text:
CAPÍTULO 16
Alli religionpa ladomi tukuna kanki
Bibliapika yachachinchu, santokunata adoranami kankichik nishpa.
Jesusta katikkunaka, maykan fiestakunapitak mana chakrurina kan.
Kanpa krishkakunataka, imashinatak parlana kanki.
YUYAY: Kanpa llakta yakupi venenota shitashkata yachashpaka, imatatak rurankiman. Chay yakuta upiyashpa katinkimanchu. Manachu ñapash alli yakuta maskankiman. Ari, alli yakuta maskankiman. Shinapash yuyanami kanki: “Venenashka yakuta ña upiyashkanichu” nishpa.
2 Bibliapika yachachinmi, mana alli religionkunapa krishkakuna, ruraykunaka veneno shinami kan nishpa (2 Corintios 6:17). Chaymantami, “Babilonia shuti jatun pueblo” nishka tukuy mana alli religionkunamanta utka llukshina kanki (Apocalipsis [Revelación] 18:2, 4). Kanka, mana alli religionmanta ñachu llukshishkanki. Mana alli religionmanta ña llukshishkakpika, achkatami kushikunchik. Shinapash yuyanami kanki, mana alli religionpa tukuy tukuy mapa krishkakunata, ruraykunatapash sakishkanichu nishpa. Shinaka, maykan mapa krishkakunata, ruraykunatatak sakina kanki.
SANTOKUNATA ADORANACHU KANCHIK, WAÑUSHKAKUNATAPASH ADORANACHU KANCHIK
3 Wakin gentekunaka santokunaman espermakunata, sisakunata churashpami wasikunapika charin. Kanpashchu santokunaman altarta rurashpa charinki. Wakin gentekunaka ninmi, santokunataka mana adoranchikchu, Diosta mañankapakllami santokunataka charinchik nishpa. Kutin shuktak gentekunaka santokunata achkata kuyashpami charin. Shinapash, Diosmi nin payta imashina adorana kashkata, payta imashina mana adorana kashkatapash. Bibliapika mandanmi, santokunataka mana charinachu kankichik nishpa (Éxodo 20:4, 5; Salmo 115:4-8; Isaías 42:8; 1 Juan 5:21). Shinaka, Diosta alli adorankapak munashpaka, tukuy estampakunata, tukuy santokunatapash pakishpa rupachinami kanki. Imashinami Jehová Dioska santokunataka ‘millanayachishpami’ rikun, shinallatakmi kanpash santokunataka millanayachishpa rikuna kanki (Deuteronomio 27:15).
4 Achka mana alli religionkunaka wañushkakunatami adoran. Achka gentekuna, Bibliata manarak yachakushpaka, krinmi karka wañushkakunaka shuktak kawsayman rikta. Ashtawankarin, wañushkakuna kawsakkunata ayudakta llakichiktapash krinmi karka. Wakinpikarin manachu kanpash wañushkakunata manchashpa, wañushkakuna ama llakipi kachun nishpaka, panteonkunaman mikunakunata apashkanki, misakunata kushkankipash. Shinapash, imashinami capítulo 6-pi ña yachakurkanki, wañushkakunaka mana maypipash kawsanakunchu. Shinaka, wañushkakunawan parlaytaka mana ushanchikchu. Wakin gentekunaka ninpashmi, ñukaka wañushkakunawan parlanillami nishpa. Shinapash, chay gentekunaka mana wañushkakunawanchu parlashka. Demoniokunami wañushkakuna shina rimak tukushpa gentekunataka pantachin. Chaymantami, Jehová Dioska israelitakunataka mandarka, wañushkakunawanka mana parlanachu kankichik, brujeriakunatapash mana ruranachu kankichik nishpa (Deuteronomio 18:10-12).
5 Santokunata, wañushkakunata kunankama adorakushpaka, imatatak rurana kanki. Imashinami Dioska kay ruraykunata millanayachin, shinallatakmi kanpash kay ruraykunata millanayachina kanki. Chaypakka, Bibliatami kutin kutin yachakuna kanki. Shinallatak, Jehová Diostapash tukuy punchakunami mañana kanki. Jehovata mañakushpaka, ninami kanki kantami adorankapak munani, kan shina yuyankapak ayudawanki nishpa (Isaías 55:9).
ÑAWPA PUNCHAKUNAPI JESUSTA KATIKKUNAKA NAVIDADTA MANA YUYARINCHU KARKA
6 Jehová Diosta alli adorankapakka, mana alli religionpa fiestakunapika mana chakrurinachu kanki. Navidadpi yuyashun. Achka religionkunaka ninmi, Jesuspa wacharishka punchata yuyarinkapakmi Navidadtaka ruranchik nishpa. Shinapash, ñawpa punchakunapi Jesusta katikkunaka mana Navidadtaka yuyarinchu karka. Los orígenes sagrados de las cosas profundas nishka libropika kashnami nin: “Ñawpa punchakunapika, Jesucristo ima punchapi wacharishkataka gentekunaka mana yachanchu karka, pipash yachankapakllapash mana munanchu karka”.
7 Jesús ima puncha wacharishkata yachashpapash, Jesuspa katikkunaka chay punchataka mana yuyarinmanchu karka. Imamantatak mana yuyarinman karka. Las cosas nuestras de cada día nishka libropika ninmi, Jesusta katikkunaka yacharkami cumpleañokunaka “yanka dioskunata adorankapak fiestakuna kashkata”. Bibliapipash willanmi, ishkay jatun mandakkunalla cumpleañokunata rurashkata. Kay mandakkunaka Jehovata mana adorakkunami karka (Génesis 40:20; Marcos 6:21). Ñawpa punchakunapi romanokunapash cumpleañokunataka ruranmi karka. Chay romanokunaka ninmi karka, diosa Dianaka 24 de mayotami wacharirka nishpa, kutin dios Apoloka 25 de mayotami wacharirka nishpa. Chaymantami, chay punchakunapika chay yanka dioskunapa cumpleañokunata yuyarin karka. Shinaka, yanka dioskunata adorak gentekunallami cumpleañokunataka ruran kashka. Chaymantami, Jesusta katikkunaka cumpleañokunataka mana ruran kashkanka.
8 Griegokuna, romanokunapash krinmi karka paykuna wacharishka punchapika shuk espíritu chaypi kashkata. Chay punchamantami chay espirituka paykunataka rikuriyan nin karka. “Kay espiritumi shuk dioswan trabajan kashka nin. Gentekuna wacharishka punchapillatakmi chay dioska watata paktachin kashka nin.” (The Lore of Birthdays [La tradición de los cumpleaños].) Griegokuna, romanokuna chashna panta yuyaykunata charikpimi, Jesusta katikkunaka cumpleañokunataka mana rurashkanka. Shinaka, Jehovaka munanmanchu karka Jesuspa wacharishka punchata yuyarichun. Mana, mana Jehovaka munanmanchu karka (Isaías 65:11, 12). Shinaka, imamantatak achka gentekunaka Navidadta yuyarinkuna.
NAVIDADKA, IMASHINATAK TIYAY KALLARIRKA
9 Jesús wañushkamanta achka watakuna kipami, gentekunaka 25 de diciembre punchata akllarka, Jesuspa wacharishka punchata yuyarinkapak nishpa. Shinapash, Jesuska diciembre killapika mana wacharirkachu, octubre killapimi wacharirka.* Shinaka, imamantatak gentekunaka 25 de diciembre punchata akllarka. Wakin gentekunaka Jesusta katikkuna tukushpapash, “yanka dioskunapa fiesta punchakunataka mana sakinkapak munarkachu. Chaymantami, chay fiesta punchakunapillatak Jesuspa wacharishka punchata yuyarishun nishpa fiestakunata rurashpa katirka. […] Romanokunaka krinmi karka ‘tukuy ushayta charik Intika’ 25 de diciembreta wacharishkata. Chaymantami, paykunaka chay punchapi fiestakunata ruran karka” ( Enciclopedia de la Religión Católica). Tamiya killakunapika, intika mana llukshinchu karka. Chaymantami, yanka dioskunata adorak gentekunaka, inti kutin llukshichun, kunuchichun nishpa jatun fiestakunata ruran karka. Paykunaka krinmi karka, 25 de diciembreta Intika karu llaktamanta tikramukukta. Yanka dioskunata adorak gentekuna Jesusta katikkuna tukuchunmi, curakunaka 25 de diciembrepika “Jesuspa wacharishka punchata” yuyarishun nirka.#
10 Ñawpa punchakunapika, Inglaterra llaktamanta gentekuna, Norteamérica llaktamanta gentekunapash yacharkami Navidadka mana alli kashkata. Chaymantami, Navidadta ama rurachun nishpa leykunata churarka. Navidad punchapi trabajoman mana rishpaka, multatami pagana karka. Navidadta ama rurachun nishpa leykunata churakpipash, wakin watakuna kipaka kutinmi gentekunaka Navidadtaka yuyari kallarirka. Shinami, Navidadka chay punchakunamanta kunan punchakunakama, shuk jatun fiesta tukushka. Navidadka mana alli religionkunapi tiyay kallarishkata yachashpami, Diosta alli adorakkunaka mana Navidadtaka ruran. Shinallatak, Diosta alli adorakkunaka mana alli religionkunapa shuktak fiestakunapika mana chakrurinchu.%
FIESTAKUNA IMASHINA TIYAY KALLARISHKATAKA YACHANACHU KANCHIK
11 Wakin gentekunaka yachanmi, Navidadpash shuktak fiesta punchakunapash mana alli religionkunapi tiyay kallarishkata. Shinapash, kay fiestakunataka mana sakinkapak munanchu. Paykunaka ninmi, kay fiestakunaka ña mana yanka dioskunata adorankapakchu kan. Kay fiestakunaka familiakunawan tantanakushpa kankapakllami kan nin. Kanpashchu shina yuyanki. Shina yuyashpaka, kanpa familiata kuyaymantami fiesta punchakunataka mana sakinkapak munanki. Shinapash, ama kunkankichu, Jehovami familiakunataka rurarka. Jehovaka familiakuna alli kawsachunmi munan. Familiakunawan alli kawsankapak munashpapash, Diospa mandashkakunataka mana washaman sakinachu kanki. Shinallatak, apóstol Pablo nishka shinaka, ‘Tayta Diostalla kushichishpa kawsanataka’ mana kunkanachu kanchik (1 Tesalonicenses 4:1).
12 Achka gentekunaka ninmi, kay fiestakunata ña mana yanka dioskunata adorankapakchu kan nishpa. Kanpash shina yuyankichu. Shina yuyashpaka, kay fiestakuna imashina tiyay kallarishkataka mana kunkanachu kanki. Kayta alli intindinkapakka, yuyay: Shuk chupeteta basurapi shitashkata rikushpaka, japishpa mikunkimanchu. Mana, mana japishpa mikunkimanchu, chay chupeteka basurawan mapayashkami kan. Imashinami chay chupeteka mishki kashpapash basurawan mapayashka kan, shinallatakmi fiestakunapash alli shina rikurishpapash, mapa, mana alli ruraykunawan chakrurishka kan. Diosta alli adorankapak munashpaka, Isaías nishka shinami, ‘imapash mapataka, na takarinachu kanchik’ (Isaías 52:11).
KANPA KRISHKAKUNATA PARLAKUSHPAKA, MANA ÑAPASH PIÑARINACHU KANKI
13 Fiesta punchakunata sakikpika, achkakunaka yachankapak munankami imamantami chay fiestakunata sakishkata. Chaymanta yuyay: Kanpa trabajopi imamantatak fiesta punchata mana ruranki nikpika, imatatak ninkiman. Pipash kanman navidadta kukpika, japinallachu kanki. Kanpa kusa, kanpa warmi mana alli fiestata rurakukpika, imatatak rurana kanki. Chay fiestakunata mana rurakpi, wawakuna ama llakirichunka, imatatak rurana kanki.
14 Imata nikrikushpapash, alli yuyashpami parlana kanki. Pipash “Feliz Navidad” nikpika, imatatak nina kanki. Pagui ninallami kanki. Shinapash, kanpa riksishka kakpika, imamantami Navidadta mana rurashkata parlanami kanki. Imata nikrikushpapash, imashinatak parlana kanki. Bibliapi nishka shinaka, ‘pi imata tapuchikpipash, kachiwan mishkiyachishka’ shinami parlana kanki (Colosenses 4:6). Shuktakkunaman imata nikrikushpapash, ama maypash kachun yankata rimankichu. Paykuna alli intindichunka, ninami kanki, regalokunata kuna, familiakunawan tantanakunaka allimi kan nishpa. Shinapash, ñukanchikkunaka shuktak punchakunapimi regalokunataka kunchik, familiakunawanpash tantanakunchik nina kanki.
15 Fiesta punchapi, pipash kanman shuk regalota kukukpika, japinallachu kanki. Wakin gentekuna regalota kukushpaka ninmi: “Ñukaka yachanimi, kankuna kay fiestakunata mana rurakta. Shinapash, kanman shuk regalota kuymantallami kuni” nin. Shina nikpika, kan munashpaka japinallami kanki. Shinapash, kanpa krishkakunata mana yachashpa kanman shuk regalota kukukpika, imatatak rurana kanki. Manarak japishpallatakmi, paywanka parlana kanki, ñukaka kay fiestakunataka mana ruranichu, kay fiestakunapika mana imatapash kunichu nishpa. Shina nishka jawapash, paykuna shuk regalota kunkapak munakpika, japinkapak munashpaka japinallami kanki. Kutin shuktak gentekunaka kanpa krishkakunata washaman sakikta rikunkapakllami, regalokunataka kuk tukun. Chayta yachashpaka, mana japinachu kanki.
KANPA FAMILIAWANKA, IMASHINATAK PARLANA KANKI
16 Kanpa familia mana alli fiestakunata rurakpika, imatatak rurana kanki. Imata nikrikushpapash, alli yuyashpa, mana ñapash piñarishpami parlana kanki. Ashtawankarin, imashinami kanpa krishkakunata respetachun munanki, shinallatakmi paykunapa krishkakunatapash respetana kanki (Mateo 7:12). Shinapash, paykunapa fiestakunapika mana chakrurinachu kanki. Imapi ayudakrikushpapash yuyanami kanki, chashna ayudashpaka ñukapash kay mana alli fiestakunapi chakrurikun shinachu kakrini nishpa. Imatapash manarak rurashpallatak alli yuyashpaka, pantatamari rurashkani nishpaka mana llakirinkichu (1 Timoteo 1:18, 19).
17 Shuktak gentekuna fiestakunata rurashpa regalokunata kukukta rikushpa, wawakuna ama llakirichunka, imatatak rurana kanki. Wawakuna ama llakirichunka, taytamamakunapash shuktak punchakunapi wawakunaman regalokunata kunami kan. Shinallatak, wawakunataka kuyashpa, paykunawan purinkapak llukshina, pukllanapashmi kan.
ALLI RELIGIONTA KATISHPA KAWSANKI
18 Diosta alli adorankapakka, mana alli krishkakunata sakishpa, alli religiontami katina kanki. Alli religionta katishpaka, imatatak rurana kanki. Bibliapika kashnami nin: “Shinallata kayshukwan, chayshukwan ashtawan kuyarishpa, imata kashpapash allita ruranakunata yarichirishunchi. Tantanakunataka, na sakinachu kanchi. Shukkunaka, tantanakunata sakikllakunami tiyan. Ashtawankarin kayshukmanta chayshukmanta allikuta yarichirishpami kawsana kanchi” (Hebreos 10:24, 25). Shinaka, Diosta alli adorankapakka, Jesusta alli katikkunawanmi kushikushpa tantanakuna kanchik (Salmo 22:22; 122:1). Tantanakuykunaka ‘shukmanta shukmanta yarichirinakunkapakmi’ kan (Romanos 1:12).
19 Alli religionpa lado tukushpaka, shuktak gentekunamanpash Bibliamanta parlanami kanki. Imatami Jehovamanta willakkuna kanman yachachirka, chaytallatakmi kanpash parlana kanki. Kay Allpapika achka mana alli ruraykuna tiyakpimi, achka gentekunaka ‘wakashpa ninanta kaparinakun’ shina llakirinakun (Ezequiel 9:4). Shinaka, llakilla gentekunata rikushpaka, shamuk punchakunapika kushilla alli kawsaymi tiyakrin nishpami parlana kanki. Shinallatak, Jesusta alli katikkunawan tantanakunatapash mana sakinachu kanki. Shuktak gentekunaman Bibliamanta yachachinatapash ama sakinkichu. Chashna rurashpami, mana alli krishkakunamanta, mana alli ruraykunamantapash ashtawan ashtawan karuyashpa rinki. Yuyarinki: Alli religionpa lado tukushpaka, kushillami kawsanki, achka bendicionkunatapash charinkimi (Malaquías 3:10).
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Diosta alli adorankapakka, santokunata, wañushkakunatapash mana adoranachu kanchik (Éxodo 20:4, 5; Deuteronomio 18:10-12).
- Wakin fiestakunaka mana alli religionkunapimi tiyay kallarirka. Chaymantami Dioska mana munan chay fiestakunata rurachun (Efesios 5:10).
- Jesusta alli katikkunaka paykunapa krishkakunata parlakrikushpaka, mana ñapash piñarishpami parlana kan (Colosenses 4:6).
* Kayta yachankapakka, apendiceta rikunki.
# Romanokunaka tarpushkakunata pukuchik diosta yuyarinkapakmi, 17 de diciembremanta 24 de diciembrekama saturnales nishka fiestakunata ruran karka. Kay punchakunapika, achka gentekunami jatun upiyaykunata, mikuykunata ruran karka. Regalokunatapash kunmi karka. Chaymantami, gentekunaka 25 de diciembre punchata akllarka, Jesuspa wacharishka punchata yuyarinkapak nishpa.
% Jesusta alli katikkunaka maykan shuktak fiestakunatatak mana ruran. Chayta yachankapakka, apendiceta rikunki.
TAPUYKUNA
1, 2. Mana alli religionmanta llukshishka kipaka, imapitak yuyana kanki. Imamantatak chashna nishpa yuyana kanki.
3. a) Bibliapi nishka shinaka, santokunata charinachu kanchik. Wakin gentekunaka, imamantatak santokunata mana sakinkapak munan. b) Santokunata, estampakunata charishpaka, imatatak rurana kanki.
4. a) Imamantatak wañushkakunataka mana adorana kanki. b) Jehovaka, imamantatak israelitakunataka mandarka, wañushkakunawanka mana parlanachu kankichik, brujeriakunatapash mana ruranachu kankichik nishpa.
5. Santokunata, wañushkakunata kunankama adorakushpaka, imatatak rurana kanki.
6, 7. a) Achka gentekunaka, imamantatak Navidadta ruran. Ñawpa punchakunapi, Jesusta katikkunaka Navidadta ruranchu karka. b) Jesusta katikkunaka, imamantatak cumpleañokunataka mana ruran karka.
8. Yanka dioskunata adorak gentekunaka, imamantatak cumpleañokunata ruran karka.
9. Gentekunaka, imamantatak 25 de diciembre punchata akllashka, Jesús wacharishka punchata yuyarinkapak.
10. Ñawpa punchakunapika, imamantatak wakinkunaka Navidadta mana ruran karka.
11. Wakinkunaka, imamantatak fiestakunataka mana sakinkapak munan. Shinapash, imatatak mana kunkana kanchik.
12. Mana alli fiestakunata sakina kashkata alli intindinkapakka, imapitak yuyana kanchik.
13. Fiestakunata sakikushpaka, imapillatak yuyana kanki.
14, 15. Pipash kanta “Feliz Navidad” nikpika, imatatak nina kanki. Fiesta punchapi, pipash kanman shuk regalota kukpika, imatatak rurana kanki.
16. Kanpa familia mana alli fiestakunata rurakpika, imatatak rurana kanki.
17. Shuktak gentekuna fiestakunata rurashpa, regalokunata kukukta rikushpa, wawakuna ama llakirichunka, imatatak rurana kanki.
18. Imamantatak tantanakuna kanchik.
19. Bibliapi yachakushkataka, imamantatak shuktakkunamanpash parlana kanki.


c: text/html

text:
Alfredo Alberdi Vallejo
Alfredo Alberdi Vallejo Wamangapin paqarimurqa, Wamanpuma yachay wasipim yachayninta huntachirqa. Hatun Amauta Wasi San Cristobalpipas yachakuq karqa; chaymantaqa Hatun Amauta Wasi Berlinpi duktur lloqsimurqa. Chay yachay wasipitaqmi yachachiy karqa. Llaqtampiñatami Archivo Departamental Ayackuchupitaqmi sayarichirqa huk llamkaqmansinkunawan kuska. Yaupa pacha qellqatapas "paleografía " nisqantapas ñawinkuspa niqmi kampas. Qellqankunam rikurin Pokrakunamanta nanachikuspa (La negaación de los Pokras o la tergiversación de la historia de Huamanga), chaynallataqmi Waman Pumantapas (El mundo al revés. Guaman Poma anticolonialista, wvb-Berlín, 2010). Qellqarqa Tiksimuyumantapas (Tiksimuyu: El Universo. La etnoastronomía quechua y su incidencia en el hombre andino, wvb-Berlín, 1999), Sarwa llaqtamantapas (Sarhua, eine Andine Comunbidad der Indio-künstler, edit. Tumi, Berlín, 1992), chaynallataqmi rikurichimurqa "Imamantam Unquchikuni: Waruchiri ñawpa qellqapa imanam unkuykuna karqaku qapa watakunapi (La antropología médica andina prehispánica según el manuscrito Quechua de Huarochirí-Perú del siglo XVI. Magister, Fu-Berlín, 1996). Yachachiq Amauta kaspan llamkapum Qatun Amauta Wasi Berlimpim (Instituto de Estudios Latinoamericanos de la Freie Universidad de Berlín), wakmanta qinan "RUNA YACHACHIY" qamasqanta, kayta qawarinaykipaq kay kaqta tipsink [1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
APÉNDICE
¿Ruwanachu fiestakunata?
TEQSIMUYUNTINPI llaqtakunaq otaq religionkunaq fiestankuqa manan Bibliamantachu paqarimun. Chhaynaqa, ¿maymantan paqariran? Biblioteca kan chayqa, maskhay fiestakunamanta willaq librokunata, chaypin yachanki llaqtaykipi allin reqsisqa fiestakunamanta. Wakinmanta yacharisun.
Semana Santa. Jesuspa wañusqanta kawsarinpusqantawan yuyarinapaqña chay fiestata ruwanku chaypas, manan Bibliaq nisqanman hinachu ruwanku, procesionkuna ruwasqankupin chayta reparakun. Las Grandes Religiones Ilustradas nisqa qelqa nin: manaraq Jesucristo hamushaqtinmi Babilonia llaqtapi runakuna “idolokunata yupaycharanku [...]. Sumaq p’achakunawan p’achachiqku, sumaq alhajakunawan churaqku, sumaq altarkunapi tiyachiqku, procesionkunapipas horqoqku”, nispa.
Mosoq Wata. Wakin suyukunapiqa huk killakunapin qallarin Mosoq Wata, fiestankupas hukniraymi. Yachasun imaynapi paqarisqanta: “46 watapi manaraq Cristo hamushaqtin Roma suyupi kamachikuq Julio César, 1 de enero killapi Mosoq Watata qallarichiran. Chay p’unchaypin festejaranku Jano diospa p’unchayninta, payqa punkukunaq, qallariykunaq diosninmi karan. Jano diospa sutintan enero [latín simipi, Januarius] killa apan, chay diosmi iskay uyayoq karan: hukninmi qhawaq ñawpaqta huknintaq qhepata” (The World Book Encyclopedia). Chaykunawanmi yachanchis Mosoq Wata fiestakuna pantasqa religionkunamanta paqarisqanta.
Layqakunaq Tutan (Halloween). “Layqakunaq Tutan nisqa fiestataqa cristianokunaq ñawpaqnintaraqmi druidas [ñawpa celta runakunaq sacerdotenkuna] nisqa runakuna ruwaranku. Celta llaqtapi runakunaqa iskay dioskunatan festejaqku: Inti diosta, wañupuqkunaq diosnintawan [...]. 1 de noviembre killapin wañupuqkunaq diosninta festejaranku chay p’unchaytaqmi paykunapaq Mosoq Wata qallariran. Pisi-pisimantataq chay fiesta pantasqa cristianokunaq fiestanman tukupuran.” (The Encyclopedia Americana.)
Huk fiestakuna. Teqsimuyuntinpi llapa fiestakuna ruwasqankumanta maychá rimanapaq kanman. Jehová Diosqa manan munanchu runakunaq hatarichisqan institucionkunatapas runakunatapas fiestakunawan hatunchananchista (Jeremías 17:5-7; Hechos 10:25, 26). Hinaspapas religionkunaq fiestankuna allin otaq mana allin kasqanta yachanapaqqa, qhawarinaraqmi imaynapi chay fiestakuna paqarisqanta (Isaías 52:11; Apocalipsis 18:4). ¿Imaynata Dios qhawarin huk fiestakuna ruwaytapas? Chayta yachanaykipaq kay libroq 16 capitulonpi kamachikuykunata qhawariy.


text:
Badlands mamallaqta parki
Badlands mamallaqta parki nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap South Dakota suyupi huk mamallaqta parkim.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Badlands mamallaqta parki.


text:
¿Ima qolqewantaj Jallpʼantinpi willanku?
Jallpʼantinpi willakusqanqa, Jehovaj testigosnin munasqankuman jina qolqeta churaspa ñaupajman rin. Tantakuyniykupitaj ni jaykʼaj qolqeta mañakunchu nitaj Jehovaj testigosnin diezmota qonkuchu (Mateo 10:
Mana ashkha qolqeta usuchinaykupaj ashkha imasta ruwayku. Ujnin kajtaj, qotuchakuyniykupeqa yachachejkunaman mana pagaykuchu. Astawanpis Jehovaj testigosnin wasimanta wasi risqankumantaqa mana qolqeta japʼinkuchu. Tantakuna Wasisniykutaj maychus kajlla kanku.
Sucursalesman qolqeta apachikusqanqa, uj jatun llakiypi kajkunapaj, misionerospaj, qotuchakuykunata waturejpaj chantá Tantakuna Wasista ruwakunanpaj, Bibliasta, waj publicacionestawan ruwakunanpaj apayqachakun.
Sapa ujmanta kashan mashkhatachus qonanta qotuchakuypaj tukuy Jallpʼapi willlakunanpaj chayri iskayninpaj. Tukuy qotuchakuyniykupitaj sapa kuti imaynatachus chay qolqeta apaykachasqaykumanta willakun, qotuchakuymantataj chayta qhawayta atinkuman.


text:
Meta suyu
Meta suyu nisqaqa (kastilla simipi: Departamento de Meta) Kulumbya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Villavicencio llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Departamento p'unchaw kamasqa 1 ñiqin anta situwa killapi 1960 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Meta suyu: 29 munisipyukuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Meta suyu.
- Uficial qillqa web Meta Gubirnasyun (kastilla simipi)
- Información local generada en las bibliotecas públicas del Meta en el marco del proyecto “Súmese a la Expedición Botánica”


text:
¿Pitaq kë munduta gobernëkan?
¿Pï ninkimanraq?
¿Diostsuraq?
¿Nunakunatsuraq (runakunatsuraq)?
¿Pipis mana musyanqantsiktsuraq?
BIBLIA YACHATSIKUNQAN
‘Que munduqa diablupa muneninchomi quecan.’ (1 Juan 5:19, Teyta Diospa Mushoq Testamentun.)
“Tsemi Jesucristu Diospa Tsurin shamorqan diablupa rureninta ushacäratsinanpaq.” (1 Juan 3:8.)
¿IMANÖTAQ KËTA MUSYANQANTSIK YANAPAMÄSHUN?
Entëru Patsachö problëmakuna imanir pasanqantam musyashun (Apocalipsis 12:12).
Kë mundu altsakänampaq kaqmanmi markäkushun (yärakushun) (1 Juan 2:17).
¿BIBLIA NINQANMAN CREISHWANTSURAQ?
Awmi, y këkunarëkur:
Satanaspa gobiernunqa ushakanqam. Jehoväqa chipyëpam kë munduta gobernëkaq Satanasta ushakäratsinqa. Pëqa awnikun ‘diablupa poderninta ushacäratsir’ llapan mana alli ruranqankunata altsamunampaqmi (Hebrëus 2:14).
Diosqa Jesucristutam kë munduta gobernanampaq akrashqa. Jesusqa alläpa jukläyam kë munduchö kikinkunallapaq imatapis asheqkunapitaqa. Jesus Gobiernunchö ruranampaqmi Dios këta awnikushqa: ‘Wactsacunata alli willaquita willapänampaq, llaquishqacunata cushitsinampaq, presu cuenta caquicaqcunata libranampaq, wiscucunata cachacätsinampaq, y ancupëpaq sirwipacoqcunata libranampaq’ (Lücas 4:18).
Diosqa manam ulikuntsu (llullakuntsu). Bibliaqa clärum nin: “Diosqa manam ulicuntsu” (Hebrëus 6:18). Jehovä imatapis awnikurninqa, cumplinmi (Romänus 3:4). Tsëmi kë munduchö ‘mandacoq diabluta bensinampaqpis’ awnikushqa (Juan 12:31).
KËTA TAPUKÏ
¿Imanöraq kë mundu kanqa Satanas manana gobernaptin?
Respuestantaqa tarinki kë textuchömi APOCALIPSIS 21:3, 4.


text:
Wamachuku
Wamachuku nisqaqa (kastilla simipi: Huamachuco) Wamachuku pruwinsyap uma llaqtanmi, distritupas, Qispi kay suyupi, Piruwpi.
Yuyarina
Sutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wamachuku suti qhichwa simipi wamaq chuku nisqaman anchata rikch'akuptinpas, kulli simimantachá hamun. Wamachukupiqa manas hayk'appas qhichwa simitachu rimarqanku, ichataq ñawpa pacha kulli simitas. Čuko "allpa" niyta munansi, ichataq wama nisqap sut'intaqa manam riqsinchikchu.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Awgustinu munqhikunas 1553 watapis Wamachuku llaqtataqa kamarirqan.
1821 watapi Simón Bolívarwan José Faustino Sánchez Carriónsi Piruw republikap Ispañamanta kachariytas rimarispa kacharikuna awqanakuytas qallarirqan.
10 ñiqin anta situwa killapi 1883 p'unchawpitaq Wamachuku maqanaku nisqapi chilinu awqaqkuna piruwanukunatas atiparqan, Qullpa maqanakuy nisqapi.


text:
Paraná (Entre Ríos)
Paraná llaqtaqa Arhintina mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Entre Ríos wamani uma llaqtap. Paranápiqa 249 539 runakunam kawsachkanku (2005).
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paraná llaxtachan kuski ?.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Paraná (Entre Ríos).


text:
¿Lichuwinankgo Dios akgatunu chiki xlakata nalakgtaxtukgo?
Ni. Akinin kkatsiyaw pi ni lilakgtaxtuyaw xlakata lichuwinanaw Dios akgatunu chiki (Efesios 2:8). ¿Tuku xlakata?
Kalilakpuwaw pi chatum chixku tiku tlan likatsi wan pi wi tuku namaskiwi tiku naʼan kilhtamaku chu niku xla nawan. Komo wi tuku tlawanit nema tlawa pi nalipawanaw, ¿ni xlikana pi anta xtawilaw? Chu ni kaj kiʼakstukan xʼaw, na xkawaniw kifamiliajkan chu kiʼamigoskan xlakata na xʼankgolh. Pero niti nawan pi lakgchan uma tamaskiwin kaj xlakata natlawa tuku wa uma chixku. Xlakata tamaskiwin ni tlajakan.
Nachuna, xtatayananin Jehová klipawanaw pi Dios nakamaxki latamat nema ni kgalhi xlisputni putum tiku kgalhakgaxmatnikgo (Romanos 6:23). Chu xlakata klakaskinaw pi amakgapitsi latamanin na namakglhtinankgo latamat, kkalitachuwinanaw Dios. Pero kkatsiyaw pi uma taskujut ni nakinkalakgmaxtuyan (Romanos 1:17; 3:28). Ni anan tuku tlan natlawayaw xlakata tlan natlajayaw uma lanka xtamaskiwin Dios. Biblia wan: «
Nkimakgaputaxtin, ni wa xpalakata xatlan kintatlaukan wa ntu nkin ntlawanitaw, wampi wa xpalakata xtalakgalhaman» (Tito 3:5).


text:
Francis Aston
Francis William Aston (* 1 ñiqin tarpuy killapi 1877 watapi paqarisqa Harborne llaqtapi - † 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1945 watapi wañusqa London llaqtapi); Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1922 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: William Aston, Mama: Fanny Charlotte Hollis.
Warmi: Winifred Beilby
Alma mater: Birmingham Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Francis Aston.


text:
Servindi, 15 de marzo, 2010.- Presentamos nuestro resumen semanal de noticias -nacional e internacional- en runa simi o quechua. Se autoriza la libre reproducción y difusión:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
- Mundo Indígena al Día, quechua, 15 Marzo, 2010 (Archivo mp3, 9 minutos, 51 segundos. Descargar con un clic en el enlace y elegir guardar como)
Teqsemuyuntimpi willakuykuna
Teqsemuyu.- Chay watiqmanta laboratoriupu kamarisqa “Transgénico” sutichaqa mikhuykunaqa, manan allinchu kanman yarqay kausaykunapaqa, nispan nimunku pachamamamanta sapayakuq “Amigos de la tierra” nisqamanta wayqekuna.
Teqsemuyu.- Mineral hasp’iq empresakunaqa rikukunku, runakunata ñaq’arichisqankuwanmi, “derechos humanos” nisqata mana kasusqankumanta, nispan nimun, Keith Slack chay “Programa Global de Industrias Extractivas de Oxfam” nisqamanta.
Chay mineral hasp’iqkunaqa, hinatapunin lluipi ruwanku, tukuy mana allinkunatan apayamunku, waqllechintaq allin kausaymanta, mana k’amisqa, kusilla tiyanamanta, juñunakunamanta, allin mikhuymanta, unumanta, wasimantawapis.
Chaynatan nimun chay Keith Slack qayna rikuchisharanku Oxfampa kamamusqan iskay videokunata, Río Blanco sutiyoq mineramanta ñaupaqtaqa Majaz karqan, Piura llaqatpi sasachakuykuna karqan chaymanta.
Teqsemuyu.- Pelota hayt’anamanta wakichiq “Sudáfrica 2010” wayqekunan ikhurichimusqaku un muyukuta, ñaupa ayllukunaq riqch’ayninwan.
“Adidas Jabulani” sutiyoq Bantu isiZulu, rimay simipi, chay rimaymi chunka huqniyoq simikunmanta huqnin, Republica de Sudáfrica suyupi, q’uchurikusun ninantan nin runasimipi.
Llapan suyukunamanta.- Dalay Lamanmi llakipurayun Uigur llaqtawan Xinjiang suyupi, imaraikuchus paikuna sasachaypi rikukunku gobiernomanta hinallataq Han sutiyoq ashqha waiqekunamantawan.
Congo nisqamanta.- Isqonchunka runakunas Hutu llaqtayuqkuna sipisqa rikukunku gobiernoq soldadunkunawan inti haykuy lado Congo suyupi. Chaytan willakamunku Naciones Unidas niqamanta waiqekuna.
Chaypis soldadukuna iskay semana hunt’a hinallataq thaq kaita qhawariq ONU nisqamanta soldadukunapiwan karinku. Paikunas thuniyapunku iskai chiqaspi sayariqkunata hap’ipusqakutaq soqtachunka pusaqniyoq runakunata, nispan nimun Madnodje Mounoubai.
Mesoamérica suyukunamanta.- Kinsa patanpi juñunakuy Mesoaméroca suyukunamanta pachamamamanta qhawariq, ñaupa llaqtakunamantawan qelqancharimunku “Declaración de Yucatán” nisqata machulankuq hallp’ankuta qhawarinankupaq.
Soqta ph’unchaymanta pusaq ph’nchay kama marzo killata aparikuran juñunakuy México, Belice, Guatemala, Honduras, El Salvador, Nicaragua, Costa Rica hinallataq Panamá suyupiwan, chaypin qhawarinku “Corredor Biológico Mesoamericano” nisqapi pacha ruphapakunamanta, yunka rutuykunamanta hima.
Abya Yala hatun suyumanta.- Chunka qanchisniyoq waranqaq waranqaninsi ayllukunamanta wawankuna llan’arinku kay Abya Yala suyukunapi, chantan nimunku Organización Internacional del Trabajo nisqamanta, hinallataq Fondo de Naciones Unidas para la Infancia (UNICEF) nisqamantawan.
Chaqrakunapi, wasikunapi, perqaykunapi, chhalaykunapi imas wawakuna llank’arinku.
Chaytan rimarikun haqhay.- “Pueblos indígenas y gobierno: hacia una protección efectiva de los derechos de los niños, niñas y adolescentes indígenas en situación de trabajo infantil por abolir. De la declaración a la acción” nisqa juñukuypi.
Chay rimanakuymi aparikuran Cartagena llaqta Colombia suyupi iskaypachaq runakunawan gobiernomata hinallataq ayllukunamantawan.
Llapan suyukunamanta.- Iskay patapi juñunakuy chunka huqniyoqmanta chunka kinsayoq marzo killapi, “Coordinadora de Organizaciones Andinas” (CAOI) nisqamantan aqllarinqa humalliqninkunata kay iskay waranqa chunkayoq watamanta iskay waranqa chunka iskainiyoq watakama, haqhay Quito Ecuador suyupi
Chay Hathun juñukuymanmi chayarimunku, Mineriaq sasanchasqan ayllukuna CONACAMI sutiyoq, Perú suyumanta, Kichua llaqtakunapi masachasqa ayllukuna ECUARUNARI nisqa Ecuador suyumanta, Qullasuyupi llaqatkuna markakuna humalliq wayqekuna Bolivia suyumanta.
Hinallataq, Colombia suyupi ñaupa ayllukuna masachaq ONIC, nisqamanta, Lafkenche riqch’ayniyoq Chile Suyumanta, hinallataq Argentina suyupi ñaupa ayllukunapi jununakuy, ONPIA nisqa, waiqekunapiwan.
Panamá suyumanta.- Kay chunka ph’unchay marzo killatan aparikunqa “La Educación Intercultural Kuna, sus avances y conceptos fundamentales” nisqa rimanakuy.
Chay rimanakuymi aparikun, iskay simipi yachay atipay qhawariqkunawan, chaskinqakutaq gobiernoman puriq waiqekuna, ayllukunamanta rimariq waiqekuna Kuna ayllukunamanta.
Ecuador suyumanta.- Gobiernuwan, ñaupa ayllukuna masachaq CONAIE waiqekunapiwanmi, watiqmanta tumpanakushanku, imaraikuchus huq qelqa rikhurimun mana pitapas tapuspa, iskay simipi yachay atipay DINEIB sutichasqa, chay raiku.
Bolivia suyumanta.- Yaqa pisqachunka justicia ruwaqmanta puriq wayqekunan runasimita yachaqayta tukuyunku, chay Concejo de Judicatura nisqawan, hinallataq, K‘ana Marka waiqekunapiwan.
Perú suyumanta willakuykuna
Asháninka ayllukunamanta.- Derechos Humanos nisqamanta sayariq waiqekunan uyarinqaku, Central Asháninka del Río Ene CARE nisqa waiqekunata, hinallataq Centro Antropológico de Aplicación Práctica CAAP sutiyoq waiqekunatapiwan, imaraikuchus gobierno Central Hidroeléctrica nisqata tupachiyta munan, hatun yunkapi nispa.
Chay uyariymi aparikunqa kay iskaychunka kinsayoq ph’unchay marzo killata Washington Estados Unidos suyupi.
Amazonasmanta.- Kay chunka suqtayoq marzo killatan rikuchikunqa huq qelqa mayt’u “Derecho ambiental en el Amazonas. Un reto para Sudamérica” qelqa t’aqwririq Javier Uceda waiqeq qelqamusqan.
Chaytataqmi ñawinchanqa tukuy yachaq Martha Meier Miro Quesada hinallataq qelqa t’aqwiq Jorge Danós.
Achuar runakunamanta.- Isqonchunka ayllu humalliq jefe nisqakunan Corrientes mayumanta chayarunku Iquitos llaqtaman, chaypin manucharishanku Gobierno regional nisqata hunt’achun qayna wata setiembre killapi rimanakuykunata, mana hinaqa sayariymi aparikunqa nispa.
Ivan Vásquez Valera umalliqsi qelqancharisqa “Acta de Dorisa” nisqata, imaymanatan ruwarisun corrientes mayupi nispa, nitaq kunankama imatapis ruwarinchu.
Madre de Dios nisqamanta.- Ñaupa ayllukunapaq waqaychasqa allp’akunaqa manas chhalakunqachu waq empresariokunaman mayu killapiqa, nispan nimun Petroperú nisqamanta Sapet, nisqa empresawan contrato qelqapiqa.
Chay petróleo mashkaqkunaq pachaq chunka kinsayoq yupasqa cheqasta saqepusqankuqa, allinmi nuqaykupaqa nimunkun Federación del Río Madre de Dios y Afluentes FENAMAD nisqamanta wayqekuna.
Pusaq ph’unchay marzo killata.- Yunkamanta, wichaymanta tukuy hinantinmanta warmikunan qayna pusaq pùnchay marzo killata qelqancharinku “Decreto de Urgencia” nisqata imanaqtinsi paykunapura rimanakuspa imatapas ruwanankupaq “libre determinación” nisqata.
Chay qelqatan khawarichinku Lima llaqtapi parque Universitario nisqa cheqaspi, hinaspataq llaqta humalliqkunaman haywariyunku.
Afrodita nisqamanta.- Cenepa ayllukuna juñunariq, “Organización de Desarrollo de las Comunidades Fronterizas del Cenepa” ODECOFROC nisqamanta umalliq Zebelio Kayak waiqen nimun, Condorkanki Amazonas runakunaqa sayasaqku qelqakunata qhawarispa chay petróleo mashkaq runakuna, ripunanku kaman nispa.


text:
12 willakuy
¿Imaynatan Diosman asuykusunman?
1. ¿Llapa runaq mañakusqantachu Dios uyarin?
Diosmi lliw nacionkunapi runakunaman huk sumaq invitacionta mast’arin: mañakuspa payman asuykunankupaq (Salmo 65:2). Ichaqa manan llapa runaq mañakusqantachu uyarin. Biblian willan esposanta millayta trataq runakunaq mañakusqan ‘hark’asqa’ kananta (1 Pedro 3:7). Israelitakunatapas manan uyarirqanchu sapa kutilla mana allinkunata ruwasqankurayku. Chaywanpas, payqa uyarinmi hatun huchakunapi urmasqankumanta kutirikuq runakunata.
2. ¿Imaynatan mañakunanchis?
Mañakuspanchisqa Jehová Diostan yupaychanchis, chaymi payllamanta mañakunanchis (Mateo 4:10; 6:9). Hinaspapas Jesuspa sutinpin mañakunanchis, huchanchiskunamanta pay wañusqanrayku (Juan 14:6). Jehová Diosqa manan munanchu umanchispi hap’isqanchis otaq qelqakunapi kaq rezokunawan mañakunanchista, payqa munan sonqomanta mañakunanchistan.
Kamaqninchisqa sonqollanchispi mañakusqanchistapas uyarinmi (1 Samuel 1:12, 13). Payqa munanmi ima ratopas mañakunanchista; manaraq imatapas ruwayta qallarishaspa, mikhunanchis horata, tukuy ruwasqanchiskuna qhepata, otaq sasachakuykunapi tarikuqtinchis.
3. ¿Imaynapin cristianokunaq huñunakuynin yanapawanchis?
Diospi mana iñiq runakuna ukhupin tiyanchis, paykunaqa burlakunku imaraqmi kay Hallp’apaq Diospa promesanmantapas. Chaykunan pisipachiwasunman Diosman asuykunapaq kallpachakushaqtinchis (2 Timoteo 3:1, 4; 2 Pedro 3:3, 13). Chaymi huk cristianokunawan huñunakunanchis kallpachasqa kanapaq. Ichaqa paykunapas necesitankun kallpachananchista.
Diosta munakuq runakunawan huñunakuspaqa astawanmi payman asuykusun. Jehová Diospa testigonkunaq huñunakuyninpi allin iñiyniyoq runakunata reqsisqaykipas allinniykipaqmi kanqa.
4. ¿Imaynatan Diosman asuykuwaq?
Diosman asuykunaykipaqqa Bibliamanta yachasqaykipin yuyaymananayki. Yuyaykuy paypa ruwasqanpi, yuyaychayninpi, prometewasqanchispipas. Mañakuspa yuyaymanaspa iman aswan allinta entiendesun Diospa hatun munakuyninta yachaynintapas.
Diospa qayllallanpi kanapaqqa paypin hap’ipakunanchis iñinanchispas. Iñiyninchisqa huk planta hinan; sapa kutillanmi unuta hich’aykuna wiñananpaq. Iñiyninchis wiñananpaqpas sapa kutillanmi yuyaymanananchis imarayku Bibliaq yachachisqanpi creesqanchista.
5. ¿Imapin yanapawanchis Diosman asuykusqanchis?
Jehová Diosqa interesakunmi munakuqnin runakunapi. Payqa wiñay kawsay suyakuyninchista otaq iñiyninchista pisiyachiq trampakunamantan hark’aykuwasunman (Salmo 91:1, 2, 7-10). Willawanchismi imakunan onqoykunaman, sasachakuykunaman tanqaykuwasunman chayta, yachachiwanchismi allinta kawsanapaq ima ruwananchistapas.


text:
Oscar Arias
Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez sutipaq (* 13 ñiqin tarpuy killapi 1940 watapi paqarisqa Heredia (Kustarika) llaqtapi - ). Kustarika mama llaqtapi tariapay amachaq, musikuq wan pulitiku runa qarqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1987 watapiqa chiqniq.
1986 watamanta 1990 wan 2006 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Kustarikapa Umalliqnin karqan.
Yaya: Juan Rafael Arias Trejos, Mama: Lylliam Sánchez Cortés
Ñawpaq warmi: Margarita Penón Góngora (1973-2005) / Suzanne Fischel (2012-)
Churinkuna: (2) Silvia wan Óscar Felipe.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Oscar Arias.
- La Prensa Libre Online
- Kevin Casas naufragó en tormenta política
- La Prensa Libre Online
- Frente Amplio
- Biografía por Fundación CIDOB


text:
Teofilo Laime Ajacopa
Teofilo Laime Ajacopa sutiyuq runaqa (5 ñiqin pawqar waray killapi 1971 watapi paqarisqa Machaqapa Jesus llaqtapi, Inkawi wamanipi, Chuqiyapu suyupi) huk buliwyaki simikunamanta yachaqmi, t'ikraqpas. Aswanta Qhichwa simimantam yachan.
Kunanqa Chuqiyapu llaqtapi San Andris Hatun Yachay Suntur (Universidad Mayor de San Andrés) nisqa yachay sunturpim llamk'achkan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llika nisqapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Saminchanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Warma simikamaypa [1] Llaqtahuñu Samichana, Runasimipi.
Willayllaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Lieratura infantil: Arusimiñee ( 2009) Alliqatiq awasa (Internet)


text:
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa Za Banga O Todo Poderoso Guerreiro que, Por Sua Força e Inabalável Vontade de Vencer, Vai de Conquista em Conquista, Deixando fogo em Seu Rastro, Joseph Desiré Mobutu sutipaq runaqa (* 14 ñiqin kantaray killapi 1930 watapi paqarisqa Lisala llaqtapi - † 7 ñiqin tarpuy killapi 1997 watapi wañusqa Rabat llaqtapi). Kungu Runakamaq Republika Allpa awqaq suyu, pulitiku wan Umalliq.
1965 watamanta 1997 watakama kuti Kungu Runakamaq Republikapa (Zaire) Umalliqnin karqan.
Tayta: - ; Mama: Marie Madeleine Yemo
Ñawpaq warmikuna: Marie-Antoinette Mobutu / Bobi Ladawa
Wawakuna (17): Nyiwa (16 ñiqin tarpuy killapi 1994 watapi wañusqa), Konga (1995 watapi wañusqa), Kongulu (24 ñiqin tarpuy killapi 1998 watapi wañusqa), wan Manda (27 ñiqin ayamarq'a killapi 2004 watapi wañusqa). François Joseph Nzanga Mobutu Ngbangawe (Agriculture Ministru) wan Yakpwa (Yaki).
Yachaywasi: Christian Brothers School.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Harawi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mobutu Sese Seko.
- Llega a su fin el régimen de Mobutu. Diario La Nación, Buenos Aires, 17 de mayo de 1997
- Muere de cáncer el ex dictador Mobutu. Diario La Nación, Buenos Aires, 8 de septiembre de 1997


text:
Noemí Vizcardo Rozas
Noemí Vizcardo Rozas sutiyuq warmiqa (Khallka pruwinsyapi, Qusqu suyupi paqarisqa) huk taripay amachaqmi, kastilla-qhichwa simi t'ikraqmi, qhichwa simipi kastilla simipipas qillqaqmi.
Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturpa (QSHKS) Lima llaqtapi kaq wawan wasip umalliqninmi kachkan. QSHKS hinaqa, pichqantin hanllalliwanmi qillqan. Lima llaqtapi tiyachkaspanpas, Qosqo qheswa simi nisqatam riman.
Kunanqa Piruwpa Kunrisunpa rimay t'ikraqninmi kachkan. Piruwpa hatun kamachintapas kastilla simimanta Qusqu runasimimanmi t'ikrarqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Constitución Política del Perú en Quechua y Castellano - Peru Suyu Hatun Kamay Pirwa (Piruwpa hatun kamachin, kastilla simimanta Qusqu runasimiman Noemípa t'ikrasqan)


text:
T'aqanakuy
T'aqanakuy (divorcio) nisqaqa warmip qusanmanta, qharip warminmanta pasaqpaq rakinakuyninmi, kasarakuypa puchukayninmi, taripakuqpa kamachisqan. Manaraq t'aqanakusqa, ichataq manaña khuskanchu kawsaq qhari warmiqa rakinakusqa nisqam. Runa t'aqanakuyta munaspaqa, taripay sunturman rinanmi.
T'aqanakuytaqa achka sasachakuymi qatin:
- Wawankuna, churinkuna kaspaqa, maypim, mayqinwanmi kawsanqa?
- Warmi (icha qhari) mana llamk'aywan qullqita chaskikuspaqa, ima hinam chaskikunqa?
- Pitaq kuskanpa wasinmanta lluqsinqa, pitaq kakunqa?
Achka kutipi chaymantaqa taripay sunturmi kamachin.


text:
¿Salvakunankupajllachu wasimanta wasi willanku?
Mana. Wasimanta wasi willaspalla, mana salvacionta japʼiykuchu (Efesios 2:8). ¿Imaraykú?
Kaypi tʼukuriy, uj khuyakuyniyoj runa uj sumaj regalota tukuyman qonanpi. Chay regalotataj qonqa ima lugarmanchus, ima fechapichus chay khuyakuyniyoj runa nisqanman jina ruwajkunaman. Chay runataj chay sumaj regalota qowasqanchejtapuni niwantinchej, chaypicha kasunman ¿ichari? Mana chayllatachu ruwasunman manachayqa amigonchejman, familiaresninchejman ima chay runa uj sumaj regalota qoshasqanmanta willarisunman. Chaywanpis, ¿niwajchu qan chay lugarpi chay fechapi kaspa, regalota qosunantapuni? ¿Manachu chay khuyakuyniyoj runamanta kashan chay regalota qosunanchus manachus? Imaynapis kachun, regalota regalanawanchejtaqa mana mañakusunmanchu.
Kikillantaj Jehovaj testigosnenqa atienekuyku Dios nisqanta juntananpi. Wiñay kausayta kasukojkunaman qonanta (Romanos 6:23). Chaywanpis munayku waj runaspis, wiñay kausayta japinankuta. Chayrayku tukuy runasman willayku, yachallaykutaj chayta ruwaspaqa mana salvasqas kayta atiykumanchu (Romanos 1:17; 3:28). Nitaj jaykʼaj imatapis ruwasunmanchu chay sumaj regalota Jehová qonawanchejpaj. Bibliataj ajinapuni kasqanta nin:
Chaytaj mana noqanchej ima allinta ruwasqanchejraykuchu karqa, astawanqa khuyakuyninraykulla (Tito 3:4, 5).


text:
Puqu munisipyu
Puqu munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Pojo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Tutura pruwinsyapi, Quchapampa suyupi. Uma llaqtanqa Puqu llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Isqun kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Puqu munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Samuel Eto'o sutiyuq runaqa (* 10 ñiqin pawqar waray killapi 1981 watapi paqarisqa Nkon, Duala, (Kamirun) llaqtapi - ) mama llaqtayuq Kamirun piluta hayt'aqmi.
KlubkunaEditar
SuñaykunaEditar
Mama llaqta kampiunatukunaEditar
Mamallaqtapura kampiunatukunaEditar
(*) Incluyendo la Selección
OtrasEditar
Individual suñaykunaEditar
Kaypipas qhawayEditar
Hawa t'inkikunaEditar
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Samuel Eto'o.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Samuel Eto'o.
- Sitio web oficial de Samuel Eto'o


text:
Hat'alliykuy
Hat'alliykuy nisqaqa imawanpas ruraymi, chayta allin kakunanpaq, musuq wiñayninmanta ama aswantachu qichuna tiyan.
Ahinataq sach'a kamay nisqapi musuq sach'akuna wiñayninmanta ama aswan sach'akunata muthunchikchu. Chayqa hat'alliykuq sach'a kamaymi. Ichataq ima ruraypipas, ima musikuypipas kay hinatam rurana tiyan, allinta kawsanapaq. Chay hina kaq kururaytaqa hat'alliykuq kururay ninchikmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hat'alliykuy.


text:
Wp/qug/Atawallpa
Atawallpa Inka (Uran runa shimipi Atawallpa, Ataw Wallpa, Kastilla killkaypi: Atahualpa, shina Atabalipa) Tawantinsuyupa yallik kipak Sapa Inkami karka, payka icha Quito llaktapi, icha Cuzco llaktapi wacharirka, 16 wata charikpika paypa yaya Wayna Kapakwan paypa wawki Ninan kuyuchiwanpashmi chinchaysuman rirka, chaypi Puna runakunawan Guayaquil markapi makanakurka, paykunaka mana kullkita Inka Kamachiyman karanata munakpika. 1525 watapi Chinchaysuyupi paypa yayaka, wawkitapash unkuymanta wañurka, Cuzco llaktapi unkuymantapashmi ishkay wawkikunaka wañurka, chaymanta Cuzco llaktapi paypa wawki Waskarka Sapa Inka tukurika, shinapash Atawalpa Waskarwan Tawantinsuyuta kamachinkapak makanakurka, Atawalpaka Chinchaysuyumanta Cuzco llaktaman awkakkunawan rirka, paypa awkakkunaka Waskar Inkaka hapirka wanchirkapash. Shinapash, 16 ayar killapi 1532 watapi, Cajamarca llaktapi Ispañul awkakkunaka paykunata llullanakunawan hapirka, wichkana wasipi churarkapash. Paykunaka 26 purun killapi 1533 watapi Atawalpa Inkata sipishpaka wanchirka.
Ashtawan yachakunkapak[edit]
kaypipash rikupay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
- Chay yachaykunaka Kastilla shimipi wikipidiyamanta surkushkami kan (w:es:Atahualpa, w:es:Captura de Atahualpa)


text:
César Gaviria
César Augusto Gaviria Trujillo sutiyuq runaqa (31 ñiqin pawqar waray killapi 1947 watapi paqarisqa Pereira llaqtapi) Kulumbya mama llaqtayuq musikuqmi, pulitikum kachkan.
Kulumbyap Musiku ministruninmi karqa 1986 watamanta 1987 watakama. 1990 watamanta 1994 watakama Kulumbyap umalliqninmi karqan.
1994 watamanta 1998 watakam Awya Yala Mama Llaqtakunap Tantanakuyninpa sikritaryunmi karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: César Gaviria.
- Biografía - Fundación CIDOB
- Sitio Web oficial del Partido liberal
- Página oficial de la OEA


text:
Yuraq p'akincha
Yuraq p'akincha icha Puñuchiq amapula (Papaver somniferum) nisqaqa huk musphachinayuq quram, hampi yuram.
Amapulap rurunpa qaranta khallaspa, k'utuspa lichi hillintam hurqunku. Chay hillitaqa ch'akispa upyutam ruranku.
Musphachinanrayku huk mama llaqtakuna puñuchiq amapula puquchiytaqa manam saqillankuchu.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuraq p'akincha.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Yuraq p'akincha


text:
José Ballivián pruwinsya
José Ballivián pruwinsya (aymara simipi: José Ballivián jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de General José Ballivián Segurola ) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Reyes llaqtam.
Pruwinsyaqa Buliwya suyup umalliqnin (1841-1847) José Ballivián Segurolamantam sutichasqa.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Beni kawsay pacha risirwa - Pilón Lajas kawsay pacha risirwa
- Urqukuna:
- Mayukuna: Beni mayu - Maniqui mayu - Quiquibey mayu - Yakuma mayu - Yata mayu
- Quchakuna: Rogagua qucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam, hukkuna runa llaqtakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Iñuku
Iñuku icha Atumu (grigu simimanta: ἄtouoς [átomos] "mana ch'iqtaypaq", chaymanta kastilla simipi átomo) nisqaqa qallawap lliwmanta aswan pisi huklla kayninmi.
Iñukupiqa tiksi k'atachakunam: iñuku huk'ipiqa prutunkuna niwtrunkunapas, iñuku hawapitaq iliktrunkunam. Chay prutunkunaqa pusitiwu nisqa pinchikilla chaqnayuq kaptin, iliktrunkunataq niyatiwu nisqa pinchikilla chaqnayuqmi. Niwtrunkunaqa manam chaqnasqachu. Iñukupiqa prutunkunap iliktrunkunappas kaqlla yupayninmi. Chayraykum tukuy iñukuntin manam pinchikilla chaqnayuqchu.
Prutrunkuna niwtrunkunapas yaqa tukuy iñukup wisnunniyuqmi, iliktrunkuna aswan-aswan pisilla llasaq kaptinmi.
Llapa qallawaqa kikinpa prutun yupayniyuqmi iñuku huk'inpi, iñuku yupay nisqa.
T'inkisqa imayaypa iñuwa nisqaqa iñukukunamantam t'inkisqam.
"Mana ch'iqtaypaq" nisqa kaptinpas, ch'iqtayta atinchik, ichaqa ñak'a-ñak'ayta. Huk qallawa rikch'aqkunam illanchaykuspa umphuykun, huk qallawam tukukuspa. Huk illanchaykuq qallawap achka iñukunpa rump'u hina - kritiku wisnumanta aswan - kaptinqa, illanchayninmanta wallqa ruranakuymi qallarinmi, iñuku huk'i t'uqyay tukuchispa.


text:
Lección 7
Diospa Reinoga ¿ima tan?
1. Diospa Reinoga ¿ima tan?
Diospa Reinoga shuc gubirnu man. Chi gubirnuga nallami runa gubirnugunata tucuchinga. Jahuapachaibi Dios munashcata rashcacuinta, cai pachaibihuas chasnallata ranga. Diospa Reinoga runaguna minishtishca gubirnu man. Chi gubirnuga mundu intirumanda runagunatami tandachinga. ¿Chiga manachu gustu cuintai an? ¡Indá! Daniel 2:44, NM; Mateo 6:9-13; 24:14, leingui.
¿Manachu tucui gubirnugunaibi shuc dirigenteta minishtinaun? Chasnallatami Jehová Diosca paihua Churi Jesucristota churashca, paiba Reinoibi mandachun nisha. Apocalipsis 11:15, leingui.
2. ¿Imaraicuta Jesusca ali mandac an?
Diospa Churiga llaquic, alita rac ashcamandami ali mandac an (Juan 1:14). Jahuapachamanda cai Allpaibi mandai callarishcaibimi paiba ushaihuan runagunata yanapanga. Huañushcamanda causarishaga paiba Yayahua ali maqui partima tiarishami chapara (Hebreos 10:12, 13). Chi huashami, Diosca Jesusta mandana urdinda cura. Lucas 1:32, 33, leingui.
3. ¿Jesusca pai sapallachu mandanga?
Diosca ashilla runagunatami anllara Jesushuan jahuapachamanda mandanauchun nisha (Apocalipsis 5:10). Jesús Allpaibi aushaga ashilla runagunatami anllara, paiba apóstol anauchun nisha. Chi cazuc runagunami punda anllashca anaura, jahuapachamanda cai Allpaibi runagunata mandangahua. Chasnallata Diosca cunangamami chi muntunraicuga carigunata huarmigunata anllasha riushca. Paiguna huañushaga Jesús shinami aicha illac causarisha jahuama rinaun. Juan 14:1-3; 1 Corintios 15:42-44, leingui.
¿Masnata jahuapachama ringauna? Bibliaga ninmi ashillagunami jahuapachama ringauna nisha. Chiraicumi Jesusca nira, ashilla “huibagunacuinta” manguichi nisha (Lucas 12:32). Jesushuanga 144 mil runagunami jahuapachamanda cai Allpaibi runagunata mandangauna. Apocalipsis 14:1, leingui.
4. Jesusta mandana urdinda cucpiga ¿imatata rara?
Diosca Jesustami 1914 huataibi mandana urdinda cura. * Chi huashaga Jesusca Supaita, demoniogunata jahuapachamanda cai Allpama tucsira. Chasna racpimi Supaiga ashcata rabiarisha cai Allpaibi tiac runagunata sinzhita llaquichi callarira (Apocalipsis 12:7-10, 12). Chi punzhamandami astahuan mana ali causai tiasha catishca. Guerrasguna, allpa cuyuiguna, ungüiguna, raicaiguna tiacta ricushami yachanchi Diospa Reino nalla cai Allpata mandangahua callaringaraucta. Lucas 21:7, 10, 11, 31, leingui.
5. Diospa Reinoga ¿imatata raun? Shamungarauc punzhaibiga ¿imatata ranga?
Diosca paita sirvic runagunata Bibliamanda camachingahua cachashami tucui llactamanda, “ashca runagunata” tandachiun. Ali shunguta charic huaranga huaranga cariguna, huarmiguna Jesús nishcata pactachiunguna. Diospa Reino mana ali runagunata chingachicpiga, Jesusta cazuccunallami quishpingauna. Chiraicumi, Diospa Reino cungaraushcata japinata munashaga Jesusta cazuna anchi. Apocalipsis 7:9, 14, 16, 17, leingui.
Huaranga huataguna pasaushcaibimi Diospa Reinoga runagunaraicu Jehová munashcata shina rasha pactachinga. Allpaga shuc paraisomi tucunga. Chasna tucushca huashami Jesusca Diospa Reinoibi mandanata saquisha, paiba Yayallata mandachun nisha saquinga (1 Corintios 15:24-26). ¿Diospa Reinomanda shuc runagunata cuintanata munanguimachu? Apocalipsis 21:3, 4, leingui.
^ par. 12 Bibliaibi 1914 nishca huatamanda yachanata munashaga, ¿Qué enseña realmente la Biblia? nishca libroibi, página 215 a 218-ibi mascangui.


text:
TÄPAKOQ (YACHAKUNAPAQ) SEPTIEMBRI 2014
Kë revistachömi 2014 wata 27 de octubripita 30 de noviembriyaq yachakunapaq yachatsikïkuna këkan.
¿Següruku këkanki rasumpa kaqta tarinqëkita?
Këchö yachakunqantsikmi rikätsimäshun rasumpa kaqta katsiyanqanta. Jina rikäshunmi kikinkunapis imanir tsënö kanqanta creiyanqanta.
Diosta sirwi ‘tucuyläya sufrimientucunata päsarnimpis’
Satanaspa mundunchö karmi llapantsik sufrimientukunapa pasantsik. ¿Ima trampakunatataq Satanas utilisan ishkitsimänantsikpaq? ¿Imanötaq alistakushwan?
Teytakuna, juk mitsikoqnö wamrëkikunata cuidayë
Teyta kaqkunam wamrankunata ‘Jehoväpa yachatsikïninchö y consëjunchö’ wätayänan (Efesius 6:4). Kë yachatsikïchömi rikäshun wamrankunata alleq cuidayänampaq teytakuna imata rurayänampaq kaqta y Jehoväta kuyayänampaq yanapayänampaq kaqta.
Chikimaqnintsik wanïqa chipyëpam ushakärinqa
Wanïqa llakikïtam apamun. ¿Imanirtaq wanuntsik? ¿Imëtaq chikikoq wani ushakanqa? (1 Corintius 15:26.) Rikäri kë tapukïpa respuestankuna Jehoväpa alli rurëninta, yachëninta y kuyakïninta imanö rikätsikunqanta.
Llapan tiempunkunawan sirweqkunata valurashun
Mëtsikaq cristiänukunam llapan tiempunkunawan Diosta sirwiyan. ¿Imanötaq ‘Diosman marcäcur, allicunallata rurayanqanta’ valurashwan? (1 Tesalonicensis 1:3.)


text:
Llipt'a
- Akullina llipt'a nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Chaqllisinchipiqa Llipt'a nisqakuna prutunkunata chaskiykuq imayaykunam. P'uchqu llipt'a ruranakuy nisqapi p'uchquqa llipt'aman prutuntam (yakuchaq pusitiwu q'ipisqa iñukuta) qun. Llipt'awanqa yaku iñuwa p'uchqu hinam ruranakun, yakumuksi q'ipisqa iñuwa (OH-) tukuspa. Chayrayku p'uchqu yakuwan chulluchisqaqa qanchismanta aswanmi pH chani nisqata ruran.
Kay hinam amunyaku yakuwan ruranakunmi:
- NH3 + H2O → NH4+ + OH-
Kaymi huk iskay p'uchqukunam:
- Amunyaku wapsi (NH3)
- Natriyu yakumuksi (NaOH)
- Kalyu yakumuksi (KOH)


text:
Yunnan pruwinsya
Yunnan pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Yunnan, chun simipi: 云南, phinyimpi: Yúnnán, machu: Yünnan, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kunming llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
16 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 44 830 000 runakuna (Han runa 67,08%, Yi runa 11,0%, Bait runa 3,6%, Hani runa 3,4%, Zhuang runa 2,7%, Dai runa 2,7).
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yunnan pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Sichuan saywitu (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Sichuan (kastilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Una llunku
Una llunku[1] (Symphytum officinale) nisqaqa huk hampi yuram, k'uyu t'uktuyuq quram. Qipunchaqa Iwrupa, Asya allpa pachakunamantam hamun, kunantaq Awya Yalapipas wiñan.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Louis Girault: Kallawaya - guérisseurs itinérants des Andes. Recherches sur les pratiques médicinales et magiques. Paris 1984.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Una llunku.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Una llunku


text:
19 KAQ YACHACHIKUY
Diospa kuyakuyninpi takyay
¿Ima ninantaq Jehová Diosta kuyayqa?
¿Imakunata ruraspam Diospa kuyakuyninpi takyachwan?
¿Imakunawanmi Jehová Diosqa bendecinqa kuyakuyninpi takyaqkunata?
1, 2. ¿Pitaq cheqap amparawaqninchikqa kanman?
PIENSARIY purikuchkaptiki qonqaymanta yana puyullaña huntakaykamusqanpi. Qonqaytañataq achka llipyakuna cielopi kancharirun hinaspa tanrararayta qallakaykamuspan manaña tukuyta paqchaq hinaraq parakaykamunman. Qamñataq amparakuq kallpanki maymi kasqan sitioman. Ñanpiñataq rikuruwaq huk hatun machayta amparakunaykipaq. Chay sitioqa kusallañam kachkan paramanta amparakunaykipaq hina. ¡Maynatachá kusikunki chay machayta tariruspaykiqa!
2 Chaynam kunan tiempokunapas kay pachapiqa mana allinkunallaña mirakaramusqanwan achka sasachakuykunallapiña tarikuchkanchik. Ichaqa kanmi imaymana sasachakuykunamanta amparawaqninchikqa, ¿pitaq kanman? Jehová Diosmi, chaymi Bibliaqa paymanta nin: “Pakakuna wasi hinam qamqa kanki, nispa. Amparakuna wasi hinam qamqa kanki, nispa. Diosnilláy, ñoqaqa qampim confiakusaq”, nispa (Salmo 91:2).
3. ¿Imatam rurananchik Jehová Dios amparawaqninchik kananpaq?
3 Kay pachapi hinaspa hanaq pachapi kaqkunatapas Unanchaq Jehová Diosqa amparawaqninchikmi kanman. ¡Mayna sumaqmi chayqa! Payqa aswan atiyniyoqmi imapas rurawaqninchikkunamantaqa. Pipas otaq imañapas dañawaptinchikpas Jehová Diosqa manam chaynallataqa saqeruwanchikmanchu. ¿Imatam rurananchik Jehová Dios amparawaqninchik kananpaq? Paypim confiakunanchik. Chaymantapas Bibliam kaynata kallpanchawanchik: “Diospa kuyakuyninpiyá waqaychakuychik”, nispa (Judas 21). Arí, Diospa kuyakuyninpim takyananchik hinaspapas Jehová Diosmanmi hukllawakunanchik. Chayna kaptinqa seguropunim kachwan Jehová Dios amparawaqninchik kananmanta. Ichaqa, ¿imatam rurananchik Unanchawaqninchikwan sumaqllaña amistadta ruranapaq?
YUYAYMANAY DIOS KUYASUSQAYKIPI HINASPA PAYTAPAS KUYAYTAQ
4, 5. ¿Imakunawanmi Jehová Dios kuyawasqanchikta qawachiwanchik?
4 Jehová Diosqa imaymana rurasqankunapim kuyakuynintaqa qawachiwanchik. Chaykunapi yuyaymanariymi yanapawasun kuyakuyninpi takyananchikpaq. Piensariy kay libropa yanapakuyninwan Bibliamanta yachasqaykikunapi. Ejemplopaq, kusisqa kawsanapaqmi Unanchawaqninchik qowarqanchik kay sumaq Allpa pachata, achka mikuykunayoqta, yakuyoqta, imaymana rikchaq animalkunayoqta, hinaspa tukuy imayoq sumaqllaña orqokunatawan qechwakunatapas. Yachanchiktaqmi Jehová Diosqa chuya espirituntakama Biblia Qellqachiq kasqanta, chaypim willawanchik sutinmantawan sumaq kayninkunamantapas. Bibliam willawanchik kuyasqan Churinta kay Pachaman kachamusqanta chaynapi ñoqanchikrayku ñakarinantawan wañunantapas saqesqanmanta (Juan 3:16). Chay rurasqanmi aswan sumaq regalo qowasqanchik, chaynintakamam suma-sumaq kawsakuyta haypasunchik.
5 Chay suyakuyta haypanapaqmi Jehová Diosqa hanaq pachapi sapaqchasqa Gobiernota hatarichirqa. Chay Gobiernom ñakariykunamanta libraykuwasunchikña hinaspam kay Allpa pachata sumaq paraisoman tikranqa. ¡Ima sumaqmi chayqa! ¡Chayraqmi hawkayaypiqa wiña-wiñaypaq kusisqapuni kawsasunchik! (Salmo 37:29.) Chay punchaw chayamunankamaqa Diospa Palabranpi yachachikuykunam yanapawanchik allinta kawsakunanchikpaq. Jehová Diosqa kay regalotawanmi qowanchik: oraciontam, chaynintakamam mana recelaspa payman asuykuchwan. Chaykunaqa Jehová Diospa kuyakuyninpi wakin rurasqallanmi, chaykunawanmi Jehová Diosqa kuyasusqaykita qawachisunki chaynallataq lliw runakunata kuyasqantapas.
6. ¿Imaynatam Jehová Diosta kuyasusqaykimanta kutichiwaq?
6 Kunanñataqmi tapukunayki: “¿Imaynatam Jehová Diosta kuyawasqanmanta kutichiyman?”, nispa. Achka runakunapaschá kaynata ninku: “Jehová Diosta kuyaspam”, nispa. ¿Chaynatachu qampas ninki? Hatun kamachikuy mayqan kasqanmanta rimaspanmi Jesusqa kaynata nirqa: “Señor Diosnikitam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy yuyaynikiwan”, nispa (Mateo 22:37). Achka razonkunam kachkan Jehová Diosta kuyanaykipaqqa. Ichaqa Jehová Diostaqa, ¿kuyayllachu-kuyananchik?
7. Jehová Diosta cheqaptapuni kuyanapaq, ¿kuyayllachu-kuyananchik? Willarimuy.
7 Bibliapa nisqanman hinaqa Diostaqa manam kuyayllachu-kuyananchik. Diosta kuyayninchik ancha allin kaptinpas manam kuyayllachu-kuyananchik. Chayta allinta entiendenapaqqa kaywan tupachisun: manzana frutata mañakuptiki, ¿kusikuwaqchu manzanapa muhullanta chaskikuspayki? Manayá. Chay muhumantaña manzana sacha wiñaptinpas qamqa manzanapa ruruntamá munachkanki. Chayna kaqllam Jehová Dios kuyakuyninchikwanpas: chay muhu hinam kuyakuyninchikpas wiñaspan rurunanpuni. Bibliam nin: “Diosta kuyaspanchikqa kamachikuyninkunatapas kasukunchikmi, kamachikuyninkunaqa manam llumpay sasachu”, nispa (1 Juan 5:3). Cheqaptapuni Dios kuyayninchiktaqa allin rurayninchikkunawanmi qawachina (Mateo 7:16-20).
8, 9. ¿Imata ruraspam Dios kuyasqanchikta qawachinchik hinaspa ñoqanchikrayku tukuy ima rurasqanmanta agradecekusqanchiktapas?
8 Dios kuyasqanchiktaqa kamachikuyninkunata kasukuspam qawachinchik, chayman hina kawsaspataq. Chay rurayqa manam llumpay sasachu, Jehová Diospa kamachikuyninkuna kasukunapaq hinalla kasqanrayku. Chay kamachikuykunaqa allinninchikpaqmi hinaspa kusisqa kawsananchikpaqmi (Isaias 48:17, 18). Ñoqanchikrayku tukuy rurasqanmanta ancha agradecesqa kasqanchiktam qawachinchik Jehová Diosta kasukuspanchik. Ichaqa llakikuypaqmi as runakunalla chaynataqa piensanku. Ñoqanchikqa manam Jesuspa kasqan tiempopi mana agradecekuq runakuna hina kaytaqa munanchikchu. Huk kutipim leprawan chunka onqoqkunata Jesus hampirqa, ichaqa hukkaqnillanmi agradecekunanpaq kutirirqa (Lucas 17:12-17). Chay runa hinachá kayta munanchik, manachá chay mana reqsikuq isqon runakuna hinaqa.
9 Chaynaqa, ¿Jehová Diospa ima kamachikuyninkunatam kasukunanchik? Wakinkunataqa kay libropim yacharunkiña. Wakinkunatayá yuyarisun, chay kamachikuyninkunata kasukuptinchikqa manam sasachu kanqa Jehová Diospa kuyakuyninpi takyayqa.
JEHOVÁ DIOSMAN SAPA KUTILLA ASTAWAN ASUYKUY
10. ¿Imanasqataq ancha allinpuni Jehová Diosmanta hinalla yachayqa?
10 Jehová Diosta allintapuni reqsiymi yanapasunki payman astawan asuykunaykipaq. Hinallam paymantaqa yachananchik. Kaypi piensariy, chiri tutapim orqopi kachkawaq, qonikunaykipaqtaq yantata ratachichkawaq. ¿Saqeruwaqchu pisi-pisillamanta nina wañurunanta? Manamiki. Aswanchá chiripi mana wañurunaykipaq ninataqa yantawan hinalla ratachiwaq. Imaynam yantapas ninata ratachin chaynam “Diospa yachachiyninpas” kuyakuyninchikta wiñachin (Proverbios 2:1-5).
11. ¿Imatam Jesuspa qatiqninkuna nirqaku Jesuspa yachachisqankunamanta?
11 Jesusqa munarqam qatiqninkunapa Jehová Diospaq hinaspa Palabranpaqpas kuyayninku hinalla masyarinanta. Kawsarimusqan qepatam Jesusqa iskay qatikuqninkunaman yachachirqa Hebreo simipi qellqasqa Bibliapa wakin willakuyninkuna paypi cumplikusqanta. ¿Imatam chaymanta nirqaku? Chaymantañam qatiqninkuna nirqaku: “¿Manachum sonqonchik ruparirqa ñanpi parlapayawaptinchik hinaspa Bibliamantapas entiendechiwaptinchik?”, nispa (Lucas 24:32).
12, 13. a) ¿Imataq pasarun yaqa lliw runakunapa Diospaqwan Palabranpaqpas kuyakuyninkuwan? b) ¿Imatam rurananchik kuyakuyninchik mana chiriyarunanpaq?
12 Bibliapa yachachikuyninkunamanta yachachkaptiki, ¿manachu qampa sonqoykipas ruparichkaq hina kusikurqa? Kusikurqapunich, ¿aw? Achka runakunam chaynata kusikurqaku. Ichaqa sasam Dios kuyayninchikta takyachiypas wiñachiypas. Manam kay tukupay tiempopaq Jesuspa nisqanman hina mana kuyakuq runakunamanqa rikchakuytaqa munanchikchu, paykunamantam nirqa: ‘Achkaqpa kuyakuyninmi chiriyarunqa’, nispa (Mateo 24:12). ¿Imatam ruranayki Jehová Diospaqwan yachachikuyninkunapaqpas kuyakuyniki mana chiriyarunanpaq?
13 Hinallayá yachay Jehová Diosmantawan Jesucristomantapas (Juan 17:3). Biblia leesqaykipi allinta yuyaymanay hinaspa tapukuy: “¿Imatam Jehová Diosmanta kay leesqay yachachiwan? ¿Tukuy sonqoywan, tukuy vidaywan hinaspa tukuy yuyayniywan Jehová Diosta astawan kuyanaypaqchu kallpanchawachkan?”, nispa (1 Timoteo 4:15). Chaynata yuyaymanaptikiqa manam haykaqpas Jehová Diosta kuyaynikiqa chiriyarunqachu.
14. ¿Imanasqataq mañakuyninchikqa ancha allinpuni Jehová Diosta kuyayninchikpi mana chiriyarunapaq?
14 Chaymantapas Jehová Diosta hinalla kuyananchikpaqqa hinallam chaylla-chaylla mañakunanchik (1 Tesalonicenses 5:17). 17 kaq yachachikuypim yacharurqanchik mañakuyqa Diospa sumaq regalo kasqanmanta. Runamasinchikwan sapa kutilla sonqomanta rimaptinchikmi paykunawan astawan reqsinakunchik. Chaynallataqmi Jehová Diosta sapa kutilla mañakuptinchikqa paywan amistadninchikmi aswan-aswan kallpanchasqa kanqa. Ichaqa manam simillanchikmantachu nitaq hina nisqallanchiktachu kutirispa-kutirispaqa mañakunanchik. Jehová Diostaqa mañakunanchik kuyasqan taytanta churi-wawapa rimasqanman hinam. Ichaqa respetowanmi sonqomantapuni mana recelaspa mañakunanchik (Salmo 62:8). Chaymi, Jehová Diosta yupaychanapaqqa allinpunim kikinchikmanta Biblia estudiayninchik chaynataq tukuy sonqonchikwan mañakuyninchikpas. Chaynata ruraspanchikmi Jehová Diospa kuyakuyninpiqa hinalla takyasunchik.
DIOSTA YUPAYCHAYQA KUSICHIWANCHIKMI
15, 16. ¿Imanasqataq Diospa Munaychakusqanmanta willakuytaqa sumaq-sumaq llamkayta hina hinaspa qorita hina qawananchik?
15 Bibliata estudiaspapas hinaspa orakuspapas sapallanchikpim Diostaqa yupaychachkanchik. Chaywanpas, iñisqanchikkunamantataqmi hukkunaman willakunanchik. ¿Rimapayarqankiñachu hukkunaman Bibliapa yachachikuyninkunamanta? Chayna kaptinqa Diospaq suma-sumaq llamkaypim yanapakuchkanki (Lucas 1:74). Jehová Diospa yachachikuyninkunamanta willakuptinchikmi cheqap cristianokunaqa hatun kamachikuyta kasukuchkanchik: Diospa Munaychakusqanmanta allin noticiakuna willakuyta (Mateo 24:14; 28:19, 20).
16 Apostol Pablom chanincharqa runamasinkunaman Diosmanta willakuyninta, chaymi predicaynintaqa qoriman tupachirqa (2 Corintios 4:7). Jehová Diosmanta hinaspa munayninmanta willakuyqa ima llamkaymantapas aswan allinmi, ¿imaynanpi? Aswan allin kaq patronninchikta servinapaq kaptinmi chaynataq imakunamantapas allinninchikpaq kaptinmi. Predicaptinchikmi allin sonqoyoq runakunata yanapanchik wiñay kawsayman apaq ñanninta purinankupaq. ¿Chay llamkaymanta aswan sumaq llamkay kanmanchu? Chaymantapas, Jehová Diosmantawan Palabranmanta willakuptinchikmi iñiyninchikpas Dios kuyakuyninchikpas astawan masyarinqa. Jehová Diosqa chaninchanmi paypaq llamkasqanchikpi kallpanchakusqanchiktaqa (Hebreos 6:10). Qawasqanchikman hinaqa Diospa sumaq noticianmanta hinalla predicaymi yanapawanchik kuyakuyninpi takyananchikpaq (1 Corintios 15:58).
17. ¿Imanasqataq Diosmantaqa chaylla willakuna?
17 Yuyarinanchikpunim Diospa Munaychakusqanqa chaylla willakunapaq kasqanta. Bibliam nin: “Diospa palabrantayá willakuy allin tiempopipas chaynataq mana allin tiempopipas”, nispa (2 Timoteo 4:2). ¿Imaynanpitaq Diospa munaychakusqanmanta willakuyqa chaylla willakunapaq kanman? Bibliam niwanchik: “Chayaykamuchkanñam Tayta Diospa castiganan hatun punchawqa. Hichpaykamuchkanñam apurawman Tayta Diospa castiganan punchawqa”, nispa (Sofonias 1:14). Arí, hichpaykamuchkanñam utqayllamanña mana allin ruraq runakunapa puchukayninqa. ¡Chaymantam runakunaqa yachanankupuni! Kunanmi Jehová Diosta kasukuyta yachananku llapallanmanta Kamachiqninta hina, castiganan punchaw ‘chayaykamunanña kasqanrayku’ (Habacuc 2:3).
18. ¿Imaynanpitaq cheqap cristianokunawan kuska Jehová Diosta yupaychananchik?
18 Jehová Diosqa munanmi cheqap cristianokunawan kuska yupaychananchikta. Chaymi palabranpi kaynata niwanchik: “Ama qonqaruspayá kuyanakunapaq hinaspa allin ruranapaq yanapanakusunchik. Wakinkunapa costumbrasqanman hinaqa amayá huñunakuyman riyta dejasunchu aswanqa Señorpa chaylla kutimunanta yachaspayá kallpanchanakusunchik”, nispa (Hebreos 10:24, 25). Diosmanta yachanapaq huñunakuykunaman iñiqmasinchikkunawan rispanchikmi kuyasqanchik Diosninchiktaqa yupaychaytawan hatunchaytapas atinchik. Chaymantapas iñiqmasinchikkunawanmi kallpanchanakunchik.
19. ¿Imatam rurananchik congregacionpi wawqe-panikunawan astawan kuyanakunanchikpaq?
19 Jehová Diospa serviqninkunawan huñunakuptinchikmi astawan reqsinakunchik chaynataq kuyanakunchikpas. Imaynam Jehová Diospas sumaq kayninchikkunapi reparan, chaynam ñoqanchikpas iñiqmasinchikkunapa sumaq kayninkunapi reparananchik. Yuyariy ichaqa iñiqmasinchikkuna pantaq runa kasqankuta, chaymi ima rurasqankupipas pantanmanku, sapa iñiqmasinchikkunam kallpanchakusqankuman hina iñiyninkupiqa wiñanku (Colosenses 3:13). Tukuy kallpawan Jehová Diosta kuyaqkunawan kuskanchakuy, paykunamá iñiynikipi wiñanaykipaqqa allintapuni yanapasunkiku. Sichu Jehová Diosta iñiqmasikikunawan kuska yupaychanki hinaptinqa manam sasachu kanqa Diospa kuyakuyninpi waqaychakuynikiqa. Kunanñataq qawasun imaynatam Jehová Dios bendicen tukuy sonqowan yupaychaqninkunata chaynataq kuyakuyninpi hinalla takyaqkunatapas.
KALLPANCHAKUY ‘CHEQAP WIÑAY KAWSAYTA HAYPANAPAQ’
20, 21. ¿Imataq ‘cheqap kawsayqa’ hinaspa imaynanpitaq chayna kawsayqa sumaqpuni kanqa?
20 Jehová Diosqa payman sonqo kaq serviqninkunamanmi kawsayta qonqa, ichaqa ¿imayna kawsayta? Yaqa llapanchikpaschá ninchik cheqap kawsayta kawsasqanchikta, samasqanchikrayku, mikusqanchikrayku chaynataq imapas tomasqanchikrayku. Allinpi tarikuspaqa nichwanpaschá: “¡Kaymi suma-sumaq kawsakuyqa!” nispa. Ichaqa Bibliapa nisqanman hinaqa, manam pi runapas kunanqa cheqaptapuniqa kawsachkanchu.
21 Bibliam llapallanta kallpanchan ‘cheqap [. . .] kawsayta haypanankupaq’ (1 Timoteo 6:19). Cheqap kawsaymanta Biblia willakuspanqa hamuq tiempopi kawsaymantam rimachkan. Chuyay-chuyay kaspañam cheqappuni kawsaytaqa haypasun qallariypi Diospa munasqanman hina. Kay Allpa pacha Paraisoman tikrakuptinñam chayraq ‘cheqaqtapuniqa wiñaypaq kawsasun’ manaña onqospa, hawkayaypi chaynataq kusikuyllapiña (1 Timoteo 6:12). Arí, suma-sumaq kawsakuymi cheqaptapuni suyawachkanchik.
22. ¿Imatam ruranayki ‘cheqap wiñay kawsayta’ haypanaykipaq?
22 ¿Imatam rurananchik ‘wiñay kawsayta’ haypanapaq? Pablom iñiqmasinkunata kallpancharqa ‘allinkuna ruraypi apu kanankupaq’ (1 Timoteo 6:18). Chaynaqa, wiñay kawsay haypayninchikqa Bibliapa yachachikuyninkuna kasukusqanchikmantañam kanqa. ¿Allin kaqkunata ruraspachu ‘wiñay kawsaytaqa’ haypachwan? Manapunim, yachasqanchikman hinaqa ‘Dios llumpa-llumpayta favorecewasqanchikraykum’ cheqap kawsakuytaqa haypasunchik (Romanos 5:15). Jehová Diosqa munanpunim payman sonqo kaq serviqninkunata bendeciytaqa. Payqa munanpunim ‘cheqap wiñay kawsayniyoq’ kanaykita, hawkayaypi kusisqa kawsakunaykitapas. Chayna kawsakuymi suyachkan Diospa kuyakuyninpi takyaqkunata.
23. ¿Imanasqapunitaq Jehová Diospa kuyakuyninpiqa takyananchik?
23 Sapakamam tapukunanchik: ¿Palabranpi kamachisqanman hinachu Jehová Diosta yupaychachkani? nispa. Bibliapa nisqanman hina sapa punchaw kawsaspanchikqa allintapunim rurachkanchik. Seguropunim kachwan Jehová Dios amparawaqninchik Dios kananmanta. Paymi llaqtanta waqaychanqa kay sasallaña tukupay tiempokunapiqa. Chaymantapas hichpaykamuq mosoq pachapim kawsachiwasunchik. ¡Mayna sumaqchá chaypi kawsakuyqa kanqa! ¡Maynatachá kusikusun Diospa munasqanman hina kay tukupay tiempokunapi allin kaqta akllakusqanchikmantaqa! Sichu kunanmantapacha Diospa munasqanman hina kawsakunki hinaptinqa ‘cheqap wiñay kawsaytam’ chaskinki, chaynatapuni kawsananchiktam Jehová Diosqa munarqa.


text:
Indira Gandhi
Indira Priyadarshini Gandhi (इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी) sutiyuq warmiqa (* 19 ñiqin ayamarq'a killapi 1917 paqarisqa Allahabad, (Indya) llaqtapi - 31 ñiqin kantaray killapi 1984 wañusqa Musuq Dilhi (Indya) llaqtapi), fue hija única de Jawaharlal Nehru, Indya mama llaqtayuq pulitiku.
Tomó su nombre de su marido Feroze Gandhi (sin ningún parentesco con Mahatma Gandhi).
Indya mama llaqtayuq Uma kamayuq 19 ñiqin qhulla puquy killapi 1966 watamanta 24 ñiqin pawqar waray killapi 1977 watapi watakama, 14 ñiqin qhulla puquy killapi 1980 watamanta 31 ñiqin kantaray killapi 1984 watakama.
Tayta: Jawaharlal Nehru
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Indira Gandhi.


text:
Alexis Argüello
Andrés Alexis Argüello Bohórquez sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin ayriway killapi 1952 watapi paqarisqa Manawa llaqtapi - † 1 ñiqin anta situwa killapi 2009 watapi wañusqa Manawa llaqtapi), Nikarawapi mama llaqtaq kurku kallpanchaq wan pulitiku runa.
Tayta:
Yachay wasi:
2008 watamanta 2009 watakama Manawa kuraka.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alexis Argüello.


text:
Julio Roca
Alejo Julio Argentino Roca sutiyuq runaqa (* 17 ñiqin anta situwa killapi 1843 watapi paqarisqa Tukuman llaqtapi - † 19 ñiqin kantaray killapi 1914 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk Arhintina mama llaqtayuq Awqaq pusaq wan pulitikupas runam karqan.
1898 watamanta pacha umalliq kachkaptin, 12 ñiqin kantaray killapi 1904 p'unchawpi awqaq pusaqkuna umallinamanta qarqurqan.
1880 watamanta pacha umalliq kachkaptin, 12 ñiqin kantaray killapi 1886 p'unchawpi awqaq pusaqkuna umallinamanta qarqurqan.
Tayta: coronel Segundo Roca; Mama: Agustina Paz.
Warmi:Clara Funes.
Churinkuna: (?).
Yachaywasi: Colegio Nacional de Concepción (Uruwayi).


text:
¿Manañachu religionninkumanta qharqochikojkunawan parlanku?
Pikunachus Jehovaj testigosnin jina bautizakusqankutawan manaña willaj llojsinkuñachu, qotuchakuymantataj karunchakunku, paykunawan parlariyku. Astawanpis watejmanta Jehovaman qayllaykunankupaj, llajtanmantaj kutirinankupaj kallpachariyku.
Jehovaj testigon bautizakusqantawan jatun juchapi urman chayqa qotuchakuymanta qharqochikunman. Chaywanpis mana chay ratopachachu qharqokun, manaqa Bibliaj kamachiykunasninta kʼullukuspa mana kasukunchu, manataj sajra ruwayninmanta pesachikunchu, chaymantaraj qharqochikunman. Chantá manaña paywan parlaykuñachu, imaraykuchus Bibliapi nin: “
qankuna [...] chay juchallikojta chawpiykichejmanta qharqoychej”, nispa (1 Corintios 5:
Maypachachus uj tata qharqochikunman, warmintaj wawasnintaj Jehovaj testigosnin kallankumanpuni chayqa, Bibliamanta manaña parlankuñachu, chaywanpis familia jina kausakuyta atinkuman. Nisunman wawasninwan warminwan parlariyta atinman.
Qharqochikojkunaqa tantakuyniykuman jamuyta atinkuman, munajtinkutaj ancianospa yanapayninkuta mañakunkuman. Chaytaj yanapanqa watejmanta Jehovaj testigosnin kanankupaj. Qharqochikojkuna millay kausayninta saqeytawan, Bibliaj kamachiykunasninman jinataj watejmanta sonqomantapacha kasukojtinku, watejmanta qotuchakuypi Jehovaj testigon jina kayta atinman.


text:
Manuel García
Pedro Manuel García Naranjo sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin ayriway killapi 1838 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 10 ñiqin tarpuy killapi 1917 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Limapi karqan.
Tayta: Manuel García; Mama: Manuela Naranjo.
Yachaywasi: Colegio
Alma mater: San Markus Hatun Yachay Sunturnin
XXVI Limapi Uma Hatun yaya (1908-1918)
Quilqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
]


text:
Wp/qug/Michael Jackson
Michael Jackson (1958, Gary, Indiana - 2009, Los Angeles, California) shuk takikmi karka, shinallatakmi tushukmi karka. Payka Shukllachishka America Suyukunamantami kan, yana runami kan (afro-american nishka). Rock and Roll Hall of Fame nishkaka payta tukuy pachakunapak yallik hatun takikmi karka nirka. 1979 watamanta, 2001 watakaman, payka kanchin diskukunata llukshirka, chay diskukunata ashta alli haturkami. Payka Pop music nishkapak yallik runami kan, tushushpa Moonwalk nishkata riksichirkami (ñawpaman shina purishpapash washaman rinkapak). 2009 watapi, ashta nalli hampikunata upllashkamanta, payka rirkami.
Uchilla kakpira, paypak wawkikunawan pichkapurami Jackson Five nishkaka grupopi takirka (1969 watamanta, 1976 watakaman), kipaka payllami takirka, tushurkapash, paylla kakpipash ashta diskukunata haturkami, shina Thriller (1982), Dangerous (1991) etc.


text:
Wp/qug/Punasuyupa mamallaktakunapa tantanakuy
< Wp | qug(Redirected from Wp/qug/Comunidad andina)
Comunidad andina nishkaka shuk mamallaktakunapa tantanakuymi kan. Chay tantanakuypi chusku mamallaktakunami tiyan : Ecuador mamallakta, Perú mamallakta, Bolivia mamallakta, Colombia mamallaktapashmi. Kay chusku mamallaktakunaka Punasuyupi markakunatami charin. Chay tantanakuyka 1969 watapi wacharirka. Chile mamallaktaka, 1969 watamanta, 1976 watakaman Comunidad andina tantanakuypi karka, shinalla, 1973 watamanta, 2006 watakaman, Venezuela mamallaktakapash chay tantanakuypi karka.


text:
Wp/qug/Karl Marx
Karl Marx (1818-1883) shuk Alemaniamanta kullkikamachik, yuyaysapa runapashmi karka. Payka yuyarka, tukuy Kapitalista mamallaktakunapi llankakkuna tantanakunami kapan, pachakutiyta rurankapak: paypa yuyay Kumunismu nishkami. 1849 watamanta, wañushkakaman, payka Shukllachishka kapak suyupimi kawsarka. Chaypi, wañushkakaman, paypa warmi Jennywan kawsarka.
Paypa kapak kamukunaka, hatun rimaykunapash chaykunami kan :
- 1848 : Kumunistu Partidu hatun rimay (Manifesto nishka)
- 1864 : Pachanti llankakkuna tantanakuypa hatun rimay
- 1867 : Kapital nishka kamu. Chay llankayta, paypa mashi Friedrich Engels tukuchinka.


text:
Umar Siiwuri ( Sívori)
Inriki Umar Siiwuri (Enrique Omar Sívori, Kasitlla simipi) (* 2 ñiqin kantaray killapi 1935 watapi paqarisqa San Nicolás de los Arroyos llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi - 17 ñiqin hatun puquy killapi 2005 watapi paqarisqa San Nicolás de los Arroyos llaqtapi, Arhintina mama llaqtapi ) huk Arhintina Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Chunkaywasikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Qiirukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kipuyuq pisichay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Atinakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Qiirukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kikin suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Estadísticas de Omar Sívori - Selección Argentina por RSSSF
- Obituario y semblanza del jugador, por UEFA.com (kastilla simi).
- Sivori golkuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Umar Siiwuri ( Sívori).


text:
LAPAN RUNAKUNA IMANAWPA RISPITASH KAYÄNANPAQ KASHQANKUNA KAYNAW NIRMI QALAYKUN
[Preamble]
Lapan runakunapis libri kananpaq, jusayuqkunata kastigakänanpaq y iusaynaqkunata mana kastigaypa y piwanpis mana pelyaypa kushish kay pasachaw kawayqa kanqa ali; runakuna imanawpis kashqanta mana qechuymi y lapan runakuna yarpashqankunatapis mana michashqa kananpaq;
Runakuna rispitash kayänanpaq kashqanta mana reqiypami y reqiykarpis iarukuyashqanta kanan yarparkushqaqa seqaypa ajanaypaq kaptinmi kanan lapan runakunapis alichaw kananta munayashpämi kaykunata wilakuyä. Lapan runakunapis ali kawakuyman chaykur; mansakuypita y pishëpakuypita librash karqa, munashqannawmj lapantapis parlakuyanqa y munashqanmanmj krigikuyanqa;
Lapan kaykunatamj rurakänan, runakuna shumaq rispitash kayänanpaq. Saynawpaqa runakuna manami yarpäyanqasu imaykanawpapis awturdäkunapa kontran sharkuyta y tukuynawpa nakasikuqkunata elaqäsiyta;
Saynawmi ali kanman lapan nasyunkuna shumaq wilanakur tukuynawpa jukninwan jukninwan yanapänakur aruyaptin; Askaq nasyunkunapita runakuna shuntakaykärir, rasunpaypa alimi niyashpan yärakuyan, runakuna rispitash kayänanpaq niyashqan qelqaraykaqman. Kay qelqaraykaqchawqa kaykan runakuna rasunpa rispitash kananpaq, lapan runakunapis mana jarukushqa kayänanpaq, warmipis olqupis rispitash kayänanpaq. Saynawpami rasunpa kaykuna rurakänanpaq wilanakuyashkä lapan markakuna y nasyunkuna ali kayman chäyänanpaq, lapan runakunapis ali kawayänanpaq, saynaw kashqanta musyar runakuna librina kar shumaqna kawakuyanqa;
Kaychaq lapan runa qotukaqkuna awniyashqa lapan kaykunata rurananpaq, askaq nasyunkunawan wilanakur yanapänakuypa lapan runakuna rispitashqa kayananpaq. Runakuna lapan rispitash karqa rasunpaypami y librimi kakuyanqa ali kaqkunataqa rurayanqa munayashqannaw, y;
Lapansikunapis juk yarpayla, kay runakuna rispitash kayänanpaq, pipis mana jarukushqa y Iibri kakuyänanpaq yarpashqaqa seqay alimi kanqa; saynaw rurashun nishqansikuna lapan rurakänanpaq.
ALI YARPAY KAPTIN KAYKUNATAMI WILAKUYAN KAY PASACHAW LAPAN RUNAKUNA RISPITASH KAYÄNANPAQ NIYASHQAN
Lapan markakunapis, nasyunkunapis juk yarpayla yawayänanpaqmi lakipakuyänan imaykanawpapis. Saynawpaqa lapan runakunapis y mandaq awturdäkunapis, kay wilakuyashqäman yarpakushla kayashpanqa, shumaq juknaw alitana rurayanman yachasiyashpan y yachakuyashpan. Saynawpami mansapakuypa rurayänan, runakunata mana jarukuypa rispitana kashqanta y libri kashqankunata, Saynawpaqa yarpänansj lapan nasyunninsik y juklä nasyunkuna ali kawayman chananpaqmi. Kaykunataqa musyayänan y lapan runapis nishqannaw rasunpaypa rurayänan, lapan qotukaq runakunapa markankuna, nasyunninkun y wakinkaq kay nasyunpa ruñnkunachaw kaykaq markakunapis.
NISFIQAN JUK (1)
Lapan runakunapis yurikuyan librimi y wakinkaqkunanaw rispitashqa, mana jarukushqa kayänanpaq. Saynawmi runakunaqa yuriyan shumaq yarpayyuq, alitapis mana alitapis reqiykar y seqay kuyapäkuyyuq. Saymi runakuna ali kawakuyänan jukninwan jukninwanpis.
NISHQAN ISHKAY (2)
Lapan runakuna rispitashqa y mana jarukushqami kayänan y ali kananpaq wilakuyashqächaw nishqannaw librimi kayänanpis. Manami chikish kanansu juk kasta kashqanpita yana o yuraq kashqanpita, warmi ni olqu kashqanpita, imanawkaq parlayta parlaq kashqanpita, imamanpis krigishqanpita,
Saypis manami bäjuman churashqa kanqasu mayqan alikaq o mana alikaq niyänansu, runakuna markakunata mandananpaq askaq shuntakaykuptin, runakuna mana jarukush kananpaq alita ruraqkunata o lapan nasyun runakunapaq o mayninpapis markankunapa siñalninkuna rurinchaw juk runa mandaq kaptin. Saynaw kanman juk nasyun marka, pipis mana mandash kaptinpis y markakunapa siñalninkuna surinchaw shumaq imanawpapis rurayta mana kamäpakuq kayaptin o kikinkuna mana mandar juk mandash karpis o juk marka seqaypa mandar imaykapitapis michashqa imanawpis nishqanchaw kanansu manami.
NISHQAN KIMSA (3)
Lapan runakunapis shumaq rispitashqami kawakuyänan, librimi imaykapitapis kakuyänan y imapis päsananta awturdäkuna rispitasinan ali kakuyänanpaq.
NISHQAN CHUSKU (4)
Manami pipis ashmayman churashqa kanansu ni pipa tukuy rurayninkunapaq kanmansu. Ashmaykaq y ashmayta saray; runakuna imanaw rurananpaq kaqkunachawqa pasaypami michar kundinan lapankunatapis y tukuynawpa ashmay saraqkunatapis.
NISHQAN PISQA (5)
Manami pipis fiyupa nakasishqa ni lakipaypaq o munashqannaw nakasishqa, runa kashqankunata mana kuyapaypa tukuyta nishqa kanansu.
NISIlQAN SOQTA (6)
Lapan runakunami maysaychawpis seqaypa rispitashqa kanan y runa kaynintapis saynaw rispitasikunan, pipis mana jarukunanpaq.
NISHQAN QANCHIS (7)
Runakuna imatapis rurananpaq kashqankunachawqa lapansipis iwalmi kansi. Saynawmi pitapis ali kashqanta ni mana ali kashqanta mana akraypa, runakuna rurananpaq kashqanwan sapakuyänan tukuypita. Lapan runakunami iwal rispitasikuyänan, wakin runakuna jamurpar jarukur ushayänanpita y manakaqkunata parlarkur, kay runa rispitash kananpaq wilakuyashqäkunapjta kontran parlar puriqkunapita y luta jarukur ushash kananpita.
NISHQAN PUWAQ (8)
Lapan runakunapis kejakuyänanmj, jatusaq kay nasyunchaw kaq awturdäkunaman, runa rispitash kananpaq kashqankunata pipis jarukur ushaptin, awturdäkunapis sapänanmi, imanaw runakuna rurananpaq kashqanchaw parlashqannaw saypaqmi qelqaraykan, saywan pipis sapakuyänanpaq.
NISHQAN ESQUN (9)
Manami mayqan runatapis luta la sarir kalapósuman apar wechqaräsinansu, ni markanpita jukläman jitar ushashqaqa kanansu.
NISHQAN CHUNKA (10)
Lapan runakunami rasunpaypa Iapanpis iwal kayayninpa, aska runakunapa puntanchaw wiyashqa kanan jusan o mana jusan kaptinpis y juk awturdäta wilapänan. Kay awturdäqa manami mayqanpaqpis faburnin sharkunansu lutalaqa, jukninpaq jukninpaqpis. Saynawpami musyanqa mayqankaq ali rispitash kananpaqpis y imanaw rurananpaqpis. Saynawpami musyanqa mayqan jusayuq kashqanta y mayqan jusaynaq kashqantapis. Niykurnami isanqa imanawpis ruranqa wechqananpaq o mana wechqananpaqpis.
NISHQAN CHUNKA JUK (11)
- Ima jusanpitapis mayqan runa kejashqa karpis, manaraq rasunpaypa jusan kashqanta musyakashqanyaqqa imaykanawpapis rispitasikunanmi jusaynaqlaraq kashqanta. Saynaw rispitasikunan lapan runapa nawpanchaw rasunpa mana jusan kashqanta y runa kashqanta mana jarukuyänanpaq.
- Manami pipis kondinashqa kanansu imatapis mana rurash kaykaptinqa o imatapis ruraykashqanta jinan öra mana taripash kaptinqa; imanawmi nin runakuna rispitash kananpaq wilakuyashqankuna, kay nasyunpaq y juklä nasyunkunapaq saychaw nishqannaw. Jusankunapita kastigashqa kananpaq kaqkunapita mastaqa manami nakasir kastigakänansu jusan kaptinpis.
NISHQAN CHUNKA ISHKAY (12)
Manami mayqan runatapis pipis lutaqa imatapis rimapänansu shuyni kawakuqtaqa, kastankunatapis, wayinkunata o paypa kaqtaqa imantapis; imanaw ali o mana ali kakuptinpis, runa kayninta chikipänansu. Lapan runakunami sapakunan, runakuna imanawpis rurananpaq kaykashqanchaw qelqaraykaqwan, tukuynawpa imaykatapis manakaqpita rimapänanpita.
NISHQAN CHUNKA KIMSA (13)
- Lapan runakunapis librimi purikuyänan maysaypapis. Saynawmi may nasyunchawpis rurakunan wayinkunata saychaw täkunanpaq.
- Lapan runakunapis yarquyänanmi may nasyunpitapis, kikinpa nasyunninpita juk nasyunman y niykurpis saynawmi kutikunan nasyunninman.
NISHQAN CHUNKA CHUSKU (14)
- Mayqan runatapis wakinkaqkuna imapitapis qatikachaptinqa kikin ashinan maychawpis ali täkunanpaq. Saynawpami kushish täkunqa mayqan nasyunchaw karpis.
- Kay wilakuyashqäkunaqa manami pasaypapis joqarishqasu kanqa mana alita ruraqkuna, alichaw yarqunanpaqqa ni noqakuna askaq wi!anakurkur "ali kananpaq" nir wilakuyashqäpa kontran yarpaqkunatapis manami yanapanqasu.
NISHQAN CHUNKA PISQA (15)
- Lapan runakunapis kayanan juk nasyunchaw yurishqalami.
- Manami mayqan runatapis lutaqa michänansu pipis nasyunninpita ni juk!ä nasyuriman aywaykur täkunantapis manami michashqa kanansu.
NISHQAN CHUNKA SOQTA (16)
- Olqupis warmipis tyempunman charnaqa, pipis mana michashqami kasarakuyänan. Manami michashqa kayänansu juk kolur qarankuna kayninpa, juklä nasyun kayninpa, imanawpis krigiq kashqanpita. Lapanpis kasarar shuynina täkuyänan wayita ruraykur, shumaq täyänan lapanpis rispitanakur kasaraykärirqa. Saynaw kayänan imayyaqpis kasarashqa karqa y rakikarpis saynawmi iwalpura imatapis rakipänakunan.
- Warmi olqupis rasunpaypa munanakur imayyaqpis kasarar täyänanpaq awninakush kaqkunami kasarayänanqa.
- Juk ayllumi kikinkaq umanqa y seqay alikaqqa lapan marka kananpaqpis. Saymi lapan markakunapi rispitasinan ayllukuna mana jarukush kananpaq y nasyun mandaqkunapis rispitasiyänan.
NISHQAN CHUNKA QANCHIS (17)
- Lapan runakunapami wayinkuna y chakrankuna kanan, juk runalapapis kanmanmi y askaq qorikash runakunapis saräyänanmi.
- Wayinkunapita y chakrankunapita manami pipis qarqushqa kayänansu.
NISHQAN CHUNKA PUWAQ (18)
Lapan runakunapis librimi yarpachakuyänan, kuyapäkuyninpis ali o mana alipis kakunan y munashqanman imamanpis krigikunman. Saynawmi munarqa trukasinan jukman krigishqanpita jukkaqmanpis. Imamanpis krigirqa wakinkaq runakunatapis wilapänan y parlanan krigishqanpaq. Parlayänanmi juk juklapis o askaqpis, askaq runakuna wiyananchawpis o shuyni wayinkunalachawpis, yachasiyashpan, wakinpis rurananpaq, alikaqta rurar y lapantapis shumaq ruraypa.
NISHQAN CHUNKA ESQUN (19)
Lapan runakunapis yarpäyashqannawmi parlayänan y rimakuyänan imanaw ali y mana ali kashqantapis. Saynawmi imanirpis parlaptin pipis rimanansu ni qayapar ajanäsinansu imapaqpis rimakushqanpita. Wiyashqankunatapis rasunpa kashqanta shumaq mayapakunan, tukuy wilakuykunatapis chaskinanmi y chaskinan wakinkaqkuna imanaw yarpäyashqankunatawan. Saynaw wiyashqanta, chaskishqanta y yarpashqankunata lapan runakunata musyasinan munayashqannaw imaykatapis mana michashqa lapannawpa imawanpis runata wiyasina y mayasina kaqkunawanqa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA (20)
- Lapan runakunapis librimi yorikäkuyänan y askaqpis shuntakäkuyänanmi imatapis alikaqkunata rurayänanpaq pipis mana michashqa.
- Mana munaykaqtaqa manami pitapis shuntakäyashqanchaw kananpaq apayänansu.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA JUK (21)
- Lapan runakunapis nasyunninchaw mandaq kayman char yanapänakuyänanmi, kikinkuna karpis o alinninta y yachaqninta shumaq akraykärirpis mandaq kananpaq churakuyänan librimi.
- Lapan runakunapis iwalmi ima kaymanpis chäyanan, nasyunninkunachaw ima kaymanpis chäyänan, nasyunninkunachaw ima awturdäpis kayänan y ima aruymanpis yaykuyänan wakinkaqkunanaw.
- Markachaw pipis awturdä mandaq kananpaq, lapan runakunami awniyänan ali kashqanta. Lapan runakuna pipis awturdä kananpaq awniyashqantaqa musyakanqa bötuwanmi, kikinkuna churakuyanqa pi kananpaqpis. Saynaw rurayanqa bötu kashqan örala, lapanmi bötayänan pakaylapa, pipis manami michänansu ni juklaylapaq jitananpaq parlapänansu, lapanpis iwalmi rurayänan. Librimi pipaq karpis jitakuyänan bötunkunachaw.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ISHKAY (22)
Lapan runakunapis, marka runa kayninpa y juk markachaw taq kayninpa, lapan awturdäkuna markachaw rispitasinan pipis mana jarukunanpaq y ali kawakuyänanpaq. Saynawpami shumaq kawananpaq tarinqa lapan nasyunchaw kaq runakuna lakipakuyninpa y wakinkaq nasyunkunawanpis yanapänakuypa, wakin shuyni qorikaq runakunawan y nasyunchaw mandaq runakuna churakushqan y rurayashqankunawan. Saynawpami lapan runakunata imanpis mikunanpaq o rantinanpaq pishipakuptin qonqa, lapan markakunapaqpis y imata yachakuyänanpaqpis kanqa gastunkuna, kaykunami mana pishiypa kanan lapan runakunapaq, shumaq rispitash runa kayänanpaq. Y saynawmi runakunapis lakipakuyänan kikinkunapa jamulankunapita ali runa kayänanpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA KIMSA (23)
- Lapan runakunapami ima aruylankunapis kanan; kikinkunami ima aruychaw aruyänanpaqpis akrakuyänan, aruyninkuna alimi kanan, imaykanpaqpis aypäpakunanpaq y arunanpaq tupuylami kanan y runakunaqa manami aruyniynaq kayänansu.
- Lapan runakunapis ali kashqanta ni mana ali kashqanta mana rikapaypami aruyashqankunapita chaskiyänan qellayta y lapan aruqkaqkunaqa iwal, saynawla chaskiyänan.
- Lapan runakunapis aruqkaqkunaqa iwal shumaq ali pägashqami kayänan imata munashqankunatapis rantiyänanpaq aypaq. Saynaw qellayta chaskir lapan kastankunata wayinchaw kaqkuna shumaq kushishqa kawakuyanqa, lapan runakunapis alila kawananpaq kashqannaw. Saychawpis pishipakuptinmi isanqa imaykanawpapis wakinkaq awturdäkuna waksakunata yanapaqkuna aypasipänan pishipakushqalanmanna.
- Lapan runakunapis ali yarpashqankunawan say shuyni alita yarpaqkuna rurayänanmi qotukaykur. Saynaw shuyni kaqkunaqa ali yarpayninkunawan rispitasikur pipis kikinpaq kaqkunata o lapan runapaq kaqkunata mana jarukuyänanpaq kashqanta rispitasikuyänanpaq.
NISHOAN ISHKAY CHUNKA CHUSKU (24)
Lapan runakunapis j amayänanmi aruyninkunapita, aruynin mana kashqan öraqa imatapis munashqantami rurakuyänan, aruyänan shumaq öralawanmi. Manami aläpaqa aruyänansu aruyänanpaq kashqan örapita mastaqa y saynawmi aruyninpita watasarkur jamananpaq yarquptinqa saypita pägunta chaskiyänan.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PISQA (25)
- Lapan runakunami shumaq ali kawaychaw kayänan, saynawmi lapan kastankunapis shumaq kawakuyänan, kwerpunkunapis mana qeshyaypa, lapan imaykakunachawpis alila. Mas aliran kanan yali mikuyänanpaq mikuykunachaw, mödanankunachaw, ali wayichaw täyaptin, ima qeshya sariptinpis jampikuqkuna jampiyaptin y lapan imaykakunawanpis runakunata shumaq yanapänanpaq kaqkunawan yanapäyaptin. Elaqpita imachawpis mana aruq runa kaptinqa o aruyniynaq kaptinqa, shuynimi saynawkunata yanapänanpaq kaqchaw kayänan Iapanpis, tukuy qeshyayuqkuna, ima ruraytapis mana pwe'diqkuna, kanmanmi (wishtukuna o ushukuna), biyúdayashkuna chakwan o awkin karpis y lapan runakuna imaykanawpa aruytapis o makinta y chakinta o wakinkaqkunata kikinkuna mana munaykäyaptin imapis päsaptin arunanpaq kaqkunata oqraqkunami kanan shumaq shuyni yanapashqa.
- Lapan wamrayuq warmikunapis y akapa wamrakunapis shumaq imaykapitapis kuydashqami kayänan y paykunataqa shuynimi yachaqkuna rikayänan mana kachaypa. Lapan wamrakuna juk mama taytalapita yuriqpis o jukchaw wachapakush o sure"pakush kayninpa yurishkunapis iwal rikashqami y kuydashqami kayänan.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA SOQTA (26)
- Lapan runakunami eskwëlachaw yachakuyänan. Lapanpis yachakuyänan debaldilami, punta yachaykunata alinninkaqta y runata imachawpis yanapänanpaq kaqkunalatapis yachakuyänanmi. Alinninkaq yachaytaqa lapan runakunami yachakuyänan jukpis mana yachakuypaqa manami kanansu. Juknawkaq imatapis y imapaqpis yachakuykunami isanqa mas aja yachakuymanna yaykuyänan. Mas sinchikaq aja yachakuykunamanqa yaykuyanqa lapan runakunapis iwalmi y saynawpami ima kayänanpaqpis yarquyanqa yachayashqanpita.
- Eskwe"lakunachaw o wakinkaqkunachaw yachakushqankunawanmi lapan runakunapis ali yachaq kayman chäyanqa. Saynawpami runakuna rispitash kananpaq kaqkunata rurar mas yanapänan wakinkuna rurayänanpaqpis y runakuna libri kayänanpaq mayqankaqkuna mas alinnin kashqantapis yachasir reqisinan y musyasinan. Runakuna yachaq kayaptinqa manami ajanasu kanqa lapanta shumaq tantiyayänanpaqpis, imatapis ali shonqulanwan shuyaränanpaqpis y lapan nasyunkunawanpis ali alila juknin jukninpis kayänanpaq, tukuyniraq y lapan kasta runakuna o imamanpis krigiqkuna musyayänanpaqpis. Lapanpis saynaw ali kayaptinqa aska nasyunpita shuntakaykur runakuna rispitash kananpaq kashqanta wilakuqkunatami mas yanapanqa y alikaqkunata imatapis rurayanqa lapan markakuna jatunyänanpaq y saynawpami lapan kushish kawayänanpaq lakipakuyanqa paykunapis.
- Mayqan runakunapis munashqankaqtami akrakuyänan maychaw y imanawkaq eskwe"Iaman wamran yachakunanpaq churananpaqpis.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA QANCHIS (27)
- Lapan runakunapis mana michasqami markakuna ima fVestata ruraptinpis saychaw ruräsinan, ima tushukunata o wakinkaqkunata rikäkur y ima yachaykunatapis shumaq ali kananpaq yanapänakunan, alita rurayta munarqa imatapis rurasun kikinpa jamulanpita imatapis yarqapakurqa.
- Lapan runakunami rispitasikunan pipis jarukuyänanpita y imankuna kaptinpis saynawmi kikinpa kaqkunataqa shumaq saräkunan pipis mana qechushqa, kakusun ali yachayninwan tarishqankuna, imatapis qelqashqankunata o imakunatapis yachayninwan rurashqankunapis y kikin ruraqkaq kayninpa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PUWAQ (28)
Lapan runakunami markankunachaw shumaq yarpayninwan ali täyänan, nasyunninchaw o wakinkaq nasyunkunachawpis kay runakuna rispitashqa y mana jarukushqa kananpaq wilakuyashqä maysaychawpis rasunpaypa rurakänanpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ESQUN (29)
- Lapan runakunami tashqan markakunachaw imatapis rurayanan, say markachaw täyayninpami libri imaykanaw kananpaqpis y ali runa kayman chänanyaqpis yachakuyash tukuy ruraykunata.
- Shumaq rispitashqa kaykäyashpan y tukuy imakunatapis libri rurakuykäyarpis, imanaw runakuna rurananpaq qelqaraykashqantami isanqa mansakuyänan y say nishqanpitami isanqa pipis päsasiyänansu. SaVnaw mansapakuypa kayanqa wakinkaq runakunapis rikärishqa, rispitashqa, mana jarukushqa y Iibri Iapanpis iwal kayänan kashqami. Saynawpaqa lapanpis alita rurar y runakunapis rispitash kananpaq kashqannaw karqa kushishmi kawayanqa, wakinkaq marka runakunapis y lapan markakuna alila shumaq kawakuyanqa.
- Lapan runakuna rispitash y libri kakuyänanpaq wilakuyashqäta manami ni pipis juknawpaqa ni kontranqa sharkuyänansu ni rurayänansu lapan nasyunkunapita qorikaykur ali yarpaykunawan y ali kananpaq rurayashqäkunataqa.
NISHQAN KIMSA CHUNKA (30)
Kay wilakuyashqäkunachaw manami juknawpaqa tantiyayänansu; manami mayqan nasyunpa mandaqninta, shuntakash askaq runakunata ni juk runalata imanawpapis rurayänanpaq o wakinta elaqäsir qalaykuyänansu ni mayqan kaqlatapis, runakuna rispitash y libri kakuyänanpaq kay qelqaraykaqchaw wilakuyashqäta.


text:
Horst Köhler
Horst Köhler sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin ayamarq'a killapi 1943 watapi paqarisqa Skierbieszów llaqtapi, Lublin k'itipi, Pulunyapi - Alimanya]] mama llaqtap umalliqninmi kachkan.
Alymaniapas Musiku Ministru.
2004 watamanta ñawpaq kuti Alimanya llaqtapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Eduard Köhler; Mama: Elisabeth.
Ñawpaq warmi: Eva Bohnet
Wawakuna: Yachaywasi: School ( Alimanya)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Horst Köhler.


text:
Machu Pikchu
Machu Pikchu icha Patallaqta[1] nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Machu Piqchu icha Machu Pijchu), Piruwpi, Qusqu suyupi kaq mawk'a llaqtam, Inkakunap qhipaq pukaranmi karqan.
Hacha hacha sumaqkay rankachikuqyuq, Machupíkchu pukara [2] tiyaykan hatikasa Qosqo chawpi Antikunapi. Kaykan 2.430 t.q.s.h. [3] Qusqu(Qosqo) [4] llaqtamantaqa 70 km [5] karum.
Manam hayk'appas Ispañamanta awqakuna chay llaqtata tarirqaptinku, chinkaykurqan. 1911 watapi USA-manta wiñay kawsay yachaqmi, Hiram Bingham, tarirqan; llapan Pacha runakuna musyananpaq. Kunanqa tukuy tiksi muyumanta Piruwman hamuykuq karu puriqkunap lliwmanta aswan watukusqanmi llaqta.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
2007 watapi 7 ñiqin anta situwa killapi p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Machu Pikchutaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Saywitukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
Willkamayu qhichwapi tiyay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
- Wayna Pikchu
- Inka
- Pachakutiq Inka Yupanki
- Wayna Pikchu
- Chuqik'iraw
- Willkamayu
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw):
- Naska siq'ikuna
- Wantar Chawin
- Muchik
- Lima (Mawk'a llaqta)
- Ariqipa (Mawk'a llaqta)
- Karal
- Chan Chan
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ «Machu Picchu se llamaba Patallaqta: Una historiadora basa en un documento del siglo XVI el descubrimiento del primer nombre de la ciudad inca», El País, 2012-03-19.
- ↑ Escritura de Mario Mejía en Diccionario quechua castellano ISBN 978-9972-236-70-9
- ↑ Tatkikuna qucha s'iqin hananpi.
- ↑ Qheswa-español-qheswa / Simi taqe; Qosqo - Perú, 1995
- ↑ 1 km = huk waranqa tatkikuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Machu Pikchu.


text:
Pasqu suyu
Pasqu suyu nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pasqu urqu llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Wayllay mamallaqta wak'a - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki - Sira ayllu llaqta risirwa - Yanisha ayllu llaqta risirwa - Hunin mama llaqta risirwa - San Matías - San Carlos amachana sach'a-sach'a
- Urqukuna: Altus Mach'ay - Añilqucha - Qiwllaqucha - Tarata - Wallqashhanka - Waqurunchu - Yanaqucha - Ñawsanka - Ñawsaqucha - Walla: Waqurunchu walla
- Mayukuna: Mantaru mayu - Pachitiya mayu - Pawqartampu mayu - Pususu mayu
- Quchakuna:: Aququcha - Allqaqucha - Pumpum - Qiwllaqucha - Shegue - Waqurunchu qucha - Warunqucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa pruwinsyanmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pasqu suyupiqa Ashaninka Yanisha runakunapas tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna : 208
- Huch'uy yachay wasikuna: 628
- Chawpi yachay wasikuna: 163
- Yachay sunturkuna: Universidad Nacional Daniel Alcides Carrión