manañataq Davidpa miraynin kamachichkarqachu (2 Reyes 25:1-26). ¿Jina sarusqallapunichu Jerusalén qhipakunan karqa? Ezequiel niwanchik, Jerusalenpa qhipa rey Sedequiasman jinata willakusqanta: “Uma mayt’ukunaykita, pilluykita ima orqhokuy, […] ujtawantaj mana sayarisqachu kanqa, pipajchus wakichisqa kashan, chayqa jamunankama. Paymanqa chay llajtata qosaj”, nispa (Ezequiel 21:26, 27). Davidpa pillunqa, Jesusllapaq wakichikurqa (Lucas 1:32, 33). Jesús Rey kasqantawan Jerusalén manaña sarusqachu kanan karqa.
¿Mayk’aqtaq chay karqarí? Jesusqa, mana judío kaqkuna (gentiles) p’unchayninku junt’akunankama nirqa. ¿Mayk’aqtaq chay p’unchaykuna junt’akunan karqarí? Daniel 4 t’aqanpi qillqasqan yanapawanchik. Chaypiqa Nabucodonosor, Babiloniap reynin, imatachus musqukusqanmanta willawanchik. Chay musquyninpi payqa, imaynatachus juk ángel juk jatun sach’ata k’utusqanta rikurqa. K’ullullanta saphintawan saqikurqa, fierro cadenaswantaq wataykukurqa, chaymanta juk ángel nisqa: “Chay jinapi qanchis wata junt’a kachun”, nispa (Daniel 4:10-16).
Wakin kutiqa, Bibliapi sach’asqa kamachiqkunawan ninakun (Ezequiel 17:22-24; 31:1-5). Chayrayku, chay sach’a k’utukusqanqa, Jerusalenpi Diospa kamachiynin k’utukusqanwan ninakurqa. Astawanpis, willakusqanmanjina Jerusalenta ‘qanchis watata’ ‘sarunanku’ karqa, kay ‘qanchis wataqa’ profético watas karqa, ¿machkha tiempotaq chay karqarí?
Apocalipsis 12:6, 14 nisqanmanjina “kinsa wata khuskanniyoj” profético watasqa, “waranqa iskay pachaj sojta chunkayoj p’unchay[wan]” ninakun. Qanchis profético watataq, 2.520 p’unchaykuna ninayan. Rikukusqanmanjina, ‘mana judiokuna llaqtasqa’, Jerusalén thuñisqa kasqanmanta 2.520 p’unchayninman, Diospa llaqtanta saruchkallarqankupuni. Imaptinchus profeciaqa mana chay kutipichu junt’akunan karqa, manaqa astawan qhipamanraq junt’akunan karqa. Números 14:34; Ezequiel 4:6, mask’anchik chayqa, rikunchik imaynatachus ‘sapa p’unchay juk wata’ ninayasqanta. Chayrayku chay profético ‘qanchis watasqa’, 2.520 watas niyta munarqa.
Kay 2.520 watasqa, 607 q.p. watapi octubre killapi qallarirqa, —Babilonios Jerusalenta saruchkaptinku— tukukurqataq 1914 watapi, octubre killapi. Chaypachaqa, ‘mana judíos kaqkunap p’unchayninku’ tukukurqa. Chaypachataq, Diosninchik Jesucristota janaqpachapi Reytajina churarqa (Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14).*
Jesusqa, janaqpachamanta Reyjina ‘kutimuyninpi’, jatuchaq maqanakuykuna, yarqhaykuna, jallp’a ikhakuykuna, may chhika unquykuna ima rikukunanta nirqa (Mateo 24:3-8; Lucas 21:11). Nisqantaq kunan junt’akuchkan. Chaytaq, 1914 watapi Jesucristo Diospa Reinonpi kamachiyta qallarisqanta rikuchiwanchik, ‘qhipa saqra tukukuy p’unchaykuna’ qallarisqanta ima (2 Timoteo 3:1-5).
* Kay 607 q.p. octubre killamanta, 1 q.p. octubre killakama, 606 watas ruwakun. Cero nisqa wata mana kasqanrayku, 1 q.p. octubre killamanta 1914 k.p. octubre killakama, 1.914 watas ruwakun. Kay iskay yupata tantaspa 606 watata, 1.914 wataswan, 2.520 watas ruwakun. Jerusalén 607 q.p. watapi urmasqanmanta astawan yachakunaykipaq, Perspicacia para comprender las Escrituras libropi “Cronología” nisqata ñawiriy. Kaytataq Jehovamanta sut’inchaqkuna urqhunku.


text:
Wanu kiti
Wanu kiti (kastilla simipi: Cantón Guano) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Wanu llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wanu kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Wanu kitillipi, Rusaryu kitillipi, Ilapu kitillipi, San Andrés kitillipi, San Isidro de Patulu kitillipi, Valparaíso kitillipipas kawsanku.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka hukniyuq kitillinmi kan:
- iskay llaqtamanta kitilli: Wanu kitilli, Rusaryu kitilli (El Rosario)
- isqun chakramanta kitilli: Guanando, Ilapu, La Providencia, San Andrés, San José de Chazo, San Gerardo de Pacaicahuan, San Isidro, Santa Fe de Galán, Valparaiso.


text:
José Manuel Pando pruwinsya
José Manuel Pando pruwinsya (aymara simipi: José Manuel Pando jisk'a suyu; kastilla simipi: José Manuel Pando) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Machaqa llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
K'awchu waq'ayay
K'awchu waq'ayay nisqaqa 1879 watamanta 1912 watakama Amarumayu sach'a-sach'a suyupi qullqiyuq ruruchinayuq, k'awchuwan qhatuq wiraqucha runakunap qapaqchakuysi karqan, achka runa llakichisqakunarayku "waq'ayay" nisqam.
Charles Goodyear 1839 watapi k'awchu salinachay (vulcanización) nisqata tarirqaptinsi, achka qhatuq runas k'awchuta rurayta munarqan. K'awchu sach'ataq Amarumayup suyunkunallapis wiñarqan. Chay pacha Brasilpi kaq Manaus hatun llaqtas tukurqan.
K'awchu sach'akunata mallki-mallkikunapi puquchinapaqqa achka sach'a-sach'ankuna muthusqa karqan, indihina runa llaqtakunataq - ahinataq Machiqinqa, Ashaninka, Waorani, Sapara runa - isklawchasqas karqan, k'awchuta pallananpaq qhapaq wiraquchakunapaq. Piruwpiqa Carlos Fermín Fitzcarrald sutiyuq qhatuq runas lliwmanta astawan qullqichakurqan.
Inlatirrayuq Henry Wickham 1876 watapi k'awchu murukunata pallaspa paka-pakaylla Malasyaman apaptinsi, Amarumayu suyupi k'awchu waq'ayayqa puchukarqan. Chaymantapacha Asyapipas k'awchutam puquchinku.


text:
Víktor Yanukóvich
Víktor Fédorovich Yanukóvich (ukranya simipi: BikTop ФeдopoBич ЯHykoBич) sutiyuq runaqa (9 ñiqin anta situwa killapi 1950 watapi paqarisqa Yenákiievo llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqta Allwya kamayuqmi wan pulitiku qarqan.
Yaya: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Lyudmilla Oleksándrivna
Churinkuna (2): Olexandr wan Víktor.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Víktor Yanukóvich.


text:
Franco Baresi
Franchino Baresi sutiyuq runaqa, icha Franco Baresi, (* 8 ñiqin aymuray killapi 1960 watapi paqarisqa Travagliato llaqtapi - ) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Churinkuna:.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Franco Baresi.


text:
Butanika
Butanika icha Wutanika (grigu simimanta: Botάvn = qura) icha Phituluhiya (grigu simimanta: φutόv = yura; λόYoς = yachay) nisqaqa Kawsay yachaypa istudyah rak'iyninmi tukuy yurakunata, kallampakunatapas laqukunatapas.
Iskay hinam Butanikata istudiaypaq kan:
- Pura Butanika: mirayta maskaq yachaykunam yurakunamanta.
- Tantayachisqa Butanika: tantayachiq Butanikap yachayninkunam allpa llamk'aypi huk runap yachayninpa rak'iykunapipas.
Wiñay Kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Butanika allpa llamk'aywan rikurisqansi, watakunapi 9000 7000 - taq K.ñ. Hinapas, Butanika pura yachay hina IV pachakwatapi rikurisqansi: Tiwfrastu qillqasqankunawan yurakunamanta Butanikap taytansi chikanyasqan. Kay qillqasqakuna ancha hatuntuku karanku. Kunan Butanika XVI pachakwata kama manam runayasqanchu.
Grisya llaqtakunayuq pampata mikusqas yurakuna iñisqanku: huk sawsi tantayachispa, Van Helmont kay iñiy manachasqan. Mikuchisqa puquchisqa sawsip unuwan llasaynin 75kg paqtasqan, pampa llasayninmanta 60g pichqa watapi chinkasqanstin.


text:
Tamburino - pa ra pa pa pam
Vieni anche tu con noi - pa ra pa pa pam
La strada Ŕ lunga ma - pa ra pa pa pam
Pi¨ corta si farÓ - pa ra pa pa pam
Ra pa pa pam - ra pa pa pam
Se tu suonerai - pa ra pa pa pam
╚ nato ges¨
Ges¨ disse - pa ra pa pa pam
Anch io son povero - pa ra pa pa pam
Regali non ne ho - pa r apa pa pam
Degni di un vero re - pa ra pa pa pam
Ra pa pa pam - ra pa pa pam
Ma suonero per te - pa ra pa pa pam
Come non mai
Ges¨ sorrise - pa ra pa pa pam
La notte si schiarý - pa ra pa pa pam
La stella scese gi¨ - pa ra pa pa pam
E il cuore si scaldo - pa ra pa pa pam
Ra pa pa pam - ra pa pa pam
Poi suon˛ per lui - pa ra pa pa pam
Come non mai


text:
Ñawpa Rimanakuy
Ñawpa Rimanakuy, Ñawpaq Rimanakuy icha Ñawpaq Tistamintu nisqaqa Dyuspa Simin Qillqa ñawpaq rakinmi, Jesus manaraq kawsaptin qillqasqa liwrunkunam, Hudyukunap iwriyu simipi qillqasqan.
Hudyu iñiypiqa chay willka qillqakunaqa Tanah [תנ"ך] nisqam. Liwrukunataqa kay hinatam rakinku: Tora [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna". Chay qillqakunaqa Hudyu iñiypi hinallataq kristiyanu iñiypi willkam.
Ñawpa Rimanakuypa liwrunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ñawpa Rimanakuy.
- Chuya Qellqa: Ñawpaq Testamento Mosoq Testamentopas (Sociedades Bíblicas Unidas, 1987): Tukuy Ch'uya Qillqa, Ayakuchu Chanka runasimipi (PDF, 26 MB)
- El Antiguo Testamento, versión Nácar-Colunga, en formato "btm"
- El Antiguo Testamento según Visiones de Ana Catalina Emmerick
- El Antiguo Testamento version Reina Valera
- El Antiguo Testamento, versión Reina Valera 2009


text:
Rimana huñunakuy
Rimana huñunakuy, Kamachitantari icha Parlamintu (kastilla simipi: parlamento) nisqaqa mama llaqtapi akllanakuykunapi mama llaqtayuqkunap akllasqan apulliq, kamachiruraq nisqa pulitiku runakunap huñunakuyninmi, kamachikunata ruranapaq, mama llaqtap uma kamayuqninta akllanapaq.
Rimana huñunakuyqa kamachiruraq atiy nisqam, kamachikunata rurayninrayku.
Huk mama llaqtakunapi rimana huñunakuytaqa Kunrisu (kastilla simipi: congreso, inlish simipi: congress) ninku, ahinataq Piruwpi, Hukllachasqa Amirikika Suyukunapipas.


text:
Mallki chakra
Mallki chakra nisqapiqa runa sach'apura, mallkipura chakra yurakunatam huklla kuskan chakrapim puquchin.
Mallki chakrakunataqa ruranku ñawpa sach'a-sach'amanta hatun sach'akunata mana qullunapaq, allpa chinkarita hark'anapaq. Sallqa kawsaqkunapaqqa chakrallamanta aswan allinmi.
Chakra runakunaqa sach'akunapas allinta wiñanmi, ichataq runakunap astawan llak'ananmi huk chakrakunamanta.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mallki chakra.


text:
Binidiktu V
Binidiktu V, Binidiktu V pichqa ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. V, Italya simipi: Benedetto V) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 23 ñiqin inti raymi killapi 964 watapi wañusqa Hamburg llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
22 ñiqin aymuray killapi 964 watapi watamanta 23 ñiqin inti raymi killapi 964 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu V.


text:
Fidel Alejandro Castro Ruz sutiyuq runaqa (*13 ñiqin chakra yapuy killapi 1926 paqarisqa Mayarí llaqtapi, Kubapi - ) huk kubanu pulitiku runam. 1961 watapi susyalista kubanu pachakutiywan Kubap umalliqnin tukurqan, kunankamapas kachkanmi. Kumunistam.
1961 watapi kubanu pachakutiy nisqapi ankalli runakunawan Fulgencio Batista sutiyuq tiranu umalliqtam atirqan.
Tayta: Ángel Castro Argiz; Mama: Lina Ruz González
Warmi: Dalia Soto del Valle
Wawakuna:
Kaypipas qhawayEditar
Hawa t'inkikunaEditar
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fidel Castro.


text:
Asinda
Asinda/Estancia (kastilla simipi: Hacienda) nisqaqa hatun asindadu, patrun nisqa wiraquchaman kapuq chakrakunam, michinakunam.
Ispañulkuna Tawantinsuyuta, Awya Yalata atirqaptin, indihina runakunap allpankunata hap'ispas wiraquchapura rakinakurqan, inkuminda nisqata kamaspa. Piyun nisqa indihina runakunap patrunpaq llamk'ananmi karqan. Patrunqa piyunta saruqmi karqan, runakunapaq sasachakuy pachas karqan. Abya Yalapi musuq mama llaqtakuna Ispañamanta qispikurqaptin, indihinapaq manam allinyarqanchu. Ispañap qhapaqman kapusqa inkuminda nisqa allpakunas wiraquchakunap kapuynin tukuspa asindas tukurqan. Wiraquchakuna asindakunapi hinallaraqsi indihinakunata sarupurqan, chay mama llaqtakuna wiraquchap kapuyninrayku.
Iskay chunka kaq pachakwatapi indihinakuna chakra kamay allinchay nisqa allpankunata kutinapaq anchatam rimanakurqan. Buliwyapi, Piruwpi, Ikwadurpipas chayraykum chay hina chakra kamay allinchaykunapi allpakunata runakunaman kutichirqan. qhichwa, aymara ayllu runakunapas chakrankunata hap'ispa asindadukunata qarquspa allpankunata ayllu llaqtakunap kapuyninman kutichimuspa chaskirqanku. Chay ayllu runakunap tantanakuyninkunaqa Piruwpi Piruw Chakraruna Hatun Tantanakuy nisqa tantanakuymi, Ikwadurpitaq ECUARUNARI nisqa tantanakuymi.


text:
¿Ñaan cha cuu INALI?
Instituto Nacional de Lenguas IndÃgenas cuu chi cuenda ra cumi tiñu, soco maan chi ndehe cuhva cua satiñu chi ta iyo maan xuhun chi, ta ndehe chi cuhva cha tindee chi chi ndihi tuhun cha chahan ñi iyo Ñucohyo.
CHA CUNI CHI SAVAHA CHI
Cuhva cha quechaha cahan Ley General de Derechos LingüÃsticos de los Pueblos IndÃgenas chi Instituto Nacional de Lenguas IndÃgenas cuni chi savaha chi ndihi chehe:
Sanahan chi cuhva cha cua coo ca tundee ini, ta ña cua naan tuhun can, ta cua cuhun ca chi iti nuun tichi ñuhun Ñucohyo.
Cati tuhun chi ndihi uni cuhva cha iyo cuenda ra cumi tiñu, ta cua  ndehe ñi tiñu, ñaan cuhva cha cua quee vaha tiñu cuenda ndihi ñivi.
CHA CUA SAVAHA CHI
INALI ya chaha chi ndihi cha chini ñuhun ndihi tuhun cha iyo tichi ñuhun Ñucohyo ya, ndacu chi cha na nduvi nuun ñivi ñuun,  cuhva cha nduvi nuun ndihi uni cuhva cha iyo cuenda ra cumi tiñu cha cua savaha tiñu cuhva cha vaha chi ñivi ñuun, tacan ni ñivi cha satiñu cuenda cha na cahan ñivi uvi uni tuhun, ta cua sacuinu chi cuhva cha iyo cha cuiti cha cuenda tuhun ñuun, ta cua cuhun ca tuhun cahan ñivi ñuun iti nuun, ta cua nducu ndee chi cha na cua cahan ñivi tuhun ñi ndihi ni chiyo ta cua nu satiñu ñi, cha cuenda xuhun, ñuun ñi, cuhva cha tiso ñi  cumi tiñu ñi, nu sacahnu ñi, ta cha nini xaan ca cuu chi chi ñivi cha iyo ñuun can,
CHA CUNI CHI NDEHE CHI CHA CUA SAVAHA CHI
INALI ya cuu chi iin vehe cha cuahan iti nuun cha ndacu chi cha quee ñuun nu iyo ñivi ñuun iti nuun, ta nducu chi cuhva cha na quee tuhun cha cha cuni naan ini nuun ta na cahan  ndico ñivi chi chi ta cua coo tundee ini chi ta cua tayahvi ndihi ñivi chi chi.Tichi ñuhun ya chinu ndihi cha cuiti cha cha iyo chi ñivi ñuun ta cahan maan ñivi can tuhun ñi ñuun ñi ndihi ni chiyo.
Ndihi cha cahan ñivi ñuun cuu chi iin cha ndayahvi xaan chi ñuhun Ñucohyo ya.
Traductora: Bonfilia Mendoza Hernández
Última actualización el Martes, 02 de Octubre de 2012 15:56


text:
Binidiktu III
Binidiktu III, Binidiktu III kimsa ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. III, Italya simipi: Benedetto III) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 17 ñiqin ayriway killapi 858 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
29 ñiqin tarpuy killapi 855 watapi watamanta 17 ñiqin ayriway killapi 858 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu III.


text:
E-chaski
E-chaski (inlish simipi: e-mail) nisqaqa antañiqiqwan qillqasqa, antañiqiq llikanta icha internet nisqanta kachasqa apaqillqam.
Kay hinam e-chaskiqa allichasqam:
- E-chaskip uman
- From: - Kachaq (e-chaski imamayta: huk_suti_1@tantanakuypa_sutin_1)
- To: - Chaskiq (e-chaski imamayta: huk_suti_2@tantanakuypa_sutin_2)
- Cc: - Huk chaskiqkuna
- Bcc: - Mana rikunapaq huk chaskiqkuna
- Subject: - Yuyancha (imamanta willasqa)
- Date: - P'unchaw, pacha (rurasqap pachan)
- E-chaskip kurkun
- Kurkupi willanakunatam qillqanchik.
- Attachment: Yapasqa, MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions) nisqa tantari qillqawan t'ikrasqa


text:
Yanapa:Musuq qillqa
Ichus qhichwarunakunaqa munankuman qillqayta imakunawan rurankuman. Paykuna huk p'anqa hap'inku chaypi huk qillqanatawan qallarinqanku qillqayta. Paykuna yuyayninkupi mask'aspa imamunanninkumanta qillqanku, ichus chay qillqachkaptinkupi qillqaq pantarinman, pichaspa, watiqmanta pay atin qillqayta.
Musuq qillqata qallarichiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musuq qillqata qallarichinaykipaqqa huk qillqapi puka t'inkita ñit'iy. Musuq qillqana pampa rikch'aptinqa qillqariylla. Qillqayta tukuspaykiqa "Panqata waqaychay" nisqata ñit'iy, qillqana pampap qhipanpi, lluq'ipi. Chaymi musuq Wikipidiyap qillaña, qampa rurasqaykim.
Paqtataq, qhichwa simillapi qillqamuy, ama huk rimaypichu. Qhichwa siminnaq qillqakunataqa Wikipidiyap kamachiqnin qullunqam.
Musuq qillqa ancha uchuyllaraq kaptinqa, t'una qillqasqa nisqapaq yanapayta ñawiriy.
Ama qunqaychu interwiki nisqa t'inkikunata yapamuy.
Kachkaqña qillqata allinchay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kachkaqña qillqata allinchanaykipaqqa p'anqap hawanpi "qillqay" nisqata ñit'iy. Qillqana pampa kachkaq qillqawan rikch'aptinqa chay qillqata allinchariy, hatunchariy. Ancha atinllam.
- Qhaway: Yanapa:Qillqata llamk'apuy.


text:
Chakra kamay allinchay
Chakra kamay allinchay (kastilla simipi: reforma agraria) nisqaqa chakra runakunap kawsayninta allinchanapaq ruraymi.
Awya Yala mama llaqtakunapi pisilla qapaq asindadukunaman lliwmanta aswan allpakuna, asindakuna kapuptinmi chakra runa, indihina runakuna ancha sasalla kawsarqan. Chayrayku indihinakuna allpankunata kutinapaq anchatam rimanakurqan.
Buliwyapi 9 ñiqin ayriway killapi 1952 p'unchawpi llamk'aqkuna, huk awqaqkunapas MNR nisqapi wankurisqa Víctor Paz Estenssoro sutiyuq akllasqa umalliqta kamachinaman yanaparqan. Chay MNR kamachinaqa 2 ñiqin chakra yapuy killapi 1953 p'unchawpi chakra kamay allinchayta rimarirqaspa asindakunatam indihina runaman quykurqan, asindadukunata qarquspa.
Piruwpitaq 3 ñiqin kantaray killapi 1968 p'unchawpis Juan Velasco Alvarado huk awqaq pusaqkunawan Fernando Belaúnde Terry sutiyuq Piruwpa umalliqninta kamachinamanta qarqurqan, chaymantas huk chakra kamay allinchayta qallarispa.
Ikwadurpi ECUARUNARI nisqa tantanakuymi chakra kamay allinchaypaq maqakuspa huk allpakunata kutiyta ayparqan.


text:
Salasaka kitilli
Salasaka kitilli (kastilla simipi: Parroquia Salasaca) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Tunkurawra markapi. Pelileo kitipi. Uma llaqtanqa Salasaka llaqtam (476 llaqtayuq, 2001 watapi).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Salasaka kitillipiqa Salasaka Kichwa runakunam tiyanku. [1]
Ayllu llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ayllu llaqtakunam kan:
Kitillipi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Salasaka llakta (kichwa simi)


text:
Siksik kiti
Siksik kiti (kastilla simipi: Cantón Sígsig) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Asway markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Siksik llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna:
- Quchakuna: Ayllun qucha (Ayllón)
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Siksik kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa San Miguel de Jima kitillipi, Ludo kitillipipas kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kitillinmi kan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Kañari (kastilla simipi)


text:
Nangaritza kiti
Nangaritza kiti (kastilla simipi: Cantón Nangaritza) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Guayzimi llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Nangaritza kitipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Guayzimi kitillipi Zurmi kitillipipas kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kitillinmi kan:
- huk llaqta kitilli: Guayzimi kitilli
- huk chakrapura kitilli: Zurmi kitilli.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Saraguro llakta (kichwa simi)


text:
La Maná kiti
La Maná kiti (kastilla simipi: Cantón La Maná) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Qutuphaqsi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa La Maná llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
La Maná kitipiqa Pansaliyu Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa aswanta La Maná kitillipi, Guasaganda kitillipi, Pukayaku kitillipipas kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa kitillinmi kan, kimsa llaqta kitillikuna, La Maná kitilli, El Carmen kitilli, El Triunfo kitilli, iskay chakrapura kitillipas, Guasaganda kitilli, Pukayaku kitilli
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/panzaleo.htm / Pansaliyu (kastilla simi)


text:
Sinta ruqyay yuyana
Sinta ruqyay yuyana, rimay hallch'ana icha rimay hap'iqa[1] (maqnituphun) nisqaqa ruqyay waqaychana sintapi ruqyayta waqaychanapaq, sintapi yuyasqatataq ruqyachinapaq pinchikilla llamk'anam.
Ruqyayta yuyachkaptinchikqa ruqyay musyana (mikruphunu) nisqa ruqyayta hukchakuq pinchikilla puriyman ti'kranmi. Ruqyay musyanapi ruqyay umacha chay hukchakuq pinchikilla puriyatam hukchakuq llut'ariy k'itikunaman t'ikran, chaywan sintapi ch'iñicha llut'ariylla k'atachakunata llut'arichispa. Chaywan ruqyayqa sintapi waqaychasqam. Qulluy umacha nisqataqmi mawk'a yuyasqa ruqyaykunata qullun.
Sintapi waqaychasqata ruqyachkaptinchikqa kaqlla ruqchay umacha sintapi llut'arichisqa k'atachakunap llut'ariy k'itimanta hukchakuq pinchikilla puriymanmi t'ikran. Ruqyaq icha ruqyana (altawus) nisqakunam chay hukchakuq pinchikilla puriytaqa ruqyaymanmi t'ikran.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Ministerio de Educación de Bolivia, Reforma Educativa (qhichwa simipaq - Gladys Márquez F., CENAQ): ARUSIMIÑEE - Castellano, Aymara, Guaraní, Qhichwa.


text:
Jimmy Carter
James Earl Carter, Jr., Jimmy Carter, sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin kantaray killapi 1924 watapi paqarisqa Plains (Georgia) llaqtapi - llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 39 kaq umalliqnin (1977 watamanta 1981 watakama), ñawpaq Demokrata Partidupi kaq umalliqsi.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2002 watapiqa chiqniq.
Tayta: James Earl Carter
Mama: Bessie Lillian Gordy.
Warmi: Rosalyn Smith
Wawakuna: John William Carter; James Earl Carter III; Donnel Jeffrey Carter wan Amy Lynn Carter.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jimmy Carter.


text:
9 Yachaqana
¿Imaynatá familias kusisqas kausakunkuman?
1. ¿Imaraykutaj leyesman jina casarakuna tiyan?
Sumaj willaykunaqa, ‘kusikuyniyoj Jehová Diosmanta’ jamun. Paytaj familias kusisqa kausakunankuta munan (1 Timoteo 1:11, NM). Casarakuytaqa Pay rikhurichin. Ley nisqanman jina casarakoyqa, familiata jarkʼan, kusisqa kausanankupajtaj yanapan.
Jehovaqa, casarasqas wañunankukama khuska kanankuta munan. Cristianosqa suyunkoj leyesninman jina, casarakunanku tiyan (Lucas 2:1, 4, 5). Jehovaqa qhariwarmi kausay, khuchichakuymanta llimphu kananta munan (Hebreos 13:4). Payqa divorciota chejnikun (Malaquías 2:16). Cristianoqa, qosan chayri warmin qhenchachakojtillan, divorciakuspa watejmanta casarakuyta atin. Mateo 19:3-6, 9 leey.
2. ¿Imatá qosa, warmi ima ruwananku tiyan?
Jehová, qharita, warmita ima ruwarqa. ¿Imapaj? Casarakuspa yanapanakunankupaj (Génesis 2:18). Qosa familiamanta uma. Chayrayku familianman necesitasqanta qonan tiyan, Diosmantapis yachachinan tiyan. Warminta munakusqanraykutaj, allinninta maskʼanan tiyan. Casarasqasqa, munanakunanku, jatunpajtaj qhawakunanku tiyan. Juchasapas kasqankuraykutaj, kusisqa kausakunankupaj, perdonanakuyta yachananku tiyan. Efesios 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Pedro 3:7 leey.
3. Casarasqa kausaypi chʼampay kajtin, ¿tʼaqanakunankuchu tiyan?
Mana. Astawanpis purajmanta munakuyninkuta rikuchinanku tiyan (1 Corintios 13:4-6). Bibliaqa, qhariwarmi kausaypi chʼampay rikhurejtin, chayta allinchanankupaj mana tʼaqanakunankutachu kamachin. 1 Corintios 7:10-13 leey.
4. ¿Imatataj Dios wawaspaj munan?
Jehovaqa, wawas kusisqas kausanankuta munan. Chayraykutaj jovenesta kusisqa kanankupaj yuyaychan. ¿Ima yanapatawantaj qon? Tatasninkuj yachayninkuta, kausayninkupi yachakusqankuta ima (Colosenses 3:20). Jehovaqa paypaj, Jesuspaj ima llankʼaspa kusiyta tarinankuta munan. Eclesiastés 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16 leey.
5. ¿Imatá tatas ruwankuman wawasninku kusisqas kausanankupaj?
Tatasqa, wawasninkuman mikhunata, wasita, pʼachata ima qonankupaj kallpachakunanku tiyan (1 Timoteo 5:8). Chantapis Diosta munakuyta, Pay jina ruwaytataj, yachachinanku tiyan (Efesios 6:4). Tatas, Jehovata munakojtinkoqa, wawaspis kikillantataj ruwanqanku. Biblia nisqanman jina yachachejtinkutaj, qhepaman allinta ruwanankupaj yanapanqanku. Deuteronomio 6:4-7; Proverbios 22:6 leey.
Wawasqa allinta ruwasqankumanta, allinta ruwanki ninata necesitanku. Chaywanpis wakin kutipi, kʼaminata chayri jasutʼinata necesitanku. Jinamanta sajra ruwaypi, mana urmanqankuchu (Proverbios 22:15). Jasutʼispapis, mana wawankuj sonqonkuta nanachinankuchu tiyan. Colosenses 3:21 leey.
Jehovaj testigosnenqa, tatasta, wawasta ima yanapanapaj, ashkha librosta orqhonku. Chaykunataj Bibliamanta orqhosqa kanku. Salmo 19:7, 11 leey.


text:
Quijos kiti
Quijos kiti (kastilla simipi: Cantón Quijos) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Napu markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Baeza llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Antisana kawsaykuska amachasqa allpa (Papallakta kitilli, Kusanka kitilli) - Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpa (Papallakta kitilli, Cuyuja kitilli, Borja kitilli) - Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki (Kusanka kitilli, Borja kitilli)
- Urqukuna: Antisana
- Mayukuna: Quijos mayu - Kusanka mayu (Río Cosanga) - Papallakta mayu
- Quchakuna: Papallakta qucha - Wampiqucha (Huambicocha) - Luritu qucha - Mogotes qucha - Sucus qucha - Baños qucha
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Quijos kitipiqa Napurunakunam tiyanku. Paykunaqa Papallakta kitillipi kawsanku.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
Ñanpi Papallakta - Baeza, Papallakta q'asa, Quijos kiti


text:
Otto von Bismarck
Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen sutiyuq runaqa icha Otto von Bismarck (* 1 ñiqin ayriway killapi 1815 watapi paqarisqa Schönhausen llaqtapi - † 30 ñiqin anta situwa killapi 1898 watapi wañusqa Friedrichsruh llaqtapi) Alimanya mamallaqtaq awqa pusaq wan pulitiku karqan.
1871 watamanta 1890 watakama Alimanya mama llaqtap kansillirninmi kachkan.
Mama: Luise Wilhelmine Mencken, Tayta: Ferdinand von Bismarck,
Ñawpa warmi: Johanna von Puttkamer.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Otto von Bismarck.
- Artículo sobre la unificación alemana
- Blog sobre Bismarck
- La unificación de Alemania


text:
Wamra
Wamra, Chanka runasimipi Warma nisqaqa, Qusqupitaq irqi nisqapas wawamanta aswan hatunña, tawa icha aswan watayuq, ichataq manaraq sayaq runam, qharipas warmipas. 7-13 watayuq warmi wamraqa p'asñam, qhari wamrataq maqt'am.
Ayllu llaqtapiqa wamrakuna sullk'a wawqi ñaña pani turi nisqakunatam uywan, uywakunatam michin.
Inka, Tawantinsuyu pachapis hukmanta pichqakamas watayuq wawakunatas wamra nirqan.
Wanka limaypi, Lamas-Luritu rimaypipas warmi wawakunatam wamla ninku, Ikwadur kichwapitaq wayna qharikunatam.


text:
Sirk'a llika
Sirk'a llika nisqaqa kurkupi yawarta muyurichinapaq sirk'akunap llikanmi.
Chawpi ukhu yawrinqa sunqum. Sunquqa yawarta sirk'akunantam tanqan. Sunqumanta pusaq sirk'akunaqa tawna sirk'am (arteria), sunquman pusaqtaq ch'illa sirk'am (vena). Kurku yawrikunaqa ch'iñi sirk'akunam (capilares).
Muksichaqsapa yawarta pusaq sirk'akunaqa puka yawar sirk'am, chimlasaysapataq yawarta pusaq yana yawar sirk'am.
Runapiqa, hinallataq ñuñuqkunapi, pisqukunapipas sunqumanta yana yawar surq'an tawna sirk'antam surq'anman purin. Surq'anpi chimlasayta lluqsichispa muksichaqtam chaskin. Chay pukayasqa yawarqa surq'anmanta surq'an ch'illa sirk'antam sunquman purin. Sunqutaq puka yawartaqa hatun tawna sirk'anta, chaymanta k'allmakuq huk tawna sirk'akunanta kurku yawrikunam tanqan, kurkuta muksichaqwan samachinanpaq. Chay kurkupi yanayasqa, chimlasaysapa yawarqa ch'illa sirk'akunantam sunquman purin.


text:
Wp/qug/Kichwa runakuna
Kichwa runakunaka Abya Yalamanta Ayllu runakunami kan. Paykunaka Ecuador mamallaktapi Punasuyupi Antisuyupipashmi kawsan. Paykunaka kichwa shimita (Runa shimi) riman. 2001 watapi, INEC nin 451 783 kichwa rimakkunaka Ecuador mamallaktapi kawsarka, ashtawan Chimborazo markapi (125 771, Imbabura markapi (62 079), Cotopaxi markapipash (50 070). Antisuyupi paykuna Napo markapi (37 166), Orellana markapi (21 073), Pastaza markapipash (13 813) kawsan[1]. CODENPE nin Antisuyu kichwa runakunaka mamallaktayukmi kan, paykuna ishkay llaktakunapura chawpishkami kan : Pastaza runakunaka Pastaza markapi kawsan, Napurunakuna shuk Antisuyupi markakunapi kawsan. Antikunapi kawsak kichwa runakunaka chunka-sukta runallaktapura chawpishkami kan, shinapash tukuy chay runallaktakunaka ECUARUNARI tantanakuypi tantanakushkami kan.
Shinallatakmi, kichwa runakunaka Perú mamallaktapi, Loreto suyupi kawsan[2], paykunaka Colombia mamallaktapipash, Putumayupa manyakunapi kawsan[3].
Ñawpa pachamanta hatun katariykunata rurarkanmi, icha shul ayllu runakunawan, icha kicha runakunapuralla, shina Fernando Daquilema pushakpa hatun katariy (1871 watapi), 1990 watapa hatun katariy tukuy Ecuador mamallaktapa ayllu runakunawan, ashtawan shuk katariykunami. Kichwa runakunapa wakin pushakkuna chay shutikunami kan : Tránsito Amaguaña, Dolores Cacuango, Luis Macas, Marlon Santi, Humberto Cholango, Nina Pacari, Awki Tituaña, Fernando Daquilema. Sumak kichwa killkakkunaka chay shutikunami kan: Ariruma Kowii, Luis Cordero Crespo. Shuk riksishka kichwa runakunaka kay shutikunami kan: Mesías Maiguashca, ashtawan, ashtawanpash.
Ashtawan yachakunkapak[edit]
Kaypipash rikupay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ Instituto Nacional de Estadísticas y Censos (INEC) La población indígena del Ecuador, Análisis de estadísticas socio-demográficas, INEC, 2006. p. 37
- ↑ Pueblo Secoya y Kichwa demandan respeto a sus territorios, AIDESEP, 2011
- ↑ Kichwa Leguízamo - claves Runas Antisuyu


text:
Wp/qug/Cristobal Colón
Cristobal Colón (Italianupi, Cristoforo Colombo), 1441 watapi Genova llaktapi (Italiapi) wacharishka, 1506 watapi Valladolid llaktapi, Españapi wañushka, shuk hatun wambunakuna pushakmi karka. 1492 watapi, Europamanta Abya Yalaman chayarka, chaymanta ushashka riksishkami kapan.
1492 watamanta, 1504 watakaman, chusku vecesta Abya Yalaman wamburkami, paymanta Europa runakunaka chay llaktakunata riksinmi, shinallatakmi ashta llankachishpa, makashpapash, Colon ashta Taynu nishka runakunata wanchirka.


text:
Wp/qug/Colombia
Colombia, icha República de Colombia mamallaktaka shuk Abya Yalapi mamallaktami kan.
Contents
Wiñay kawsay[edit]
1500 watakaman, Colombia mamallaktapi, Abya Yalamanta ayllu runakunalla kawsarka, Chipcha runakuna, Arawak runakuna, Karipi runakuna, Tayrunakunapash, shukkunapashmi. 1499 watapi, Ispañamanta shamuk runakuna ñapash Colombiaman chayarka, Colombiamanta runakunawan mananakushpa, llullashpa wanchishpapash mushuk llaktakunata kamachirka: Santa Marta (1525), Cartagene de Indias (1533) Atlántico mamakucha manyapi, kipalla urkukunapi Perúmanta shamuk Ispaña awkakkuna Popayán llaktata (1536) Bogotá llaktapash (1538) kamachirka.
Chay pachamanta, 1810 watapi, 1819-1822 watakunapipash Colombiamanta mishukuna Ispañawan mamallaktata kishpichinkapakka makanakurka. 1822 watapi, Colombiamanta mishukuna Simón Bolívar pushakwan Ispañulkunata kallpachirka: Colombia ñapash shuk kikil mamallaktami tukurka. 1830 watakaman, Panamáwan, Venezuelawan, Ecuadorwan tantanakushpaka shuk hatun mamallaktatami tukuykunapura rurarka, chay mamallakta Hatun Colombia shutimi karka, shinapash 1829 watapi, Venezuela chay tantanakuymanta llukshina, 1830 watapi Ecuadorpashmi llukshirka. 1903 watapi kutin, Panama marka Colombiamanta llukshirka shuk kikin mamallaktata shinankapak.
1830 watamanta, 1953 watakaman, Colombiapak yallik hatun partidukuna makanakushpalla yallirka, shina 1899-1902 watakunapi warankapuchakuna makanakuypi patsak waranka runakunami wañurka, kutin 1948-1953 watakunapi, La Violencia nishka punchakunapi, ishkay patsak waranka runakunami wañurka. Shinapash, 1953 watamanta chay ishkay partidukunapak makanakuykuna yawarta ñana hichachinchu. Shina kakpipash, 1964 watammanta, kunankaman, shuk guerra tiyanmi, guerrilla nishka auwkakkuna (FARC, ELN) gobiernota urmachinkapak makanakunmi, chaymanta Colombia mamallakta ñana kasi tukukunchu.
Runakuna[edit]
2009 watapi, chay mamallaktapi 44 760 630 runaka kawsarka. Chaymanta, Uran Abya Yalapi, Brasil mamallaktapilla Colombiamanta yallik runakunata tiyan. Colombiapa uma llaktaka Bogotá llaktami kapan, chay llaktapi 2011 watapi 10 hunu yallik runakuna kawsarka. Shuk llaktakuna Cali llaktami, Medellín llaktapashmi kan.
Colombiapi mishu runakuna, yurak runakuna, yana runakuna, ayllu runakunapashmi kawsan. Chaymanta, sukta-chunka shikan shikan shimikunami Colombiapi rimashka kapan. Shinapash, Colombiapak kapak shimi Kastilla shimimi kan, shuk shimikuna ayllu llaktakunapilla rimashkami kapan.
Allpakuna, rasukuna, mamakuchakuna, shuk mamallaktunawan manyakuna[edit]
Colombia mamallaktata urkukunata charin (ashtawan hatun urku Cristóbal Colón rasumi kan, 5775m mamakuchamanta hawapi, Santa Marta urkukunapi). Colombia mamallaktaka Antikuna urkukunatapashmi Ecuador mamallaktamanta, Venezuela mamallaktaman charin. Colombiapak uma llakta Bogotá Punasuyupimi tiyan, 2640m mamakuchamanta hawapi.
Kolombiamanta intiyaykunaman Pacífico mamakuchaka tiyan, intillukshinaman Brasil mamallaktaka, Venezuela mamallaktakapash tiyan, Chinchayman Atlántico mamakuchaka tiyan, uransuyuman Ecuador mamallaktaka, Perú mamallaktakapashmi tiyan.


text:
Wp/qug/Albert Einstein
Albert Einstein yachachikka (14-03-1879 Ulm llaktapi - 18-04-1955 Princeton llaktapi) shuk hatun Europamanta Pachaykamay yachakmi karka. Payka Espacio nishkami, Tiempo nishkami shuk pachalla kan (chay pachaka kastilla shimipi Espacio-tiempo nishkami kan). Payka shinami achikka wisnutapash shuklla imata kan nirka :
Chay yuyaypi, E mashna achikka tiyanchu nin, m mashna wisnuka tiyanchu nin, c achikka mashna utya purikun nin. 1921 watapimi, payka Nobel karanata chaskirka. Payka Alimaniya mamallaktapi, Suiza llaktapi, kutin Alemania mamallaktapi (1914 watamanta, 1933 wataman), chay kipa, paypak wañuyman, Shukllachishka America suyukuna mamallaktapi kawsarka, Princeton hatun yachanawasipi llankarka.
Payka ishkay warmiwan sawarirka, kimsa wawata charirka :
- Mileva Maric. Albert Einsteinka paywan 1902 watapi shuk ushita (Liserl) charirka, 1903 watapi sawarirka, 1904 watapi 1910 watapipash ishkay churitapash charirka, paykunaka Hans-Albert, Eduard-pash shutimi karkan. Shinapash, 1919 watapi, Albert Milevawan chawpinakurka.
- Elsa Loewenthal. Albert Einsteinka paywan 1919 watapi sawarirk, shinapash mana wawata charirka. Elsaka 1936 watapi wañurka.


text:
Wp/qug/Sebastián de Belalcázar
Sebastián de Belalcázar (1480, Belalcázar, España - 1551, Cartagena, Colombia) shuk España mamallaktamanta shamuk kunkistadurmi karka. Payka Dariyin llaktaman rirka, 1514 watapi, chaypi kapitan nishkami karka. Kashna, Francisco Hernández de Córdoba makanakukkunata pushakwan, Nicaragua mamallaktaman rirka, chaypi, 1524 watapi León llaktapak alkalde tukunkapakka akllashkami karka. 1532 watapi, Francisco Pizarro-wan, Perú mamallaktaman rirka, Tawantinsuyuta atinkapak. Atawalpaka ña wanchishkami kakpika, Belalcázarka chinchayman rirka, kashna, Kitu llaktata atirka, Rumiñawi awkak pushakta wanchishpa.
Chay kipa, kutin chinchayman rirka, Urin Kulumbya atinkapak. Guayakil llaktata, Neiva llaktata, Popayán llaktatapash kamarirka. Shinapash, chay watakunapi, ashta Awya Yala runakunaka Ikwadurpi, Kulumbyapipash Belalcázarmanta wañurka, unkuymanta, yarkaymanta, makanakuykunamantapash. 1540 watamanta, 1551 watakaman, Carlos V apukka (España mamallaktapak kapak inka) payta Urin Kolumbya hatun pushakmi tukurka. 1551 watapi, España mamallaktaman tigrashpaka, Belalcázarka Cartagena llaktapi wañurka.


text:
José Cardozo
José Saturnino Cardozo Otazú, sutipaq ruqnaqa, (* 19 ñiqin pawqar waray killapi 1971 watapi paqarisqa Nueva Italia llaqtapi - ) mama llaqtayuq Parawayi piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiqmi.
Tayta: Cardozo; Mama: Otazú.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiuonatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: José Cardozo.
- RSSSF


text:
Ismael Montes
Ismael Montes Gamboa sutiyuqqa (5 ñiqin kantaray killapi 1861 watapi paqarisqa Kuru Kuru llaqtapi, Buliwyapi, 16 ñiqin kantaray killapi 1933 watapi wañusqa Chaco llaqtapi, Buliwyapi) Buliwya suyup umalliqninmi karqan (14 ñiqin chakra yapuy killapi 1904 watamanta 12 ñiqin chakra yapuy killapi 1909 watakama; 14 ñiqin chakra yapuy killapi 1913 watamanta 15 ñiqin chakra yapuy killapi 1917 watakama).
Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaqqa, Wak'as munisipyupi, Quchapampa suyupi, Ismael Montesmantam sutichasqa.


text:
Chiriq sananku
Chiriq sananku, Chiri k'aspi, Chiri wayusa, Wayra p'anqa, Chaqruku (genus Brunfelsia) nisqaqa huk thansakunam, pawqar tuktuyuq, miyusapa, ancha sinchi sulluchiqmi. Umawa suyupi paqu hampiqkunaqa chhulli (chirichi) unquypi ruphariyta chirinapaq, tullu muqukuna nanaypipas hampinapaq llamk'achin.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'aqkuna:
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chiriq sananku.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chiriq sananku