text:
Isku rumi (CaCO3; kastilla simipi: caliza) nisqaqa huk ancha pasqa rumim, Kalsyu chimlasay puchq'uchasqam.
Iskumanta rurasqa k'aspikunata yachay wasikunapi yana qillqana pirqapi qillqanapaqmi llamk'achinchik.
Ancha k'apka, sinchi isku rumitaqa pachar (mármol) ninchik. Chay pachartaqa wasichanapaqmi pirqa rumita hina llamk'achinchik.
Iksu kusaspa kalsyu muksitam (CaO, kusasqa isku, cal viva nisqa) ruranchik. Chay kusasqa iskutaqa wasichaypim llamk'achinchik. Yakuwan chapuspa isku chapusqa ruraptinchik kalsyu yakumuksim (Ca(OH)2) tukukun. Chay kalsyu yakumuksiqa wayra pachapi kaq chimlasaywan ancha k'apka iskutam ruranakuspa kusasqa tikakunata ancha allinta llut'achispa.


c: text/html

text:
Makiyuq
Makiyuq[1] (Primates) nisqakunaqa huk ñuñuq uywa rikch'aq ñiqim. Makiyuq nisqakunaqa allin tawa maki hina chakiyuq kaspam allin lluq'aq uywakunam. Achka makiyuqkunam sach'akunap k'allmankunapim kawsan. Kay rikch'aq ñiqiman tukuy chiqap k'usillukunam kapun, ichataq runapas.
Mitan kamay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Huq'usinqa makiyuq (Strepsirrhini) - Madagaskar wat'api kawsaq
- Chakisinqa makiyuq (Haplorrhini)
- Ñawisapa (Tarsiiformes) - Indunisya, Malasya wat'akunapi kawsaq
- K'usillu (Simiiformes) - lliw Tiksimuyuntinpi kawsaq
- Pallt'asinqa k'usillu (Platyrrhini) - Awya Yalapi kawsaq
- K'ullkusinqa k'usillu (Catarrhini) - Asyapi, Aphrikapi kawsaq
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ William S. Alverson et al.: Informe /Report No. 20, Ecuador, Perú: Cuyabeno-Güeppí. p. 147. Makiyuk (kichwa simipi).
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Makiyuq

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wp/qug/Venezuela
Venezuela nishka Awya Yalapi shuk mamallaktami kapan. Chinchay ladupi Atlántico mamakuchamanta kallarin, shuk ladukunapi Colombia mamallaktawan, Brasil mamallaktawan, Guyana mamallaktawanpash manyakunata charin. Venezuela mamallaktapi, Orinoco mayu purinmi, shinallatakmi Punasuyu urkukunapak chinchay laduka Venuezuela mamallaktapi tiyan. Venezuelapak yallik hatun llaktakuna Caracas, Maracaibo, Maracaypashmi kapan. Shinami, Caracas Venezuela mamallaktapak uma llaktami kapan.
Venezuela mamallaktapi, Allpa wirata tiyanmi, chay allpa wirata hatushpa Venezuela mamallakta kullkita hapinata ushan. Sinapash, Venezuela mamallaktapi, sinchi industriakunata tiyanmi, shina kakpi acero, aluminio, antawakunatapash Venezuelapi shinashkami kapan.
-
Salto del Angel nishka urmak yaku, Tiksimuyupak yallik hatun.
-
-
-


text:
Wp/qxn/Ashuka wamani
Kay wamanita niya kastilla shimichu Provincia de Asunción. Ankash suyuchu hatiran, Piruw hatun llaqtachu.23674 Apushimiwan yuriran, 1983 watachu, Tamyamiray killa, 30 qoya; hinchi qillqaran apushimita Piruw pushaq, wahiruraq Bilauwndi. Kay wamani yarquran Wari wamani rurinpita.
Contents
Pushana hinchi rakiy[edit]
Kay Ashuka wamanipaqa ishkayllá distritun:
Patsatupun. Ayka takúqkuna[edit]
Kay wamani haruna patsanqa tupun 528.66 Km2, tsaynú qillqasha "Ghiggo Cerna" Historia y geografía regional de Ancashchu. Kay wamanichuqa 2007 lanuwan, yupayasha 9 504 takuqkunata, warmikuna 4 504 kayasha tsaypun.[1] 8 508 runatam tapuyasha kichwa shimi rimaqta musyakananpap: 6 584nintin rimayan. Pachakman ñipiyninqa yarqun:77,39%.[1] Atska runakuna wanayan qillqashata, imachupis, yanapanata.Paykunam tariyanqa Intirnitchu, Tikrayawaychu.Laptuptasi qatiyanna.
Tinkuyninkuna[edit]
Antipa tinkun Fitskarral wamaniwan; Uripa, Wari wananiwan; Qontipa, Karwaq wamani; Chinchapa, Yunkay wamaniwan. Kay wamanipa patakninkunaqam: qichwa, suni, haallqa, hanka; aswanqa, ishkan qipakaqkuna. Tsaynupa, atska patsachu, uchkuykur hipiyasha: qillayta, qorita, antata.
Llaqta yachay muruy[edit]
Ñawpata, shumaq mankata, puyñuta, aswanata, witsita, shilla qitapita rurayaq; Qullpa aylluchu ima rikuq, chukiq Dimitryu Miqya, pay unaynana wañusha, wakinkaqsi ushakakuyashana. Willakuyan: "mankachukiq qitata pichuq, mankata ruranpaq, qallashtukuykur, punchushalla; mana munayaqtsu warmikuna qawayananta, mana ruranqankuna yaqananpaq". Kayaskir, chininiqtaraq hipiskir, aparir, burrikuwan chaqnar maytsaypa puriyayasha rantikur. Chinlla aylluchusi mankataqa allish chukiyasha. Kananqa, qirupita punkuta, mikuna puuyuta, qillqa churanata, Tikrayaway hamakunanta, imaykata llaqllayan. Maytsaychu rantikuyan, Limaqpa, karu llaqtaman apatsiyan. Tayta kura Uqu Chinsi yanapan, llakipan, yachatsin, qatiraqnikunawan. Paypa shutin Ytalya shimichu: Ugo de Censi


text:
TORREMANTA QHAWAJ (QOTUCHAKUYPAJ) SEPTIEMBRE 2014
Kay revistaqa 2014 watapi 27 octubre–30 noviembre killa qotuchakuykunapi ukhunchakonqa.
¿Anciano kaytachu munanki?
¿Imatá ruwasunman qotuchakuypi ruwanasta japʼinapaj?
¿Imaraykutaj cheqa kajta tarisqanchejta ninchej?
Kay yachaqanapi sutʼinchakushan, imaraykuchus ashkha runas Jehovaj testigosnin cheqa kajta tarisqankuta reparasqankuta. Chantapis sutʼinchallantaj, imaraykuchus Jehovaj testigosnin cheqa kajta tarisqankuta nisqankumanta.
Ñakʼariykunapipis Diosta cheqa sonqo sirvinallapuni
Satanaspa pachanpeqa, tukuypis ñakʼarinchej. ¿Imaynasmantataj Satanás ñakʼarichiwanchej? ¿Imaynatá wakichikusunman aguantanapaj?
Tatas wawasniykichejta yanapaychej
Tatasqa wawasninkuta Diospa kamachiykunasninman jina uywananku tiyan (Efesios 6:4). Kay yachaqanaqa kinsa imasta sutʼinchan, mayqenkunachus tatasta yanapan wawasninkuta Jehovata munakuyta yachachinankupaj.
Leejkunaj tapuyninku
Salmo 37:25 versiculopi rey Davidpa nisqan, Mateo 6:33 versiculopi Jesuspa nisqan, ¿ninayanchu Jehovaj kamachisnin yarqhaypi mana rikukunankuta?
Qhepa kaj enemigoqa atipasqa kanqa
Wañoyqa uj sajra enemigo jina ñakʼarichiwanchej. ¿Imaraykú wañunchej? ¿Imaynatá chay enemigonchej atipasqa kanqa? (1 Corintios 15:26.) Kay tapuykunaj kutichiykunasnenqa, Jehovaj cheqan kayninta, yachayninta, munakuyninta ima rikuchin. Kay yachaqanapitaj chaymanta astawan yachakuy.
Diospaj astawan llankʼajkunamanta yuyarikuna
Ashkha hermanos Diospaj astawan llankʼanku. ¿Imaynatá ruwasqankumanta, munakuywan sinchʼita trabajasqankumantapis yuyarikusunman? (1 Tesalonicenses 1:3.)


text:
Marcelo de Alvear
Máximo Marcelo Torcuato de Alvear sutiyuq runaqa (* 4 ñiqin kantaray killapi 1868 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - † 23 ñiqin pawqar waray killapi 1942 watapi wañusqa Don Torcuato llaqtapi) huk Arhintina mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikupas runam karqan.
1922 watamanta pacha umalliq kachkaptin, 12 ñiqin kantaray killapi 1928 p'unchawpi umalliqnamanta qarqurqan.
Tayta: Torcuato Antonio de Alvear (*Montevideo, 1822); Mama: María Elvira Dolores Pacheco.
Warmikuna: Regina Pacini.
Churinkuna (?): .
Yachaywasi: Colegio Nacional de Buenos Aires.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Marcelo de Alvear.


text:
Manawi marka
Manawi marka nisqaqa (kastilla simipi: Provincia de Manabí) Ikwadur mama llaqtapi huk markam . Uma llaqtanqa Portoviejo llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Machalilla mama llaqta parki (Puerto López kitipi) - Mache Chindul kawsaykuska amachasqa allpa - Sunqu wat'a risirwa
- Mayukuna:
- Quchakuna: Pasiphiku mama qucha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay chunka iskayniyuq kitinmi kan.
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Eloy Alfaro, Ikwadurpa umalliqnin
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Pasiphiku mama qucha, Puerto López llaqtañiq
-
Ceiba trischistandra, Manawi marka.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Manawi marka.


text:
Yumay
Yumay nisqaqa runtuchap yuma kuruchawan huñunakuyninmi runap, uywakunap, yurakunappas miraykunanpaq. Yumanapaqqa qharip warmiwan yuqunakunankum atin.
Warmip kisma rurumantaqa sapa killa huk kuti ch'ulla runtucham rurakun. Mana yumasqa kaspanmi, warmi k'ikun.
Yuqunakuspa, qhariqa ullunta warmip rakhanman sat'in. Yumaqa q'urutakunamantam paqarispa, ullunta rakha ukhuman purin. Qharip yumanpi kaq yuma kuruchakunaqa kismapi kachkaq runtuchamanmi rinku, chupachankuta maywispa. Runtucha kachkaptinqa, ch'ulla yuma kurucha yaykuyta atispa yumanmi. Yumasqa runtuchamantaqa kismapi musuq runacham wiñariptin, warmi wiksayanmi. Chaymanta isqun killa pacha wawanta wachanmi.
Runa hinam uywakunapas yumanakunku.
Yurakunaqa wayra icha palamakuna sisachaptin tuktunkunapim yumanku. Sisa huk tuktumanta wak tuktup ruru raphiman chayaspa, ukhupi kaq runtuchaman wiñan. Huk sisacha runtuchata chayayta atispa yuman. Chaymantataq musuq murukunayuq rurukunam puquyta atinku.


text:
Huwan VIII
Huwan VIII, Huwan VIII pusaq ñiqin (latin simipi: Ioannes PP. VIII, Italya simipi: Giovanni VIII) sutiyuq runaqa (* 820 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 882 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
8 ñiqin qhapaq raymi killapi 872 watapimanta 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 882 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Huwan VIII.


text:
Galatasaray SK
Galatasaray Spor Kulübü nisqaqa huk Turkiya piluta hayt'ay klubmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1 ñiqin kantaray killapi 1905 watapi
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Galatasaray SK.
- Uficial web sitel


text:
Sankt Peterburg
Sankt Peterburg llaqtaqa (rusu simipi: CaHkT-ПeTepбypr, Simun Pidrumanta sutichasqa) Rusiya mama llaqtapi, Chinchay-Kunti Rusiya suyupi, huk hatun llaqtam. 1703 watapis kamasqa karqan, 1917 watakamas uma llaqta kaspa. 1924 watamanta 1991 watakama Leningrad sutiyuq karqan (Leninmanta sutinchasqa).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sankt Peterburg.


text:
Stanley Matthews
Sir Stanley Matthews sutiyuq runaqa, (1 ñiqin hatun puquy killapi 1915 watapi paqarisqa Hanley llaqtapi - 23 ñiqin hatun puquy killapi 2000 watapi wañusqa Stoke-on-Trent llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Stoke City FC (1932 - 1947)
- Blackpool FC (1947 - 1961)
- Stoke City FC (1961 - (1965)
- Paola Hibernians FC (1965)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Stanley Matthews.


text:
3 capítulo
¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
¿Imatan Dios munan runakunapaq?
¿Ima nispan Diosta k’amikuran?
¿Imaynan Hallp’api kawsay kanqa hamuq tiempopi?
1. ¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
DIOSQA khayna sumaqtan yuyaykushan: Hallp’atan hunt’achinqa kusisqa qhali runakunawan. Biblian willawanchis ‘Señor Dios Edenpi huerta plantasqanta’, chaypin “hallp’amanta phutuchimurqan lliw munayllaña sach’akunata, mikhunapaqpas sumaqta”. Chaymantataq ñawpaq tayta-mamanchis Adanta Evatawan kamaran, chay sumaq huertaman churaspataq niran: “Askhata miraychis, kay pachamanpas hunt’aykuychis, chaypi munayniyoq kaychis”, nispa (Génesis 1:28; 2:8, 9, 15). Rikusqanchis hina, Diosqa munaran runakuna wawakunayoq kanankuta, chay huertata Hallp’antinpi mast’arinankuta animalkunatapas qhawarinankuta.
2. a) ¿Imaynapin yachanchis Hallp’apaq Diospa munasqan hunt’akunanta? b) Bibliaq nisqan hina, ¿pikunan kay Hallp’api wiñaypaq tiyanqaku?
2 Diosqa munan kay Hallp’a paraisoman tukupuqtin runakuna chaypi tiyanantan, ¿hayk’aqllapas chay hunt’akunmanchu? Jehová Diospunin prometen: “Rimasqayta hinan ruwasaq”, nispa (Isaías 46:9-11; 55:11). Arí, Kamaqninchisqa hunt’anqapunin yuyaykusqanta. Paypunin nin, Hallp’ataqa “manan yanqa kananpaqchu” kamarani, aswanpas “runaq tiyananpaqmi” kamarani, nispa (Isaías 45:18). Diospa munasqanman hina, ¿pikunan kay Hallp’api tiyananku karan, hayk’a tiempopaqtaq? Biblian kutichin: “Chanin runakunaqa kay hallp’atan hap’ikapunqaku, chaypin wiñaypaq tiyanqaku”, nispa (Salmo 37:29; Apocalipsis 21:3, 4).
3. ¿Imaynan kay Hallp’api kawsay kashan, imakunatan tapurikunanchis?
3 Rikusqanchis hina chay promesaqa manaraqmi hunt’akunchu. Runakunaqa onqonkun, wañunkun, maqanakuspataq wañuchinakunku. Arí, manan Diospa munasqanman hinachu kawsay kashan. Jehová Diosqa manapunin munaranchu chhaynapi kawsananchista. Chhaynaqa, ¿iman sucederan? ¿Ima rayku mana hunt’akuranchu Diospa munaynin? Chay tapuykunaman kutichiykunataqa manan runakunaq qelqasqan librokunapichu tarisun, hanaq pachapi sasachakuykuna qallarisqan rayku.
AWQAQ PAQARIMUSQAN
4, 5. a) ¿Pin mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran? b) ¿Imaynapin allin runa suwaman tukupunman?
4 Génesis qelqa willan Edén huertapi Diospa awqan paqarimusqanta. ‘Mach’aqway’ nispaña sutichakun chaypas manan cheqaq mach’aqwaychu. Apocalipsis qelqa willan ‘Saqra, Satanás nisqa kasqanta. Paymi kay pachantinta q’otuspa pantachishan’. Sutichallantaqmi “ñawpa mach’aqway”, nispa (Génesis 3:1; Apocalipsis 12:9). Arí, chay awqaqa atiyniyoq angelmi, chay mana rikuna espiritun mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran, imaynan huk artista muñecota rimachin hinata. Chay angelqa rikuranmi runakunapaq Hallp’ata Dios kamashaqtin (Job 38:4, 7).
5 Jehová Diospa lliw kamasqanqa allinpunin. Chhaynaqa, ¿pin kamaran “Saqra” “Satanasta”? Diospa kamasqan huk atiyniyoq angelmi pay kikinmanta Saqraman tukupuran. ¿Imaynatan chay sucederan? Imayna huk allin runa tiempoq pasasqanman suwaman tukupunman hina. ¿Imaynapin suwaman tukupunman? Sonqonpipaschá rikhurichin mana allinkuna munapayayta. Chayllapi yuyaykuqtinqa astawanmi mana allinkuna munapayasqan saphichakunman. Yuyaykusqanman hina imapas kaqtinqa yaqapaschá sonqonpa munapayasqanta ruwanqa (Santiago 1:13-15).
6. ¿Imaynapin Diospa kamasqan ángel Saqra, Satanás nisqa kapuran?
6 Kaqllataqmi sucederan Satanaswanpas. Jehová Diosmi Adanta Evatawan niran, wawakunayoq kaspa kay Hallp’aman hunt’aychis nispa, chaytachá chay angelqa uyariran (Génesis 1:27, 28). Khaynatachá yuyaykuran: “¡Kay runakuna miraspaqa ñoqatan yupaychawankuman Dios yupaychanankutaqa!” nispa. Chay millay yuyaykusqanmi sonqonpi saphichakuran, chaymantataq Diosmanta mana kaqta rimaspa Evata q’oturan (Génesis 3:1-5). Chhaynapin chay ángel “Saqra” kapuran, “Saqra” sutiqa “Yanqamanta tunpaq” ninanmi. Chaymantapas “Satanás” nisqa kapuran, “Satanás” sutiqa “Contrapi churakuq” ninanmi.
7. a) ¿Ima raykun Adanwan Evawan wañuranku? b) ¿Ima raykun Adanpa llapa miraynin machuyanchispas wañunchispas?
7 Satanasqa toqllakunawan llullakuykunawanmi Adanta Evatawan q’oturan Diosta mana kasukunankupaq (Génesis 2:17; 3:6). Mana kasukusqankumantataq wañuranku Diospa nisqan hina (Génesis 3:17-19). Huchallikusqanmantan Adanqa manaña ch’uya runachu karan chaymi llapa mirayninpas huchayoq kapuranku (Romanos 5:12). Chayqa rikch’akunman torta ruwana q’aphñusqa moldemanmi. ¿Imaynatan chay moldepi ruwasqa tortakuna lloqsinqa? Chay q’aphñusqa molde kasqanman hinan lloqsinqa. Kaqllataqmi llapa runakunapas “q’aphñusqa” hina nacenchis Adanpa huchallikusqanwan. Chay raykun machuyanchis wañunchispas (Romanos 3:23).
8, 9. a) ¿Ima niranmi Satanás Diospa kamachikuyninmanta? b) ¿Ima raykun mana kaq pachachu Dios wañuchiran mana kasukuqkunata?
8 Satanasqa Adanta Evatawan Diospa contranpi huchallichisqanwanmi mana kasukuqkunaq umalliqninman tukupuran. Jehová Diosmanmi churapakuran imayna kamachisqanmanta mana kaqta rimaspa. Kay hinatan niran: “Mana allin kamachikuqmi, kamachinkunatan yukan manataqmi munanchu allin kanankuta. Runakunaqa manan necesitankuchu Diospa kamachikuyninta, kikillankumantan allin kaqta mana allin kaqtapas akllakunkuman. Allinmi kankuman ñoqata kasuwaspankuqa”, nispa. ¿Imatan Dios ruwaran chhayna millay tunpasqanmanta? Wakinqa ninkun, wañuchinman karan mana kasukuqkunata, nispa. Mana kasukuqkunata wañuchispa, ¿sut’imanchu horqonman karan Satanaspa llullakusqanta? ¿Rikuchinmanchu karan allin kamachikuq kasqanta?
9 Jehová Diosqa chanillantan imatapas ruwan. Chay rayku mana kaq pachachu mana kasukuqkunata wañuchiran. Aswanmi tiempoq pasananta suyaran Saqraq k’amisqanman kutichinanpaq, llulla kasqantapas sut’iman horqonanpaq. Chay tiempopin Satanaspa yanapayninwan runakunalla kamachikunanku karan. Kay libroq 11 capitulonpin willakushan ima rayku chhaynata ruwaran, ima raykutaqmi khaytukuy tiempota suyashan chay sasachakuykunata allichananpaq. Ichaqa tapukuy: ¿Adanwan Evawan creenankuchu karan Satanasta paykunapaq mana imatapas ruwashaqtin? ¿Allintachu yuyaykusharanku imaymana qoqninku Jehová Diosta millay llullata hina rikuspanku? ¿Imatan qan ruwawaq karan?
10. ¿Imaynatan qanpas Jehová Dioswan kaspa Saqraq k’amisqanman kutichiwaq?
10 Allinmi kanman chay tapuykunapi yuyaymanayqa ñoqanchispas chhaynapi tarikusqanchis rayku. Qanpas Jehová Dioswan kaspan Satanaspa k’amisqanman kutichiwaq. Sichus Diosta Kamachiqniykita hina kasukunki chayqa Saqra llulla kasqantan rikuchinki (Salmo 73:28; Proverbios 27:11). Kay pachapi waranqa-waranqa millonninpiña runakuna tiyan chaypas, pisillan Jehová Diosta Kamachiqninkuta hina akllakunku. Chay rayku tapukunanchis: ¿Bibliapunichu yachachin Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? nispa.
¿PIN KAY PACHATA KAMACHIN?
11, 12. a) ¿Imaynatan Jesús wateqasqa kasqanpi rikukun Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? b) ¿Imapin yachallanchistaq Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta?
11 Jesusqa yacharanmi Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta. Huk kutipin Saqra huk qhawariyllapi Jesusman rikuchiran “kay pacha lliw suyukunata lliw hatun atiyninkunatawan”, nirantaq: “Qonqoriykukuspachus yupaychawanki chayqa, lliw kaykunatan qopusqayki”, nispa (Mateo 4:8, 9; Lucas 4:5, 6). Chay nisqanpi yuyaykuy. Sichus mana Satanaspa makinpichu lliw suyukuna kashanman chayqa, ¿wateqanmanchu karan Jesusta chaykunawan? Jesusqa manan negaranchu Saqraq makinpi lliw suyukuna kasqanta, mana chayqa sut’imanmi horqonman karan.
12 Jehová Diosmi tukuy-atiyniyoq, tukuy imaymana Kamaqpas (Apocalipsis 4:11). Biblian ichaqa mana maypipas ninchu, Jehová Diosmi otaq Jesucriston kay pachata kamachishan nispaqa. Aswanmi Jesús Saqrata suticharan “kay pachapi kamachikuq”, nispa (Juan 12:31; 14:30; 16:11). Hinaspapas Biblian willan Satanás ‘kay pacha kamachiq dios’ kasqanta (2 Corintios 4:3, 4). Apóstol Juanpas Satanasmanta kayta niran: ‘Lliw kay pachan Saqraq munaychakusqan kashan’, nispa (1 Juan 5:19).
SATANASPA MUNAYCHAKUSQAN PACHAQ TUKUKUYNIN
13. ¿Ima rayku necesitanchis mosoq pachata?
13 Watakunaq pasasqanman hina kay pachapi millay kawsay astawan yapakushan. Ejercitokuna awqa-tinkuypi kashanku, kamachikuqkunapas waqllipushanku, religionpi umalliqkunapas iskay uyan kanku, wakwarishanmi millay yana alma runakunapas. Kay pachapi millay kawsayqa manañan allichakunqachu. Ichaqa Bibliaq willasqan hina as pisi tiempomanta Armagedón nisqa hatun maqanakuypi Dios chaykunata tukuchinqa, chay qhepamantaq mosoq pachapi sumaq kawsay kanqa (Apocalipsis 16:14-16).
14. ¿Pitan Dios akllaran Reinonpi Kamachikuq kananpaq, ima nispan Biblia willaranña chay Kamachikuqmanta?
14 Jehová Diosmi Jesucristota akllaran Diospa Reinonpi Kamachikuq kananpaq. Ñawpaqmantañan Biblia kayta willaran: “Huk qhari wawa nacepuwanchis, Diosmi qowanchis huk qhari wawata, paymi ñoqanchista kamachiwasun. Paypa sutinmi [...], Thak-kaypa Qollanan. [...,] kamachikuy atiyninqa hinantinmanmi mast’arikunqa, thak-kaypas manan tukukunqachu”, nispa (Isaías 9:6, 7). Jesusmi qatikuqninkunata yachachiran chay kamachikuyta mañakunankupaq: “Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun, munayniyki kay pachapi ruwakuchun, imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata”, nispa (Mateo 6:10, Edición 1988). Diospa Reinonmi otaq Diospa Kamachikuynin kay pachapi kamachikuqkunata tukuchinqa, paykunaq rantintataq kamachikunqa (Daniel 2:44). Chaymantataq kay Hallp’ata paraisoman tukuchinqa.
¡MOSOQ PACHA QAYLLAYKAMUSHANÑA!
15. ¿Iman ‘mosoq hallp’a pacha’?
15 Biblia nin: “Diospa prometewasqanchis mosoq hanaq pachata mosoq hallp’a pachatawan suyashanchis, chaykunapiqa tukuy imapas chaninkaman kanqa”, nispa (2 Pedro 3:13; Isaías 65:17). Biblia ‘hallp’amanta’ rimaspaqa runakunawanmi mayninqa tupachin. Chaymi chay ‘mosoq hallp’a pacha’ tupan Dios sonqo runakunawan.
16. ¿Ima sumaq regalotan Dios qonqa pay sonqo runakunaman, imata ruwana chayta chaskinapaq?
16 Jehová Diosmi mosoq pachapi pay sonqo runakunaman “wiñay kawsayta” qonqa, chaytan Jesús prometeran (Marcos 10:30). Ama hina kaspa Bibliaykipi maskhay Juan 3:16; 17:3 textokunata, Jesusmi chay textokunapi willashan imatan ruwananchis wiñay kawsayta chaskinapaq. Kunanqa Bibliapi yachasun ima saminchaykunatan chaskinqaku Paraisopi tiyaqkuna.
17, 18. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antinpi thak kawsay kananta, mana manchakuspa tiyananchistapas?
17 Millay ruway, awqa-tinkuy, huchapi kawsay, k’araq sonqo kaypas chinkapunqan. “Chinkapullanqan millay runakunaqa [...]. Llamp’u sonqokunan ichaqa kay hallp’ata chaskinqaku.” (Salmo 37:10, 11.) Thak kawsaymi kanqa, Diosmi ‘teqsimuyuntinpi awqa-tinkuykunata qolluchinqa’ (Salmo 46:9; Isaías 2:4). Chay kawsay chayamuqtinmi ‘chanin runa t’ikarinqa, thak kawsaypas hunt’aykunqa manaña killaq’ kanankama, chayqa wiñay-wiñaypaq ninanmi (Salmo 72:7).
18 Jehová Diospa kamachinkunaqa mana manchakuspan tiyanqaku. Ñawpa israelitakunapas Diosta kasukuspaqa mana llakipakuspan tiyaranku (Levítico 25:18, 19). ¡Ancha sumaqmi kanqa Paraisopi mana manchakuspa tiyayqa! (Isaías 32:18; Miqueas 4:4.)
19. ¿Imaynapin yachanchis mosoq pachapi askha mikhuykuna kananta?
19 Manañan mikhuykuna pisiyanqachu. “Askhallaña trigo kachun, orqo patakunapi askhallaña aytikuchun”, nispan salmista takiran (Salmo 72:16). Jehová Diosmi saminchanqa pay sonqo runakunata, ‘chakrakunapas rurunqan’ (Salmo 67:6).
20. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antin paraisoman tukunanta?
20 Hallp’antinmi paraisoman tukunqa. Millay runakunaq purunyachisqan hallp’apin sumaq wasikunata hatarichinqaku sumaq huertakunan kanqapas (Isaías 65:21-24; Apocalipsis 11:18). Hallp’an pisi-pisimanta aswan sumaqman tukunqa, Edén huerta hinan teqsimuyuntin sumaqllaña kapunqa. Diosmi wiñaypaq ‘makinta kicharispa llapa kawsaqkunata munasqankuwan saksaykachinqa’ (Salmo 145:16).
21. ¿Imaynapin yachanchis runakunawan animalkunawan sumaq kawsay kananta?
21 Runakunan animalkunawan sumaqta kawsanqaku. Salqa animalkunan uywasqa animalkunawan kuska mikhunqaku. Manan wawapas salqa animalkunata manchakunqachu (Isaías 11:6-9; 65:25).
22. ¿Iman sucedenqa onqoykunawan?
22 Manañan onqoykuna kanqachu. Diospa akllasqan Kamachikuq Jesusmi llapa onqosqakunata hanpinqa, kay Hallp’api kashaspa hanpisqanmantaqa astawanraq (Mateo 9:35; Marcos 1:40-42; Juan 5:5-9). “Manan mayqellanpas: ‘Onqosqan kani’, ninqachu.” (Isaías 33:24; 35:5, 6.)
23. ¿Ima raykun ancha kusikunapaq kanqa wañupuqkunaq kawsarinpuynin?
23 Munakusqanchis runakunapas wañusqankumantan kawsarinqaku, kasukuspaqa manañan hayk’aqpas wañunqakuchu. Lliw Diospa yuyayninpi kaqkunan kawsarimunqaku. Arí, ‘chaninkunatapas mana chaninkunatapas wañusqankumantan Dios kawsarichimunqa’ (Hechos 24:15; Juan 5:28, 29).
24. ¿Ima ninki kay Hallp’a Paraíso kaqtin chaypi tiyakuymanta?
24 Ancha Hatun Kamaqninchis Jehová Diosmanta astawan yachayta munaspa munayninta ruwaqkunapaqmi sumaq suyakuy kashan. Jesusmi qayllanpi wañuq suwata niran: “Ñoqawan kuska paraisopi kanki”, nispa, chhaynapin hamuq Paraisomanta rimaran (Lucas 23:43). Chay saminchaykunaqa Jesucristowanmi hunt’akunqa, chay raykun paymanta astawanraq yachananchis.


text:
Islas de la Bahía suyu
Islas de la Bahía suyu (kastilla simipi: Departamento de Islas de la Bahía), nisqaqa huk suyum Unduras mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Roatán.
260 km²
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 14 ñiqin pawqar waray killapi 1872 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
232 509 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
4 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Islas de la Bahía suyu.


text:
Paul von Hindenburg
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg sutiyuq runaqa icha Paul von Hindenburg (* 2 ñiqin kantaray killapi 1847 watapi paqarisqa Poznań llaqtapi - † 2 ñiqin chakra yapuy killapi 1934 watapi wañusqa Neudeck llaqtapi) Alimanya mamallaqtaq awqaq pusaq wan pulitiku karqan. Mariskal.
1925 watamanta 1934 watakama Weimar mama llaqtap umalliqninmi kachkan.
Mama: Luisa Guillermina Schwickart (1807-1893), Tayta: Robert von Beneckendorff von Hindenburg (1816-1902).
Ñawpa warmi: Gertrud von Sperling
Churinkuna: Pauline (1880), Oskar (1883) wan Annemaria (1891).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul von Hindenburg.
- Colección de imágenes


text:
Anwar Sadat
Muḥammad Anuar as-Sādāt, Anuar el-Sadat , Anuar Sadat sutiyuq runaqa arabya simipi: محمد أنور السادات,r (* 25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1918 watapi paqarisqa Mit Abu I-Kum llaqtapi - 6 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi wañusqa Qahira llaqtapi). Ihiptu mama llaqta Awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1978 watapiqa chiqniq.
1970 watamanta 1981 ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Sadat; Mama:
Ñawpaq warmikuna:
- Ehsan Madi
Wawakuna: Camila
- Jehan Raouf (Jehan Sadat)
Wawakuna: Gamal, Lobna, Noha wan Jehan
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Anuar el-Sadat.
- Pagina oficial de Anwar Sadat (arabya simipi)
- Anwar Sadat at The Internet Name Database
- El-Sadat.info (inlish simipi)


text:
Qhichwa runa nisqaqa lliw Qhichwa simita rimaq runakunam, Piruw, Buliwya, Ikwadur, Kulumbya, Arhintina, Chili mama llaqtakunapi tiyaq.
Qhichwa runakunaqa achka ñawpaq runa llaqtakunamantam paqarin, ahinataq Wankakuna, Chankakuna, K'anakuna, Qanchikuna, Inkakuna, Kallawayakuna, Qullakuna, Kañarikuna hukkunamantapas.
Manaraq huk Qhichwa runa llaqta kaptinpas, huk Qhichwa pusaqkunam chay hina huk runa llaqtapaq rimapuykunku.
Piruwpiqa manam lliw Qhichwa runakunapaq tantanakuyninchu kan. Ikwadur mama llaqtapitaq ECUARUNARI tantanakuymi lliw Kichwa runakunata rikuchiykun. Chay ECUARUNARI-qa hatun CONAIE sutiyuq, lliw indihina nisqa runa llaqtakunata rikuchiykuq tantanakuypim wankurisqa. Buliwyapiqa lliw Qhichwa runakuna yaqa kaqllatam Qhichwa siminkuta rimanku. Manaraq huk tantanakuyninku kaptinpas, ñam Yachay Ministiryupiqa huk kunayninku CENAQ nisqa kachkan.
Arhintinapi Qhichwa runakunaEditar
Arhintina suyupiqa 140.000-chá 160.000-chá Qhichwa rimaq kawsan Santiago del Estero pruwinsyapi. Astawan 6290 qhichwa runakuna Huhuy (Jujui) pruwinsyapi tiyanku. 1.379.000 urin Buliwyamanta qhichwa rimaq runakunaqa waq Arhintina suyukunapi kankus.
- Pukyu: [1]
Buliwyapi Qhichwa runakunaEditar
Buliwya suyupiqa 2.920.000 Qhichwa rimaq kawsan, Chuqichaka suyupi, Quchapampa suyupi, P'utuqsi suyupi, Uru-Uru suyupi, Chuqiyapu suyupi, Santa Kruspipas.
Chuqiyapu suyupiqa Kallawaya runakuna tiyanku. Kallawaya simitam rimanku.
Apaykachana: Apulu, Mirq´amaya, hukkunapas: antanka
Ikwadurpi Qhichwa runakunaEditar
Kulumbyapi Qhichwa runakunaEditar
- Pukyu: [2]
Piruwpi Qhichwa runakunaEditar
Piruw suyupiqa 3.262.137 Qhichwa rimaq kawsarqan 2007 watapi pikunachus 5-watayuq aswan kuraq ima karqanku. Qusqu suyupi, Ayakuchu suyupi, Apurimaq suyupi, Wankawillka suyupi, Anqash suyupi, Wanuku suyupi, Hunin suyupi, Pasqu suyupi, Kashamarka suyupi, Lima suyupi, Punu suyupi, Ariqipa suyupi, hukkunapas.
MusikuEditar
- Allpa llamk'ay: sara, papa, uqa, papaliza, triyu, yuyu, siwara, kinwa, kuka, kaphiy, waytakuna, .
- Qhuya
- Maki kapchiy
==
PhotokunaEditar
-
Qhichwa warmi llama michiq (Qusqu suyupi, Piruw)
-
Kichwa warmi, Alawsi llaqtayuq (Chimpurasu markapi), Ikwadur mama llaqtamanta
-
Kunchuku k'itimanta qhichwa runakuna, Piruw
-
Qhichwa wamra allpaqawan (Qusqupi, Piruw)
RunakunaEditar
Kaypipas qhawayEditar
PukyukunaEditar
- ↑ El Quichua de Santiago del Estero (kastilla simipi)
- ↑ www.ethnologue.com / Quechua, Napo Lowland (inlish simipi)
Hawa t'inkikunaEditar
- Pueblos Indígenas de Bolivia, Qhichwa runa llaqta (kastilla simipi)
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Qhichwa runa.


text:
Medidas de prevención para contrarrestar enfermedades por la época invernal
Medidas de prevención para contrarrestar enfermedades por la época invernal
El Ministerio de Salud Pública frente a la fuerte temporada invernal que afecta a varias provincias del país recomienda a la ciudadanía tener una actitud responsable y de prevención ante las enfermedades que se presentan en la época invernal. Para esto, se aconseja:
Kay killa tamiyakunapi unkuykunamanta harinkapak
Unkuyta Rikuk Wasimi kay tamiya killakunamanta wakin markakuna llakiyapashkamanta tukuy chaypi kawsakkunata unkuykunamanta harkarichun mañan. Chaypami kayta yuyarichin:
- Uhushpaka codowan, shuk pintuwan, shuk pankwanmi killparina kan.
- Mikukrishka puntapash, hipapash, ishpana ukumanta llukshishpapashmi makitaka alli alli mayllana kanchik.
- Ama maypipashchu ishpana kanchikchu.
- Chuya yakutami upiyana kanchik. Unkuyta Rikuk Wasimi cloro yakuta karakun.
- Wasi ukuta, wasi kanllatapashmi punchan punchan pichana kanchik.
- Maypi yakuta wakaychinchik chaytami alli alli killpashpa charina kanchik, shinami dengue chuspi ama tiyarichun harkashunchik.
- Maypi yaku wakaychishka kaktami semanan semanan mayllana kanchik, shinami dengue chuspipa lulunkunata anchuchishunchik.
- Ama maykanpash hanpita upiyanallachu kan. Hanpikunami unkuyta pakan. /Unkuyta Rikuk Wasi/PC.


text:
Recife
Recife llaqtaqa Brasilpi (Pernambuco suyupi), Brasil wamp'urani huk hatun llaqtam, Purtuyiskunap 1537 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin pawqar waray killapi 1537 watapi
Recife llaqtaqa 1 546 516-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Recife.
- Recife Munisipyu


text:
6 capítulo
¿Maypin wañupuqkuna kashanku?
¿Iman suceden wañuqtinchis?
¿Ima rayku wañunchis?
¿Sonqochawasunmanchu wañuymanta sut’illanta yachay?
1-3. ¿Imakunatan runakuna wañuymanta tapukunku, ima nispan askha religionkuna kutichinku?
ÑAWPA tiempomantaraqmi runakuna chay tapuykunata tapukuranku. Piña kanchis, maymantaña kanchis chaypas llapallanchismi chay tapuykunaman kutichiykunata yachayta munanchis.
2 Ñawpaq capitulopi yachasqanchis hina, kacharichiy otaq Jesucristoq sacrificakusqanmi wiñay kawsananchispaq ñanta kichariran. Yachallaranchistaqmi ‘manaña wañuypas kananta’ (Apocalipsis 21:4). Chay p’unchay chayamunankaman ichaqa wañuy kanqaraq. Yachayniyoq Salomón nisqan hina, “kawsashaqkunaqa yachankun wañukapunankuta” (Eclesiastés 9:5). Aswan unayta kawsananchispaqña kallpachakunchis chaypas, tapukushallanchismi, iman sucedewasun wañuqtinchis, nispa.
3 Pillapas munakusqanchis runakunamanta wañupuqtin, tapukunchispaschá: “¿Mayta ripunku? ¿Ñak’arishankuchu? ¿Qhawariwanchischu? ¿Yanapasunmanchu? ¿Wakmanta paykunawan tupasunmanchu?” nispa. Kay pachapi religionkunaqa imaymanatan chay tapuykunaman kutichinku. Wakinmi yachachinku, allin runakunaqa hanaq pachatan ripunku, millay runakunataq nina rawraypi ñak’arishanku, nispa. Hukkunataq ninku, machulankunawan tupanankupaqmi espiritukunaq tiyasqanman rinku, nispa. Huk religionkunan nillankutaq, juzgasqa kanapaqmi wañupuqkunaq tiyasqanman haykunchis, wakmantataq huk cuerpopi nacemunchis, nispa.
4. ¿Ima yachachiywanmi tupan askha religionkunaq yachachisqanku?
4 Chay yachachiykunaqa kay yachachiywanmi tupan: wañuqtinchisqa almanchismi lloqsispa kawsashallan, nisqawan. Ñawpa tiempomantapachan yaqa llapa religionkuna yachachinku, wañusqanchis qhepataqa wiñaypaqmi almanchis kawsan, rikushallanchismi, uyarishallanchismi, yuyaykushallanchistaqmi, nispa. ¿Imaynataq chayri kanman? Ñosqhonninchis raykun yuyaykunchis imaymanatapas ruwanchis, wañupuqtinchisqa ñosqhonninchispas wañupunmi. Ñosqhonninchis wañupuqtinqa manapuniñan imatapas yuyarisunmanchu nitaq sientesunmanchu.
¿IMAPUNIN SUCEDEWANCHIS WAÑUQTINCHIS?
5, 6. Bibliaq yachachisqanman hina, ¿imaynapin wañupuqkuna tarikunku?
5 Ñosqhonninchista Kamaq Jehová Diosqa yachanmi wañuqtinchis ima sucedesqanta. Paymi cheqaqtaqa yachan, Bibliapitaqmi willan wañupuqkuna imaynapi tarikusqanta. Kaytan yachachin: runa wañuspaqa ch’usaqmanmi tukupun. Wañuyqa hukniraymi kawsaymanta, wañupuqkunaqa manan rikunkuchu, uyarinkuchu nitaq yuyaykunkupaschu. Wañupuqtinchisqa manañan imanchispas kawsanchu. Cuerponchis ukhupiqa manan mana wañuq almaqa nitaq mana wañuq espirituqa kanchu. *
6 Salomonmi niran, kawsaqkunaqa yachankun wañukapunankuta nispa, chay qhepamantaq qelqaran, “wañukapuqkunan ichaqa mana imatapas yachankuchu”, nispa. Chay cheqaq yachachikuyman yapaykuspataq niran, munakuyninkupas cheqnikuyninkupas chinkapunmi, ‘chay wañuy-pachapiqa manan ima llank’anapas yuyanapas reqsinapas yachanapas kanchu’, nispa (Eclesiastés 9:5, 6, 10). Salmo 146:4 textopin nillantaq: Wañupuqkunaq ‘yuyaykusqankunan chinkapun’, nispa; arí, ch’usaqyapunmi. Wañuq runan kanchis, wañupuqtinchisqa ch’usaqmanmi tukupunchis. Kawsayninchisqa velaq ninanmanmi rikch’akun. Velata wañuchiqtinchisqa manan ninanqa maytapas rinchu aswanmi ch’usaqman tukupun.
WAÑUYMANTA JESUSPA RIMASQAN
7. Jesuspa rikch’anachisqan, ¿imatan wañuymanta yachachiwanchis?
7 Wañupuq amigonmanta rimaspan Jesucristo yachachiran wañupuqkuna imaynapi tarikusqanta. Qatikuqninkunatan niran: ‘Amigonchis Lazaroqa puñushanmi’, nispa. Paykunataq yuyaykuranku onqoymanta qhaliyashaspa Lazaroq puñusqanta. Manan entiendesharankuchu nisqanta, chaymi Jesusqa sut’incharan: “Lazaroqa wañupunmi”, nispa (Juan 11:11-14). Chaypin Jesusqa wañuyta rikch’anachisharan samaywan puñuywanpas. Amigonqa manan hanaq pachapichu nitaq rawrashaq infiernopichu kasharan. Manan angelkunawanchu nitaq machulankunawanchu kasharan, nitaq huk cuerpopichu wakmanta naceran. Wañusqan kasharan, misk’i puñuypi hina. Huk textokunapas wañuytan puñuywan tupachillantaq. Estebanta rumiwan ch’aqespa wañuchiqtinkun, Biblia nin, Esteban “puñuykapurqan”, nispa (Hechos 7:60, Mosoq Rimanakuy). Apóstol Pablopas qelqaranmi wakin wiñaymasinkuna wañuypi ‘puñukapusqankumanta’ (1 Corintios 15:6, Mosoq Rimanakuy).
8. Diosqa manan wañunanpaqchu runata kamaran, ¿imaynapin chayta yachanchis?
8 ¿Munaranchu Dios runakunaq wañunanta? Manapunin. Jehová Diosqa runata kamaran kay Hallp’api wiñay-wiñay kawsananpaqmi. Kay libropi yachasqanchis hina, Diosmi ñawpaq tayta-mamanchista munay huertapi churaran qhalilla kawsanankupaq. Sumaq kawsakunankutan munaran. ¿Munanmanchu munakuq tayta wawankuna machuyananta wañunantapas? ¡Manapunin! Jehová Diosqa munakuranmi wawankunata, munarantaqmi kay Hallp’api wiñay-wiñaypaq kusisqa tiyanankuta. Bibliaq willasqan hina, Diosmi ‘wiñay-wiñay kaqpi yuyaykuyta [otaq wiñay kawsayta]’ runakunaq sonqonpi churaran (Eclesiastés 3:11). Arí, ñoqanchisqa wiñay kawsaytan munanchis, chhaynatan Dios kamawaranchis, wiñay kawsay aypananchispaqtaq ñanta kicharinña.
¿IMA RAYKUTAQ WAÑUNCHISRI?
9. ¿Imatan Jehová Dios Adanta kamachiran, ima raykutaq mana sasachu karan kasukunanpaq?
9 Chhaynaqa, ¿ima raykutaq wañunchisri? Chayta yachanapaqqa ñawpaqtaraqmi yachana iman sucederan kay Hallp’api ñawpaq warmi-qhari tiyashaqtinku. Biblia nin: “Señor Diosmi hallp’amanta phutuchimurqan lliw munayllaña sach’akunata, mikhunapaqpas sumaqta”, nispa (Génesis 2:9). Ichaqa Diosmi Adanta kamachisqa: “Atinkin huertapi llapa sach’a ruru mikhuyta, allinkaqta mana allinkaqta reqsichiq sach’a rurutan ichaqa ama mikhunkichu, chayta mikhunki chayqa, wañunkipunin”, nispa (Génesis 2:16, 17). Chay kamachikuyta kasukuyqa manan sasachu karan, chay huertapiqa karanmi askha ruruyoq sach’akuna Adanpas Evapas mikhunankupaq. Aswanmi paykunaqa Diosman agradecido kasqankuta rikuchinanku karan lliw chaskisqankumanta, ch’uya kawsay chaskisqankumantapas. Kasukuspaqa, Yayanku kamachikuq kasqantan respetankuman karan, rikuchinkumantaqmi karan kasukuy munasqankutapas.
10, 11. a) ¿Imaynapin ñawpaq tayta-mamanchis Diospa contranpi huchallikuranku? b) Adanwan Evawan mana kasukusqanku, ¿ima raykun mana panpachanapaq hina karan?
10 Ñawpaq tayta-mamanchismi ichaqa Jehová Diosta mana kasukurankuchu. Mach’aqwayta rimachispa Satanás Evata tapuran: “¡Ahá! ¿Dioschu nirqasunkichis: Aman mikhunkichischu huertapi llapa sach’a ruruta?” nispa. Warmitaq kutichiran: “Huertapi sach’akunaq ruruntaqa atiykun mikhuyta, huerta chawpipi kaq sach’a rurullatan manaqa, Diosmi niwarqanku: Aman chaytaqa mikhunkichischu, amallataq llamiykunkichispaschu, mana chayqa wañunkichismi”, nispa (Génesis 3:1-3).
11 Satanastaq niran: “Manapunin wañunkichischu. Diosqa yachanmi chayta mikhuqtiykichis hina ñawiykichis kicharikunanta, hinaspa Dios hina allinkaqta mana allinkaqta reqsiq kanaykichista”, nispa (Génesis 3:4, 5). Saqran Evata creechiyta munaran chay sach’aq rurunta mikhuyqa allinninpaq kasqanta. Chhaynapin payllamanta akllakunman allin kaqta mana allin kaqtapas, otaq munaynillanta ruwanman. Sach’aq rurunta mikhunkichis chayqa wañunkichismi, nispa nisqanmantan Saqraqa Jehová Diosta llulla nispa k’amiran. Evaqa Saqraq nisqanta kasukuspan sach’aq rurunta mikhuran. Chaymantataq qosanman haywaqtin paypas mikhuran. Yachashaspan Diospa kamachikusqanta mana kasukurankuchu. Chay kamachikuyqa hunt’anankupaq hinallan karan. Chhayna ruwasqankuwanmi Yayankuta qhepancharanku kamachikuq kasqantapas. ¡Kamaqninku contra huchallikusqankuqa mana panpachanapaqmi karan!
12. ¿Ima rikch’anachiywanmi entiendesunman imayna Jehová Dios sientekusqanta Adanwan Evawan mana kasukusqankumanta?
12 ¿Imaynan sientekuwaq uywasqayki wawa mana kasukusuqtiyki mana respetasuqtiyki mana munakusuqtiykipas? ¿Manachu sonqoykita nanachinman? Maytachá Jehová Diospa sonqon nanaran Adanwan Evawan paypa contranpi hatarisqankumanta.
13. Jehová Diospa nisqan hina, ¿iman Adanta wañupuqtin sucedenan karan, imatan chaywan nisharan?
13 Jehová Diosta mana kasukusqankumantan Adanwan Evawanqa manaña wiñaypaqchu kawsananku karan. Chay rayku Diospa nisqan hina wañupuranku. Kawsayninkun tukukapuran. Manan maymanpas ripurankuchu espíritu hina kawsanankupaq. Chaytan Jehová Dios Adanta niran mana kasukusqanmanta: ‘Ruwasqa kasqayki hallp’aman tukunki, ñut’u hallp’an kanki, ñut’u hallp’amantaqmi tukupunki’, nispa (Génesis 3:19). Ñut’u hallp’amantan Diosqa Adanta ruwaran (Génesis 2:7). Manaraq ruwasqa kashaqtinqa manan Adanqa karanchu. Hallp’amanmi tukunki nispa nisqanwanmi Jehová Diosqa rikuchisharan ch’usaqman tukupunanta. Adanqa mana kawsayniyoqmi kapunan karan ñut’u hallp’a hina.
14. ¿Ima rayku wañunchis?
14 Adanpas Evapas kunankaman kawsashankuman karan, ichaqa Diosta mana kasukuspa huchallikusqankumantan wañupuranku. Adanmi mirayninman saqewaranchis huchatapas wañuytapas chay raykun wañunchis (Romanos 5:12). Chay huchaqa rikch’akun millay onqoymanmi, chaymantaqa manan pipas qespinmanchu. Wañuymanmi apan, wañuyqa awqanchismi manan amigonchischu nitaq saminchaychu aswanmi ñakay (1 Corintios 15:26). ¡Anchatan Jehová Diosta agradecekunchis kacharichiywan chay millay awqamanta qespichiwasqanchis rayku!
¿IMAYNATAN YANAPASUNKI WAÑUYMANTA CHEQAQTA YACHAY?
15. ¿Ima rayku sonqochawanchis wañuymanta cheqaqta yachay?
15 Wañusqakuna imaynapi tarikusqanmanta Bibliaq yachachisqanqa sonqochawanchismi. Rikusqanchis hina, manan ñak’arinkuchu nitaq nanaypichu kashanku. Manan imanawasunmanpaschu, chaymi mana manchakunachu. Manan yanapasunmanchu nitaq yanapawasunmanpaschu. Manan paykunawan rimasunmanchu nitaq paykunapas ñoqanchiswan rimankumanchu. Religionkunamanta askha umalliqkunan ninku, ñoqaykuqa atiykun wañusqakunata yanapayta nispa, chay llullakusqankupi iñispataq runakunaqa qolqeta qonku. Cheqaqta yachasqanchismi hark’awanchis chay llullakuykunawan mana q’otuchikunanchispaq.
16. ¿Pin askha religionkunaq yachachiyninta yuyaychan, imaynata chayta ruwan?
16 ¿Bibliaq nisqanman hinachu wañusqakunamanta religionniykipi yachachinku? Yaqa llapa religionkunan mana chhaynatachu yachachinku. ¿Ima rayku? Satanás paykunata yuyaychasqan rayku. Paymi pantasqa religionkunawan runakunata q’otushan, runaq almanqa kawsashallanmi wañusqanku qhepatapas nispa. Hinaspapas Jehová Diosmanta runakunata karunchananpaqmi chay yachachiyta huk pantasqa yachachikuykunawan tupachin. ¿Imaynata chayta ruwan?
17. ¿Ima raykun infiernomanta yachachikuy Jehová Diosta k’amin?
17 Yachasqanchis hina, wakin religionkunan yachachinku, millay runakunaqa rawrashaq infiernopin wiñaypaq ñak’arinqaku, nispa. Chay yachachiywanqa Jehová Diostan k’aminku, payqa munakuq Diosmi, manan hayk’aqpas chhaynataqa ñak’arichinmanchu (1 Juan 4:8). ¿Ima niwaqmi mana kasukusqanmanta wawanpa makinta ninawan ruphachiq runamanta? ¿Respetawaqchu chay runata? ¿Reqsiyllatapas munawaqchu? Manapunichá. Yana alma runata hinachá rikuwaq. Satanasmi munan Jehová Diosmantapas chhayna yuyaykunanchista, ninmi: Jehová Diosqa runakunatan rawrashaq ninapi wiñay-wiñaypaq ñak’arichin, nispa.
18. ¿Religionkunaq ima llulla yachachisqanwanmi runakuna wañusqakunata yupaychanku?
18 Satanasqa wakin religionkunawanmi yachachillantaq, wañupuqkunaqa espiritumanmi tukupunku, chay espiritukunatan yupaychanapas respetanapas, nispa. Chay espiritukunas atiyniyoq amigokuna kankuman otaq manchakunapaq awqakuna. Chayta creespan askha runakuna wañupuqkunata manchakunku, hatunchanku, yupaychankupas. Ichaqa Bibliaq yachachisqan hina, wañupuqkunaqa puñushankun, Jehová Diosllatataqmi yupaychananchis Kamaqninchis tukuy qowaqninchis kasqan rayku (Apocalipsis 4:11).
19. ¿Bibliamanta ima yachachikuytan entiendellanchistaq wañuymanta cheqaqta yachaspa?
19 Wañusqakunamanta cheqaqta yachaspaqa manañan religionkunaq pantasqa yachachikuyninkunawan q’otuchikunchischu. Hinaspapas Bibliamanta huk yachachikuykunata aswan allinta entiendenchis, entiendellanchistaq Paraisopi wiñay kawsanapaq promesamanta. Wañupuqkunaq espiritunqa manan maypipaschu kawsashan, chay yachasqanchismi astawan sut’inchan wiñay kawsanapaq suyakuyninchista.
20. ¿Ima tapuymantan hamuq capitulopi yachasun?
20 Ñawpa tiempopi Job sutiyoq runan kayta tapukuran: ‘Runari, ¿wañuspa kawsarinmanchu?’ nispa (Job 14:14). ¿Kawsarinkumanchu wañuypi puñuqkuna? Chay tapuyman Bibliaq kutichisqanqa sonqochawasunmi, hamuq capitulopin chaymanta yachasun.
^ par. 5 Apéndice nisqapi, 208-211 paginakunapi astawan willashan ima ninanmi alma, espíritu simikuna.


text:
Waraniyi runa
Waraniyi runa nisqaqa lliw Waraniyi simita rimaq runakunam, Arhintina, Brasil, Buliwya, Parawayi mama llaqtakunapi tiyaq.
Waraniyi runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waraniyi runakunamanqa achka runa llaqtakunam kapun: Simba, Chiriwanu (Chiriguano), Mbya (Mbyá), Achiy wayaki (Aché Guayakí), Kaywa (Kaiwá), Chiripa (Chiripá), Pay tawitira (Paí tavyterá), Tapitiy (Tapieté), Shita (Xetá).
Buliwyapi Waraniyi runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Buliwya suyupiqa 133.393 Waraniyi runa kawsan, Chiriwanu nisqakunam, Santa Krus suyupi, Chuqichaka suyupi, Tarija suyupipas [2].
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waraniyi runakunaqa Waraniyi simitam (Rimakunap ayllun: Tupi waraniyi) rimanku.
Huk rimakuna (Qhichwa simi - Wanariyi simi):
- qhari: aba
- warmi: cuña
- uma: cang
- k'aklla: tatipi
- ñawi: teza
- rinri: apizacua
- maki: mbo
- inti: cuarací
- killa: yací
- yaku: I
- nina: tata
- urqu: ibiti
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Waraniyi runa.


text:
Hatun llaqta (kastilla simipi: ciudad) nisqaqa ancha achka, hatun wasikunayuq llaqtam, chaypim achka runakuna kawsan.
Hatun llaqtapiqa rumi wasikuna icha kusasqa tikakunamanta isku chapusqawanmi wasichasqakunam. Hatun llaqtapiqa atukaymi (industria nisqa), maki kapchiqkuna, qhatuqkunapas. Ancha hatun llaqtakuna hatun yachay wasiyuqmi, hamut'ana kuraq sunturyuqpas.
Mama llaqtap kamachiqninkunap tiyaqninniyuq hatun llaqtataqa uma llaqta ninchikmi.
Huk Tawantinsuyupi, Inkakunap pachanpiña kachkasqa hatun llaqtakuna:
Ispaña mama llaqtayuqpa, wiraquchakunap kamasqan huk llaqtakuna:
- Lima (Ciudad de los Reyes, Ispaña Qhapaqkunap llaqtan nisqa)
- Montevideo
- Caracas
- Madrid
- Buynus Ayris


text:
Saqtan pruwinsya
Santa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Santa) nisqaqa Piruw mama llaqtap Anqash suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chimputi llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Isqun distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Urin runasimi nisqaqa urin Piruwpi, Buliwyapipas, Jujuypipas Qhichwa simipaq allin qillqayninmi.
Chay allin qillqaytaqa tayta Rodolfo Cerrón Palominom kamaspa, 1994 watapi urin qhichwa simipaq qhichwa - kastilla simi taqitas uyaycharqan. Chay Chanka Qusqu Qullaw allin qillqaytaqa Piruwpa urinpi, Bulibiyapipas llamk'achinchik, chay hinataq wikipidiyapi. Arhintinap runasiminpaq chay hinallataqmi allin kanman.
Lliw k'iti rimaykunamanta aswan ñawpaq t'uqyaykuna hinam qillqanchik, ahinataq:
PukyukunaEditar
Cerrón-Palomino, Rodolfo (1994): Quechua sureño, diccionario unificado quechua-castellano, castellano-quechua. Lima, Biblioteca Nacional del Perú.


text:
Mama Llaqtap San Agustín Yachay Sunturnin
Mama Llaqtap San Agustín Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional de San Agustín, UNSA) nisqaqa Piruwpi, Ariqipa llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rial wan Puntifisya "Intra Claustra" Yachay Sunturnintaqa 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1714 watapi Climinti XI sutiyuq Tayta Papam wan Felipe V Riy kamarirqan. Chayrayku 300 watayuqmi kachkan. Mama Llaqtap San Agustín Yachay Sunturnintaqa 11 ñiqin ayamarq'a killapi 1828 watapi
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mama Llaqtap San Agustín Yachay Sunturnin: Tukri llika tiyaynin (kastilla simipi)


text:
Grigu simi
Grigu simi (Eλλnvιkή Yλώσσa) nisqaqa grigukunap rimayninmi. Ñawpa pacha lliw anti Iwrupapim rimarqanku, aswan yachaqkuna Grisyapi kaptinmi. Grigu simitaqa grigu siq'i llumpa nisqawan qillqanku.
Chay rimaypiqa achka chaninchasqa qillqakunatam rurarqanku, ahinataq Platon-pa qillqasqan Politeia (Πoλιteίa: mama llaqta tantari) icha Aristotelis-pa qillqasqan Organon (ΌpYavov).
Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuynin (Kaιvή Aιaθήkn) grigu simipi qillqasqam. Ñawpa Rimanakuy iwriyu simipi kaptinmi, grigu rimaq hudyukuna grigu simiman t'ikrarqan (latin simipi septuaginta, "qanchis chunka").
Bisantyu qhapaq suyup simin karqan. Turkukuna Bisantyu llaqtata atipaptin, grigu simip chaninchasqa kaynin chinkarqan.
Kunanqa musuq grigu simi nisqaqa Grisya, Kipru mama llaqtakunap tukri siminmi.


text:
7 willakuy
¿Imaynatan huñunakuyniyku aparikun?
Ñawpa cristianokunaqa huñunakuyninkupin takiqku, Diosmanta mañakuqku, Diospa Simin Qelqata leeqku, t’aqwiqku ima (1 Corintios 14:26). Chay hinatan rikunki huñunakuyniykuman hamuspapas.
Bibliamanta allin yachachikuykunan kan. Sapa semana tukuytan sapanka iñiq t’aqakuna huñunakunku Bibliamanta discursota uyarinankupaq. Chayqa 30 minuton aparikun, chaypin willakamun imayna tiempopi kawsasqanchista, imaynatan Biblia yanapawasunman kawsayninchispi chaytapas. Chaypiqa llapa uyariqkunatan kallpachakun textokunata Bibliankupi maskhanankupaq. Chay qhepamanmi Qhawaq Revistata Estudianapaq Huñunakuy kan, chayqa huk horan aparikun, chaypiqa llapankun invitasqa kanku revistapi tapuykunaman kutichinankupaq. Chaypin yachayku Bibliapi yachachikuykunata imayna kasukuyta. Hallp’antinpi kaq 100.000 más iñiq t’aqakunapin kaqllata yachayku.
Allin yachachiq kanaykupaqmi yanapawanku. Chaymantapas huk ch’isintan huñunakuyku, chay huñunakuyqa kinsapin t’aqasqa kashan. Ñawpaqtaqa Biblia Estudianapaq Huñunakuymi kan, chayqa 30 minuton aparikun, chaypin Bibliapi kamachikuykunamanta profeciakunamantapas tapuywan kutichiywan t’aqwiriyku. Chay qhepamanmi Bibliamanta Allin Yachachiq Kanapaq Escuela kan, chayqa 30 minuton aparikun. Chay huñunakuy qallariytan iñiqkuna Bibliapi textokuna leemusqankuta pisillapi willarinku. Chay qhepamanmi Escuelapi matriculasqakuna demostracionkunata ruwanku, huk yachachiqtaq willarimun imaynatan chay yanapawasunman allin leeq allin rimaq kananchispaq chayta (1 Timoteo 4:13). Qhepatataq Predicayta Yachanapaq Huñunakuy kan, chayqa 30 minuton aparikun, chaypiqa discursokunawan, iñiqkunata tapusqankuwan, demostracionkunawan iman yachachiwanku Bibliamanta hukkunaman yachachinaykupaq.
Huñunakuyniykuman hamuspan anchata admirakunki allin yachachikuykunata uyarispa (Isaías 54:13).
¿Imatan rikunki Jehová Diospa testigonkunaq huñunakuyninpi?
¿Mayqen huñunakuyniykumanmi ñawpaqta riyta munawaq?


text:
Willachikuy
Willachikuy nisqaqa (kastilla simipi: comunicación) runapura, ima willaq kaqpurapas willakunatam kachaypas chaskiypas.
Ñawpa pachamantaña runa rikch'aq kikinpa sapsi willana yawrininwanmi runapura willanakun: rimaywanmi. Aswanqa, kurku hawanchayninchikwanmi, uya hawanchayninchikwanmi willanakunchikmi.
Qillqa wallparisqa karqaptinmi, qillqaywanpas willarinakurqanchik, liwruwanmi, willay p'anqawanmi.
Willay p'anqakunata kachanakunapaqqa chaski nisqa runa mink'akunam llamk'ayta qallarirqan.
Pacha musuqyaptin, musuq, pinchikillawan llamk'aq willachikuy llikakunatam wallpariqanku: karu qillqaymi, karu rimaymi, ñaqha watakunapitaq antañiqiq llikakunam, internet nisqa hatun sapsi antañiqiq llikakunap llikanpas.
Huk puririylla riq willachikuypaq llikakunataq willay kancha nisqam. Chay willay kanchaqa willay p'anqa nisqawanmi qallarirqan. Hinallataqmi liwrukunam - ahinataq Dyuspa Simin Qillqam - willay kancha hinam mast'asrisqa karqan. Kunan pachataq pinchikillawan llamk'aq willay kancha llikakunam llamk'aykun: ankichiymi, ñawikaruymi.


text:
Mamallaqtapura Qullqi Qullqa
Mamallaqtapura Qullqi Qullqa (MQQ) nisqaqa (inlish simipi: International Monetary Fund IMF, kastilla simipi: Fondo Monetario Internacional FMI) huk mamallaqtapura tantanakuymi, Huñusqa Nasyunkunaman kapuq.
MQQ-qa 22 ñiqin anta situwa killapi 1944 Bretton Woods llaqtapi (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi) mamallaqta kamachiqpura huñunakuypim makarisqas karqan.
MQQ tantanakuypi lliwmanta aswan qullqisapa mamallaqtakunam lliwmanta aswan akllana atiyniyuqmi kachkan: Hukllachasqa Amirika Suyukuna 17,08 %, Nihun 6,13 %, Alimanya 5,99 %, Ransiya 4,95 %, Hukllachasqa Qhapaq Suyu 4,95 %.
MQQ-qa huk mama llaqtakunaman muchuptinqa kañinawan manuchinmi.


text:
Pallaysu
Pallaysu, Apatara icha Kukaracha nisqakunaqa (ordo Blattodea) nisqakunaqa tawantin phawanapaq raprakunayuq palamakunam, khachuq k'akllachayuq. Pallaysup qirisankuna wiñakusqaña mama palama hinam.
Aswan haq'arwitukunaqa yurakunatam mikhun.
Huk iskay pallaysu rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Blattidae
- Periplaneta americana
- Blatta orientalis
- Blattellidae
- Blattella germanica
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pallaysu


text:
Parina Quta (Buliwya-Chili)
Parina Quta (kastilla qillqaypi Parinacota) nisqaqa Buliwya suyupi juk nina urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, Uru Uru suyupi, Sajama pruwinsyapi, Karanka Kurawara munisipyupi, Sajama kantunpi, Chili mama llaqtapipas, Lawqa mama llaqta parkipi. Pikchunqa mama quchamanta 6.348 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Parina Quta.


text:
Chaqllisinchi
Khimika (kastilla simipi: química) icha Chhaqru yachay[muchusqa pukyu], kichwapi Chakllisinchi[1] (Chaqllisinchi) nisqaqa imayaypa phatmankunamantam isrukturanmantapas kayninkunamantapas yachay, chaypas ruranakuypi hinayachiyninkunatam, chaypas michantam.
Riqsinchik qallawakunata - mana t'inkisqa imayaykuna -, qallawamanta t'inkisqakunatapas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ César Guanolema Curicama: Vocabulario kichwa – español por asignaturas. Validado por la academia de la lengua kichwa (llikapi, shuklla sutisuyu). chakllisinchi.


text:
Yaminawa runa
Yaminawa, Yaminahua, Jaminawa icha Yamanawa nisqaqa lliw yaminawa simita rimaq runakunam, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi, Brasilpi, Buliwyapi, Piruwpipas tiyaq.
Tiyay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Brasilpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paykunaqa Chandless mayuwan Yurúa mayuwan patakunapi kawsanku.
Buliwyapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Buliwyapiqa paykuna Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsanku.
Piruwpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruwpiqa Yaminawa runakuna kay mayu patakunapi kawsanku: Purus mayu, Curanja mayu, Piedras mayu, Mapuya mayu, Wakapishtiya mayu, Tawamanu mayu, Cashpajali mayu, Sipawa mayu
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yaminawa runakunaqa yaminawa simitam rimanku.
Huk sutikuna (qhichwa simi - yaminawa simi):
- Runakuna - iodapo
- Warmi - apuí
- Wasi - üuü
- Wasa - pimiti
- Sinqa - rüchüco
- Mat'i - poimana
- Utku - sharapo
- Tayta - ipo


text:
Hatun k'usillu
Hatun k'usillu icha Runa k'usillu nisqakunaqa (ñawpa pacha familia Pongidae nisqa, kunantaq runakunawan familia Hominidae nisqawan ch'aqtasqa) huk runa hina hatun, chupannaq k'usillukunam, Afrikapi Asyapipas kawsaq.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chimpansi (Pan) - Aphrikapi kawsaq
- Hatun chimpansi (Pan troglodytes) - Aphrikapi kawsaq
- Uchuy chimpansi (Pan paniscus) - Aphrikapi kawsaq
- Gurila (Gorilla) - Afrikapi kawsaq
- Kunti gurila (Gorilla gorilla)
- Anti gurila (Gorilla beringei)
- Orangutan (Pongo) - Asyapi kawsaq
- Anti orangutan (Pongo pygmaeus)
- Kunti orangutan (Pongo abelii)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hatun k'usillu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Hatun k'usillu


text:
Muyuriq pacha
Muyuriq pacha nisqaqa (kastilla simipi: medio ambiente) runap icha huk kawsaqpa - yurap icha uywap - muyuriqnin ima kaqninkunapas, kawsaqkunapas mana kawsaqpas, ichataq wakin runakunapas.
Runap qhali kawsananpaqqa ch'uya muyuriq pachatam muchun, mana waqllisqa sallqa pacham, allin kawsaysapa runakunapas. Waqllisqa muyuriq pachapi kawsaqkuna wañunqam, achka yura, uywa rikch'aqkunam.
Runaqa mana allin rurayninkunawan muyuriq pachata miyuchaspa waqllinmi, ahinataq miyu q'upawan, kuru qullunawan, nisyu wanuchanakunawan, miyuta saqiykuq apaykachanakunawan - antawawan, antankawan - phawrikakunawanpas.
Chayraykum muyuriqninchik pachata amachananchikmi anchata tiyan.


text:
Wp/trv/Kuxun mu muda
Emca ka bubu mu “ini bay dma kddiyax ka yabung mu nii, ou bay kuxun na muda, ini ku na plungi ana manu. saw ka qmita nanaq patas mi treybi cnbu teynaw. saw ka rmri mi tminun pala saw swalu swayi mu qridin mi swayi mu snaw, smsik dxran mi sminaw uqan tnsapah uri, emca nanaq miing thiyan, mi ppulah” yasa kuxun mu bay muda ka emdaan nii.kiya mi prngaw ku kuxun mu muda uda hini han. Tukingal kuxun mu muda u kiya ka “qmita patas” yabay pkla sediq ana manu ka pnatas ruma patas hiya, malu ka sluhay ou phtasan,klaun mu ka emdaan dsediq uri,qnita mu kda hay patas tmsa yaku “emchuya muda qmpah?” kiya sow musa niqan bay brihan na ka qnpah. “snhuya mudus babaw dxran ni snhuya lnglung quri qrinuc sediq? kiya ka musa malu bay ka kndsan ta babaw dxran. Wada ou bay ka qntaan mu patas da,kiya mi ou patas qtaan mu kddiyah,ana saw knuwan nasi niqan diyah mu u snkuxun ku manganl patas mi pmita pas. Tudha kuxun mu muda u kiya ka “rmri mi tminun pala”, sapah pyasan mu niqan emptusa tmsa yami iaqi meuyas “mrri mi tminun pala”, rmri nami rri rudan cbiyaw, saw ka siyo siyo siyo mi ohnay ohnay yaku uYbun Miquy dungan tminun nami ou pala sluun nami lubuy pila lubuy patas, bunuh mi lukus uri, emdaan rudan cbiyaw ka uda nii, niqan bay rileyh na. tdhuun bay sediq icil alang ka tninun ta pala. kndadax hini mkla ku ou emdaan rudan cbiyaw, mkla ku mrri mi tminun pala uri, kiya mi snkuxun ku mrri mi tminun waliq. Tuuturu Kuxun mu muda uda u kiya ka “snksik dxral mi sminaw uqan tnsapah”, ruma sapah mu yabay yaku ka pusu bay qsuran laqi qriil,bubu mu piyah ku laqi tipiq tsaan ku na “sluhay kmaraw sapan mi snhuya sminaw qqaya? kiya mi musa malu bay nniqan ka sapah sun asi ku ka dmayaw knaraw sapah kdiyah,ssikun mu kmalu kana ka dxran kraun mu ka tqiyan mi hpuyan mi haan msuus rupun.saw dxran nganguc.mi uyung ussikun mu kdiyah uri. sbliqun mu sminaw kana ka uqun pngrah mi hpuyan uqan,kiya ka qrasun mu balay qrasun ku bay tama bubu mu, kiya qrasun mu muda. sapah mu sbliqun mu bay kdyah, ini mu bay striqi. Sayang way ku meuyas sapah pyasan ana ou ka pyasan mu patas.mtna naq hiya ini ku kbsrux ,snkuhun ku bay qmita patas mi suupu ku rmri tnhiqan mu muyas sapah pyasan hiya yaku u tminun ku mi smsik mi kmaraw nniqan uri uda nii asi mu ka qulung daun .kiya ka ana ima , qmita yaku swalu ku dha balay, dayaku u sun dha kiya ka “ laqi muyas balay ”ana knuwan uxay kpriyuh ka daan mu nii.


text:
Jiubamunda yachachiccunaca alli organizarishami Bibliata yachachin
Jiubamunda yachachicunaca ñami mas de 100 guatacunata alli organizarisha Bibliapu alli güillaicunata ginticunamu yachachin. Paicunaca bashtundi shimicunapi, mas de 200 llactacunapi yachachisha purin. ¿Imamundashi shina yachachisha purin? ¿Imatati mundo entero ginticunamu yachachingapu rran? Cai peliculami cai tapuicunata yachachun ayudan. Shinaiti Jiubamunda yachachiccuna imashina mundo enteropi yachachisha purictashi mas intindichin.


text:
10 Yachachikuy
¿Imataq familiawan Diosta yupaychayqa?
Ñawpa tiempomantaraqmi Jehová Diosqa ayllukunata kallpanchan familiantin iñiyninkupi kallpanchanakunankupaq chaynataq huñulla kanankupaqpas (Deuteronomio 6:6, 7). Chaymi Testigonkunaqa familiantin Diosta yupaychanaykupaq tanteaniku necesitasqaykuman hina Bibliapa yachachikuyninkunamanta sapa semana estudianaykupaq. Sapallanku kaqkunapas Diosta yupaychanankupaqmi tiempochakunmanku Bibliamanta astawan yachanankupaq.
Jehová Diosman astawan asuykuymi. ‘Diosman asuykuptinchikqa paypas asuykuwasunmi’ (Santiago 4:8). Jehová Diostam astawan reqsinchik imayna Dios runakunawan kasqanmanta Palabranta estudiaspa. Familianchikwan estudiayninchiktaqa qallarichwanmi Bibliata kallpawan leespa, chaypaqqa ichapas sapa semana leechwan Diosmanta Yachachinapaq Escuelapaq tanteasqaña textokunata. Sapakamam leenmanku akllasqanku textokunata hinaspam imapas yachasqankumanta rimarinmanku.
Familianchikwan astawan kuyanakuymi. Qosakunam señorankuwan chaynataq tayta-mamakunam wawa-churinkuwan astawan kuyanakunku Bibliata kuska estudiasqankuwan. Chayna estudianankupaq tanteasqanku punchawtaqa kusikuywanmi suyanqaku. Ichapas wawa-churinkupi piensaspa Willakuq, ¡Rikchariy! revistapa hinaspa jw.org nisqanpi yachachikuyninkunata paykunawan estudianmanku, estudianmankutaqmi warmanku escuelapi ima sasachakuyninkutapas imaynata atipanankupaq yachachispa. Huñunakuypaq tupaq takikunatapas takinmankum, estudiasqanku tukuytañataqmi imallatapas mikunmanku.
Diosta yupaychanapaq familianchikwan sapa semana kallpanchakusqanchikqa yanapawanchikmi Bibliata kusikuywan estudiananpaq. Chayna rurasqanchikmantaqa astawan bendecisqam kasun (Salmo 1:1-3).
¿Imanasqam Diosta yupaychanaykupaq sapa semana tiempochakuniku?
¿Imatam tayta-mamakunaqa ruranmanku Dios yupaychayninku kusikuypaq kananpaq?


text:
Allpa wira (Kupii)
Allpa wira, Rumi wira icha Pitrulyu (Kastilla simi: petróleo) huk allpa ukhunpi tiyaq, yana, rawraypaq, puriqlla (likidu) kaq k'illimsa yakuchaqkuna chaqrusqam, rumiyasqa rawrana nisqa.
Huk sutikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kupii samusa 'copé'manta.
- Yanaquri musuq simi samusa 'oro negro'manta [1].
Kaykunata ruranku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa wiramantaqa achka imakunatapas ruranchik, ahinataq:
- Rawranakuna (antawa, antakuyu, antankakunapaq, wasikunapi quñichinapas)
- Imachanakuna
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Arusimiñee , Minedu Bolivia (2009)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Allpa wira (Kupii).
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)


text:
K'uskiykuy
K'uskiykuy icha T'aqwiy (kastilla simipi: investigación) nisqaqa yachaqkunap musuq yachayta tarinanpaq maskaynin. Yachay sunturpi k'uskiykunkum.
Ñawpaqta ñawpaq takyachisqa (hypothesis) nisqatam nichispa, chay ñawpaq takyachisqatam qhawaywan, chapaywan, llami aknawan (experimentum nisqawan) icha qillqakunata ñawiriywan chiqanchaspa, arí icha manam nispa chaskinchik icha mana chaskinchikchu. Chay hinam musuq yachayta tarinchik.
Chay k'uskiykuywan rikusqamanta allinta takyasqa kaymataqa ñasa (theoría) ninchikmi.


text:
¿Imatapunim Bibliaqa yachachin?
Kay qellqaqa ruwasqam kachkan Bibliamanta achka yachachikuykunata yachanaykipaq, imanasqa ñakarisqanchikmanta, wañuptinchik ima pasawasqanchikmanta, ayllupi kusisqa kawsakuymanta hinaspa hukkunamantapas.
¿Sasachakuykunapi kawsananchiktachu Dios munarqa?
Yaqapaschá tapukurqanki imanasqa achka sasachakuykuna kasqanmanta. ¿Yacharqankichu chaykuna manaña kananmanta Bibliapa yachachisqanta?
1 KAQ YACHACHIKUY
¿Imataq Diosmanta cheqap kaq?
¿Nanachikunchu Diosqa qanmanta? Yachay imayna kasqanmanta hinaspa imaynata asuykunaykimantapas.
2 KAQ YACHACHIKUY
Bibliaqa Diospa palabranmi
¿Imaynatam Bibliaqa yanapasunkiman sasachakuynikikunata allichanaykipaq? ¿Imanasqam chaymanta mana iskayrayawaqchu?
3 KAQ YACHACHIKUY
¿Imatam Dios munan kay Allpa pachapaq?
¿Cumplikunqachu Diospa munaynin kay Pachapi? Chayna kaptinqa, ¿haykapim?
4 KAQ YACHACHIKUY
¿Pitaq Jesucristoqa?
Qaway imanasqam Jesusqa prometesqa miray. ¿Maymantam hamurqa? ¿Imanasqam Jesusqa Diospa sapallan churin?
5 KAQ YACHACHIKUY
Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmi Diospa sumaq regalon
¿Ima ninantaq rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa? ¿Imaynatam chaywan yanapachikuwaq?
6 KAQ YACHACHIKUY
¿Maypitaq wañusqakunaqa kachkan?
Bibliam yachachin maypi wañusqakuna kasqanmanta hinaspa imanasqa runakuna wañusqanchikmanta.
7 KAQ YACHACHIKUY
Kuyasqanchik wañukuqkunapaq cheqap suyakuy
¿Wañukurqachu kuyasqa aylluyki? ¿Atiwaqchu kaqmanta tupaykuyta? Qaway, Bibliam wañuqkuna kawsarimunanmanta yachachin.
8 KAQ YACHACHIKUY
¿Imataq Diospa Reinon?
Achka runakunam Diosta mañakunku Gobiernon hamunanpaq. ¿Ima ninantaq chayqa?
9 KAQ YACHACHIKUY
¿‘Tukupay tiempokunapichu’ kawsachkanchik?
Tukupay tiempokunapi kawsasqanchiktam qawachin tukuy imakunapas pasakusqan, kaymanta Bibliapa willasqanta qaway.
10 KAQ YACHACHIKUY
¿Imaynatam runakunapi angelkuna munaychakunku?
Bibliaqa rimanmi angelkunamanta hinaspa demoniokunamanta. ¿Cheqaptachu paykunaqa kan? ¿Yanapawanchikmanchu icha sasachawanchikmanchu?
11 KAQ YACHACHIKUY
¿Imaraykutaq Diosqa saqen ñakariykuna kananta?
Achka runakunam piensanku ñakarinanchikpaq Dios huchayoq kasqanta. ¿Chaynatachu qampas piensanki? Qaway imatam Dios nin ñakariykuna kasqanmanta.
12 KAQ YACHACHIKUY
Diospa munasqanman hina kawsakuymanta
Diospa munasqanman hina kawsaytaqa atiwaqmi hinaspa amistadnin kaytapas.
13 KAQ YACHACHIKUY
Diospa qawasqanman hina kawsakuyta qaway
¿Imaynatam Diosqa qawan sullu wawachata, yawarwan churachikuyta hinaspa animalkunapa vidantapas?
14 KAQ YACHACHIKUY
¿Imatam rurana ayllupi kusisqa kawsanapaq?
Jesusmi allin ejemplota qowarqanchik qosakunapaq, señorakunapaq, tayta-mamakunapaq hinaspa churi-wawakunapaqpas. ¿Imatam paymanta yachachwan?
15 KAQ YACHACHIKUY
Diospa munasqanman hina yupaychanamanta
Cheqap religionta reqsinaykipaq, qaway soqta yanapakuykunata.
16 KAQ YACHACHIKUY
Cheqap yupaychaypi sunilla takyay
¿Ima sasachakuykunam kan iñiynikimanta willakuptiki? ¿Imaynatam willakuwaq mana hukmanyachispalla?
17 KAQ YACHACHIKUY
Mañakuyqa Diosmanmi asuykachiwanchik
¿Diosqa uyarisunkichu mañakuptiki? Chayta yachanaykipaqqa, entiendenaykim imatam Biblia yachachin Diosta mañakuymanta.
18 KAQ YACHACHIKUY
Bautizakuymantawan Dioswan amistad ruraymanta
¿Imakunatam ruwana bautizakunapaq? Ima ninantaq hinaspa imaynatam ruwa.
19 KAQ YACHACHIKUY
Diospa kuyakuyninpi takyay
¿Imata ruwaspam Dios kuyasqanchikta hinaspa agradecekusqanchikta qawachichwan tukuy ima ruwasqanmanta?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
Diospa sutin: rimanamantawan ima ninanmanta
Diospa sutintam achka tikraqkuna Bibliamanta horqorunku. ¿Imanasqa? ¿Allinchu Diospa sutinta servichikuy?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
Mesias chayamunanmanta Diosmanta willakuq Danielpa willasqan
500 watakuna ñawpaqtaraqmi, Diosqa willachirqaña Mesias haykapi chayamunanmanta. Qaway kay sumaq willakuymanta.
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
Jesucristo suyasqa Mesiasmanta
Jesusqa Bibliapa nisqanman hinam Mesias karqa. Qaway Bibliaykiwan imayna cumplikusqanmanta.
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
Taytamanta, Churimanta hinaspa chuya espiritumanta cheqap yachachikuy
Achka runakunam ninku Bibliaqa hukllapi kimsa dioskuna kasqanmanta yachachisqanta. ¿Cheqapchu chayqa kanman?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
Cheqap cristianokuna, ¿cruzta servichikunankuchu?
¿Jesusqa cruzpichu wañurqa? Qaway imatam Biblia yachachin kaymanta.
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
Señorpa Santa Cenan: Diosta yupaychanapaq huñunakuy
Diosmi kamachiwanchik Jesuspa wañukusqanta otaq Santa Cenanta yuyarinanchikpaq. ¿Haykapi hinaspa imaynatam yuyarinanchik?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Ima ninantaq “alma” hinaspa “espiritu” nisqa palabrakunaqa?
Achka runakunam piensanku wañuptinchik, almanchik huklawpi kawsasqanta. ¿Imatam Biblia yachachin?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Imataq Seol, imataq Hades nisqa palabrakunaqa?
Wakin Bibliapim Seoltawan Hadesta tikranku “sepultura” otaq “infierno” nispanku. ¿Ima ninantaq kay palabrakunaqa?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Imataq Juicio punchaw?
Qaway, Juicio Punchawqa Diosman sonqo runakunapa allinninpaqmi kanqa.
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
1914: mana qonqanapaq kaq wata
¿Imakunam qawachin 1914 watapi Bibliapa willakusqan cumplikusqanta?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
Angelkunata kamachiq Miguel sutiyoq angelmanta
Bibliam willawanchik pim kay atiyniyoq angel kasqanmanta. Paymanta astawan yachay hinaspa imakunata kunan ruwasqanmantapas.
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Imataq “Hatun Babilonia”?
Bibliapi revelacion librom riman chuchumika warmi “Hatun Babilonia” kasqanmanta. ¿Cheqap warmimantachu rimachkan? ¿Imatam Biblia nin chay warmimanta?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Diciembre killapichu Jesus nacerqa?
Belen llaqtaqa, ¿para tiempochu icha usyay tiempochu karqa Jesuspa nacesqan killapiqa?
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Fiestakunachu huk rikchaq fiestakunata?
¿Imaynatam llaqtaykipi fiestakuna rikurirqa? Chaymanta yachaynikiqa admirachisunkichá.


text:
Roberto Laserna
Roberto Laserna sutiyuq runaqa (1953 watapi paqarisqa Quchapanpa llaqtapi, Buliwyapi) buliwyanu kastilla simipi qhichwa simipipas qillqaqmi.
Kalihurniya Yachay Suntur)pim amawt'ayarqan. 2003 watamanta 2004 watakama Princeton Yachay Sunturpim yachachirqan. Kunanqa Hatun Yachay SUntur San Simon (Universidad Mayor de San Simon) nisqapim llamk'achkan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Martina uj juch'uy takiypi (1975), Imp. Renovación, La Paz
- La democracia en el ch'enko (2004), Fundación Milenio, La Paz


text:
Servindi, 27 de abril, 2010.- Presentamos nuestro resumen semanal de noticias -nacional e internacional- en runa simi o quechua. Se autoriza la libre reproducción y difusión:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
- Mundo Indígena al Día, quechua, 24 de abril, 2010 (archivo mp3, 9 minutos, 16 segundos. Descargar con un clic en el enlace y elegir guardar como).
Teqse muyuntimpi willakuykuna
Teqsemuyumanta.- Qayna iskaychunka iskaniyoq p’unchay abril killatan chayachikuran llaqtakunaq rimariynin “Conferencia Mundial de los Pueblos sobre el Cambio Climático y los Derechos de la Madre Tierra” nisqaman.
Chay juñukuymi tinkurichirqan iskaychunka waranqa runakunata tukuy teqsemuyuntinmanta Cochabamba llaqta Bolivia suyupi.
Paykunan nimunku runaq derechunkuna qhawarinapaq, pachamamawan kuska purinapaqqa, reqserinanchismi pachamamaq derechunkunata, nispa.
Tapukuy aparikuchun teqsemuyuntimpi imanaqtinchus sinchi q’osñi mukishan pachamata rupharichispa, hinallataq. Kamarikuchun, Tribunal de Justicia sobre el Clima nisqa, mana kasukuspa qhellechaq suyukunata qhaminanpaq.
Hinallataq manan allinchu chay rantinakuy chaninchay REDD nisqa, yunkakuna waqllechiykuna nispa ima
Chay REDD nisqaqa, manan llaqtakunata kasunchu, nitaq estadokunatapas, aswanmi p’akin llaqtakunaq kausayninta, derechunkunatapis, pachamamaqta ima.
Aswanmi chay qhellechaq suyukuna qolqeta churamunanku, yunka sachakunata watiqmanta sayarichinapaq, ñaupa llaqtayoq aylllukunata yanapamunanku.
Chay rimanakuykunatan aparinqaku q’aya hamuq juñukuy “Cumbre de la Naciones Unidas sobre el calentamiento climático” nisqaman, chaymi aparikunqa iskaichunka isqonniyoq, p’unchay noviembre killamanta, chunka p’unchay diciembre killakama q’aya watata, Cancún llaqta , México suyupi.
Chay juñukuypin rimarinqaku imainatas pachamamaq rupapakuyninta t’hasnukunman chayta.
Foro Permanente nisqamanta: DChunqa isqonniyoqmanta kinsachunka p’unchay abrilkillakaman kay watapi aparikushan Nueva York llaqta, Estados Unidos suyupi, isqon patapiña juñunakuy “Foro Permanente para las Cuestiones Indígenas de las Naciones Unidas” nisqa.
Chaypin rimakushan: “Desarrollo con cultura e identidad” nisqamanta, chaypin qhawarinku mana allinta hina chay ñaupaqman purina ch’ulla qhawariyllata.
Chay ñaupaqman purina “desarrollo” nisqas mana allinchu aswanmi reqsekun imas “sumak kawsay” otaq “sumaq qamaña” , chaypin rikukun “allin kausayta” “vivir bien” otaq “buen vivir” nisqata.
James Anaya, sutiyoq “relator especial de las Naciones Unidasmanta, paimi wajarikamun Canadá suyuta hinallataq Estados Unidos suyutawan qawarichunku chay Declaración sobre los Derechos de los Pueblos Indígenas nisqa qelqata ama mich’akuspa“sin condiciones previas ni reservas”nispa.
Kay iskay suyukunan mana munarankuchu chay declaración nisqata iskay waranqa qanchisniyoq watapi chanincharikamushaqtin.
Aymara llaqtamanta Tomás Huanacu Tito wajarikamun llaqtamanta sayariq wayqekunan sipisqa rikukunku, hinallataq pachamamata tukupushanku, nispa
Tomás Huanacu, wayqen puriran Coordinadora Andina de Organizaciones Indígenas (CAOI) nisqaq sutimpi, chaypin yuyarichikamun “t’aqarpariymanta, qhawarpariymanta, manchachiykunamanta, qatipakuykunamanta, muyupayakunamanta, sipiqan rikukuyku tukuy gobiernokunamanta” nispa.
Colombia suyupin tukuyakapushanña ñaupa ayllukuna, hinallataq, Peru suyupi Chile suyupiwantaqmi nishuta cheqnekunku indígena nisqa wayqekunata nispa.
Salomon Awanash, Perú suyuq sutimpi mañarikamun chay “Foro Permanente” nisqapi noqaykutawan yupakuchun hinallatq uqpaqkama lloqsimuchus chay “Ley de Consulta” peru suyupi nispa.
Mañarikamunmi, kasukuy cachun indígena nisqa llaqtakunaq mañakusqankuta teqsemuyupi mama qelqakunata ama pampachachunkuchu nispa.
Inglaterra suyumanta: yachaysapakunaq qelaqamusqanmi kunan semanata willakamunRoyal Society Londres nisqamanta, Reino Unido suyupi, pachamama ruphapakuyqa astawansi pachata khatatatachinqa, apukunas ninata wiqch’umunqa unu millñph’uykunas kanqa, tukuy mama allinkuna ima.
Panamá suyumanta: kinsachunka waranqa runamasinchisi Kuna llaqtamanta ripunankukanqa, imaraikuchus tiyasqanku islaykuna unu uqhuman chinkayapushan, pachamamaq mana allin kasqanwan.
Ecuador suyumanta: Ecuador humalliq Rafael Correa, willakamun chay petróleo urqoq empresakunatas huq mama qelqawan qhepachiupunqaku estadopaq sichus mana watiqmanta rimanakuspa chalayta munanqachu chaiqa.
Peru suyumanta willakuykuna
Tapukuy chaninchaymanta: Chay Comisión de Pueblos Andinos y Amazónicos nisqan Congresopi allinmi nimun qaina iskaichunqa uqniyoq p’unchay abril killata dictamen Ley Marco de Consulta Previa para los pueblos indígenas nisqa mama qelqa qhawarisqankuta.
Chay dictamen nisqan uqarin maiqenkunas aswan allin ñaupa llaqtakuna pueblos indígenas nisqakunaq qawariskankuta imainas kashan chay derecho a la consulta Convenio 169 nisqapi, llanq’anamanta qawariq Organización Internacional del Trabajo nisqapi.
Bagua nisqamanta: Chay t’aqwiriy karqan Comisión Investigadora de los Sucesos de Baguanisqamanta, chaysi chayanqa Naciones Unidas nisqaman, nispan nimun Jesús Manacés Valverde hinallataq willakamun aypachinqas James Anaya, Relator Especial de la ONU sobre los Derechos de los Pueblos Indígenas, nisqa wayqeman hinallataq Comisión Interamericana de Derechos Humanos nisqamanwan.
Maqanakuymanta: Qelqa t’aqwiq Instituto de Defensa Legal (IDL)nisqamanta, Juan José Quispe, paimi willakamun Asterio Pujupat Wachapea, sutiyoq awajún llatayoq waiqeqa mana imamanta tumpasqas qashan, yanqas qanmi sipinkin chay guardia Felipe Bazán Soles nisqata chaymi imaimanata ñakarichishanku chay Instituto Nacional Penitenciario (INPE) nisqapi.
CONAVIPnisqamanta: Chay Coordinadora Nacional de Organizaciones de Afectados por la Violencia Política del Perú nismantan willakamunku, aparinqakus iskay kutinpiña Congreso Nacional nisqata iskaichunka pisqayoqmanta iskaichunka qanchisniyoq kama kay abril killata Abancay, Apurímac llaqtapi.
Pastaza chiqasmanta: Watantin mana kasusqa waiqekunan kinsa humalliqkuna Federación de Indígenas Quechua del Pastaza (FEDIQUEP) nisqamanta chayamunku Lima llaqtaman Plus petrol empresan tukuy mana allinta ruwashawanku nispa.
Watiqmanta laboratoriopi ruwasqa Transgénicos nisqamanta: “Semillas de Diversidad” nisqamanta wayqekunan qhawarichinqaku kai iskaichunka pusaqniyoq p’unchay abril killata, imainatachus mana allinta ruwan chay venenukuna chaqrata ‘El Mundo según Monsanto’ nisqata.
Transparencia Chuyanchaymanta: Qayna iskaichunka uqniyoq p’unchay abril killatan qhawarichimunku “Promoviendo la transparencia en el Sector Forestal” sutiyoq qelqamayt’uta, chaypi willkamun manas sut’intachu willakamunku yunqamanta qorakunamanta rimaykunataqa kuskamanta hina.
Chay Ley de Transparencia y Acceso a la Información nisqa qelqatas mana kasushankuchu, nitaqsi llikaq sonqonpi ima yachaypis kanchu, manataqsi tapukuypaqpis willakuy kanchu nispa.


text:
Zamora kiti
Zamora kiti (kastilla simipi: Cantón Zamora) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Zamora Chinchipi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Zamora llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Zamora kitipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Guadalupe kitillipi Imbana kitillipipas kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Zamora, suqta chakrapura kitillipas: Cumbaratza, Guadalupe, Imbana, Sabanilla, San Carlos de las Minas, Timbara.
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Saraguro llakta (kichwa simi)


text:
Hatun wamp'u
Hatun wamp'u, Yaku karru icha Barku nisqaqa ancha karu, hatun quchanta, mama quchanta purinapaq wamp'um.
Ñawpa pacha hatun wam'pukunaqa hatun t'uyuna wamp'u icha wayra wamp'u karqan, t'uyurka nisqa hatun hatun k'aspipi watasqa wayra tanqanakunayuq, wayrap kallpanwan purinapaq. Kunan pachataq yaqa tukuy hatun wamp'ukunataq rawray kuyuchinayuqmi.
Wamp'urani nisqapim hatun wamp'ukuna chayamun watakuq, runakunap qhatunakunappas yaykunanpaq lluqsinanpaqpas.
Hatun wamp'upi llamk'aq runakunaqa wamp'u runa nisqam. Achka pruphisyunkunam.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hatun wamp'u.


text:
Rimanakuy:Wikipidiya
Qillqap sutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Te dejo esta observación, el nombre se ha quechuizado mal, debería llamarse Wikipirya (wi.ki.pir.ya), las palabras son graves en el quechua y la D se transforma en R
- Arí, Wikipirya kanman, allinmi kanman, urin qhichwa simipi - ichataq Wikipidiyap kamariqninkunaqa manam yacharqankuchu. Kamariqninqa manam Qullasuyumantachu karqan, ichataq Ankash suyumantam. Chaypi runasimipiqa d-tapas llamk'achinkum, ahinataq "dihay", "dañu", "alkaldi" nispa. Chayraykum chay Wikipidiya sutinta qurqanku. Kunan pacha kay Wikipidiyaqa urin qhichwa simipim qillqanchik, Ankash runasimipi Wikipdiyataq Wikimedia uqllanapim kachkan. Kunanqa sutita wakinchayta atinchikman, ichataq ancha ñaka-ñakay llamk'aymi kanqa. Runakunaqa kay Wikipidiyataqa Wikipidiya sutinwan riqsinkuñam, chayrayku ñuqaqa manam winchasaqchu. Wakinchayta munaspaykiqa, qampam tukuyta ruranaykim kanqa, qhawariy. -- AlimanRunawillaway 15:39 25 ukt 2011 (UTC)
- Bueno, sólo que los ejemplos que citas no son quechua, son del "quechuañol".


text:
Urdun mayu
Urdun, Yardin, Yurdan icha Hurdan (Jordan, arabya simipi نهر الأردن, nahr al-Urdunn, iwriyu simipi נהר הירדן Nəhar ha-Yarden, "uraykuq mayu") nisqa Kunti Asyapi huk mayum.
Urdun mayuqa kimsa pukyu mayuyuqmi, pukyunkunaqa Hazbani mayu (Libanupi), Dan mayu (chincha Israyilpi), Banyas mayu (Golan nisqa urqukunapi). Sede Nehemiya ñiqpim huñunakunkum Urdun mayu tukuspa. Chaymanta Tabariya quchantam purin. Chaymantataq Urdunqa Israyil icha Palistina huk larupa, Urdun mamallaqta wakin larunpa chawpinpi purin Wañusqa Quchamanmi. Chay Wañusqa Quchamantaqa manam ima mayupas purikunchu, yakuqa wapsiyaykullanmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Urdun mayu.


text:
Mamallakta Tantanakuy pushak, Gabriela Rivadeneira, Mamakamachiyta allichina mushuk llankayta, Mamakamachiy Rikukwasi kamachikkunaman chayachirka.
Kay yuyaykunapak ukupi Manuel Viteri Olvera Mamakamachiy Rikukwasita minkashka Puashk, kamachiy kushkata katishpa, ushilla kamachiyta katishpa, kay allichina llankayka kallaripi rikunkapami tiyarin, tukuy llankaykuna shinallatak achikllami kanka nirka.
Mamallaktata Tantanakuy mañashka, Mamakamachiyta harkana ukupi tiksirishkami kan, 443 nikipimi riman, kay kamaywasi katina churayta shayachichun, chaytaka Mamakamachiypak 441, 442 nikikunawan kimirikmi kachanka, Mamallakta kawsaypak maymuturikmi kan nirka.
Mamallakta Tantanakuypak wasi kanchapi, Gabriela Rivadeneira tawka tapuykunata tikrachirka. Chaypi Mamakamachiyta rikuk wasi imata nishkata rikushpami kay pushachun shuk minkashkata wiñachina nirka, chayka Mamallakta Tantanakuypi kallari atinakuyta rurankapa shuk willaymi kanka.
Sapan llaktayukmi, sapan llaktakunapi mushuk mañay paktakushkata, llankakushkata allinta riksinata charin, kayka runa mushuk kawsayta charinkapa mutsuymi kan, llaktayukkuna wiñariynkapa, tukuykuna sumakkawsayta wallpankapami kan.
“Karwa killakama, 2014 watapi ña Mamallakta Tantanakuypi atinakuyta kallarishun, karwakilla 2015 watapi ñami llankankapa kallarichun, Código de la Democracia kamachiyta ashata kichkiyachinka, kutintak akllanata, mitatapash rikunka”, nishpa rimarka.
17 nikikunami, shuk yallichimanta nikita allichinka, kay nikikunaka allita kamachiywan rikushkami kashka. Kay mayhan nikikunapash Mamallaktapak wallpata mana wakllichinchu, nishpa rimayta tukuchirka.
MG/pv/jc-kichwa


text:
Benito Juárez
Benito Pablo Juárez García, (* 21 ñiqin pawqar waray killapi 1806 watapi paqarisqa San Pablo Guelatao (Oaxaka) llaqtapi - † 18 ñiqin anta situwa killapi 1872 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi). Mishiku mama llaqta taripay amachaqmi wan pulitiku runam.
1858 watamanta 1864 wan 1867 watamanta 1872 ñawpaq kuti Mishikupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Marcelino Juárez; Mama: Brígida García
Ñawpaq warmi: Margarita Maza
Wawakuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Benito Juarez.
- Página del gobierno de Oaxaca referente a Juárez
- Profesión Juarista
- Benemérito de las Américas
- Benito Juárez y la Suprema Corte de Justicia
- Biografía de Benito Juárez
- Frases Célebres de Benito Juárez
- La vida de Benito Juárez


text:
Chupasapa achuqalla
Chupasapa achuqalla icha Achuqalla[1] chaylla, Chinchaysuyupi Waywash, kichwapi Chukuri[2][3] (Mustela frenata) nisqaqa huk uchuylla aycha uquq ñuñuq uywam, achuqallam, Awya Yalapi kawsaq. Allpa ukhupi kawsaq ukuchakunatam mikhun.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur: Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa. Qusqu, Piruw 2006. p. 5. achuqalla: Mustela frenata Lich.
- ↑ Juan F. Freile (2010): Reserva de producción faunística Chimborazo. chucuri (Mustela frenata).
- ↑ Fabián Potosí C. et al., Ministerio de Educación del Ecuador: Kichwa Yachakukkunapa Shimiyuk Kamu, Runa Shimi - Mishu Shimi, Mishu Shimi - Runa Shimi. Quito (DINEIB, Ecuador) 2009. p. 61. chukuri: variedad de comadreja. Kuyshina puka millmayuk, chupayuk uchilla wiwa. Kuykunapa yawarta chumkashpa wañuchik wiwa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chupasapa achuqalla.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chupasapa achuqalla


text:
Napaykuy
Napaykuy icha Rimaykuy nisqaqa huk runawan rimanakuyta qallarinapaq icha tukuchinapaq, chay runata, runakunata taripaspa icha paymanta saqirparispa, payta kacharparispa ima rimasqapas, huk runaman allin kayta munapuspa.
Napaykunakuspaqa makinchikkunata haywarinakusunchik icha marq'anakusunchik. Hinallataqmi kacharparispaqa, icha makinchikwan raphapapasunchik. Huk mama llaqtakunapitaq rimaykunakullaspa manam makita haywarinakunkuchu, ahinataq Asyapi - Chunwapi, Nihunpi - k'umukullankum.
Kaymi huk taripay allin simi napaykuykuna (qhichwa simipi):
- Rimaykullayki taytay/mamay! - Chaskillaykim mamay/taytay!
- Allillanchu? - Allillanmi!
- Ima hinallataq kachkanki? (Imaynallataq kachkanki?) - Allinllam!
- Allin p'unchaw taytay/mamay (tayta ... / mama ...)! - Qampaqpas mamay/taytay!
- (kastilla simimanta chaskisqa ¡Buenos días! nisqapas)
- Allin ch'isi taytay/mamay (tayta ... / mama ...)! - Qampaqpas mamay/taytay!
- (kastilla simimanta chaskisqa ¡Buenas tardes! nisqapas)
- Allin tuta taytay/mamay (tayta ... / mama ...)! - Qampaqpas mamay/taytay!
- (kastilla simimanta chaskisqa ¡Buenas noches! nisqapas)
- Ama llulla, ama suwa, ama qilla! - Qampas hinallataq!
Kay hinatam huk runata qayakunchik:
- Yaw! - wawqipura (huk qhari huk qharita)
- Paw! / Yay! - panita (huk qhari huk warmita)
- Ñay! / Ña! - ñañapura (huk warmi huk warmita)
- Tuy! - turita (huk warmi huk qharita)
Kaymi huk saqirpariy, kacharpariy rimakuna:
- Rikunakusunchik!
- Tupanakusunchik!
- Rikunanchikkama!
- Tupananchikkama!
- Huk kutikama!
- Huk p'unchawkama!
- Ratukama!


text:
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Ima ninantaq “alma” hinaspa “espiritu” nisqa palabrakunaqa?
ALMA hinaspa espiritu nisqa palabrakunata uyarispayki, ¿imatam ninki? Achka runakunam creenku cuerponchik ukupi mana wañuq alma otaq espiritu kasqanta. Wañukuptinchikqa cuerponchikmantam almanchik otaq espiritunchikpas lloqsin hinaspam huk vidapiña kawsachkan nispam ninku. Yaqa lliw chaynata creeq runakunam admirakunku mana chaynatapuni Bibliapa yachachisqanta yachaspanku. Chaynaqa, ¿imatam Bibliaqa yachachin almamanta hinaspa espiritumantapas?
“ALMA” NISQA PALABRAMANTA
Puntata rimarisun alma nisqa palabramanta. Yacharusqaykiman hinam Bibliaqa yaqa llapanpi qellqakurqa hebreo hinaspa griego simikunapi. Alma nisqa palabramanta rimaspankum Biblia qellqaqkunaqa hebreo simipi néfesch nisqa hinaspa griego simipi psykjé nisqa palabrakunamanta tikrarqaku. Chay iskaynin palabrakunam llapanpiqa pusaq pachak masnin kutita Bibliapiqa rikurin, chaymi Traducción del Nuevo Mundo nisqa Bibliaqa “alma” nispa chay palabrakunataqa tikran. ¿Ima ninantaq Bibliapi “alma” otaq “almakuna” nisqa palabrakunaqa? Bibliapa nisqanman hinaqa, almaqa: runakunam, animalkunam, chaynataq runakunapa hinaspa animalkunapa kawsayninmi. Kay kimsantinmanta Bibliapa willakusqanta qawarisun.
Runakunam. “Buqueta Noey rurachkaptinmi [. . .] pusaq runakunalla [“almakunalla”, NM] yakumanta salvakurqaku.” (1 Pedro 3:20.) Alma nispam sutilla kaypiqa rimachkan Noeymanta, warminmanta, kimsantin churinmanta hinaspa llumchuyninkunamantapas. Exodo 16:16 nisqapipas Israel runakunatam kaynata kamachikurqa: “Huñuychik [maná nisqata] sapakama mikunaykichikpaq kamaqta. Karpaykichikpi haykam runapa [“almakunapa”, NM] kasqanman hinam iskay kilotakama hoqarinkichik sapa punchaw”, nispa. Arí, chay maná nisqataqa huñunanku karqa ayllupi hayka kasqankuman hinam. “Alma” otaq “almakuna” nisqa palabrakunaqa kay textokunapipas runakunamantam rimachkan: Genesis 46:18, NM; Josuey 11:11, NM; Hechos 27:37, NM; hinaspa Romanos 13:1, NM.
Animalkunam. Diospa unanchasqanmantam Bibliaqa kaynata willawanchik: “Chaymantam Dios nirqa: —¡Yakukunapi paqarimuchun yakupi kawsaq urukuna [“almakuna”, NM], paqarimuchuntaqyá kay pachapa hawanpi pawaqkunapas!—nispa. Chaymantam Dios nirqa: —¡Allpapi kawsananpaq animalkuna [“almakuna”, NM] rikurimuchun castanman hina: uywa animalkuna, qasqonpa puriqkuna hinaspa tukuy rikchaq purun animalkuna!—nispa. Hinaptinmi chayna karqa” (Genesis 1:20, 24). Chay textopim “almakuna” nispa nichkan challwakunamanta, uywakunamanta hinaspa purun animalkunamantapas. Genesis 9:10, NM; Levitico 11:46, NM hinaspa Numeros 31:28, NM nisqa textokunapipas “alma” nispam nichkan pawaq animalkunamanta chaynataq huk rikchaq animalkunamantapas.
Runapa kawsayninmi. Wakinpiqa “alma” nispataqmi runapa kawsayninmantapas Bibliaqa willan. Ejemplopaq, Moisestam Jehová Dios nirqa: “Almaykita wañuchiy munasuqnikikunaqa wañurunñam”, nispa (Exodo 4:19, NM). ¿Imanaruytam munarqaku Moisesta enemigonkunaqa? Wañurachiytam munarqaku. Bibliaqa willantaqmi achka watakuna qepata Benoni sutichasqa wawanta Raquel wañunayachkaspanña [samaynin chinkaruchkaq hina “alman chinkaruchkaptinña”] wachakusqanmanta (Genesis 35:16-19, NM). Chaynapim Raquelqa wañururqa. Jesuspa rimasqanpipas yuyaymanarisun, paymi nirqa: “Ñoqaqa kani allin michiqmi. Allin michiqqa vidantam [“almantam”, NM] qon ovejankunarayku”, nispa (Juan 10:11). Jesusqa runakunaraykum almanta otaq vidanta qorqa. Leesqanchik textokunapim sutillata qawanchik runapa kawsaynin “alma” kasqanta. 1 Pedro 1:22; 2:25 nisqa textokunapipas “alma” nispa niptinqa runapa kawsayninmantam rimachkan.
Bibliata hinalla estudiaspaykiqa manam huk textollanpipas tarinkichu “mana wañuq alma” niqtaqa nitaq “wiñaypaq kawsaq alma” niqtapas. Aswanmi Bibliaqa yachachin almaqa wañuq kasqanta (Ezequiel 18:4, 20, NM). Chayraykum Bibliaqa ayamanta willaspan nin “wañusqa almam” nispa (Levitico 21:11, NM).
¿IMATAQ “ESPIRITUQA”?
Kunanñataq qawasun Bibliatakama ima ninantaq “espiritu” nisqa palabramanta. Wakin runakunam ninku “almapas” “espiritupas” hina kaqllam nispa. Ichaqa manamá chaynachu. Bibliaqa yachachinmi “almawan” “espirituqa” mana kaqlla kasqanta. ¿Imapitaq sapaqkamaqa kanku?
Hebreo simipi rúaj nisqa chaynataq griego simipi pnéuma nisqa palabrakunatam Biblia qellqaqkunaqa “espiritu” nisqa palabrawan tikrarqaku. Bibliapunim yachachiwanchik ima ninantaq kay palabrakunaqa. Ejemplopaq, Salmo 104:29, NM, nisqapim kaynata nin: “Espiritunta [rúaj] qechuruptikiqa wañuruspam allpayarunku”, nispa. Santiago 2:26, NM, nisqapas ninmi: “Cuerponchikpas espiritunchik [pnéuma] mana kaptinqa wañusqam kachkan”, nispa. Kay textokunapi “espiritu” nisqa palabraqa kawsachiwaqninchik samaymi, cuerponchikpi chay samay mana kaptinqa wañuruchwanmi. Chayraykum rúaj nisqa palabrataqa manam “espiritu” nispallachu Bibliapiqa tikrakun, “kallpa” otaq kawsachiq kallpa nispataqmi tikrakun. Noeypa kasqan tiempopi Sinchi paramantam Diosqa kaynata nirqa: “Ñoqam kacharimusaq sinchi parata kay pachaman yaku huntananpaq chaynapi kay pachapi llapallan kawsaqkunatapas [llapallan kawsaqpi kaq samay, NM (rúaj)] chaynataq llapallan runakunatapas puchukarachinaypaq”, nispa (Genesis 6:17; 7:15, 22). Chaynaqa, “espirituqa” mana rikuy atina kallpam, chay kallpam lliw samatyaq kawsaqkunataqa kawsachin.
Almaqa manam espirituwanqa kaqllachu. Imaynam radiopas corrientewan waqan, chaynam kawsachiq samaypas otaq espiritupas runata kawsachin. Apakachana radiopi reparasun. Pilata churaruptinchikmi radioqa chayllaraq waqayta qallarin. Mana pilayoqqa manamá waqanchu. Luzwan funcionaq radiokunapas, enchufasqamá waqanpuni. Chaynallataqmi espiritunchikpas: kawsachiq samay kasqanraykum kawsachiwanchik. Corriente hinam espirituqa, manam imatapas sientenchu nitaq imatapas piensanchu. Chaynaqa, kawsachiq kallpallam espiritunchikqa. Cuerponchikpi manaña espiritu otaq kawsachiq samay kaptinqa salmistapa nisqanman hinam: ‘Wañuruspam allpayarunchik’.
Runa wañuruptin ima pasananmantam Eclesiastes 12:7 kaynata nin: “Ñutu allpamanta rurasqa cuerpoykim imam kasqan allpaman kutiykunqa. Espirituykiñataqmi [kawsachisuqniki samaynikiñataqmi] qosuqniki Diosman kutiykunqa”, nispa. Manaña espirituyoq kaspanchikmi otaq manaña samayninchik kaptinmi wañurunchikpuni hinaptinmi ñutu allpamanta kasqanchikrayku imam kasqallanman kutiykunchik. Chaynallataq kawsachiwaqninchik samayninchikpas otaq espiritunchikpas pim qowaqninchik Diosllamanmi kutiykun (Job 34:14, 15; Salmo 36:9). Chaywanqa manam nichkanchikchu espiritunchik otaq kawsachiwaqninchik samayninchik illachkanmanpas hina hanaq pachaman kutiykusqantachu. Aswanqa nichkanchikmi pipas wañukuptinqa kawsarimunanmantapas mana kawsarimunanmantapas Jehová Dioslla yachasqanta. Chaynaqa, Diospa makillanpiñam kawsayninqa kallachkan. Diosllam wañuqmanqa espirituntapas otaq kawsachiq samaynintapas kutichinman kaqllamanta kawsarinanpaqqa.
¡Anchatam kusichiwanchik ‘llapallan wañuqkunata’ Jehová Dios kawsarichimunanmanta! (Juan 5:28, 29.) Wañuqkunapa kawsarimunan punchaw chayamuptinmi Jehová Diosqa kawsachiq samayta otaq espiritunta pukuykuptin mosoq cuerpoyoqtaña hatarichinqa. ¡Mayna kusikuychariki chayqa kanqa!
Sichum astawan yachayta munanki Bibliapa nisqan “alma” hinaspa “espiritu” palabrakunamanta hinaptinqa Jehová Diospa testigonkunapa castellanopi rurasqa kay qellqakunata qawariy ¿Qué nos sucede cuando morimos? sutichasqa folletota hinaspa Razonamiento a partir de las Escrituras sutichasqa librotawan 32 kaq paginanmanta 36 kaq paginankama chaynataq 136 kaq paginanmanta 140 kaq paginankama.