text:
KAWËNIN
Teytätam oqrarirqä, peru juktam taririrqä
TEYTÄQA Austria nacionpa Graz markanchömi 1899 watachö yurikurqan, y Punta kaq Jatun Guërra witsampaqqa jövinllaran karqan. Peru Ishkë kaq Jatun Guërra qallariptinmi, 1939 watachö, aleman tröpakuna apakuyarqan. Y 1943 watachömi Rusiachö pelyëkar wanurqan. Noqaqa ishkë watayoqllaran karqä; manaraq reqirninmi teytäta oqrarirqä. Wamra kënïchöqa alläpam teytayoq këta munarqä, y masran estudiaq mayïkuna teytayoq kayanqanta rikarninnäqa. Jövin këkarnam, ciëluchö imëpis mana wanoq juk Teytä kanqanta mäkurirqä. ¡Tsëta musyarirqa alläpam kushikurqä! (Hab. 1:12.)
BOY SCOUTS GRÜPUCHÖ KANQÄ WITSANKUNA
Qanchis watayoq këkarninmi, Movimiento Scout (tsë ninanqa campuchö rikäyanqankunawan imanö këta y jukkunata yanapëta yachakuyanqanmi, pëkunaqa entëru Patsachömi këkäyan) nishqam grüpuman yëkurirqä. Boy Scouts, nishqam grüputaqa, Gran Bretäña tröpakunapa mandaqnin Robert Stephenson Smyth Baden-Powell nunam, 1908 watachö patsätsirqan. Jina 1916 watachömi Wolf Cubs o Cub Scouts (jina Lobatos nirpis reqiyanmi) grüputa mas jövin kaq wamrakunapaq patsäratsirqan, y tsëchömi karqä.
Semäna ushëkuna carpakunata rurëkur quedakï, uniformïkunawan tamborta tocarëkar puriqa alläpam gustëkamaq. Jina kushishqam yarparä wamra mayïkunawan monti rurinkunachö pukllayanqäkunata, y paqaspa ninata tsarïkatsir lädunman tëkur cantayanqäta. Jina yachakurqämi campuchö imëkakunapita, tsëmi yanapamarqan Dios Kamanqankunata kuyanäpaq.
Boy Scouts nishqankunataqa imëpis allita rurayänampaqmi animayaq. Y saludanakurninqa kënömi ninakuyaq: “Imëpis listum këkantsik”. Y tsëqa alläpam gustamaq. Grüpökunachöqa pachakpitapis masmi wamrakuna kayaq; pullanmi catölicu, pullannam protestanti, y jukllëllam budista karqan.
1920 watapitam Boy Scouts nishqankunaqa atska nacionpaq reunionkunata rurayaq, y jutinqa karqan jamborees nishqanmi. 1951 wata agostu killanchömi qanchis kaq reunionninkunaman ëwarqä, Austriachö Bad Ischl nishqan markaman. Y 1957 wata agostu killanchöpis isqun kaq reunionninman ëwarqämi, Inglatërrachö Sutton Park markaman. Tsëmanqa ëwayarqan 33 mil jövinkunam, 85 nacionpita, jina 750 mil këkaqkunachöqa Inglaterrapita reina Isabelpis këkarqanmi. Më tsë nacionpita familiayoqnömi sientikoq kä. Peru manam pensarirqätsu ichikllachöna Diosta kuyaq mas jatun familiata tarinäpaq kaqta.
JEHOVÄPA JUK TESTÏGUNWAN TARINAKÖ
Austria nacionpa Graz markanchömi, 1958 watachö, Grand Hotel Wiesler nishqanchö mösunö trabajanäpaq yachakïkarqä. Yachakïta ushanäna këkaptïmi, imëka mishkikuna rurëchö alli yachaq Rudolf Tschiggerl jutiyoq trabajaq mayï creenciampita parlapämarqan. Tsë kutiran rasumpa kaq yachatsikïpita wiyarqä. Kima Dios jukllëllachö kanqan creencia Bibliapita mana kanqantam nimarqan. Noqaqa imëkanömi tsë creenciäta defendirqä y llutanta creinqantam rikätsita munarqä. Rudi nirmi Rudolfutaqa qayayaq kayä, y yachanëpaq kaptinmi catölicu këman kutinampaq yanapëta munarqä.
Bibliata apamunampaqmi änimarqan, peru catölicu Biblia kaptinlla chaskinäpaq kaqtam nirqä. Y qoramaptinmi leyir qallëkurqä, peru Rudiqa Watchtower imprimimunqan tratädutam churashqa kanaq. Tsë ruranqanqa manam gustamarqantsu, porqui tratäduchö willakunqantaqa mana rasun kaqta rasuntanö willakïkanqantam pensarqä. Peru imanö kaptimpis Bibliapitaqa parlëtam munaq kä, peru Rudiqa manam ni ima publicacionta mas qomarqannatsu, y yachëllapam kima killapa Bibliapita parlapämarqan. Höraqa hasta paqasyaqmi Bibliapita parlar quedakuyaq kayä.
Graz marka hotelchö yachakur ushariptïmi, mamanïqa hotel asuntupita masta estudianäpaq churamarqan. Y tsë escuëlaqa Bad Hofgastein markachömi këkarqan, y Grand Hotelwan paqtam imatapis rurayaq, tsëmi hotelman mas yachakoq kuteq kä.
ISHKË MISIONËRAKUNAM WATUKAYÄMAN
Rudiqa Vienachö sucursalmanmi willakurinaq mëchö täranqäta y sucursalnam, Ilse Unterdörfer y Elfriede Löhr * misionërakunaman direccionnïta aparatsinaq. Juk kutim hotelta atiendeq nuna willaramarqan ishkë mana reqinqä warmikuna ashikäyämanqanta. Pikuna kayanqanta musyëta munarmi yarqurirqä. Tsëpita tiempuwanqa, mäkurirqä tsë cristiänakunaqa manaraq Ishkë kaq Jatun Guërra kaptin, Alemaniachö publicacionkuna michashqa këkaptin puritsishqa kayanqantam. Aleman policiakunam tsarikur campos de concentracion Lichtenburg nishqanman apashqa kayänaq. Y tsëpita guërra këkanqan witsanqa, Berlinpa amänunchö këkaq Ravensbrück campo de concentracionmanmi apashqa kayänä.
Tsë cristiänakunaqa mamänï edämi kayarqan, y manam juk ishkë semäna shayämunqanchö “manam interesamantsu” nir tiempunkunata perditsita munarqätsu. Tsëmi mañarirqä, apostul Pëdrupa cargunta pikuna apayanqanta rikätsikoq textukunata apayämunampaq. Tsë textukunata cürata rikätsinäpaqmi nirqä. Pëwan parlarninmi musyanä karqan pï rasumpa kaqta yachatsikunqanta.
LRASUMPA KAQ SANTU TEYTATA REQÏ
Catölicukunaqa llutantam creiyan Mateu 16:18, 19 textuchö Jesus parlanqanta, pëkunaqa niyan apostul Pëdru punta kaq päpa kashqantam, y tsëpita qateqnin kaq cürakunaqa pëpa autoridäninta chaskishqa kayanqantam. Catölicu Iglesiaqa nin, päpa cargunchö këkar imatapis niptinqa, rasun kaqlla kanqantam. Tsëmi noqapis creirqä, Kima Dios Jukllëllachö kanqanta Santu Pädri yachatsikïkaptinqa rasumpa kanqanta. Peru päpa pantashqa kaptinqa, tsë creenciapis itsa rasumpatsu kanman. Catölicukunapaqqa alläpam precisan Pëdrupa qepanmanqa cürakuna kayanqanman crei, porqui tsëpitaran llapan creenciankunapis yarqun.
Cürawan parlaptïqa manam contestamëta puëdirqantsu, peru Pëdrupa cargunta cürakuna chaskiyanqanta rikätsikoq librutam qomarqan. Llapantam leyirirqä, peru mas tapukïkunawanran kutirirqä. Contestamëta mana puëdirmi, kënö nimarqan: “Manam ni mëqantsikpis creitsinakïta puëdintsiktsu [...]. Mëchöpis allilla pasë”. Manam religionpita yapë parlayänäta munarqantsu.
Tsëpitanam, Ilsewan y Elfriedewan Bibliapita yachakur qallëkurqä. Pëkunam rasumpëpa santu Pädri Jehoväta reqitsiyämarqan (Juan 17:11). Tsë witsampaqqa, manam tsë markachö congregacion karqantsu, tsëmi panikunaqa yachakoqkunapa wayinkunallachö reunionta rurayaq y ichikllam ëwayaq. Ilsewan Elfriede panikunam cäsi llapan reunionta rurayaq, porqui manam juk bautisädu ollqu kaqtsu tsëta ruranampaq. Höra hörallam karu markapita juk wawqi shamoq alquilashqa localchö discursuta ruramunampaq.
YACHATSIKUR QALLÄ
1958 wata octubri killachö Bibliapita yachakur qallanqäpitaqa kima killallatam bautisakurirqä. Manaraq bautisakurmi, imanö yachatsikuyanqanta rikänäpaq pëkunawan yachatsikoq yarquyänäpaq mañakurqä (Hëch. 20:20). Tsëpitam, tsë kuti yarqurirllana juk territoriuta mañakurirqä, y juk marka entërutam qoykayämarqan. Japallämi wayin wayin y yachakïta munaqkunaman kutir yachatsikunä karqan. Y congregacionkunata watukakoq shamuptinraqmi yanaqiwanqa yachatsikoq yarqurqä.
1960 watachö hotel asuntupaq estudiukunata usharirmi, wayïta kutirqa Bibliapita yachakïkanqäkunata familiäta musyatsinäpaq. Peru kananyaqpis, manam ni mëqan Diospa yachatsikïninta chaskikuyashqatsu, tsënö karpis wakinqa ichikllatapis musyëta munayanmi.
LLAPAN TIEMPÖWAN SIRWÏ
1961 watachömi, congregacionkunaman juk cartata sucursal apatsirqan precursor kayänampaq invitakurnin. Noqaqa soltëru y alli saloryoqmi karqä, tsëmi precursor kanäpaqqa ni ima michämarqantsu. Congregacionkunata watukaq Kurt Kuhn wawqiwanmi parlarqä, jina precursor kënïchö yanapamänampaq juk ishkë killakunapa trabajarir juk cärruta rantita munëkanqätapis willarqämi. Pëqa kënömi nimarqan: “¿Jesuswan apostulkunaqa cärrutaraqku wanayarqan llapan tiempunkunawan sirwiyänampaq?”. Tsëwanqa clärum niramarqan. Y mas prontullana precursor kanäpaqmi pensarirqä. Peru hotelchöqa 72 hörakunam semänachö trabajaq kä, peru precursor këta munarqa tsëtam patsätsinä karqan.
Patrunnïtam semänachö 60 hörallana trabajanäpaq mañakurqä y munarqanmi, hasta igual-llatam pagamarqampis. Tiempuwannam semänachö 48 hörallana trabajanäpaq mañakurqä, munarqanmi, jina igual-llatam pagamarqan. Tsëpitanam semänachö 36 hörallana trabajanäpaq mañakurqa, y mana creipaqnö kaptimpis tsë kutichöpis munarqanmi y igual-llatam pagamar sïguirqan. Ëwakunäta mana munaqnömi karqan. 36 hörakunallana trabajarmi precursor tikrarirqä. Tsë witsankunaqa precursorkunaqa 100 hörakunam killachö yachatsikuyaq.
Tsëpita chusku killa pasariptinmi precursor especial churarayämarqan, y Carintia provinciapa Spittal an der Drau markachö këkaq congregacionmanmi, siervu de congregacion kanäpaq churarayämarqan. Precursor especial kayänampaqqa 150 hörakunam killachö yachatsikunä karqan. Manam precursor kënïchö yanaqï karqantsu, peru alläpam agradecikö Gertrude Lobner pani siervu auxiliarnö congregacionchö yanapamanqanta. *
MASKUNACHÖ YANAPAKÖ
1963 watapaqqa congregacionkunata watukanäpaqmi invitarayämarqan. Höraqa trenwanmi lasaq malëtäkunawan congregacionkunaman ëwaq kä. Cärrunkuna mana kaptinmi cristiänu mayïkunaqa ëlluyämänampaq shayämoqtsu. Taxiwan ëwëta puëdirpis, cristiänu mayïkunata alli sientikatsinärëkurmi posädäyaq chakillapa ëwaq kä.
1965 wata soltërullaraq këkaptïmi, Galaad Escuëlapa 41 kaq cläsinman invitayämarqan. Wakin estudiaq mayïkunapis jina soltërum kayarqan. Jina kushikïpaqqa Austriamanmi yapë asignarayämarqan. Tsëchömi congregacionkunata watukaqnö yanapakurqä, peru manaraq ëwakuptïmi, Nueva Yorkpa norti kaq lädunchö këkaq Cornwall sitiuchö, congregacionkuna watukaq Anthony Conte wawqita chusku semänapa yanaqänäpaq niyämarqan. Alläpam pëwan yachatsikï gustëkamarqan, porqui noqanömi yachatsikïta alläpa kuyaq.
Congregacionkunata watukanäpaq Austriaman mandayämanqanchömi, alläpa shumaq jövin Tove Merete jutiyoq cristiänata reqirirqä. Pëqa pitsqa watampitam Jehoväta reqeq. Imanö reqinakuyanqäta tapuyämaptinqa, “sucursalmi juntayämashqa” niyämi. Y juk wata pasariptin 1967 wata abril killachömi casakuriyarqä, y congregacionkunata watukar sïguiyänäpaqmi niyämarqan.
Tsëpita juk wata pasariptinmi, jatun kuyakïninchö Jehovä wamran kanäpaq chaskimanqanta musyarirqä. Tsëpita patsëmi ciëluchö këkaq teytäwan alläpa kuyanakuyä, y wakin wamrankuna niyanqannömi, Romänus 8:15 textuchö ninqannö “Papällä” nï.
Meretewanqa 1976 watayaqmi congregacionkunata watukaqnö, y watukakoqkunata rikaqnö sïguiyarqä. Rashta witsanqa, alalaq cuartukunachömi waräyaq kayä. Juk kutin, riyarkayämunäpaq frasadäkunapa kuchunqa alläpa alalëwan chukrushqa këkänaq. Jamanïkunawanmi chukrushqa kanäq. Tsëpitam juk ichik estüfa nishqanta puritsiyarqä qoñotsikuyänäpaq. Wakin sitiukunachöqa rashta janampam cuartökunapita bäñuman paqaspa ëwayäq kayä, pasëpam alalaq vientu ratëkayämaq. Wayïkuna mana kaptinmi, lüniskunapaqqa pasaq sëmänachö quedakuyanqä wayillachö quedakuyaq kayä. Y martiskunapanam, juk congregacionta watukayänäpaq viajayaq kayä.
Kuyashqa warmïqa imëpis alli yanapakoqmi kashqa, y alläpam pëpita kushikö. Manam ni imëpis yachatsikoq yarqunampaq animarqöraqtsu. Alläpam yachatsikïqa gustan. Cristiänu mayinkunatapis alläpam kuyan y llapankunapaqmi shonqupita patsë yarparan. Tsëqa alläpam yanapamashqa.
Y 1976 watapaqnam Austriachö Sucursalta Rikaqnö yanapakunäpaq invitayämarqan. Tsë witsanqa kë sucursalmi Euröpa del Estita rikaq y pakëllapam publicacionkunata chätseq. Tsë trabäjuchöqa Jürgen Rundel wawqim encargädu karqan y pëwanmi trabajarqä. Tsëpita tiempu pasariptinqa, Europa del Estichö chunka idiömakunatam rikaq kä. Jürgenwan warmin Gertrudeqa kananqa precursor especialnömi Alemaniachö sirwikäyan. 1978 watapaqqa Austriachö sucursalqa joqta idiömakunachömi revistakunata jorqamur qallëkamurqan y juk ichikllan wayichömi imprimiyämoq. Jina revistata mañakoq nunakunapaqmi më tsë nacionkunaman apatsiyaq kayä. Tsë llapan trabäjutaqa Otto Kuglitsch wawqim rikaq, kanan witsanqa Ingrid jutiyoq warminwanmi Alemania Betelchö sirwikäyan.
Jina Euröpa del Estichö wawqikunaqa grabashqa publicacionkunapitam papelman imprimiyämoq. Jina mas yanapakoqkunatam wanayaq. Pakëllapa tsënö trabajayanqankunataqa Jehovämi tsaparqan, Betelchöqa alläpam estimayä tsënö alläpa sasa y michäyanqan tiempukunachö trabajashqa cristiänukunata.
ALLÄPA PRECISAPTINMI RUMANIAPA ËWAYÄ
Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkunapita Theodore Jaracz wawqitam, 1989 watachö Rumaniaman yanaqarqä. Ëwayarqä juk grüpu wawqikunata yanapaqninmi. Porqui 1949 watachömi imëka pasakushqa kaptin, Jehoväpa markampita rakikäkurir, congregacionninkuna patsätsishqa kayänaq. Y Jehoväpa markanchö cristiänukunanöllam, yachatsikurnin, nunakunata bautisarnin, tröpakunata mana yanapayänanrëkur carcelman ëwarnin këkäyarqan. Rumaniachöqa, Jehoväpita yachatsikï michashqallaraq kaptinmi, wawqi Pamfil Albupa wayinchö pakëllapa juntakäyarqä chuskoq precisaq anciänukunawan, y tsë nacionchö sucursalta rikaq wawqikunawan, tsëtaqa principal oficïnapitam aprobayämurqan. Jina Austriapita Rolf Kellner wawqipis yanaqäyämarqanmi parlayanqäta idiömankunaman tumatsinampaq.
Ishkë kaq paqas juntakäyanqächömi wawqi Albuqa chuskun yanaqin anciänukunata Jehoväpa markanman kutiyänan precisanqanta nir animarirqan. Kënömi nirqan: “Kanan mana kutirqa, itsa yapëchöqa puëdishunnatsu”. Tsënöpam 5 mil cristiänukuna Jehoväpa markanman kutirayämurqan. ¡Jehovämi ganarirqan y Satanasqa laqyashqa cuentam quedarirqan!
1989 wata ushananchömi, Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkuna, warmïtawan noqata invitayämarqan Nueva York markachö këkaq principal oficïnachö trabajayänäpaq. ¡Tsëtaqa manam shuyäkuyarqätsu! Y 1990 watapa juliu killanchömi Brooklyn Betelchö sirwir qallëkuyarqä. Y 1992 watachönam, Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkunapita Entëru Patsachö Diospita Yachatsikïta Rikaqpa yanapaqnin kanäpaq churarayämarqan. Y 1994 watapita patsëmi Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqnö sirwikä.
SHAMOQ TIEMPUTAM RIKÄ PASANQÄKUNATA MANA QONQARLLA
Hotelchö mösunö trabajanqäpitaqa mëtsika watanam pasashqa. Kananqa entëru Patsachö cristiänu mayïkunapaqmi imëka mikï cuenta Diospa yachatsikïninta alistar yanapakö (Mat. 24:45-47, NM). 50 watapa llapan tiempöwan yanapakunqächöqa rikarqömi entëru Patsachö Jehovä markanta imanö yanapanqanta y tsëpitaqa alläpam kushikö y agradecikö. Atskaq nacionkunapaq asamblëakunaman ëwëqa alläpam gustaman, porqui tsëchömi yarpätsimantsik ciëluchö këkaq Jehoväta y palabranta mas reqita procuranapaq.
Jehovämanmi mañakö mëtsika millon nunakuna rasumpa kaqta Bibliapita yachakuyänampaq, y entëru munduchö cristiänu mayintsikkunawan juntu Diosta sirwiyanqa (1 Pëd. 2:17). Y wanushqakuna shäriyämoqta ciëlupita patsë rikämïta y Patsachö kaq papänïta taritam alläpam shuyarä. Alläpam shuyarä papämi, mamänï y wakin familiäkunapis mushoq Patsachö Jehoväta adorayänanta.
Wanushqakuna shäriyämoqta ciëlupita patsë rikämïta y Patsachö kaq papänïta taritam alläpam shuyarä


c: text/html

text:
PARTE 8
Jesusca ¿imamundati guañurca?
Jesus guañushcamundami ñucunchicunaca mana guañushalla, uni unita causi pudishun. Juan 3:16
Jesus guañushca quimsa funllacuna jipaca, shuc guarmicunaca Jesusta pambashca pushtupi rricuimu rrirca. Shinashi chi pushtuca chushicmi carca. Jehova Diosmi Jesusta causachishcarca.
Jipamuca, paindi siempre puric apostolcunamumi Jesusca rricurirca.
Jipaca, jagua cielomu Jesus rrictami paipu caticcunaca rricurca. Shinashi Jehova Diosca, Jesustaca mana aichaguan, tulluguanchu causachirca. Angelcunapu laya, na rricunalla mushuc cuerpoguanmi causachirca. Cununca Jesusca achca poderrtami charin. Paica nunca na guañungachu.
Jesusta causachishami, Jehova Diosca paipu gobiernopi rey cachun churarca. Daniel 7:13, 14
Jesus guañushcamundami, Jehova Diosca ñucunchi juchacunata perdonan, guañuimundashi salvan (Mateo 20:28). Shinaiti, Jesusmundami Taita Diosca mana guañushalla, uni uni causita ñucunchimu cui pudin.
Jehova Diosca, cielomunda cai allpata mandachunmi Jesusta agllarca. Jesusca na paillachu mandanga. Jehova Diosta cazuc 144 mil gentecuna causarishami, Jesusguan jagua cielopi mandangapu rringacuna. Chi alli gobiernoca, Diospu gobiernomi can (Revelación o Apocalipsis 14:1-3).
Chi gobiernomi tuqui cai allpataca alaja, maravillata rranga. Guerracuna, shuacuna illangami. Ni pi na pobre causangachu, yariquishi tucuringami. Gentecunaca contento, maravillatami causangacuna (Salmo 145:16).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Na huañushpa causangapaca Diosta uyashunchi
Tucuita Ruraj Taita Diosmi cuidangapaj, yachachingapaj, bendiciangapaj munan.
Callari yuyaicuna
Gentecunata juyaimandami imashina ali causanatami Diosca yachachin.
Diostaca ¿imashinata uyaita ushanchi?
Diosta imashina uyanata, chaita rurangapaj picuna ayudanata yachajupai.
Diosca ¿pita can?
Ima shuti cajta, imashina Dios cajta yachajupai.
Jardín de Edenpica ¿ima causaita tiarca?
Bibliapa primer libromi chaitaca villajun.
Diablota uyaimandaca ¿imata tucurca?
Ashtaca nali ruraicunami ricurirca.
Noepa punllacunapica ¿picunata Diosta cazurca?
Gentecunaca ¿imashinata carca?
Jatun manllanai tamia tiashcamandaca ¿imatata yachajunchi?
Ñaupa punllacunapi ima pasashcatallaca na villajunllu.
Jesusca ¿pita carca?
Jesusmanda yachajunaca ¿imandata importante can?
Jesusca ¿imamandata huañurca?
Jesús huañushcamandami alipacha bencidionguna tianga.
Cai Alpaca ¿ima horashi shuj paraíso canga?
Cai Alpa ñalla paraíso tucugrijujpi imalla pasanatami Bibliapica yachachin.
Diosta uyashpaca ¿ima bendicioncunatata charishun?
Tucuicunami chai bendicioncunata chasquingapaj munanchi.
¿Ñucanchi oracioncunata Diosca uyanllu?
¿Diosmanga ima cosascunamandallata parlaita ushanchi?
Ali causangapaca ¿imatata familiacunaca rurana can?
Familiacunata Dios callarichishcamandami ali causachunga ali consejocunta cun.
Diosta cushichingapaca ¿imatata rurana canchi?
Taita Diosca huaquin cosascunataca alicachinmi, shuj cosascunataca na ricunayachinllu.
Jehovapa lado tucungapaca ¿imatata rurana cangui?
Diostalla cazuna munaita charishcataca ñucanchi decisiongunahuanmi ricuchina canchi.


text:
11 KAQ YACHACHIKUY
¿Imaynatam yanapawanchik Bibliapa yachachikuyninkuna?
1. ¿Imanasqam Diospa yanapayninta necesitanchik?
Unanchaqninchik Jehová Diosqa ñoqanchikmanta aswan yachayniyoqmi. Payqa kuyawasqanchikraykum ñoqanchikmanta nanachikun. Unanchawarqanchikqa manam paymanta karunchakuspa munasqanchikman hina kawsanapaqchu. (Jeremias 10:23). Imaynam warmachakunapas tayta-mamanpa yanapayninta necesitan chaynam runakunapas Diospa yanapayninta necesitanchik (Isaias 48:17, 18). Imayna kawsananchikpaq yachachikuyninkunaqa sumaq regalom. Leey 2 Timoteo 3:16.
Diospa kamachikuyninkunawan yachachikuyninkunaqa sumaqta kawsanapaqmi yanapawanchik, yachachiwanchiktaqmi hamuq tiempopi wiñay kawsayta haypanapaqpas. Unanchawaqninchik kasqanraykum kamachikuyninkunataqa tukuy sonqowan kasukunanchik. Leey Salmo 19:7, 11; Apocalipsis 4:11.
2. ¿Imataq Diospa yachachikuyninkunaqa?
Diospa yachachikuyninkunaqa imatapas allinta tanteanapaq yanapawaqninchikmi, Leyninkunañataqmi mana chaynachu (Deuteronomio 22:8). Yachachikuyninkunaman hina imatapas ruranapaqqa yuyaymanaspanchikmi allinta piensarina (Proverbios 2:10-12). Bibliam yachachin vidanchikqa Diosmanta kasqanta. Chay yachachikuymi yanapawanchik manaraq imapas pasawachkaptinchik, llamkayninchikpi, wasinchikpi hinaspa viajasqanchikpipas cuidakunanchikpaq. Leey Hechos 17:28.
3. ¿Ima iskay yachachikuytam astawan kasukuna?
Punta kaqmantam Jesus nirqa, Diosta reqsispa kuyananchikpaq hinaspa tukuy sonqonchikwan servinanchikpaq. Chayman hinataqmi ima rurananchikpaqpas tanteakuna (Proverbios 3:6). Diospa yachachisqanman hina kawsaqkunaqa paypa amistadninmi kanqaku, chaynapim wiñay kawsaytawan cheqap kusikuyta tarinqaku. Leey Mateo 22:36-38.
Iskay kaq yachachikuymantañataqmi nirqa, runamasinchikta kuyaspa hawkalla kawsanapaq yanapawasqanchikmanta (1 Corintios 13:4-7). Chayman hina kawsaspaqa runamasinchiktam Diospa qawasqanman hina qawasun. Leey Mateo 7:12; 22:39, 40.
4. ¿Imaynatam yanapawanchik?
Familiapi kuyanakuspa huk sonqolla kawsanapaqmi Diospa yachachikuyninkunaqa yanapawanchik (Colosenses 3:12-14). Huknin kaq yachachikuymi yachachin casado vidapi tukuy tiempo kuskalla kanankupaq. Leey Genesis 2:24.
Yanapawanchiktaqmi kapuqllanchikwan kawsanapaq chaynataq imayna sientekusqanchikpipas. Bibliapa yachachisqanman hina kawsaqkunatam wakin llamkaykunapiqa chaskinku mana suwakuqta chaynataq allin llamkaqkunata (Proverbios 10:4, 26; Hebreos 13:18). Bibliaqa yachachiwanchiktaqmi qollqenchikpa haypasqanman hinalla kawsanapaq chaynataq Dioswan amistadninchikta puntapi churanapaqpas. Leey Mateo 6:24, 25, 33; 1 Timoteo 6:8-10.
Diospa yachachikuyninkunaqa yanapawanchiktaqmi ima viciokunamantapas cuidakunapaq (Proverbios 14:30; 22:24, 25). Ama machanapaq otaq sinkanapaq kamachisqanpas onqoykunamantawan wañuyman apaq desgraciakunamantam librawanchik (Proverbios 23:20). Pisilla tomaymantaqa manam Jehová Diosqa harkawanchikchu (Salmo 104:15; 1 Corintios 6:10). Diospa yachachikuyninqa allintam yanapawanchik imayna kawsasqanchiktawan piensasqanchikta qawarikunapaq (Salmo 119:97-100). Cheqap cristianokunaqa kasukunchik hanaq pachapi Taytanchik Jehová Diosta hatunchanapaqmi, manam allinta kawsanallapaqchu. Leey Mateo 5:14-16.
Astawan yachanaykipaq
¿IMATAPUNIM BIBLIAQA YACHACHIN?
Diospa munasqanman hina kawsakuymanta
Diospa munasqanman hina kawsaytaqa atiwaqmi hinaspa amistadnin kaytapas.
¿IMATAPUNIM BIBLIAQA YACHACHIN?
Diospa qawasqanman hina kawsakuyta qaway
¿Imaynatam Diosqa qawan sullu wawachata, yawarwan churachikuyta hinaspa animalkunapa vidantapas?
ÑUQAYKUMANTA
Bibliata estudianaykipaq mañakuy
Tiempoyki kasqanpi hinaspa munasqayki lawpi bibliata mana qullqillapaq estudiay.


text:
DIOSPAQ KAUSASUNCHIS, JUÑUNAKUYPI YACHANAPAQ Diciembre 2016
Qelqakunata munachinapaq
Imaynatan ¡Rijch’ariy! revistata munachisunman. Ejemplokunata qhawaspa qan kikiyki qelqay imaynatan munachiwaq chayta.
BIBLIAPI QORI JINA YACHACHIKUYKUNA
Jehová Diospa orqonman wichasun
Profeta Isaiasmi qelqaran imaynata armakunamanta chajra ruwanapaq herramienta ruwakapunankuta, chhaynapi Diospa llaqtan thajpi tiyananpaq (Isaías 2:4).
CRISTIANO KAUSAYNINCHIS
Predicanapaq yanapaykuna: ‘Diospa munakuynin’ librowan sonqonkuman chayay
‘Diospa munakuynin’ nisqa librowan estudianteta yanapay Bibliapi consejonkunaman jina kausananpaq.
BIBLIAPI QORI JINA YACHACHIKUYKUNA
Mesiaspa cumplisqan profeciakuna
Profeta Isaiasmi niranña Mesías Galileapi predicananta. Chaytan Jesús cumpliran chay lugarkunata mosoq willakuymanta willakuq rispa.
CRISTIANO KAUSAYNINCHIS
“Noqan kaypi kashani, noqata kachaway”
¿Imaynan Isaias jina kasunman? Qhawariy imaynatan juj familia maypichus predicanata necesitakun chayman astakusqanta.
BIBLIAPI QORI JINA YACHACHIKUYKUNA
Kay pachaqa Diosmanta yachaq runakunawanmi junt’a kanqa
¿Imayntan Isaiaspa nisqan ñaupa tiempopi junt’akuran, kunan tiempopas, jamuq tiempopas junt’akun?
CRISTIANO KAUSAYNINCHIS
Diospa yachachikuyninqa cheqninakuytan atipan
Iskay runakuna enemigontin karanku, kunantaq amigontin kapunku: Chaymi allin ejemplo, Diospa yachachikuyninqa runakunata juñun.
BIBLIAPI QORI JINA YACHACHIKUYKUNA
Millay autoridadqa cargontan pierdepunqa
¿Imaynatan Sebná autoridadninta utilizanman karan jujkunata yanapananpaq? ¿Imaraykun Jehová Dios Eliaquim-man Sebnaq puestonta qoran?


text:
TAPANMANTA
¿Pitaj yachanman imachus qhepaman kananta?
Tukuy tʼukurinchej, tapurikunchejtaj kausayninchej, familianchejpatapis imaynachus aswan qhepaman kananta. Ichá ninchej: “Wawasniy, ¿sumaj kausaytachu tarinkuman? ¿Jallpʼanchej thuñisqachu kanqa? Allin kausayta tarinaypaj, ¿imatá ruwayman?”, nispa. Chaytaqa tukuy yachayta munanchej, ni imamanta llakikuspa, kusisqa kausakuyta munasqanchejrayku. Qhepaman imachus kananta yachaspaqa, tukuy imaymanamanta wakichikusunman.
¿Imataj noqanchejmanta kanqa? ¿Pillapis yachanmanchu? Ashkha runas, chayta yachasqankuta ninku. Chay nisqankumantataj wakillan juntʼakun. Diostajrí mana pantarispa imaschus qhepaman kananta sutʼita niyta atin. Palabranpitaj nin: “Qallariymantapacha qhepaman imaschus kananmanta willani. Noqaqa unaymantapacha willani, manaraj imapis kashajtin”, nispa (Isaías 46:10). Diospa nisqasnin, ¿juntʼakunpunichu?
¿DIOSPA PROFECIASNIN JUNTʼAKUNPUNICHU?
Diospa mashkha profeciasninchus juntʼakusqanta, ¿imaraykutaj yachananchej kanman? Kaypi tʼukuriy, uj yachaj runa imaynachus tiempo kananta, kutin kutita mana pantaspa niyta atinman chayqa, nisqasninta uyarillawajpuni, ¿icharí? Ajinallatataj Diospa profeciasnin juntʼakusqanta yachaytawanqa, waj profeciasninmantapis yachayta munallasunmantaj.
LLAJTAJ THUÑIKUYNIN:
Pillapis uj jatun llajta thuñikunanta ninman chayqa, nisqanman jinataj juntʼakojta rikuspaqa, maytachá tʼukuchiwasunman. Diostajrí chaytapuni ruwarqa. Payqa uj runanejta Nínive llajta chinkananta willacherqa (Sofonías 2:13-15). Chay profecía, ¿juntʼakorqachu? Yachajkunaqa ninku, profecía nikusqanmantapacha 15 watanman jina, nisunman 632 watapi Jesús niraj jamushajtin, babilonioswan medoswan Nínive llajtata thuñiykusqankuta. Diosqa, Nínive “uj chʼin tʼajra pampaman” tukunanta nerqa. Chay llajtaj jallpʼasnin, 518 kilómetros cuadrados kashajtinpis, atipajkunaqa mana paykunapajchu japʼikaporqanku, manaqa chʼinpachata saqerparqanku. Ni politicamanta yachaj runapis, Dios jina sutʼita kay llajta chinkananta niyta atinmanchu karqa.
“RUNA TULLUSTAPIS PATAYKIPI RUPHACHENQANKU”:
¿Pitaj 300 watas qhepaman imachus kananta sutʼinchayta atinman? Pillapis atinman chayqa, may rejsisqachá kanman. Diostaj profetannejta sutʼincharqa Betel llajtamanta uj runa, Davidpa familianmanta, Josías sutiyoj, tullusta uj altarpi ruphachinanta (1 Reyes 13:1, 2). Kinsa pachaj watasninmantaj chay profecía juntʼakorqa, maypachachus Davidpa mirayninmanta Josías (kay suteqa mana ancha rejsisqachu kaj) rey churasqa karqa chaypacha. Chay profecía nisqanman jinataj, Josiasqa Betelpi runa tullusta covachasmanta orqhochimuspa, “altarespi ruphacherqa” (2 Reyes 23:14-16). Diospa mana yanapaynillanwan, ¿pillapis kay profeciata niyta atinmanchu karqa?
ATIYNIYOJ LLAJTAJ CHINKAYNIN:
Pillapis uj runamanta niraj nacekushajtin, uj llajtata chinkachinanta, imaynatachus chayta ruwanantapis niwasunmanña chayqa, ¿tʼukuchiwasunmancharí? Diostaj chaytapuni ruwarqa. Pay nerqa, Ciro sutiyoj runa uj llajtata atipananta, judiosta wata runa kashasqankumanta kacharichinanta, templonkuta watejmanta sayarichinankupaj yanapananta ima. Chantapis, chay llajtaj mayusnin chʼakichisqa kananta, punkusninpis kicharisqa qhepakunanta nillarqataj (Isaías 44:27–45:2). ¿Tukuyninpunichu juntʼakunman karqa? Ñaupa tiempomanta yachaj runasqa, ajinapuni kasqanta ninku. Ciroj soldadosnenqa, ingenierospis kankuman jina Babiloniaj yakusninta uj larqʼanta waj ladoman kachaykorqanku, ajinamanta yakuta pisiyacherqanku. Babiloniaj punkusninta kicharisqata taripaspataj, Ciroj soldadosnenqa chayninta yaykuykorqanku. Chantataj Ciroqa judiosta kachariporqa, kamacherqataj Jerusalenpi templonkuta watejmanta sayarichimunankuta. Chayqa tʼukunapajpuni karqa, imaraykuchus Ciroqa mana judiospa Diosninkutachu yupaychaj (Esdras 1:1-3). ¿Pitaj imaynatachus Babiloniata atipanankuta sutʼinchayta atinman karqa?
Kaykamaqa Diospa profeciasninmanta kinsallataraj qhawarinchej, juntʼakusqantataj rikunchej. Israelitasta kamachej Josueqa, kayta yuyaricherqa: “Munani tukuy sonqo, tukuy alma reparanaykichejta Tata Diosqa imatachus nerqa qonasuykichejta, chay allin imasta juntʼasqanta. Ni ima nisqampis qhepakunchu mana juntʼakuspaqa”, nispa (Josué 23:1, 2, 14). Arí, israelitasqa yacharqanku Diospa profeciasnin juntʼakusqantapuni. Imaraykuchus ruwasqasnenqa, mana kikinchakunchu runaj ruwasqasninwan. Chayta yachaytaj allinpuni, imaraykuchus Diospa wakin profeciasnenqa, niraj juntʼakushanchu. Juntʼakojtintaj kausayninchejqa manaña kunan jinachu kanqa.
DIOSPA PROFECIASNIN MANA KIKINCHAKUNCHU RUNAJ NISQASNINWAN
Runasqa yachayniyojkuna nisqankuman jina, chayri yuyasqankuman jinalla imapis qhepaman kananta ninku. Wakintaj chayta ruwanankupaj atiyniyoj kasqankuta ninku. Chantataj tiempo chayamunanta suyanku, nisqankuman jinachus juntʼakunanta yachanankupaj (Proverbios 27:1).
Diosqa runasmanta tukuy imata yachan. Imaynachus kasqanchejta, imatachus munasqanchejtapis sutʼita entienden. Chayrayku ñaupajmantaña yachayta atin, imatachus uj llajta chayri uj runa ruwananta. Mana chayllachu, Diosqa atin munasqanman jina juntʼakunanpaj imatapis ruwayta. Payqa ajinata nin: “Noqaj simiymanta llojsej palabraqa”, “noqamanqa mana chʼusajllachu kutimonqa [...] imapajchus noqa kacharqani, chayta juntʼanqa”, nispa (Isaías 55:11). Diospa wakin profeciasnenqa willaykuna jina kanku. Paytaj tukuy profeciasninta juntʼachenqapuni.
¿IMATAJ NOQANCHEJMANTA KANQA?
Noqanchejmanta, familiaresninchejmantawan qhepaman imachus kananta, ¿yachasunmanchu? Sutʼincharina: Sinchʼi wayra qayllamushasqanta yachasunman chayqa, usqhayllata imatapis ruwanapaj wakichikusunman, ¿icharí? Bibliaj profeciasninta uyariytawan, ajinallatataj ruwananchej tiyan. Arí, Diosqa aswan qhepaman kausayninchej waj jinataj kananta nerqaña. Chaytaj adivinospa chayri waj runaspa nisqasninkuwan, ni imapi kikinchakunchu. (“ Diosqa imachus qhepaman kananta willawanchej” nisqa recuadrota leey.)
Bibliaqa imachus tukuy runaswan qhepaman kananta willawanchej, tukuytaj yachayta atinchej. Diosllataj jinata nin: “Qallariymantapacha qhepaman imaschus kananmanta willani. [...] Noqaqa nini: Noqaj wakichisqayqa juntʼakonqapuni. Imatachá munasqayta ruwasaj”, nispa (Isaías 46:10). Tukuypis aswan qhepaman uj sumaj kausayta tarisunman. Chaymanta astawan yachakuyta munaspaqa, Jehovaj testigosninta tapuriy. Paykunaqa mana adivinoschu kanku, nitaj yatirischu. Astawanpis Bibliamanta yachakunku, sutʼincharisunkumantaj imatachus tumpamantawan Dios ruwananta.


text:
3 KAQ YACHACHIKUY
¿Cheqaptapunichu Diosmanta allin noticiakuna kanman?
1. ¿Pipa nisqantaq Bibliapi willakuykunaqa?
Allpa pachapi wiñaypaq kawsanamanta sumaq willakuyqa Bibliapim tarikun (Salmo 37:29). Bibliapi 66 librokunata qellqanankupaqmi Diosqa akllarqa payman sonqo yaqa 40 runakunata. Kimsa waranqa pichqa pachak wata ñawpaqtaraqmi Bibliapi punta kaq pichqa librokunata Moises qellqarqa, tukupaynin librotañataqmi waranqa isqon pachak wata qepataña apostol Juan qellqarqa. ¿Pipa piensasqankunataq Bibliapi willakuykunaqa? Diosmi chuya espirituntakama Palabranta qellqanankupaq runakunata valekurqa (2 Samuel 23:2). Paykunaqa Diospa piensasqankunatam qellqarqaku, manam kikinkupa piensasqankutachu. Chaymi Bibliapi willakuykunaqa Jehová Diospa piensasqankuna. Leey 2 Timoteo 3:16; 2 Pedro 1:20, 21.
2. ¿Imanasqam confiachwan Bibliapa nisqankunapi?
Diospa Palabran kasqanraykum. Chayna kasqanmantaqa manam iskayrayanchikchu, imamantapas willakusqanqa cumplikunpunim, runam ichaqa mana yachanchu hamuq tiempopi imam pasananta (Josuey 23:14). Tukuy atiyniyoq Diosllam chaytaqa willawachwan. Leey Isaias 42:9; 46:10.
Bibliaqa Diospa Palabran kasqanraykum yachanchik mana wakin librokuna hina kasqanta. Pachaknintin rimaykunapim Bibliataqa aypukun wara-waranqa millonninpi. Ñawpa tiempomantaraq kaspanpas yachaysapa runakunapa estudiasqankuwanmi tupan. Qellqaqninkuna yaqa 40 kaspapas llapanpim tupaqllata willakunku. * Chaymantapas sapa paginankunapim reparanchik Diosqa kuyakuq kasqanta chaynataq runapa vidantapas cambiay atisqanta. Chaymi millonnintin runakuna mana iskayrayankuchu Bibliaqa Diospa Palabran kasqanmanta. Leey 1 Tesalonicenses 2:13.
3. ¿Imamantataq Bibliaqa willawanchik?
Bibliaqa willawanchikmi runakunapaq Diospa munayninmanta. Willawanchiktaqmi sumaq huertapi kawsanankupaq favorecesqa kasqankuta imayna chinkachisqankumanta chaynataq Allpa pacha hamuq tiempopi imayna huertayananmantapas. Leey Apocalipsis 21:4, 5.
Bibliapiqa kachkantaqmi kamachikuykuna, yachachikuykuna chaynataq consejonkunapas. Willawanchiktaqmi Diosqa runakunawan imayna kasqanta, chaynapim yachanchik imayna kasqanta. Chaymanta yachanapaqmi Bibliaqa astawan yanapawanchik. Yachachiwanchiktaqmi Diospa amistadnin kanapaq imam rurananchiktapas. Leey Salmo 19:7, 11; Santiago 2:23; 4:8.
4. ¿Imataq yanapawachwan Bibliata entiendenapaq?
“Bibliapa nisqanta” allinta entiendechinanpaqmi Jesusqa textokunamanta rimaspan allinta explicarqa. Kay folletopas chaynatam yachachichkan Bibliapa yachachikuyninkunata allinta entiendenapaq. Leey Lucas 24:27, 45.
Munachkankichá Diosmantawan munayninmanta yachaytaqa. Wakin runakunaqa manam yachayta munankuchu, hukkunaqa piñakunkuraqmi chaykunamanta rimapayaptinchikqa. Biblia estudiaynikitaqa amayá piwanpas harkachikuychu. Diosmanta yachaqkunalla wiñaypaq kawsanankumantam Bibliaqa nin. Leey Juan 17:3.
^ par. 3 Qaway La Biblia... ¿la Palabra de Dios, o palabra del hombre? niq librota.
Astawan yachanaykipaq
DIOSMANTA ALLIN NOTICIAKUNA
¿Imanasqataq mana iskayrayachwanchu bibliapa willakuyninmanta?
Sichu Diosmanta biblia kaptinqa manachiki wakin qillqakuna hinachu kanan.
¿IMATAPUNIM BIBLIAQA YACHACHIN?
Bibliaqa Diospa palabranmi
¿Imaynatam Bibliaqa yanapasunkiman sasachakuynikikunata allichanaykipaq? ¿Imanasqam chaymanta mana iskayrayawaqchu?
¿IMATAPUNIM BIBLIAQA YACHACHIN?
¿Imataq Diosmanta cheqap kaq?
¿Nanachikunchu Diosqa qanmanta? Yachay imayna kasqanmanta hinaspa imaynata asuykunaykimantapas.


text:
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ: TANTAKUYPAJ Julio de 2016
Publicacioneswan willanapaj
Torremanta Qhawaj revistawan chantá Sumaj willaykuna folletowan willanapaj. Chay yuyaychaykunaman jina willanaykipaj wakichikuy.
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNA
Jehovata jatunchana, payqa tukuypa mañakusqankuta uyarin
¿Imaraykutaj Jehovamanta mañakuspaqa imastachus ruwananchejta nisqanchejmanta parlarina tiyan? ¿Imaynatá Jehovamanta mañakushaspa paypi atienekusqaykita rikuchinki? (Salmos 61-65).
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ
Pisi imasllawan kausayqa Diospaj astawan llankʼanapaj yanapawanchej
¿Imata ruwanaykipajtaj pisi imasllawan kausakuy yanapasunkiman? ¿Imaynatá Jesús jina ruwawaj?
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNA
Jehovaj kamachisnenqa cheqa yupaychayta sonqo kʼajaywan rejsichinku
David sonqo kʼajaywan Diosta yupaychasqanmanta, ¿imatá yachakusunman? ¿Imaynatá yanapawasunman sonqo kʼajayninchej? (Salmos 69-72).
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ
¿Uj watata precursor regular kayta atiwajchu?
Precursor kayta ajllajkunaqa ashkha bendicionesta japʼinku.
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ
Precursor regular kanapaj horarios
Precursor regularqa mana ashkha tiempoyoj, onqosqa kajkuna ima kayta atinku.
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNA
Jehovaj ruwasqasninmanta yuyarikuy
¿Imastaj Jehovaj ruwasqasnillantaj kanku? ¿Imaynatá yanapawasunman chaykunapi tʼukuriy? (salmos 74-78).
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNTA
¿Pitataj aswan sumajpaj qhawanchej?
83 salmota qhelqajqa rikuchin Jehová Diosta aswan sumajpaj qhawasqanta. ¿Imaynatá noqanchejpis chayta rikuchisunman?


text:
Pi- pikachu pi Pika-pika: chuuu Pi-kaaa-chu ka chuuu Kaaa pi Pikachu. pika-pika pi-ka-chu Pi Chuuuu pii pii chu pika-pi Pikaa pi pi-i Pipi (Pi chu ka kaa Kachu) ka Chuu chu Pikapi Chu Pipi-chuuu-chu kachu Pi-kaaa-chu.
Pi- Pi-pi-kaaa-chu Ka Pi-ka-chu: kachuPipi Pi Pikachu chuu Chupi pi pipi ka pi-ka-chu pi pikachu pii Kapi pika-pi.
Pi- chu ka kachuka ka chu Pikachu: pipi piii pii chu, chu-pikachu pi-i Ka pikapi Pi ka Kachu. pi Chu Pikaaka pii piikaa, pikaapi chuuu chuuuu piikaa Pipi pikachupi pikaa Pika-pi.
Pi- ka ka pikachu-pii kaa Pii chuuu-pika-pi Pi-pikapi-pipi: Pika-pika PiikaaPi chu-pika-pika-chu pikapi, Pika ka Ka pika-chu-chu kaa Piii. Piii pikaa pika-pi pi Pikapi pi-kaaa-chu Pi kachu ka chuu.
Pi- pikaa pikachu-pika-piikaa: pi Chuuu Kachu Pi Pii chu chuu-pikaa-pi, Ka pikachu Pi-i pipi pi-pipi-pika-chu Piika chu chuuuu Pi-i-pika-pika.


text:
9 YACHACHIKUY
Familiaykiwan kuska Diosta yupaychay
“Yupaychaychis Diosta, paymi hanaq pachatapas kay pachatapas [...] kamaqqa” (Apocalipsis 14:7)
Jehová Diosmi munan llapa familiakuna kusisqa kawsanankuta. Chaypaqmi askha yanapaykunata qowanchis, wakintan kay folletopi yacharqanchis. Hinaspapas payta ñawpaqta servisun chayqa, ‘tukuy [necesitasqanchistan] qowasun’ (Mateo 6:33). Diosqa amigonkuna kananchistan munan. Chaymi ñoqanchispas kallpachakunanchis ancha munakuq Diospa amigon kananchispaq (Mateo 22:37, 38).
1 DIOSMAN ASTAWAN K’ASKAKUY
BIBLIAN NIN: “Qankunaq Yayaykichismi kasaq, qankunataq churiykuna ususiykuna kankichis, ninmi Tukuy-atiyniyoq Señor Diosqa”, nispa (2 Corintios 6:18). Diospa amigon kanapaqqa, sapa kutillanmi paywan parlananchis. Sut’illantan willakunanchis sonqonchispi ima kasqanta, imakuna llakichiwasqanchistapas. Pay kikinmi niwanchis: “Mañakushallaychispuni”, nispa (1 Tesalonicenses 5:17; Filipenses 4:6). Sichus sapa kutilla familiaykiwan kuska mañakunki chayqa, wawaykikunan reparanqa Dios munakusqaykita.
Hinaspapas Diospa amigon kanapaqqa yachachiwasqanchistan uyarikunanchis. ¿Imaynatan chayta ruwasunman? Chaypaqqa Bibliata, qelqanchiskunatawanmi estudiananchis (Salmo 1:1, 2). Imachus yachasqanchispin yuyaymanananchis (Salmo 77:11, 12). Hinaspapas huñunakuykunamanmi rinanchis (Salmo 122:1-4).
Chaymantapas paymantan hukkunaman yachachinanchis. Chaymi yanapawasun payman astawan k’askakunanchispaq (Mateo 28:19, 20).
¿IMATAN RUWAWAQ?
Tiempoykita t’aqay Bibliata sapa p’unchay leenaykipaq, Diosmanta mañakunaykipaq ima.
Familiaykita yanapay ama kusirikuykunallapi kanankupaq aswanpas Diosta ñawpaqta servinankupaq.
2 FAMILIAYKIWAN DIOSTA YUPAYCHAY
BIBLIAN NIN: “Diosman asuykuychis, hinan payqa asuykamusunkichis”, nispa (Santiago 4:8). Tiempota t’aqay familiaykiwan kuska Diosta yupaychanaykipaq (Génesis 18:19). Sapankankuta yanapay Diosman astawan asuykunankupaq, qanpas kallpachakuy sapa p’unchay Dioswanpas kashawaq hina kawsanaykipaq. Biblian nin: “Yachachillaychispuni [Diosmanta] wawaykichiskunaman, chaykunamanta rimapayallaychispuni wasipi kashaspa, purishaspapas, hinallataq puñuykushaspa, hatarishaspapas”, nispa (Deuteronomio 6:6, 7). Chayta ruwaspan qanpas Josué hina ninki: “Ñoqaqa familiantinmi Señor Diosllatapuni servisaqku”, nispa (Josué 24:15).
¿IMATAN RUWAWAQ?
Programata ruway familiaykipi sapankanku imachus necesitasqanman hina estudiota aparinaykipaq.


text:
kachu Pi: Piikachu piikaa
- pipi chuu pi pikaa chuuu pi-i ka chu chuuuu ka kaa pi©pi chu pika-pika chu pi pika-chu-ka, chuuuu pi©pi pi chuu, chu piika piikaa ka kachu. chu chuuu piika pika-pika pika chu chu pika pi piikaa pi pikaa. piika ka kaa chu pika-pi chu ka pikachu pi ka chu pika, chu pikapi chuuu pi-i pika-chu piikaa kachu kachu kachu pikaa.
- chuu pikachu ka chu ka pika-pika pika-chu. pi chuuu pi-i kaaa pi chuuu ka”pi chuuuu±pi pi pikaa pikaa ka pikapi) chuuuu kaa pikaa piikaa©pi pi pika-chu pika-pi chuuu pi piikaa;kaa chuuu, piii©chu chuuu-piii.
- chu piikaa pika-chu pika pika-pika pi-i piikaa pi piika kaa pikachu pi pi-kaaa-chu chuu pi-piikachu pii chu”pi pikachu-pi pikachu.
- pi kachu” ka chu, pikaa pi-i pika-pika pi kachu ka piikaa pi chu pipi piii pikachu pi piikaa.
- pika-pika kaa pi pika-pika chu ka pi-ka-chu ka piikaa ka pi pii. (piikaa-kachu pi-i chu kachu kachu chu pikapi)
- chu piikachu kaa pika-pi pi pikaa pi pipi pika-pika, pi-ka-chu pikachu©pi piikaa kachu.
- pi pika pi-ka-chu, kaaa chuuu pi piikaa chu pikaa.
- ka pika-pika ka kaaa pi ka chuu chuu ka kachu.
- pi-kaaa-chu pi-i pi-kaaa-chu pi chu pikachu³pi.
pipi pi pi-kaaa-chu pi pikachu pikachu chu pipi-pika-pi-pi³pi pi-i pikaa©pi pi pika pi pi piikaa.
Pikapi: pi-kaaa-chu
- chuu piika chu chuuu-pika-pi pika pika-chu chuuuu-kaaa chu pikapi, pi-i pi ka pi-ka-pikachu. chuuu chu piii pikachu chu chuuu pi-kaaa-chu chu chu-pikapi-pikapi pii piika pi pikaa.
- chu ka piika kachu chu kachu kachu chu chuuuu chu pikachu pi-ka-chu kaaa pika-pi pikachu chu chu pikapi ka pi-kaaa-chu chu chu chuuu pii piikaa pi ka pikachu.
- pikapi pii chu pikapi kaa pika-pika pi-i chuuuu pika-pika pi kaaa kachu-kachu-pi kaaa pii piikaa-pika-chu pika pikachu chu piika pi-ka-chu³pi.
- pikapi kaa pi pi pika-pi-kachu pika-pika pi kaa kaa±piii pii ka pi-kaaa-chu pi-ka-chu kachu chuuu.
Pi. Piikaa pi pika-pi pi pikaa Pi pika-pika
pi. pikachu
ka pikachu pika kaa chu pika-pi piikaa pi chuuuu-pika-pi pika-pika pika-pi pi”pi pi-kaaa-chu pi kachu ka pi chu pika-chu pikachu pi-i pikachu.
piikaa pii pikapi chu pika-pika pikaa pi pii-pi-i-chuuuu pi pikapi, ka chuuuu pi chu chu±kaa, piikaa chuuu pii ka chu chuuuu pikaa chuu pii piikaa pikapi” pika-chu ka ka kachu pikachu.
Pi. pikaa ka pi-i±kaa Chuuuu
pika-chu pi piikachu kaa pi pii±chu piikaa ka chu pikapi pi pika-pika³pi pii pi-kaaa-chu pi-i pi-ka-chu pi pi-i pika-pika kaa. pi pii piikaa pipi pikachu chu pika-pika³pi. pikachu pi-ka-chu-chu kachu kaa pi-ka-chu piii pii pikachu-pi pii chuu ka chu pi-ka-chu pika-chu pi chu pikapi.
pikapi-kachu ka-pika-pika-pi, chu kachu, chu pikaa pi pi-i kaaa, pi-i. chu kaa kaa±pi pika-chuuuu-pi-pi pi pi pi-i chuuu pikaa pika-chu kaa pi pikachu, chu ka pikachu pikachu.
Pi. pika-chu Chu pii±pipi
ka chuuu chu chu chuu chu-pika-pika-pi pii chu pikachu chu” kachu-pikaa pikachu-pikachu-pi chu chu±chuu, pika-pi chu”pi pika-pi©pi pi”pi kaa pika-pika”.
Pi. pika-pi Pika-chu Pii chuuuu Chu pikachu chu-pikachu.
ka pikachu pikapi-piii pi pi-i piikachu³pi ka pi pika-pika chu piika pika-pika. pii chu chupi pika-pika ka pi-i pika, ka chuuu piikachu chu chuuuu pii pika-pi pika-chu pi pika-pi pi-pika-pika piii pii pi chu© pikachu. (chu;kaaa©pi ka ka pikaa pi piii pika-pi pikapi kachu piika?)
chu pika-pika-pi chu pi-i-pi-ka-chu, pii pika-chu pikachu kaa pi-ka-chu pi”pi piikaa pii chu pikachu pi chu pikachu chu”pi chuuuu kachu pikaa pika-chu. chuu pi-pikachu kaa chuuuu chu kachu pikachu, chu kaaa pi-i pi pi-kaaa-chu kachu-piika pi-i pika-pika ka chuuu chu©kachu. pi-i pika-chu ka pika-pika chuuu kachu, ka pipi pi-i ka piika chu chuuu-chuu chu chu pikachu pi-i±pi pi pika-chu-pi-i kachu piika.
pikachu chu pika-pi pi-ka-chu ka pii pika-chu chu pika-pika-chu pi pi piika kaaa pikapi pikaa.
ka pikaa chu pi chuuu ka chu pika-pi pi-kaaa-chu pi-i kachu pikachu-ka kaaa kaaa chu pika-pika³pi ka ka pikaa, kaa chuuu pi pika-pikapi chu pi-i pikachu chu±ka pi pika-pika-pi pika-pi pi pikachu chuuu ka ka pika-pi. pikachu chu kachu pika-pika-chu chu piikaa pika-chu-ka pika-pika chu pikapi pi piika pika-chu pika-chu chu pikachu chuu ka pi©pi.
pika-pika pi pikaa pikapi kaa chuuuu pii-pika-pi ka pika-pi piikaa©pi.
chu pi-ka-chu pi pi-i chuu chu±kaaa pi chu ka”pi chuuu-pikachu chu ka kachu chu pi kaa pi pi-piikachu pii piika pi pikachu. chuu pikaa ka pii ka”chu chu pi-i, pi-chu-piikaa pi-kaaa-chu chu pikapi pi pika-pi pi pika-chu pi pipi©pi kaa pika-pika piii piii”pi ka pipi ka”pi pi-chuuuu-chuu pi pii±piii pi pika-chu. chu pi ka”kaa kachu pi pi pi-ka-chu ka kachu pika-chu pi pika”pi pi-pika-chu-pi-i pi chu kaa kachu.
ka. ka Pi-ka-chu Chu pika-pi
pi-pika-pika ka pika-pi pi ka kachu pi-i pii pika-pi piikaa©pi pi-i pika-chu pika-pika pi chuuu pi piikaa ka”kaaa ka piikachu-chu pi chuuu ka chu pi-i chuuuu. pipi pikapi³pi piikachu pikaa pi kaa pi-ka-chu chu ka chu kaa chuuuu pi pi kaa pikachu.
pi. pi-kaaa-chu pi-i pika-chu
chu piikaapi chu chu pika-chu pikapi-kachu pi pi-i pi©kaa pikachu³pi chu chu chu”pi pii-chuuuu pi kaa pika-pika. pi pi piika pii piikachu pikaa-piii-chu-kachu pipi pikachu ka pika-pika³pi pikaa pi-i pika-chu.
Piika pika-pi Chu pika-pika³Pi
ka-pika-chu³pi pi pi-i pikachu, pi-i pika-chu³pi pika-pika piikaa pikapi piii;kachupiii; pi-i pii kachu. pii pipi, kaaa pi chu pi-i chu±kachu pi pi-kaaa-chu³pi chu”pi pi-ka-chu.
chu pi-kaaa-chu³pi pi kaa ka pii pi-i±chuu pi piikachu³pi chu”pi pikaa. pi pi pika-chu pi©pi kaaa ka kachu pi-ka-chu kaa kaa piika-pika-pi pi pipi pi piika pika-pi pii pi pikapi, pii chu pika-pi kaa chu pi-kaaa-chu³pi chu pika-pi-pi-i.
pika-pi ka pika-pi pi pika-pika, pi chu pikachu kaa kaa pika-pi pii ka pika-pi chu pi piikaa kachu pika-chu chuu;kaaa ka pikaakachu;. ka pikachu chu piii© pika-pi-pii pi chu pi chu pi-ka-chu chuuuu piika pi pi³pii chuu”pi. chuuu, pi kaaa pii kapikapi.
pi-i;pikapi pi-i chu ka chu-pika-pika-pi chuuuu chuuu pii pika-pika-chu? chu©pika pika-pika pi-i pi pi kaaa;chu-pika-pikakaaa;, pi©kaa ka kaa pii±pi pi pika-pika³pi.
kaaa chu kaa chu±kaaa chu piikachu³pi chu chu pi-ka-chu pi pi pikachu-piii. kachu pi-i pi ka pikapi pi pika-pi, chu pikaa chu kachu pi ka chuuu pika-pika-pika-pi, pipi pi-i kachu chu chuuuu pi pikaa pi piika pika-pika ka piika pikapi pi pi.
chu pikachu, pikapi”pi pi-i chuuuu piikachu³pi chu chu pika-pi kaa kaaa” pika-pika-pi ka ka pika-chu³pi ka kaaa pikachu. pi pi-i pika ka kaa pika-pi pipi”pi ka piika pi pika-chu chuuuu ka pikachu, pi©pi pikachu” kaa pi pi-ka-chu³pi.
chu chu kaa pii±kaaa pi pika-pika³pi pi”pi kaa-chuuuu pi pikachu pi-kaaa-chu. pikaa”pi kaa pi pi-kaaa-chu³pi piika chu chu pikapi chu ka pipi chu kaaa pi-i ka pika-pi pi kaa pikapi chu pika pi kachu chuuuu.
ka piii chu pi-i kaa pi-ka-chu chuuuu piikachu-pi pikapi-chuuu piikaa-pikaa chu chu pikachu pi chu, chuuu kaa±pika pi piikachu³pi chu pi-ka-chu”pi pi pi-pika-pika-ka piika pi kaaa. chu© pika-pi-kachu, chu-pi-kaaa-chu pikaa kaa±pika pi pika-pika³pi pi chuu-chuuu ka pika-chu kaa chu.


text:
BIBLIAM IMAYNA KAWSASQANTA CAMBIARQA
Mañakuykiqa huk watalla kusisqa hinaspa hawka kawsakuytam
NACESQAN WATA: 1971
NACIONNINMI: FRANCIA
HUK WILLAKUYKUNA: MANA ALLIN, SUWAKUQ, MAQAKUQ HINASPA DROGAKUQMI KARQA
ÑAWPA VIDAY.
Francia nacionpa, Tellancourt llaqtapim yacharqaniku. Taytayqa Franciamantam karqa, mamayñataqmi Italia nacionmanta. Pusaq watachaypi kachkaptiymi Italia nacionpi Roma llaqtaman ripukururqaniku, hinaspam yacharqaniku llumpay wakcha runakunapa kasqanku lawpi. Wasiypiqa tayta-mamaymi qullqimanta llumpayta piñanakuqku.
15 wataypi kachkaptiymi mamayqa kallpanchawaq amistadkunata hawapi maskanaypaq. Chaymi manapas unayllapi mana allin runakunawan amistadta ruwarqani. Huk kutipim huk runa asuykamuwaspan sumaq simillawan drogata munachiwarqa hinaptinmi yuyayniyuqta hina qawawanankuta munaspay drogataqa chaskikurqani. Chayllamá drogakuyta qallaykurqani hinaspam achka warmikunawanpas kayta qallaykurqani. Achka kutitataqmi violaruwarqakupas. Ñuqapaqa wañuypas, kawsakuypas chaynallam karqa, manam imapas qukuwaqchu. Mana piniyuq hinam tarikurqani. 16 wataypi kachkaspaymi wañuyta munaspay huk botella wiski tragota tomaruspay quchaman wischukuykurqani. Ichaqa manam wañurqanichu, aswanqa kimsa punchawmi wañunayastin karqani.
Chaymantapacham kawsakusqaytaqa allinpaqña qawarqani ichaqa maqakuqllaña kayta yacharuspaymi suwakuq kani. Qullqiraykum runakunata niq kani paykunawan warmi-qari hina puñunaypaq, wasinkuman chayaspayñataqmi drogaruspay tukuy imankuta apakuq kani. Achka droga rantikuqkunapa drogantam Italia nacionpi aypuq kani. Sapa kutim policiakuna hapiwaqku. Mana allin kawsakuspaypas sunquypiqa allin kawsakuytam munarqani. Chaymi Diosta mañakuspay nirqani: “Mañakuykiqa huk watalla kusisqa hinaspa hawka kawsakuytam”, nispa.
BIBLIAM VIDAYTA CAMBIARURQA.
Droga rantikuqkuna wañuchiwananpaq maskawaptinkum 24 wataypi kachkaspay Inglaterra nacionman ripukunaypaq tantearurqani. Manaraq ripukuchkaspaymi mamay watukuq rirqani, hinaptinmi mana imanakuytapas atirqanichu Annunziato Lugarà sutiyuq runata mamaywan bibliamanta rimachkaqta qawaykuspay. * Annunziatoqa ñawpaq riqsisqay suwam karqa, chaymi mancharikuspay tapurqani chaypi ima ruwasqanta. Hinaptinmi willawarqa Jehova Diospa testigon kananpaq tukuy ima ruwasqanmanta, hinaspam chunkay-chukayta niwarqa Inglaterraman chayaruspay Jehova Diospa testigonkunata maskanaypaq. “Maskasaqmi” nichkaspaypas Inglaterraman chayaruspayqa hinallam mana allinkunata ruwarqani.
Huk punchawmi Londres llaqtapi rikururqani Jehova Diospa testigonta Willakuq hinaspa ¡Rikchariy! qillqakuna aypuchkaqta. Chaypim yuyarirurqani Jehova Diospa testigonkuna maskanaypaq Annunziatopa niwasqanta, chaymi qillqa aypuq testigota nirqani bibliamanta yachachiwananpaq.
Bibliamanta yachasqaymi yuyaymanarachiwarqa. Sunquymi tiyaykurqa 1 Juan 1:9 nisqanmanta yacharuptiy. Chaypim Diosmanta nin: ‘Payman huchanchikkunata willakuptinchikqa paymi mana engañakuq hinaspa allin ruwaq kasqanrayku pampachawanchik hinaspam tukuy mana allin ruwasqanchikmanta mayllawanchik’, nispa. Dios chayna pampachakuqllaña kasqanta yachasqaymi yanapawarqa mana allin kawsakuyniyta saqinaypaq. Chayllamá Jehova Diospa testigonkunapa huñunakuyninman riyta qallaykurqani, chaypim kusikuyllawanña chaskiykuwarqaku. Sumaq kawsakusqankuta hinaspa kuyanakusqankuta qawaspaymi ñuqapas paykuna hina kayta munarqani.
Mana sasachakuspallam mana allin ruwasqaykunataqa saqirqani, ichaqa genioy cambiaymi sasa karqa. Musyakurqanim aswan respetakuq hinaspa kuyapayakuq kanaypaq kallpanchakunayta, kunankamapas hinallam kallpanchakuchkani. Jehova Diospa yanapawasqanwanmi runayachkaniña. Biblia estudiasqaymanta 6 killa pasaruptinmi 1997 watapi Jehova Diospa testigon kanaypaq bautizakururqani.
IMAKUNAPIM YANAPAWARQA.
Bautizakurusqay qipallatam Barbara sutiyuq iñiqmasiywan casarakururqani, paypas chayraq bautizasqam kachkarqa. Allinña kawsakusqayta qawaspanmi ñawpa amistadniy biblia estudiayta qallaykurqa. Kunanqa paninpiwanmi paypas Jehova Diospa testigonña. Chaynallataqmi abuelaypa ñañanpas 80 watanpiña bibliata estudiarqa hinaspam bautizakururqa.
Kunanqa iñiqmasiykunamanta huknin nanachikuqmi kani, warmichaypiwanmi Londres llaqtapi italiano rimaq runakunaman Diosmanta willakuspa yachachiniku. Wakinpim ñawpa vidayta yuyarispay hukmanyani, ichaqa warmichaymi sapa kuti kallpanchallawan. Kayqaya kunanqa Diospa kuyasqan aylluywan hawka kawsakuni. Jehova Diostam mañakurqani huk watalla kusisqa hinaspa hawka kawsakunaypaq, ichaqa unayñam chaynata kawsachiwachkan.
^ par. 10 Leey “Bibliam imayna kawsasqanta cambiarqa: Armayta aparikuspam maymanpas riq kani” niq yachachikuyta. Annunziato Lugarà sutiyuq runapa willakusqanta, 1 julio 2014 watapi lluqsimuq Willakuq qillqapi, 8, 9 paginankunapi.


text:
¿Yacharqankichu?
¿Imaynatam wankusqa qillqakunata ñawpaq tiempokunapi ruwarqaku?
Bibliam Lucas qillqapi willakun Jesusqa Isaiaspa qillqasqan wankusqa qillqata kichaykuspan ñawinchasqanmanta hinaspa wankuykusqanmanta. Juan sutiyuq qillqañataqmi tukuyninpi willakun Jesuspa tukuy ruwasqankunata wankusqa qillqapi mana qillqay atikusqanmanta (Lucas 4:16-20, NM; Juan 20:30; 21:25, NM).
¿Imaynatam chay wankusqa qillqakunata ruwaqku? Kuchusqa qarakunata, pergamino utaq papiro nisqankutam laqanaruqku hatun chumpi hina kanankama hinaspam huknin patanta kaspiman laqaruqku chaypi wankunankupaq. Enteronpim ukun lawninpi sayanpata qillqaqku. Llumpay hatun kaptinqa iskaynin lawninpim kaspita churaruqku, chaymi ñawinchay munasqanta maskananpaq huknin makinwan kichaq hukninwanñataq wankuq.
Huk qillqapa nisqanman hinaqa, “Huk libropa haypananpaq hina sayayniyuqmi karqa, wakinqa yaqa 10 metro sayayniyuq, wankusqaqa taksallam karqa” (The Anchor Bible Dictionary). Yaqachusmi bibliapi Lucas sutiyuq qillqaqa 9 metro parten sayayniyuqpi yaykurqa. Wakinpataqa patachatam sumaqta kuchuruspa pómez sutiyuq rumiwan qaquruqku hinaspam teñiruqku.
Musuq testamentopi nisqanman hinaqa ¿pikunataq karqaku “sacerdotekunapa kamachiqninkunaqa”?
Israel nacionpiqa qallariyninmantam sacerdotekunapa jefenqa (sumo sacerdoteqa) wañukunan punchawkama chullalla kanan karqa (Numeros 35:25). Sacerdotekunapa punta kaq jefenqa Aaronmi karqa, wañukuptinñataqmi piwi churinña karqa (Exodo 29:9). Aaronpaqqa yaqa lliw mirayninkunam sacerdotekuna karqaku ichaqa asllam sacerdotekunapa jefenqa karqaku.
Israel nacionta huk law nacionkuna munaychakuspanqa, chay nacionmanta kaq kamachiqkunam munasqankuman hina pitapas churaqku sacerdotekunapa jefen kananpaq. Ichaqa yaqa lliwmi Aaronpa allin riqsisqa mirayninkunallamanta akllasqa karqaku. Yaqachusmi “sacerdotekunapa kamachiqnin”, nispanqa nichkan allin riqsisqa sacerdotekuta. Yaqapaschá paykunaqa karqaku Aaronpa mirayninmanta 24 castakunamanta cuentallikuqkuna, sacerdotekunapa jefenpa allin riqsisqa ayllunkuna hinaspa Anas hina ñawpaqpi sacerdotekunapa jefen kaqkuna (1 Cronicas 24:1-19; Mateo 2:4,CQ12; Marcos 8:31, CQ12; Hechos 4:6).


text:
38 KAQ WILLAKUY
Chunka iskayniyoq wateqaqkunamanta
QAWAY chay runakunapa wantumusqanku frutakunata. Kallmantin uvaskunaqa papay-papayllaña kasqa. Iskay runakuna kaspiman wataykuspankuraq hombromuchkanku. Qawaytaq granadakunatawan higoskunatapas. ¿Maymantataq kayna sumaqllaña frutakunataqa apamuchkanku? Canaan allpa lawmantam. Canaan lawpimá Abraham, Isaac hinaspa Jacob yacharqaku. Chay lawpi muchuy kaptinmi Egiptoman Jacobqa aylluntin pasakurqaku. Chaypaqqa 216 watakuna pasaruptin Israel runakunataqa Moises kaqllamanta Canaan lawman kutichichkarqa. Hinaptinmi chunniqpi Cades llaqta lawtaña richkanku.
Canaan lawpiqa mana allin runakunam yachanku. Chaymi Moisesqa 12 wateqaqkunata kachaspanmi paykunata nirqa: ‘Qawamuychikyá chaypi yachaq runakunaqa ¿asllachu icha achkachu?, ¿kallpasapachu icha manachu? Qawamuychikyá chay allpaqa ¿kawsaykunapa qespinanchu icha manachu? Apamuychikyá chay allpapa rurunta’ nispa.
Wateqaqkuna Cades llaqta lawman kutimuspanku, Moisesta nirqaku: ‘Cheqaptamá chay allpaqa sumaqllaña kasqa’ nispa. Creenankupaqmi apamusqanku frutakunata qawachirqaku. Chunka wateqaqkunam ichaqa nirqaku: ‘Chay allpapi yachaqkunaqa kallpasapa runakunam kasqaku. Chay runakunapa contranpi peleaytaqa manam atichwanchu’ nispa.
Chaykunata Israel runakuna uyarispankum manchakuspanku nirqaku: ‘Amalaya Egipto nacionpi wañukamuchwan karqa otaq kay chunniqpipas wañukuchwan. ¿Guerrawan wañunanchikpaqchu hinaspa warminchikkunatapas chaynataq churinchikkunatapas qechuwananchikpaqchu pusamuwarqanchik? ¡Jefenchikpaq huk kaqninta Moisespa rantinpi churaruspanchik Egiptoman kutikusunchik!’ nispa.
Iskay wateqaqkunam ichaqa Jehová Diospi confiakuspanku Israel runakunapa piñakuyninta amachachiyta munarqaku. Paykunaqa Josueywan Calebmi karqaku. Paykunam nirqaku: ‘Amayá manchakuychikchu. Ñoqanchikwanmi Jehová Diospuni kachkan. Paykunataqa facillata vencerusunchik’ nispa. Runakunam ichaqa mana creespanku Josueytawan Calebta wañurachiyta munarqaku.
Kayta qawaspanmi Jehová Diosqa sinchillataña piñakuruspa Moisesta nirqa: ‘Iskay chunka watayoqmanta hanaymanmi contraypi rimaqkunaqa manam mayqannikichikpas yaykunkichikchu Canaan allpamanqa. Egipto nacionpi chaynataq chunniqpi atiyniywan señal rurasqaykunata qawachkaspanku mana creewankuchu. Chaymi kay chunniqpi tawa chunka wata purinqaku llapallanku wañunankukama. Calebwan Josueyllam Canaan allpamanqa yaykunqaku’ nispa.
Numeros 13:1-33; 14:1-38.


text:
Chinkasqa Churi
Chinkasqa Churi nisqamantaqa Jesusmi Lukaspa qillqasqanpi, chunka pichqayuq uma rakipi, 11-manta 32-kama kaq wirsupi rikch'anachinapi willan pharisiyukuna niptin: "Kay runaqa huchasapakunawanmi mikhuspa kawsakun", nispa.
Kaytam nin: Huk runap iskay churinmi karqan. Sullka churinqa taytanmanta tupaqninta mañakuspa tupaqninwan karu llaqtaman ripurqan. Tukuy tupaqninta mana allinta kawsaspa chinkachirqan. Wakchayasqa kaspa huk chakra runapaq khuchikunata michispa yarqaspa nikurqan: Taytayman kutimusaq, manaña churinchu kaspay. Wasinman chayamuchkaspa taytanqa karumantaña rikurqan. Churinqa "manañam churiykichu kachkani" niptinpas taytanqa churintata marq'aspa much'aspa chaskirqan, chitata sipispa sirwiqkunawan phistarqan. Kuraq churintaq chayta rikuspa phiñakuspa taytanta "imaraykum chay?" nispa tapurqan. Taytantaq kutichirqan: "Churíy, qamqa ñuqawanpunim kachkanki, tukuy kapuqniykunapas qampataqmi; ichaqa kay wawqiyki wañusqa kachkaspa kawsariramusqanraykum, chinkasqa kachkaspa tarimusqa kasqanraykupiwanmi, q'uchukuspa kusikuna karqan."
Chunka qanchisniyuq kaq pachakwatapis Juan de Espinosa Medrano Chinkasqa Churimantamanta aranwaytas qillqarqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimi.de: Chinkasqa churimanta (Lk 15, 11-32)
- Dr. D. Juan de Espinoza-Medrano (17 ñiqin pachakwatapi): Chinkasqa churimanta aranway
- Lukaspa qillqasqan, chunka pichqayuq kaq uma raki, bible.is nisqapi:
- Lukaspa qillqasqan, chunka pichqayuq kaq uma raki (Qosqo qheswa simipi)
- Lukaspa qillqasqan, chunka pichqayuq kaq uma raki (Urin Buliwya qhichwa simipi)
- Lukaspa qillqasqan, chunka pichqayuq kaq uma raki (Chincha Buliwya qhichwa simipi)
- Lukaspa qillqasqan, chunka pichqayuq kaq uma raki (Ayakuchu Chanka runasimipi)
- Lukaspa qillqasqan, chunka pichqayuq kaq uma raki, bibles.org nisqapi:


text:
1 KAQ YACHACHIKUY
¿Imataq Diosmanta cheqap kaq?
¿Cheqaptachu Diosqa qanmanta nanachikunman?
¿Imaynataq Diosqa? ¿Imataq sutin?
¿Atichwanchu payman asuykuyta?
1, 2. Wakin kutikunapiqa, ¿imanasqataq tapukuykuna rurayqa allin kanman?
¿MUSYANKICHU warmachakunapa achkallaña tapukusqankuta? Rimayta qallarisqankumantapacham tapukuqkunallaña kanku. Yachayta munaspankum kuyayllapaq qawawaspanchik tapuwanchik: “¿Imanasqataq urpichakuna takinku?”, Cielota qawaspankupas ninkum: “¿Imataq wakpi kachkan?”, chaynataq lucerokunata qawaspankupas ninku: “¿Imakunataq wakkunaqa?” nispa. Tapukusqankuta kutichinapaq maynataña kallpanchakuptinchikpas, wakinpiqa ima niytapas manam atinchikchu. Cheqapmá, allinta kutichiptinchikpas kaqllamantam tapuykuwanchik: “¿Imanasqa?” nispa.
2 Manamá warmachakunallachu tapukuykunataqa ruranku. Wiñasqanchikman hinam, imapaqpas hinalla tapukunchik: maylawmanpas rispa imayna chayanapaq, sasachakuypi mana tarikunapaq otaq imata yachayta munaspallapas. Ichaqa achka runakunam yachanapuni kaq tapukuykunataqa manaña rurankuchu. Wakinpiqa manañam maskankuchu kutichiyninkunataqa.
3. ¿Imanasqataq achka runakunaqa aswan allin kaq tapukuykunamanta manaña imatapas yachaytaqa munankuñachu?
3 Kay libropa qaranpi kaq tapukuypi, chaynataq 3 kaq paginapi hinaspa 6 kaq paginapi tapukuykunapiwan kay yachachikuypa qallariyninpi tarikuq tapukuykunapipas yuyaymanariy. Chay tapukuykunaqa aswan allin kaq tapukuykunamantaqa wakillanmi. Ichaqariki, achka runakunam manaña chaykunamanta yachaytaqa munankuñachu. ¿Imanasqa? ¿Tariruchwanchu Bibliapi? Wakin runakunaqa Bibliapa willasqantaqa sasa entiendenapaq hinatam hapinku. Wakinñataqmi mana tapukunkuchu penqaypi qeparunankumanta. Wakinkunañataqmi piensanku chaykunamanta yachayqa iglesiakunapi yachachiqkunallapaq kasqanta. ¿Ima niwaqtaq qamqa?
4, 5. ¿Mayqankunataq tapukunanchikpaq aswan allin kaq tapukuykuna kanman, hinaspa imanasqataq kutichiyninkunataqa maskananchik?
4 Qamqa kawsaymanta yachanapuni kaq tapukuykunamanta yachaytachá munachkankipas. Tapukurqankipaschá: “¿Imapaqtaq allpapiqa kachkanchik? ¿Wañukunallanchikpaqchu kawsachkanchik? ¿Imaynataq Diosqa?” nispa. Allinmá kanman kay yachachikuykunapi yuyaymanariptikiqa, allintaqmi mana amispa chaykunamanta entiendenapaq kaqta chaynataq cheqap kaqta yachanaykipaq kallpanchakuynikiqa. Allin reqsisqa yachachikuq Jesucristom nirqa: “Mañakuptikichikqa Diosmi qosunkichik. Maskaychik, tarinkichikmi, qayaychik, kichasunkichikmi”, nispa (Mateo 7:7).
5 Aswan allin kaq tapukuykunamanta kutichiyninta ‘hinalla maskaptikiqa’, musyankipunim kallpanchakusqayki allinpaq kasqanta (Proverbios 2:1-5). Wakin runakuna kaykunamanta imataña nisuptikipas, chay tapukuykunapa kutichiyninqa kachkanmi tarinaykipaq hinalla, mana sasa entiendenallapaqmi Bibliapi tarikun. Aswanraqmi kusikuytawan suyakuyta qowanchik hinaspapas kunanpas kusisqa kawsanapaqmi yanapawanchik. Qallaykusunchikyá achka runakunata hukmanyachiq tapukuymanta.
¿MANA LLAKIPAYAKUQCHU OTAQ RUMI SONQOCHU DIOS?
6. ¿Imanasqataq achka runakuna piensanku ñakarisqanchikmanta Dios mana nanachikusqanta?
6 Achka runakunamá chaynata ninku. Ñoqanchikta Dios reparawaptinchikqa manachá kaynaqa kachwanchu. Kawsachkanchikmi guerrakunapa, cheqninakuypa chaynataq ñakariypa atipasqan pachapi. Llapallanchikmi onqonchik, ñakarinchik chaynallataqmi kuyasqanchik runamasinchikkunapas wañunku. Chaymi wakinkuna ninku: “Ñoqanchikmanta Dios nanachikuptinqa, ¿manachu kay sasachakuykunamanta libraykuwachwan?” nispa.
7. a) ¿Imanasqataq nichwan punta apaq religiosokunam runakunata umachanku mana kuyakuqta hina Diosta hapinankupaq? b) ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin ñakarisqachikmanta?
7 Astawanqa llakikunapaqraqmi, iglesiakunapi yachachiqkunaqa runakunata creechinku Dios rumi sonqo kasqanta. Ima desgraciakuna pasaruptinqa, Diospa munasqanmi chayqa, ninku. Chaynata nispankuqa Diostam tumpachkanku desgraciakuna kasqanmanta. Ichaqa, ¿cheqapchu chay kanman? ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin? Santiago 1:13 nisqanpim nin: “Pipas tentasqa kaspaqa ama piensachunchu: ‘Diosmi tentawachkan’ nispaqa, Diosqa manam tentachikunmanchu, manataqmi pitapas tentanmanchu” nispa. Chaynaqa kay pachapi mana allin ruraykunaqa manapunim Diospa rurasqanchu (Job 34:10-12). Arí Diosqariki saqenmi mana allinkuna kananta, ichaqa manamá kaqllachu kanman imapas pasananta saqeyqa, chayna kananpaq ruraywanqa.
8, 9. a) ¿Imawan tupanaykachispataq yachachiwaq sasachakuykuna kananpaq saqeruyqa ruraywan mana kaqlla kasqanta? b) ¿Imanasqataq runakuna mana allin kanankupaq Diospa saqesqanmanta, mana allinkunata rimayqa mana allinchu kanman?
8 Piensariy allin yuyayniyoq hinaspa kuyakuq taytapa wasinpi uywasqan yuyayniyoq churinpi, mana kasukuqña rikuriruspa wasimanta pasakunanpaq tantearuptinqa, taytanqa manamá harkanqachu. Churin mana allinkunata ruraspa sasachakuypi tarikuptinñataq, ¿niwaqchu churinpa sasachakuykunapi kasqanmantaqa taytan huchayoq kasqanta? Manamá (Lucas 15:11-13). Chaynallataqmi, Diospas manam harkakurqachu runakuna mana allinkunata rurastin kawsayta munaptinku, ichaqa Diosqa manam huchayoqchu kikin runakuna mana allinkunata ruraspa ñakariykunapi kasqankumantaqa. Hinaptinqa manamá allinchu kanman llapallan runakunapa tukuy imawan ñakarisqankumanta Diosman tumpayqa.
9 Diosqa yachanmi imanasqataq runakuna mana allinkunata ruranankupaq saqesqanmanta. Payqa ancha yachayniyoq hinaspa tukuy atiyniyoq Unanchawaqninchik kaspanmi, mana obligasqachu kachkan imanasqa ñakariykuna kasqanmanta willawananchikpaq. Ichaqa, kuyawaspanchikmi willawanchik. 11 kaq yachachikuypim astawan yachasunchik imanasqam runakuna hinalla mana allinllata ruranankupaq saqesqanmanta. Ichaqa, qamqa confiakuwaqmi sasachakuyninchikkunamanta Diosqa mana huchayoq kasqanmanta. Aswanqa, Paymá prometewachkanchik sasachakuykuna allichakunanpaq (Isaias 33:2).
10. ¿Imanasqataq Diospi confiakuchwan lliw ñakariykunata chinkachinanmanta?
10 Chaymantapas, Diosqa chuyam (Isaias 6:3). Chaymi Payqa chuyay-chuyay kaspan, mana allintaqa manam ruranmanchu. Chaynaqa tukuy sonqonchikwanmi Diospi confiakuchwan, runakunamantam ichaqa mana chaynataqa nichwanchu, wakinpi mana allin ruraqña rikurirusqankurayku. Runakunaqa maynaña allin kamachikuq kaspapas runakunapa mana allinkuna rurasqankutaqa manam allichaytaqa atinkuchu. Diosmi ichaqa tukuy atiyniyoq. Mana allinkuna kasqanrayku lliw ñakariykunataqa payqa chinkarachinmanmi, hinaspa chaynatamá ruranqa. Munaychakusqanwanmi mana allinkunataqa wiñaypaq chinkarachinqa (Salmo 37:9-11).
¿IMAYNATAQ DIOSQA SIENTEKUN MANA ALLINKUNAWAN ÑAKARIPTINCHIK?
11. a) ¿Imaynatam Diosqa qawan mana allin ruraytaqa? b) ¿Imaynataq Diosqa sientekun ñakarisqanchikta qawaspan?
11 Hinaptinqa, ¿imaynataq Diosqa sientekun kay pachapi hinaspa kawsayninchikpi tukuy ima pasasqanmanta? Bibliaqa yachachinmi Diosqa ‘allin rurayta kuyasqanta’ (Salmo 37:28). Payqa qawachkanpunim ima mana allin kasqanta otaq allin kasqantapas, hinaspa cheqninmi mana allin ruraykunata. Bibliaqa willanmi ‘sonqonpipas llakikusqanta’ ñawpa tiempopi kay pachapi llumpay mana allin rurayllaña kaptin (Genesis 6:5, 6). Hinaspa Diosqa haykapipas hina kaqllam (Malaquias 3:6). Payqa mana allinkunataqa hinallam cheqnichkan hinaspa ñakariqkunatapas llakipayanmi. Bibliam niwanchik, “paymi qamkunamanta nanachikuqqa”, nispa (1 Pedro 5:7).
12, 13. a) ¿Imanasqataq kuyakuyniyoq kanchik, hinaspa kay pachapi ñakariykunata imayna qawananchikpaqmi yanapawanchik kuyakuq kasqanchikqa? b) ¿Imanasqataq kay pachapi sasachakuykunata Dios chinkarachinanta suyachwan?
12 ¿Imanasqataq nichwan ñakarisqanchikta qawaspan Dios llakikusqanmanta? Huk razontawan qawasunchik. Bibliam yachachin runataqa payman rikchakuqta rurarusqanta (Genesis 1:26). Chaynaqa, Diospa allin kayninkuna kaptinmi ñoqanchikpas chayna kanchik. ¿Qam llakikunkichu runakunapa ñakarisqankuta qawaspayki? Sichu qamta mana allin ruraykuna llakichisuptikiqa, astawanchá Diosqa llakikun.
13 Runakunapaqqa kuyakuyniyoq kayninmi aswan allinqa. Chaypipas Unanchaqninchikmanmi rikchakunchik, Bibliapa yachachisqanman hinam “Diosqariki kuyakuqllañam” (1 Juan 4:8). Dios kuyakuq kaptinmi kuyakuqpas kanchik. Kay pachapi ñakariykunata chaynataq mana allin ruraykunata chinkarachinaykipaq atiyniyoq kaspaykiqa, ¿manachu chinkarachiwaq? ¿Manachu kuyakuq kasqayki chayta ruranaykipaq kallpanchasunkiman? ¡Chaynamiki! Hinaptinqa suyawaqmi kay pachapi sasachakuykunata Dios chinkachinantaqa. Kay libropi 4 hinaspa 5 kaq paginakunapi promesakunamanta leesqaykiqa manam yanqallachu nitaq mosqoyllachu: Diosmá chaykunata nirqa, chaymi cumplikunqapunim. Ichaqa chay promesakunata creenanchikpaqqa prometeq Diostam allinta reqsinanchik.
DIOSQA MUNANMI REQSINAYKITA
14. ¿Imataq Diospa sutinqa, hinaspa imanasqataq rimananchik?
14 ¿Imatataq puntataqa ruranki pipas reqsisunaykita munaspaykiqa? ¿Manachu sutikita willakunki? Chaynaqa, ¿Diosqa sutiyoqchu? Achka iglesiakunapim yachachinku paypa sutin “Dios” otaq “Señor” kasqanta, ichaqa kaykunaqa manam sutichu. Aswanqa reqsinallapaq suticharusqankum, “rey” otaq “presidente” niq hinalla. Bibliaqa qawachinmi Diosta achka sutikunawan hina suticharusqankuta, “Dios” chaynataq “Señor” nispapas. Ichaqa yachachintaqmi sutiyoq kasqanta, sutinmi Jehová. Salmo 83:18 nin: “Sutikiqa Tayta [“Jehová”, NM] Dioslla kasqantayá yachachunku. Kay pachapa altonpiqa qamlla kasqaykitayá yachachunku” nispa. Bibliaykipi chay suti mana rikuriptinqa, kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 195 kaq paginanmanta 197 kaq paginankama leey imam nisqanta. Cheqaptapunim ñawpa tiempopi chayllaraq Bibliata qellqaspankuqa, waranqantin kutikunapim Diospa sutintaqa qellqarqaku. Chaymi Jehová Diosqa sutinta yachanaykita munan hinaspa rimanaykitapas. Nichwanmi Diosqa Bibliatam servichikun payta reqsinaykipaq.
15. ¿Ima ninantaq Jehová Diospa sutinqa?
15 Kikin Diosmi Jehová sutitaqa churakurqa, chay sutinqa yachachiwanchikmi llapa ima prometekusqanta hinaspa ruray munasqantapas ruraqpuni kasqanta. * Sapaqchasqam Diospa sutinqa, hinaptinqa paypunillam chaynataqa sutichakun. Chaymantapas Jehová Dios hinaqa manam pipas kanchu. Qawasunchikyá imanasqa.
16, 17. ¿Imatataq Jehová Diosmanta yachachiwanchik kayna sutiwan hina reqsichikusqan: a) “Tukuy atipayniyoq”? b) ‘Wiñaypaq rey’? c) ‘Unanchaq’?
16 Salmo 83:18 nisqanman hinam qawarunchikña Jehová Diosmanta: “Kay pachapa altonpiqa qamlla kasqaykitayá yachachunku” niqta. Chaynallataqmi, “Tukuy atipayniyoq” nispa payllata sutichanpas. Apocalipsis 15:3 nin: “Tukuy atipayniyoq Señor Diosnillayku, hatu-hatun admirakuypaqmi tukuy rurasqaykikunaqa. Nacionkuna munaychakuq Reynillayku, allinpunim hinaspa cheqappunim ñannikikunaqa”, nispa. Jehová Diosta “Tukuy atipayniyoq” nispa sutichasqanqa qawachinmi pimantapas aswan-aswan atiyniyoq kasqanta. Atiyninqa mana igualay atinam. Chaynataq Jeremias 10:10 nisqanpim Jehová Diosta sutichan “Wiñaypaq reymi” nispa, chaypas musyachiwanchik sapallan sapaqchasqa kasqanta: payllamá wiña-wiñaypaqqa kachkan. Salmo 90:2 nichkan: “Wiña-wiñaypaq qamqariki Diosllapuni kallachkanki”, nispa. ¿Manachu chayta musyarispa admirakunchik?
17 Chaymantapas Jehová Diosllam sapaqchasqa Unanchaqninchikqa. Apocalipsis 4:11 nin: “Señor Diosllayku, qamllam kanki tukuy atipayniyoq adorana hinaspa yupaychana Diosqa. Qanmi unancharqanki tukuy ima kaqkunataqa. Munaynikiman hina unanchaptikim kachkan tukuy imakunaqa”, nispa. Llapa imakunatam Jehová Diosqa Unancharqa: hanaq pachapi mana rikuy atina angelkunata, cielopi kanchariq lucerokunata, ruruyoq sachakunata, mayokunapi chaynataq lamar qochakunapi challwakunata, chaymanta tukuy imakunapas.
¿ATIWAQCHU JEHOVÁ DIOSMAN ASUYKUYTA?
18. ¿Imanasqataq wakin runakunaqa piensanku Diosmanqa haykapipas mana asuykuy atinankuta, ichaqa imatam Bibliaqa yachachiwanchik?
18 Wakinkunaqa Jehová Diospa admirakunapaq sumaq kayninkunawanmi yaqapas manchapakunku. Piensankum Diosqa karupi kaspan mana asuykuy atina kasqanta nitaq runakunapi reparasqantapas. ¿Allinchu kanman chayna piensayqa? Bibliam ichaqa mana chaynatachu yachachin, aswanqa ninmi Jehová Diosqa “manam karupichu ñoqanchikmantaqa kachkan”, nispa (Hechos 17:27). Aswanraqmi kaynata niwanchik: “Diosman asuykuptikichikqa paypas asuykusunkichikmi”, nispa (Santiago 4:8).
19. a) ¿Imaynatam Diosman asuykuchwan, hinaspa ima bendiciontam chaskisun? b) ¿Diospa ima sumaq kayninkunataq astawan qamta gustasunki?
19 ¿Imaynatam Unanchaqman asuykuwaq? Puntataqa, ama saqeychu kunallanpuni rurasqaykita: tukuy ima Diosmanta yachayta. Jesusmi kaynata nirqa: “Chay wiñay kawsayniyoqqa kanku sapallan cheqap Dios kasqaykita reqsiqkunam hinaspa kachamusqayki Jesucristota reqsiqkunam”, nispa (Juan 17:3). Hinaptinqa, Bibliapi yachachisqanman hinaqa, Jehová Diosta chaynataq Jesucristota reqsispam ‘wiñay kawsaytaqa’ haypasunchik. Yacharunchikñam ‘Diosqa kuyakuqllaña’ kasqanta (1 Juan 4:16). Ichaqa kachkanraqmi Jehová Diospa sumaqllaña kayninkunaqa, asuykunapaq hina. Bibliapiqa ninmi “ñoqaqa llakipayakuq Tayta Diosmi kani, ñoqaqa sumaq sonqo Diosmi kani, ñoqaqa anaq piñakuq sinchi cheqap kuyapayakuq Diosmi kani”, nispa (Exodo 34:6). Diosqa “hucha pampachaykuq allin sonqom” (Salmo 86:5). Pacienciakuqmi (2 Pedro 3:9). Chuyam (Apocalipsis 15:4). Biblia leesqaykiman hinam yachanki Jehová Dios kay sumaq kayninkunata, chaynataq wakin kaqkunatapas qawachisqanta.
20-22. a) ¿Harkawanchikmanchu Diosman asuykunapaq mana rikuy atina kasqan? Willarimuy imanasqam. b) ¿Imatataq runakunaqa ichapas nisunkiman allinpaq kaqta piensaspanku, ichaqa imatataq qamqa rurawaq?
20 Diostaqa manamá rikuytaqa atichwanchu espiritu kaptin (Juan 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17). Chayna kaptinpas, Bibliaqa willawanchikmi imayna kasqanta. Salmos libro qellqaq nisqanman hinam, Jehová ‘Diospa lliw sumaqllaña kaynin qawaykuytam’ atichwan (Salmo 27:4; Romanos 1:20). Diosmanta astawan yachaspaykiqa, astawanmi reqsinki hinaspam astawanraq kuyaspayki payman asuykunki.
21 Pisi-pisimantam yachanki imanasqam Bibliaqa Jehová Diosta Taytanchikta hina qawananchikpaq kallpanchawasqanchikta (Mateo 6:9). Manamá kawsakuyllatachu qowanchik, aswanqa munanmi sumaqta kawsakunanchikta, imaynam kuyakuq taytapas churinkunapaq munasqanman hina (Salmo 36:9). Bibliaqa yachachiwanchiktaqmi runakunaqa Jehová Diospa amigon kayta atisqanchikta (Santiago 2:23). ¡Piensariy: qampas llapa imapa Unanchaqpa amigon kaytaqa atiwaqmi!
22 Bibliamanta astawan yachaptikiqa ichapas runamasikikuna allinpaq kasqanta piensaspanku, nisunki amaña estudianaykipaq. Ichapas chaynata nisunki creenciaykita cambiarunaykimanta llakikuspanku. Ichaqa amayá piwanpas harkachikuychu Jehová Diospa aswan amigon kanaykipaq munasqaykitaqa.
23, 24. a) ¿Imanasqataq mana manchakunaykichu yachasqaykikunamanta tapukuytaqa? b) ¿Imamantam yachachkasunchik qatiqnin yachachikuypi?
23 Qallariypiqa kanqachá mana entiendenaykipaq hina yachachiykuna. Ichaqa amayá manchakuychu yanapakuyta maskaytaqa. Jesusmi nirqa allinmi warma hina humilde kayqa (Mateo 18:2-4). Yachanchiktaqmi warmakunaqa ima ratupas tapukuqkunallaña kasqankuta. Diosqa munanmi tapukusqaykipa kutichiyninta tarinaykita. Bibliaqa allintam willawanchik ñawpa tiempopi tukuy sonqonkuwan Diosta reqsiy munaq runakunamantapas. Chayraykum, cuidadollawan Diospa palabrantaqa estudiarqaku, cheqapchu icha manachu kasqanta yachanankupaq (Hechos 17:11).
24 Jehová Diostaqa allintam reqsichwan Bibliata estudiaspa, manam Biblia hinaqa ima libropas kanchu. ¿Imanasqataq Biblia hinaqa mana ima libropas kanchu? Qatiqnin yachachikuypim chaymantaqa yachasunchik.
^ par. 15 Diospa sutin ima ninanta hinaspa imayna rimana kasqanmantam tarinki kay libropa sapaq yachachikuyninpi 195 kaq paginanmanta 197 kaq paginankama.


text:
18 CAPÍTULO
¿Gracias ninkichu?
¿MIJURANKIÑACHU?... ¿Pin mijunata wayk’uran?... Mamaykipaschá wayk’uran. Chaywanpas, ¿imanaqtinmi Diosta agradecekunayki mijunamanta?... Diosmi imaymana clase plantakunata wiñachin, chaykunawanmi wayk’unchis. Ichaqa manan Diosllatachu gracias nina. Mijuna wayk’uqtapas, serviqtapas gracias ninanchismi.
Mayninpin ichaqa qonqanchis gracias niyta. Yaqapaschá jujkuna yanapawaranchis otaq imallatapas ruwapuwaranchis, ichaqa manapaschá gracias niranchischu. Juj kutinmi lepra onqoyniyoq runakuna Jesusta mana agradecekurankuchu.
¿Yachankichu lepra onqoyniyoq runa imayna kasqanta?... Lepra onqoyniyoq runaqa nishutan ñak’arin, aychanmi urmapuyta qallarin. Jesuspa tiemponpi leprayoq runakunaqa manan runakunaman qayllaykunanchu karan. Sichus pipas payman achhuykuq chayqa, willananmi karan onqosqa kasqanta, chhaynapi mana contagiakunanpaq.
Jesusqa khuyapayaranmi lepra onqoyniyoq runakunata. Juj kutinmi Jerusalenman rishaspa juj juch’uy llaqtaman jaykuran. Chay llaqtapi kashaspan lepra onqoyniyoq chunka runakuna payman riranku. Paykunaqa uyarirankun Diospa atiyninwan imaymana onqoyniyoq runakunata Jesús qhaliyachisqanta.
Chay runakunaqa manan Jesusmanqa achhuykurankuchu, aswanmi karullapi sayaranku. Ichaqa iñirankun Jesuspa qhaliyachinanpi. Chaymi Jesusta rikuspa jina wajakuranku: “¡Jesús, yachachikuq, khuyapayaykuwayku!”, nispa.
¿Khuyapayankichu lepra onqoyniyoq runakunata?... Jesusqa khuyapayaranmi. Yacharanmi ñak’arisqankuta. Chaymi Jesusqa paykunata niran: “Phaway riychis, jinaspa sacerdotekunawan qhawachikamuychis”, nispa (Lucas 17:11-14).
¿Imarayku chayta niran? Diosmi lepra onqoyniyoq runakunapaq juj kamachikuyta qoran. Chay kamachikuy nisqanman jinaqa sacerdoten lepra onqoyniyoq runaq aychanta qhawarinan karan, chay onqoy chinkanchus icha manachus chayta ninanpaq. Chayraqmi qhali runakunawan tiyayta atiranku (Levítico 13:16, 17).
Ichaqa chay runakunaq lepra onqoyninqa manaraqmi chinkaranchu. Chaywanpas, ¿rirankuchu sacerdoteman?... Arí, usqhayllan riranku. Iñirankun Jesuspa qhaliyachinanpi. ¿Iman chay qhepaman pasaran?
Ñanta purishaqtinkun aychanku allinman tukupuran. Arí, lepra onqoyninkun chinkapuran. Jesuspi iñisqankurayku onqoyninkumanta qhaliyachisqa karanku. ¡Anchatachá paykunaqa kusikuranku! Ichaqa, ¿imaynatan rikuchinkuman agradecekusqankuta? ¿Imatan qan ruwawaq karan?...
Chunkantin runakunamantan jujlla kutimuran Jesuspa kasqanman. Jinan Diosta jatuncharan. Chay ruwasqanqa allinpunin karan, ¿imarayku? Diospa atiyninwanmi Jesusqa chay runata qhaliyachiran. Jinaspapas chay runaqa Jesuspa ñaupaqenpi qonqorikuspan Jesusta gracias niran. Anchatan agradecekuran onqoyninmanta qhaliyachisqanta.
Ichaqa, ¿iman pasaran isqon runakunawan? Jesusmi chay runata tapuran: ‘¿Manachu chunka runakuna qhaliyachisqa karanku? Chhaynaqa, ¿maytaq wakinkunari? ¿Qanllachu kutimuranki Diosta jatunchaq?’, nispa.
Chunkantin runakunamantan jujlla kutimuran Diosta jatunchaq, Jesustapas gracias niran qhaliyachisqanmanta. Chay runaqa Samaria llaqtamantan karan. Isqon runakunan ichaqa mana agradecekurankuchu Diostapas Jesustapas (Lucas 17:15-19).
¿Mayqen runa jinan kayta munanki? Samaria llaqtayoq runa jinan kayta munawaq ¿riki?... Chhaynaqa, pipas yanapasuqtiyki, otaq imallatapas qosuqtiyki, ¿imatan ninayki?... Gracias ninaykin. Wakin runakunaña qonqanku gracias niyta chaypas, qanqa gracias ninaykin. Chayta ruwaqtiykiqa Jehová Diosta Jesustawanmi kusichinki.
Jujkunaqa imaymanatan qanpaq ruwaranku. ¿Jayk’aqllapas onqorankichu?... Manapaschá chay chunka runakuna jinachu nishuta onqoranki. Ichaqa yaqapaschá gripewan otaq wijsa nanaywan karanki. ¿Pitaq chhaynapi tarikuqtiyki cuidarasunki?... Yaqapaschá ima jampillatapas qorasunkiku otaq sumaqta atienderasunkiku. ¿Kusikurankichu qhaliyanaykipaq yanapasqasuykikumanta?...
Samaritano runaqa Jesustan gracias niran qhaliyachisqanmanta. Jesusqa kusikuranmi chayta uyarispa. Sichus mamaykita otaq papaykitapas gracias ninki imaymana ruwasqankumanta chayqa, ¿kusikunqakuchu icha manachu?... Riki, kusikunqakun.
Askha runakunan qanpaq imaymanata ruwanku. Yaqapaschá paykunaq obligacionnin chaykunata ruway, kusisqataqchá chaykunata ruwanku. Ichaqa manapaschá gracias ninkichu chaykunamanta. Profesoraykipas kallpachakunchá yachachinasuykipaq. Sichus payta gracias ninki chayqa anchatan kusikunqa.
Wakin runakunaqa imallapipas yanapawanchismi. ¿Pillapas punkuta kicharasunkichu wasiman jaykunaykipaq? ¿Pillapas mijunata jaywarasunkichu? Allinmi kanman chaykunamanta gracias niyqa.
Sichus yanapawaqninchis runakunata gracias nisun chayqa, manan qonqakusunchu Jehová Diosta gracias niytapas. ¡Imaymanamantan Diostaqa gracias ninanchis! Paymi kausayta qowanchis, kausanapaq tukuy imaymanatapas. Chayraykun sapa p’unchay Jehová Diosninchista gracias ninanchis.
Gracias niyta yachanapaq leesun Salmo 92:1; Efesios 5:20; Colosenses 3:17; 1 Tesalonicenses 5:18.


text:
8 KAQ YACHACHIKUY
Runakunamanta aswan atiyniyuq kaqkuna
¿KANMANCHU pipas runakunamanta aswan atiyniyuq? ¿Pitaq kanman?... Jehova Diosmi. ¿Jesuspas chayna atiyniyuqchu kanman?... Arí.
Jesusqa angel kaspanmi hanaq pachapi taytanwan kuska yacharqa. Ichaqa, ¿payllachu Jehova Dioswan yacharqa?... Manam, karqam achkallay-achka angelkunapas. Chaymi paykunapas ñuqanchikmantaqa aswan atiyniyuq kanku (Hebreos 1:13, 14; Daniel 7:10).
¿Yuyachkankichu Mariawan rimaq angelmanta?... Gabrielmi sutin karqa. Paymi Mariaman willarqa Jesusta wachakunanpaq. Diosmi churin Jesuspa kawsakuyninta Mariapa wiksanman churaykurqa ñuqanchik hina nacenanpaq (Lucas 1:26, 27).
¿Chaynachu kanman karqa? ¿Jesusqa karqañachu manaraq kay pachaman hamuchkaspan?... Arí, karqañam. Kikin Jesusmi hanaq pachapi kasqanmanta willakurqa. Ichaqa, ¿pitaq chaytaqa willarqa? Ichapas warmacha kaptin maman willarqa angel Gabrielpa willasqanman hina. Joseypas willarqachá chiqap taytanqa Jehova Dios kasqanta.
Chaymantapas Jesus bautizakuptinmi kikin Jehova Dios hanaq pachamanta nimurqa: “Paymi churiy”, nispa (Mateo 3:17). Chaymi manaraq wañukuchkaspan taytanta mañakurqa: “Taytalláy, hatunchaykuway manaraq runakuna kachkaptin ladoykipi hatunchawasqaykiman hina”, nispa (Juan 17:5). Kayna mañakusqanwanmi Jesusqa taytanpa kasqanman kutiy munasqanta nichkarqa. ¿Imaynatataq kutinman karqa?... Kaqllamanta angelman rikuriruspam. Diosllam pitapas angelpiqa rikurirachinman.
¿Ima niwaqtaq? ¿Llapallan angelkunachu allin angelkuna kanku?... Qallariyllanpiqa Jehova Diospa unanchasqan kasqankuraykum llapallanku allin angelkuna karqaku. Chaymanta unaymantam ichaqa huk kaqnin mana allin rikurirurqa. ¿Imaynata?
Chaymanta yachanapaq rimasunchik Adanwan Eva unanchasqa kasqanku tiempopi imakuna pasakusqanmanta. Wakin runakunam Adanmanta hinaspa Evamanta willakuytaqa yanqalla kasqanpaq hapinku. Chayna kaptinpas Jesuspaqqa manam chaynachu karqa.
Jehova Diosqa Eden sutiyuq suma-sumaq huertapim Adantawan Evataqa churarqa. Chaypim paykunaqa churi-wawayuq kaspanku wiña-wiñaypaq kawsakunanku karqa. Ichaqa pasaq yachachikuypi yachamusqanchikman hinam paykunaqa Diospa nisqanman hinalla imatapas ruwananku karqa. Chaymantayá astawan yachaykusun.
Diosqa llapallan sachapa rurunta mikunankupaqmi nirqa, ichaqa chullalla sachapa ruruntam mana mikunankuchu karqa. Chayta ‘mikuruspaqa wañurunankum’ karqa (Genesis 2:17). ¿Imatataq Adanwan Evaqa ruwananku karqa?...
Jehova Diostam tukuy sunquwan kasukunanku karqa. Chaytaqa ruwasqankuwanmi qawachinanku karqa. Runakunaqa Diosta kasukuspallam kusisqa kawsakuytaqa atichwan. Diospa nisqanta Adanwan Eva kasukuspankuqa taytankuta hina kuyasqankuta qawachispam wiña-wiñaypaq kawsakunmanku karqa. Ichaqa, ¿imatataq qawachinmanku karqa mana kasukuspaqa?...
Diospa tukuy ima qusqanmanta mana riqsikusqankutam. Qamqa, ¿imatataq ruwawaq karqa?... Adanwan Evataqa mana pantaq runakuna kaptinkupas paykunamanta aswan atiyniyuq mana allin angelmi Diosta mana kasukunankupaq tanqaykurqa. ¿Pitaq karqa chay mana allin angelqa?...
Bibliaqa ninmi Evaqa culebrawan rimasqanta. Ichaqa, ¿culebra rimanchu?... Manam rimanchu, chay mana allin angel rimaptinmi culebra rimachkanmanpas hina rikchakurqa. Chay angelqa Diospa rantinpi churakuspanmi Adanwan hinaspa Evawan yupaychasqa kayta munarqa.
Chayraykum chay mana allin angelqa Evapa sunqunman mana allin munaykunata churarurqa. Chay angelpa rimasqanqa kaynata nichkanmanpas hinam karqa: “Diosqa llullakusuchkankichikmi. Kay sachapa rurunta mikuruspaykichikqa manam wañunkichikchu, aswanqa Dios hinaraqmi rikurirunkichik”, nispa. Ichaqa, ¿chaynachu karqa?...
Evaqa mana mikuna sachapa ruruntam munapayayta qallaykurqa. Hinaspam mikuruspan qusanmanpas quykurqa. Chaymi Adanpas mikururqa, ichaqa manam culebrapa nisqanta kasuspanchu, aswanqa Diosmantapas astawanraq warminta kuyasqanraykum (Genesis 3:1-6; 1 Timoteo 2:14).
¿Imapim chay ruwasqanku tukurqa?... Pantaq runaña rikuriruspankum machu-payayaspa wañururqaku. Chayna pantaqña rikuriruptinkum churi-wawankupas paykuna hina machu-payayaspa wañururqaku. Diosqa manamá llullakurqachu. Chaymi hinalla kawsanapaqqa Diosta kasukunanchik (Romanos 5:12). Bibliapa willakusqanman hinaqa Evata pantachiq chay mana allin angelpa sutinqa diablo utaq satanasmi, chay wakin mana allin angelkunapañataqmi demoniokuna (Santiago 2:19; Apocalipsis 12:9).
Chaynaqa, ¿imanasqataq allin angelqa satanasña utaq diabloña rikurirurqa?... Mana allinkunata munapayayta qallaykusqanraykum. Payqa pimantapas aswan riqsisqa kaytam munarqa. Adanwan Eva achka churi-wawayuq kanankuta yachasqanraykum diabloqa paykunawan yupaychachikuyta munarqa. Diabloqa munan llapa runa Diosta mana kasukunanchiktam. Chaymi mana allinkunata munapayananchikta munan (Santiago 1:13-15).
Payqa nin Diostaqa hawa sunqulla servisqanchiktam. Rimasqanman hinaqa Jehova Dios imakunapipas yanapawaptillanchiksi kasukunchik. Ichaqa, ¿chaynachu?
Manam, Jesusqa nirqam diabloqa llulla-llulla kasqanta. Hinaspam tukuy sunqunwan Diosta servispan chayta qawachirqa. Payqa taytantaqa kasukurqa manam imapipas yanapaptillanchu, aswanqa kuyasqanraykum wañunanña kaptinpas kasukurqa. Chaymi Jehova Diosqa Jesusta kawsarichirqa wiña-wiñaypaq kawsakunanpaq.
Hinaptinqa, ¿pitaq kanman llumpa-llumpay chiqniwaqninchikqa?... Arí, satanas diablom. ¿Rikuyta atichwanchu?... Manam. Ichaqa ñuqanchikmanta aswan atiyniyuqmi. Chayna kaptinpas, ¿pitaq diablomanta aswan atiyniyuqqa?... Jehova Diosmi. Chaymi mana iskayrayananchikchu yanapawananchikmantaqa.
Jehova Dioslla yupaychanamanta astawan yachanapaq qawasun Deuteronomio 30:19, 20; Josuey 24:14, 15; Proverbios 27:11 hinaspa Mateo 4:10.


text:
12 YACHAQANA
¿Imaynatá runaman willamuyku?
Jesusqa, niraj wañupushaspa nerqa: “Janaj pacha reinomanta evangelio tukuynejpi willasqa kanqa, tukuy runas yachanankupaj; chaypachamá tukukoyqa jamonqa”, nispa (Mateo 24:14). ¿Imaynatá chay willay Jallpʼantinman chayayta atinman karqarí? Jesús Jallpʼapi kashajtin imaynatachus willarqa, kikinta ruwaspa (Lucas 8:1-3).
Wasimanta wasi willamuyku. Jesusqa, discipulosninman wasimanta wasi willanankupaj yachacherqa (Mateo 10:11-13; Hechos 5:42; 20:20). Chantapis maynejpichus willanankuta kamacherqa (Mateo 10:5, 6). Kay tiempopipis, kikillantataj ruwayku. Sapa qotuchakuyman maynejpichus willananta kamachikun. Ajinamanta Jesuspa kamachisqanman jina, tukuy “runasman willa[muyku]” (Hechos 10:42).
Runaman tukuynejpi willayku. Jesusqa maypichá runa kaj, chaypi willaj, nisunman qocha kantuspi, pujyu qayllaspi ima (Marcos 4:1; Juan 4:5-15). Noqaykupis, kikillantataj runasman tukuynejpi Bibliamanta willayku: callespi, llankʼayninkupi, parquespi, telefononejtapis. Chantapis vecinosniykuman, familiaresniykuman, colegiomanta chayri llankʼaymanta compañerosniykuman, atikusqanman jina willarillaykutaj. Chayta ruwasqaykurayku, Jallpʼantinpi may chhika runas ‘salvacionmanta sumaj willaykunata’ uyariyta atishanku (Salmo 96:2).
¿Pimantaj Reinomanta sumaj willaykunata, imaynatachus kausayninpi yanapananmanta ima willariyta munawaj? Ama kay sumaj willayta qanllapaj japʼikuychu, wajkunamanpis atikojtinkama, ¡willariypacha!
¿Ima sumaj willaykunatataj willananchej tiyan?
¿Imaynatá Jehovaj testigosnin, Jesús jinallataj willayku?
ASTAWAN YACHAKUY
DOCUMENTARIES
Jehovaj testigosnin Jallpʼantinpi willashanku
Jehovaj testigosnenqa Bibliamanta yachachisqankurayku may rejsisqas kanku. ¿Imayna wakichisqataj kashanku, pitaj paykunata umachan, ima qolqewantaj willanku?


text:
12 KAQ YACHACHIKUY
¿Imaynatam Diosman asuykuchwan?
1. ¿Lliw runapa mañakusqantachu Diosqa uyarinman?
Diosmi kallpanchan lliw runakunata oracionnintakama payman asuykunankupaq (Salmo 65:2). Manam ichaqa lliw runapa mañakusqantachu uyarin. Bibliam nin, señoranta ñakarichiq runapa mañakusqantaqa Dios mana uyarisqanta (1 Pedro 3:7). Ñawpa tiempopi serviqnin israelitakuna sapa kutilla mana allinta ruraptinkum Diosqa mana uyarirqachu mañakusqankuta. Ichaqa huchanmanta wanakuspa mañakuqtam uyarin. Leey Isaias 1:15; 55:7.
2. ¿Imaynatam Diosta mañakuchwan?
Orakuspam Diosta yupaychanchik, chaymi Jehová Diosllata mañakunanchik (Mateo 4:10; 6:9). Huchallikuq kasqanchikraykum Jesuspa sutinpi mañakuna, paymi huchanchikrayku wañurqa (Juan 14:6). Jehová Diosqa manam munanchu rezakunanchiktaqa otaq leespa mañakunanchiktaqa, orakunanchikqa sonqonchikmantam. Leey Mateo 6:7; Filipenses 4:6, 7.
Unanchawaqninchikqa uyarinmi sonqollanchikpi mañakusqanchiktapas (1 Samuel 1:12, 13). Paymi kallpanchawanchik imay horapas orakunanchikpaq; mañakuchwanmi hatarinapaq, puñunapaq, mikunapaq hinaspa ima sasachakuypi tarikuspapas. Leey Salmo 55:22; Mateo 15:36.
3. ¿Imaynatam huñunakuykunaqa yanapawanchik?
Mana iñiyniyoq runakunapa kasqanpim kawsanchik, paykunaqa burlakunkum Allpa pachapi hawkayay kananpaq Diospa prometesqanmanta. Chaykunam sasachawachwan Diosman asuykunapaq kallpanchakusqanchikpi (2 Timoteo 3:1, 4; 2 Pedro 3:3, 13). Chaymi Diosman asuykunapaqqa Diosta serviq cristianokunawan huñunakunanchik. Paykunapas necesitankum kallpanchananchikta. Leey Hebreos 10:24, 25.
Jehová Dios kuyaqkunawan huñunakuspaqa astawanmi payman asuykusun. Testigonkunawan huñunakusqanchikmi iñiyninchikpi yanapawasun, chaypim tarisun iñiyninkupi suni kaqkunata. Leey Romanos 1:11, 12.
4. ¿Imaynatam Diosman asuykuwaq?
Diosmanta yachasqaykikunapi yuyaymanaspam. Yuyaymanaytaq rurasqankunapi, imayna consejasqankunapi chaynataq prometesqankunapipas. Yuyaymanasqanchikwan mañakusqanchikmi yanapawasun Diosqa ancha kuyakuq hinaspa yachayniyoq kasqanmanta entiendenapaq. Leey Josuey 1:8; Salmo 1:1-3.
Confianzawanmi Diosman asuykuyta atinki paypi iñispaqa. Iñinapaqqa Diospa Palabrantam sapa kuti estudiana, chaypaqqa imamantapas yachasqanchikkunapim yuyaymanana. Leey Mateo 4:4; Hebreos 11:1, 6.
5. ¿Imaynatam yanapasunki Diosman asuykuyniki?
Jehová Diosqa kuyaqninkunapim reparan. Wiñay kawsaypi suyakuyniki mana yanqachakunanpaqmi amparasunki (Salmo 91:1, 2, 7-10). Imakunamantapas cuidakunaykipaqmi chaynataq imaynata astawan kusisqa kawsakunaykipaqmi yachachisunki. Leey Salmo 73:27, 28; Santiago 4:4, 8.
Astawan yachanaykipaq
BIBLIAMANTA YACHANAPAQ
¿Imanasqataq bibliata estudiana?
Enteron pachapi waranqantin runakunam bibliapi tukuy ima tapukuyninkumanta yachachkanku. ¿Munawaqchu qampas yachayta?
¿IMATAPUNIM BIBLIAQA YACHACHIN?
Mañakuyqa Diosmanmi asuykachiwanchik
¿Diosqa uyarisunkichu mañakuptiki? Chayta yachanaykipaqqa, entiendenaykim imatam Biblia yachachin Diosta mañakuymanta.


text:
13 CAPÍTULO
Kausayqa Diospa regalonmi
1. ¿Pin kausayta qowaranchis?
JEHOVÁ DIOSMANTAN kausayqa paqarimun (leey Salmos 36:9). Paymi kamawaranchis kausaytapas qowaranchis, chaymi Biblia nin: ‘Qanmi tukuy imatapas kamaranki, munayniykipin tukuy imapas kashan, munayniykipin kamasqapas karanku’, nispa (Apocalipsis 4:11). Arí, kausayqa Diospa ancha sumaq regalonmi.
2. ¿Imatan ruwananchis kusisqa kausananchispaq?
2 Diosqa tukuy necesitasqanchistan kausananchispaq qowanchis (Hechos 17:28). Jinaspapas kusisqa kausananchistan munan (Hechos 14:15-17). Chaypaqmi ichaqa Diosta kasukunanchis (Isaías 48:17, 18).
¿IMAYNATAN DIOS QHAWARIN KAUSAYTA?
3. ¿Imatan Jehová Dios ruwaran Caín Abelta wañuchiqtin?
3 Biblian willan Jehová Dios llapa runakunaq vidanta anchata valorasqanta. Yachasun Adán Evaq kuraq wawanwan imachus pasasqanmanta. Cainmi sinchita phiñakuran Abelwan, jinan Diosqa niran phiñakuyninta controlananpaq. Cainmi ichaqa mana kasukuranchu, chaymi “Abel contra sayarispa payta wañuchiran” (Génesis 4:3-8). Chay ruwasqanmantan Diosqa Cainta castigaran (Génesis 4:9-13). Chaywanmi yachanchis phiñakuypas cheqnikuypas mana allinchu kasqanta. Chhayna kaspaqa millay runamanmi tukupusunman manataqmi wiñay kausaytapas chaskisunmanchu (leey 1 Juan 3:15). Diospa sonqonta kusichinapaqqa llapa runakunatan munakunanchis (1 Juan 3:11, 12).
4. Diosmi kamachiran runamasinchista ama wañuchinapaq, ¿imatan chaymanta yachanchis?
4 Waranqa watakuna qhepamanmi Diosqa Moisesman chunka kamachikuykunata qoran. Jujninmi niran: “Aman pitapas wañuchinkichu”, nispa (Deuteronomio 5:17). Yuyaypi juj runata wañuchiqqa wañuchisqan kanan karan. Chaywanmi yachanchis Diospaqqa kausay ancha valorniyoq kasqanta.
5. ¿Imaynatan Dios qhawarin abortayta?
5 ¿Imaynatan Dios qhawarin abortayta? Diospaqqa wijsallapiraq kaq wawaq vidanqa ancha valorniyoqmi. Israel llaqtaman juj kamachikuyta qosqanpin niran: ‘Pipas onqoq warmita k’irispa wawanta wañuchiqqa wañuchisqan kanqa’, nispa (leey Éxodo 21:22, 23; Salmos 127:3). Chaywanmi yachanchis abortayqa jucha kasqanta (qhaway 28 willakuyta).
6, 7. ¿Imaynatan Diosman rikuchisunman kausayta valorasqanchista?
6 ¿Imaynatan Diosman rikuchisunman kausayta valorasqanchista? Manan vidanchista jujkunaq vidantapas peligroman churananchischu. Chaymi mana fumananchischu, cocata pijchananchischu nitaq drogakunanchischu. Chaykunata ruwaspaqa onqosunmanmi jinaspa wañupusunman.
7 Diostaq kausayta qowaranchis chayqa paypa munasqanman jinan imatapas ruwananchis, kallpachakunanchistaqmi ima viciotapas saqepunanchispaq. Mana chayqa qhellipaqmi Diosqa qhawariwasunman (Romanos 6:19; 12:1; 2 Corintios 7:1). Diosqa manan adorasqanchista chaskiwasunchu kausayta mana respetaqtinchisqa. Manapaschá facilchu kanqa ima viciotapas saqeyqa. Diosmi ichaqa yanapawasun saqenanchispaq kallpachakuqtinchisqa.
8. ¿Imakunatan ruwananchis vidanchista jujkunaq vidantapas ama peligroman churananchispaq?
8 Diosqa manan munanchu kausayninchista jujkunaq kausaynintapas peligroman churananchista. Sichus carronchis motonchispas kan chayqa cuidadowanmi manejananchis, manataqmi vidanchista peligroman churaq pujllaykunapipas pujllananchischu (Salmos 11:5). Wasinchispas seguron kanan. Diosmi Israel runakunata kamachiran wasi patata muyuriqta kanchachanankupaq, ‘ama pipas urmaykuspa wañunanpaq, chhaynapi runaq wañusqamanta ama juchachasqa kanankupaq’ (Deuteronomio 22:8).
9. ¿Imaynatan animalkunata tratananchis?
9 Jehová Diospaqqa animalkunaq kausayninpas valorniyoqmi. Paymi animalkunata qowaranchis mijunanchispaq p’achakunanchispaqpas, permitintaqmi peligropi kaqtinchis wañuchinanchista (Génesis 3:21; 9:3; Éxodo 21:28). Ichaqa manan maltratananchischu nitaq kusikunanchisraykuqa wañuchinanchischu (Proverbios 12:10).
KAUSAYTA RESPETASUN
10. ¿Imaynapin yachanchis yawar kausayta representasqanta?
10 Yawarqa kausaytan representan chaymi Diospaqqa ancha valorniyoq. Chaymi Diosqa Cainta castigaran hermanonpa yawarninta jich’asqanrayku otaq wañuchisqanrayku (Génesis 4:10). Jatun para kasqan qhepamanmi Diosqa jujmanta rikuchiran yawar kausayta representasqanta. Diosmi Noeta familiantapas niran: “Animalkunaqa mijunaykichispaqmi kanqa, jinallataq yuyukunapas q’omer yurakunapas. Lliutan qoykichis. Yawarnintin aychatan ichaqa ama mijunkichischu, yawarpin kausayqa kashan”, nispa (Génesis 1:29; 9:3, 4).
11. ¿Imakunatan Jehová Dios kamachiran Israel llaqtanta?
11 Noepa tiemponmanta 800 watakuna qhepamanmi Diosqa Israel llaqtata niran: “Mayqen Israel runapas otaq paykuna ukhupi tiyaq waj llaqtayoqpas mijuna animalta otaq phalaq animaltapas jap’inqa chayqa, yawarnintan jich’anqa jinaspan allpawan pakanqa”, nispa. Nillarantaqmi: “Aman ima animalpa yawarnintapas mijunkichischu”, nispa (Levítico 17:13, 14). Diosqa yawarta ancha valorniyoqta rikunankutan munaran, chaymi kamachiran aychallata mijunankupaq, yawartan ichaqa mana mijunankuchu karan, aswanpas pampaman jich’ananku karan.
12. ¿Imaynatan cristianokuna yawarta qhawarinku?
12 Jesuspa wañupusqan qhepamanmi apostolkuna umalliqkunapas juñukuranku Israel llaqtapaq kamachikuykuna qosqanmanta, mayqen kamachikuykunata kasukunanku karan chayta decidinankupaq (leey Hechos 15:28, 29; 21:25). Jehová Diosmi cristianokunata yanaparan yawarqa ancha valorniyoq kasqanta entiendenankupaq. Chaymi yawarta mana mijunankuchu, ujanankuchu karan. Wañusqa animalpa aychantapas manan mijunankuchu karan. Chayta ruwayqa ídolo adoray jina, qhelli juchata ruway jinan karan. Chaymantapachan cheqaq cristianokunaqa mana yawartaqa mijunkuchu. Kunanpas Diosqa yawarta ancha valorniyoqpaq qhawarinanchistan munan.
13. ¿Imaraykun cristianokuna yawarta mana churachikunchischu?
13 Yawarta churachikuspaqa yawartapas ujashasunman jinan kanman. Chaypaq kaypi piensasun: Sichus doctor kamachisunkiman alcoholta amaña ujanaykipaq chayri, ¿churachikuwaqchu venaykimanta? Manan ¿riki? Churachikuspaqa alcoholtapas ujashawaq jinan kanman. Chhaynallataqmi kanman yawarta churachikuqtinchispas (qhaway 29 willakuyta).
14, 15. ¿Imatan cristianokuna manapuni ruwanchischu kausayta ancha valorniyoqpaq qhawarisqanchisrayku?
14 Sichus doctor nisunkiman wañunkin yawarta mana churachikuqtiykiqa nispa chayri, ¿imatan ruwanki? Sapankanchismi decidinanchis kanqa yawarmanta Diospa kamachisqanta kasukunapaq mana kasukunapaqpas. Cristianokunaqa ancha valorniyoqpaqmi kausayta qhawarinchis, chaymi juj tratamientokunata maskhanchis, ichaqa manan yawarta churachikunchischu.
15 Yawarqa kausaytan representan, cristianokunaqa ancha valorniyoqpaqmi kausayta qhawarinchis chaymi yawarta mana churachikunchischu chay jawa wañusunmanña chaypas. Jesusmi niran: “Pipas vidanta salvayta munaqqa chinkachinqan, pipas noqarayku vidanta chinkachiqtaq salvanqa”, nispa (Mateo 16:25). Diostaqa kasukunchis munakusqanchisraykun. Paymi aswan allinta yachan, chaymi pay jina kausayta ancha valorniyoqpaq qhawarinchis (Hebreos 11:6).
16. ¿Imaraykun cristianokuna Diosta kasukunchis?
16 Cheqaq cristianokunaqa decidisqan kashanchis yawarmanta Diospa kamachikuyninta kasukunanchispaq. Chaymi yawarta mana mijunchischu mana ujanchischu nitaq churachikunchischu. Ichaqa aceptanchismi juj tratamientokunata vidanchista salvananchispaq. * Diosmi yachan imachus noqanchispaq aswan allin kasqanta chaymi cristianokunaqa payta kasukunchis. Qanri, ¿chhaynatachu qhawarinki?
¿IMALLAPAQMI YAWARTA UTILIZAKURAN?
17. ¿Imallapaqmi Dios permitiran Israel runakuna yawarta utilizanankuta?
17 Diosmi Israel llaqtata niran: “Kausaqpa kausayninqa yawarninpin kashan, Señor Diosmi chayta qosunkichis juchaykichista altar patapi pampachachinaykichispaq, chay yawarllataqmi juchataqa pampachachin [otaq pichan]”, nispa (Levítico 17:11; qhaway 17 willakuyta). Israel runakuna juchankumanta perdonasqa kanankupaqqa juj animaltan temploman apananku karan, chay animalpa yawarnintataq juj sacerdote altarman jich’anan karan. Chayllapaqmi Diosqa permitiran ñaupa tiempopiqa yawarta utilizanankuta.
18. ¿Imaynatan beneficiawanchis Jesuspa sacrificakusqan?
18 Kay allpaman jamuspan Jesusqa yawarninta jich’aran juchanchis perdonasqa kananpaq, chaymantaqa manañan animalkunata sacrificakunanchu karan (Mateo 20:28; Hebreos 10:1). Jesuspa kausayninqa ancha valorniyoqmi karan, chaymi vidanta sacrificasqanrayku atinchis wiñaypaq kausayta (Juan 3:16; Hebreos 9:11, 12; 1 Pedro 1:18, 19).
19. ¿Imatan ruwananchis runakunaq kausayninmanta mana juchayoq kanapaq?
19 ¡Maytan Diosta agradecekunchis kausayniyoq kasqanchismanta! Chaymi runakunaman willamunchis wiñay kausayniyoq kanankupaq Jesuspi iñinanku kasqanta. Paykunata munakuspan tukuyta kallpachakunchis yachachimunanchispaq (Ezequiel 3:17-21). Chayta ruwaspan Pablo jina nisun: ‘Piqpa wañunanmantapas manapunin juchayoqchu kani, noqaqa mana upallaspan lliutapuni qankunaman Diospa munayninmanta willaraykichis’, nispa (Hechos 20:26, 27). Sichus Diosmanta willasun, kausayta imayna qhawarisqanmantawan chayqa, kausayta yawartawan respetasqanchistan rikuchisun.
^ párr. 16 Yawar churachikuymanta astawan yachanaykipaq qhaway, “Diospa munakuyninpi allinta takyaychis” librota 77-79 paginakunata, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.


text:
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ: TANTAKUYPAJ Febrero de 2017
Publicacioneswan willanapaj
¡Despertad! revistawan willanapaj chantá imaynatachus kausay rikhurisqanmanta yachachinapaj. Chay yuyaychaykunaman jina willanaykipaj wakichikuy.
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNA
Jehovata kasukuspaqa bendecisqa kanchej
Jehovaqa kʼachamanta niwanchej noqa may ñantachus purinaykita rikuchiyki, nispa.
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNA
Cristoqa runasrayku ñakʼarerqa
Satanasqa nerqa, Diospa kamachisninpis wasanchanallankutataj. Jesusqa, wañusqanwan mana jinachu kasqanta rikucherqa, juchankumanta pesachikoj runastataj yanaparqa.
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ
Wawasniykita yanapay Diospi creenankupaj
¿Imatá wawasniyki creenku pichus kausayta rikhurichisqanmanta? ¿Wawasniykita yanapawaj Jehová Diospi creenankupaj?
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNA
Jehovaj kʼacha yanapaynin wata chayamusqanta predicana
Jehovaj kʼacha yanapaynin wata, ¿uj watapunichu? Chay tiempoqa llampʼu sonqo runas Jehovamanta predicakusqanta uyarinankupaj tiempo.
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ
Publicacionesninchejta mana pimanpis jaywaranallachu
Publicacionesninchejpeqa Diospa Palabranmanta cheqa yachachiykuna kashan. Chaykunata ruwakunanpaj, Jallpʼantinman apachikunanpajtaj ashkha qolqeta gastakun. Reparana runasman publicacionesninchejta saqenatachus manachus.
BIBLIAMANTA SUMAJ YACHACHIYKUNA
Mosoj cielo, mosoj pachataj kananqa kusichiwanchej
¿Ima niyta munan Jehová mosoj cielota, mosoj pachatawan ruwasaj nisqan?
CRISTIANO KAUSAYNINCHEJ
Diospi suyakuyniyoj kasqanchej kusichiwanchej
Suyakoyqa ancla nisqa barco sayachina gancho jina. Bibliaj nisqanpi tʼukurinanchej tiyan. Ajinamanta ima llakiypi kaspapis kusisqallapuni kasun.