c: application/epub+zip

text:
Këkunapitam yachatsikun
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
12 KAQ PÄGINA • 3 Y 65 KAQ CANTICUKUNA
17 KAQ PÄGINA • 84 Y 72 KAQ CANTICUKUNA
¿Jehovä rikanqannöku dëbilkunata rikëkantsik?
23 KAQ PÄGINA • 77 Y 79 KAQ CANTICUKUNA
Llapan puëdiyanqanta rurayänampaq yanapashun
28 KAQ PÄGINA • 42 Y 124 KAQ CANTICUKUNA
▪ “Jehovä Diosnikitam kuyanëki”
▪ ‘Nuna mayiquita cuyë’
Kë yachatsikïchömi rikäshun ishkë alläpa precisaq y mas jatusaq mandamientukunapaq Jesus parlanqanta. ¿Ima nïtataq Jesus munëkarqan llapan shonqïkiwan, llapan almëkiwan y llapan yarpënikiwan Jehoväta kuyanki nirqa? ¿Imanötaq rikätsikushwan nuna mayintsikta kikintsiktanö kuyanqantsikta?
▪ ¿Jehovä rikanqannöku dëbilkunata rikëkantsik?
▪ Llapan puëdiyanqanta rurayänampaq yanapashun
¿Imanötaq mana precisaqnö sientikoqkunata yanapashwan? Kë yachatsikïkunachömi tsëta rikäshun. Jina jövinkunata y tsëraq bautisakushqakunata masta rurëta puëdiyanqanchö imanö yanapanapaq kaqtam yachakushun.
3 Nänikita limpië poqu cristiänu kanëkipaq
8 ¿Imanötaq divorciädukunata yanapashwan?
22 ¿Yarpankiku?
JANA QARANCHÖ: Okavango mayu kuchunkunapam mbukushu idiöma parlaq pescadorkunata Diospa alli willakïninta yachatsiyan
2.021.000
2.096
47
5.735
BABILONIAPITA 537 watachö (m.J.sh.) israelïtakuna yarqarayämunqanllachömi, Jehoväqa yarpachakurqan Jerusalenta kutiyänampaq kaq näni imanö këkanqanman. Kënömi nirqan: “Kichayë nunakunapa näninta. Pampatsäyë nänita. Rumikunata nänipita jorqayë” (Is. 62:10). ¿Judïukuna Jehovä mandanqanta wiyakuyarqanku? Itsa juk grüpu puntata ëwayarqan nänichö uchkukunata tsapar y limpiar, tsënöpa qepata ëwaq kaqkuna fäcil-lla pasayänampaq.
Israelïtakuna ëwayanqan nänitaqa igualatsishwan, Diospa kaqchö masta rurëta munanqantsiktawanmi. Jehoväqa munan, llapan sirweqninkuna, rurëta munayanqanta imamampis mana yarpachakushpa cumpliyänantam. Tsëmi Palabranchö kënö nimantsik: “Chakikipa näninta altsapë y llapan nänikikunapis segürum kanqa” (Prov. 4:26). Kë consëjuqa llapantsiktam yanapamantsik.
Pï jövinpaqpis parlarninqa nunakuna kënömi niyan: “Imëkatam rurëta puëdin” o “imëkataraq rurëkunqa”. Porqui jövin karninqa alli saludyoqmi kayan, imëkatam yachayan y imëkatam tarïta munayan. Tsëmi Bibliapis kënö nin: “Jövinkunapa shumaq këninqa kallpanmi” (Prov. 20:29). Juk jövin yachanqanta y kallpanta Diosta sirwinampaq utilisarqa, Diospa kaqchö mastam rurëta puëdinqa y rasumpa kushikïtam tarinqa.
Kë munduchöqa, jövinkuna imëkata rurëta puëdiyanqantam masqa rikäyan. Testïgu jövinkuna alli nötakunata jorqayaptinmi consejaqninkuna, profesorninkuna o estudiaq mayinkuna jatusaq estudiukunaman ëwayänampaq y kë munduchö mas reqishqa kayänampaq niyan. O ima pukllallachöpis alli yachaptinqa, itsachi tsëllachöna mas tiemputa pasanampaq niyanman. ¿Qampis tsëpa pasarqunkiku? ¿Tsënöpa pasëkaqta pillatapis reqinkiku? ¿Imataq juk cristiänuta yanapanman alli kaqta akranampaq?
Bibliapa yachatsikïninkunaqa alli kaq nänipa purinëkipaqmi yanapashunki. Eclesiastes 12:1 textum kënö nin: ‘Kanan jövin kënikichö yarpë Kamashoqnikita’. ¿Imanötaq Kamakoqnikita ‘yarpankiman’? Rasumpa kaqchöqa, ¿imanötaq llapantsikpis yarpashwan?
Africachö Ericta* pasanqanman pensarishun. Pëtaqa pelöta pukllë alläpam gustëkoq, tsëmi 15 watayoqllaraq këkaptin markanchö juk equïpuchö pukllanampaq contratëta munayarqan. Tsënöpam, Euröpachö ichik tiempullachö mas yacharatsiyanman karqan futbol pukllaqkunachö mas reqishqa kanampaq. Peru, ¿yanapanmantsuraq karqan “yarpë Kamashoqnikita” neq consëjuta wiyakunampaq? Rikärishun Eric imata akranqanta y ruranqampita imata yachakunqantsikta.
Escuëlallachöraq këkarmi, Ericqa Jehoväpa testïgunkunawan Bibliata estudiar qallëkurqan y yachakurirqan nunakunapa llapan problëmantaqa Jehovälla altsanampaq kaqta. Tsëmi cuentata qokurirqan, Diospa munëninta ruranampaqqa tiempunta y kallpanta utilisänan precisanqanta. Y alli pukllaq kanampa rantinmi, bautisakurirqan y Diospa kaqchö poqur qallëkurqan. Tiempuwannam siervu ministerial tikrarirqan, y tsëpitanam Soltërukuna Bibliapita Yachakuyänampaq Escuëlaman invitariyarqan.
Pukllata akrarninqa, itsa reqishqa y qellëyoq kanman karqan. Peru pëqa musyarqanmi Biblia kënö ninqan rasumpa kanqanta: “Rïcupa väleq cösasninkunaqa sinchi markanmi y pensëninllachöqa imëka tsapäkoq perqa cuentam” (Prov. 18:11). Awmi, nunata qellë segürutanö sientitsinqanqa manam rasumpatsu. Porqui imëkanöpis rïcu këta procuraq nunakunaqa ‘llutepa sufrimientucunatam’ pasayan (1 Tim. 6:9, 10).
Kushikïpaqqa, mëtsikaq jövinkuna llapan tiempunkunawan Jehoväta sirwiyanqanrëkur, següru y kushishqa sientikuyanqanmi. Ericmi kënö nin: “Kananqa juk equïpu cuentam, precursorkuna yanaqïkuna kayan. Jehovätam alläpa agradecikö kushikïman y imapis allilla yarqapamänampaq kaq nänichö sïguinapaq yanapamanqampita”.
¿Qamqa imatataq rurëkanki? Kë munduchö imëka munanqëkita tarita procuranqëkinöqa, ¿imanirtaq nänikita firmiyätsinkitsu precursor karnin? (Rikäri “Universidä mana qoshunqëki kaq” neq recuadruta.)
Estädus Unïduschö sucursalta juk parëja watukarmi, betelïtakunata kushishqata rikäyarqan, y tsëmi yarpachakuriyarqan. Tsëpitanam paniqa kënö qellqarqan: “Imëkayoq kawakïtam yachakäriyänaq kayä”. Qowanwan ishkanmi Jehoväta mas sirwiyänampaq kallpachakuyarqan.
Qallananllachöqa cambiukuna rurayänan sasaraqmi karqan. Peru juk junaqnam cada junaqpaq textuta leyiyanqanman yarpachakuyarqan. Juan 8:31 textum karqan y kënömi nin: “Sitsun yachatsicushqäcunata cäsucur siempri cacuyanqui, rasonpa disipulücunam ticrariyanqui”. Tsëmi, “kapamanqantsikllawan kawakunapaq patsätsinqantsikqa, alli kanqa” niyarqan. Jatun wayinkunata rantikurirmi yanapakïta mas wanayanqan congregacionman ëwakuyarqan. Kananqa precursormi kayan y Diospita Yachatsikuyänan Wayikunata rurar y jatun asamblëakunachöpis yanapakuyanmi. Imanö sientikuyanqampitaqa kënömi niyan: “Kapayämanqanllawanmi kushishqa kawakuyä, y Jehoväpa markan ninqannöllam rurëkäyä”.
Salomonmi kënö qellqarqan: “Nawikiqa puntallamanmi imëpis rikaränan, awmi, chipapäkoq nawikiqa mana kuyïtam puntëkillaman imëpis rikaränan” (Prov. 4:25). Juk chofer cärruta manijarqa puntan carretëratam alli rikaran, tsënöllam noqantsikpis permitishwantsu imapis Diospa kaqchö masta ruranata michämänata.
¿Ima mastaq Diospa kaqchö rurëkuna kanman? Tantiyarinallapaq, llapan tiempuwan Diosta sirwi. Jina mas yachatsikoqkunata wanayanqan amänuntsikchö këkaq congregacionman yanapakoq ëwë, o atska yachatsikoqkuna kaptimpis, wanayanmi mas anciänukunata y siervu ministerialkunata. ¿Yanapakunkimantsuraq? ¿Imanirtaq congregacionkunata watukaq anciänuwan parlarinkitsu? Karu markakunachö yanapakïta munarqa, mëqan congregacionchö yanapakïta wanayanqanta niriyäshunëkipaq mañakunkimanmi.*
Isaïas 62:10 textu willakunqanman yapë yarpärishun. Wakin kaq Israelïtakuna següru markankunata kutiyänampaqqa, nänita kichar y pampatsar itsa wakin kaq judïukunaqa alläpa trabajayarqan. ¿Allipaqtsuraq karqan? Awmi, Jerusalenmanqa allim chäyarqan. Qampis Diospa kaqchö mas rurëta kallpachakïkarqa, ama qelanëtsu. Jehoväpa yanapakïninwanqa masta rurëta puëdinkim. Imapis tsapäshunëkita ama permititsu y yachëniki qoshunëkipaq Diosta mañakï. Y ‘chakikipa näninta altsapänëkipaq’ yanapashunqëkitaqa musyarinkim (Prov. 4:26).
^ par. 8 Rasumpëpa jutinqa jukmi.
^ par. 18 Rikäri Organizados para hacer la voluntad de Jehová nishqan libruta, 111 y 112 kaq päginakunachö.
Bibliaqa manam tsë rurë mana alli kanqanta willakuntsu.
Bibliaqa willakun, höraqa wanushqa nunakunapa cuerpunta o tullunta kayayanqantam (Jos. 7:25; 2 Crön. 34:4, 5). Itsa tsë rurayanqanqa rikätsikunman mana alli nunakunapa ayankunallata tsënö rurayanqanta. Peru manam tsërëkurllatsu kayayaq.
Bibliam willakun, filisteukunawan pelyëkar Saulwan kiman tsurinkuna wanuyanqanta; juk kaqqa karqa Jonatanmi Davidpa amïgun. Tsëta musyarirnam, Jabes-galaad markäpita wakin israelïtakuna, ëwayarqan chuskun ayakunata apayämunampaq, y kayarirmi tullunkunata pampëkuyarqan. Tsënö rurayanqampitam kë israelïtakunata rey David alabarqan (1 Sam. 31:2, 8-13; 2 Sam. 2:4-6).
Bibliaqa willakun wanushqakuna kawariyämunampaq kaqtam. Ayankuna kayakashqa kaptin o mana kayakashqa kaptimpis, Jehoväqa tsë nunallatam mushoq cuerpuyoqta sharkatsimïta puëdin. Yarpärishun rey Nabucodonosor kiman hebrëuta hornuchö kayëkuyänampaq mandakunqanman. Kë jövinkunaqa manam yarpachakuyarqantsu cuerpunkunata nina ushariptin, kawaritsimïta Jehovä mana puëdinampaq kaqta (Dan. 3:16-18). Jina tsënöllam nishwan campo de concentracion näzi nishqanchö wanoq y kayakashqa cristiänukunapaqpis. Kanan witsankunapis, Diospa sirweqninkunaqa imëka desgraciakunachömi kayakëpa wanuyan y manam ayankunata tariyantsu. Peru kawariyämunampaq kaqqa segürum (Apoc. 20:13).
Wanushqakunata Jehovä kawaritsirqa, manam ushakashqa cuerputa ichikpa ichikllapatsu juntanqa. Tsëtaqa mas entiendirintsik ciëlupaq kaqkunata kawaritsinqanwanmi. Jesusnöpis, ‘espïrituchömi kawariyämun’; tsë nunallam kayan, tsë pensëyoq, tsë sentimientuyoq y tsë yarpëyoqlla, peru espïritu cuerpuyoqna. Y ciëluta ëwakurqa manam ëtsayoq y tulluyoq cuerpunkunawantsu ëwayan (1 Pëd. 3:18, NM; 1 Cor. 15:42-53; 1 Juan 3:2).
Kawaritsimänapaqqa manam ayantsikwan imatapis rurayanqantsu precisan, sinöqa Jehovä änikunqankunata cumplimunanman markäkunqantsikmi (yärakunqantsikmi) (Hëch. 24:15). Itsa chipyëpaqa entiendishuntsu unë witsanchö wanushqakunata Jehovä imanö kawaritsimunqanta ni shamoq tiempuchö imanö kawaritsimunampaq kaqta. Tsënö kaptimpis, Jesusta kawaritsimunqanta musyarmi, Jehovä ruranampaq kaqman markäkuntsik (Hëch. 17:31; Lüc. 24:2, 3).
Juk ayawan imata rurëtapis munarqa, tsë markachö nunakuna imata pensayanqanta, imanö sientikuyanqanta y autoridäkunapa leynin ninqantam cristiänukuna rikäyänan (2 Cor. 6:3, 4). Tsëmi, ayata kayayänampaq o mana kayayänampaqpis kikinkunapita o familiankunapita kanqa.
Itsa reqinki divorciakushqakunata, kanan witsankunaqa llutam divorciakuyan. Tantiyarinallapaq, Polonia nacionchö juk estudiuta rurayanqanmi rikätsikurqan 30 watayoqkuna kima o joqta watakunapa casakushqa këkar mas divorciakuyanqanta. Peru manam tsë watayoqkunallatsu divorciakuyan.
Euröpachöqa “cada ishkë matrimoniupitam juk divorciakun” nirmi Espäñapita Instituto de Política Familiar nishqan willakun. Y wakin nacionkunachöpis tsënöllam pasakun.
¿Imanirtaq divorciakuyan? ¿Y imanötaq sientikuyan? Euröpapita casädukunata consejëta alli yachaq warmim kënö nirqan: “Manana kuyanakuyanqanta, rakikäyanqanta y pasëpa mana alli sientikuyanqantam divorciuqa rikätsikun”. Jina nirqanmi: “Divorciakurirqa kënömi sientikur qallëkuyan: piñakuyan, alläpa pësakuyan, engañädu sientikuyan, llakikuyan y penqakuyan”. Höraqa hasta kikinkuna wanutsikïtapis pensayanmi. “Divorciakur usharirqa japallankunalla y mana väleqnömi sientikur qallëkuyan. Y itsa kënö tapukuyanman: ‘Casädu kawakïnïqa ushakashqam y kananqa, ¿pitaq kä? ¿Imapaqnataq kanan kawä?’.”
Pasaq watakunachö imanö sientikunqanta yarparmi, Ewam kënö nin: “Divorciakuriptïqa vecïnukuna y trabajaq mayïkuna ‘divorciakushqa warmi’ niyämaptinmi alläpa penqakoq y piñakoq kä. Qowäqa ishkan taksha wamräkunatawanmi jaqirayämarqan, tsëmi pëkunapaqqa teytannö y mamannö karqä”.* Ädamqa congregacionchömi chunka ishkë watakunapa anciänunö sirwirqan y kënömi nin: “Manam kikïtapis kuyakönatsu, tsënöpam alläpa piñakö y japallämi këta munä”.
Shamoq tiempupaq yarpachakurninmi, atska watapana divorciakushqa karpis alli sientikïman kutita procurayan. Itsa pëkunata pipis mana kuyayanqanta pensayanman. Tsëpaq parlar juk periodista ninqannöpis, “kananqa rurëninkunatam cambiayänan y problëmankunatapis kikinkunam altsëta procurayänan”.
Stanisław nin: “Divorciakuriyaptïqa unë kaq majäqa manam wamräkunata rikänäta munaqtsu. Tsëmi pipaqpis mana precisaq kanqäta pensar qallëkurqä; Jehovä jaqiramashqa kanqantanömi sienteq kä. Manam kawëtapis munarqänatsu. Peru tiempuwannam, cuentata qokurqä pantashqa këkanqäta”. Wandapis shamoq tiempupaq yarpachakurmi nin: “Segürum këkarqä imë karpis, noqata y wamräkunata familiäkuna y cristiänu mayïkuna mana kuyayämänampaq kaqta. Peru kananqa rikä cuidayämanqanta y Diospa kaqchö wamräkunata wätanäpaq yanapayämanqantam”.
Rikanqantsiknöpis, wakinkunaqa divorciakurirmi pasëpa llakikïman chäriyan. Itsa mana väliyanqanta y pipis pëkunapaq mana yarpachakuyanqanta pensarnin, kuyakïninkunata oqrariyanman. Jina itsa cristiänu mayinkuna pantayanqanta rikarnin congregacionpis mana kuyakoq y mana comprendikoq kanqanta pensar qallëkuyanman. Peru itsa Stanisławwan Wandanö tiempuwanqa cuentata qokuriyanqa cristiänu mayinkuna pëkunapaq yarpachakushqa kayanqanta. Awmi, cuentata mana qokuyaptimpis imëkanöpam alläpa yanapayashqa.
Cuentachömi katsinantsik imëkanöpa yanapëkashqapis divorciakushqa cristiänu mayintsikkunaqa, japallankunalla sientikuyänampaq kaqta. Y masqa divorciakushqa panikunam pensayanqa ni pï pëkunapaq mana yarpachakuyanqanta. Alicjam kënö nin: “Puwaq watanam divorciakunqäpita pasarishqa, y höraqa mana precisaq kanqätam sientï. Tsë hörakunam wakinkunapita rakikäkurï, waqä y alläpa llakikö”.
Divorciakushqakuna tsënö sientikuyaptimpis, Bibliaqa consejakun wakinkunapita mana rakikäkurinapaqmi, porqui tsëta rurarqa manam alli consëjukunatapis chaskikushwannatsu (Prov. 18:1). Peru juk divorciäda japallan sientikurqa, manam seguïduqa consëjuta o shoqakïta ashinmantsu juk ollquchö, jina tsënöllam ollqupis warmichö ashinmantsu. Porqui ishkankunachömi mana alli yarpëkuna yurinman.
Divorciakushqa cristiänu mayintsikkunaqa, imëkapitam mana alli sientikuyanqa. Jina shamoq tiempupaq yarpachakurpis, japallankunalla y despreciashqam sientikuyan. Alliyäyänampaqqa sasaraqmi (ajaraqmi) kanqa, tsëmi Jehovä ruranqannölla yanapanantsik (Sal. 55:22; 1 Pëd. 5:6, 7). Alläpam agradecikamäshun. Y congregacionchö rasumpa kuyakoq amïgunkuna kayanqantam rikäyanqa (Prov. 17:17; 18:24).
^ par. 6 Rasumpëpa jutinkunaqa jukmi.
“Jehovä Diosnikitam kuyanëki llapan shonqïkiwan y llapan almëkiwan, y llapan yarpënikiwan.” (MAT. 22:37, NM)
1. ¿Imanöpataq Jehoväwan Jesus mas kuyanakuyarqan?
JEHOVÄPA Tsurin Jesucristum, ‘Dios Yayata cuyämi’ nirqan (Juan 14:31). Jina, ‘Dios Yayaqa Tsurinta cuyanmi’ nirqanmi (Juan 5:20). Tsënöqa nirqan, kë Patsaman manaraq shamurnin Jehoväpa lädunchö “obra ruraq maestrunö” mëtsika millon watakunapa trabajashqa karninmi (Prov. 8:30). Tsëmi Teytan imanö kanqanta allipa reqishqa karqan y kuyanakuyanqampis masmi mirarqan.
2. ¿Ima tapukïkunapitataq yachakushun?
2 Davidmi nirqan: “Kuyashqëkim, kallpä qomaq Jehovällä” (Sal. 18:1). Noqantsikpis Davidnöllam Jehoväta kuyanantsik, porqui pëqa noqantsikpita alkäbullam këkan, y wiyakushqaqa kuyamäshunmi (leyi Deuteronomiu 7:12, 13*). Peru ¿imanötaq kuyashwan mana rikëkarqa? ¿Ima ninantaq Jehoväta kuyëqa? ¿Imanirtaq kuyashwan? ¿Imanötaq rikätsishwan kuyanqantsikta?
3, 4. ¿Imanirtaq Jehoväta kuyashwan?
3 “Diosqa Espiritum”, tsëmi rikantsiktsu (Juan 4:24). Tsënö kaptimpis, kuyëta puëdintsikmi. Y Bibliapis kuyanapaqmi nimantsik. Tantiyarinapaq, Moisesmi israelïtakunata kënö ninqan: “Jehovä Diosnikitam kuyanëki llapan shonqïkiwan, llapan almëkiwan y llapan kallpëkiwan” (Deut. 6:5).
4 ¿Imanirtaq Diosta kuyashwan? Porqui pëqa kamamarquntsik Dios adorë munëyoqta y kuyakoqtam. Diosta ashir y kuyakoq karqa, pëtam mas kuyantsik y kushishqam sientikuntsik. Tsëmi Jesus nirqan: “Kushishqam kayan Diosta wanar asheq kaqkunaqa, porqui pëkunapaqmi Diospa mandakïninqa këkan” (Mat. 5:3, NM). Mëtsikaqmi niyan Diosta adorë munëqa porsïlla llapantsikchö kanqanta. Abraham C. Morrison nunam librunchö kënö nirqan: “Nunakunaqa mas poderösu kaqtam imëpis ashiyan y tsëman creiyan, tsënö llapankuna kayanqanqa espantakïpaqmi”.
5. ¿Imanötaq musyantsik Diosta tarita puëdinqantsikta?
5 ¿Diosta tarita puëdishwantsuraq? Awmi, pëqa tarinatam munan, tsëtam Pablu nirqan. Pensari Atënaschö Pablu parlapanqan nunakunawan juntu këkanqëkita, “Diosmi rurashqa que patsata llapan caqnincunatawan” y “manam nunacuna rurayanqan templuchöqa tärantsu” nikanmi Pablu. Y tsëpitanam kënö nir qallëkun: “Juc nuna camanqanllapita[m] miratserqan jinantin munducho tuquilaya nunacuna cawayänanpaq. Pemi dispunishqa ime tiempucamayaqpis cawayänanpaq y me laduchopis yachayänanpaq, y camacoq Diosta quiquincuna ashiyänanpaq. Capas imanollapapis taricuyanman. Imano carpis, Diosta reqinantsicpaqqa manam allapa sasatsu” (Hëch. 17:24-27). Awmi, Diostaqa tarita puëdintsikmi. Qanchis millonpitapis masnam Testïgukunaqa Jehoväta tariyashqa y shonqupita patsëmi kuyayan.
6. ¿Mëqan mandamientu mas jatun y mas precisaq kanqantataq Jesus nirqan?
6 Jehovätaqa shonqupitam kuyanantsik. Punta kaq y mas precisaq mandamientu ima kanqanta juk fariseu Jesusta tapuptinmi, kënö contestarqan: “‘Jehovä Diosnikitam kuyanëki llapan shonqïkiwan y llapan almëkiwan y llapan yarpënikiwan’. Kë mandamientum mas precisaq llapan mandamientupitapis” (Mat. 22:34-38, NM).
7. ¿Ima ninantaq a) llapan shonquntsikwan Jehoväta kuyëqa? b) llapan almantsikwan Jehoväta kuyëqa? c) llapan yarpënintsikwan Jehoväta kuyëqa?
7 ¿Ima nïtataq Jesus munëkarqan “llapan shonqïkiwan” Diosta kuyanki nirqa? Imanö nuna kënintsikwan kuyanapaqmi nikarqan; munënintsikwan y llapan sientinqantsikwan. Jina “llapan almëkiwan” nirqa, llapan kawënintsikwan, imanö kanqantsikwan y kawënintsikchö llapan ruranqantsikwan kuyëpaqmi nikarqan. Jina “llapan yarpënikiwan” nirqa, llapan yachënintsikwan y pensënintsikwan kuyanapaqmi nikarqan. Juk parlakïchöqa, llapan kawënintsikwan y kapamanqantsikwan.
8. ¿Imata ruranapaqtaq Diosta kuyanqantsikqa yanapamantsik?
8 Llapan shonquntsikwan, almantsikwan y yarpënintsikwan Diosta kuyarqa, Bibliatam alleq estudiashun, mandamanqantsiktam kushishqa rurashun y gänas gänasmi yachatsikushun (Mat. 24:14; Rom. 12:1, 2). Jehoväta rasumpa kuyanqantsikqa pëmanmi mas wititsimäshun (Sant. 4:8, NM). Jehoväta imanir kuyanqantsikta yuparninqa manam ushashwantsu, tsëmi kananqa wakinllata rikärishun.
9. ¿Imanirtaq qamqa Jehoväta kuyanki?
9 Jehoväqa kamamaqnintsik y llapan ministinqantsikta qomaqnintsikmi. Pablum nirqan: “Dios munaptinmi, yuricuntsic, cawantsic y imatapis rurantsic” (Hëch. 17:28). Jehoväqa kë shumaq Patsatam qaramarquntsik (Sal. 115:16). Jina mikunantsikpaq y kawanantsikpaqmi imëkata qomantsik. Tsëmi Listra markachö imägin adoraqkunata Pablu kënö nirqan: “Cawaq Dios[mi] [. . .] nunacuna musyayänanpaq tamyatsimun; y tamya captinmi, cosechacunata alli ellutsimantsic; y cushi cushita wätamantsic” (Hëch. 14:15-17). Tsënö këkaptinqa, ¿manatsuraq Kamamaqnintsikta kuyashwan? (Ecl. 12:1.)
10. ¿Imatataq shonqïkichö sientinki qamrëkur Jesus wanunqampita?
10 Jutsaman y wanïman Adan churamanqantsikpitam Diosqa libramarquntsik (Rom. 5:12). Bibliam kënö nin: “Jesucristum siqa jutsa rurellacho caquicashqa noqantsicpaq wanorqan. Tsenopam musyantsic Diosqa allapa cuyamashqantsicta” (Rom. 5:8). Jesus wanunqanman markäkur shonqupita arrepentikushqaqa, Jehoväqa perdonamäshunmi. ¿Manaku tsëta musyarqa Jehoväta mas kuyantsik? ¡Alläpam agradecikuntsik wanunampaq wamranta kachamunqampita! (Juan 3:16.)
11, 12. ¿Imakunatataq Jehovä änimantsik?
11 Yamë y kushishqa kawakïtam Jehoväqa änimantsik (Rom. 15:13). Mana wanushpa kawanapaq kaqta musyanqantsikmi, yanapamantsik pruëbakuna kaptin alli tsarakunapaq. Ciëlupaq akrashqakunaqa ‘wiñe cawe premiyutam’ chaskiyanqa (Apoc. 2:10). Y Jehoväpa wakin sirweqninkunaqa shumaq Patsachömi imëyaqpis kawayanqa (Lüc. 23:43, NM). ¿Imanötaq sientikuntsik tsëta musyarnin? ¿“Llapan imecapis qomanqantsic” Diosmanku kuyakïnintsik mas miran? (Sant. 1:17.)
12 Wanushqakuna kawariyämunampaqmi Dios änimantsik (Hëch. 24:15). Kuyashqantsikkuna wanuyaptinqa alläpam llakikuntsik. Peru kawarimï kanampaq kaqta musyanqantsikmi, yanapamantsik ‘Diosman mana marcäcoq nunacunano’ mana sufrinapaq (1 Tes. 4:13). Jehoväqa alläpam kawaritsimïta munan, y masqa Jobnö pëllapaq kaqkunatam (Job 14:15). Pensarishun, wanushqakuna kawariyämuptin familiantsikkunawan y amïguntsikkunawan tinkur imanö sientikunapaq kaqman. ¡Shonquntsikqa Teytantsik Jehoväta masran kuyanqa! ¡Jehoväqa alläpa allim tsë llapanta änimarnintsik!
13. ¿Imanötaq musyantsik Jehovä noqantsikpaq yarparanqanta?
13 Jehoväqa noqantsikpaq yarparanmi (leyi Salmu 34:6, 18, 19* y 1 Pëdru 5:6, 7). Jehovä yanapamänapaq kaqta musyarninmi, markanchö tsapashqa sientikuntsik (Sal. 79:13). Y shamoq tiempupaq änimanqantsikmi kuyamanqantsikta masraq rikätsikurin. Diospa Gobiernunchö Jesus mandakamuptinmi, sufrimientuta y imëka mana allikunata ushakäratsinqa, y wiyakoqkunaqa yamë y kushishqam kawakuyanqa (Sal. 72:7, 12-14, 16). ¿Manaku kë änikïkunaqa yanapamantsik llapan shonquntsikwan, almantsikwan, kallpantsikwan y yarpënintsikwan Jehoväta mas kuyanapaq? (Lüc. 10:27.)
14. ¿Ima alläpa precisaq rurëtataq Jehovä permitimarquntsik?
14 Testïgunkuna kanapaqmi akramarquntsik (Is. 43:10-12). Gobiernunta yanapanapaq y sufreqkunaman shoqakoq willakïta apanapaq permitimashqam Jehoväta alläpa kuyantsik. Diospa Palabrampita kaptinmi, yachatsikunqantsikpitaqa següru këkantsik, porqui änikunqantaqa Jehovä cumplinmi (leyi Josuë 21:45* y 23:14*). Rikärinqantsiknöpis, mëtsikam kan Jehoväta kuyanapaqqa. Peru ¿imanöraq rasumpëpa kuyanqantsikta rikätsikushwan?
15. ¿Imachötaq yanapamantsik Bibliata estudianqantsik y ninqannölla kawanqantsik?
15 Bibliata alleq estudiar y ninqannö kawar. Tsënömi rikätsikushun Jehoväta kuyanqantsikta y palabran pushamänata munanqantsikta (Sal. 119:105). Sasa (aja) tiempukunapa pasashqaqa, kënö palabrakunam shoqamantsik: “Chipyë llakishqa y nanatsikoq shonqutaqa, manam despreciankitsu Diosllä”. Y “rasumpa kuyakoq kanqëkim tsarämarqan. Imëkapaq yarpachakïnïkuna noqachö alläpa kaptinmi, shoqakïniki almäta shullpapar qallëkurqan” (Sal. 51:17; 94:18, 19). Jehoväwan Jesusqa sufreqkunata llakipäyanmi (Is. 49:13; Mat. 15:32). Bibliata estudianqantsikmi yanapamantsik Jehovä noqantsikman yarparanqanta mas musyanapaq, y tsënöpam pëta mas kuyashun.
16. ¿Imanirtaq kuyakïnintsik mas miran mas mañakushqa?
16 Mana jaqita mañakurnin. Tsëmi “Mañakïkuna Wiyaq” Jehoväman wititsimantsik (Sal. 65:2). Y contestamoqta rikarninmi, pëta mas kuyantsik. Tantiyarinapaq, itsa cuentata qokurqunki ima tentaciontapis vencinëkipaq Jehovä yanapashunqëkita (1 Cor. 10:13). Llakishqa këkar Jehoväta yanapamänapaq mañakushqaqa, ¿manaku tsë hörakuna yamëna sientikurintsik? (Filip. 4:6, 7.) Itsa Nehemïasnöpis shonquntsikllachö mañakuntsik, peru mäkurintsikmi contestaramanqantsikta (Neh. 2:1-6). ‘Imepis Diosman’ mañakushqa y mañakïnintsikta contestamuptinmi, pëta kuyanqantsik mas miran, y markäkuntsikmi pruëbakunapa pasanqantsik hörakunachöpis yanapamänapaq kaqman (Rom. 12:12).
17. ¿Imanöraq reunionkunata rikäshun Jehoväta kuyarninqa?
17 Reunionkunaman y asamblëakunaman mana faltashpa ëwarnin (Heb. 10:24, 25). Israelïtakunaqa juntakäyaq Jehoväpa Leyninta cumpliyänampaq y respëtuwan adorëta yachakuyänampaqmi (Deut. 31:12). Jehoväta rasumpa kuyarninqa, mandamanqantsikta manam sasatanötsu rikäshun (leyi 1 Juan 5:3). Tsëmi ni mëqan reunionman faltanantsiktsu. Y puntata Jehoväta kuyanqantsiknölla imëpis kuyëkäshun (Apoc. 2:4).
18. ¿Ima rurëchötaq yanapakuntsik Diosta kuyarnin?
18 ‘Rasonpa caq alli willaquita’ kushishqa yachatsikurnin (Gäl. 2:5). Diosta kuyanqantsikmi yanapamäshun, Diospa gobiernunchö mandakoqnimpita musyatsikunapaq, pëmi Armagedonchö cawallunta ‘montanqa rasumpa kaqrëkur’ (Sal. 45:4; Apoc. 16:14, 16). ¡Dios kuyamanqantsikta y mushoq Patsata änimanqantsikta musyayänampaq nunakunata yanapëqa, alläpa kushikïpaqmi! (Mat. 28:19, 20.)
19. ¿Imanirtaq congregacionchö anciänukuna rurayanqanta agradecikushwan?
19 Congregacionchö anciänukuna rurayanqanta agradecikurnin (Hëch. 20:28). Alli kanata munarninmi Jehoväqa anciänukunata churamushqa. Pëkunaqa ‘sinchi vientupita tsapämaqnintsikmi kayan, sinchi tamyapita tsapämaqnintsik, tsaki markachö mayu yakunö, achachaq sitiuchö tsapäkoq machënö’ (Is. 32:1, 2). Alläpa tamya o achachë kaptin juk machëta tarirninqa, ¡alläpam kushikuntsik! Kë igualatsikïkunam rikätsimantsik Diospa kaqchö problëmakunapa pasashqa anciänukuna yanapamanqantsikta y animamanqantsikta. “Qarë cuenta” nunakunata o anciänukunata wiyakurqa, pëkunata estimanqantsikta, y Diostawan congregacionta pushaq Jesucristuta kuyanqantsiktam rikätsikushun (Efes. 4:8, NM; 5:23; Heb. 13:17).
20. ¿Imanötaq Santiägu 1:22-25 textu cumplikan Jehoväta kuyaq nunachö?
20 Jehoväta kuyarninqa, manam Palabranta ‘wiyaqllaqa cashuntsu; sinoqa wiyacur, rasonpa caqta ruraqcunam cashun’ (leyi Santiägu 1:22-25). Tsëtaqa rurëkäshun Diospita yachatsikurnin y reunionkunachö comentarninmi. Shonqupita patsëmi Diosta kuyantsik, tsëmi ‘alli kaq leyninchö’ Jehovä noqantsikpita shuyaranqanta cumplintsik (Sal. 19:7-11).
21. ¿Imawantaq igualatsishwan mañakïnintsikta?
21 Jehoväta kuyarninqa imëpis mañakïkäshunmi. Israelpa sacerdötinkunaqa cada junaqmi Jehoväpaq inciensuta kayayaq. Tsëmi rey Davidpis mañakïninta inciensuwan igualatsirnin kënö nirqan: “Nöpëkichö imëka inciensunö mañakïnï këkullätsun; makïta pallariptï tardipëpa gränuta ofrendanqänö katsun” (Sal. 141:2; Ex. 30:7, 8). Humildäwan mañakunqantsik, rogakunqantsik y agradecikurnin alabanqantsik, perfumashqa inciensunö Jehoväpaq shumaq këkutsun (Apoc. 5:8).
22. ¿Imapitataq qateqnin kaq yachatsikïchö yachakushun?
22 Jesusqa Diosta y nuna mayintsiktapis kuyanapaqmi nimarquntsik (Mat. 22:37-39). Jehoväta y mandamanqantsikkunata kuyashqaqa nuna mayintsikta kuyëpis mas fäcil-llam kanqa, tsëtam qateqnin kaq yachatsikïchö rikärishun.
^ par. 2 Deuteronomiu 7:12, 13: “Kë juzganampaq decidinqankunata wiyakuyaptiki y ninqannölla rurayaptikiqa, Jehovä Diosnikikunaqa, unë awilïkikunawan conträtuta ruranqanta y kuyanampaq änikunqantam qamkunawan cumplinqa. Y rasumpam kuyashunki, bendicishunki y miratsishunki; wamrëkikunatam bendicinqa, jina chakrëkikunatapis gränuchö, mushoq vïnuchö, aceitichömi bendicinqa, y wäkëkipa y ushëkipa wawantapis bendicinqam awilïkikunata äninqan patsachö”.
^ par. 13 Salmu 34:6, 18, 19: “Kë llakishqam qayakamurqan, y kikin Jehovämi wiyarqan. Y llapan llakikïninkunapitam salvarirqan. [. . .] Shonqunkunachö nanatsikïkaqkunapa lädunchömi Jehoväqa këkan, y espïritunkunachö pasëpa llakishqa këkaqkunatam salvan. Mëtsikam alli ruraqpa llakikïninkunaqa, peru tsë llapampitam Jehoväqa librarin”.
^ par. 14 Josuë 21:45: “Jehovä Israelta äninqanqa llapanmi cumplikashqa, manam ni jukllëllapis mana cumplikashpaqa quedashqatsu”.
^ par. 14 Josuë 23:14: “Kanan, ¡rikäyë! Noqaqa wanukushaqnam, y qamkunaqa llapan shonqïkikunawan y almëkikunawanmi alli musyayanki, Jehovä Dios qamkunapaq allikunata parlanqan llapan cumplikanqanta, y manam ni jukllëllapis mana cumplikashpaqa quedashqatsu. Y manam ni ima parlanqampis pishintsu”.
“Nuna mayiquita cuyanqui quiquiquitano.” (MAT. 22:39)
1, 2. a) ¿Mëqantaq ishkë kaq mandamientu? b) ¿Ima tapukïkunatataq kë yachatsikïchö contestashun?
MAS precisaq mandamientupaq juk fariseu Jesusta tapuptinmi, kënö contestarqan: “Teyta Diosniquita cuyanqui llapan shonqiquiwan, llapan boluntaniquiwan y llapan yacheniquiwan”. Juknin kaq yachatsikïchönam këpitaqa rikarquntsik. Peru ishkë kaq mandamientupis precisaptinmi Jesus kënö nirqan: “Nuna mayiquita cuyanqui quiquiquitano” (Mat. 22:34-39).
2 Awmi, Jesusqa nirqan nuna (runa) mayintsikta kikintsiktanö kuyanantsikpaqmi. Peru ¿pitaq nuna mayintsikqa? ¿Imanötaq kuyakïnintsikta rikätsishwan? Kë yachatsikïchömi rikärishun.
3, 4. a) Nuna mayin pï kanqanta juk nuna tapuptin, ¿ima igualatsikïwantaq Jesus contestarqan? b) ¿Imanötaq juk samaritänu yanaparqan judïu nunata? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
3 Juk nunam Jesusta tapurqan, “¿pitaq tse nuna mayïqa?” nir. Jesusqa juk igualatsikïwanmi contestarqan y tsëwanmi yachatsirqan nuna mayinta kuyë ima ninan kanqanta (leyi Lücas 10:29-37). Nirqanmi juk judïuta suwakuna wanunanqanyaq maqëkur nänichö jaqirishqa kayanqanta. Y tsëpam juk sacerdöti pasarqan y tsëpita juk levïtapis, y manam yanapayarqantsu, juk lädupam pasakuyarqan. Peru judïukunawan samaritänukuna chikinakïkäyaptimpis juk samaritänum yanapëkurqan (Juan 4:9).
4 Kë samaritänuqa tsë nunata aceitiwan y vïnuwanmi jampirqan. Tsëpitanam juk posädaman aparqan y tsëchömi cuidayänampaq duëñuta qorqan ishkë junaq trabäjupa chaninta (Mat. 20:2). Tsëta ruranqanwanmi rikärintsik samaritänu nunaqa, nuna mayinta kuyashqa kanqanta. Kë igualatsikïwanmi Jesusqa yachatsimantsik, mëpita y imanö kakuyaptimpis nuna mayintsikta kuyanantsikpaq y llakipänantsikpaq.
5. ¿Imanötaq Jehoväpa sirweqninkunaqa shukukï pasakuptin kuyakïninkunata rikätsikuyarqan?
5 Kë “ushanan junaqkunachöqa” kuyakoq nunakunata tarinanqa manam fäciltsu, mëtsikaqmi chiki, maqakoq y nuna mayimpaq mana interesäkoq kayan (2 Tim. 3:1-3, NM). Tsënö kanqantam rikätsikurqan 2012 watachö shukukï (shukukuy) vientu Nueva York markapa pasariptin. Wakin nunakunaqa, luzninnaq y imëkannaqmi quedayarqan, tsënö këkäyaptinmi, wakinkunaqa masraq suwapuyarqan. Peru Jehoväpa testïgunkunaqa, cristiänu mayinkunata y wakinkunatam yanapayarqan. Cristiänukunaqa tsëta rurantsik nuna mayintsikta kuyarninmi. Peru ¿imanö mastaq kuyakïnintsikta rikätsikushwan?
6. ¿Diospita yachatsirnin kuyakoq kanqantsiktaku rikätsikuntsik?
6 Nuna mayintsikta Diospita yachatsishun. Yachatsikurninmi Diospa Palabranwan nunakunata shoqantsik (Rom. 15:4). Y manam imapis igualantsu Diospa Gobiernumpita yachatsikurnin kuyakoq kanqantsikta rikätsikïnöqa (Mat. 24:14). Alläpa kushikïpaqmi “alli kawakïta änimaqnintsik” Diospita yachatsikïqa (Rom. 15:13, NM).
7. a) ¿Imatataq Jesus consejakurqan? b) ¿Imanötaq yanapamantsik Jesus consejakunqanta ruranqantsik?
7 Jesus consejakunqanta qatishun. Kënömi consejakurqan: “Imanomi munayanqui qamcunapaq nuna mayiquicuna allita rurayänanta, tsenolla qamcunapis pecunapaq rurayë. Tseno rurayänequipaqmi, Moises y profetacuna escribiyashqanchopis yachatsicuyarqan” (Mat. 7:12). Tsënö tratarninqa, Moises qellqanqan leykunata (Genesispita Deuteronömiuyaq) y profëtakuna qellqayanqankunatam (Escritüras Hebrëaschö librukuna) cumplikantsik. Kë librukunachö qellqarëkaqkunam rikätsikun, nuna mayinkunata kuyaq kaqkunataqa Dios bendicinqanta. Jehovämi kënö nirqan: “Alli kaqta rurayë. [. . .] Këkunata ruraq nunaqa alläpam kushikunqa” (Is. 56:1, 2). Awmi, nuna mayintsikta kuyarnin y alli kaqta rurashqaqa Jehoväqa vendicimäshunmi.
8. a) ¿Imanirtaq chikimaqnintsikkunata kuyashwan? b) ¿Imataq pasakunman chikimaqnintsikkunata kuyëpa tratashqaqa?
8 Chikimaqnintsikkunata kuyashun. Jesusmi kënö yachatsikurqan: “Wiyayashqanquim queno yachatsicuyanqanta: ‘Nuna mayiquicunata cuyayanqui, y chiquiyashoqniquicunata chiquiyanqui’ nenqanta. Peru noqanam niyaq: Chiquiyäshoqniquicunata cuyayanqui, y mana allita rurayashoqniquicunapaq Teyta Diosta mañacuyanqui. Tseno rurarmi, sielucho quecaq Dios Yayapa wamrancunana cayanqui” (Mat. 5:43-45). Tsëtanöllam apostul Pablupis nirqan: “Sitsun chiquishoqniquicuna mallaqecanqa micunan qarecuyanqui, y yacunëcaptinpis yacun qoycuyanqui” (Rom. 12:20; Prov. 25:21). Moises qellqanqan Leyqa yachatsikoq, juk chikeqnimpa cargakushqa ashnunta ishkirishqata rikarqa yanapanampaqmi (Ex. 23:5). Tsënö rurayanqanmi yanapareq chikeqninwan alli amïgu tikrariyänampaq. Jina tsënöllam kanampis. Chikimaqnintsikkunata o qatikachämaqnintsikkunata alli tratashqaqa, itsa yanaparishwan alli nuna tikrayänampaq. O itsa Jehoväpa sirweqnimpis tikrariyanman.
9. Cristiänu mayintsikwan problëmata altsanapaq parlar, ¿ima nirqantaq Jesus?
9 “Llapan nunacunawan alli pasaquicho” kawakushun. (Heb. 12:14.) Cristiänu mayintsikkunawampis. Jesusmi nirqan: “Diospa altarninman ofrendata aparqa, puntata yarpäcurcuyë meqan nuna mayiquillatapis piñatsiyashqequita. Piñatsishqa carqa, altar nopancho tse ofrendequita jaqirïcur, tse wauqiquiman ewë amishtaq. Tsepitana cuti ofrendequi churaq” (Mat. 5:23, 24). Cristiänu mayintsikwan piñatsinakurir shumaq tratanakushqa y amishtëta procurashqaqa Jehovä bendicimäshunmi.
10. ¿Imanirtaq wakinkuna ichik pantariyanqampita juzgashwantsu?
10 Pipaqpis ama rimashuntsu. Jesusmi nirqan: “Ama nuna mayiquicunata jusgayëtsu, qamcunapis mana jusgashqa cayänequipaq. Porqui imanollam waquincunata condenayanqui, tsenollam condenashqa cayanqui; y imanollam qamcunapis nuna mayiquicunata tratayanqui, tsenollam qamcunatapis Dios tratayäshunqui. Qamcunaqa nuna mayiquicunapa nawincho saqwata ricarëcaq cuentallam cayanqui; peru ¡manam cuentata qocuyanquitsu quiquiquicunapa nawiquicunacho troncu quecanqantaqa! Tseno quecaptin ¿imanopam nuna mayiquita ‘Nawiquicho saqwata jorqaramushaq’ ninquiman, quiquiquipa nawiquicho troncu quecaptin! ¡Alli tucoqcuna, puntataraq nawiquipita tse troncuta jorquyë! Tseran alli ricayanqui nuna mayiquicunapa nawincunacho saqwata jorqayänequipaq” (Mat. 7:1-5). Manam allitsu kanman noqantsik mas jutsakunata rurëkar wakinkuna ichik pantariyanqankunata juzganqantsikqa. ¡Këqa alläpa shumaq yachatsikïmi!
11, 12. ¿Imanötaq nuna mayintsikta rasumpa kuyanqantsikta rikätsikuntsik?
11 Jesusmi nirqan, Diospita yachatsirnin nuna mayintsikta kuyanqantsikta (Lüc. 8:1). Qateqninkunatam mandarqan, ‘creyicuyänanpaq nunacunata willapäyë’ nirnin (Mat. 28:19, 20). Tsënö rurarninmi, mana alli nänipa ëwëkaqkunata, kawëman apakoq näniman jorqamuntsik (Mat. 7:13, 14). Y Jehoväqa alläpam kushikun y ruranqantsiktam bendicimun.
12 Jesus ruranqannöllam, nunakunata yanapantsik Jehoväta wanayanqanta cuentata qokuyänampaq (Mat. 5:3, NM). Pipis “alli willaquita” musyëta munaptinqa yachatsintsikmi (Rom. 1:1). Y tsë willakïta chaskikurqa, Jesus yawarninta ramanqanrëkurmi Dioswan amishtakuyan (2 Cor. 5:18, 19). Tsëmi, nuna mayintsikta rasumpa kuyanqantsikta rikätsikunapaqqa Diospita yachatsikunantsik alläpa precisan.
13. ¿Imanötaq rikanki nuna mayintsikta Diospita yachatsita?
13 Yachakï munaqkunaman kutinapaq y Bibliapita yachakïkaqkunata yachatsinapaq alleq preparakurninqa, Dios munanqannö kawakuyänampaqmi yanapëkantsik. Wakinqa itsa kawëninkunachö jatusaq cambiukunataraq rurayänan (1 Cor. 6:9-11). ‘Wiñe caweta munaqkunata’ Dios pushëkämunqanta, y pëpa amïgun kayänampaq yanapëkanqanta rikëqa alläpa kushikïpaqmi (Hëch. 13:48). Wakinkunaqa llakishqa këkäyanqampitam kushikïman chäriyan. Jehoväman mas markäkuyaptinmi llakikïninkunapis mas wallkärin. ¿Manaku tsënö yanapanqantsik nuna mayintsikta rasumpa kuyanqantsikta rikätsikun?
14. Pablu kuyakïpaq parlanqampita, ¿mëqantaq mas gustashunki?
14 Rasumpëpa kuyakï imanö kanqantam apostul Pablu qellqarqan. Ninqannölla kuyakoq karqa, Jehovätam kushitsishun, manam alläpa problëmachö kashuntsu y mas kushishqam kawakushun (leyi 1 Corintius 13:4-8). Yarpärishun Pablu ninqanta y yachakurishun imanö ruranapaq kaqta.
15. a) ¿Imanirtaq aguantakoq y llakipäkoq kashwan? b) ¿Imanirtaq chikikoq y orgullösuqa kashwantsu?
15 Kuyakïqa “imata rurayaptinpis, awantanqam, ancupanqam”. Nunakuna mëtsika jutsakunata rurëkäyaptimpis, Jehoväqa aguantashqa y ankupashqam (llakipashqam). Tsëqa, ¿manatsuraq noqantsiknäqa nuna mayintsikta imachöpis pantayaptin aguantashwan y llakipashwan? Kuyakïqa “manam chiquenqatsu” o imëkayoqpis kayaptin llakikunqatsu. Cristiänu mayintsikta rasumpa kuyarqa, manam imëkayoq kaptin o ima cargutapis congregacionchö chaskiptin piñakushuntsu. Jina rasumpa kuyakoq karqa, manam imatapis tarinqantsikpita qälakurnin purishuntsu. Porqui Jehoväqa orgullösukunata chikinmi (Prov. 21:4).
16, 17. ¿Kuyakïta imanö rikätsikuna kanqantataq 1 Corintius 13:5, 6 textu willakun?
16 Kuyakoq kanqantsikmi yanapamäshun, nuna mayintsikta mana ulipänapaq (llullapänapaq), mana suwapänapaq y Jehovä chikinqankunata mana ruranapaq. Jina yanapamäshunmi jukkunapa bienninman yarparänapaqpis (Filip. 2:4).
17 Kuyakïqa manam “piñashqa purenqatsu, ni ofendenqantapis yarparanqatsu”. Pipis mana allipa tratamashqaqa manam rasllaqa piñakurkuntsiktsu, ni manam ofendimanqantsikkunata yarparakïkantsiktsu (1 Tes. 5:15). Yarparäkurninqa manam Diosta kushitsishuntsu. Jina imëka ninanömi shonquntsikchö kanqa, y noqantsikta y wakinkunatapis mana allitam ruranqa (Lev. 19:18). Tsëmi perdonanqantsik y qonqarinqantsik mas alliqa kanqa. Jinamampis, kuyakïqa manam “lluta rurecunapita” kushikuntsu. Tsëmi chikimaqnintsikkuna imëka mana allikunapa pasayaptimpis kushipantsiktsu (leyi Proverbius 24:17, 18*).
18. ¿Imatataq kuyakïpita yachatsimantsik 1 Corintius 13:7, 8 textu?
18 Jina Pabluqa, “nuna mayinta cuyaqqa sufritsiptinpis” awantanqam nirqanmi. Pipis ofendiramarnintsik disculpata mana mañamashqapis, kuyakoq karmi perdonëkushun. Jina kuyakoqpaqa ‘manam marcäquinin ushacantsu’. Biblia ninqanman y Jehoväpa markan nimanqantsiktam markäkuntsik o creintsik. Jina kuyakïqa ‘confiacunmi’, tsëmi Jehovä llapan änikunqankunata cumplimunanta shuyarantsik. Y nuna mayintsikta kuyarninmi tsëpita parlapantsik (1 Pëd. 3:15). Hasta imëka pasamashqapis, allilla yarqunampaqmi mañakuntsik. Jina kuyakïqa ‘pasiensiacunmi’, tsëmi pipis ofendimashqa o chikimashqa, pacienciawan aguantakuntsik. Jina “cuyaqueqa manam ushacanqatsu” nirqanmi Pablu. Awmi, Jehoväpa sirweqninkunaqa imëpis kuyakïkäyanqallam.
19, 20. ¿Ima textukunataq rikätsimantsik nuna mayintsikta kuyë precisanqanta?
19 Biblia nimanqantsikta wiyakurqa, nuna mayintsikta imëpis kuyëkäshunllam (Mat. 22:39). Tsëta ruranatam Jehoväwan Jesuspis shuyaräyan. Jina mëpita kakuyaptimpis llapan nunata kuyanatam munayan. Pitapis kuyanqantsikta rikätsita mana puëdirqa, Jehoväpa santu espiritunta mañakushun. Jehoväqa alläpam kushikunqa y munanqannö ruranapaqmi yanapamäshun (Rom. 8:26, 27).
20 ‘Mas baleq ley’ karmi nuna mayintsikta kuyëqa alläpa precisan (Sant. 2:8). Moises qellqanqan Leychöqa atska willakïkunam karqan nuna mayinkunata kuyayänampaq. Tiempuwannam Pabluta Jehovä kënö nir qellqatsirqan: “‘Quiquiqui cuyacungayquinölla runamajiquitapis cuyanqui.’ Runamajiquita cuyarga manam ni ima mana allitapis contran ruranquitsu. Tsaymi si runamajiquita cuyarga, Dios Yayapa llapan mandacuy leyninta cumpliycanqui” (Rom. 13:8-10, NTCN). Tsënö këkaptinqa nuna mayintsikta kuyar siguïkäshun.
21, 22. ¿Imanirtaq Diosnintsikta y nuna mayintsikta kuyashwan?
21 Nuna mayintsikta imanir kuyanantsik precisanqanman yarpachakurninqa, allim kanman Teytampaq Jesus ninqanman yarpänantsik, porqui Pëqa ‘alli ruraqcunapaq y llutanta ruraqcunapaqmi’ intïtsimun y tamyatsimun (Mat. 5:43-45). Këqa yachatsimantsik, alli ruraqta y mana alli ruraqtapis kuyanapaqmi. Y kuyakoq kanqantsiktaqa mas rikätsikushun Diospita yachatsirninmi. Y wiyakurninqa Diospa amïgun këmanmi chäriyanman. ¡Këmi mas alli kaq bendicionqa!
22 Jehovätaqa pasëpam kuyantsik, y nuna mayintsiktapis tukïläyapam kuyanqantsikta rikätsita puëdintsik. Jehoväta y nuna mayintsikta kuyarninqa, ishkan mana jatusaq mandamientukunatam cumplikantsik. Y masqa, Teytantsik Jehovä Diostam kushitsishun.
^ par. 17 Proverbius 24:17, 18: “Chikishoqniki mana alliman ishkiriptin ama kushikïtsu; y pillapis ishkiratsiptin ama shonqïkichö kushipëtsu, Jehovä rikärir mana piñakunampaq y pëpita piñakïninta mana jorqarinampaq”.
¿Shumaq yachakurku leyirqunki tsëllaraq yarqamoq Täpakoq revistakunata? ¿Puëdinkimantsuraq kë tapukïkunata contestëta?
14 de nisanchöqa, ¿imë hörataq pascua üshata pishtayaq?
Wakin Bibliakunaqa niyan “ishkan tardichö” pishtayänampaqmi, tsë ninanqa, Inti (Rupay) jeqarkuptin; ampir qallëkuptin, peru patsa atsikyëkaptinllaraq pishtayanqantam (Ex. 12:6) (15/12, 18 y 19 kaq päginakuna).
¿Bibliapa mëqan musyatsikïninkunataq jövinkunata yanapanqa alli kaqta akrayänampaq?
1) Diospa Gobiernunta y alli rurëninta ashi (Mat. 6:19-34). 2) Wakinkunata yanapar kushishqa kë (Hëch. 20:35). 3) Jövin kënikichö Jehoväta sirwir kushikï (Ecl. 12:1) (15/1, 19 y 20 kaq päginakuna).
¿Imëtaq Achkas casakunqa? (Apoc. 19:7.)
Rey Jesucristu chikeqninkunata venciriptinraqmi, o juk parlakïchöqa Jatun Garë Babilonia ushakäriptin y Armagedon kariptinraq (15/2, 10 kaq pägina).
¿Imanirtaq apostulkuna kawayanqan witsan judïukuna mäkoq mäkoqlla shuyakïkäyarqan Diospa akrashqan chämunanta? (Lüc. 3:15.)
Manam segürutsu këkantsik Mesïas chämunampaq Daniel willakunqanta entiendiyanqanta (Dan. 9:24-27). Tsënö kaptimpis musyayarqanchi, Jesus yuririptin mitsikoqkunata angelkuna willayanqanta o llulluta rikëkur profetïsa Äna templuchö parlanqanta. Jinamampis, qoyllur estudiaqkunam Jerusalenman chäyarqan “Israel nunacunapa reynin[ta]” ashirnin (Mat. 2:1, 2). Tsëpitanam, Juan Bautistapis Akrashqa yurimunampaq kaqta willakurqan (15/2, 26 y 27 kaq päginakuna).
¿Imatataq ruranantsik awmi nirir cumplinapaq? (2 Cor. 1:18.)
Höraqa imëka precisaq cäsukuna pasakuriptinmi awmi ninqantsikta cumplita puëdintsiktsu. Peru juk cristiänu imatapis änikushqa o parlashqa karqa cumplitam procuranan (15/3, 32 kaq pägina).
¿Imanötaq pornografïa rikë munëta vencishwan?
Kë kimantam ruranantsik: 1) mana allikunata rikëpitam cuidakunantsik: rakchakunata rikarqa rasmi nawintsikta jorqarinantsik; 2) mana alli pensëkunapitam cuidakunantsik: alli kaqkunamanmi pensanantsik y Diosmanmi mañakunantsik y 3) jutsaman chätsikoq rurëkunapitam cuidakunantsik: manam rikänantsiktsu Internetchö ni pelïculakunachöpis pornografïata rikätsikoq cösaskunata (1/5, 10-12 kaq päginakuna).
¿Imataq pasakunman familianta jaqirir juk nacionta qellërëkur juk cristiänu ëwakuptinqa?
Juk teyta o juk mama wamrankunata jaqirir juk nacionta ëwakuptinqa, wamrankunam mana alli sientikuyanqa y mana alli portakur qallëkuyanqa, hasta teytankunawampis resentikuyanmanmi. Y teyta kaqkunapis jukwan punukï jutsamanmi ishkiriyanman (15/4, 19 y 20 kaq päginakuna).
¿Ima chusku tapukïkunatataq cuentachö katsishwan Diospita yachatsikurnin?
¿Pikunatataq parlapashwan? ¿Mëchötaq parlapashwan? ¿Imëtaq parlapashwan? ¿Imanötaq parlapashwan? (15/5, 12-15 kaq päginakuna).
“Cuerpuntsiccho imantsicpis mas delicadu caqcunatam, masraq nesitantsic.” (1 COR. 12:22)
1, 2. ¿Imanirtaq Pablu entiendirqan dëbil kaqkuna imanöpis sientikuyanqanta?
HÖRATAQA llapantsikmi delicädu o dëbil sientikuntsik. Wishqa tsarimashqa o ima qeshya tsarimashqaqa manam gänas kantsu imatapis ruranapaq. Y atska semänakunapa o killakunapa qeshyaptiki wakinkuna entiendiyäshuptikiqa, ¿manatsuraq agradecikunkiman?
2 Congregacionkunachö imapis pasakuptin o juk problëmakuna pasakuptinmi, apostul Pabluqa musyarqan dëbil karnin imanö sientikuna kanqanta (2 Cor. 1:8; 7:5). Imëkakuna pasanqanman yarparninmi kënö nirqan: “¿Pipis dëbil captinga, nogapis paywan pagtam dëbil senticü?” (2 Cor. 11:29, NTCN). Y congregacionchö kaqkunata nunapa (runapa) cuerpuntawan igualatsirninmi, “mas delicadu caqcunatam, masraq nesitantsic” nirqan (1 Cor. 12:22). ¿Ima nitataq munëkarqan? ¿Imanötaq dëbil kaqkunata Jehovä rikan? ¿Imanirtaq Jehovänölla noqantsikpis rikashwan? ¿Imanötaq yanapamantsik tsënö rikanqantsik?
3. ¿Imanirtaq yanapanantsikta wanaq cristiänu mayintsikkunapaq mana allita pensar qallëkushwan?
3 Kë munduchöqa kallpankunapita y jövin këninkunapita alabakurllam kawakuyan. Mëtsikaqmi, dëbil kaqkunata allqutsayan munëninkunallata rurakuyänanrëkur. Tsënö portakïqa manam allitsu, peru cuentata mana qokushpam, yanapanantsikta wanaq cristiänu mayintsikpaq mana allita pensar qallëkushwan. ¿Imanötaq Jehovä rikanqannölla pëkunata rikashwan?
4, 5. a) ¿Imatataq yachatsimantsik 1 Corintius 12:21-23 textu dëbilkunata Jehovä imanö rikanqampita? b) ¿Imanötaq yanapamantsik dëbilkunata yanapanqantsik?
4 Dëbil kaqkunata Jehovä imanö rikanqanta cuentata qokunapaqqa, conrintukunaman Pablu cartakunqanmi yanapamantsik. Punta kaq cartampa 12 kaq capïtulunchömi Pabluqa yarpätsimantsik, cuerpuntsikchö kaqkuna wakinqa mana precisaqnölla karpis o mas dëbil-lla karpis alläpa precisanqanta (leyi 1 Corintius 12:12, 18, 21-23). Pablu tsënö ninqampaqmi, imëkapis kikinllapita rurakashqa kanqanman creeqkunaqa, wakinqa mana rasun kanqanta niyan. Peru wakin yachaq nunakunaqa, alleq estudiëkurmi niyan, “manam välintsu” niyanqan kaqkunaqa cuerpuntsikchö alläpa precisaq kanqanta.* Tantiyarinallapaq, wakinkunaqa creiyarqan chakintsikpa llullu dëdunkunaqa imapaqpis mana sirwinqantam, peru kananqa musyakashqam shëkar mana ishkinapaq alläpa precisanqanta.
5 Pablupa igualatsikïninmi yachatsimantsik, congregacionchö kaqkunaqa llapantsikpis precisaq kanqantsikta. Satanasqa imapaqpis mana sirwinqantsiktam creitsimënintsikta munan, y Jehoväpis cuentachö mana katsimanqantsikta (Job 4:18, 19). Peru Jehoväqa llapan sirweqninkunatam precisaqpaq churan, hasta mas dëbil kaqkunatapis. Tsëta musyanqantsikmi yanapamantsik, congregacionchö alläpa precisaq kanqantsikta sientikunapaq y entëru patsachö cristiänu mayintsikkunawan kushishqa kanapaq. Pensari imëllapis juk chakwanta o awkinta rikrampita tsararkur pusharinqëkiman. Itsachi pë ëwanqannö despaciulla ëwarqëki. Yanapanqëkipita kushikurqanchi, peru qampis kushikurqëkichi. Porqui pitapis yanaparirqa kushikuntsikmi y mas pacienciayoq y mas kuyakoq këtam yachakuntsik (Efes. 4:15, 16). Jehoväqa munan, llapan cristiänu mayintsikkunata igualpa rikänantsikta. Tsënöpam congregacionpis yachanëllapaq kanqa.
6. ¿Ima nïtataq Pablu munëkarqan mana precisaq y firmi creikoqkuna nirqa?
6 Corintu cristiänukunaman Pablu cartakurninmi, mana creikoq kaq nunakuna, cristiänukunata mana precisaqtanö y dëbiltanö rikäyanqanta nirqan, y höraqa pëpis dëbilmi sientikurqan (1 Cor. 1:26, 27; 2:3). Y wakin kaq cristiänukunapaq parlarnam firmi creikoqkuna nirqan, peru tsënö nirqa manam wakinkunapita mas precisaq kayanqantatsu nikarqan (Rom. 15:1). Sinöqa, maslla poqushqa kaq cristiänukuna, creikïninkunachö alleq manaraq patsakashqa kaqkunata pacienciawan yanapayänampaqmi nikarqan.
7. ¿Imanirtaq höraqa sasaran kanman yanapakïta wanëkaqkunata yanaparinantsik?
7 “Humildi” kaqta yanaparninqa, manam Jehovä ruranqanllatatsu qatikantsik, sinöqa rikëninchömi alli nuna këkantsik (Sal. 41:1; Efes. 5:1). Peru höraqa, imapa pasayaptimpis “kikinkunapa problëmanmi” nirnin itsa yanapëta munashwantsu. O manaqa, ni ima nitapis mana puëdirnin o mana yacharnin yanapashwantsu. Qowan jaqishqa Rosariu* cristiänam kënö nin: “Cristiänu mayintsikkuna mana parlapämashqa o amïguntsikkuna shuyaranqantsikta mana rurayaptinqa alläpam llakikuntsik. Mana allikunapa pasarninqa amïguntsikkunatam mas wanantsik”. Rey Davidpis musyarqanmi amïgukuna jaqikuyaptin imanö sientikuna kanqanta (Sal. 31:12).
8. ¿Imataq yanapamäshun dëbil këkaq cristiänu mayintsikkunata entiendinapaq?
8 Itsa cristiänu mayintsikkunaqa dëbil tikrayashqa, japallankunalla Diosta sirwiyanqanchö imëkapa pasarnin y alläpa llakikïwan qeshyarnin. Tsëta entiendinqantsikmi yanapamäshun pëkunata yanapanapaq. Itsa noqantsikpis pëkunanö imëllapis tsëpa pasashun. Tsëmi israelïtakuna Dios Äninqan Patsaman manaraq yëkuyaptin Jehovä yarpätsirqan, sufrikaq israelïta mayinkunawan ‘chukru shonqu’ mana kayänampaq, porqui pëkunapis Egiptuchöqa waktsa y dëbilmi kayarqan. Jehoväqa, waktsa këkaqkunata y dëbilkunata yanapayänantam munarqan (Deut. 15:7, 11; Lev. 25:35-38).
9. ¿Imamantaq masqa yarparashwan juk cristiänu mayintsik dëbil tikrakuriptin? Juk igualatsikïwan willakaramï.
9 Problëmakunapa pasayaptin juzganantsikpa rantinmi, Diospa kaqchö yanapanantsik (Job 33:6, 7; Mat. 7:1). Pensarishun, juk nuna accidentäkuriptin hospitalman grävita chäratsiyaptinqa, ¿doctorkunaqa kikin culpayoq kanqantatsuraq puntata musyëta munayanman o rastsuraq atiendiyanman? Awmi, masqa precisan ras atiendiyänan y jampiyänanmi. Tsënöllam, cristiänu mayintsik imëka problëmayoq karnin dëbil tikrakuriptimpis, Diospa kaqchö yanapanantsik masqa precisan (leyi 1 Tesalonicensis 5:14).
10. ¿Imanirtaq nintsik dëbilnö rikakïkarpis markäkïninkunachöqa alli sinchi kayanqanta?
10 Cristiänu mayintsikkuna imëkakunapa pasayaqta rikarqa, itsa dëbil kayanqanta pensashwan, peru rasumpa kaqchöqa alläpa sinchi markäkïyoqmi (yärakuyyoqmi) kayan. Tantiyarinallapaq, atskaq panikunam, Jehoväta sirwiyanqanrëkur familiankuna chikikäyaptimpis aguantar këkäyan. Wakin mamakunanam wamrankunawan reunionkunaman mana faltëta ëwayan. Y wakin jövinkunanam, jövin mayinkuna escuëlachö burlakïkäyaptimpis alli sinchikur aguantayan. Këkuna rurananqa manam fäciltsu, peru pëkunaqa Jehoväta kuyarmi tsë llapanta rurayan. Tsëwanmi cläru rikantsik dëbilnö rikakurnimpis, markäkïninkunachöqa alli sinchi këkäyanqanta (Sant. 2:5).
11, 12. a) ¿Imaraq yanapamäshun dëbil këkaqkunata Jehovä rikanqannö rikänapaq? b) ¿Imatataq yachakuntsik Aaronta Jehovä imanö tratanqampita?
11 Sirweqninkunata Jehovä imanö rikanqanta musyëmi yanapamäshun dëbilnö kaqkunata imanö rikänapaq (leyi Salmu 130:3*). Tantiyarinapaq, örupita becërruta rurëkur israelïtakuna adorayanqampita Aaron imëkanöpa tsapäkoqta wiyar, ¿ima nishwanraq karqan? (Ex. 32:21-24.) ¿Ima nishwanraq karqan Miriam yanapaptin juk nacion warmiwan Moises casakunqampita Aaron rimaptin? (Nüm. 12:1, 2.) O ¿ima nishwanraq karqan Meribä jirkachö Jehovä yakuta jorqaramuptin Moiseswan Aaron mana alabayanqampita? (Nüm. 20:10-13.)
12 Aaron tsë llapanta ruranqampitaqa castiguëta munarqa Jehovä rasmi castigarinman karqan. Peru musyarqanmi mana allita rurëkarpis, alli nuna kanqanta. Aaronqa wakinkunata wiyarmi mana allita rurarirqan. Peru consejayaptinqa arrepentikurqan y Jehovä ninqantam ras rurarqan (Ex. 32:26; Nüm. 12:11; 20:23-27). Jehoväqa rikarqan Aaronpa markäkïninta y rasumpa arrepentikunqantam. Tiempu pasariptinqa, Aaronta y llapan kastankunatam Jehoväta shonqupita patsë respetaqkunatanö yarpäyarqan (Sal. 115:10-12; 135:19, 20).
13. Jehovä ruranqanta qatinapaqqa, ¿imatataq puntata rurashwan?
13 Jehovä rikanqannö rikänapaqqa, puntataqa alleqmi rikänantsik dëbil këkaqkunata imanö tratëkanqantsikta. ¿Imanöpis rikëkanqantsikta cambianantsikku? (1 Sam. 16:7.) Tantiyarinapaq, ¿imanötaq rikantsik juk jövin kushikunampaq rurëninkunata lluta akraptin o imatapis pocu cäsupaq churaptin? Pëkunapaq lluta parlanantsikpa rantinmi, poquyänampaq yanapashwan. Pëkunata parlapar y yanaparmi mas kuyakoq y llakipäkoq tikrashun.
14, 15. a) ¿Imanötaq Jehovä sientikurqan Elïas mantsapakoq tikrariptin? b) ¿Imatataq yachakuntsik Elïasta pasanqampita?
14 ¿Imanötaq Jehovä rikan alläpa llakikoqkunata? Elïasta imanö yanapanqanta rikärishun. 450 Baalpa profëtankunata penqakïchö churashqa karpis, reina Jezabel wanutsinampaq kaqta musyarirqa mantsapakurmi qeshpir ëwakurqan. 150 kilömetru karuta ëwarir Beer-sebaman, chusyaq (tsunyaq) jirkaman chärirqan. Y alläpa pishipashqa karmi, retäma jawanman jitakärirqan wanïkatsinampaq Diosta mañakur (1 Rëy. 18:19; 19:1-4).
15 ¿Imanötaq Jehovä sientikurqan profëtan tsënö sientikoqta rikarnin? ¿Mantsakunqampitaku despreciarirqan? Manam. Masta rurëta mana puëdinqantam cuentachö katsirqan y llakiparmi juk angelta yanapanampaq kacharqan. Kë angelqa ishkë kutim mikunampaq animarqan, tsënöpa karu viäjita aguantanampaq (leyi 1 Rëyes 19:5-8*). Rikanqantsiknömi, imanö ruranampaq kaqtapis manaraq mandarnin, Jehoväqa Elïasta wiyarqan y wanëkanqanchö yanaparqan.
16, 17. ¿Imanötaq cristiänu mayintsikkunata kuyanqantsikta rikätsishwan Jehovä Elïasta rikätsinqannö?
16 ¿Imanötaq kuyakoq Diosnintsik ruranqanta qatishwan? Manam rasllaqa pitapis consejarinantsiktsu (Prov. 18:13). Mas alliqa kanqa, imanir ‘mana precisaq’ sientikuyanqanta y imapa pasëkäyanqanta musyëta procuranantsikmi (1 Cor. 12:23). Tsëmi yanapamäshun imata wanayanqanta musyanapaq y yanapanapaq.
17 Yarpärishun Rosariuta, pëqa japallanmi sientikurqan ishkan wamrankunatawan qowan jaqiriptin. ¿Imanötaq Testïgukuna yanapayarqan? Kikinmi kënö willakun: “Pasakunqanta telëfonupa willariptïqa, manaraqpis 45 minütu kaptinmi pasëpa llakishqa chärayämurqan. Qateqnin kima junaqkunapam yanaqäyämarqan. Y llakishqa karnin mana mikuyaptïmi juk tiempupa wayinkunaman pushakayämarqan”. Këqa Santiägu ninqantam yarpätsimantsik: “Sitsun juc wauqi o juc pani mana iman captin, ratas quecanqa o mallaqecanqa; y meqequipis queno nishpa niyanqui: ‘¡Shumaqlla euquï, wauqisitu! Qoñulla shumaq pitucur, abrigacunqui; y pachequi junta, micunqui’ nishpa, mana imallatapis qarecuyänequirecur, tseno qamcuna niyanqequi, ¿imapaqtaq sirwenqa? Tsenomi meqan nunapis Diosman marcäquicar, allicunata mana ruraptenqa, tse marcäconqan wanushqa cuentano quecan” (Sant. 2:15-17). Cristiänu mayinkuna yanapayaptinmi, Rosariuwan wamrankunaqa problëmankunapita joqta killa pasarishqanllachö precursor auxiliar tikrariyarqan (2 Cor. 12:10).
18, 19. a) ¿Imanönataq yanapashun dëbil këkaqkunata? b) ¿Dëbil këkaqkunata yanapashqaqa pikuna mastaq yanapakïta chaskiyan?
18 Alleqmi musyantsik qeshyarninqa raslla mana kachakanqantsikta. Tsënö kaqllam, Jehoväpa kaqchö dëbil tikrashqa kaqkunapis alliyäyänampaq tiemputaraq wanayan. Markäkïninkuna (yärakuyninkuna) sinchi kanampaqqa Bibliatam allipa leyiyänan, Jehovämanmi mañakuyänan y yachatsikoqmi mas seguïdu yarquyänan. Peru alliyäyanqanyaqqa, ¿pacienciawan y kuyakïwantsuraq yanapashun? Imëkanöpapis procurashun dëbil këkaqkuna kuyashqa y precisaq sientikuyänampaq (2 Cor. 8:8).
19 Ama qonqashuntsu, cristiänu mayintsikkunata yanapanqantsik mas kushikïta apamunqanta. Jina yachakuntsikmi kuyakoq y pacienciayoq këtapis. Y manam noqantsikllatatsu yanapamantsik, sinöqa congregacionchö llapan këkaqkunam mas kuyakoq tikrayan. Jina dëbil kaqkunata yanaparqa, Jehovä precisaqpaq churanqannömi noqantsikpis rurëkäshun (Hëch. 20:35).
^ par. 4 Charles Darwin nunam, El origen del hombre nishqan librunchö nin, cuerpuntsikpa wakin partinkunaqa ‘imapaqpis mana sirwinqanta’. Y juk qateqnimpis nirqanmi, cuerpuntsikpa atska partinkunaqa mana sirwinqanta.
^ par. 7 Rasumpëpa jutinqa jukmi.
^ par. 11 Salmu 130:3: “Jutsa rurëkunallata rikaptikiqa, oh Jah, oh Jehovä, ¿piraq jutsannaq kanman?”.
^ par. 15 1 Rëyes 19:5-8: “Tsënam retäma jawanman patsäkurirqan y punukärirqan. Peru ¡rikë!, tsëpitaqa juk angelmi yatapärirqan. Tsëpitanam nirqan: ‘Sharkï mikurkunëkipaq’. Y rikärinampaqqa, peqan lädunmampam achachätsishqa rumi jananchö tortilla churarëkänaq y juk järra yakupis. Y pënam mikurqan y upurqan y tsëpitam yapë patsäkurirqan. Tsëpita tardipëpanam Jehoväpa angelnin yapë yatëkurnin kënö nirqan: ‘Sharkï mikurkunëkipaq, porqui ëwanëkipaq kaq viäjiqa alläpa karum’. Tsënam pëqa sharkurnin mikurqan y upurqan, y tsë mikï kallpata qonqanwanmi chusku chunka junaq y chusku chunka paqas ëwarqan rasumpa kaq Diospa jirkanyaq, Horebyaq”.
‘Rikëkurnikim consejashqëki.’ (SAL. 32:8)
1, 2. ¿Imanötaq Jehovä sirweqninkunata rikan?
WAMRANKUNA pukllaqta rikarmi, teytankunaqa espantakuyan yachëpa rurayanqanta rikar. Itsa qampis rikarqunki. Itsa juknin wamrataqa pelötawan pukllë gustanman y juknin kaqtana dibujë o juk rurëkuna. Mëqan rurë mas gustaptimpis, teytankunaqa mas yachakuyänampaqmi kushishqa yanapayan.
2 Tsënöllam Jehoväpis sirweqninkunata yanapan. Y ‘llapan nacionkunachö alli kaqkuna’ nirmi qayampis (Ageu 2:7). Pëman markäkuyanqanrëkurmi ‘alli kaqkuna’ kayan. Kanan witsampis Jehoväpa testïgunkunaqa imëka rurëkunatam yachayan. Shumaq discursaq o imëkatapis alli patsätseqmi kayan. Panikunanam juk idiömata raslla yachakuriyan Diospita yachatsikuyänampaq, wakinnam animakïta y qeshyaqkunata cuidëta yachayan (Rom. 16:1, 12). Alläpam kushikuntsik kënö cristiänukunata congregacionchö katsirnin.
3. ¿Ima tapukïkunatataq kë yachatsikïchö rikäshun?
3 Peru wakin jövinkuna y tsëllaraq bautisakushqakunaqa manam yachayantsu congregacionchö imanö yanapakïta. ¿Imanötaq yanapashwan llapan puëdiyanqanta rurayänampaq? ¿Imanötaq Jehovänö pëkunachö alli kaqta rikashwan?
4, 5. Juëces 6:11, 12 textu ninqannö, a) ¿Imatataq Gedeonchö Jehovä rikarqan? b) Sirweqninkunata rikarqa, ¿Imatataq Jehovä cuentachö katsin?
4 Bibliam rikätsikun Jehoväqa sirwëqninkunachö alli këninkunallata mana rikanqanta, sinöqa masta rurëta puëdiyanqantapis rikanqanta. Tantiyarinapaq, Gedeontam akrarqan markanta madianïtakunapita libranampaq, y espantakurqanchï juk angel kënö saludëkuptin: “Puëdeq y mana mantsakoq teytallë, qamwanmi Jehovä këkan”. Tsë hörachöqa, Gedeonqa mana puëdeqnömi sientikurqan. Mana kaqlla y mana musyaq kanqantam nirqan. Peru Jehoväqa masta rurëta puëdinqantam rikarqan (leyi Juëces 6:11, 12*).
5 Jehoväqa Gedeon imanö kanqanta rikashqa karmi, markanta libranampaq markäkurqan. Jina Jehoväpa angelninmi rikashqa karqan trïguta llapan kallpanwan päjampita jorqanampaq imanö wilïkaqta (wiruykaqta). Jina rikarqanmi, ërachö trïguta wilunampa rantin, vïnu rurayänan pösuchö wilïkaqta, tsënöpa madianïtakuna ichiklla trïgunta mana qochiyänampaq (qechuyänampaq). ¡Musyaq nunam karqan! Tsënö kaptinchi, Jehoväqa chakra nunatanöllatsu rikarqan, sinöqa alli tantiyaq y peligrukunapita witikoq nunatanö. Tsënöpam precisaq carguta qorqan.
6, 7. a) ¿Jehoväqa wakin israelïtakuna rikäyanqannöku Amosta rikarqan? b) ¿Imataq rikätsikun Amosqa yachaq nuna kanqanta?
6 Profëta Amoschöpis Jehoväqa masta rurëta puëdinqantam rikarqan. Amosqa willakun, üsha mitseq y waktsakuna mas utilisäyanqan sicömoro hïgus tuksipakoq kanqantam. Ïdulukuna adoraq Israelpa chunka kastankunata Jehovä ushakätsinampaq willakïta apaptinqa, itsa wakin nunakuna tsëpaq pë mana sirwinqanta pensayarqan (leyi Amos 7:14, 15*).
7 Taksha markallachö tärarpis, Amosqa yachaq nunam karqan; musyarqanmi tsë tiempu costumbrikunapita y gobernantikunapita. Mëraq musyarqan Israel imakunapa pasëkanqanta, y negociantikunawan tinkurchi musyaq vecïnun nacionkunachö ima pasëkanqanta (Amos 1:6, 9, 11, 13; 2:8; 6:4-6). Wakin yachaq nunakunam niyan, Amosqa alli qellqaq nuna kanqanta. Fäcil palabrakunata, igualatsikïkunata y maskunata utilisanqanta. Jina pëpita willakunampaq Jehovä alli akranqantaqa rikätsikun, mana alli sacerdöti Amasïasta mana mantsashpa contestanqanwanmi. Rurëta puëdinampaq kaq mana rikakuptimpis, Jehoväqa rikarqanmi (Amos 7:12, 13, 16, 17).
8. a) ¿Imatataq Jehovä Davidta änirqan? b) ¿Imanötaq Salmu 32:8 textu yanapakun rurëta mana puëdiyanqanta pensaqkunata?
8 Cada sirweqnin mëyaq rurëta puëdinqantam Jehoväqa rikan. Rey Davidtapis änirqan imëpis pushanampaq y alli rikëkur consejanampaqmi (leyi Salmu 32:8*). Tsëta musyëqa alläpa kushikïpaqmi. Itsa noqantsik rurëta mana puëdinqantsikta pensashwan, peru Jehoväqa rurëta mana pensanqantsikkunata ruranapaqmi yanapamäshun. Imanömi juk alli profesor mana yachaq alumnunta shumaq yanapan, tsënöllam Jehoväpis llapan puëdinqantsikta ruranapaq yanapamantsik. Y tsëtaqa ruran congregacionchö cristiänu mayintsikkunawan llapan puëdinqantsikta ruranapaq yanapatsimarnintsikmi.
9. ¿Imanötaq Pablu consejakunqanta wiyakur wakinkunaman yarparashwan?
9 Pabluqa cristiänu mayinkunaman yarparäyänampaqmi consejakurqan (leyi Filipensis 2:3, 4). Kë consëjuqa cristiänu mayintsikkuna imanö kayanqanta cuentachö katsinapaq y shumaq felicitärinapaqwanmi yanapamantsik. Pipis ruranqantsikpita alkäbu këkar “allitam rurarqunki” nimashqaqa kushikuntsikmi, y mas allita ruranapaqmi yanaparamantsik. Tsënöllam, allita rurayanqampita wakinkunata shumaq parlapärinqantsikpis Diospa kaqchö mas poquyänampaq yanapan.
10. ¿Pikunataq yanapanantsikta mas wanayan?
10 ¿Pikunataq yanapanantsikta wanayan? Llapantsikmi. Peru masqa jövinkuna y tsëraq bautisakushqakunam congregacionpa rurëninkunachö yanapakuyänampaq churanantsikta wanayan, tsënöpa ütil sientikuyänampaq. Peru mana yanapashqaqa, carguyoq kayänampaq Biblia animëkaptimpis rurëta munëninkunaqa ushakärinqam (1 Tim. 3:1).
11. a) ¿Imanötaq juk anciänu juk jövinta yanaparqan? b) ¿Imata ruranapaqtaq Julien pasanqan yanapamantsik?
11 Ludovic anciänupis jövin këninchö yanapakïta chaskirqan. Kënömi willakun: “Juk wawqita mas yanaparmi rikarqö imanö Jehoväpa kaqchö mas poqunqanta”. Alläpa penqallïshu Julien jövinpaqmi kënö willakun: “Alläpa penqakoq karmi imachöpis yanapakunqanchö mana alli yarqapukoq. Peru noqaqa rikarqä kuyakoq kanqanta y congregacionchö rasumpa yanapakïta munanqantam. Tsëmi mana allita ruranqampita mana allita pensanäpa rantin, shumaq animar parlapaq kä”. Tiempuwanqa Julien siervu ministerialmi tikrarirqan y kananqa precursor regularnam.
12. ¿Imanö kanqantsiktaq yanapamashwan wakinkunata yanapanapaq? Juk igualatsikïwan willakaramï.
12 Wakinkuna masta rurëta puëdiyanqanta cuentata qokunapaqqa alkäbullam këkänantsik. Mana allita rikänantsikpa rantinmi masta rurëta puëdiyanqankunata rikänantsik, tsëtam Julienchö rikäyarqan. Tsënömi Jesuspis rurarqan, höra höra Pëdru pantëkaptimpis Cëfas nirmi qayarqan, tsëqa “qaqa” ninanmi. Tsëwanmi rikätsikurqan rurëninkunachö qaqanö alli firmi kanampaq kaqta (Juan 1:42, NM, nota).
13, 14. a) ¿Imatataq Marcuschö Bernabë rikarqan? b) ¿Imanötaq Marcusnöpis juk jövin yanapakïta chaskirqan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
13 Bernabëpis alli alkabaq nunam karqan, tsëmi Juan Marcus masta rurëta puëdinqanta rikarqan (Hëch. 12:25). Pablupawan Bernabëpa punta kaq viäjinkunachömi, Marcus yanapanampaq yanaqarqan. Peru Panfiliaman chärirmi, suwakoqkuna kayanqan norti kaq lädupa viajayänan këkäyaptin derepentita kutikurqan (Hëch. 13:5, 13). ¿Imatataq Bernabë rurarqan? Mana alli rurëninta rikänampa rantinmi, alli rurëninta rikarqan y yanapar sïguirqan (Hëch. 15:37-39). Tiempuwanqa kë jövin poqushqa cristiänum tikrarirqan. Y Röma carcelchö këkar Colosensiskunaman Pablu cartakunqan witsanmi, yanaparnin tsëchö këkarqan. Tsëmi apostul Pabluqa cartanchö Marcuspaq allita parlarqan y salüduntapis churarqan (Col. 4:10). Jina Bernabëqa alläpachi kushikurqan, juk kutichö Marcus yanapanampaq Pablu mañakuptin (2 Tim. 4:11).
14 Tsëllaraq anciänu tikrashqa Alexandrim, juk yachaq cristiänu yanapanqanta yarpan. Kënömi willakun: “Jövin karqa, atskaq këkäyaptinqa manam mañakïta puëdeqtsu kä. Juk anciänum yachatsimarqan preparakunapaq y tranquïlu sientikunäpaq. Manana churamänampa rantinmi, mas seguïdu churamaq yachatsikoq yarquyänä höra mañakunäpaq. Tsënöpam mantsakoq kënïta ichikpa ichikpa vencirirqä”.
15. ¿Imanötaq Pablu cristiänu mayinkunata felicitarqan?
15 Cristiänu mayintsik imachöpis alli këninta rikarqan, ¿felicitärintsikku? 16 kaq capïtuluchömi, Röma cristiänukunaman cartakunqanchö Pabluqa ishkë chunkapitapis mas cristiänukunata felicitarqan (Rom. 16:3-7, 13). Tantiyarinapaq, Andrönicupawan Juniaspaqmi nirqan pëpitapis mas unëna cristiänu kayanqanta, y alli tsarakuyanqantam rikätsikurqan. Jina Rufopa mamampaqpis allitam parlarqan, itsa pasaqchö mamannö cuidashqa kaptin.
16. ¿Imanötaq jövinkunata felicitanqantsik yanapan?
16 Felicitanqantsikqa alläpam yanapakun. Tantiyarinapaq, Franciapita Ricu jutiyoq wamram, mana creikoq papänin bautisakunanta mana munaptin desanimakurirqan. Y pensarqan, llapan puëdinqanmannö Jehoväta sirwinampaqqa mayor këninman chanqanyaqraq shuyaränampaq kaqtam. Jina estudiaq mayinkuna burlakuyaptinmi llakikoq. Bibliapita yachatseqnin Frederic anciänum nin: “Ricutam felicitärirqä, porqui tsëkunapa pasanqanqa markäkïnimpita valorwan parlanqantam rikätsikurqan”. Tsëmi yanaparqan mas yachakunampaq y papäninwampis alli kanampaq. Y 12 watayoqmi Bautisakurirqan.
17. a) ¿Imanötaq cristiänu mayintsikkunata yanapashwan mas poquyänampaq? b) ¿Imatataq juk misionëru ruran jövinkunata yanapanampaq?
17 Imëpis felicitarmi Jehoväta mas sirwiyänampaq yanapantsik. Francia Betelchö atska watapana sirweq Sylvie* panim willakun, warmikaqkunaqa ollqukuna cuentata mana qokuyanqanta mas raslla mäkuriyanqanta. Tsënöpa ollqukunata felicitëta puëdiyanqanta. Kënömi nin: “Tsënö parlapäriyanqanmi, poqushqa cristiänukuna niyanqanta mas yanaparin”. Jina ninmi: “Noqapaqqa pitapis felicitëqa alläpam precisan” (Prov. 3:27). Guayana Francesa nacionchö misionërunö yanapakoq Jeromipis, atskaq ollqu jövinkunatam misionëru kayänampaq yanapashqa. Kënömi nin: “Diospita yachatsikur rurayanqampita, o alli pensëkur comentayanqampita felicitaptïqa, mas segürum sientikuyan y mas allitaran rurayampis”.
18. ¿Imanirtaq alli kanman jövinkunawan trabajë?
18 Jina pëkunawan trabajanapaq inkitarnimpis, Diospa kaqchö mas poquyänampaqmi yanapashwan. Juk jövin Internetta alli utilisëta yachaptinqa, itsa juk anciänu mañarinman mayor cristiänukunata animaq yachatsikïta, jw.org päginapita jorqanampaq. O Diospita yachatsikuyänan wayita limpiarnin o altsarninqa, juk jövintam yanapamänapaq nirishwan. Tsëmi yanapamäshun rikänapaq, felicitänapaq y tsënö ruranqantsik imanö yanapanqanta rikänapaq (Prov. 15:23).
19, 20. ¿Imanirtaq wakinkunata yanapashwan mas poquyänampaq?
19 Israelïtakunata pushanampaq Josuëta churarmi, Moisesta Jehovä kënö mandarqan: “Kallpata qoy y sinchiyätsi” (leyi Deuteronomiu 3:28*). Jehoväpa markanmanqa mëtsikaq nunakunam yëkïkäyämun, tsëmi unëna kaqkunaqa jövinkunata y tsëraq bautisakushqakunata yanapanantsik llapan puëdiyanqanta rurayänampaq. Tsënöpam llapan tiempunkunawan yanapakoqkuna y alli yachatsikoqkuna kayanqa (2 Tim. 2:2).
20 Juk congregacionchö o juk grüpuchö yanapakurpis, shamoq tiempupaq pensëkur trabajashun, y tsëpaqqa alläpam precisan, Jehovänöpis cristiänu mayintsikkunachö alli kaqta imëpis rikänantsik.
^ par. 4 Juëces 6:11, 12: “Tsëpitanam Jehoväpa angelnin shamurqan Ofräman y abï-ezrita Joaspa jatusaq qerunkuna jawanman täkurirqan, y tsurin Gedeonmi uvas jalukuyänan pösuchö trïguta raslla wilïkarqan madianïtakuna mana rikäyänampaq. Tsënam Jehoväpa angelnin yuripurir kënö nirqan: ‘Puëdeq y mana mantsakoq teytallë, qamwanmi Jehovä këkan’”.
^ par. 6 Amos 7:14, 15: “Tsënam Amosqa Amasïasta kënö contestarqan: ‘Manam profëtatsu, ni profëtapa tsurintsu karqä; üsha täpakoqlla y sicömuru hïgus poqunampaq tuksipakoqllam karqä. Üsha mitseq kanqäpitam Jehovä jorqamarqan y kënö nimarqan: “Ëwë, Israel markäta willë”’”.
^ par. 8 Salmu 32:8: “Tantiyaq kënikim qoshqëki, y alli nänipa purinëkipaqmi yachatsishqëki. Rasumpam, rikëkurniki consejashqëki”.
^ par. 17 Rasumpëpa jutinqa jukmi.
^ par. 19 Deuteronomiu 3:28: “Y Josuëta churë y kallpata qoy y sinchiyätsi, porqui pëmi kë markapa puntanta ëwanqa, y pëmi kë rikëkanqëki patsata chaskiyänampaq yanapanqa”.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn päg. 6 “Diosqa allapa cuyacoqmi”***
Cántico 3
“Diosqa allapa cuyacoqmi”
(1 Juan 4:7, 8)
1. Kuyakoq Diosmi nimantsik:
Pënö kuyakunapaq.
Diosta, nunata kuyarqa,
Kushishqam kawakushun;
Tsëmi alli kawakïqa.
Ashinqantsik kawakï.
Cristupa kuyakïnintam,
Noqantsik rikätsishun.
2. Alli kaqtam kuyanantsik.
Jehovämi yanapakun.
Hutsaman ishkirishqapis,
Yanaparamantsikmi.
Manam celösotsu, allim;
Imatapis piñantsu.
Wawqi panita kuyarqa,
Kushikïtam tarishun.
3. Piñakïqa mana allim;
Tsëpenqa haqishunna.
Yärakuykay Diosnintsikman.
Kuyëtam yachatsikun.
Diosta, nunata kuyëqa,
Imëpis allipaqmi.
Wakintapis rikätsishun
Dios kuyakoq kanqanta.
(Kë textokunatapis rikäri Mar. 12:30, 31; 1 Cor. 12:31–13:8; 1 Juan 3:23.)
^ ***sn pägk. 76 - 77 “Këmi näniqa”***
Cántico 65
“Këmi näniqa”
(Isaías 30:20, 21)
1. Kan huk alli nänim:
Reqinqëki näni,
Tarinqëki kaqmi,
Unë kaq nänim kë;
Yachatsikunqan Jesus.
Wiyanqëki kaq,
Këmi alli näni,
Bibliachömi këkan.
(CORO)
Kawakïman apakoq nänim kë.
¡Huk lädoman amana rikëtsu!
‘Këmi näni’ nikanmi Jehová.
‘Këmi näni’ qepaman rikëtsu.
2. Kuyakuna nänim,
Më tsëpa rikëtsu.
Diosmi yachatsikun,
Pëta tarinäpaq.
Kuyakïnin allim,
Rasumpëpa kaqmi.
Kuyakï nänim kë,
Llapan rurëchömi.
(CORO)
Kawakïman apakoq nänim kë.
¡Huk lädoman amana rikëtsu!
‘Këmi näni’ nikanmi Jehová.
‘Këmi näni’ qepaman rikëtsu.
3. Kawatsikoq nänim;
Qepaman rikëtsu.
Diosmi awnikushqa;
Más alliqa kantsu.
Yamë këman apaq,
Kuyakïman apaq.
Kawatsikoq nänim,
Gracias Dioslläkuna.
(CORO)
Kawakïman apakoq nänim kë.
¡Huk lädoman amana rikëtsu!
‘Këmi näni’ nikanmi Jehová.
‘Këmi näni’ qepaman rikëtsu.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 32:8; 139:24; Pro. 6:23.)
^ ***sn päg. 101 “Munämi”***
Cántico 84
“Munämi”
(Lucas 5:13)
1. Kuyamarnintsikmi Jesus
Kë Patsaman shallämurqan,
Jehoväpita llapan
yachakunampaq.
Rasun kaqtam yachatsikoq,
Llakishqakunatam shoqaq,
Qeshyëkaqkunatam hampeq.
Jehová ninqantanöllam rurarqan;
Kushishqam nirqan: “Munämi”.
2. Yanapamantsikmi Diosqa
Mäkoq mäkoq sirveqninwan.
Pëkunawan kushi
kushim servintsik;
Wiyakoqtam yanapantsik.
Cuentata qokuriyanqam
Alläpa kuyanqantsikta.
Waktsakunataqa “munämi” nï
Yanapëkamë nishuptiki.
(Kë textokunatapis rikäri Juan 18:37; Efe. 3:19; Juan 1:14.)
^ ***sn päg. 85 Imëyaqpis kuyakoq kashun***
Cántico 72
Imëyaqpis kuyakoq kashun
(1 Corintios 13:1-8)
1. Diosman mañakuntsik rogakur,
Alli këninta rikätsikur.
Pero llapampitapis masqa
Kuyakïmi; kallpanmi qokun.
Yachaq, musyaq, puëdeq karnimpis,
Kuyëninnaq kar välentsiktsu.
Imëyaqpis kuyakoq kashun,
Tsënöpam alli tsarakushun.
2. Manam yachatsinantsikllatsu.
Alli shonquyoq üshataqa,
Parlëwan, rurëwan kuyashun
Diospa Palabranta yachatsir.
Pasëpa chikikämashqapis,
Kuyakurqa tsarakuntsikmi,
Llapanchöpis tsëta yarpäshun.
Kuyakï manam ushakantsu.
(Kë textokunatapis rikäri Juan 21:17; 1 Cor. 13:13; Gal. 6:2.)
^ ***sn päg. 94 Perdonakoq kashun***
Cántico 77
Perdonakoq kashun
(Salmo 86:5)
1. Huk shumaq qarëtam
qollämarquntsik Jehová,
Wanïpita hutsapita
horqamänantsikrëkur.
Hutsapita wanakurqa
perdonnintam mañashwan.
Jesucristupa shutinchö
mañakïta puëdentsik.
2. Tsë llakipëtaqa
chaskilläshun: Diosnö kar,
Cristiano mayillantsikta
kuyar y perdonarnin.
Mana llakitsinakushpa
ni piñatsinakushpa,
Kuyëllawan respetarnin
cristiano mayintsikta.
3. Llakipäkoq këta
yachakïkänantsikmi.
Piñakïta, chiki këta
haqirishun rasllana.
Jehová Diosnö kuyakoq
këta yachakurirqa,
Kuyakoq Diosnintsiknömi
perdonakoq kalläshun.
(Kë textokunatapis rikäri Mat. 6:12; Efe. 4:32.)
^ ***sn päg. 96 “Juctapis juctapis cuyayë”***
Cántico 79
“Juctapis juctapis cuyayë”
(Efesios 4:32)
1. Dios reqirniki kushikuyämi.
Palabranchö ninmi:
Yachaq, kallpayoq, hatun karnimpis;
Kuyakoq, llakipäkoqmi.
2. Shonqunchö llakeq kaqtam Jesus nin,
Yarpachakuyëtsu.
Ankashllam yügon, cargan lasantsu;
Kuyakoq, hamatsikoqmi.
3. Jehová y Jesus yachatsimantsik
Imanö këtapis.
Munënintsikchö, rurënintsikchö
Rikakätsun kuyakïnin.
(Kë textokunatapis rikäri Miq. 6:8; Mat. 11:28-30; Col. 3:12; 1 Ped. 2:3.)
^ ***sn päg. 52 ‘Pishipaqcunata yanapashun’***
Cántico 42
‘Pishipaqcunata yanapashun’
(Hechos 20:35)
1. Tukïnöpam llapantsik
Pishipällantsik,
Pero kuyakoq Jehová
Cuidamantsikmi.
Llakipämantsikmi
Alläpa kuyakur.
Noqantsikpis kuyakoq
Kashun llapampaq.
2. Pablum, ‘pishipäyaptin
Llakikö’ nirqan.
Cristupa yawarninwan
Rantishqam kantsik.
Kallpannaq kaqtaqa
Diosmi sinchiyätsin.
Shoqar llakiparninmi
Yanapanantsik.
3. Rimanantsik rantinqa
Shoqanantsikmi,
Kuyapäkoq karninqa
Yanapashunmi.
Shumaq parlaparmi
Kushikatsinantsik,
Tsënö rurashqam kushi
Kawakuyanqa.
(Kë textokunatapis rikäri Isa. 35:3, 4; 2 Cor. 11:29; Gal. 6:2.)
^ ***sn päg. 147 Shumaq chaskinakur yanapanakushun***
Cántico 124
Shumaq chaskinakur yanapanakushun
(Hechos 17:7)
1. Jehoväqa kuyakurmi chaskimantsik,
Pëqa yarparëkan llapantsikpaqmi.
Tamyatsimun, achachätsimun pï mëpaq;
Tukïtam mikutsillämantsik.
Waktsayashqakunata yanaparmi
Diosnintsik ruranqanta qatikantsik.
Kuyakoq Diosnintsik kutitsimäshunmi
Rasumpa kuyakunqantsikta.
2. Imëka allitapis taririshwanmi
Wanëkaqkunata yanaparninqa.
Mana reqinqantsik kaptimpis chaskishun,
Y wanayanqanta qoykushun.
Lidianö ‘shayämï wayïta’ nintsik;
Shayämuptin shumaq hamaratsintsik.
Teytantsikqa llapantsiktam rikämantsik,
Kuyakoq kar yanapakushqa.
(Kë textokunatapis rikäri Hech. 16:14, 15; Rom. 12:13; 1 Tim. 3:2; Heb. 13:2; 1 Ped. 4:9.)
^ ***w13 15/12 pägk. 17 - 19 “Imëpis yarpäyänëkim”***
5 Peru ¿imatataq israelïtakuna rurayarqan Egiptupita libri manaraq yarqurnin? Tsë witsanqa karqan m.J.sh. 1513 watam, primavërachö equinocciu witsan, (marzu killa). Hebrëukunaqa abib nishpam qayayaq y tiempuwannam nisan niyarqan. Diosmi israelïtakunata mandarqan 14 de nisan celebracionpaq, tsë killapa chunka kaq junaqninchö alistapakur qallayänampaq. Israelïtakunapaqqa junaqqa qallaq Inti (Rupay) jeqarkuptinmi. Tsëmi 14 de nisan junaqqa israelïta familiakunaqa juk orqu üshata o chiwata pishtayänan karqan y yawarnintana punkunkunapa markunman tsaqtsuyänan karqan (Ex. 12:3-7, 22, 23). Y tsëpitanam kankashqa üshata, levadürannaq tantata y verdürakunata mikurnin tsë cënata celebrayänan karqan. Tsënam Diospa angelninqa pasanan karqan egipciukunapa mayor tsurinkunata wanutsirnin, peru wiyakoq israelïtakunataqa manam wanutsinantsu karqan. Y tsëllanam libri quedariyänan karqan (Ex. 12:8-13, 29-32).
6 Tsënömi israelïtakunaqa libri quedariyarqan, y tsëta cada wata yarpäyänampaqmi Jehovä mandarqan kënö nirnin: “Kë junaqtaqa imëpis yarpäyänëkim, y Jehoväpa fiestantanömi celebrayänëki, tsëtam rurayänan llapan kastëkikuna. Imëyaqpis mandakïtanömi celebrayänan”. 14 de nisanchö Pascua celebrakäriptinqa, qanchis junaqkunapam juk fiesta qallareq. Pascuaqa karqan 14 de nisan junaqchö celebrayanqan kaqllam, peru qanchis junaqkunapa fiestatawanmi Pascua niyaq (Ex. 12:14-17; Lüc. 22:1; Juan 18:28; 19:14). Pascua fiestataqa llapan watakunam israelïtakuna celebrayänan karqan (2 Crön. 8:13).
7 Jesuswan apostulninkunaqa judïum kayarqan, tsëmi Moises mandakunqan leyta cumplir cada wata Pascuata celebrayaq (Mat. 26:17-19). Ultimu kaq Pascuata celebrayanqanchömi, Jesusqa Señorpa Cënantana patsätsirqan y tsëtanam discïpulunkunaqa cada wata celebrayänan karqan, peru ¿ima junaqraq celebrayanman karqan?
SEÑORPA CËNANTA IMË CELEBRAYÄNAMPAQ KAQ
8 Pascuata celebrarir Señorpa Cënanta Jesus patsätsishqa kaptinmi, kë mushoq celebracionqa Pascuata celebrayanqan fëchallachö ratanan karqan. Peru kanan witsan calendariuntsikwanqa manam igualantsu judïukuna Pascuata celebrayanqan fëchaqa, tsëmi Jesus wanunqanta yarpëqa kanan witsan calendariuwan tinkuntsu. ¿Imanirtaq igualantsu? Tsëtaqa musyarintsik israelïtakunata Diosnintsik mandanqanchömi. Moisesmi 14 de nisan junaqpa imë höranchö rurayänampaq israelïtakunata cläru willarqan (leyi Exodu 12:5, 6).
9 Judïukunapa unë Bibliankunam Exodu 12:6 textunchö nin, üshataqa “ishkan tardichö” pishtayänampaq. Y tsënöllam juk Bibliakunapis niyan. Marcus Edery juk idiömapita tikratsinqan Biblianam nin, “atsikyëkaq tardillachöraq” pishtayänampaq kaqta. Wakin Bibliakunanam niyan, “ampir qallëkaptin” o “inti jeqarkuptin”. Këmi rikätsikun Inti (Rupay) jeqarkuptin, peru Patsa atsikyëkaptinllaraq, 14 de nisan qallariptin üshata pishtayanqanta.
10 Judïukunaqa akrayanqan llapan üshakunatam templuman apëkur pishtayaq. Tsëmi, tiempuwanqa, wakin judïukunaqa pensayarqan atska hörakunaraq pishtayanqanta, y Exodu 12:6 textu ninqampaqqa niyaq, 14 de nisan junaqchöraq, pullan junaqpita hasta Inti jeqanqanyaq pishtayanqanta. Tsënö niyanqan rasumpa kaptinqa, ¿imë höraraq cënataqa mikuyanman karqan? Jonathan Klawans profësormi kënö nirqan: “Juk mushoq junaqqa qallan Inti jeqarkuptinmi. Tsëmi, 14 de nisan junaqchöraq pishtapakurqa, cënataqa mikuyanman karqan 15 de nisanchöraq. Peru manam tsëtatsu Exodu libruqa willakun”. Jina nirqanmi, ‘precisaq yachatsikoqkunapa librunqa, 70 watachö templuta manaraq ushakätsiyaptin, pascua mikïta (mikuyta) imanö celebrayanqanta mana willakunqanta’ (noqakunam kinkishätsiyarqö).
11 Tsënö kaptinqa, ¿imë hörataq J.sh. 33 watachöqa Pascuata celebrayarqan? ‘Costumbrincunamanno wata wata israel nunacuna üshacunata’ pishtayänan chëkaptinnam, 13 de nisanchö, Pëdrutawan Juanta Jesus nirqan: “Ewayë Pascua miquita micunantsicpaq alistapäcoq” (Lüc. 22:7, 8). Tsëpitanam Pascuata mikuyänan höra chärirqan 14 de nisanchö Inti jeqarkuptin, y tsëqa karqan juëvis paqasmi. Tsëchömi Jesusqa apostulninkunawan Pascuata celebrayarqan y tsëpitanam Señorpa Cënanta patsätsirqan (Lüc. 22:14, 15). Tsë paqasmi jusgayänampaq tsariyarqan. Y 14 de nisanllachömi pullan junaqmampa qeruman warkuyarqan y tsë tardillam wanurirqan (Juan 19:14). Tsëmi Pascua üshata wanutsiyanqan junaqlla, “Jesucristu imeca Pascua fiestacho achcasta pishtarir Diosta qarayanqanno noqantsicrecur wanushqa” (1 Cor. 5:7; 11:23; Mat. 26:2, noqakunam kinkishätsiyarqö). Y Tsë junaq manaraq ushaptinmi o 15 de nisan manaraq qallaptinmi pampakarqan (Lev. 23:5-7; Lüc. 23:54).
^ ***w14 15/1 pägk. 18 - 20 Jövin kënikichö alli kaqkunata akrë***
7 Cada Testïgum kawëninwan imata ruranampaq kaqta decidinan (Jos. 24:15). Kuyashqa jövinkuna, noqakunaqa manam nita puëdiyätsu casakunëkipaq o mana casakunëkipaq, piwan casakunëkipaq kaqta ni ima trabäjuta akranëkipaq kaqtapis. ¿Ima trabäjutaraq akranki? Wakinnikikunaqa waktsa markachömi täräyanki, y wakinnikinam kapoqyoq markakunachö. Y llapëkipis jukläyam kayanki, imanö kayanqëkichö, rurëta puëdiyanqëkichö, imata munayanqëkichö y Diospa kaqchö rurëta munëyanqëkichöpis. Itsachi Egiptuchö winashqa israelïta jövinkunanö kayanki: Moisesqa imëka jananchö winaq y yachaq nunam karqan, peru wakin jövinkunaqa esclävullam kayarqan (Ex. 1:13, 14; Hëch. 7:21, 22). Pëkunapis precisaq tiempuchömi kawayarqan (Ex. 19:4-6). Cada ünum decidiyänan karqan Jehoväta shonqupita patsë sirwiyänampaq. Moisesqa allitam akrarqan (leyi Hebrëus 11:24-27).
8 Jehovämi jövin kënikichö alli kaqta akranëkipaqqa yanapashunki. Wananqëki tiempuchö utilisänëkipaqmi musyatsikïkunata qoshunki (Sal. 32:8). Cristiänu teytëkikuna y anciänukunapis tsë musyatsikïkuna ninqannö kawënikichö ruranëkipaqmi yanapayäshunki (Prov. 1:8, 9). Kima musyatsikïkunapita yachakurishun, tsëmi yanapashunki shamoq tiempupaq alli kaqta akranëkipaq.
BIBLIAPA KIMA YANAPAKOQ MUSYATSIKÏNINKUNA
9 Diospa Gobiernunta y alli rurëninta puntata ashiyë (leyi Mateu 6:19-21, 24-26, 31-34). Imatapis kikintsik akranapaq permitimarnintsikmi Jehoväqa cuentaman churamantsik. Pëqa manam nishunkitsu jövin kënikichö ëka tiempupa yachatsikunëkipaq kaqta. Tsënö kaptimpis, Jesusqa Diospa Gobiernunta puntaman churanapaqmi consejamantsik. Tsëta rurarninqa Diosta kuyanqëkita, wakinkunapaq yarpachakunqëkita y mana wanushpa kawëta shuyanqëkipita agradecikunqëkitam rikätsikunki. Casakïchö y trabäju asuntuchö akranqëki, ¿rikätsikunku imëka cösaspitapis mas Diospa Gobiernunta y alli rurëninta puntata ashinqëkita?
10 Wakinkunata yanapar kushishqa kë (leyi Hëchus 20:20, 21, 24, 35). Jesusqa kuyakïwanmi kë precisaq musyatsikïta yachatsimarkuntsik. Pëqa teytampa munëninta rurarninmi alläpa kushikïta tarirqan. Jina kushikurqanmi nunakuna alli willakïkunata chaskikuyaptimpis (Lüc. 10:21; Juan 4:34). Itsa qampis wakinkunata yanaparnin kushishqa këta tarirqunki. Jesus yachatsikunqanta kawënikichö cuentaman churarqa kushishqam kanki y Jehovätapis kushitsinkim (Prov. 27:11).
11 Jehoväta sirwinqantsikpitam mas kushikïtaqa tarintsik (Prov. 16:20). Jeremïaspa secretäriun Barucqa itsa tsënö kanqanta qonqarirqan. Diospa kaqchö kushikïta manam tarirqannatsu. Tsëmi, Jehovä kënö nirqan: “Qamqa kikikipaqmi jatun cösaskunata ashikanki. Ama ashïnatsu. Porqui llapan kawëkaqtam ushakätsishaq [...], y mëta ëwanqëkichöpis almëkitam premiutanö qoshqëki” (Jer. 45:3, 5). ¿Ima ninkitaq? ¿Imataq Baructa mas kushitsinman karqan? ¿Kikimpaq jatun cösaskunata ashinqantsuraq, o Jerusalempa ushakënimpita salvakïtsuraq? (Sant. 1:12.)
12 Wakinkunata sirwir kushikïta tareq Ramïru jutiyoq wawqim kënö nin: “Boliviachö täraq waktsalla familiapitam kä, tsëmi universidächö estudianäpaq wawqï yanapamëta awnimaptin, noqapaqqa alli parecimarqan. Peru tsëllaraqmi bautisakushqa karqa y juk precursor wawqim takshalla markaman yachatsikoq ëwayänäpaq invitamarqan. Tsëta ëwarmi, aqtsa rutupakïta yachakurqä y tsëta rurarmi mantenikoq kä. Atska nunakunam Bibliapita yachatsiyänäpaq awniyämarqan. Tsëpita ichik tiempullatam tsë markachö parlaq idiömachö tsëraq patsakashqa congregacionchö yanapakurqä. Chunka watapanam llapan tiempüwan Diospa kaqchö yanapakïkä, y alleqmi musyä kikinkunapa idiömankunachö nunakunata yachatsiqa alläpa kushikïta apamunqanta”.
13 Jövin kënikichö Jehoväta sirwir kushikï (leyi Eclesiastes 12:1). Jehoväta maslla sirwinëkipaq alli trabäjutaraq tarinëki precisanqanta ama pensëtsu. Kananmi alli tiempu llapan shonqïkiwan Jehoväta sirwinëkipaq, manaraq familiëki kaptin, salornikichö y kallpëkillachöraq këkar. ¿Imataraq jövin kënikichö Jehoväpaq rurëta munankiman? ¿Precursor këtaku? ¿Juk idiömata parlaq nunakunata yachatsitaku? ¿O congregacionnikichö mas yanapakïtaku? Imachö yanapakunëki kaptimpis, qellëtaran wananki. ¿Imachöraq trabajanki? ¿Imata estudiëtaraq wananki?
^ ***w14 15/2 pägk. 9 - 10 ¡Achkas casakunqanrëkur kushikushun!***
MANDAKOQ KAQMAN NOVIATA APAYAN
8 (Leyi Salmu 45:13, 14a.) Noviaqa Jesuswan casakunampaqmi alläpa “kuyëllapaq” këkan. Apocalipsis 21:2 textuchömi ciëluchö këkaq Mushoq Jerusalen markatawan igualatsin, y “casacunanpaq shumaq bistishqa shipash nobiunta shuyarëcaqno” këkanqantam nin. Kë markaqa “Diospa chipapëninwanmi imeca jaspi rumino cuyellapaq chipapäquicarqan” (Apoc. 21:10, 11). Kë marka alläpa kuyëllapaq kanqantaqa Apocalipsis librum willakun (Apoc. 21:18-21). Tsëchi salmistapis novia alläpa “kuyëllapaq” kanqanta nin. ¿Manaku shuyarantsik ciëluchö tsënö casakï kananta?
9 Noviataqa Diospa Gobiernunchö Mandakoq noviumanmi apayan. Pëmi, novianta ‘yachatsiquininwan yacuwan paqareq cuenta limpiarishqa’, tsënöpam “mana manchayoq” këkan (Efes. 5:26, 27). Noviaqa alläpa shumaq vistishqam këkan, ‘öruwan shumaq bordashqa röpayoqtam mandakoq kaqman apayan’. Achkaspa casakïnimpaqqa, “linupita yulaq püru chipapäquicaq alli ropata yacacunanpaq[mi] Teyta Dios alistashqa. Tse finu telapita rurashga alli ropaqa Dios Yayaman creyicoqcuna allillata rurayanqanmi” (Apoc. 19:8).
“CHÄRAMUSHQANAM ACHCASPA CASAQUININ ÖRA”
10 (Leyi Apocalipsis 19:7.) ¿Imëtaq Achkas casakunqa? Casakunampaq ‘nobian alistacushqana’ kaptimpis, qateqnin kaq versïculukunaqa manam casakï hörapaqtsu parlan, sinöqa, jatun sufrimientupa ushanan witsankunapaqmi (Apoc. 19:11-21). Tsë ninanqa, ¿Mandakoq Jesucristu guërrachö manaraq vencirtsuraq casakunqa? Manam. Apocalipsis libruchöqa, pasakunampaq kaqkuna manam ordenchötsu qellqarëkan. Salmu librupa 45 kaq capïtulunqa willakun chikeqninkunata vencirir-raq, Mandakoq Jesucristu casakunampaq kaqtam (Sal. 45:3, 4).
11 Pasakunampaq kaqkunaqa kë ordenchömi pasakunqa. Puntataqa, ‘lluta pulicoq warmi’, Jatun Garë Babilonia o llapan mana alli religionkunam ushakanqa (Apoc. 17:1, 5, 16, 17; 19:1, 2). Tsëpitanam, ‘Llapan Kallpayoq Diosnintsikpa jatun guerran’ Armagedonchö, Satanaspa mundun quedaqta Cristu ushakäratsinqa (Apoc. 16:14-16, NM; 19:19-21). Y ushanampaqnam, Satanastawan demoniunkunata wanwanyarëkaq uchkuman qarpurkunqa, tsënöpa imëka wanushqa cuenta karnin imatapis manana rurayänampaq, tsënöpam Cristuqa vencirinqa (Apoc. 20:1-3).
12 Ciëlupaq akrashqakunaqa, Cristu këkämunqan witsankunam Patsachö kawëninkuna ushanqanmannö ciëluchö kawariyanqa. Jatun Garë Babilonia ushakäriptin juk tiempu pasariptinmi, Jesusqa 144.000 ciëlupaq akrashqakunapita Patsachö quedaqkunata, pëwan kayänampaq llapanta ciëluman juntarinqa (1 Tes. 4:16, 17). Tsëtaqa ruranqa manaraq Armagedon guërra qallaptinmi. Tsë guërra ushariptinnam, Achkas casakurinqa. ¡Tsëqa alläpa shumaqchi kanqa! Apocalipsis 19:9 versïculum, “cushicuyätsun Achcaspa casaquininman combidashqacuna” nin. Awmi, 144.000 ciëlupaq akrashqa cristiänukunaqa alläpam kushikuyanqa. Noviu, Gobiernunchö mësampita mikïkaq y upïkaq cuenta pëwan gobernayänampaq lädunchö këkäyanqampitam alläpa kushikunqa (Lüc. 22:18, 28-30). Peru manam noviuwan noviallatsu Achkaspa casakïnin junaqchö kushikuyanqa.
^ ***w14 15/2 pägk. 26 - 27 Leyeqkuna tapukuyanqan***
LEYEQKUNA TAPUKUYANQAN
¿Imanirtaq apostulkuna kawayanqan witsan judïukuna mäkoq mäkoqlla shuyäkïkäyarqan Diospa Akrashqan chämunanta?
▪ Bautisakoq Juan kawanqan witsanqa, “yachatsicunganta runacuna wiyarmi, alläpa cushishga quiquillancunachö niyargan: ‘Diospa Tsurin shuyangantsic Cristoch[i] cayga’” (Lüc. 3:15, NTCN). ¿Imanirtaq judïukuna Diospa Akrashqan chämunanta tsë witsankuna shuyäyarqan? Rikärishun.
Jesus yuririnqampita ichik tiempullatam, Belen markapa amänunkunachö këkaq mitsikoqkunata Jehoväpa angelnin yuripurqan. Tsë angelmi kënö nirqan: “Davidpa marcan Belenchomi salbayäshoqniquicuna canan yuricurishqa. ¡Pëqa Teytantsic Dios Acrashqanmi!” (Lüc. 2:8-11). Tsëpitanam, “atscaq anjelcuna yurircur, Diosta alabarnin, queno niyarqan: ¡Sielucho Dios, alabecuyaqmi! ¡Cananpitam que patsacho Dios cushitseqcuna alli pasaquichona cayanqa!” (Lüc. 2:13, 14).
Tsë pasakunqanqa alläpam yanaparqan tsë humildi mitsikoqkunata. Tsë höram Belenta ëwayarqan, y Josëtawan Marïata llulluntawan taririrnam, “willacuyarqan llullupaq anjel llapan nenqanta”. Tsëmi, ‘tsaynö willacuyaptim tsaychö caycagcuna cushicuyargan’ (Lüc. 2:17, 18, MTCS). Kë textuchö “tsaychö caycagcuna” nirqa manam Josëwan Marïallapaqtsu parlëkan, sinöqa mas nunakunapaqwanmi. Tsëpitanam, mitsikoqkunaqa wayinkunata kushishqa kutirnin y chärirnin, “‘¡Diosqa allapa allim! ¡Grasiastam qonantsic!’ nir” alabayarqan (Lüc. 2:20). Clärum këkan, Cristupaq wiyayanqan alli noticiakunataqa musyatsikuyarqanmi.
Moises qellqanqan Leykuna mandakunqannö Jerusalen templuman Marïa mayor tsurinta apaptinmi, “Anapis llulluman witiycur Tayta Diosta agradesicurgan. Nircurnam runacunata willapargan ñiñu Jesus salvacog canganta” (Noqakunam yanayätsiyarqö, Lüc. 2:36-38, MTCS; Ex. 13:12). Tsënöpam, Diospa Akrashqan chämunampaq kaq mas musyakëkarqan.
Tiempuwannam, “Jerusalenman chäyarqan qoyllurcuna estudiyaq allapa yachaq nunacuna. Pecunaqa shayämorqan inti yarqamunan ladu allapa caru marcapitam. Pecunam queno tapucuyarqan: —¿Mechotaq quecan israel nunacunapa reynin cananpaq yuricushqa wamra? Porqui marcäcunapitam ricayämorqö qoyllurninta. Tsemi shayämorqö adoraqnin —nishpa” (Mat. 2:1, 2). Tsëta wiyarirnam “rey Herodisqa y Jerusalencho llapan täraqcunaqa allapa yarpäcachëcho ticracuriyarqan. Tsemi Herodisqa saserdoticunapa mandacoqnincunata y ley yachatsicoqcunata qayecatsir, queno taporqan: —¿Mechotan Dios Acrashqan yuricunan carqan? —nir” (Mat. 2:3, 4). Tsënöpam, mëtsikaq nunakuna musyariyarqan shuyäyanqan Akrashqa chämunqanta.
Lücas 3:15 textum willakun, Bautisakoq Juan shuyäyanqan Cristu kanqanta wakin judïukuna pensayanqanta. Tsënö kaptimpis, kikin Juanmi rasun kaqta musyatsikurqan kënö nir: “Nogapa gepäta shamugga ninawannö, Espïritu Santota garayäshurniquim bautizayäshunqui. Payga alläpa poderyogmi. Nogaga manam servïtsu llangenta apanällapagpis” (Mat. 3:11, NTCN). Juan ninqanqa, Akrashqa chämunampaq kaqman shuyäkïninkunatam nunakunapata mas miratsirqan.
Diospa Akrashqan imë chämunanta apostulkuna kawayanqan witsan judïukuna imanö tantiyayanqantaqa manam alleqllaqa musyantsiktsu, peru quisaschi Daniel 9:24-27 textuchö, 70 semänakuna neq willakïta utilisäyarqan. Rasun kaqchöqa, Jesus kawanqan witsanqa tukïläyapam entiendiyaq 70 semänakuna neq willakïta, manam ni mëqampis igualarqantsu kanan witsan entiendinqantsikwanqa.
Mëtsikaqmi creiyaq esenio nishpa reqiyanqan grüpu religion, desiertuchö kawayanqanta. Pëkunaqa yachatsikuyaq 490 watakuna ushëkaptin ishkë Mesïas o Akrashqakuna yuriyämunampaq kaqtam, peru tsënö kaptimpis, Daniel libruchö këkaq profecïata utilisarnin tsëta tantiyayanqantaqa, manam nita puëdintsiktsu. Peru pëkuna yachatsikuyanqan wakin judïukuna creiyanqankunata cambianqanqa manam creipaqnötsu.
100 watakuna J.sh. wakin judïukuna creiyarqan 70 semänakunaqa, m.J.sh. 607 watachö templuta ushakätsiyanqampita, J.sh. 70 watachö templuta yapë ushakätsiyanqanyaq tsarakunqanta. Y wakin judïukunanam pensayarqan m.J.sh. 170 wata witsan macabëu tiempukuna tsë profecïa cumplikanqanta. Tsëmi, 70 sëmänakuna ëka tiempu kanqanta yupëchöqa acuerdu karqantsu.
Apostulkuna kawayanqan witsanchö tsë profecïa imë cumplikänampaq kaqta tantiyëta yacharqa, apostulkuna y wakin cristiänukunapis musyatsikuyanmanchi karqan Diospa awnikushqa Akrashqan, Jesucristu kanqanta. Peru cristiänukuna tsënö rurayanqantaqa manam imapis willakuntsu.
Jina këtapis rikärishun. Mateu, Marcus, Lücas y Juan librukunata qellqaqkunapis, Escritüras Hebrëaspita wakin profecïakuna Jesuscristuchö cumplikanqampaqmi parlayarqan (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16). Peru 70 semänakunapaq profecïa imë cumplikänampaq kaqtaqa, manam ni mëqampis niyarqantsu.
Tsëmi, 70 semänakunapaq profecïata Jesuspa tiempunchö kawaqkuna alleqlla entiendiyanqantaqa nishwantsu; peru rikanqantsiknöpis chuskun Evangeliukunachöqa Diospa Akrashqan chämunampaq mas yachatsikïkunam qellqarëkan, y tsëmi yanaparqan tsë witsan nunakuna mäkoq mäkoqlla këkäyänampaq.
[Päginapa ura kuchunchö willakïkuna]
Bibliaqa manam willakuntsu Jesus yuririptin angelkuna cantayanqanta, sinöqa alabayanqantam.
¿Imanir-raq qoyllurkunata estudiaq nunakuna inti yarqamunan läduchö ‘qoyllurta’ rikärir pensayarqan “israel nunacunapa reynin” yurinqanta? ¿Jesus yurinqan alli noticiatatsuraq wiyayarqan Israelpa viajëkarnin?
70 semänakuna neq willakïta kanan witsan imanö entiendinqantsikta maslla yachakunëkipaq, rikäri Rasumpëpaqa, ¿imatataq Biblia yachatsikun? nishqan librupa 197-199 kaq päginankunata.
^ ***w14 15/3 päg. 32 ¿Awmi nirirku Manam ninki?***
¿AWMI NINQËKITA CUMPLINKIKU?
Kanan witsanqa Bibliapa musyatsikïninmannö mana kawaq nunakunaqa, imallapis kaptinqa awnikuyanqanta manam cumpliyantsu. Negociu asuntukunachö acuerduta rurar documentukunaman qellqarpis höraqa manam cumpliyantsu. Mëtsikaq nunakunaqa manam wanuyanqanyaq conträtutanönatsu casakï asuntuta rikäyan. Casakï asuntuta mana precisaqpaq churayanqantam, kanan witsan mëtsika divorciukuna kanqan rikätsikun (2 Tim. 3:1, 2).
¿Y qamqa, awmi ninqëkita cumplinkiku? Qallananchö rikanqantsiknömi, höraqa itsa ima precisaq cäsu kaptinqa awnikunqantsikta cumplita puëdishuntsu. Peru juk cristiänu imatapis awnikushqa kar o parlashqa karqa, cumplitam procuranan (Sal. 15:4; Mat. 5:37). Tsënö rurarqa confiakïpaq kanqëkita, awnikunqëkita cumplinqëkita y rasumpa kaqllata parlanqëkitam nunakuna rikäyanqa (Efes. 4:15, 25; Sant. 5:12). Confiakïpaq kanqëkita rikarmi, Diospita yachatsikuptiki wiyashïnikita munariyanqa. Tsëmi awmi ninqëki awmi katsun.
^ ***w14 1/5 pägk. 10 - 12 Tentacionkunata venci***
Tentacionkunata venci
“Pornografïataqa manam rikëta munarqätsu, peru juk junaqmi Internetchö këkaptï, ‘këman lapiri’ nir juk willakï yarqaramurqan, y ima kanqanta mana musyarmi lapirirqä.” (CARLUS)
“Trabajöchömi juk shumaqllan chïna pukllapämar qallëkurqan. Tsëpitam, ‘aku ëwarishun hotelta juk rätu kushikurinapaq’ nimarqan. Imata munëkanqantaqa rasmi cuentata qokurirqä.” (DYLAN)
“I MËKACHÖMI alleq tsarakö, peru tentacion kaptinqa manam.” Tsënö niyanqanwanmi shonqunkunachöqa mana allita rurëta munëkäyanqanta rikätsikuyan. Peru wakinkunaqa mana alli pensëkunataqa vencita munayanmi. ¿Qamqa imataq ninki? ¿Tentacionkuna chämuptin tsarakïta procurashwantsuraq o manatsuraq?
Awmi, manam llapan tentacionkunatsu problëmakunam chätsimashwan. Këllaman pensarishun, alläpa mikukurkunqëkiqa mana allim kanman, peru manam tsëwanqa llapan kawënikitatsu malograrinki. Peru warmiwan o ollquwan punukï tentacionman ishkirqa, llapan kawënikitam malograrinkiman. Proverbius 6:32, 33 textum nin, casädu këkar jukwan punukïqa upa kë kanqanta y kawëninta chipyëpa ushakäratsinqanta.
Tsënö rakcha tentacionkuna chämuptinqa, ¿imataraq rurankiman? Bibliam kënö nin: “Teyta Diosqa munan qamcuna jutsannaq cayänequitam. Ama meqequipis jucwan jucwan pununacuyëtsu. Tsepa cuentanqa personequicunata respetar tsepita awantacuyë, Dios munashqanno cawacur” (1 Tesalonicensis 4:3, 4). ¿Tsëqa imatataq rurankiman tentacionkunachö alli tsarakunëkipaq? Tsëpaqqa kima (kimsa) cösaskunatam ruranëki. Rikärishun.
1 kaq: Mana allikunata rikëpita cuidakï
Mana alliman pensatsikoq fötukunata rikanqëkiqa mana alli munëkunatam miratsin. Jesusmi nirqan rikëwan munëqa jukllëllanö kanqanta, kënömi nirqan: “Pipis juc warmita riquecur munapäreq caqqa, jucwan punanacureqnonam carishqa”. Tsëmi juk igualatsikïwan kënö nirqan: “Sitsun nawiqui jutsa rureman ishquitsishiniquita munanqa, mejor jorqurinquimanpis” (Mateu 5:28, 29). ¿Ima nimënintsiktataq munëkan? Tentacionkunaman mana ishkinapaqqa shonqupita patsëmi alli tsarakïta procuranantsik y llutanta munapätsikoq fötukunata, ni imakunatapis rikänantsiktsu.
Këman pensarishun, soldadürapa aktsinta rikëkurninqa, ¿rikaräkurtsuraq quedakunkiman? ¡Manachi!, malograkoq kanqanta musyëkarqä raschi nawikita (ñawikita) tsapakunkiman. Tsënö kaqllam, pensënikita rakchatänanta (iskatänanta) mana munarninqa, rakchakunata rikaräkurqa quedakunëkitsu. Juanmi kënö nin: “Juk shumaqllan warmita rikëkurqa, kutin kutinmi rikapäkita munä, peru juk läduman rikëtam procurä y kënömi nikö: ‘¡Jehoväman mañaki, kananta mañakï!’. Mañakur ushariptïqa munapënïqa ichikllapa ichikllapam ushakärin” (Mateu 6:9, 13; 1 Corintius 10:13).
Jina Diosta mana jaqipa sirweq Job ninqanmampis pensari: “Nawïwanmi juk conträtuta rurarqö, shipashkunata mana munapänäpaq” (Job 31:1). Qampis pënölla rurë.
Këta rurë: Imëllapis rakcha rurëkunata munapätsikoqta imatapis rikarninqa juk lädupa tumakuri. Salmu libru qellqaqnö qampis kënö ni: “Yanapëkallämë nawillä mana alli kaqtaqa mana rikänampaq” (Salmu 119:37).
2 kaq: Mana alli pensëkunapita cuidakï
Jutsasapa karmi, mana alli munëkunapita alli cuidakunantsik. Tsëmi Bibliaqa kënö nin: “Quiquin nunam mana alli muneninta ichicllapayan munapäquican. Tseno munapëcarllanam, juclla jutsaman jeqarcun. Y jutsallacho cawacorqa, infiernumanmi ewanqa” (Santiägu 1:14, 15). ¿Imanötaq pasëpa mana alliman chätsikoq jutsakunapita librakushwan?
Mana allikunaman yarpararqa, kikikim akranëki yarparëta sïguita o manapis. Peqëkipita (umaykipita) tsë pensëta jorqë. Ama warmiwampis o ollquwampis punukïllaman yarparäkur kakïtsu. Internetchö pornografïata rikaq Tomasmi kënö willakun: “Mana alli pensëkuna peqäman chäramuptinqa, tsëkunaman mana pensar sïguinäpaqmi alli kaqkunaman pensaq kä. Manam fäciltsu kaq. Atska kutim vencimarqan, peru tiempuwanqa alli kaqkunaman pensëtam yachakurqä”. Tentacionkunaman seguïdu ishkeq Elsapis kënömi nin: “Imachöpis ocupädu kanqä y Jehoväman mañakunqämi yanapamarqan mana allikunaman mana yarparäkunapaq”.
Këta rurë: Mana allikunaman yarparanqëki höra raslla Jehoväman mañakï. Biblia kënö ninqanman yarparë: “Imepis quecunapaq yarpacachäyë: rason caqllapaq, cabal nuna quellapaq, Diospita alli ricashqa quellapaq, limpiu shonquyoq quellapaq, waquincunapa biennincuna rurecunallapaq y imatapis allita rurayanqequirecur alabashqa quellapaq. Tsecunallapaq yarpacachäyë” (Filipensis 4:8).
3 kaq: Jutsaman chätsikoq rurëkunapita cuidakï
Rurëta munanqëkiman yarparëkaptiki tentacion chäramunman, jina tsëllamanna ruranëkipaq ocacion karamunman rasllam jutsa rurëman ishkirinkiman (Proverbius 7:6-23). Tsënö kaptinqa, ¿imatataq rurankiman mana ishkinëkipaq?
Bibliam kënö consejakun: “Yachaq nunaqa mana allikuna pasananta tantiyarirmi witikurin, peru upa nunakunaqa mana allita rikëkarpis ëwayanllam, tsëmi imëka sufrimientuman chäyan” (Proverbius 22:3). Tsëmi imatapis rurëkanqëkita alleq rikänëki. Jina imapis mana alliman chätsikoqtanö tantiyarqa rasmi witikunëki (Proverbius 7:25). Felïpiqa pornografïa rikarë viciuta jaqirirqanmi y kënömi willakun: “Llapankuna rikäyananmanmi computadörata churarqä y Internetchö këkaptï llutakuna mana yarqamunampaqmi juk progrämata churarqä. Wayïchö japallä këkarqa manam Internetman yëkoqtsu kä”. Jina Tomaspis kënömi willakun: “Manam mana allita pensatsikoq pelïculakunata rikätsu, ni warmiwan ollqu ruranakoqkunallapaq parlaq amïgukunawanqa juntakätsu. Porqui manam jutsaman ishkita munätsu”.
Këta rurë: Imakunachö tsarakïta mana puëdinqëkita alleq rikë y tsëpaqnö tentacionkuna kaptin imanö tsarakunëkipaq kaqman pensë (Mateu 6:13).
TSARAKÏLLA, ¡VENCITAQA PUËDINKIM!
Alli tsarakïkarnimpis jutsaman ishkirninqa, ama jaqiritsu. Bibliam kënö nin: “Alli kaq nunaqa qanchis kuti ishkirirpis sharkurinqam, peru mana alli nunakunapaqqa desgraciam ishkitseqnin kanqa” (Proverbius 24:16). Awmi, Diosnintsikqa yapë sharkunapaqmi animamantsik. ¿Yanapashunëkita permitinkitsuraq? Permitirninqa, pëman mañakïta ni Bibliapita yachakïta jaqitsu. Reunionkunaman ëwanqëkipis yanapashunkim. Y ama qonqëtsu Diosnintsik kënö nir awnikunqanta: “Noqam kallpata qoshqëki. Noqam rasumpa yanapashqëki” (Isaïas 41:10).
Carlusmi kënö willakun: “Pornografïa rikëtaqa manam jaqita puëdirqätsu. Imëkanöllapapis rikäreqmi kä, peru Jehovä yanapamaptinmi jaqirirqä”. Jina Dylanpis kënömi nin: “Trabajaq mayï chïnawanqa punukurïmanmi karqan, peru alli tsarakurmi, manam nirirqä. Limpiu concienciayoq këqa alläpa shumaqmi. Y mas kushikïpaqran tsarakunqantsikpita Jehovä kuyamanqantsikta musyënäqa”.
Alli tsarakur tentacionman mana ishkiptikiqa, Jehoväqa alläpam qampita kushikunqa (Proverbius 27:11).
[Päginapa ura kuchunchö willakï]
Rasumpëpa jutinkunaqa jukmi.
[11 kaq päginachö dibüju]
Imëllapis mana allikunaman pensatsikoq cösaskunata rikaqnö karqa, juk läduman tumakuri
[11 kaq päginachö dibüju]
Mana allikunaman yarpar qallarqa, jinan höra Jehoväman mañakï
[12 kaq päginachö fötu]
“Wayïchö japallä këkarqa manam Internetman yëkoqtsu kä”
^ ***w14 15/4 pägk. 19 - 20 Manam pipis ishkaq patrontaqa sirwita puëdintsu***
MANA PENSANQANTSIK PASAKUNQANKUNA
8 Juk nacionta ëwakoqkunaqa yarpachakuyanran ëwakuyaptin imakuna pasakunampaq kaqta, peru wallkaqllam pensayan llapan pasakunampaq kaqmanqa (Prov. 22:3). Liliäna ëwakunqampita ichik tiempullachömi, qowan, pë y wamrampis ëwakunqampita llakikur qallëkuyarqan. Jorgïtuqa kutin kutinmi kënö tapoq: “¿Imanirtaq jaqiramarqëkï?” nir. Wallka killakunallapa ëwaqmi atska watakunapa quedakamurqan, tsë tiempu pasanqanmannömi Liliänaqa familian cambianqanta rikarqan. Wamranmi pëpita karupäkurirqan, pëmi llakishqa kënö yarpan: “Kuyamanqanqa ushakärirqanmi”.
9 Wamrakuna teytankunawan juntu mana täräyanqanqa imanö sientikuyanqanchö y portakïninkunachömi yanapakuntsu. Pishi kayanqampita patsë teytankunapita atska watakunapa karunchö täräyanqanqa alläpam dañan. Liliänaqa wamran Jorgïtuta nirqan përëkur trabajaq ëwakunqantam. Peru Jorgïtuqa mamänin jaqirinqantam pensarqan. Qallananllachöqa mamänin karuchö kananta manam munaqtsu, peru tiempuwanqa mamänin watukaq shamuptinqa manam rikëtapis munaqtsu. Jorgïtuqa sienteq mamäninta respetë y kuyë mana precisanqantam (leyi Proverbius 29:15).
10 Liliänaqa karuchö täranqanta wamran mana alläpa sientinampaqmi, qellëta y qarëkunata apatsimoq, peru cuentatam qokurirqan tsënö ruranqan wamrampita karupätsinqanta. Y cuentata mana qokushllapa, kë munduchö cösaskuna mas precisanqanta wamranta yachëkätsinqanta (Prov. 22:6). Jorgïtuqa mamantam kënö neq: “Tsëllachö quedakï, y qarënïkuna mandar sïguimï”. Liliänaqa cartallapa, telëfonullapa o Internetllapa wamranta wätëta mana puëdinqantam cuenta qokurirqan. Kënömi nin: “Manam Internetpaqa wamrëkita waqupëta (makallëta) ni pununampaq mutsarïta puëdinkitsu”.
11 Jina Liliänapaqa Jehoväwan alli kënimpis ushakëkarqanmi. Tïempuwanqa höra hörallam cristiänu mayinkunawan juntakaq y höraqa semänachö juk junaqllam yachatsikoqpis. Jinamampis, casädu kawakïnimpis peligruchömi këkarqan. Liliänaqa patronnin pëwan këta munar rikapaptinmi alli tsarakunan karqan. Carluswan Liliäna juntu mana karninmi, jukkunawan yanaqita ashir cäsillapa punukï jutsaman ishkiriyarqan. Tsë jutsaman mana ishkishqa karpis, Liliänaqa cuentatam qokurirqan, casädukunapaq Biblia mandakunqannö juntu mana tärarninqa, imanö sientikuyanqanta willanakïta y majanwan oqllanakïta mana puëdiyanqanta. Jina imata pensayanqanta cuentanakïta, wëllunakïta, makipita tsarinakïta, ‘kuyanakuyanqanta’ rikätsinakïta y maskunata mana rurëta puëdiyanqantapis mäkurirqanmi (Cant. de Cant. 1:2; 1 Cor. 7:3, 5). Jina manam familianö Jehoväta sirwïta puëdiyarqannatsu. Liliänam nin: “Jehoväpa piñakïnin junaqta kawëkar pasanapaq, familiawan juntu Diosta sirwi precisanqanta juk asamblëachö wiyarirmi, cuentata qokurirqä wayïman kutinäpaq kaqta. Yapëraqmi Diospa kaqchö y familiäwan kawakïta qallanä karqan”.
ALLI Y MANA ALLI CONSËJUKUNA
12 Familian kaqta kutikunampaq Liliäna niptinmi, tukïnöpa contestayarqan. Tsëta rurëta munanqan markäkunqanta y mana mantsakunqanta rikätsikuptinmi, anciänukunaqa felicitäyarqan. Peru pënölla familiampita karuchö täraqkunam, pënölla rurayänampa rantinmi quedakunampaq imëkanöpa niyarqan. “¿Imapitaraq kutirnin kawanki? Rasllam kutiramunki” niyarqanmi. Tsënö niyänampa rantinqa, cristiänukunaqa, ‘shipashllaraq warmicunatam, qowancunata y wawancunata shumaq cuyayänanpaq’, y wayinkunachö familiankunata cuidar kayänampaq consejayanman. “Tsenopam mana ni pipis Teyta Diospa palabranpa contran” imatapis parlayanqatsu (leyi Tïtu 2:3-5).
^ ***w14 15/5 pägk. 12 - 15 Yachatsikurnin respetakoq kashun***
3 Cristiänu mayintsikkunataqa imëpis shumaqmi tratantsik. Peru Jesusqa consejakurqan, llapan nunakunata, hasta chikimaqnintsikkunatapis alli tratanapaqmi (leyi Lücas 6:27, 28, 31, 35). Chikimaqnintsikkunatapis shumaq tratëkarqa, masran yachatsikurnin tarinqantsik nunakunatanäqa shumaq tratashwan, itsa wakinqa mana wanushpa kawëta chaskeqpaq kaqkuna kayanman (Hëch. 13:48).
4 Rikärishun yachatsikurnin chusku rurëkunata cuentaman churanapaq kaqta: 1) ¿Pikunatataq parlapashwan? 2) ¿Mëchötaq parlapashwan? 3) ¿Imëtaq parlapashwan? 4) ¿Imanötaq parlapar qalläman? Këkunaman pensanqantsikmi yanapamäshun imanö sientikuyanqanta cuentaman churar parlapänapaq (1 Cor. 9:19-23).
¿PIKUNATATAQ PARLAPASHWAN?
5 Yachatsikurninqa parlantsik tukïläya nunakunawan y problëmayoq nunakunawanmi (2 Crön. 6:29). Diospa alli willakïninta yachatsikunqantsik höram kënö tapukushwan: “¿Vecïnuntanölla reqiyämänantaku munäman? ¿O imanö nuna kanqäpita reqiyämänantaku munäman?”. Kë tapukïkunata rurakunqantsikmi yarpätsimäshun cada nuna jukläya kanqanta cuentaman churanapaq.
6 Manam pipaqpis “mana respetakoq” kanqanta rasllaqa pensarishwantsu. “Alli shimiquicunapa” parlapäyë neq consëjuta wiyakïta procurëkarpis, jutsasapa karmi noqantsikpis höraqa imatapis lluta parlarintsik (Col. 4:6; Sant. 3:2). Itsa pacienciannaq këkarnin pitapis mana allipa parlapärinqantsikpita, “malagracia parlapäkoq nuna” o “llakipäkïta mana yachaq nuna” nimashwan, tsëqa manam gustamashwantsu. Mas bienmi entiendimänata shuyarashwan. Tsëqa, ¿manatsuraq noqantsikpis wakinkunata entiendita procurashwan?
7 Yachatsikunqantsikchö pillapis mana allipa tratamashqaqa, manam imëpis tsënölla kanqantaqa pensashwantsu. Itsa tsënöqa këkäyan, trabäjunchö o escuëlanchö alläpa exigiyaptin o qeshyarnin. Qallananllachö piñakushqa karpis, Diospa sirweqninkuna alli y respetakoq kayanqanta rikarmi, mëtsikaq nunakuna shumaq chaskikuyashqa (Prov. 15:1; 1 Pëd. 3:15).
8 Yachatsikunqantsikqa pï mëmanmi chan. Pasaq watakunachömi, Täpakoq revistachö “Bibliam yanapashqa jukläyana kawakuyänampaq” neq willakïchö joqta chunkapitapis mas experienciakuna yarqamushqa. Wakinkunaqa kayarqan suwakoq, borrächu, grüpun grüpun mana allita rurar, dröga utilisaq, polïticu, religionta pushaq, trabäjunllachö kakoq y pï mëwampis lluta punukoqmi. Peru Bibliata estudiarmi kawëninkunata cambiariyarqan y Testïgu tikrariyarqan. Tsëmi pensashwantsu Diospa yachatsikïninta imëpis mana chaskiyänampaq kaqtaqa (leyi 1 Corintius 6:9-11). Tsëpa rantinqan yarpäshun, Diospa willakïninqa pï më nunakunapa shonqunman chëta puëdinqanta (1 Cor. 9:22).
¿MËCHÖTAQ PARLAPASHWAN?
9 Yachatsikurninqa, nunakunata masqa parlapantsik punkunkunachömi (Mat. 10:11-13). Llapantsikmi munantsik wayintsikta y kapamanqantsikta respetayänanta. Tsëqa noqantsikpaq alläpam precisan. Wayintsikchöqa imallata rurarpis tranquïlu y següru këtam munantsik. Tsëmi vecïnuntsikkunapa wayinkunatapis respetanantsik. ¿Tsëtaku rurëkantsik? (Hëch. 5:42.)
10 Kanan witsanqa imëka mana alli rurëkunam kan, tsëmi mana reqishqa nunakunataqa mantsapäyan (2 Tim. 3:1-5). Tsëmi mana mantsapämänapaqqa, wayiyoqkunata piñatsinampaq kaqtaqa imatapis ruranantsiktsu. Këllaman yarpärishun, juk wayiman qayakurishqa pipis contestamashwantsu, tsëna ventänapa qawapakur y wayi jiruroqpa wayiyoqta ashir qallëkushwan. Markëkichöqa, ¿tsëta ruranqëki wayiyoqkunata piñatsinku? ¿Imataraq rikäyashoqniki vecïnukunaqa pensayanman? Tsëmi, yachatsikurninqa alli pensëkur imatapis ruranantsik (Hëch. 10:42). Alli willakïta nunakuna musyayänantaqa alläpam munëkuntsik (Rom. 1:14, 15). Tsënö kaptimpis, manam imatapis ruranantsiktsu nunakunata piñatsinampaq kaqtaqa. Apostul Pablupis kënömi nirqan: “Yachatsicuyanqäta mana despresyayänanpaqmi noqacunaqa pitapis ni imacho ofendiyäshaqtsu” (2 Cor. 6:3). Yachatsikunqantsikchö nunakunapa wayinkunata y imëkantapis respetanqantsikta rikarqa, itsa wakinkunaqa Bibliapita yachakïta munariyanqa (leyi 1 Pëdru 2:12).
¿IMËTAQ PARLAPASHWAN?
11 Cäsi llapantsikmi imëpis ocupädu këkantsik. Tsëmi rurënintsikkunata cumplinapaq tiempuntsikta alleq patsätsintsik (Efes. 5:16; Filip. 1:10). Y pipis pantatsimanqantsikrëkur rurënintsikta mana usharqa, mana allim sientikuntsik. Tsëmi tiempuntsikta respetayaptin y pëkunawan alläpa parlëta mana puëdinqantsikta cuentachö katsiyaptinqa alläpa agradecikuntsik. Tsënö këkaptinqa, ¿imanötaq Jesus consejakunqanta cuentachö katsir yachatsinqantsik nunakunata respetanqantsikta rikätsishwan?
12 Alleq tantiyashun nunakunata watukanapaq imë höra alli kanqanta. Markantsikchöqa, ¿imë hörataq nunakuna wayinkunachö këkäyan? ¿Imë höraraq maslla wiyakuyanman? Alläpa allim kanman tiempunkuna kanqa höraman tiempuntsikta patsätsinantsik. Wakin markakunachöqa tardikunapa yachatsikïmi mas alliqa. Markantsikchö tsënö kaptinqa, ¿manatsuraq tsë hörakuna yachatsikunapaq tiempuntsikta patsätsishwan? (Leyi 1 Corintius 10:24.) Nunakuna wayinkunachö kayanqan höra ëwashqaqa Jehovä bendicimäshunmi.
13 ¿Imanö mastaq respetakoq kanqantsikta rikätsikushwan? Pipis wiyamashqaqa shumaqmi yacharatsinantsik, peru manam alläpa tiempuqa quedakushwantsu. Itsa imatapis precisaqta rurakunampaq tiempunta rakishqana. Ocupädum këkä nimashqaqa, rasllam parlapärishqëki nirishwanmi y tsënömi rurashwan (Mat. 5:37). Y parlar usharirnam imë watukanantsik mas alli kanqanta tapurishwan. Wakin publicadorkunataqa kënö niyanqanmi alli yarqapushqa: “Yapë parlakurinapaq kutiramömanmi, ¿peru manaraq shamurnin celularpa qayarinqaq o mensäjita aparatsimunqätsuraq alli kanman?” Nunakunapa tiempunkuna kanqan hörachö watukarninqa, apostul Pablu kënö ninqantam qatikäshun: “Manam rurätsu quiquïta combienimanqan caqcunallataqa. Tseno rurarmi, llapancuna salbaquiculläyänanta munä” (1 Cor. 10:33).
¿IMANÖTAQ PARLAPAR QALLÄMAN?
14 Këman pensarishun, juk nuna punkïkiman qayakaramur “¿imanö mikïkunatataq mas mikuyanki?” nir tapurishunkiman y qamqa pï kanqanta mana musyarnin, “¿imanirtaq tsënö tapupäman? ¿Imatataq munan?” nirchi yarpachakunkiman. Y respetakoq karllana ichik parlapärir witikurinkiman. Peru kanan këman pensarishun, punkïkipa juk nuna qayakaramur kënö nishunkiman: “Llapan cläsi mikïkuna ima alimentuyoq kanqanta entienditsikurmi purikä, tsëmi watukëkaq tsëpita parlakurinapaq”. Tsëqa itsa mas shumaq wiyarinkiman. Llapantsikmi munantsik respëtuwan y cläru parlapämänata. Tsëmi, yachatsikurnimpis tsënölla rurashwan.
15 Wakin markakunachö nunakunaqa imanir watukëkanqantsikta cläru willarinantsiktam munayan. Rasunmi, precisaq willakïtam apantsik, peru imaq ëwëkanqantsikta mana willarlla, “problëmakunata ushakätsita puëdirqa, ¿mëqan kaqtaraq puntata ushakäratsinkiman?” nir tapurishqaqa, ¿allitsuraq kanman? Tsënö tapurinqantsikqa Bibliapita raslla parlar qallëkunapaqmi yanapakun. Peru imanir watukëkanqantsikta mana willarlla tapurishqaqa itsa kënö pensar qallëkunqa: “¿Imanirtaq kë mana reqishqa nunaqa tsënö tapuman? ¿Imatataq munan?”. Shumaq sientikuyänanta procurashun (Filip. 2:3, 4). ¿Imanö?
16 Congregacionkunata watukaq wawqitaqa kënö ruranqanmi alli yarqapun. Wayiyoqta saludarirnin y pï kanqanta willarirmi ¿Rasumpa kaqta musyëta munankimantsuraq? tratäduta kënö nir entregarin: “Kë tratädutam llapan nunakunata entreguëkäyä. Mëtsikaq nunakuna tapukuyanqan joqta tapukïpitam këchö parlan. Këmi qampaq”. (Wawqim willakun tsënö parlapaptin kushishqa chaskiriyanqanta y shumaq parlakuriyanqanta.) Jina kënö nin: “¿Imëllapis kë tapukïkunapita mëqanllatapis rurakurqunkiku?”. Tsë nuna mëqan tapukïtapis akraptinqa, tratäduta kicharirmi tsëpaq Biblia ima ninqampita rikäratsin. Mana akraptinqa, kikinmi mëqan tapukïtapis akrarin y nuna tranquïlulla wiyanantam procuran. Rasumpa kaqchöqa imëkanöpam parlapar qallashwan. Wakin markakunachöqa imaq ëwanqantsikta manaraq willarirnin puntataqa shumaq parlapärinatam shuyaräyan. Masqa precisan, yachatsikunqantsik markachö nunakuna imanö kayanqanta musyanantsik y wiyamänapaqnö shumaq parlapärinantsikmi.
YACHATSIKURNIN JESUS CONSEJAKUNQANTA IMËPIS RURËKÄSHUN
17 Tsëqa yarpärishun, ¿imanötaq Jesus consejakunqanta cumplishwan? Cada nuna jukläya jukläya kayanqanta yarpar y tsëmannö tratar, wayinkunata y imëkankunata respetar, tiempunkuna kanqan hörachö yachatsita procurar, y markantsikchö costumbrikunamannö parlapar qallarninmi.
18 Noqantsikta imanöpis tratamänata munanqantsiknö nunakunata tratanqantsikqa alläpam yanapakun. Kuyakoq karnin y nunakuna imanö këkäyanqanta cuentachö katsirninmi, rikätsikushun alli willakïta katsinqantsikta, Bibliapa consëjunkuna alli kanqanta y Jehoväta alabanqantsikta (Mat. 5:16). Tsënöpam, nunakunaqa rasumpa kaqpita yachakïta munayanqa (1 Tim. 4:16). Yachatsikushqa nunakuna wiyamashqa o mana wiyamashqapis, alleq yachatsikïta procuranqantsikpitam kushikuntsik (2 Tim. 4:5). Apostul Pablunö rurashun, pëmi kënö nirqan: “Wauqicuna y panicuna, rurecä, salbasionpaq alli willaquita willapäcunärecur[mi]. Tsenopachiri tse creyicoqcunawan Dioscho cushicurishaq” (1 Cor. 9:23). Tsënö këkaptinqa, Jesus consejakunqantam imëpis rurëkänantsik.