c: application/epub+zip

text:
Kaykunamanta yachachin
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
Diospa llaqtanpi warmikunaq yanapakusqan
3 PÁGINA • 86, 104 TAKIKUNA
9 PÁGINA • 114, 101 TAKIKUNA
15 PÁGINA • 51, 91 TAKIKUNA
Maypiña kaspapas Jehová Diostan uyarinanchis
21 PÁGINA • 26, 89 TAKIKUNA
▪ Diospa llaqtanpi warmikunaq yanapakusqan
Adanwan Saqrawan Edén huertapi Dios contra hatarisqankumantapacha, ¿ima sasachakuykunapin warmipas qharipas tarikurqanku? ¿Imaynatan ñawpa tiempokunapi warmikuna Diospa llaqtanpi yanapakurqanku? ¿Imaynatan kay tiempopi warmikunapas yanapakushanku Diospa munaynin hunt’akunanpaq? Chaykunatan kay estudiopi yachasun.
▪ Diospa siminqa kawsaqmi
Llapanchismi munanchis predicasqanchis runakuna uyariwananchista. Chaypaqmi allinta Bibliatapas tratadokunatapas utilizananchis, chhaynapi runakuna allinta uyariwananchispaq sonqonkuman chayananchispaq ima. Chaykunatan kay estudiopi yachasun.
▪ Jehová Diosmi asuykuwanchis
Allin amigontinmi kananchis kamaqninchis Jehová Dioswanqa. Chaypaqmi churintapas Bibliatapas qowarqanchis, chhaynapitaqmi rikuchiwanchis payraq ñawpaqta asuykamuwasqanchista. Chaykunatan kay estudiopi yachasun.
▪ Maypiña kaspapas Jehová Diostan uyarinanchis
Diospa kamachikuyninta kasukunapaqqa niwasqanchistan uyarikunanchis. Kay estudion yanapawasun Diosta uyarinanchispaq, Saqraña otaq pantaq runa kasqanchisña hark’awasunman chaypas. Yachallasuntaqmi Dioswan parlariy ancha allinpuni kasqantapas.
27 ¿Tiempollanpichu espiritual mikhunata chaskishanki?
TAPANPI KAQ: Tel Aviv llaqtapin iskay iñiqmasinchiskuna predicashanku ruso simipi. Hawa ladonpitaq rikukushan Jaffa llaqta, chaymi ñawpaqqa karqan barcokunaq chayanan
8.050.000
1.459
2.671
“Allin willakuykunata willaq warmikunaqa hatun ejerciton kanku” (SAL. 68:11, NM)
1, 2. a) ¿Imakunatan Jehová Dios Adanman qorqan? b) ¿Imanaqtinmi Jehová Dios Adanman esposata qorqan? (Kay paginapi dibujota qhaway.)
JEHOVÁ DIOSQA “runaq tiyananpaqmi” kay pachata kamarqan (Is. 45:18). Adán runatan ch’uyata kamarqan Edén huertatataq qorqan, chaypin munay sach’akuna animalkunapas karqan. Ichaqa sapallanmi Adanqa kasharqan, chaymi Jehová Diosqa nirqan: “Manan allinchu qhariq sapallan kanan, paypaq hinapuni yanapaqninta ruwapusaq”, nispa. Chaymi Adanta misk’ita puñuchispa huknin waqtanninta horqospa “warmita ruwarqan”. Adanqa rikch’arispan kusikuymanta nirqan: “¡Kaymá! Tulluy tulluyoqqa, aychay aychayoqqa, kaymi ‘warmi’ sutiyoq kanqa qharimanta horqosqa kasqanrayku”, nispa (Gén. 2:18-23).
2 Chay hinapin Adanqa sumaq regalota Diosmanta chaskirqan. Chay warmin paypaq hina yanapaqnin karqan. Hinaspapas wawakunayoqmi kanan karqan. Chaymi Adanqa ‘warminta suticharqan Evata, payqa llapa kawsaqkunaq maman kasqanrayku’ (Gén. 3:20, kay textoq uranpi willakuyta qhaway). Paykunan ch’uya wawakunayoq kaspa kay pachata paraisoman tukuchinanku karqan, llapa kawsaqkunatataq cuidananku karqan (Gén. 1:27, 28).
3. a) ¿Imatan Adanwan Evawan ruwananku karqan Jehová Diospa bendicionninta chaskinankupaq, ichaqa iman sucederqan? b) ¿Ima tapuykunatan kutichisun?
3 Adanwan Evawan Diospa bendicionninkunata chaskinankupaqqa, paytan kasukunanku karqan kamachiqninkuta hinataqmi qhawarinanku karqan (Gén. 2:15-17). Chay hinallapin Diosqa paykunapaq imachus munasqanta hunt’anan karqan. Adanwan Evawanmi ichaqa Jehová Diosta mana kasukurqankuchu, Saqrata kasukuspataq Dios contra huchallikurqanku (Gén. 3:1-6; Apo. 12:9). ¿Imaynapin warmikunaq mana allinninpaq karqan Adanwan Evawan mana kasukusqanku? ¿Ima allinkunatan ñawpa tiempopi Dios sonqo warmikuna ruwarqanku? ¿Imaraykun kay tiempopi cristianakunata nikun “hatun ejército” nispa? (Sal. 68:11, NM.)
4. ¿Pin huchayoq karqan ñawpa taytanchiskunaq huchallikusqankumanta?
4 Jehová Diosqa Adantan tapurqan imarayku mana kasukusqanta, chaymi payqa nirqan: “Kawsaysiwananpaq qowasqayki warmin sach’a ruruta qowarqan, hinan mikhurqani”, nispa (Gén. 3:12). Chhaynapin Adanqa mana allin ruwasqanmanta esposanman tumparqan, chaywantaq warmita qoqnin Jehová Diosta tumpasharqan. Warminwan kuskaña huchallikurqanku chaypas, Jehová Diosqa Adantan cuentata mañarqan. Chaychá Bibliaqa nin: ‘Huk runallawanmi huchaqa kay pachapi qallarirqan, huchawantaq wañuypas rikhurirqan’, nispa (Rom. 5:12).
5. ¿Iman sut’i rikukushan runakunaq kamachikusqanwan?
5 Satanasmi Adanta Evatawan creechirqan Jehová Diosta mana necesitasqankuta. Chay hinapin Diospa kamachikuynin iskayachisqa karqan. Chayta sut’inchananpaqmi Jehová Diosqa runakunaq kamachikuyninta huk tiempo hinallata qhawashan. Ichaqa, ¿imaynan kashan? Runaqa imaymana mana allinkunallatan ruwashan. Pachak watallapin guerrakunapi wañurqan sinchi askha runakuna. Bibliaq nisqan hina “runaqa manan atiyniyoqchu kikillanmanta allinta purinanpaqqa” (Jer. 10:23, NM). Chaymi Jehová Diosta akllakunchis gobiernonchis kananpaq (leey Proverbios 3:5, 6).
6. ¿Imayna qhawarisqan warmikuna kanku huk llaqtakunapi?
6 Saqraq kamachisqan pachapiqa qharipas warmipas nishutan ñak’arinku (Ecl. 8:9; 1 Juan 5:19). Astawanqa warmikunan sinchita ñak’arinku. Pachantinpi kinsa warmikunamantan huk warmi qosanpa maqasqan tarikun. Wakin llaqtakunapitaq qhari wawata aswan allinpaq qhawarinku apellidonku mana chinkananrayku, hinaspapas wiñaspa tayta-mamankuta abuelonkunatapas uywananrayku. Huk llaqtakunapitaq warmi wawakunata mana valeqpaq qhawarinku, chaymi wiksallapiraq kashaqtin wañuchipunku.
Diosqa cheqnikunmi warmi ñak’arichiq qharitaqa
7. ¿Imayna kawsaytan qharimanpas warmimanpas Jehová Dios qorqan?
7 Diosmi ichaqa cheqnikun warmikuna ñak’arichiqkunata. Payqa respetowanmi sumaqta warmikunata qhawarin. Evata kamaspaqa manan Adanpa kamachin kananpaqchu kamarqan, aswanpas qosanpa yanapaqnin kananpaq hinapunin kamarqan. Chaymi Bibliaqa nin: “Diosmi rikurqan ruwasqankunata ancha allin kasqanta”, nispa (Gén. 1:31). Chhaynaqa, allin kawsaytan Jehová Diosqa qorqan qharimanpas warmimanpas. ¿Imaraykun chayta ninchis? Jehová Diospa llapa kamasqankuna “ancha allin” kasqanraykun.
8. a) ¿Imaynatan runakuna kunankama kawsashanku? b) ¿Pikunatan Dios yanaparqan?
8 Edén huertapi hucha qallarisqanmantapachan runakunaqa astawan Diosta manaña kasukurqankuchu. Kay tiempokunapiqa sinchi mana chaninkunatan ruwashanku. Bibliaq willasqan hina, tukukuy p’unchaykunapiqa “sasa tiempokunan” kanan karqan (2 Tim. 3:1-5). Chhaynaña kaqtinpas, karqanpunin Diosta kasukuq qharikunapas warmikunapas. Paykunaqa Diostan reyninku kananpaq akllakurqanku, paypi confiasqankuraykutaq yanapayninta chaskirqanku (leey Salmo 71:5).
Diosqa hatun paramantan salvarqan qharikunatawan warmikunatawan
9. a) ¿Hayk’a runakunan hatun paramanta salvakurqanku? b) ¿Imaraykun salvakurqanku?
9 Noepa tiemponpin Diosqa millay runakunata hatun parawan wañuchirqan. Sichus Noepa wawqe-panankuna karqanraq chayqa, chay hatun parapin wañupurqanku (Gén. 5:30). Chay hatun paramantaqa manan qharikunallatachu Jehová Diosqa salvarqan, warmikunatapas salvarqanmi. Llapankupin karqanku tawa qharikuna, tawa warmikuna. Paykunan karqanku: Noé, esposan, kinsa churinkuna esposantinkama. Paykunaqa Jehová Diosta kasukusqankuraykun salvakurqanku. Chay pusaq runakunatan Jehová Diosqa yanaparqan, paykunamantan runaqa hukmanta mirarqan (Gén. 7:7; 1 Ped. 3:20).
10. ¿Imanaqtinmi profetakunaq esposankupas Diospa yanapayninta chaskirqanku?
10 Watakunaq pasasqanmanmi Jehová Diosqa, pay sonqo profetakunaq esposankuta yanaparqan. Chay warmikunaqamanan hayk’aqpas rimapakurqankuchu Diosta servispa kawsasqankumanta (Jud. 16). Saraqa manapunin rimapakunmanchu karqan Ur llaqtapi qhapaq kawsayninta saqespa karpakunapi tiyasqanmantaqa. Aswanpas Abrahamta kasukuspan “wiraqocháy” nirqan (1 Ped. 3:6). Rebecapas Isaacpaqqa Diospa regalonmi karqan. Biblian willan Isaacqa Rebecata munakusqanta, chaychá “sonqochakurqan mamanpa wañukapusqan qhepata” (Gén. 24:67). Kay tiempopipas Diospa llaqtanmanta warmikunaqa paykuna hinan kanku, chayqa anchatan kusichiwanchis.
Diospa llaqtanpiqa askha warmikunan Sara hina Rebeca hina kanku
11. ¿Imatan iskay hebrea parterakuna ruwarqanku?
11 Egipto llaqtapi kamachi kashaspankun Israel runakunaqa anchatapuni askhayarqanku. Chaymi faraonqa hebrea parterakunata kamachirqan qhari wawa naceqtinqa wañuchinankupaq. Llapa parterakunamanta encargakuq Sifrawan Fuawanmi ichaqa mana kasurqankuchu faraonpa kamachisqanta. Aswanpas Jehová Diosta manchakuspankun qhari wawakunata kawsachirqanku, chaymi paykunamanpas Jehová Diosqa wawakunata qorqan (Éx. 1:15-21).
12. ¿Ima allinkunatan Deborawan Jaelwan ruwarqanku?
12 Israel llaqtapi juezkunaq kamachikusqanku tiempopin, Jehová Diosqa Débora sutiyoq warmita yanapallarqantaq, paytan profetisa kananpaq churarqan. Chay profetisan Baracta kallpacharqan yanaparqantaq Israel runakuna enemigonkunamanta salvakunankupaq. Ichaqa willarqanmi huk llaqtayoq warmi rey Jabinpa soldadonkunaq umallin Sisarata wañuchinanta, manataq Baracchu. Chay hinataqmi sucederqan, Jael sutiyoq warmin Sisarata wañuchirqan (Juec. 4:4-9, 17-22).
13. ¿Ima ninmi Biblia Abigailmanta?
13 Kallarqantaqmi Abigail sutiyoq warmipas, payqa manaraq Jesús naceshaqtinmi kawsarqan. Biblian nin Abigailqa allin yuyayniyoq warmi kasqanta, qosan Nabalmi ichaqa mana yuyayniyoq, mana valeq, k’araq sonqo runa karqan (1 Sam. 25:2, 3, 25). Davidqa huk tiempon Nabalpa kamachinkunata uywankunatapas cuidarqan. Hinan huk kutin Nabalta valekurqan mikhunata qoykunanpaq paytaqmi “millayta phiñarikuspa” kutichirqan manataq imatapas qorqanchu. Chaymi Davidqa Nabalta runankunatawan wañuchinanpaq alistakurqan. Chayta yacharqospan Abigailqa mikhunata ukyanata apariykuspa Davidman runankunamanwan rirqan, chay hinapin Davidqa manaña yuyaykusqanta ruwarqanchu (1 Sam. 25:8-18). Chaymi Davidqa Abigailta nirqan: “Saminchasqa kachun Israelpa Diosnin Señorqa ñoqaman qanta taripachimuwasqanmanta”, nispa (1 Sam. 25:32). Nabalpa wañusqan qhepatataqmi Davidqa Abigailwan casarakapurqan (1 Sam. 25:37-42).
Askha cristianakunan Diosta yupaychana wasikunata hatarichiypi yanapakunku
14. a) ¿Ima llank’aypin Salumpa ususinkuna yanapakurqanku? b) ¿Imaynapin kay tiempopi askha cristianakuna Salumpa ususinkuna hina kanku?
14 607 watapin (m.J.h.) Babilonia llaqta Jerusalén llaqtata templontawan thunirqan. Chaypin askha qharikuna, warmikuna wawakunapas wañurqanku. 455 watapitaq Jerusalenpa perqankunata Nehemías allichachirqan. Chaypin Jerusalén kuskan distrito kamachiq Salum runa ususinkunapiwan yanapakurqan (Neh. 3:12). Chay sipaskunaqa kusisqan Jerusalenpa perqankunata allichaypi yanapakurqanku. Kunanpas paykuna hinan askha cristianakuna kusisqa yanapakunku Diosta yupaychana wasikunata hatarichiypi.
15. ¿Imata ruwananpaqmi Dios akllarqan Mariata?
15 Jesuspa tiemponpipas Jehová Diosqa sumaq ruwaykunatan warmikunaman qorqan. Hukninmi karqan María sutiyoq doncella. Payqa Josewan casarakunanpaqmi kasharqan, ichaqa manaraq tiyashaqtinkun santo espirituq atiyninwan onqoq rikhurirqan. Allin warmi kasqanraykun Diosqa akllarqan ch’uya churinta uywananpaq. ¡May munaychá karqan Jesuspa maman kayqa! (Mat. 1:18-25.)
16. ¿Imaynatan Jesús warmikunata qhawariq?
16 Jesuspas sumaqtan warmikunata qhawariq. Huk kutinmi 12 wataña yawar apaywan onqoshaq warmi karqan. Paymi mana piqpa reparasqallan askha runa ukhupi Jesuspa p’achanta llamiykurqan. Jesusqa manan phiñarikurqanchu, aswanpas nirqanmi: “Ususíy, Diospi iñiyniykin qhaliyachisunki, thak-kaypi ripuy, onqoyniykimanta qhaliyachisqañan kanki”, nispa (Mar. 5:25-34).
17. ¿Iman pasarqan pentecostés p’unchaypi?
17 Jesustapas apostolninkunatapas iñiq warmikunan imachus necesitasqankupi yanapaqku (Luc. 8:1-3). 33 watapi pentecostés p’unchaypitaqmi Diospa santo espiritunta chaskirqanku 120 hina qharikunapas warmikunapas (leey Hechos 2:1-4). Diosqa ñawpaqmantañan willarqan santo espiritunta qonanpaq, nirqanmi: “Chaykuna qhepatan llapa runaman Espirituyta kachaykamusaq, hinan churiykichiskunapas ususiykichiskunapas sutiypi willakunqaku. [...] Espirituytaqa kachaykamullasaqtaqmi qhari kamachiykunamanpas warmi kamachiykunamanpas”, nispa (Joel 2:28, 29). Chayta ruwaspan Jehová Diosqa rikuchirqan mana kasukuq Israel llaqtanta saqepusqanta, chaypa rantinpitaq paqarichirqan espiritual ‘cheqaq Israel llaqtata’, chay ukhupin kasharqanku qharikunapas warmikunapas (Gál. 3:28; 6:15, 16). Chaymantapas apostolkunaq tiemponpi predicaq warmikunamantan wakin karqan Felipeq tawantin ususinkuna (Hech. 21:8, 9).
18, 19. a) ¿Ima llank’aytan qharipas warmipas chaskirqanku? b) ¿Ima nirqanmi salmista predicaq warmikunamanta?
18 1870 watakunapin pisi t’aqa runakuna cheqaq yupaychayta maskharqanku, chaypin warmikunapas kasharqanku. Chay hinapin kay tiempopi hunt’akushan Jesuspa kay nisqan: “[Diospa gobiernonmanta] allin willakuykunan kay pachantinpi willasqa kanqa, llapa suyukunaq yachananpaq, hinaqtinmi p’uchukayqa chayamunqa”, nispa (Mat. 24:14).
Precursor llank’aypipas warmikunan aswan askha kanku
19 Bibliata estudiaq chay pisi t’aqan kunanqa yaqa 8.000.000 kapunku. 2013 watapitaqmi 11.000.000 más runakuna Jesuspa wañupusqan yuyarina p’unchayman rirqanku. Chaykunamantan yaqa llapan warmikuna kanku. Pachantinpiqa millón masmi tukuy tiemponkuwan Diosta servishanku, chaypipas aswan askhaqa kanku warmikunan. Rikusqanchis hina, Diosqa hunt’aq sonqo warmikunatawanmi akllarqan paypa rantinpi rimanankupaq. Chaymi salmistaq qelqasqan hunt’akushan, paymi nirqan: “Jehová Diosmi nirqan: ‘Allin willakuykunata willaq warmikunaqa hatun ejerciton kanku’”, nispa (Sal. 68:11, NM).
20. ¿Pikunamantan Bibliata estudiaspa astawan yachasunman?
20 Bibliaq willasqan llapa hunt’aq sonqo warmikunamanta rimaspaqa manan tukusunmanchu. Ichaqa Bibliapin paykunaq kawsayninmanta yachasunman, qelqanchiskunapipas astawanmi paykunamanta yachasunman. Rutpa ruwasqankunamantaqa imaymanatan yachasunman, chaykunan anchata kallpachawasun (Rut 1:16, 17). Reina Estermanta yachaypas iñiyninchispin kallpachawasun. Chaymi may allinpuni kanman familiantin Diosta yupaychaspa chay warmikunamanta yachayqa. Soltero kaspapas sapallanchis estudiaspan astawan paykunamanta yachasunman.
21. ¿Imaynatan cristianakuna sasachakuypiña kashaspapas Diospaq hunt’aq sonqo karqanku?
21 Jehová Diosqa hunt’aq sonqo warmikunatan yanapashan predicayninkupi sasachakuyninkupipas. Chaymi sut’ita rikukurqan millay kamachikuqkunaq tiemponpi. Chhayna sasachakuykunapiña tarikuspankupas Diostan kasukurqanku ñak’arinankuña wañunankuña kaqtinpas (Hech. 5:29). Kunanpas chay hunt’aq sonqo warmikuna hinan llapa cristianokuna Diosta gobiernonku kananpaq akllakurqanku. Paykunatan Diosqa ñawpa tiempopi Israel llaqtanta hina nin: “Ama manchakuychu, ñoqan yanapasqayki”, nispa (Is. 41:10-13).
22. ¿Ima bendicionkunatan chaskinqaku Diospaq hunt’aq sonqo kaqkuna?
22 Pisi tiempollamantan hunt’aq sonqo qharikunapas warmikunapas kay pachata paraisoman tukuchinqaku, lliw kawsarimpuqkunamantaq Jehová Diospa munayninmanta yachachinqaku. Chaykuna hunt’akunankamataq “huk-nisqalla” Dios serviyninchista chaninpaq qhawarisun (Sof. 3:9).
“Diospa siminqa kawsaqmi, atiyniyoqmi” (HEB. 4:12)
1, 2. a) ¿Ima ruwananpaqmi Jehová Dios Moisesta kamachirqan? b) ¿Imatan Jehová Dios Moisesman prometerqan?
SICHUS Diospa llaqtanrayku sinchi autoridadniyoq runawan rimaq rinayki kanman chayri, ¿imaynan sientekuwaq? Yaqapaschá manchasqa, mana rimay atinaykipaq hina qhawarikuwaq. Chhaynapi tarikuspa, ¿imatan ruwawaq mana manchakuspa Diosmanta willanaykipaq?
2 Moisesmi chay hinapi tarikurqan. Payqa kay pachantin qharikunamantapas “aswan llamp’u sonqon karqan” (Núm. 12:3). Paytan Jehová Diosqa kacharqan Egipto reywan parlamunanpaq. Chaypin Jehová Diosqa faraonta kamachisharqan Israel llaqtanta kacharinanpaq. Faraonqa sinchi hatunchakuq k’araq sonqon karqan (Éx. 5:1, 2). Chaychá Moisesqa Jehová Diosta tapurqan: “¿Pitaq ñoqari kani rey Faraonman rispa Israel runakunata Egipto suyumanta horqomunaypaq?”, nispa. Payqa manan faraonwan rimayta atinanpaq hinachu qhawarikurqan. Chaymi Diosqa prometerqan: “Qanwanmi ñoqa kasaq”, nispa (Éx. 3:9-12).
3, 4. a) ¿Imamantan Moisés manchakurqan? b) ¿Imapi tarikuspan Moisés hina manchakusunman?
3 ¿Imamantan Moisés manchakurqan? Faraonpa mana uyarinanmantan, Diospa kachamusqan kasqanta llaqtamasinkuna mana creenankumanta iman. Chaymi Jehová Diosta nirqan: “Paykunari creewankumanchu, simiytapas uyariwankumanchu, aswanpas niwanqakuchá: Manan Señor Diosqa rikhurirqasunkichu”, nispa (Éx. 3:15-18; 4:1).
4 Ñoqanchisqa manapaschá sinchi autoridadniyoq runawanchu rimasun. Ichaqa, yaqapaschá Diosmanta gobiernonmantapas runakunaman willayta manchakunchis. Chay hinapi tarikuqtinchis, ¿iman yanapawasunman? Moisesman Jehová Diospa prometesqanmi, chay qhepaman sucedesqankuna iman.
5. a) ¿Imatan Jehová Dios Moisesman qorqan? (9 paginapi dibujota qhaway.) b) ¿Imaynapin Moisés kallpata hap’irqan?
5 Moisesmi mana kasunankumanta manchasqa kasharqan, chaytan Jehová Diosman willarqan. Chaymi Jehová Diosqa yanaparqan kamachisqanta hunt’ananpaq. Biblian nin Éxodo 4:2-5 textopi: “Señor Diostaq payta nirqan: ¿Imatan makiykipi hap’ishanki? nispa. Paytaq: Tawnatan, nirqan. Señor Diostaq kamachirqan: Pampaman chayta chanqay, nispa. Hinan Moisesqa chayta pampaman chanqarqan, hinaqtinmi tawnaqa mach’aqwayman tukurqan. Moisestaq mach’aqwaymanta ayqerirqan. Chaymi Señor Diosqa Moisesta nirqan: Chupanmanta hap’iy, nispa. Chupanmanta hap’iqtintaq makinpi tawnaman tukurqan. Nillarqantaq: Chaywanmi creenqaku [...] ñoqa Señor Diosqa qanman rikhurisqayta”, nispa. Diospa atiyninwanmi chay tawnaqa mach’aqwayman tukurqan. Chay milagrowanmi Moisesqa rikuchinan karqan Diospa akllasqan kasqanta, paypa yanapasqan kasqantawan. Diosmi nirqan: “Kay tawnatan apanki, kaywanmi musphanakunata ruwanki”, nispa (Éx. 4:17). Chaymi Moisesqa kallpata hap’irqan faraonwanpas llaqtamasinkunawanpas rimananpaq (Éx. 4:29-31; 7:8-13).
Diospa milagro ruwasqanta rikuspan Moisesqa kallpata hap’irqan faraonwan rimamunanpaq
6. a) ¿Imatan predicaspa makinchispi hap’inanchis, imarayku? b) ¿Imaraykun Pablo nirqan “Diospa siminqa kawsaqmi, atiyniyoqmi” nispa?
6 ¿Imatan ñoqanchispas makinchispi hap’inchis runakunaman predicaspa? Bibliatan, listotaqmi kashanchis chaywan predicananchispaq. Wakinqa allin librota hinallan Bibliata qhawarinku. Ichaqa manan chayllachu aswanpas Diospa siminmi, chaywanmi payqa rimapayawanchis (2 Ped. 1:21). Chaypin tarikun Diospa promesankuna imakunatachus Diospa gobiernon ruwananpas. Chaymi apóstol Pabloqa nirqan: “Diospa siminqa kawsaqmi, atiyniyoqmi”, nispa (leey Hebreos 4:12). ¿Imaraykun nirqan “Diospa siminqa kawsaqmi” nispa? Diospa llapa promesankuna hunt’akusqanraykun (Is. 46:10; 55:11). Sichus runamasinchis entienden Diospa promesankuna hunt’akusqanta chayqa, Bibliapi leesqanmi kawsayninta cambian. Chhaynapin Bibliaqa atiyniyoq.
Uyariwaqninchispa sonqonmanmi chayananchis
7. ¿Imaynatan cheqaq-kay simiwan allinta yachachisunman?
7 Jehová Diosmi Bibliataqa qowanchis. Chaywanmi rikuchinchis Diosmanta willasqanchisqa cheqaqpuni kasqanta. Chayraykuchá Pabloqa Timoteota nirqan: ‘Cheqaq-kay simita allinta yachachiy’, nispa (2 Tim. 2:15). ¿Imaynatan ñoqanchispas cheqaq-kay simiwan allinta yachachisunman? Textokunata allinta akllaspan. Chaypaq hina ruwasqan kashan 2013 watapi lloqsimuq tratadokuna, chaykunawanmi runakunaq sonqonman chayasun.
8. ¿Ima nirqanmi predicacionta qhawariq umalli mosoq tratadokunamanta?
8 2013 watapi lloqsimuq tratadokunaqa, llapallankun kaqkama ruwasqa kashanku. Chhaynapin hukninwan predicayta yachaspaqa llapanwanpas predicayta atinki. Estados Unidos nacionmanta Hawái llaqtapi predicacionta qhawariq umallin nin: “Chay tratadokunaqa allinpunin wasin-wasinta predicanapaq, runakunaq may kasqanpi predicanapaqpas”, nispa. ¿Imaraykun allinpuni facil-llataq chay tratadokunawan predicay? Chay iñiqmasinchis nisqan hina, chayqa qallariyninpi tapuykuna kutichiykuna kasqanraykun. Chaywanmi runakunaqa mana manchakunkuchu imachus kutichinankuta, chhaynapitaqmi paykunawan sumaqta parlarin.
9, 10. a) ¿Imaynatan tratadokuna Bibliawan predicananchispaq yanapawanchis? b) ¿Ima tratadokunawanmi sumaqta predicarqanki, imarayku?
9 Sapanka tratadopin allin akllasqa texto kashan runakunaman leenanchispaq. ¿Tukukunqachu ñak’ariykuna? nisqa tratadopin kashan “arí” ninkichu, “manan” ninkichu, “yaqapaschá” ninkichu nisqa kutichiykuna. Mayqentaña runakuna kutichinkuman chaypas, qatiqnin paginata qhawachispan kayta niwaq: “Kaytan Biblia nin”, nispa. Chaymantaq leewaq Apocalipsis 21:3, 4 textota.
10 ¿Ima ninkin Bibliamanta? nisqa tratadowanpas chay hinallatataq ruway. Imataña runakuna kutichinkuman chaypas, kayta niy: “Qhawariy Bibliaq nisqanta”, nispa. Chaymantaq tratadopi kay nisqanta leey: “Diospa Simin Qelqakunaqa llapallanmi Diospa yuyaychasqan”, nispa. Hinamantaq niwaq: “Ichaqa Biblian astawan chaymanta willashan”, nispa. Chaymantaq leey 2 Timoteo 3:16, 17 textota.
11, 12. a) ¿Imamantan kusikuwaq tratadokunawan predicaspa? b) ¿Imaynatan tratadokuna yanapasunkiman runakunaman kutinaykipaq?
11 Runakunaq uyarisqanman hinan chay tratadota astawan t’aqwiriwaqchis. Manaña chay ratopi astawan rimayta munanmanchu chaypas, ñan huk tratadota qospa Bibliamanta huk textollatapas leepurqankiña. Hukpi kutispaykiñan astawan parlariwaqchis.
12 Chay tratadokunaq tukuyninpin nishan “Tapukuy” nispa. Uranpitaqmi huk tapuy kashan Bibliamanta textokunapiwan, chaytan kutispayki t’aqwiriwaqchis. ¿Imaynan kawsay kanqa qhepa tiempokunaman? nisqa tratadoq tukuyninpin nin: “¿Imaynatan Jehová Dios kay pachata paraisoman tukuchinqa?”, nispa; chayta kutichinapaqtaq kashan Mateo 6:9, 10; Daniel 2:44 textokuna. ¿Kanqachu kawsarimpuy wañupuqkunapaq? nisqa tratadoq tukuyninpin nin: “¿Imaraykun machuyanchis wañunchispas?”, nispa; chayta kutichinapaqtaq kashan Génesis 3:17-19; Romanos 5:12 textokuna.
Tratadokunaqa allinpunin estudiokunata qallarinapaq
13. ¿Imaynatan estudiokunata qallarisunman tratadokunawan?
13 Chay tratadokunaqa allinpunin estudiokunata qallarinapaq. Chay tratadokunaq tukuyninpin kan huk ch’eqchi cuadro scáner nisqata pasachinapaq. Chayta scáner nisqayoq celularwan pasachikuqtinmi, internetpi direccionninchisman apan. Chaypitaqmi huk video rikukunqa, chay videopin runakunata invitakushan Bibliata estudianankupaq. Hinaspapas tratadokunaqa ¡Diosmanta hamuq allin willakuykuna! nisqa folletota leeynapaqmi willashan. ¿Pin kay pachata kamachishan? nisqa tratadon ¡Diosmanta hamuq allin willakuykuna! nisqa folletopi 5 kaq yachachikuyta leenapaq willashan. ¿Iman kanan familiayki kusisqa kananpaq? nisqa tratadotaq chay folletopi 9 kaq yachachikuyta leenapaq willashan. Chay hinata chay tratadokunawan predicasun chayqa, Bibliatan allinta utilizasun chayllaraq runakunawan rimaspa, paykunaman kutispapas. Chhaynapitaq askha estudiokunayoq kasun. ¿Imakunatawanmi ruwasunman Bibliawan allinta yachachinapaq?
14, 15. ¿Imaynatan Pablo hina predicasunman?
14 Pabloqa runakunaq imayna yuyaykusqanta entiendenanpaqmi kallpachakuq (leey 1 Corintios 9:19-23). ¿Imarayku? “Lliw” runakunaq salvakunanta munasqanrayku (Hech. 20:21). Chaymi predicacionpaq preparakuspaqa runakunapi Pablo hina yuyaykunanchis (1 Tim. 2:3, 4).
15 Sapa killanmi Diosmanta Willasunchis nisqa hojanchispi lloqsimun predicanapaq yanapaykuna. Chaywan predicanaykipaq kallpachakuy. Sichus runakuna huk temamanta rimayta munanku chayqa, yuyaykuy imaynata paykunata yanapanaykipaq. Tapukuwaqmi: “¿Imakunapin predicasqay runakuna tarikushanku? ¿Iman astawan llakichin?”, nispa. Hinamantaq yuyaykuy ima textokunawan yanapanaykipaq. Huk watukuq umallin nin: “Yaqa llapa runakunan Bibliamanta huk textollata leeqtiykuqa uyarikunku. Chaymi Bibliata kicharisqallataña hap’iyku, chhaynapin napaykusqayku qhepaman huk textota leepuykupacha”, nispa. Chayrayku qhawarisun wakin temakuna, tapuykuna, Bibliamanta textokuna predicanapaq allinpuni kasqanta. Chaykunawanmi qanpas predicawaq.
16. ¿Imaynatan Isaías 14:7 textowan predicawaq?
16 Sichus llaqtaykipi nishu suwakuna, maqanakuykuna kan chayqa, kaytan tapuwaq: “¿Hayk’aqllapas noticiakunapi uyarisunmanchu suwakuykuna maqanakuykuna manaña kasqanta, runakunapas kusisqa kashasqankuta? Chhayna kanantan Biblia willan Isaías 14:7 textopi. Chay promesakunan Bibliapi tarikun, pisi tiempollamantan pachantinpi thak-kay kanqa”, nispa. Hinamantaq chay promesakunamanta huk textota qhawachiy.
17. ¿Imaynatan Mateo 5:3 textowan predicawaq?
17 Yaqapaschá llaqtaykipiqa qolqe ganay sasa kanman. Chhayna kaqtinqa kaytan tapuwaq: “¿Hayk’a qolqetan gananayki familiayki kusisqa kananpaq?”, nispa. Kutichisqan qhepamantaq niwaq: “Wakinqa askhatan gananku, chaywanpas familiankuqa manan kusisqachu. Chhaynaqa, ¿imapunitaq runakunatari kusichin?”, nispa. Chaymantataq Mateo 5:3 textota leewaq, hinamantaq Bibliata estudiananpaq niwaq.
18. ¿Imaynatan Jeremías 29:11 textowan runakunata kallpachawaq?
18 Sichus llaqtaykipi runakuna mana allinpi tarikushanku chayqa, kaytan niwaq: “Kallpachaqniykin hamushani”, nispa. Chayta nispataq leey Jeremías 29:11 textota. Niwaqtaq: “Chay textopi leesqanchis hina, Diosqa kusisqa kawsananchistan munan kunanpas hamuq tiempopipas. Ichaqa, ¿atisunmanchu kusisqa kayta?”, nispa. Hinamantaq qhawachiwaq ¡Diosmanta hamuq allin willakuykuna! nisqa folletopi chaypaq hina yachachikuyta.
19. ¿Imaynatan Apocalipsis 14:6, 7 textowan religioso runakunawan parlariwaq?
19 Sichus llaqtaykipi religioso runakuna kan chayqa, kaytan niwaq: “Huk ángel rimapayasuqtiyki, ¿uyariwaqchu?”, nispa. Chayta nispataq leey Apocalipsis 14:6, 7 textota. Hinamantaq niwaq: “¿Ima nirqanmi chay ángel? Paymi nirqan hanaq pachatapas kay pachatapas kamaqta manchakuychis nispa. Ichaqa, ¿imatan ruwasunman Dios manchakusqanchista rikuchinapaq?”, nispa. Kutichisqanta uyarispataq leewaq Deuteronomio 6:2 textota, chaypin nin: “Tukuy kawsasqaykichis p’unchaymi qankunapas, wawaykichiskunapas, nietoykichiskunapas Diosninchis Señor Diosta yupaychanaykichis, tukuy kunan kamachisqay kamachikuyninta yachachikuynintapas hunt’anaykichis, ahinapin unayta kawsankichis”, nispa. Hinamantaq niwaq: “Chay textoq nisqan hina, Diosta manchakuyqa paypa kamachikuyninkunata kasukuymi. Ichaqa askha runan mana yachanchu Diospa aswan chaniyoq kamachikuyninta, chay kamachikuymi nin: ‘Diosniykitan munakunki tukuy sonqoykiwan’, nispa. Ichaqa, ¿imaynatan chayta ruwasunman?”, nispa. Chay tapuyta hukpi kutichinaykipaqtaq niwaq.
20. a) ¿Imaynatan Proverbios 30:4 textowan Diosmanta yachachisunman? b) ¿Ima textowanmi sumaqta predicarqanki?
20 Wayna-sipaswan parlarispaqa kaytan niwaq: “Bibliapi kay simikunatan leepuyta munarqayki”, nispa. Hinamantaq leey Proverbios 30:4 textota, hinaspa tapuy: “¿Pimantan kaypi rimashan? Manan pi runapas kaypi nisqan hinaqa kanmanchu, ¿riki? Chhaynaqa Diosmantan kaypiqa rimashan.* Ichaqa, ¿imakunatawanmi Diosmanta yachasunman? Chaypaq Bibliata qhawasun”, nispa.
21, 22. a) ¿Imaynapin allin akllasqa texto runaq kawsayninta cambianman? b) ¿Imatan predicaspa kunanmanta ruwanki?
21 Bibliamanta allin akllasqa textota runakunaman leesqanchisqa allinpunin. Australia nacionpin iskay testigokuna huk sipasman predicaspa tapurqanku: “¿Yachankichu Diospa sutinta?”, nispa. Hinan Salmo 83:18 (NM) textota leerqanku. Chay sipasmi nin: “¡Admirakurqanin! Chaymi huk libreriaman carroypi rirqanipacha 56 kilómetro karuta. Chaypin Diospa sutinta maskharqani huk Bibliakunapipas diccionariopipas. Cheqaqpuni Diospa sutin Jehová kasqanta yachaspaytaq yuyaykurqani: ‘¿Imakunatawantaq manari yachanichu?’”, nispa. Qhepamanmi paypas novionpas Bibliata estudiarqanku, hinamantaq bautizakurqanku.
Runakunaman leesun allin akllasqa textota
22 Diospa siminqa atiyniyoqmi runakunaq kawsayninta cambiananpaq. Bibliata leespan Jehová Diospa promesankunapi confianku, chayraykun Diospa kamachikuyninkunaman hina kawsanankupaq kallpachakunku (leey 1 Tesalonicenses 2:13). Bibliamanta leesqanchismi runakunaq sonqonmanqa chayanqa, manan ñoqanchispa nisqanchischu. Chaymi Diospa siminwanpuni runakunaman predicana.
^ par. 20 Qhaway 1987 wata 15 julio La Atalaya revistapi, 31 paginata.
“Diosman asuykuychis, hinan payqa asuykamusunkichis” (SANT. 4:8)
1. a) ¿Imatan llapanchispas munanchis? b) ¿Pikunaman asuykuspan kusisqa kanchis?
LLIWPAS hukkunawan kuskan kayta munanchis. Kusisqataqmi kanchis munakuwaqninchis, entiendewaqninchis, sumaqta qhawariwaqninchis familianchiskunaman amigonchiskunamanpas asuykuspa. Ichaqa kamaqninchis Jehová Diosmanmi astawanqa asuykunanchis (Ecl. 12:1).
2. a) ¿Imatan Jehová Dios prometewanchis? b) ¿Imaraykun runakuna mana creenkuchu paykunaman Dios asuykunanta?
2 Jehová Diosqa payman asuykunanchistan munan. Prometewanchistaqmi asuykuqtinchisqa paypas ñoqanchisman asuykamunanpaq (Sant. 4:8). Chaymi anchata kusichiwanchis. Ichaqa askha runakunan mana creenkuchu paykunaman Dios asuykuy munasqanta. Paykunapas manan Diosman asuykunankupaq hinachu qhawarikunku otaq karupi kananpaq yuyaykunku. Chhaynaqa, ¿atisunmanchu Diospa amigon kayta?
3. ¿Ima ruwaytan atisunman?
3 Atisunmanmi Diospa amigon kaytaqa. Payqa “manan sapankanchismantaqa karupichu kashan” (leey Hechos 17:26, 27; Salmo 145:18). Huchayoq runakunaña kanchis chaypas, Diosmi munan payman asuykuspa amigonkuna kananchista (Is. 41:8; 55:6). Chaymi salmistaqa Jehová Diosmanta nirqan: “Qanqa mañakusqatan uyarinki, llapa runan hamusunkiku. Kusisamiyoqmi akllakusqayki runaqa, qayllaykipi tiyananpaqmi pusanki”, nispa (Sal. 65:2, 4). Yachasun rey Asamanta, paymi Diosman asuykurqan. Yachasuntaq Jehová Dios payman asuykusqanmanta.*
4. ¿Imatan Asa rey ruwarqan?
4 Asa reyqa Judá suyumantan wikch’urqan yupaychana wasikunapi qharimasinkunawan t’inkikuq qharikunata, idolokunatapas. Chaywanmi rikuchirqan Jehová Diosllata yupaychana kasqanta payman asuykunanku kasqantapas (1 Rey. 15:9-13). Chaychá mana iskayaspa ‘Judá runakunatapas kamachirqan ñawpa taytankuq Diosnin Señorta servinankupaq, yachachikuyninkunatapas kamachikuyninkunatapas hunt’anankupaqwan’. Chayraykun Diosqa chunka wata thakpi kawsachirqan. Chaymi Asaqa nirqan: ‘Diosninchis Señor Diosta maskhasqanchisraykun sumaqpi kawsachiwanchis’, nispa (2 Crón. 14:1-7). ¿Iman chay qhepaman pasarqan?
5. a) ¿Ima sasachakuypin Asa tarikurqan? b) ¿Imapin chay tukurqan?
5 “Zera sutiyoq” Etiopía runan Judá runakuna contra maqanakuq rirqan waranqa-waranqa soldadokunantin, 300 carretakunantin (2 Crón. 14:8-10). Asataq 580.000 soldadokunallantin kasharqan. ¿Imatan ruwawaq karqan chhaynapi tarikuspa? ¿Jehová Diospichu confiawaq karqan? Yaqapaschá niwaq karqan: “¿Imaraykun Jehová Dios hinallata qhawan chay runakunaq hamunanta?”, nispa. ¿Imatan Asa ruwarqan? Diospin confiarqan amigon kasqanrayku. Chaymi rogakurqan: “Señor Diosnilláy, qanllapunin kanki pisi kallpa runata atiyniyoqmanta hark’aykukuq. Diosniyku Señor Dios, yanapaykuwayku, qanmanmi hap’ipakuyku, sutiykipitaqmi kay sinchi askha soldadokunawan maqanakusaqku. Señornilláy, qanmi Diosniyku kanki, runaqa manapunin atipasunkimanchu”, nispa. Hinan Jehová Diosqa “Etiopía soldadokunata wañuchirqan”, ¡manan ch’ullapas qheparqanchu! (2 Crón. 14:11-13).
Jehová Diosta tukuy sonqonchiswan servispan payman asuykuyta atisun
6. ¿Imatan Asa hina ruwananchis?
6 Ichaqa, ¿imaraykun Asa confiarqan Jehová Diospa yanapayninpi? ‘Diospa munayninman hina chaninta ruwasqanraykun’, sonqomantapuni ‘Diospaq hunt’aq kasqanraykun’ (1 Rey. 15:11, 14). Ñoqanchispas tukuy sonqonchiswanmi Jehová Diosta servinanchis, chay hinapin payman asuykuyta atisun kunanpas hamuq tiempopipas. Maytan Diosta agradecekunchis asuykamuwasqanchismanta, paywan amigontin kashanallanchispaq yanapawasqanchismantapas. Ichaqa, ¿imaynatan yanapawanchis payman asuykunanchispaq? Iskaymanta yachasun.
7. a) ¿Imakunatan Jehová Dios ruwarqan payman asuykunanchispaq? b) ¿Ima ruwasqanwanmi astawan Jehová Dios payman asuykachiwanchis?
7 Jehová Diosqa munakuwasqanchisraykun kay pachata kamarqan, sapa p’unchaytaq imaymanata qowanchis kawsananchispaq (Hech. 17:28; Apo. 4:11). Astawanqa pay sonqolla kashananchispaqmi espiritual mikhunata qowanchis (Luc. 12:42). Hinaspapas pay kikinpunin mañakusqanchista uyarimun (1 Juan 5:14). Ichaqa ñoqanchisrayku churinta qosqanwanmi astawanqa rikuchiwanchis anchatapuni munakuwasqanchista. Chaytaq astawan payman asuykachiwanchis (leey 1 Juan 4:9, 10, 19). Chay sacrificiowanmi Jehová Diosqa huchamanta wañuymantawan kacharichiwarqanchis (Juan 3:16).
Jehová Diosqa pay kikinpunin mañakusqanchista uyarimun
8, 9. ¿Imaynatan Diospa munayninta Jesús hunt’an?
8 Runakunata salvananpaq Jehová Diospa willasqanmantapachan, Jesuspa sacrificionqa ruwakunmanpas hinaña karqan (Gén. 3:15). ¿Imanaqtinmi chay hinata Jehová Dios qhawarirqan? Tukuy munayninta hunt’aq kasqanraykun. Chaymi chay sacrificioqa manaraq Jesuspa hamusqan tiempokunapi kawsaq runakunapaqwan karqan. Unay watakuna qhepamanmi apóstol Pablo Diosta agradecekurqan ‘Jesucristo wañuspa kacharichisqanmanta’. Nillarqantaqmi “ñawpa tiempopi huchallikusqakunata” Diosqa pampachasqanta (Rom. 3:21-26). Arí, Jesusllawanmi Diosmanqa asuykunchis.
Diospas Jesuspas munakuwasqanchisraykun sacrificioqa ruwakurqan, manan chayta chaskinapaq hina kasqanchisraykuchu
9 Jehová Diosqa Jesuswanmi huch’uyyaykukuq runakunata payman asuykachin. Biblian nin: “Diosmi ichaqa munakuyninta rikuchiwanchis, huchasaparaq kashaqtinchis Cristoq wañupuwasqanchiswan”, nispa (Rom. 5:6-8). Chay sacrificioqa ruwakurqan Jehová Diospas Jesuspas munakuwasqanchisraykun, manan chayta chaskinapaq hina kasqanchisraykuchu. Jesusmi nirqan: “Manan pipas ñoqaman hamuyta atinmanchu, kachamuwaqniy Yaya payta mana pusamuwaqtinqa”, nispa. Nillarqantaqmi: “Pipas ñoqallantapunin Yayamanqa chayanqa”, nispa (Juan 6:44; 14:6). Ichaqa, ¿imaynatan Jehová Dios churinwan asuykachiwanchis? Santo espiritunwanmi. Chay hinapin Dioswan amigontin kashallasun wiñay kawsaytataq chaskisun (leey Judas 20, 21). Ichaqa, ¿imatawanmi Jehová Dios utilizan payman asuykunapaq?
10. ¿Imaynapin Biblia yanapawanchis Diosman asuykunanchispaq?
10 Kay estudiopin Bibliamanta 14 librokunataña churarqonchis. Jehová Diosqa santo espiritunwanmi Bibliata qelqachirqan, chaymi Bibliaqa payman asuykachiwanchis. Biblia mana kaqtinqa, manan yachasunmanchu karqan Jehová Diosman asuykuy atisqanchista, manallataqmi yachasunmanchu karqan Jesuspa sacrificionmanta, Diosman asuykunanchispaq Jesuspa yanapawasqanchismantapas. Biblian willawanchis Jehová Diosmanta, imakunatachus runakunapaq munasqantapas. Éxodo 34:6, 7 textopin Jehová Diosqa Moisesman willarqan imayna Dioschus kasqanta, nirqanmi: “¡Khuyapayakuq sumaq sonqo Diosmi kani! Manan usqhaylla phiñakuqchu kani, tukuy tiempo munakuqmi cheqaqtaqmi kani. Waranqa miraykaman tukuy tiempo munakushallanipuni, huchallikusqatapas, mana kasukusqatapas, huchatapas pampachanin”, nispa. ¿Pin mana asuykuyta munanmanchu chay hina Diosman? Jehová Diosmanta Bibliapi astawan yachaqtinchisqa, paytapas rikushasunman hinan kawsasunchis, astawantaq payman asuykusunchis.
Jehová Diosqa entiendenapaq hinallan Bibliata qelqachirqan
11. ¿Imaraykun yachananchis Diospa imayna kasqanta imakunapas ruwasqanta? (15 paginapi fotota qhaway.)
11 Jehová Dioswan amigontin kanamanta rimaspan Acerquémonos a Jehová nisqa libro qallariyninpi nin: “Piwanpas amigontinqa kanchis payta allinta reqsisqanchisraykun, imakuna ruwasqantapas admirasqanchisraykun, chaninpaq qhawarisqanchisraykun. Chayraykun Bibliapi willakusqanman hina yachananchis Diospa imayna kasqanta imakuna ruwasqantapas, chay hinapin paywanpas amigontin kasunchis”, nispa. Jehová Diosqa entiendenanchispaq hinallan Bibliata qelqachirqan. ¡Maytan chayta agradecekunchis!
12. ¿Imaraykun Jehová Dios runakunawan Bibliata qelqachirqan?
12 Munaspaqa angelkunawanmi Jehová Diosqa Bibliata qelqachinman karqan. Paykunaqa munakuwanchismi munankutaqmi yachayta ima ruwasqanchistapas (1 Ped. 1:12). Allintapunin Bibliataqa qelqankuman karqan. Ichaqa, manataq ñoqanchis hinachu kanku chayqa, manan llapantapunichu entiendenkuman imayna sientekusqanchista, ima necesitasqanchista imakunachus urmachiwasqanchistapas. Chayta yachaspan Jehová Diosqa runakunawan Bibliata qelqachirqan. Chaymi Bibliata leespaqa allinta entiendenchis qelqaqkunaq imayna sientekusqankuta, ima yuyaykusqankuta, imarayku iskayasqankuta imakunapi urmasqankutapas. Profeta Elías hinan Biblia qelqaqkunaqa ‘ñoqanchis hina runalla karqanku’ (Sant. 5:17).
13. ¿Imaynan sientekunki Jonaspa mañakusqanta leespa?
13 Jehová Diosqa manan huk angelwanchu Jonasmanta qelqachirqan. Huk angelqa manan llapantapunichu entiendenman karqan imarayku Jonás Diospa kamachisqanmanta ayqesqanta. Chaymi Jonaswanpuni qelqachirqan imakunapi tarikusqanta, challwaq wiksanmanta Jehová Diosman mañakusqantapas. Jonasmi mañakurqan: “Wañunayña kashaqtinmi Señor Diosniyta yuyarirqayki”, nispa. Huk angelqa manan chay simikunawanqa qelqanmanchu karqan (Jon. 1:3, 10; 2:1-9).
14. ¿Imaraykun Isaiaspa imayna sientekusqanta entiendenchis?
14 Huk rikhuriypi Diospa lliphlli kayninta rikuspan Isaiasqa nirqan: “¡Ay ñoqamanta, imanaykusaqtaq, wañurqosaqchá kunanqa! Tukuy-atiyniyoq Señor Diostan rikurqoni, payqa Reymi, ñoqaqa millay qhelli simi runan kani, millay qhelli simi rimaq runakuna ukhupitaqmi tiyanipas”, nispa (Is. 6:5). Huk angelqa manan chhaynataqa sientekunmanchu karqan. Isaiasmi ichaqa huchayoq runa kasqanrayku chay hinata sientekurqan. Ñoqanchispas pay hina huchayoq kasqanchisraykun, allintapuni entiendenchis chhayna sientekusqanta.
15, 16. a) ¿Imaraykun entiendenchis huk runakunaq sientesqankuta? b) ¿Iman yanapawasun Jehová Diosman astawan asuykunanchispaq?
15 Diospa bendicionninkunata chaskispan Jacobqa nirqan: ‘Manan chaypaq hinachu kani’, nispa; Pedropas nirqanmi: “Huchasapa runan kani”, nispa. Huk angelqa manan paykuna hinaqa sientekunmanchu karqan (Gén. 32:10; Luc. 5:8). Manan Jesuspa qatikuqninkunaq manchakusqankuta hinaqa manchakunkumanchu karqan. Manataqmi Pablo hinachu nitaq wakin cristianokuna hinachu, qatiykachasqa kasqankurayku predicanankupaq kallpata hap’inanku karqan (Juan 6:19; 1 Tes. 2:2). Angelkunaqa manan runachu kanku nitaqmi imapipas pantankuchu. Ñoqanchismi ichaqa pantaq runalla kanchis, chaymi entiendenchis huk runakunaq imayna sientekusqankuta. Chayraykun Bibliata leespaqa kusikuqkunawan kusikunchis waqaqkunawantaq waqanchis (Rom. 12:15).
16 Sichus Bibliaq willasqanpi yuyaymanasun chayqa, Jehová Diosmantan astawan yachasun. Payqa ñawpa tiempopi serviqninkunamanmi munakuywan, pacienciawan asuykurqan huchasapa runakunaña kashaqtinkupas. Chaykunata yachaspan sonqomanta munakusun chaytaq yanapawasun payman astawan asuykunanchispaq (leey Salmo 25:14).
Bibliaq willasqanpi yuyaymanaspan Diosmanta astawan yachasun
17. a) ¿Ima nirqanmi Azarías Asa reyta? b) ¿Imaynapin Asa rey mana kasurqanchu Azariaspa yuyaychasqanta? c) ¿Iman pasarqan Asa reypa mana kasukusqanmanta?
17 Asa reymanta astawan yachasun. Etiopía runakunata atipasqan qhepamanmi profeta Azarías paytapas llaqtatapas nirqan: “Uyariway rey Asa. Uyariwaychis Judá runakuna, Benjamín runakuna. Qankunachus Señor Diosta servishallankichis chayqa, paypas qankunawanpunin kashanqa. Maskhaspaykichispas tarinkichispunin, saqenkichistaqchus chayqa, paypas saqellasunkichistaqmi”, nispa (2 Crón. 15:1, 2). Qhepamanmi Asa reyqa chay yuyaychayta mana kasurqanchu. Israel llaqtamanta 10 ayllukuna Judá aylluwan maqanakuq hamuqtinkun, Asiria reypa yanapayninta mañakurqan manataq Jehová Diospa yanapaynintachu. Chaymi Diosqa nirqan: “¡Mana allinta yuyaykuspaykin chayta ruwarqanki! Chayraykun kunanmantaqa astawan qan contra awqa-tinkuy kanqa”, nispa (2 Crón. 16:1-9). Chay hinapunitaqmi karqan. ¿Imatan chaymanta yachanchis?
18, 19. a) ¿Imatan ruwananchis Jehová Diosmanta karunchakusqanchista reparakuspa? b) ¿Imaynatan Jehová Diosman asuykusunman?
18 Sichus Jehová Diosmanta chhikallantapas karunchakushanchis chayqa, Oseas 12:6 textota yuyarisun, chaypin nin: ‘Diosniykiman kutirikuy, cheqaqta munakuy, chaninta ruway, Diosniykipi suyakushallaypuni’, nispa. Arí, Jehová Diosninchismantaqa manan hayk’aqpas karunchakunanchischu. Aswanpas payman astawan asuykusun ñoqanchisrayku churinta qosqanpi yuyaymanaspa, Bibliaq nisqankunata estudiaspa ima (leey Deuteronomio 13:4).
19 Salmistan nirqan: “Ñoqapaq aswan allinqa Diospa qayllanpi kayniymi”, nispa (Sal. 73:28). Ñoqanchispaqpas Diosman asuykuyninchisqa allinpunin. Chaymi astawan paymanta yachashanallanchis, chhaynapin astawan munakusun. Sichus Jehová Diosman asuykusun chayqa paypas asuykamuwasunmi, kunanpas wiñay-wiñaypaqpas.
^ par. 3 Qhaway 2012 wata 15 agosto Qhawaq revistata 8-10 paginakunapi, “Llank’asqaykichismantaqa kutichipusunkichismi” nisqa temata.
“Ninriykiwanmi qhepaykipi rimaqta uyarinki: Kayninmi ñanqa, kayninta puriy, nimuqta” (IS. 30:21)
1, 2. ¿Imaynatan Jehová Dios llaqtanta pusarishan?
JEHOVÁ DIOSQA ñawpaqmantaraqmi llaqtanta pusarirqan. ¿Imaynatan chayta ruwarqan? Angelninkunawan, qhawarichiykunawan mosqoykunawan iman. Chhaynapin kamachikuyninkunata qoq otaq qhepaman imachus pasananmanta willachiq (Núm. 7:89; Ezeq. 1:1; Dan. 2:19). Huk kutikunapitaq Jehová Diosqa serviqninkunawan imatapas willachiq. Kamachikuyninkuna kasukuqtataq bendecirqan.
2 Kay tiempopitaq Jehová Diosqa llaqtanta pusarishan Bibliawan, santo espiritunwan, iñiq t’aqawan ima (Hech. 9:31; 15:28; 2 Tim. 3:16, 17). Chayqa sut’in kashan, huk kunkapas qhepanchismanta nimuwasunman “kayninmi ñanqa, kayninta puriy” niq hina (Is. 30:21). Hinaspapas Jesuswanmi rimapayawanchis, paytan iñiq t’aqakunata ‘allin yuyayniyoq hunt’aq kamachiwan’ pusarinanpaq churarqan (Mat. 24:45). Arí, Jehová Dioswanmi pusachikunanchis kasukuqtaq kananchis, chhaynallapin wiñay kawsayta chaskisun (Heb. 5:9).
3. ¿Imaynapin Jehová Diosta mana kasukusunmanchu? (Kay paginapi fotota qhaway.)
3 Saqraqa yachanmi Jehová Dioswan pusachikuqtinchisqa salvasqa kananchista, chaymi mana munanchu kasukunanchista. Sonqonchispas engañawasunmanmi, chaymi Jehová Diosta mana kasukusunmanchu (Jer. 17:9). Chhaynaqa, ¿imaynatan Saqraq trampankunamanta ayqesunman? ¿Imaynapin Jehová Dioswan parlarisqanchis paywan amigontin kananchispaq yanapawasunman? Chaykunatan kay estudiopi yachasun.
4. ¿Imaynatan Saqra tutayachishan runakunaq yuyayninta?
4 Saqraqa runakunaq yuyaynintan tutayachishan pantasqa yachachikuykunawan, waqllisqa yuyaykuykunatataq rikhurichishan runakunata engañananpaq (leey 1 Juan 5:19). Radiopas, televisionpas, internetpas, lliw qelqakunapas kay pachaq k’uchunkunakamaraqmi chayan. Allinpaqña chaykuna chaypas, sapa kutillanmi mana allin ruwaykuna chaykunapi rikukun otaq uyarikun, Diospa contranpi kawsaytataqmi mast’arishan (Jer. 2:13). Chaykunapin allinpaq hina qhawarichinku qharipura otaq warmipura casarakuyta. Chaymi wakinqa Bibliata qhawarinku sinchi hark’akuqta hina, chaykunata Biblia huchachasqanrayku (1 Cor. 6:9, 10).
5. ¿Imaynatan Saqraq rikhurichisqan waqllisqa yuyaykuykunamanta ayqesunman?
5 ¿Imaynatan Saqraq rikhurichisqan waqllisqa yuyaykuykunamanta ayqesunman? ¿Imaynatan reparasunman allin kaqta mana allin kaqmanta? Diospa ‘siminman hina purispan’ (Sal. 119:9). Diospa siminmi yanapawasun allin kaqta mana allin kaqta reparanapaq (Prov. 23:23). Jesusmi nirqan: “Manan t’antallawanchu runaqa kawsanqa, aswanpas Diospa llapa siminwanmi”, nispa (Mat. 4:4). Chaytan ruwasun Bibliapi yachasqanchisman hina kawsaspa. Manaraq kamachikuy simita Jehová Dios qoshaqtinmi, Joseqa entienderqanña Potifarpa warminwan puñuyqa hucha kasqanta. Sinchitaña chay warmi rimapayashaqtinpas manapunin Dios contra huchallikuypiqa piensarqanchu (leey Génesis 39:7-9). Joseqa Diostan kasukurqan manan chay warmitachu. Chaymi yachachiwanchis allin kaqta mana allin kaqmanta reparanapaqqa Jehová Diosta uyarinanchis kasqanta, manataq Saqraq rikhurichisqan waqllisqa yuyaykuykunatachu.
6, 7. ¿Imatan ruwananchis Saqraq yuyaychayninkunawan ama engañachikunapaq?
6 Religionkunaqa manan sut’itachu yachachinku, chaymi runakunaqa manaña creenkuchu cheqaq religión kananpi. Jehová Diosmi ichaqa payta uyariy munaqkunaman cheqaq kaqta reqsichin. Chaypaqqa decidinankun pita uyariy munasqankuta. Iskaytaqa manan uyariyta atisunmanchu, chaymi Jesuspa kunkanta allinta reqsinanchis, paytan Diosqa churarqan ovejankunata michinanpaq (leey Juan 10:3-5).
7 Jesusmi nirqan: “Entiendeychis uyarisqaykichista”, nispa (Mar. 4:24). Jehová Diospa yuyaychayninkunaqa sut’ipunin allintaqmi kanpas. Chaykunata tukuy yuyaywan uyarinapaqmi ichaqa sonqonchista preparananchis. Sichus mana makillachu kasun chayqa, Saqraq yuyaychayninkunatan uyarisunman manataq Jehová Diospa sumaq kamachikuyninkunatachu. Chayrayku amapuni engañachikusunchu kay pachaq yuyayninkunata mast’ariq takikunawan, videokunawan, librokunawan, llank’aqmasikunawanpas (Col. 2:8).
Mana makilla kaspaqa Saqratan uyarisunman manataq Jehová Diostachu
8. a) ¿Imaynatan Saqraq trampankunapi sonqonchis urmachiwasunman? b) ¿Imapin urmasunman sonqonchispi mana allinkuna kashasqanta mana allichaqtinchis?
8 Saqraqa yachanmi mana allinkuna yuyaykusqanchista. Chaykunawan urmachiwananchispaq imakunatapas ruwaqtinqa, sasan kanman Jehová Diosta kasukuy (Juan 8:44-47). Yaqapaschá manaña Diosmanta mañakushasunmanchu, predicacionmanpas pisillata lloqsishasunman otaq huñunakuykunaman faltakushasunman. Chaykunan rikuchiwasunman sonqonchispi mana allinkuna kashasqanta, chaykunata reparaspaqa manan hinallachu kananchis. Mana hinaqa pisi-pisimantan Diospa niwasqanchista manaña uyarisunmanchu. Tiempowantaq mana allin yuyaykusqanchisman hina ruwaspa huchapi urmasunman (Rom. 7:15). Chhaynapi mana tarikunapaqqa, usqhayllan allichananchis mana allinkuna reparakusqanchista. Sichus Diospa niwasqanchista tukuy yuyay uyarisun chayqa, manapunin Dios contra yuyaykuykunata uyarisunchu (Prov. 11:9).
9. ¿Imanaqtinmi usqhaylla allichananchis sonqonchispi mana allin kaqkunata?
9 Sichus huk runa onqosqa kashan chayqa, usqhayllan yachanan imachus hap’isqanta, chhaynapin hampikuspa mana wañunqachu. Chhaynallataqmi ñoqanchiswanpas, sichus ima mana allinpas sonqonchispi kashan chayqa, usqhayllan chayta chinkachinanchis, chhaynapin Saqra mana hap’iwasunchu munayninta ruwananchispaq (2 Tim. 2:26). Chaymi Jehová Diosmanta karunchakusqanchista reparakuspaqa, huch’uyyaykukuspa payman kutirikunanchis, tukuy yuyaytaq uyarinanchis imakunachus niwasqanchista (Is. 44:22). Mana allinta yuyaykuspa imatapas decidisun chayqa, ñak’ariykunapin tarikusun. Aswan allinqa manaraq Saqraq trampanpi urmashaspa imatapas usqhaylla allichaymi.
10, 11. a) ¿Imaynan hatunchakuq runa? b) ¿Imatan yachanchis Jehová Dios contra hatariqkunamanta?
10 Pantaq sonqonchisqa Jehová Diosmantan karunchawasunman. Chaymi kanman hatunchakuq kay munapayaypiwan. Chaykunan Diospa niwasqanchista mana uyarichiwasunmanchu chhaynapitaq mana allinpi tarikusunman. Hatunchakuqqa sinchi allinpaqmi qhawarikun. Yaqapaschá yuyaykun: “Ñoqataqa manan pipas ima ruwanaytapas niwananchu”, nispa. Chayraykutaq umallikunatapas, iñiqmasikunatapas otaq Diospa llaqtanpi kamachikuykunatapas mana kasukunmanchu. Chhayna runapaqqa karumanta hinallan Diospa nisqanqa uyarikun.
11 Corewan, Datanwan Abiramwanmi Moisés contra Aarón contra hatarirqanku. Hatunchakuspankutaq munasqankuman hina Diosta yupaycharqanku, manataq paypa kamachikusqanman hinachu. Chayraykun Jehová Diosqa paykunata qatikuqninkunatawan wañuchirqan (Núm. 26:8-10). ¿Imatan chaymanta yachanchis? Jehová Dios contra hatariqqa mana allinpipunin tukunqa. Hinaspapas hatunchakuqqa “qhepamanmi waqllinqa” (Prov. 16:18; Is. 13:11).
12, 13. a) ¿Iman Gieziwan sucederqan munapayaq kasqanmanta? b) ¿Iman pasanman sonqonchispi munapayay saphichakuqtin?
12 Munapayaypas manan allinchu. Munapayaq runaqa mana paypa kaqkunatan munapayan, Diospa nisqankunatapas manan paypaq hinachu qhawarin. Yachasun Eliseoq kamachin Giezimanta. Asiria ejercitota umalliq Naamanmi, Eliseoman regalokunata qorqan lepra onqoyninmanta qhaliyachisqanrayku, Eliseotaq mana chaskirqanchu. Chaymi Gieziqa chay regalokunata munapayaspa yuyaykurqan: “Diospa sutinpin jurani, usqhaylla qhepanta phawarisaq icha imallatapas qoykamuwanman”, nispa. Chaymi Eliseoq mana yachasqallan Naamanpa qhepanta phawarirqan, llullakuspataq mañakurqan “kinsa waranqa qolqeta iskay sayay p’achatawan”. Kutispataq Eliseoman llullakurqan. ¿Imapin chay ruwasqanmanta Giezi tarikurqan? Naamanpa lepra onqoyninmi hap’irqan (2 Rey. 5:20-27).
Munapayayqa ratollan huchaman urmachiwasunman
13 Munapayayqa mana reparayllan sonqonchispi kashanman. Chaymi usqhaylla chinkachinanchis, mana hinaqa saphichakuspan huchaman urmachiwasunman. Chhaynapin Ahanpas tarikurqan. Paymi willakurqan: “Jericó llaqtamanta hoqarimusqaykupin rikurqani Babiloniamanta huk sumaq capata, iskay kilo kurak qolqeta, kuskan kilo kurak wask’a qoritawan. Chaykunan sonqoyta suwarqowarqan, chaymi aparikamurqani”, nispa. Payqa yacharqanmi munapayayqa mana allin kasqanta, ichaqa manan imatapas ruwarqanchu sonqonmanta chinkachinanpaq. Hinan suwakusqanta karpanpi pakarqan. Chayta yachaspan Josueqa Ahanta nirqan Jehová Dios castigananta. Hinan paypas familianpas rumiwan ch’aqesqa wañurqanku (Jos. 7:11, 21, 24, 25). Rikusqanchis hina, munapayayqa qonqayllan huchaman urmachiwasunman, chayraykun ‘tukuy imaymana munapayaymanta cuidakunanchis’ (Luc. 12:15). Yaqapaschá mayninpiqa yuyaykusunman ima mana allinpipas otaq ima qhelli ruwaypipas. Chhayna kaqtinqa, manan chay yuyaykuykunawan atipachikunanchischu manataqmi sonqonchispi saphichakunantachu suyananchis (leey Santiago 1:14, 15).
14. ¿Imapin yuyaykunanchis hatunchakuq otaq munapayaq kayman sonqonchis tanqawaqtinchis?
14 Hatunchakuypas munapayaypas huchamanmi urmachiwasunman. Chaykunata yachaymi yanapawasun hatunchakuymanta munapayaymantapas cuidakunanchispaq, chaykunaqa Diospa niwasqanchistan mana uyarichiwanchischu (Deut. 32:29). Bibliapin Jehová Diosqa willawanchis allin ñanninta puriqtinchisqa allin kananchista, waqllipuqtinchistaq mana allinpi tarikunanchista. Sichus sonqonchis tanqawasunman hatunchakuspa otaq munapayaspa imatapas ruwananchispaq chayqa, yuyaykunanchismi chay hawa imapi tarikunanchista, familianchispas amigonchiskunapas imayna sientekunankuta, astawanqa Jehová Dios imayna qhawariwananchista.
15. ¿Imatan Jesús hina ruwananchis?
15 Jehová Diosqa allinninchistan munan (Sal. 1:1-3). Chaymi pusariwanchis, necesitasqanchis ratopitaq yanapaykuwanchis (leey Hebreos 4:16). Jesusqa mana pantaqmi karqan, chaywanpas Jehová Dioswanmi tukuy tiempo parlashallaq. Paytaq sumaqta yanapaykurqan pusarirqanpas. Angelkunawanmi cuidachirqan, santo espirituntan qorqan, yanapaykurqantaq 12 apostolninkunata akllananpaq. Hinaspapas hanaq pachamantan rimamurqan churin yanapasqanta rikuchinanpaq, allin ruwashasqanta willananpaqwan (Mat. 3:17; 17:5; Mar. 1:12, 13; Luc. 6:12, 13; Juan 12:28). Ñoqanchispas Jesús hinan mana sayk’uspa Jehová Dioswan parlananchis (Sal. 62:7, 8; Heb. 5:7). Chay hinapin paywan amigontin kasun hatunchananchispaq hinataq kawsasun.
Jesusqa Jehová Dioswanmi tukuy tiempo parlashallaq
16. ¿Imatan ruwananchis Diospa niwasqanchista uyarinapaq?
16 Jehová Diospa yuyaychayninkunaqa manan sasa tarinachu, chaywanpas manan chaykunata kasukunanchispaqqa obligawanchischu. Sichus paypa pusariwananchista munanchis chayqa santo espirituntan mañakunanchis, paytaq mana mich’akuspa qowasun (leey Lucas 11:10-13). Biblian nin: “Allinta uyariychis”, nispa (Luc. 8:18). Sichus qhelli ruwayman ama urmananchispaq Jehová Diospa yanapayninta mañakushanchis ichaqa qhelli ruwaykunatataq qhawashanchis chayqa, manan Diospa yanapawananchistachu munashanchis. Yanapawananchista munaspaqa, allintan qhawarina maypi Jehová Diospa santo espiritun kashasqanta maypitaq mana chayta. Santo espirituqa kashan huñunakuyninchiskunapin. Askha iñiqmasikunan Diospa nisqanta chaypi uyarispa, mana allin yuyaykusqankuta reparaspa chaykunata saqepurqanku, chhaynapin manaña ñak’ariykunapichu tarikurqanku (Sal. 73:12-17; 143:10).
17. ¿Imanaqtinmi yuyaykusqanchisman hinallaqa mana ruwanachu?
17 Waynallaraq kashaspan rey Davidqa hatunkaray Goliat runata wañuchirqan. Tiempowantaq Israel llaqtaq reynin karqan. Chaymi Israel llaqtata enemigonkunamanta pakaykurqan imaymanatataq decidirqan. Yuyaykusqallanta ruwaspan ichaqa sonqonwan engañachikurqan. Chaymi Betsabewan huchaman urmarqan, chay warmiq qosan Uriastataq wañuchirqan. Ichaqa Jehová Dios wanachiqtinmi huch’uyyaykukuspa huchanta reqsikurqan, chay hinapin yapamanta Dioswan amigontin kapurqan (Sal. 51:4, 6, 10, 11).
18. ¿Iman yanapawasun Jehová Diospa nisqanta uyarinanchispaq?
18 Chhaynaqa, amapuni yuyaykusqanchisman hinallaqa imatapas ruwasunchu (1 Cor. 10:12). Bibliaqa sut’itan willawanchis runaqa “kikillanmanta allinta purinanpaqqa” mana atiyniyoq kasqanta. Sichus Diospa niwasqanchista mana uyarisunchu chayqa, Saqraq nisqantan uyarisun (Jer. 10:23, NM). Chaymi mana sayk’uspa Diosmanta mañakushanallanchis, santo espiritunwantaq pusachikunanchis. Chay hinapin Jehová Diosta uyarisun.
TUKUKUY p’unchaykunapi kawsasqanchisraykun Jehová Diosta serviyqa sasa (2 Tim. 3:1-5). Chaymi Jesusqa qatikuqninkunaman prometerqan yanapayta qonanpaq, chhaynapi tukukuykama aguantanankupaq (Mat. 24:3, 13; 28:20). Chayraykun hunt’aq kamachinta churarqan ‘tiempollanpi kamachinkunaman mikhunata qonanpaq’ (Mat. 24:45, 46).
1919 watapin hunt’aq kamachita churakurqan, chaymantapachan hunt’aq kamachiqa askha simikunapi Diospa llaqtanman espiritual mikhunata qoshan (Mat. 24:14; Apo. 22:17). Ichaqa manan llapa simikunapichu qelqanchiskunaqa kashan. Hinaspapas manan llapa runachu internetpi qelqanchiskunata leeyta atinku. Askhan internetpi kaq videokunata qelqakunatapas mana qhawayta atinkuchu. Ichaqa, ¿chayraykuchu iñiyninkupi pisikallpayankuman? Chayta entiendenanchispaq tawa tapuykunamanta yachasun.
Jesustan Saqra tentarqan rumikunata t’antaman tukuchinanpaq, chaymi Jesusqa Saqraman kutichirqan: “Manan t’antallawanchu runaqa kawsanqa, aswanpas Diospa llapa siminwanmi”, nispa (Mat. 4:3, 4). Ichaqa, ¿maypin Diospa llapa siminkuna tarikun? Bibliapin (2 Ped. 1:20, 21). Chayraykun espiritual mikhunapi aswan importante kaqqa: Biblia (2 Tim. 3:16, 17).
Hunt’aq kamachin Bibliata qowanchis 120 simikunapi, sapa watantaqmi aswan askha simikunaman t’ikrakushan, chay Biblian sutichakun Traducción del Nuevo Mundo de las Santas Escrituras nisqa. Hinaspapas hukkunaq t’ikrasqan Bibliakunapas waranqa-waranqanpin kan askha simikunapi. Chayqa Jehová Diospa munasqanman hinan kashan, “payqa munanmi llapan runakuna qespichisqa kanankuta, cheqaq-kayta reqsinankutapas” (1 Tim. 2:3, 4). Hinaspapas “Diospa ima kamasqanpas qayllanpiqa manan pakasqachu” kashan, chaymi ‘huch’uyyaykukuspa’ payta ‘maskhaqkunataqa’ llaqtanman pusamunqapuni, manataqmi espiritual mikhunankuta faltachinqachu (Heb. 4:13; Mat. 5:3, 6; Juan 6:44; 10:14).
Iñiyninchispi qaqata sayananchispaqqa Bibliatan leenanchis ichaqa manan leeyllachu-leenanchis, aswanpas entiendenanchismi chayman hinataq kawsananchis (Sant. 1:22-25). Ñawpa tiempopi Etiopía llaqtamanta kamachikuqpas leesqantan entiendeyta munarqan. Chaymi Felipe tapurqan: “¿Entiendenkichu leesqaykita?”, nispa. Chay kamachikuqtaq nirqan: “¿Imaynatan entiendeyman mana pipas yachachishawaqtin?”, nispa (Hech. 8:26-31). Chaymi Felipeqa yanaparqan Diospa siminta entiendenanpaq, hinan bautizakapurqan (Hech. 8:32-38). Ñoqanchistapas qelqanchiskunan yanapawarqanchis Bibliata entiendenapaq. Sonqonchisman chayaspataq Diospa munasqanman hina kawsananchispaq yanapawanchis (Col. 1:9, 10).
Qelqanchiskunapin askha espiritual mikhunata chaskinchis (Is. 65:13). Hukninmi Qhawaq revista, chayqa 210 simikunapin ruwakun. Chay revistan profeciakunata sut’inchan, Bibliapi sasa entiendena yachachikuykunatataq entiendechiwanchis chayman hina kawsananchispaq. Rikch’ariy revistataqmi 100 simikunapi ruwakun, chaypin yachachiwanchis Diospa kamasqankunamanta, kamachikuyninkunaman hina kawsananchispaqpas (Prov. 3:21-23; Rom. 1:20). Hunt’aq kamachiqa Bibliamanta qelqakunatan 680 simikunapi ruwashan. Chhaynaqa, ¿leeshanchischu rimasqanchis simipi lloqsimuq qelqakunata? ¿Sapa p’unchaychu Bibliatapas leeshanchis?
Hinaspapas hunt’aq kamachiqa discurso qonapaq qelqakunatan ruwamun, chaykunawanmi asambleakunapi, huñunakuykunapi discursokunata qokun. Chay huñunakuykunapin discursokunata uyarikun, Bibliamanta actuacionkunata rikukun qhawarichiykunatapas, hinallataq wakin iñiqmasinchiskuna kawsayninkumanta willakunku. Chaykunata chaskikuspaqa, ¡anchatachá kusikunki! ¡Chhaynatan Jehová Diosqa llimp’arishaqta espiritual mikhunata qowanchis! (Is. 25:6.)
Wakin iñiqmasinchiskunaqa aswan askha espiritual mikhunayoqmi kanku. Jesusmi apostolninkunaman imaymanata yachachirqan, wakin qatikuqninkunan ichaqa mana chaykunata uyarirqankuchu (Mar. 4:10; 9:35-37). ¿Chayraykuchu paykuna espiritual mikhunawan pisichikurqanku? Manan, aswanpas tukuy necesitasqankun karqan (Efes. 4:20-24; 1 Ped. 1:8).
Hinaspapas Jesuspa wakin ruwasqankunaqa manan Bibliapi tarikunchu. Chaymi apóstol Juan nirqan: “Askharaqmi kashan Jesuspa tukuy imaymana ruwasqankunaqa, sapankachus qelqasqa kanman chayqa [...] manan kay pachantinpas aypanmanchu chay qelqakunata churanapaq”, nispa (Juan 21:25). Ñawpa tiempopi cristianokunaqa imaymanatan Jesusmanta yacharqanku. Ichaqa Jehová Diosmi churinmanta llapa necesitasqanchista Bibliapi qelqachirqan (1 Ped. 2:21).
Chaymantapas apostolkunaqa cartakunatan iñiq t’aqakunaman qelqaqku, chaykunamantan Pabloq qelqasqan huknin carta Bibliapi mana kanchu (Col. 4:16). Ichaqa manan chayraykuchu espiritual mikhuna pisiwanchis. Jehová Diosqa yachanmi iñiyninchispi qaqa sayananchispaq imakuna necesitasqanchista, chayman hinataqmi qowanchis (Mat. 6:8).
Jehová Diosqa iñiyninchispi qaqa sayananchispaqmi imachus necesitasqanchista qowanchis
Yaqapaschá rimasqayki simipiqa pisilla qelqakuna kan, chaywanpas manan llakikunaykichu, Jehová Diosqa allintan cuidashasunki. Chay qelqakunata estudiay hinaspa entiendesqayki simipi huñunakuykunaman riy. Chhaynapin Jehová Diosqa iñiyniykipi qaqata sayanaykipaq yanapasunki (Sal. 1:2; Heb. 10:24, 25).
Internetpin leesunman revistanchiskunata Bibliata estudianapaq wakin qelqanchiskunatapas. Chaypin tarikullantaq yanapaykuna casarasqakunapaq, tayta-mamakunapaq, wawakunapaq, wayna-sipaskunapaqpas. Kallantaqmi Galaad escuelapi graduakusqanku otaq umalliq t’aqaq sapa watan huñunakuyninpas. Willakullantaqmi pacha chhaphchiy otaq ima sasachakuykuna kasqanpas, Diospa llaqtan juiciopi tarikusqankunapas (1 Ped. 5:8, 9). Hinamanpas internetqa yanapawanchismi hukkunata predicanapaq, chhaynapin predicacionninchista hark’asqanku nacionkunapipas runakunaqa Diosmanta yachanku.
Manaña internetman haykuyta atiwaqchu chaypas, iñiyniykipiqa allillanmi kanki. Hunt’aq kamachiqa askha qelqakunatan ruwan llapa cristianokunaq necesitasqanman hina, chhaynapi iñiyninkupi qaqa sayanankupaq. Chaymi qelqakunata leenaykipaqqa mana internet-taraqchu churachikunayki. Yaqapaschá wakin iñiqkunaqa, internetpi kaq yachachikuykunata horqomunku mana internetniyoq kaqkunaman qonankupaq. Iñiq t’aqan ichaqa mana obligasqachu kashan chaykunata horqospa iñiqmasikunaman qonanpaq.
Maytan Jesusta agradecekunchis iñiyninchispi qaqa kanapaq espiritual mikhuna qowasqanchismanta. Arí, Jehová Diosqa kay pachaq tukukunankaman “tiempollanpi kamachinkunaman mikhunata” qonqa.
Wakin runakunan mosoq pachapi yapamanta casarakuyta munanku esposanku otaq qosanku kawsarimpuqtin. Huk viudon nirqan: “Esposaywanqa manan wañunaykukamallachu casarasqa kayta munarqayku, aswanpas wiñaypaqmi warmi-qhari hina Jehová Diosta serviyta munarqayku. Kunankamapas chhaynatan yuyaykuni”, nispa. Chhaynaqa, ¿casarakunqakuchu kawsarimpuqkuna? Chaytaqa manan yachanchischu.
Askha watakunan qelqanchiskunapi nirqanchis chay textopi Jesuspa nisqanqa, kay pachapi kawsarimpuymanta rimashasqanta. Chayraykun yuyaykurqanchis kay pachapi kawsarimpuqkunaqa manaña casarakunankuta (Mat. 22:29, 30; Mar. 12:24, 25; Luc. 20:34-36). Ichaqa, ¿yaqachu Jesús chayta nispa rimashanman karqan hanaq pachapi kawsarimpuymanta? Chaypaq allinta t’aqwisun Jesuspa nisqanta.
¿Imamanta rimashaspan Jesús chayta nirqan? (Leey Lucas 20:27-33.) Saduceo runakunan Jesusta urmachiyta munaspa huk tapuyta ruwarqanku. Paykunaqa manan creeqkuchu kawsarimpuypi. Hinan tapurqanku cuñado-kayninkuta hunt’ashaspa wañupuqkuna kawsarimpuspa, kaqllachus casarasqa kankuman chayta.* Chaymi Jesusqa kutichirqan: “Kay pachallapin qharipas warmipas casarakunku, casarachisqataq kankupas, ichaqa wañusqakunamanta kawsarimpunankupaq Diospa akllasqankunaqa hamuq kawsaypiqa manañan casarakunqakuchu, manallataq casarachisqapaschu kanqaku, mana wañuq kasqankurayku. Paykunaqa angelkuna hinan, Diospa wawankunan kanku wañusqankumanta kawsarimpusqankurayku”, nispa (Luc. 20:34-36).
¿Imanaqtinmi qelqanchiskunapi nirqanchis Jesusqa kay pachapi kawsarimpuymanta rimashasqanta? Saduceokunaq tapusqankuraykun. Paykunaqa kay pachapi kawsarimpuymanta yuyaykuspan tapunkuman karqan. Hinaspapas chay tapusqankuta kutichishaspan Jesusqa rimallarqantaq Abrahammanta, Isaacmanta Jacobmantawan, paykunaqa kay pachapin kawsarimpunqaku (Luc. 20:37, 38).
Jesusqa yaqapaschá hanaq pachapi kawsarimpuymanta yuyaykusharqan. ¿Imanaqtinmi chayta ninchis? Chaypaq t’aqwirisun Jesuspa kaykuna nisqanmanta.
Jesusmi nirqan: “Wañusqakunamanta kawsarimpunankupaq Diospa akllasqankuna”, nispa. Arí, akllasqakunaqa Diospa gobiernonpi kanankupaq hinan kanku (2 Tes. 1:5, 11). Paykunatan Diosqa chaninpaq qhawarin Jesuspa sacrificionrayku. Paykuna wañupuqtinkuqa Jehová Diosqa mana huchayoqpaq hinan qhawarin (Rom. 5:1, 18; 8:1). Sapankankutan nikun “kusisamiyoqmi, ch’uyataqmi” nispa, hanaq pachapi kawsarinankupaq hinataqmi kanku (Apo. 20:5, 6). Kay pacha kawsarimpuypin ichaqa ‘mana chanin’ runakuna kallanqataq (Hech. 24:15). Paykunapas, ¿akllasqakuna hina kawsarimpunankupaqchu kanku?
Nillarqantaqmi: “Mana wañuq kasqankurayku”, nispa. Huk Bibliakunan chay simikunata t’ikranku kay hinata: “Manañan wañuyqa paykunata atipanmanchu”, nispa. Diospaq hunt’aq akllasqa cristianokunaqa hanaq pachapi kawsarispan manaña hayk’aqpas wañunkuchu (1 Cor. 15:53, 54). Hanaq pachapi kawsariqkunataqa manañan wañuyqa atipanñachu.*
Chaykunan rikuchiwanchis kawsarimpuymanta casarakuymantawan Jesús rimashaspaqa, hanaq pachapi kawsariymanta rimashasqanta. Chhayna kaqtinqa, hanaq pachapi kawsariqkunaqa manan casarakunkuchu, mana wañuqmi kanku hinaspapas angelkuna hinan kanku. Ichaqa kashanraqmi tapukuykuna.
¿Imanaqtinmi Jesús hanaq pachapi kawsariymanta rimasharqan kay pachapi kawsarimpuymanta saduceokuna yuyaykushaqtinku? Mayninpin Jesusqa enemigonkunaman kutichispa, mana paykunaq yuyaykusqankuman hinachu kutichiq. Huk kutinmi judiokuna huk señalta rikuchinankuta munarqanku, chaymi khaynata kutichirqan: “Thuniychis kay yupaychana wasita, kinsa p’unchayllapin sayarirqochisaq”, nispa. Jesusqa yacharqanmi judiokunaqa yupaychana wasi templopi yuyaykushasqankuta, paymi ichaqa ‘pay kikinpa cuerponmanta rimasharqan’ (Juan 2:18-21). Yaqapaschá Jesusqa saduceokunaq tapusqankuta mana kutichiyta munarqanchu iskay uyakuna kasqankurayku, hinaspapas paykunaqa manan creeqkuchu kawsarimpuypi nitaq angelkunapipas (Prov. 23:9; Mat. 7:6; Hech. 23:8). Aswanpas yaqapaschá qatikuqninkunaman willayta munarqan hanaq pachapi kawsariymanta, paykunan chayta chaskikunanku karqan.
Hinaspapas, ¿imanaqtinmi Jesús rimallarqantaq kay pachapi kawsarimpuyta suyakuq Abraham, Isaac Jacobmantapas? (Leey Mateo 22:31, 32.) Paykunamanta rimananpaqmi Jesusqa nirqan: “Wañusqakunaq kawsarimpunanmantapas”, nispa. Chhaynaqa manañan casarakuymantachu rimasharqan, aswanpas kay pachapi kawsarimpuymantañan rimasharqan. Hinaspapas Moisespa qelqankunamantan saduceokunaman rimapayarqan, chaykunata respetasqankurayku. Chaywanmi rikuchiyta munarqan kay pachapi kawsarimpuyqa Jehová Diospa munaynin kasqanta (Éx. 3:1-6).
Chaymantapas, hanaq pachapi kawsariqkuna mana casarakunankumantataq Jesús rimarqan chayqa, kay pachapi kawsariqkunari, ¿casarakunqakuchu? Diospa simin qelqaqa manan chaymantaqa sut’itachu willan. Chhaynaqa, Jesusqa manan imatapas nirqanchu kay pachapi kawsarimpuqkuna casarakunqakuchus icha manachus chaytaqa.
Biblian ichaqa sut’ita willan casarasqa kayqa wañuywan tukupusqanta. Chhaynaqa sichus huk viudo otaq huk viuda casarakuyta munanman chayqa, manan huchachakunanchu. Ichaqa sapankan decidinan casarakunqachus icha manachus chayta, manataqmi pipas huchachananchu decidisqankutaqa (Rom. 7:2, 3; 1 Cor. 7:39).
Mosoq pachapi kawsay imayna kananmantaqa imaymanatan tapukunchis. Ichaqa manan mana allinta yachashaspaqa imatapas yuyaykunachu. Aswanpas chay tiempoq chayamunanta suyakusun, chaypiñan yachasun imayna kananta. Kaymantan ichaqa mana iskayananchischu: Jehová Diosqa paypaq hut’aq sonqo kaqkunamanmi tukuy munasqankuta qonqa, chhaynapi kusisqa kanankupaq (Sal. 145:16).
^ par. 5 Ñawpa tiempopiqa, casarasqa runa mana churiyoq wañupuqtinqa, wawqenmi chay viudawan casarakuspa cuñado-kayninta hunt’anan karqan, wañuq wawqenpaq churiyapuspa. Chhaynapi wañuqpa familian mana chinkananpaq (Gén. 38:8; Deut. 25:5, 6).
^ par. 9 Kay pachapi kawsarimpunankupaq kaqkunaqa wiñay kawsaytaña chaskinqaku chaypas, manan mana wañuqchu kanku. Wiñay kawsaywan mana wañuq kaywan hukniray kasqanta yachanapaq, qhaway Perspicacia para comprender las Escrituras volumen 1 nisqa librota 1229, 1230 paginakunata.
Casarakuykunaqa kusikunapaqmi, chaymi cristianokunapas chaypiqa kusikunku. Warmakunatawan invitakuqtinqa, tayta-mamanmi qhawarinqa imayna kananta wawakunataq kasukunanku (Efes. 6:1-3). Ichaqa, ¿imatan ruwanman huk cristiana mana iñiq qosan huk iglesiapi casarakuyman rinankupaq niqtin? Yaqapaschá cristianaqa chay casarakuypi mana participaspalla kananpaq decidispaqa, allillanpaq qhawarinqa chayman riyta.
Chhayna casarakuykunaman riyta otaq mana riytaqa, sapanka cristianon qhawarinan. Jehová Diosmanqa sapankanchismi cuentata qosun, chaymi manaraq decidishaspa Bibliapi wakin yuyaychaykunata qhawarina.
Llapa cristianopaqqa Diospa allin qhawarisqan kaymi aswan importanteqa. Jesusmi nirqan: “Diosqa Espiritun, payta yupaychaqkunaqa espiritupi cheqaq-kaypiwanmi yupaychanankupuni”, nispa (Juan 4:24). Chaymi Jehová Diospa testigonkunaqa mana participankuchu huk religionkunaq ruwayninkunapi, Bibliaq nisqanwan mana tupasqanrayku (2 Cor. 6:14-17).
Hinaspapas cristianoqa yuyaykunanmi, imaynatas hukkuna qhawarinqaku mana iñiqpa casarakuyninman risqanta. Rispaqa kaykunatan tapukunan: “¿Phiñakunqakuchu familiaykuna casarakuypi mana participaqtiy? ¿Imaynatan iñiqmasikuna qhawarinqaku?”, nispa (Rom. 14:13). Familiantinña allillanpaq qhawarinkuman chhayna casarakuyman riyta chaypas, ¿imaynan iñiqmasikuna sientekunkuman? ¿Mana allin ruwaqta hinachu qhawarinqaku?
Chhayna casarakuykunapiqa, costumbrenkuman hinan ruwanku. ¿Imatan ruwawaq noviata pusanaykipaq nisuqtiykiku? ¿Imatan ruwawaq mana iñiq qosayki otaq esposayki casarakuypi participanaykichispaq nisuqtiyki? Sichus consejopi casarakunqaku chayqa, juezpa nisqallantan uyarinki.
Iglesiapi casarakuy kaqtin otaq huk sacerdote casarachiqtinmi ichaqa aswan sasachakuyraq kanman. Chhayna kaqtinqa yaqapaschá mana rinkichu. Chhaynapin Dios contra ruwaykunamanta ayqenki otaq casarakuqkunatapas manaña p’enqachinkichu ima ruwasqaykiwanpas (Prov. 22:3). Sasachakuykunapi ama tarikunaykipaqqa, yaqapaschá ñawpaqmantaraq willawaq Bibliaq nisqanman hinalla imatapas ruwasqaykita. Willawaqmi imakunapi participanaykita, imakunapi mana participanaykitapas.
Chaykunata qhawarisqan qhepaman, yaqapaschá cristianoqa allillanpaq qhawarinqa mana iñiq familianpa otaq reqsisqanpa casarakuyninman riyta. Ichaqa, imatapas Diospa contranpi ruwananpaq hina qhawarikun chayqa, manachá rinqachu. Manaña rinqachu chaypas, yaqapaschá fiestallamanqa rinqa, ichaqa allin decidisqan kashanan ‘Diosta hatunchananpaq’ hina lliwta ruwananpaq (1 Cor. 10:31). Chaykunata decidispaqa, sapanka cristianon yuyarinan ‘Cristoq juzganan qayllapi’ kananta (2 Cor. 5:10). Imataña decidinki chaypas, aswan importanteqa Jehová Dioswan allinpi kaymi.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn página 103 Dios sonqo warmikuna***
86 taki
Dios sonqo warmikuna
(Romanos 16:2)
1. Sara, Ester, María, Ruthwan iman
ancha sumaq warmikuna karqanku.
Diospaqmi paykunaqa kawsarqanku.
Yachanchismi Dios sonqo kasqankuta.
Askha warmin chay hina karqanku;
manan yachanchischu paykunaq sutinta.
2. Paykunan allinta yachachiwanchis
Dios sonqo-kayta munakuq-kaytawan.
¡Ima munaymi chhayna kasqankuqa!
Llapanchismi paykuna hina kana.
Chaymi llapa cristianakunapas
Dios sonqo kananku, chaytan Diosqa munan.
3. Qankuna, Diosta serviq warmikuna,
tukuy sonqomanta llank’ashallaychis,
llamp’u sonqowan kasukushallaychis,
chhaynapin Diospas mayta kusikunqa.
Jehová Diosmi kallpachasunkichis,
allin premiotapas paymi qosunkichis.
(Kay textokunatawan leey: Fili. 4:3; 1 Tim. 2:9, 10; 1 Ped. 3:4, 5.)
^ ***sn página 123 Jehová Diosta kuska yupaychasun***
104 taki
Jehová Diosta kuska yupaychasun
(Salmo 146:2)
1. Jehová Diosta
yupaychasun;
paymi tukuy imata qowanchis.
Cheqaq Diostan
servinanchis;
munakuyqa paymantan paqarin,
chaymi lliwpas payllaman takina.
2. Jehová Diosta
hatunchasun;
paymi lliwta sumaqta uyarin.
Urmaqtapas
yanapanmi;
kallpanwanmi samp’ata yanapan,
chaymi Paypa sutinta willana.
3. Jehová Diosta
alabasun;
payllan lliwta sumaqta kallpachan.
Llakitapas
tukuchinqan;
paymi lliwman thak-kayta qowasun,
chay hinaqa payllaman takisun.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 94:18, 19; 145:21; 147:1; 150:2.)
^ ***sn paginakuna 134-135 Diospa Simin Qelqaqa qori hinan***
114 taki
Diospa Simin Qelqaqa qori hinan
(Proverbios 2:1, 4)
1. Kanmi huk libro ancha munayllaña,
chaypin yachachin sumaq kawsayta.
Chay libroqa hatun atiyniyoqmi;
“wañusqatapas” kawsachinmanmi.
Chay librotaqa “Biblia”, nispan nikun,
Dios sonqokunan chayta qelqarqan.
Llapallankutan Diosqa yuyaycharqan,
kallpantan qorqan qelqanankupaq.
2. Chay librollapin paykuna willanku
tukuy kaqtapas Dios kamasqanta.
Qallariypis runaqa ch’uya kasqa,
chaymantas huchaman urmasqaku.
Huk angeltaqsi millayman tukusqa,
paysi Dios contra hataripusqa.
Chhaynapis lliwman llakikuy chayasqa,
ichaqa Diosmi kamachinqaña.
3. Kay tiempopiqa kusikuymi kashan,
Diospa Wawanñan kamachimushan.
Pikunachá Diosman qayllaykunqaku,
paykunan wiñaypaq kawsanqaku.
Chaykunamantan Bibliaqa willashan,
¡ima munaymi chay willasqanqa!
Diospa Siminqa sumaqtan kawsachin;
qorita hinan qhawarinanchis.
(Kay textokunatawan leey: 2 Tim. 3:16; 2 Ped. 1:21.)
^ ***sn página 120 Diosmanta yachachishallasun***
101 taki
Diosmanta yachachishallasun
(Hechos 20:20, 21)
1. Ñawpaqpiqa llapanchispas
tutayaqpin purirqanchis.
Chhaynapin Jehová Diosqa
k’anchayninta qowarqanchis.
Chaypachañan rikurqanchis
imakuna munasqanta,
chayraqmi yacharqanchis
pay sapallan cheqaq Dios kasqanta.
Kunantaqmi tukuyneqpi
willashanchis lliw runaman.
Chay hinapin paykunapas
kacharichisqa kankuman.
Chay hinaqa, huk-nisqalla
Diosninchista servishasun,
paymanta willashasun
“kaykamalla”, nispa ninankama.
(Kay textokunatawan leey: Jos. 9:9; Isa. 24:15; Juan 8:12, 32.)
^ ***sn página 62 Jehová Diosmanmi hap’ipakunanchis***
51 taki
Jehová Diosmanmi hap’ipakunanchis
(Josué 23:8)
1. Jehová Diosninchisqa hatunchanapaq hinan,
tukuy imatapas chanin-kaywanmi ruwan.
Paypa rimasqanqa llapanmi hunt’akun,
chayraykun payllaman hap’ipakunanchis.
Paymi kamachiqtin yanapawasunchis.
2. Diospa Gobiernonqa chaninmi cheqaqtaqmi.
Qhapaq trononmantan Jehová Diosqa kamachin.
Llamp’u sonqokunan payman phawashanku,
paymanmi llapanku hap’ipakushanku,
payllan atiyniyoq hatunchana Diosqa.
3. Jehová Diosninchisqa Tukuy-atiyniyoqmi,
contranpi kaqtapas payqa k’umuykachinmi.
Lliw promesankunan hunt’akunqapuni,
chayraykun payllaman k’askakushananchis,
wiñay-wiñaypaqtaq pay sonqo kananchis.
(Kay textokunatawan leey: Deu. 4:4; 30:20; 2 Rey. 18:6; Sal. 89:14.)
^ ***sn página 108 Qanmi kanki Taytay, Diosniy, Amigoypas***
91 taki
Qanmi kanki Taytay, Diosniy, Amigoypas
(Hebreos 6:10)
1. Kay pachapi kawsayqa
sinchi sasan, khuyaytaq kanpas.
Chaywanpas kusikunin
qanta yupaychaspa.
(CORO)
Diosníy, chaninmi kanki,
qanmi yachanki ruwasqayta.
Qanmi puriysiwanki,
¿imamantan manchakuyman?
Qanllan uywakuwanki,
imamantapas pakawanki.
Qanmi kanki Taytay, Diosniy,
Amigoypas.
2. Pisillañan kallpayqa,
yuraqllañan umaypas kashan.
Chaywanpas iñiyniyqa
allinpunin kashan.
(CORO)
Diosníy, chaninmi kanki,
qanmi yachanki ruwasqayta.
Qanmi puriysiwanki,
¿imamantan manchakuyman?
Qanllan uywakuwanki,
imamantapas pakawanki.
Qanmi kanki Taytay, Diosniy,
Amigoypas.
(Kay textotawan leey: Sal. 71:17, 18.)
^ ***sn página 33 ¡Diospa ñawpanpi allinta puriy!***
26 taki
¡Diospa ñawpanpi allinta puriy!
(Miqueas 6:8)
1. Diosta kasukuspa kawsay;
huch’uypaq qhawakuy.
Allin kaqta ruwashallay,
Diospi kallpachakuy.
Paypa yachachisqallantan
waqaychashanayki.
Makiykimanta hap’ispan
payqa pusasunki.
2. Diospaq hinan kawsanayki
huchata cheqnispa.
Ñawpaqmanmi purinayki
Dios kusikunanpaq.
Tukuy ch’uya kaqkunatan
yuyashanallayki;
aguantanaykipaqtaqmi
Diospi confianayki.
3. Dios sonqolla puriqtiykin
Diosqa kusikunqa.
Hinan qanpas kusikunki;
may sumaqmi chayqa.
Dioswan puriy, kallpawantaq
payllata hatunchay.
¡Maytaraqchá kusikunki
paymanta willaspa!
(Kay textokunatawan leey: Gén. 5:24; 6:9; Fili. 4:8; 1 Tim. 6:6-8.)
^ ***sn página 106 Jehová Diosmi nin: “Churilláy, yachayniyoq kay”, nispa***
89 taki
Jehová Diosmi nin: “Churilláy, yachayniyoq kay”, nispa
(Proverbios 27:11)
1. Wayna-sipas wawaykuna,
kasuwaychis,
chhaynapin K’amiwaqniyta
p’enqachisaq.
Tukuy sonqowan kusisqa
serviwaychis.
Ñoqaq kasqaykichista lliw
yachachunku.
(CORO)
Munakusqay wawallaykuna,
allin yachayniyoq kaychis,
tukuy sonqowan serviwaychis,
chay hinapin kusikusaq.
2. Ñoqallapaqña kawsaychis,
wawaykuna,
pichus urmaqtaqa ñoqan
yanapasaq.
Runaqa qonqanmi llapan
serviqniyta
ñoqan ichaqa wiñaypaq
hunt’aq kasaq.
(CORO)
Munakusqay wawallaykuna,
allin yachayniyoq kaychis,
tukuy sonqowan serviwaychis,
chay hinapin kusikusaq.
(Kay textokunatawan leey: Deu. 6:5; Ecl. 11:9; Isa. 41:13.)
^ ***fg paginakuna 10-11 ¿Imatan Dios munan kay Hallp’apaq?***
5 willakuy
¿Imatan Dios munan kay Hallp’apaq?
1. ¿Imapaqmi Dios Hallp’ata kamarqan?
Jehová Diosmi kay Hallp’ata kamarqan runakuna chaypi tiyanankupaq. Adán Evata kamaspaqa manan hanaq pachapi tiyanankupaqchu kamarqan, chaypi tiyanankupaqqa angelkunatan kamarqan (Job 38:4, 7). Diosmi runata Edén sutiyoq sumaq huertaman churarqan (Génesis 2:15-17). Hinaspapas, munarqanmi Adanpas wawankunapas Hallp’api wiñaypaq kusisqa kawsanankuta.—Leey Salmo 37:29; 115:16.
Edén huertaqa huch’uyllan karqan. Adanwan Evawanqa wawakunayoq kaspan Hallp’aman hunt’ananku karqan, pisi-pisimantataq paraisoman tukuchinanku karqan (Génesis 1:28). Hallp’aqa runaq tiyananpaqpunin kanqa, manan hayk’aqpas chinkanqachu.—Leey Salmo 104:5.
2. ¿Imaraykun kay Hallp’a mana paraisochu kashan?
Adanwan Evawanqa Diosta mana kasukusqankumantan Edén huertamanta qarqochikurqanku. Chaymi Paraisoqa chinkapurqan, manataqmi pipas kutichimuyta atirqanñachu. Biblian willan Hallp’a millay runakunaq makinpi kapusqanta (Job 9:24).—Leey Génesis 3:23, 24.
Chhaynaqa, ¿manachu Dios hunt’ayta atinqa runakunapaq qallariypi munasqanta? Manan, payqa tukuy atiyniyoqmi, hunt’anqapunin tukuy munasqantapas (Isaías 45:18). Hamuq tiempopin Diosqa qallariypi munasqanman hina sumaq kawsayta apamunqa.—Leey Salmo 37:11, 34.
3. ¿Imaynapin kay Hallp’a hukmanta paraíso kapunqa?
Jesusmi Diospa Gobiernonpi Reyqa, paymi kay Hallp’ata paraisoman tukuchipunqa. Angelkunawan kuskan Armagedón guerrapi Diospa enemigonkunata wañuchinqa. Adán Evata huchallichiq Saqratataq 1.000 watapaq wisq’anqa. Diosta serviqkunan ichaqa mana wañunqakuchu. Jesusmi paykunata pusanqa pakaykunqapas, Paraisopi wiñay kawsaytataq qonqa.—Leey Apocalipsis 20:1-3; 21:3, 4.
4. ¿Hayk’aqmi ñak’ariykuna tukupunqa?
¿Hayk’aqmi Dios millay kawsayta tukuchipunqa? Jesusmi willarqanña chay p’unchay qayllaykamushaqtin pachantinpi ‘imakunatachus rikukunanta’. Kay tiempopi runaq kawsayninta peligroman churaq ruwaykuna sucedesqanmi rikuchin ‘kay tiempo p’uchukapunanpaqña kashasqanta’.—Leey Mateo 24:3, 7-14, 21, 22.
Hanaq pachamanta 1.000 wata kamachikamuspan Jesusqa imakunachus runakunata ñak’arichin, chaykunata pisi-pisimanta chinkachipunqa (Isaías 9:6, 7; 11:9). Hinaspapas uma sacerdoten kanqa, chaymi Diosta munakuqkunaq huchanta pichapunqa. Chhaynapin Diosqa Jesuspa makinpi chinkachinqa onqoykunata, machuyayta, wañuytapas.—Leey Isaías 25:8; 33:24.
5. ¿Pikunan Paraisopi tiyanqaku?
Diosta kasukuqkunan Paraisopiqa tiyanqaku (1 Juan 2:17). Jesusmi qatikuqninkunata kamachirqan allin sonqoyoq runakunata maskhaspa Diosmanta yachachinankupaq. Kay tiempopipas waranqanpi runakunatan Jehová Dios llaqtanpi yachachishan Paraisopi tiyanankupaq (Sofonías 2:3). Jehová Diospa testigonkuna ukhupiqa askha familiakunan huk nisqalla Diosta servinku. Huñunakunanku wasikunapin Bibliapi allin willakuykunata yachanku, chaypin allin qosa, allin esposa, allin tayta-mama kaytapas yachanku.—Leey Miqueas 4:1-4.
Astawan yachayta munanki chayqa, t’aqwiriy ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa librota, 3 capitulota.
[10 paginapi dibujo]
[11 paginapi dibujo]
[11 paginapi foto]
Testigokunaq huñunakunanku wasipin reqsinki Diosta kusichiyta munaq, pay munakuq runakunata
^ ***fg paginakuna 18-19 ¿Imaynapin familiakuna kusisqa kawsankuman?***
9 willakuy
¿Imaynapin familiakuna kusisqa kawsankuman?
1. ¿Imaraykun casarakuspa tiyana?
Allin willakuykunaqa ‘kusisqa Diosmantan’ hamun, paymi munan familiakuna kusisqa kawsanankuta (1 Timoteo 1:11, NM). Paymi casado kawsayta qallarichirqan. Casarakuyqa tayta-mamakunata wawakunatawanmi yanapan munasqa sientekunankupaq kusisqa kawsanankupaqwan.
Diosmi munan casado warmi-qhari pasaqpaq tiyanankuta. Cristianokunaqa autoridadkunaq kamachisqanman hinan casarakunanku (Lucas 2:1, 4, 5). Jehová Diosqa munanmi paykunapura hunt’aq kanankuta (Hebreos 13:4). Payqa cheqnikunmi t’aqanakuyta (Malaquías 2:16). Ichaqa piqpa qosanpas otaq esposanpas wasanchay huchaman urmanman chayqa, atinmanmi divorciakuspa hukwan casarakuyta.—Leey Mateo 19:3-6, 9.
2. ¿Imaynatan warmi-qhari kawsananku?
Jehová Diosqa qharitapas warmitapas kamarqan casarakuspa yanapanakunankupaqmi (Génesis 2:18). Qosaqa familiapi uma kananpaqmi churasqa karqan, chaymi pay familianta uywanan Diosmantapas yachachinan. Esposanta munakuspan payrayku allinkunata ruwanan. Casado warmi-qhariqa munanakuspa respetanakuspan kawsananku. Hinaspapas huchayoq runa kasqankuraykun pantasqankuta pampachanakunanku, chhaynapi sumaqta kawsanankupaq.—Leey Efesios 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Pedro 3:7.
3. ¿T’aqanakapunachu sasachakuykuna kaqtin?
Sasachakuykuna kaqtinqa, kallpachakunaykichismi munakuywan qhawarinakunaykichispaq (1 Corintios 13:4, 5). Bibliaqa manan ninchu sasachakuykuna kaqtin t’aqanakunaykichista.—Leey 1 Corintios 7:10-13.
4. Wawakuna, ¿imatan qankunapaq Dios munan?
Jehová Diosqa kusisqa kawsanaykichistan munan. Chaymi yachachisunkichis wayna-sipas kasqaykichis tiempopi kusisqa kanaykichispaq. Payqa munanmi tayta-mamaykichispa yachasqankumanta experienciankumantapas yachanaykichista (Colosenses 3:20). Munanmi payta Churintawan servispa kusisqa kanaykichista.—Leey Eclesiastés 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Tayta-mama, ¿imaynatan wawaykita yanapawaq kusisqa kawsananpaq?
Kallpachakunaykichismi wawaykichisman mikhunata, wasita, p’achata ima qonaykichispaq (1 Timoteo 5:8). Yachachinaykichismi Dios munakuyta, payman rikch’akuq kaytapas (Efesios 6:4). Dios munakusqaykichista rikuspan paykunapas qatikusunkichis. Bibliawan yachachisqaykichisqa yanapanmanmi allinta yuyaykunankupaq.—Leey Deuteronomio 6:4-7; Proverbios 22:6.
Wawakunaqa necesitankun kallpachanata, allinkuna ruwasqankumanta “kusa” ninanchistapas. Mayninpin ichaqa necesitanqaku wanachinata, chaymi hark’aykunqa mana allinkunaman urmanankumanta (Proverbios 22:15). Ichaqa manan hayk’aqpas sinchi k’araktaqa wanachinachu.—Leey Colosenses 3:21.
Jehová Diospa testigonkunan askha qelqakunata ruwarqanku tayta-mamakunapaq wawakunapaqpas. Chay qelqakunaqa Bibliaq nisqanman hinan ruwasqa kashan.—Leey Salmo 19:7, 11.
Astawan yachayta munanki chayqa, t’aqwiriy ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa librota, 14 capitulota.
[18 paginapi fotokuna]
[18 paginapi fotokuna]
[19 paginapi fotokuna]
[19 paginapi fotokuna]
^ ***w12 15/8 paginakuna 8-10 “Llankʼasqaykichismantaqa kutichipusunkichismi”***
“Llank’asqaykichismantaqa kutichipusunkichismi”
ASA reymi soldadonkunantin huk wayq’onta rishan. Judea orqomantan lamar qochaq kasqan ladoman rishanku. Huk pampaman chayaspan admirasqa sayarparin, chaypin huk millón hina etíope soldadokuna kashasqaku, Asa reypa soldadonkunan ichaqa kuskanlla karqanku.
Maqanakuymi kanqa, ¿imatan Asa ruwanqa? ¿Generalninkunatachu kamachin imapas ruwanankupaq? ¿Soldadonkunatachu kallpachan? ¿Familianmanchu cartakunata apachin? Manan. Aswanpas Diospa yanapaynintan mañakun.
Mañakuyninmanta, qhepaman imachus kananmanta manaraq yachashaspa rimasun imayna runa kasqanmanta. ¿Imaraykun Diosmanta mañakurqan? ¿Yanapayninta chaskinmanchu? ¿Imatan kay willakuymanta yachanchis?
¿IMAYNA RUNAN KARQAN ASA?
Israel llaqta Judá llaqtawan t’aqanakusqankumanta 20 wata qhepallamanmi, Judá nacionqa pantasqa yupaychaypi tarikusharqan. 977 watapaqqa reypa kamachinan palaciopipas Canaán nacionmanta idolokunatan yupaychasharqanku. Biblian ichaqa willan Asa rey Jehová ‘Diospa munayninman hina allinta chaninta ruwasqanta. Wikch’urqanmi wak dioskuna yupaychana altarkunata, moqo patakunapi yupaychana cheqaskunata, hinallataq yupaychana saywa rumikunata p’akirqan, Asera diosaq rikch’aynintapas thunirqanmi’ (2 Cró. 14:2, 3). Hinaspapas yupaychana wasipi dioskunata yupaychanankupaq ‘qharipura t’inkikuqkunatapas’ wikch’umurqanmi. Ichaqa manan pantasqa yupaychayllatachu tukurqan, “Judá runakunatapas kamachirqanmi ñawpa taytankuq Diosnin Señorta servinankupaq, yachachikuyninkunatapas kamachikuyninkunatapas hunt’anankupaqwan” (1 Rey. 15:12, 13; 2 Cró. 14:4).
Jehová Diosqa kusikurqanmi Asa reypa ruwasqanwan, chaymi bendecirqan askha watakuna thakpi kawsananpaq. Chaymi payqa nirqan: ‘Diosninchis Señor Diostan maskharqanchis, ñoqanchisqa munaynintan ruwarqanchis, chaymi payqa llapan qorpanchiskunawan sumaqpi kawsachiwanchis’, nispa. Chaymi thak tiemponkupi llaqtaq perqankunata allicharqanku. Biblian nin: “Ahinapin chay llaqtakunata sayarichirqanku, allillantaq kawsarqankupas”, nispa (2 Cró. 14:1, 6, 7).
MAQANAKUYPI KASPA
Asa huk hatun ejercitowan maqanakunanpaq Diospa yanapayninta mañakusqanqa manan admirakunapaqchu, chaytaqa ñawpaqpipas ruwarqanmi. Asaqa yacharqanmi Diosqa paypi iñiqkunata saminchasqanta. Chaymi valekurqan yanapananpaq, yacharqanmi paypi hap’ipakuqtinqa atiyniyoqña, askhaña enemigonkuna kaqtinpas atipachinanta. Yacharqantaqmi atipachikuqtinqa Jehová Diospa sutin sarunchasqa kananta, chaymi nirqan: “Diosniyku Señor Dios, yanapaykuwayku, qanmanmi hap’ipakuyku, sutiykipitaqmi kay sinchi askha soldadokunawan maqanakusaqku. Señornilláy, qanmi Diosniyku kanki, runaqa manapunin atipasunkimanchu”, nispa (2 Cró. 14:11). Kaytapas ninman hinan karqan: “Jehová Dios, qantan Etiopía runakunaqa atipayta munashasunkiku. Ama hinallataqa qhawaychu llaqtaykita sutiykitapas sarunchanankuta”, nispa. Diosqa uyarirqanmi mañakusqanta, Biblian nin: “Señor Diosqa Etiopía soldadokunata ch’eqechirqan, Asawan llapan Judá soldadokunawantaq atipachirqan, chaymi paykunaqa ayqekapurqanku”, nispa (2 Cró. 14:12).
Kunanpas, Diosta serviqkunaqa hatun enemigokunatan atipananchis. Manan huk cheqaspichu maqanakunchis, ichaqa manan iskayananchischu, Diosqa atipachiwasunmi sichus hunt’aq sonqo kasun sutintapas hatunchasun chayqa. Yaqapaschá qhelli ruwaykunawan, imapi pisipasqanchiskunawan otaq familianchispa iñiyninta pisipachiqwan maqanakunanchis kanqa. Ima pruebawanpas maqanakunanchis kaqtinqa yuyarinanchismi Asaq mañakuyninta, chaymi kallpachawasun. Asaq atipasqanqa Jehová Diospa atipasqanmi chaymi rikuchiwanchis paypi confiaqkunaqa atipanankupi. Jehová Dios contraqa manan pipas qaqata sayanmanchu.
KALLPACHAQ SIMIKUNA YUYAYCHAYPIWAN
Maqanakuymanta Asa kutimushaqtinmi Azariasqa kallpachaq simikunawan chaskispa yuyaycharqan: “Uyariway rey Asa. Uyariwaychis Judá runakuna, Benjamín runakuna. Qankunachus Señor Diosta servishallankichis chayqa, paypas qankunawanpunin kashanqa. Maskhaspaykichispas tarinkichispunin, saqenkichistaqchus chayqa, paypas saqellasunkichistaqmi”, nispa. Nillarqantaq: “Kallpachakuychis, servispaykichisqa ama sayk’uychischu, llank’asqaykichismantaqa kutichipusunkichismi”, nispa (2 Cró. 15:1, 2, 7).
Kay simikunaqa iñiyninchistan kallpachan. Jehová Diosta servishallasun chayqa ñoqanchiswanmi kashanqa. Yanapayninta mañakuspaqa manan iskayanchischu uyariwananchismanta. Azariasmi nirqan: “Kallpachakuychis”, nispa. Mayninpiqa anchatan kallpachakunanchis imatapas allinta ruwanapaq, ichaqa yachanchismi Jehová Dios yanapawananchista.
Hinallataq Asaqa hatun maman Maacata “reina mama” kayninmanta wikch’urqan “Asera diosaq millay rikch’ayninta ruwachisqan hawa”. Chay rikch’aytan Asaqa ñut’uta chhallurqan (1 Rey. 15:13). Chaymi Jehová Diosqa bendecirqan mana iskayaspa, mana manchakuspa ruwasqanmanta. Ñoqanchispas pay hinan Jehová Diosman k’askakunanchis kamachikuyninkunatataq kasukunanchis manaña familianchis Dios sonqochu kaqtinpas. Chhaynata ruwaqtinchisqa Jehová Diosmi bendeciwasun.
Asapa wakin saminchayninmi karqan Jehová Dios Judá nacionwan kasqanrayku Israel nacionmanta askha chay nacionman ripusqanku. Ancha chaninpaqmi qhawarirqanku cheqaq yupaychayta chaymi imaymanankuta saqesparaq Jehová Dios serviqkunaq kasqanman astakurqanku. Hinaspan Asa llapa Judá nacionpas “rimanakurqanku ñawpa taytankuq Diosnin Señorta tukuy sonqo tukuy alma servinankupaq”. Chaymi Jehová “Diosqa paykunawan tarichikurqan, sumaqtataq suyuntinpi kawsachirqan” (2 Cró. 15:9-15). Ñoqanchispas, ¡anchatan kusikunchis chanin kaqta munakuqkuna Diosman asuykamusqankumanta!
Azariasqa Asatan yuyaychallarqantaq: ‘[Diosta] saqenkichis chayqa, paypas saqellasunkichistaqmi’, nispa. Amapuni chayta ruwasunchu mana chayqa mana allinmi kawasunman (2 Ped. 2:20-22). Bibliaqa manan willanchu imaraykus Jehová Dios chhaynata yuyaychasqanta, Asa ichaqa mana uyarikurqanchu.
‘MANAN ALLINTACHU YUYAYKURQANKI’
36 wataña Asa rey kashaqtinmi, Israelmanta rey Baasá imaymana mana allinkunata Judá nacionta ruwarqan. Hukninmi, Judá qayllapi Ramá llaqtaman perqa churasqan, chaymi kasharqan Jerusalenmanta pusaq kilometropi, yaqapaschá chayta ruwarqan israelitakuna Asa reyman pasanankuta hark’akuspa cheqaq yupaychaymanpas ama rinankupaqwan. Ñawpaqpi hina Diospa yanapayninta mañakunanmantaqa, runakunapin confiarqan. Siria reyman huk regalota apachispan valekurqan Israel nacionman phawaykunanpaq. Siria soldadokuna Israelman phawaykusqankuta rikuspan Baasá reyqa Ramá llaqtata saqepurqan (2 Cró. 16:1-5).
Profeta Hananiwanmi Jehová Diosqa anyachirqan. Reyqa yuyarinanmi karqan imaynatas Jehová Dios Etiopía runakuna atipasqanta ‘kay pachantinta qhawashasqanta tukuy sonqo payta serviqkunarayku atiyninta rikuchinanpaq’. Pipaschá Asataqa mana allinta yuyaycharqan, otaq yuyaykurqan Baasá reyqa soldadokunantin mana imapaschu kasqanta hinaspa pay kikin atipayta munarqan. Imaynaña kaqtinpas, Asaqa chay kutipin mana Jehová Diospi confiarqanchu aswanpas runakunapin. Chaymi Hananiqa nirqan: “¡Mana allinta yuyaykuspaykin chayta ruwarqanki! Chayraykun kunanmantaqa astawan qan contra awqa-tinkuy kanqa”, nispa (2 Cró. 16:7-9.)
Asaqa chaywanmi phiñakurqan, chaymi chay profetata cepowan hap’ichirqan (2 Cró. 16:10). ¿Askha wataña Dios sonqo kasqanraykuchu yuyaykurqan mana pipas chhaynata phiñarikunanta? Icha, ¿yuyaqña kasqanraykuchu manaña allinta yuyaykusharqan? Bibliaqa manan imatapas ninchu.
39 wata kamachikusqan qhepamanmi Asaqa iskaynin chakinmanta sinchita onqorqan. Ichaqa, chhaynapi tarikuspapas manan ‘Diospa yanapayninta maskharqanchu, aswanpas hampiqkunatan’. Chaykunan rikuchin iñiyninpi mana makillachu kasqanta. Yaqachus hina chhaynapi tarikushaspa wañupurqan, 41 wata kamachikusqan qhepaman (2 Cró. 16:12-14).
Chaywanpas, allin runa kasqan, tukuy sonqowan Diosta yupaychasqanmi aswan allin qhawarisqa karqan. Manan hayk’aqpas saqerqanchu Dios serviyninta (1 Rey. 15:14). Chhaynaqa, ¿imatan yachasunman Asamanta? Yuyaymanananchismi Jehová Dios yanapawasqanchispi, chaykunata yuyariymi kallpachawasun ima sasachakuypipas kaspa yanapayninta mañakunapaq. Chaymantapas, ama hayk’aqpas yuyaykusunchu askha wataña hunt’aq sonqowan Diosta servisqanchisrayku mana ima yuyaychaytapas necesitasqanchista. Pantaqtinchisqa Diosmi wanachiwasun allintaña servirqanchis chaypas. Chay wanachiy allinninchispaq kananpaqqa huch’uyaykukuspan chaskikunanchis. Hanaq pacha Taytanchisqa manan saqewasunchu hunt’aq sonqo kasun chayqa. Diosqa pachantintan qhawamushan hunt’aq sonqowan serviqkunata maskhananpaq. Paykunatan atiyninwan yanapanqa, chaytan Asawan ruwarqan, ñoqanchiswanpas chhaynallatataqmi ruwanqa.
[9 paginapi willakuy]
Diosqa atipachiwasunmi sichus hunt’aq sonqo kasun chayqa
[10 paginapi willakuy]
Anchatan kallpachakunanchis imatapas allinta ruwanapaq


c: text/html

text:
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
Piruwqa republikam, umalliqniyuq, Kunrisu nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.
Wichay larumanta Ikwadur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.
Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsia Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
- Urqukuna: Shuyturahu - Awsanqati - Sallqantay - Saksarayuq - Shaprarahu - Waskaran - Yerupaja - - Wallakuna
- Ariqkuna: Ampay - Chhachani - Chupiqiña - Hamp'atu urqu - Misti urqu
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Chinchayqucha - Pallqaqucha - Aqupiya qucha Chuqllu qucha - Lankilayu - Parinaqucha - Pumaqanchi qucha - Qunuqucha - Salinas qucha - Siwinaqucha
- Mayukuna: Amarumayu - Apurimaq - Huchusuma mayu - Mantaru- Marañun - Mayutata - Pampas mayu - Putumayu - Rimaq mayu - Santa mayu - Tampu mayu - Tumpis mayu - Ukayali - Willkamayu
- Wat'akuna: Chincha wat'akunakuna - Ballestas wat'akuna - Yuraqwat'a - Titiqaqa wat'a - Amantani - Intika - Uru wat'akuna
- Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Alto Purús mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Cerros de Amotape mamallaqta parki - Cordillera Azul mamallaqta parki - Cutervo mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Paraqas mamallaqta parki - Tinku Mariya mamallaqta parki - Utishi mamallaqta parki - Waskaran mamallaqta parki - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tropikal chiriqunuy:
Paraymit'a
Chirapakuna
Altu pachakuna
Transisiwnpa
- Qhichwa-qunuy chiriqunuy:
- Pampap chiriqunuy:
Qullaw Urquwan
- Rit'ipa chiriqunuy:
Altu Urqukuna
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- kuntur - tunki - wik'uña - chinchilla - charapa - tiwrun - khillaychuki challwa - chuqi challwa - samanna - pinwinu - quwi - añas - yukra - wisk'acha - mach'aqway - wakamayu - luru - puma - paqucha - wanaku - llama - suwaq'ara - uturunku
Llaqta pusanapaq rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dimukrasya
- Nisqalla Dimukratiya (Democracia nominal), 1824 – 1895
- Qullqisapallap Dimukratiyan (Democracia censataria), 1895 - 1930
- Qharikunap Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia masculina alfabeta), 1931 - 1955
- Chaqrusqa Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia mixta alfabeta), 1956 – 1978
- Sapsi Dimukratiya (Democracia Universal), 1979 watamanta kunankama
- Sananchakuna: Unancha - Wallqanqa - Llaqta taki - Huk sananchakuna:
- Suti
- Suti: Virú ---> Pirú ---> Perú (kastilla simipi) ---> Piruw (qhichwa simipi)
- Tukri sutin: República Peruana (Piruwanu Republika) [1821 - 1950] ---> República del Perú (Piruwpa Republikan) [1950 watamanta kunankama]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa askha runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyanku, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (tukri simi hina llamk'achisqa): 16 000 000 rimaq
- Qhichwa simi: 8 000 000 rimaq
- Aymara simi: 500 000 rimaq
- Awahun simi: 45 000 rimaq
- Ashaninka simi: 40 000 rimaq
- Machiqinqa simi: 10 000 rimaq
- Haqaru simi: 3 000 rimaq
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
(Pukyu: [1])
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristiyanu iñiy
- Tawantinsuyu iñiy, kathuliku kristiyanu iñiywan chaqrusqa
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lima 8 500 000 tiyaq
- Ariqipa 850 000 tiyaq
- Truhillu 790 000 tiyaq
- Piwra 315 000 tiyaq
- Qusqu 300 000 tiyaq
- Hullaqa 208 553 tiyaq
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kañinakuna: Sol de plata, Libra peruana, Sol de Oro, Inti, Nuevo Sol
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqakuna - Qillqaqkuna
- (Apu) Ollantay (aranwa)
- Waman Puma de Ayala (* 1534 ? (1550 ?) - † c. 1615)
- Inka Garcilaso de la Vega (1539 – 1616)
- César Vallejo (1892 - 1938)
- José María Arguedas (1911 - 1969)
- Julio Ramón Ribeyro (1929 – 1994)
- Mario Vargas Llosa (* 1936)
Taki kapchiy
- Ima Sumaq, Juan Diego Flórez, Felipe Pinglo Alva, Chabuca Granda, Tania Libertad, Jesús Vásquez, Arturo Cavero, Eva Ayllón, Dina Páucar Valverde, Sonia Morales, Delfin Garay, Uchpa, Shapis, Grupo 5, Gianmarco, Susana Baca (takiq, Grammy 2002)
Tusuy
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
-
-
Kuntur, Qullqa qhichwa hawanpi phawaq
-
Inka Garcilaso de la Vega wallqanqa
-
-
Mawk'a wasi pampa, Chan Chan
-
-
-
-
-
-
-
-
Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi Ayakuchu suyupi
-
-
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panamirikana ñan
- Khillayñan: 3.462 km
- ñankuna: 72.900 km
- 254 antanka pampa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Piruw.
- www.congreso.gob.pe - Rimana Wasimanta
- www.congreso.gob.pe / Perú Suyu Hatun Kamay Pirwa 1993
- Peru: Huk Ñeqen Ekolohika kallpayoq Pacha
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (kastilla simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (aymara simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (ashaninka simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (awahun simipi widyum)
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TORREMANTA QHAWAJ OCTUBRE 2013
¿Imamantá Biblia parlan?
Bibliaqa tukuy imaj qallariyninta, imaynatachus Dios, Mesiasnejta salvawasqanchejta ima willawanchej.
¿Imastá Bibliapi yachawaj?
Bibliaqa mana Diosmanta parlaj librollachu, manaqa Diospa libronpuni. ¿Imatá yachachiwanchej?
¿Imaynatá tukuy ima qallarerqa?
Génesis, Bibliaj ñaupaj kaj libronqa, pisi parlayllapi imaynatachus tukuy ima qallarisqanta sutʼinchan. ¿Imatawan chay libro willawanchej?
¿Imatá Dios runasrayku ruwarqa?
Dios Abrahamman imatachus nisqan juntʼakunanpaj, ¿imaynatá Mesías jamusqan yanapan? Imaynatachus Dios onqoykunata, ñakʼariyta, wañuyta ima chinkachinanta yachay.
“Mesiasta tariyku”
Ashkha runas Jesús Mesiaspuni kasqanta creenku, chaywanpis wakenqa mana creenkuchu. Imatachus Biblia nisqanta qhawariy.
Tukuypaj sumaj willaykuna
¿Imaynatataj Bibliapi Diospa willaynin kunan, aswan qhepamanpis yanapasunkiman?
Divorciasqa kajkunapaj yanapas
Casi tukuy divorciakojkuna chʼampaykunawan tinkunkupuni. Chaywanpis Bibliaj yuyaychasqanqa yanapakunman.
Jehová juchasninchejta perdonan
Dios pesachikojkunata tukuy sonqo perdonan. ¿Imatá ruwanapajtaj chay tanqanawanchej tiyan? ¿Imaraykutaj wajkunata perdonana tiyan?
“Ashkhas chejniwarqanku”
Imaynatachus Bibliaj yachachisqan uj phiña runata mansoyachisqanta yachay.
¿Colores yanapawanchejchu?
Coloresqa runaspa sonqonta kuyurichin. Kinsa colores imawanchus ninakusqanta qhawariy, imaynatachus yanapasusqantapis.
Bibliaj kutichiykunasnin
¿Ima suyakuytaj wañusqaspaj kan? ¿Kausarimunkumanchu?
Internetpi astawan leeriy
Jehovaj testigosnin, ¿imaraykutaj wasimanta wasi willanku?
Jesús, ¿kamacherqachu cristianosman chayta ruwanankupaj?


text:
Tokushima
Tokushima (nihun simipi: 徳島市, Hepburn: Tokushima-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Tokushima llaqta kamachiy llaqtam, Shikoku suyu hatun llaqta. 191,23 km2
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1 ñiqin kantaray killapi 1889 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
267 343 runakuna.
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Tokushima.
- Uficial qillqa web Tokushima (inlish simi)