text:
Sapsi rakiqunakunayuq sutisuyu
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
(ñawpaqkuna | qhipaqkuna) Qhaway (50 ñawpaq | 50 qatiq) (20 | 50 | 100 | 250 | 500).
- -akko (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- .snoopy. (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- 1997kB (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos -wan sapsi kutichiq)
- 20041027 tatsu (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- 94rain (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Ah3kal (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Ajraddatz (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan ombuds)
- Aldnonymous (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global -wan sapsi kutichiq)
- Alison (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Aranya (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Atcovi (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Avicennasis (k'itillapi kan, sapsi kutichiq)
- Az1568 (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan VRT permissions agent)
- BRPever (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Baiji (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Beetstra (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global -wan sapsi kutichiq)
- Bencemac (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan VRT permissions agent)
- Bencmq (k'itillapi kan, sapsi kutichiq)
- Billinghurst (k'itillapi kan, mantenedor del filtro antiabusos, editor global de interfaz, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Biplab Anand (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Camouflaged Mirage (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Church of emacs (k'itillapi kan, exento de bloqueo IP global -wan sapsi kutichiq)
- Courcelles (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- CptViraj (k'itillapi kan, ayudante del filtro antiabusos, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- DARIO SEVERI (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Daniuu (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos, sapsi kutichiq -wan VRT permissions agent)
- DannyS712 (k'itillapi kan, Solicitante de alto límite de API, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Deu (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- DutchTina (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan VRT permissions agent)
- Eihel (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Esteban16 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Eurodyne (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Ezarate (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan VRT permissions agent)
- Fabexplosive (k'itillapi kan, sapsi kutichiq)
- Ferien (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Finnrind (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Glaisher (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos -wan sapsi kutichiq)
- Hamish (k'itillapi kan, exento de bloqueo IP global, sapsi kutichiq -wan VRT permissions agent)
- Hasley (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- Hazard-SJ (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Hercule (k'itillapi kan, sapsi kutichiq)
- Holder (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Hydriz (k'itillapi kan, sapsi kutichiq)
- Iluvatar (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq, sapsi kamachiq, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan VRT permissions agent)
- Infinite0694 (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan sapsi kamachiq)
- J ansari (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Jafeluv (k'itillapi kan, sapsi kutichiq)
- Jamesofur (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)
- Jan Myšák (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq)
- Janbery (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan VRT permissions agent)


c: text/html

text:
Pedro Santiago Allemant Perupi paqarirqa, waranqa isqun pachak suqta chunka watapi. Pusaq chunka watakunapi llaqtanta saqirqa Nueva Yorkpi tiyananpaq, chaymanta iskay waranqa watamanta Parispi tiyan. Iskay waranqa suqta watapi Perumanta iskay q’ala allqukunata rantirqa. Ña Europapiña kaspa chaychallapi musyarqa kay laya allqukunamanta tiqsimuyupi mana riqsisqa kasqanmanta. Huk Bankupa llamkaqnin kaspa, tukuy timpu libre kaptin churakurqa allqunkunata riqsichinanpaq may sirtamintukunapi, chaynallataq allqupa iksibisiyunkunapipas Europapi tiksimuyupipas kaspa churarqa. Chay mudupi kay pirwana ñawpaq laya allquta riqsichirqa.
Chaymanta, Facultad de Arqueología, Universidad Nacional de Trujillo nisqanqa Allemanta anchata yupaycharqa; kay hatun yachay wasiqa chay suyupi ancha chaninchasqa kaq, chaypim Perumanta q’ala allquqa paqarirqa. Chaynallataq fawnanchikrayku maskaqhina llamkarqa, kay q’ala allqutapas patrimuniyu nasiyunalpa partinhina churarqa.
François Darleguy Franciapi paqarirqa, waranqa isqun pachak suqta chunka kimsayuq watapi. Sinimanta istudiyarqa hinaspa llamkarqa kamachiqhina sunidukunapi. Achka dukumintalkunapi llamkarqa hinallataq Television francesapi, waranqa isqun pachak pusaq chunka pichqayuq watamanta. Chaymanta yachaysapa sinimapa kamachiqkunata yanapayta usyaspa pay kikinpuni llamkayta munarqa sinimakunata kamachistin. Chaymi pay churakurqa tukuy laya pruyiktukunapi runakunata yanapananpaq wasi hampiqkunapi, yachay wasikunapipas Himalayapi, Kongo sachankunapi, Venezuelapa pampankunapi, chaymanta achka kultura dukumintalkunata ruwarqa.
Chaymi Allemant payta mañakuptin kay pilikulata kuska ruwanankupaq, Darleguy allinta tarispa tukuy sunquywan kallpanwan chayman churakurqa.
Pedro-Santiago Allemant, François Darleguywan, iskayninku qallarirqanku l’Association pour la protection du patrimoine Péruvien (APPP), Huñunakuy patrimuniyu pirwanuta amachananpaq (APPP) hinallataq, Huñunakuy patrimuniyu pirwanuta amachananpaq. Asociación de defensa del patrimonio Peruano (ADPP*). Iskayninku patrimuniyuta amachanqaku, ñawpaq yachayninkunatapas riqsichinqaku, midyu ambintitapas amachanqaku, tukuy Perupi wiñaqkunatapas amachanqaku, huk imakunatapas.)
Paykunapa ruwasqanrayku, Universidad Nacional Pedro Ruiz Lambayequepa (UNPRG) chaninchanrayku, chaynallataq Promocion Kulturalpa oficinanpas, Facultad de Medicina Veterinariapas chay universidadpa.
Iskayninkum timpunta churanku kulturakunata riqsichinanpaq pilikulawan, vidiyukunawan, tukuy tiqsimuyupi rimastin, rimanakunata qustin.
(*) La ADPPpa riqsichisqan Asociacion Culturalhina Perupa Ministerio de Culturanwan (Resolución Sub Directoral No.005-2018-SDD-PC-IC-I-SSC-LAM/MC.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paryaqaqa
Paryaqaqa (kastilla simipi: Nevado Pariacaca) nisqaqa Piruwpi, Paryaqaqa wallapi, huk rit'i urqum, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Tanta distritupi, Waruchiri pruwinsyapipas, Qinti distritupi, Hunin suyupipas, Shawsha pruwinsya, Kanchayllu distritupi, Chinchay Yawyu-Quchas risirwapi. Chincha pikchunqa mama quchamanta 5.730 mitrum aswan hanaq, uralan pikchuntaq 5.750 mitrum.
Ñawpa pacha Apu Paryaqaqaqa Waruchiri runakunap yupaychasqansi karqan, chaymantaqa Waruchiri qillqasqam willawanchik. Wankakunap yupaychasqan Wallallu Kharwinchu sutiyuq wak'atas atiparqan.


text:
Santiago Calatrava
Santiago Calatrava Valls sutiyuq runaqa (28 ñiqin anta situwa killapi 1951 watapi paqarisqa Benimámet llaqtapi - llaqtapi) huk Ispaña mama llaqtayuq wasichay kamayuq, allwiya kamayuq wan ch'iquqmi qarqan.
Alma mater: Universidad Politécnica de Valencia.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Valencia Hemisphere
Audituryu Tenerife.
Alamillo chaka, Sevilla.
Warmipa chaka Buenos Aires.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santiago Calatrava.


text:
WILLAY KAMUK
Awkari 21 puncha karwa killa 2019 wata
Ecuador Mamallakta Runa Tantanakuymanta Ñawinchinamantapash Hatun Tantanakuy ka mushuk pushakkunata akllarka chaypika Chirstian Cruz karita pushakapuk shina akllarka kutin Sofía Almeida warmitaka katikpushakshina akllarka, kay pushakapukmanta tukuy willay hillaykunata kayan imashina llamkay apankapak yuyarishkata CPCCS wasipuk mushuk yuyaykunata riksichinkapak.
Puncha: kullka 22 puncha
Pacha: 17h00
Pampa: CPCCS Tukuytantari ukupi
Willan
Christian Cruz Larrea
Presidente de CPCC
“Alli Tantanakuy chaypikanata wiñachinkapak”


text:
Zamora Chinchipi marka
Zamora Chinchipi marka nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk markam. Uma llaqtanqa Zamora llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Podocarpus mama llaqta parki - Yakuri mama llaqta parki
- Urqukuna: Zamora Chinchipi - Congüime
- Mayukuna: Mayu-Chinchipi mayu - Nangaritza mayu - Zamora mayu
- Quchakuna: Cisam quchakuna
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Isqun kitinmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Zamora Chinchipi markapiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. [1] Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku:
Suyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Saraguro llakta (kichwa simi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Zamora Chinchipi marka.


text:
Joaquín Crespo
Joaquín Sinforiano de Jesús Crespo sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin chakra yapuy killapi 1841 watapi paqarisqa San Francisco de Cara llaqtapi - † 16 ñiqin ayriway killapi 1898 watapi wañusqa La Mata Carmelera llaqtapi) huk Winisuyla mama llaqtapu awqaq pusaqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: Crespo; Mama:
Warmi: Jacinta Parejo.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Joaquín Crespo.
- Analítica


text:
Pedro Beltrán
Pedro Gerardo Beltrán Espantoso sutiyuq runaqa (* 17 ñiqin hatun puquy killapi 1897 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi - † 16 ñiqin hatun puquy killapi 1979 watapi wañusqa Limaq llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq willay kamayuq, musikuq wan pulitiku runam qarqan.
Taytan: Pedro Juan José Felipe Leandro Beltrán; Maman: Augusta Espantoso Bergmann.
Warmiː Miriam Therese Kropp.
Yachaywasi: Colegio de los Sagrados Corazones Recoleta (Limaq).
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin wan London School of Economics.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pedro Beltrán.


text:
Garry Kasparov
Garik Kimovich Weinstein sutiyuq runaqa, icha Garry Kimovich Kasparov (rusu simi: Гáppи Kи́MoBич KacпápoB) (* 29 ñiqin qhulla puquy killapi 1963 watapi paqarisqa Baku llaqtapi - ), huk Rusya mama llaqtayuq qhapaq chunkana pukllaqmi karqan. Achka kutiqa kay pachap kampiyunninmi karqan (1985 watamanta 2000 watakama).
Taytan: Kimo Moiseyevich Weinstein; Maman: Clara Shaguenovna Kasparian.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Garry Kasparov.


text:
Josepmir Ballón
Josepmir Aaron Ballón Villacorta sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin aymuray killapi 1989 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Josepmir Ballón.


text:
Puerto Gonzalo Moreno munisipyu
Puerto Gonzalo Moreno munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Puerto Gonzalo Moreno) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Mayutata pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puerto Gonzalo Moreno llaqtam (503 llaqtayuq, 2001 watapi).
Allpa saywachiLlamk'apuy
KantunkunaLlamk'apuy
Iskay kantunmi kan:
- Agua Dulce kantun, 1.813 runa (2001)
- Trinidad kantun, 1.997 runa
RunakunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Akchiq Ñan
K'anchaq Ñan, Achkiq Ñan icha Akchiq Ñan, kastilla simipi Sendero Luminoso nisqaqa huk piruwanu, terrorista nisqa ankalli tantanakuymi. 1980 watamanta 1992 watakama piruwanu awqaqkunawan hayu kaspa tukuy Piruwpi mamallaqtayuq maqanakuyta rurarqan. Chaypacha aswanta Qhichwa runakuna llakispanmi, Sasachakuy pacham nirqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1960 watapi Wamanqa llaqtap yachay sunturninpi yachaq Abimael Guzmán sutiyuq (presidente Gonzalo nisqa) yachay wayllukuqmi chay tantanakuyta kamarirqan, José Carlos Mariátegui-p kamasqan Piruwanu Kumunista Partidumanta t'aqakusqa Piruwanu Kumunista Partidu - Puka Unancha nisqamanta t'aqakuspa. K'anchaq Ñanqa huk yachay sunturkunaman, Wankayuman, Limapi Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninmanpas.
1980 watapi umalliq akllanakuypi Chuschi llaqtachapi akllana p'anqakunata kañispa maqanakuyta qallarirqan. Antikunapi, Ayakuchu, Apurimaq, Wankawillka suyukunapi karulla k'itikunapi kamachinatam hap'irqan. Mana munanayasqa misti qhatuqkunata, mamallaqta kapataskunatapas sipispa, achka qhichwa chakra runap sunqunkunatas chaskirqan. Chaywanpas, mana pi qhichwa runakunapas maoismu nisqapi iñirqanchu.
Fernando Belaúnde Terry sutiyuq Piruwpa umalliqninqa awqaqkunamanta manchakuspa, qallariypi mamallaqta pulisiyallatam maqanakuyman kacharqan. 1982 K'anchaq Ñan Wamanqapi samk'ay wasita ch'utispa masikunata qispichispa, pulitiku hayu runakunatataq sipiptin, Belaúndeqa Ayakuchu suyupi maqanakuy kamachiytam rimarirqan. Chaymantataq piruwanu awqaqkunaqa maqanakuytapuni qallarirqan, mana K'anchaq Ñanman hayullachu, ichataq tukuy indihina, qhichwa runaman hayum, k'apak qhichwa ayllu llaqtakunata puchukachispa (ahinataq Matara, Chiyara, Suqus, Tutus, Walla, Tikiwa, Wankaraylla, Sirkamarka, Qispillaqta, Aqumarka, Askipata, Iripampa, Pampay ayllu llaqtakunapi), hinallataqmi K'anchaq Ñanmi qhichwa runakunata ñak'aykurqan, lliw Lukanamarka llaqtayuq runakunatam wañuchispa, achka Uchuraqay llaqtayuq runakunatapas. Chay senderista nisqakunaqa achka kristiyanu pasturkunatapas sipirqan, 5 ñiqin tarpuy killapi 1992 watapi Rómulo Sauñe Quicaña sutiyuq Biblia t'ikraqtam.
Tukuy chay terror nisqa manchachiyninwan K'anchaq Ñanqa maqanakuyta tukuy Piruq mama llaqtapi, Lima llaqtamanpas mast'arqan. Chaypi 15 ñiqin hatun puquy killapi 1992 watapi María Elena Moyano illapayayarqanku.
Ichataq Piruwpi atiyniyuqkunap wañuy iskadrunninkunapas achka runakunatam, pulitiku hayunkunatam sipirqanku - ahinataq 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1992 watapi Grupo Colina nisqaqa Pedro Huillca Tecse sutiyuq sindikatukunap pusaqninta.
Alberto Fujimori piruwanu umalliq kachkaptin, 12 ñiqin tarpuy killapi 1992 p'unchawpiqa GEIN (Grupo Especial de Inteligencia) nisqa pakasqa pulisiyam Abimael Guzmánta Lima llaqtapi hap'irqan. Chaymantapachaqa K'anchaq Ñanpa kallpan anchatam pisiyarqan, yaqata puchukaspa.
Chay mamallaqtayuq maqanakuypiqa 60.000-manta aswan, 80.000-chá runam wañurqan, paypurataq 75 %-nin qhichwa, huk indihinapas runam.
Maqanakuy puchukaptinpas, Antikunapiqa llik'isqa ayllukuna, llaqtakuna kakunmi. Tukuy millay rurasqamanta willanapaqqa, disimri killapi 2000 Valentín Paniagua sutiyuq umalliq Piruwpa Chiqappaq Allinyanakapunapaq Kacharimuynin (Comisión de la Verdad y Reconciliación de Perú) nisqata kamarqan. Chay kacharimusqa runakunaqa 16985 runata willachispa 21 tantaykunapi 9500 ñak'arichisqa runata uyarispa hatun willayta qillqarqan, 28 ñiqin chakra yapuy killapi 2003 p'unchawpi Alejandro Toledo sutiyuq umalliqman willaspa.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qayna ñakariyninchik, paqarintaq hawkalla kawsakuyninchik. 20 wata sipinakuy 1980 watamanta 2000 watakama. Kaymi Comisión de la Verdad y Reconciliacionpa riqsichisqan qillqa. Instituto de Democracia y Derechos Humanos, Pontificia Universidad Católica del Perú, 2008 watapi ruwasqa (iskay kaq yupay)
- Punkupa Chakampi Yuyarinapaq. Imaynam kawsarqa Wankawillka llaqta hayna pachakunapi, sarutasqa usuchisqa ima chayta yuyarispa imatam kunampas, hamuq pachakunapipas rurachwan (qhichwapi), kaypi: El umbral de la memoria Pasado, presente y futuro en las memorias de la violencia en Huancavelica. Instituto de Defensa Legal, IDL, Lima, setiembre 2007, pp. 153–174 (PDF)
Ñak'arichisqa runakunap runasimipi willasqankuna, cverdad.org.pe[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wanta llaqtapi: Asunta Tambracc de Chávez, Maximiliana Urbano Vega (12 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wamanqa llaqtapi: Angélica Layme Córdova (9 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wanta llaqtapi: Basilia Gonzáles Morales, Villanuevap ikman (11 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wanta llaqtapi: Sabina Valencia Torres, Teodora Huincho Casapoma, Vicente Saico Tinco (11 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wanta llaqtapi: Juana Potosino Curo (12 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wamanqa llaqtapi: Marcelino Chumbes Abarca, Paulina Abarca Ortiz (8 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wamanqa llaqtapi: Victoria Taquiri del Pino, Víctor Amador Bravo Cana, Alejandra Sicha Ramírez (9 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wamanqa llaqtapi: Angélica Mendoza de Ascarza (8 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wanta llaqtapi: Nolberto Díaz Ramos, Virginia Quispe Urbano (12 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )
- Wamanqa llaqtapi: Julia Najarro (8 ñiqin ayriway killapi 2002 watapi )


text:
Yaruwillka pruwinsya
Yaruwillka pruwinsya (aymara simipi: Yaruwillka jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Yarowilca) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chawinillu llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 9 ñiqin inti raymi killapi 1995 watapi, Alberto Fujimori Umalliqmi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
- Urqukuna: Atuq Wachanan - Laksha Warina - María Jellé Punta - Paraqucha Punta - Pukarumi Punta - Ruwan Winsa - Wari Punta - Yachas Punta
- Mayukuna: Marañun mayu
- Quchakuna: Lasuqucha - Minasqucha - Pararaqucha - Pukaqucha - Qiñwanaqucha - Salwana qucha - Yawarqucha
ChiriqunuyLlamk'apuy
Flora faunapasLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Pusaq distritunmi kan.
WakiLlamk'apuy
RunakunaLlamk'apuy
SimikunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
MusikuLlamk'apuy
RaymikunaLlamk'apuy
Karu puriyLlamk'apuy
Yachay tarpuyLlamk'apuy
YachachiyLlamk'apuy
Pruwinsyapi paqarisqa runakunaLlamk'apuy
ApaykachanaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t’inkikunaLlamk'apuy
- Saywitu: Wanuku suyu
- www.huanucoagrario.gob.pe (kastilla simi)


text:
Kasarakuy
Kasarakuy icha Kuskanchakuy nisqaqa warmip qusachakuyninmi, qharip warmichakuyninmi.
Kasarakuyqa runap kawsayninpi ancha hatun p'unchawmi, sinchita phistasqam. Kasarakuy p'unchawmanta warmi qusanwan kuskalla kawsanakunmi.
Kristiyanu inlisyapiqa tayta kuram warmita qusanwan kasarachin. Inlisyap hawanpitaq kawsay qillqakamachiy (registro civil) nisqapi kasarakunku, mama llaqtap mink'achisqan runam hallch'aman qillqamun.
Ñawpa pacha huk runa wakikunapiqa manas kasarakuychu karqan. Warmip qharip kawsanakuyninkunaqa hukcharayarqansi.
Warmi qhariwan khuyanakuspaqa, sirwinakuspa allinta riqsinakunman. Huk wakikunapitaq, ahinataq Arabya mama llaqtakunapi - manam sirwinakunkuchu, aswantaq taytanmi qusanta, warminta akllaspa kasarachin.
Musuq pachapiqa achka qusa warmikuna sasachakuyniyuq kaspaqa t'aqanakunmi, manaña kuska kawsanakuyta munaspa.


text:
1Tayta Dios ribilamaptin payta ricarä altarpa ñaupancho ichiraycajta. Paymi cayno niycaran: «Pilancucunata tacay, chayman jamaraj numralcuna cuyurinanpaj. Chaymi juchur runacunapa jananman shicwamonga. Gueshpejcunatapis sabliwanmi wañuchishaj. Imanöpa gueshpiyta munashpanpis manami ni jucnayllapis salbacongapächu.
2Allpa rurinman may ruriman pacacuptinpis, chaypitapis jorgamushämi. Syëlu may altucho caycajman wichaptinpis, chaypitapis urächimushämi.
3Carmelo puntaman pacacuptinpis, chaymanpis ashej aywashämi. Nogapita gueshpir lamar yacu rurinman pacacuptinpis, cachashaj lamarcho tiyaj waräcuytami tarircur rachir usharinanpaj.
4Chiquejcuna prësu apaptinpis nogami camacächishaj sabliwan wañumunanpaj. Paycunataga ricapaycäshaj manami yanapänäpächu, chaypa ruquenga castiganäpämi.»
5Munayniyoj Tayta Dios cay pachata yataycuptin cay pachaga chullucäcunmi. Imanömi Nilo mayupis achcayan y wallcayan, chaynömi cay pachapis jogaricangaraj ucrucangaraj. Chayno ruracaptin chaycho tiyajcunaga fiyupami waganga.
6Tayta Diosga janaj syëluchömi camacächisha tiyananta. Cay pacha jananpanami asulyaraycajta camacächir tacyachisha. Quiquin Tayta Diosmi gayan lamarcho caycaj yacucunata. Nircorga chajchurin intëru allpa jananman. Paypa jutenga Tayta Diosmi.
7Tayta Dios caynömi nin: «Israelcuna, nogapäga llapaniquipis iwal-llami caycanqui gamcunapis Etiopía runacunapis. Imanömi gamcunata Egiptupita jorgamurä chaynömi Filistea runacunatapis Creta partipita jorgamurä. Aram runacunatapis Kir partipita jorgamurä.
8Nogaga ricaycämi gamcunapis juchasapa caycashayquita. Chaypitami nasyunninpa ushajpaj illgächishayqui. Ichanga quëdaj cajcunata mananami illgächishäpänachu.
9Nogami camacächishäpaj gamcunataga shuyshucunawan rïguta päjanpita shuyshojno tapsishunayquipaj. Päjano cajcunaga manami ni jucnayllapis quëdangachu.
10Acrashä runacunacho juchayoj cajcunaga llapanmi wañonga. ‹Manami imapis chayamäshunchu› nejcunaga llapanmi wañonga.
11«Chay nishä junaj chayamuptenga Davidpita mirajcuna yapay Israelcho mandananpämi camacächishaj. Davidpa wasin tunisha caycajta yapay jatarachishaj. Uchcuncunata chapashaj. Pergancuna juchusha caycajta pergashaj. Chauraga unay cashannömi yapay canga.
12Chauraga Edom runacuna chararaycashan parti, waquin nasyuncuna chararaycashan partipis yapay canga Israel nasyunpa munayninchöna.» Chayno cananpämi Tayta Dios nisha. Nishantaga cumlengami.
13Tayta Diosmi nin: «Shamoj watacunachöga caynömi canga: murupacuy caycashan wichanpis jinallarämi rïgu cosëcha caycanga. Bïnupaj übas lluchcayta manaraj ushaptinpis rïgu murupacuyga maynami caycanga. Bïnu aypalla cashpanmi jircacunapa, patacunapa yacu aywajnöraj canga.
14Chayrämi prësu apashanpita cutichimushäpaj acrashä Israel runacunataga. Juchuchisha caycaj siudäcunatapis yapay allchanga. Nircur chay siudäcunacho tiyanga. Übastapis lantanga. Poguptinnami bïnuta rurarcur uponga. Wertacunata ruranga. Wayuynincunatana miconga.
15Quiquincunapa chacranman cutiycachimur jamachishäpaj. Chay goycushä chacrapitaga manami imaypis jitarengapänachu.» Chayno cananpämi Tayta Dios nisha.


text:
Rabindranath Thakur
Rabindranath Thakur (Rabindranath Tagore, banla simipi: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) Gurudev sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin aymuray killapi 1861 watapi paqarisqa Kolkata llaqtapi - † 7 ñiqin chakra yapuy killapi 1941 watapi wañusqa Santiniketan llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq yachachiq, yachay wayllukuq wan qillqaq runam, banla simipi qillqaqmi.
1913 watapi simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kawsay rikch'a[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chaturanga
- Shesher Kobita
- Char Odhay
- Noukadubi
Harawi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Gitanjali
- Sonar Tari (1894)
- Chitra (1892)
- Katha O Kahini (1900)
Aranway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Valmiki Pratibha (The Genius of Valmiki)
- Dak Ghar (The Post Office)
- Visarjan (Sacrifice)
- Dak Ghar.
- Chandalika (Untouchable Girl)
- Raktakaravi (Red Oleanders),
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1913 Nobel Suñay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Rabindranath Thakur.
- parabaas.com
- librivox
- calcuttaweb
- Nobel suñay
- visva-bharati
- Tagore wan Einstein
- Tagore wan Wells
- Tagore web


text:
Sallqa amachay
Sallqa amachay nisqaqa runakunap sallqa pachata waqlliymanta amachay rurayninkunam.
Iskaynintin sallqa pacha amachay layakunatam riqsinchik:
Rikch'aq amachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikch'aq amachaywanqa runa waki icha mama llaqta runata sapaq yura, uywa icha k'allampa rikch'aqkunata manam chakuyta, manam pallayta, manam wañuchiyta saqillanchu. Chayta ruranku rikch'aqkuna ama wañunanpaq.
Sallqa suyu amachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sallqa suyu amachaywanqa runakuna amachasqa sallqa suyu nisqa sapaq suyuman ama richunchu, icha chayman rispapas ima yuratapas, uywatapas icha k'allampatapas ama chakunchu, ama pallanchu, ama wañuchichunchu.
Mamallaqtap kamachisqan amachasqa sallqa suyukunaqa mamallaqta parki nisqapas.


text:
Filippo Inzaghi
Filippo Inzaghi sutiyuq runaqa, (* 9 ñiqin chakra yapuy killapi 1973 watapi paqarisqa Piacenza llaqtapi - ), Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Filippo Inzaghi.


text:
Astawan riqsiykuy Gloria Cáceres Vargasta hinallataq Perumanta q’ala allquwan anikayninta …
Pedro- Santiago Allemant – nirqa Huñunakuy Patrimuniyu Pirwanu Amachanapaq – Association pour la protection du patrimoine péruvien (APPP) qillqaq.
¿Imaytaq runasimipi qillqayta hinallataq chay simiman tikrayta yacharqanki?
Universidad Federico Villarrealpi yachaq kaptiy, 1967 watakunapi, Literatura Latinoamericanapa yachachiqnin huk testuta runasimipi quwarqa ispañul simiman tikranaypaq. Chaymi huk wamaq llamkaynin tikraypi karqa. Ñuqaqa iskay simita allinta rimarqani chaypim ñuqa musyarqani runa simipi qillqay atisqaytapas.
¿Imapitaq runasimi pirwana uywanukawan tinkunku?
Tukuy kaypi kawsayqa kikin uywaykuna, sachakunapas hukkunapas ima, runasiminchikhina, musikanchikhina, llapanku yachayninchikpa, kawsayninchikpa patmanmi. Hinaspa kichwa simipas ancha kusam llaqtapa yuyayninta riqsichiptin. Llaqtapa kikin uywankuna, kikin sachankunapas kawsayninchikpi tukuy timpu ñuqanchikwan karqa hinaspa kaykunaqa achka willaykunapi, ñawpaq kulturakunapi riqsichikurqa.
¿Uchuklla kaspa utaq sipaskayniykipi allquchakunawanchu karqanki?
Uchuklla kaspa allquchayuqmi karqani, huk ancha allin Kajera sutiyuq karqa. Kayqa manam wakin allqukunahina karqachu, kuskachakuwaspapas llapan pukllanakuypi ñuqanchikwan karqa: huk kutikunapi vaka karqa, hukkunapitaq asnu utaq pisqu, imakunapas karqa. Ñuqanchikwan pukllaspapas taytaypa yanapaqninmi karqa, paymi vakakunata qawaq karqa, pusaqpas. Tukuy timpu allquchayuq karqani, llampulla kaptinku hinaspa tukuy kuyayninta quwaqku mana imata suyaspa ichapas qawaykunallanchikpaq.
¿Imataq hamutanki Perumanta q’ala allqumanta?
Uchuklla, sipas kaspapas manam q’ala allquchakunata riqsirqanichu. Ñuqaqa tukuy laya allquchayuq karqani chuskituchakunapas karqa; kayta manam anchatachu qawapayana karqa; Huk punchawtaq subrinay huk uchuk china allquchawan wasipi rikurimurqa, qarachanpas chukulatihina karqa, rinrisapa, ñawisapa ima. Luna Pelotawan suticharqa. Uchukchalla karqa. Chinuykuptiy qarachanqa lluskay lluska karqa, kuyakunapaq, yaqa wawachatahina chinukunapaq. Chay pachamantapacha, ayllunchikpam karqa, kuyakuyninchikta h’apispa.
¿Imaraykutaq “Perumanta q’ala allqu” ruwaqkunata runasimiman tikraspa yanapayta munarqanki ?
Pedro- Santiagota riqsiptiy UNESCOpi, Parispi, 2015 watapi hinaspa Perumanta q’ala allqumanta llamkasqanta yachaspa anchata tukirqani. Yachayqa paykunahina runakuna tukuy ima kawsasqanta ñawpaq yachayninchikmanta chaninchayta munasqankuta anchata hanllachiwarqa, astawanyá Perumanta q’ala allqukunamanta llamkaptin, mana qullqita chaskispa, chaykunam utirayachiwarqa hinaspa yanapayta munarqani ruwasqan dukumintalta runasimiman tikraspalla, hukkunatapas sichus pay qukuwayta munaptin. Pedro-Santiagoqa Françoispas timpunta, kallpanta qullqintapas churanku dukumintalta ruwanankupaq maypi kay hatun allquqa mana isturiyanchikllatachu aswan amerikapa isturiyantapas chanincharqanku. Kay allqucha tukuy imata, manam allin timputapas llallispa kawsarqa.
¿Imapim qampaq runasimiqa Perumanta q’ala allquwan tinkunku?
Runasimiqa Perumanta q’ala allquwan, iskayninku yachayninchikpa patman kanku, kaykunaqa timpupa tukuy mana allin kasqanta atipaspa unarqanku. Chaymi runasimipi kachkan huk rimana “allqu” kawsayninta riqsichinanpaq. Kunantaq, runasimiqa huk hatun ayllu maypi achka rimanakuna kachkanku kay allquchata sutichinankupaq /alqu/ ~ /allkho/, chayqa kayta ninku: allquqa tukuy timpu pirwanu runawan karqa kunanpas wiñaypas
Pilikulapi nisqanmanhina, Perumanta q’ala allquqa astawan riqsichikuchkan tukuy tiqsimuyupi chaymi llapa riqsisqa sintifikukuna, prufisiyunalkuna qawamanta hamuspa mana runasimita rimaspa allqupi ñawinkuta churanku astawan yachanankupaq. ¿Imayna kakunki paykunapa hamutasqanta runasimiman allqupa kitin paqarisqanman apaspa?
Runasimiman tikrayqa yupaychasqa sintifikukunapa prufisiyunalkunapa pirwanu utaq manapas yuyasqanqa, ñuqapaqqa ancha hatun qullqiyachisqa llapanpi karqa. Hinallataq runasimipi riqsichiyqa yanapayqa huk uqarikuymi ñuqapaqqa karqa ichaqa manayá q’ala allquta tiqsimuyupi riqsichispalla aswan runasimita tikranapaq rimanapaq ruwaptinchik. Wiñaymi, allquqa runapa ichpanpi karqa kuskachakuspa. Chaymi iskayninku sintifiku susiyalkunata, kay allqu riqsisqakunata munanku, riqsichikuypi chaninchaykupi yanapanankupaq iskayninku kawsaptinkuraq hinaspa uqarikuqninchikmi.
Chay rimanakuypi Pachakamak Musiyupa ruwasqanpi Tupakman (huknin kaq allqu pilikulapi rikurimuq) asuykuyta atispa ¿Imatataq sintirqanki kikin allquta rikusqa ñawpaq pilikulapi rikusparaq pirwanu nativu allqu hinata?
Llapa allquchakunaqa hatun kuyakuyniyta richkarichin, chaymi hamutani kay allquchakunataqa rimayllanmi faltachkan, chaymi Tupakta rikuptiy, huknin kaq dukumintalpi rikurimuqta, payman asuykuspa, chakichanta hap’ispa kuyayniyta runasimipi amurani hinaptinmi payqa qasilla qiparqa. Huk ratullam karqa kuyakuyninta tinkuchispa; ñuqallapaqmi karqa. Payqa ancha qasilla qiparqa. Pilikulata rikuchiyta usyaptin, Tupakqa Pedro Santiagopa marqanpi karqa llapan rimanakuy usyanankama.
¿Willawankimanchu Luna Pelotamanta?
Luna Pelotaqa ichpaykuyman chayarqa pichqa killayuq kaspalla chaymantapacha ayllunchikman huñukurqa; qallariyninpi mancharisqa karqa hinaspa Patitata mamachakuspa llapa aylluta hap’irqa. Qallariyninpi runakunata riqsispa mancharisqa kakun hinaspa qipaman asuykuspa kuyachikuqlla. Ñam pichqa watayuqña kanqa.
¿Imapim kankichik?
Luna Pelotawan ancha huñusqa kanchik, aylluykupa hukniykuhinam; Luna Pelotaqa huk allqukunawan tiyan, urqu, china allquwan huk llayakunamantapas ichaqa paypa huk akllasqa kitin kan maypi payqa wakinmanta churakun. Payqa hatun quyam, llallisqa allqupa wawanhina allqukunapa llallinakuypi. Chaymi munaysapa kuyaysapa kachkan.
¿Imatataq paypaq munawaq?
Luna Pelotapaq astawan allin kayninta munani, hina kusisqa kananpaq, alllin kayninwan, wiñaypaq ñuqaykuwan kuskachakunanchikpaq. Sichus allinta yachachinmanku karqa kunanqa llalliq allqu kanman, karqa mamanhina. Chiqanpuni payqa ancha sumaq, yuyaysapa allin sayaqniyuqwan kaspa.
Kay laya allquchakunamantaqa astawan wischusqa kasqankunamanta, mana chaninchakusqanmanta Estado Pirwanuta waqyamunchik kay allquchakunata amachanankupaq sichus Leypas kaspa Patrimonio vivo nisqanqa paykunaqa manam allinchu kanku, aswan vakunakunata churanmanku, china allquchakunata china kayninta qurunmanku, ima laya allquwanpas tupaspa tupaymitapi chichukuspa uñachankuna mana allinta qispinmanchu. Wasinpi allquyuq ayllukunata napaykuni chaynallataq wakin allquchakunata, kallipi puriqkunata mana mikuspa unqusqata kunaykuni.
Gloria Cáceres Vargas, Ayakuchupi paqarirqa, 2 aymuray killapi (mayo) 1947 watapi. Payqa qillqaq, trikraq yachachiqmi Lengua Y Literatura peruana nisqanpim. Literaturata runasimipi ispañul simipipas yanaparqa harawikunawan, willaykunawan iskay simipi qillqaspa.
Qillqasqankunapi ispañul simipi, runasimipipas (kichwa sureño) kachkanku Riqsinakusun/ Conozcámonos, Munakuwaptiykiqa/ Si tú me quisieras, Wiñay suyasqayki / Te esperaré siempre yYuyaypa k’anchaqnin / Fulgor de mis recuerdos.
Huk willaykunata español simimanta runasimiman tikrarqa, chaykunapi kachkan Kimsa willaykuna Jose Maria Arguedaspa; Warma Kuyay (Amor de niño) (1935), Yawar willay (Aviso de sangre) (1945), chaymanta Hijo Solo (Sapan churi) (1957), runasimiman tikrasqa riqsichikurqa 2011 watapi.
Invitasqa karqa riqsichinakuypi: Instituto Porras Barrenecheapi – Limapi (2015), UNESCOPA kitinpi – Parispi (2015), Huamanqapi Universidad Nacionalninpi– Ayacuchopi (2017), Consulado del Perú – Florenciapi, (2017), Universidad de la Sapienza – Romapi (2017) hukkunapipas.
Chaymantaqa, yanaparqa huk munachikuy ruwanakunapi Perumanta q’ala allquta amachanankupaq, plikulata runasimiman tikraspa kaytaq chay sutiyuqllawan karqa, hinallataq vidiyukunata, rimanakunata Huñunakuy Patrimuniyu Pirwanu Amachanankupaq – Association pour la protection du patrimoine péruvien (APPP) runasimiman tikrarqa
Yanapayninqa patrimuniyu kultural pirwanu hap’ina utaq mana hap’inapas riqsichiypi waqachaypi ancha riqsikuyniyuq karqa achka tiqsimuyu institusiyukunapi.


text:
Chiang Ching-kuo
Chiang Ching-kuo (chun simipi: 蔣經國, musuq chun simpi: 蒋经国; pinyin: Jiǎng Jīngguó) sutiyuq runaqa, icha Jiànfēng (* 27 ñiqin ayriway killapi 1910 watapi paqarisqa Fenghua llaqtapi - 13 ñiqin qhulla puquy killapi 1988 watapi wañusqa T'aypik llaqtapi), huk Taywan mama llaqtayuq pulitiku karqan.
1978 watamanta 1988 watakama ñawpaq kuti Chunwa Republikapa Umalliqnin karqan.
Taytan: Chiang Kai-shek; Maman: Mao Fumei.
Ñawpaq warmikuna: Faina Vakhreva / Chang Ya‑juo.
Churinkuna: (6).
Alma mater: Sun Yat-sen Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chiang Ching-kuo.
- Chunwa Republika Umalliq


text:
Luis Galarreta
Luis Fernando Galarreta Velarde sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin pawqar waray killapi 1971 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ), huk Piruw mama llaqtap taripay amachaq wan pulitiku Qharimpas.
Fuerza Popular, Keiko Fujimori partidupi wankurisqa kaspa, 2016 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan.
Alianza por el Gran Cambiowankurisqa kaspa, 2011 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan.
Alianza Unidad Nacional partidupi wankurisqa kaspa, 2006 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan.
Yachay wasi: CEP James Monroe
Alma mater: San Martín de Porres Yachay Suntur
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Luis Galarreta.
- JNE 2016


text:
Kinraysuyu
Kinraysuyu (función) nisqaqa iskay yupay tantachisqapura apanakuymi, huk tantachisqap llapan nipanpaq wakin tantachisqapi huklla sut'inchasqa nipayuq.
Kay hinam kinraysuyup minuywantam qillqanchik:
Kinraysuyuqa kay iskaynintin phatantam hunt'an:
- Kay: Tukuy X-pa nipankunaqa Y-pa napankunawanmi apanakun, chayqa nin,
- Sut'i nipapurachi: X-pa llapan nipanqa Y-pa hukllalla nipanwanmi apanakun, chayqa nin, sichus
Llapa apanakuyqa, nipayuq, chaywan huk (hukllalla) apanakuq nipayuq, nisqam (kinraysuyu paqtachani), nisqa ranti.


text:
Kawiña
Kawiña icha Kawineño (Cavineño, Caviña) nisqaqa lliw kawiña simita rimaq runakunam, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi, Buliwyapi, Beni suyupi, Vaca Díez pruwinsyapi, José Ballivián pruwinsyapi, Pando suyupipas, Mayutata pruwinsyapi, Manuripi pruwinsyapi, tiyaq.
Tiyay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mayukuna: Beni mayu, Geneshuaya mayu Iata mayu
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kawineño runakunaqa kawiña simitam rimanku.
Huk sutikuna (qhichwa simi - kawineño simi)
- Ñuqa - yquie
- Qam - mitya
- Pay - yumequie
- Mana - aijiama
- Ari - hé hé
- Nina - etiqui
- Yaku - ena
- Inti - iyetti
- Allin - jitda


text:
Misk'i
- Misk'i nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Misk'i (sut'ichana) rikuy.
Misk'i nisqaqa huk q'aparmi, runap qallunpa ñawpaqninpi, ñawch'inpi mallisqa. Achka k'illimsayakukunam misk'i q'aparniyuq.
Kaymi huk misk'i kaq imayaykuna:
- Asukar icha Wiru misk'i (sakharusa, sacarosa): wayukunapi, misk'i wirupi
- Uwas misk'i (glukusa, glucosa): wayukunapi
- Wayu misk'i (fruktusa, fructosa): wayukunapi
Kay imayayniyuq mikhunakuna misk'i q'aparniyuqmi, ahinataq:
- Wayukuna (uwas misk'iyuq icha wayu misk'iyuq, icha iskaynintinniyuq)
- Palanta
- Muntipuquy
- Pira
- Sirwila
- Rinda
- hukkunapas
- Misk'i wiru (asukarniyuq)
- Lachiwa misk'i (ch'irkusqa uwas misk'iyuq, wayu misk'iyuq)
- Tukuy añakakuna (asukarniyuq)


text:
Vicente Feola
Vicente Ítalo Feola sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1909 watapi paqarisqa São Paulo llaqtapi - 6 ñiqin ayamarq'a killapi 1975 watapi paqarisqa São Paulo llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq pukllaykamachiqmi karqan.
Yaya: ; Mama: .
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Vicente Feola.


text:
V. S. Naipaul
Vidiadhar Surajprasad Naipaul sutiyuq runaqa, icha V. S. Naipaul (17 ñiqin chakra yapuy killapi 1932 watapi paqarisqa Chaguanas llaqtapi - 11 ñiqin chakra yapuy killapi 2018 watapi wañusqa London llaqtapi), huk Trinidad Tubaguwan mama llaqtayuq qillqaqmi karqan.
2001 watapis simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.
Taytan: Seepersad Naipaul; Maman: .
Warmi: Nadira Naipaul.
Churinkuna:
QillqasqankunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
̺
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: V. S. Naipaul.


text:
Klisa pruwinsya
Klisa pruwinsya icha Germán Jordán pruwinsya (kastilla simipi: Germán Jordán) nisqaqa Buliwya suyupi, Quchapampa suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Klisa llaqtam.
Kay pruwinsyaqa Germán Jordánmantam sutichasqa (* 1890 Quchapampapi - † 1932 Saavedrapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Klisa pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1912: 20 p'unchay tarpuy killapi kamarisqa karqa Klisa pruwinsya (kunan: Germán Jordán pruwinsya)
- 1945 musuq suti Germán Jordán pruwinsya (Tcnl. Gualberto Villarroel)


text:
8 YACHAQANA
¿Imataq Diospa Reinonrí?
¿Imatataq Biblia Diospa Reinonmanta willawanchik?
¿Imatataq Diospa Reinon ruwanqa?
¿Maykʼaqtaq Diospa Reinon Diospa munayninta Jallpʼapi ruwanqa?
1. ¿Ima mañakuymantataq yachakusunchik?
YAQHA tukuy runas, padrenuestro mañakuyta riqsinku. Chay mañakuypi Jesusqa, Diosmanta imaynatachus mañakunanchikta yachachiwanchik. Qhawarina ima kimsa mañakuytachus mañakunata, chantapis imatapunichus Biblia yachachisqanta.
2. ¿Ima kimsa mañakuytataq Jesús mañakuyta yachachirqa?
2 Kay mañakuyta qallarichkaspa, Jesús payta uyariqkunaman nirqa: “Qankunaqa kay jinata mañakunkichej: Janaj pachapi kashaj Tatayku, sutiyki jatunchasqa kachun. Reinoyki jamuchun, munayniykitaj ruwasqa kachun, imaynachus janaj pachapi, ajinallatataj kay pachapipis”, nispa (Mateo 6:9-13). ¿Imatataq kay kimsa mañakuy niyta munan?
3. ¿Imastataq Diospa Reinonmanta riqsinanchik tiyan?
3 Jehovap sutinmanta achkhataña yachakunchik. Chantá, imatachus munaynin juntʼakunanpaq ruwasqanta, ruwananta ima yachakullanchiktaq. Chaywanpis, ¿imatataq Jesús yachachirqa, “Reinoyki jamuchun”, nispa? ¿Imataq Diospa Reinonrí? ¿Imaynatataq chay Reino Diospa sutinta jatunchanqa, llimphuchanqa ima? ¿Imaynatá Diospa Reinon jamuptin, Diospa munaynin ruwakunqa?
¿IMATAQ DIOSPA REINONRÍ?
4. ¿Imataq Diospa Reinonrí, chantapis pitaq Reyninrí?
4 Diospa Reinonqa, juk gobierno, payllataq chay gobiernota jatarichirqa. Chantá payllataq juk Reyta kamachinanpaq akllarqa. ¿Pitaq chay Reyrí? Chay Reyqa, Jesucristo. Payqa, runamanta astawan sumaqta kamachinqa; chayrayku Biblia nin: “Paymin yupaychasqa kʼata jatun kamachejqa, reykunaj Reynin, señorkunaj Señornintaj”, nispa (1 Timoteo 6:15). Jesusqa, mayqin kamachiqmantapis, astawan atiyniyuq allin ruwaykunata ruwananpaq.
5. ¿Maymantataq Diospa Reinon kamachimunqa?
5 ¿Maymantataq Diospa Reinon kamachimunqarí? Tʼukuriy, ¿maypitaq Jesús kachkanrí? Yachanchikjina, Jesusqa wañuymanta kawsarimuytawan, janaqpachaman ripurqa (Hechos 2:33). Arí, Diospa Reinonqa janaqpachapi kachkan. Chayrayku, Biblia ‘janaqpacha reino’, nispa sutichan (2 Timoteo 4:18). Janaqpachapi kaspapis chay Reinoqa Jallpʼaman kamachimunqa (Apocalipsis 11:15).
6, 7. ¿Imaptintaq Jesús may sumaq kamachiq kasqanta nisunman?
6 Jesusqa may sumaq Kamachiq. ¿Imaptintaq chayta ninchik? Imaptinchus payqa mana jaykʼaq wañunqachu. Bibliaqa, Jesús mana kay pachapi kamachiqkunajinachu kasqanta nin, astawanqa paymanta nin: “Pay kʼatamin ni jaykʼaj wañojqa, pichus mana chimpay atina kʼanchaypi tiyakoj”, nispa (1 Timoteo 6:16). Tukuy ima ruwasqanqa, wiñaypaq kanqa, chay allin ruwasqantaq may achkha kanqa.
7 Bibliaqa, Jesusmanta nin: “Patampi Tata Diospa Espíritun kanqa, chay Espiritutaj qonqa yachayta, yuyayta, yuyaychayta, atiyta, tukuy imata rejsiyta, Tata Diosta manchachikuyta ima. Payqa Tata Diosta manchachikuypi miskʼirichikonqa. Payqa mana rikusqanman jinallachu juzganqa, nitaj uyarisqanman jinallachu justiciata ruwanqa. Manachayqa, cheqan kayman jina wajchasta juzganqa; kay pachapi llampʼu sonqoyojkunapaj justiciata ruwanqa”, nispa (Isaías 11:2-4). Kay pʼitikunaqa, Jesús munakuywan, chiqanta kamachinanta yachachiwanchik. ¿Manachu kayjina kʼacha kamachiqta munawaq?
8. ¿Pikunataq Jesuswan kamachimunqanku?
8 ¿Imatataq astawan Diospa Reinon ruwanqa? Jesusqa mana sapanchu kamachinqa, manaqa, wak reykunawan ima. Apóstol Pablo Timoteoman nirqa: “Paywan khuskachus ñakʼarisun chayqa, paywan khuskallataj reinopi kamachisunchej”, nispa (2 Timoteo 2:12). Arí, Pablo, Timoteo, wak chiqa sunqu runas imaqa, Jesuswan khuska janaqpachapi kamachimunankupaq, Diospa akllasqasnin kanku, ¿machkhataq kanku?
9. ¿Machkha runastaq Jesuswan khuska kamachinqanku, maykʼaqtaq Dios chay runasta akllayta qallarirqa?
9 Qanchis yachaqanapi rikunchikjina, apóstol Juan juk musquypijina rikusqanmanta jinata qillqarqa: “Chantá rikullarqanitaj Corderota [Jesucristota] Sión Orqo patapi [kamachinanpi] sayashajta, paywantaj kashajta pachaj tawa chunka tawayoj waranqa runasta. Paykunaj frentesninkupi paypa sutin, Tatampa sutin ima qhelqasqa karqa”, nispa. ¿Pikunataq kay 144.000 kanku? Juanllataq jinata kutichin: “[Paykunaqa] Corderoj qhepanta rinku mayllamampis rejtin. Paykunaqa runas ukhumanta rantisqa karqanku, ñawpaj poqoy jina Diospaj, Corderopaj ima”, nispa (Apocalipsis 14:1, 4). Arí, kamachinankupaq akllasqa runasqa, chiqa sunqu Jesucristop qhipanta riqkuna kanku. Paykunaqa, wañuytawan janaqpachapi kawsarimunqanku Jesuswan khuska kay Jallpʼaman kamachimunankupaq (Apocalipsis 5:10). Chay 144.000 akllasqas kanankupaqqa, Diosqa, apostolespa tiemponkumantapacha chiqa sunqu runasllata akllayta qallarirqa.
10. ¿Imaynatataq Jehová munakuyninta rikuchin Jesusta, 144.000 runasta ima kamachinankupaq akllaspa?
10 Jehovaqa, jatun munakuyninta Jesusta, 144.000 runasta ima kamachinankupaq akllaspa, rikuchin. ¿Imaynamantá? Jesús ñuqanchikjina runa karqa, imaynatachus runa ñakʼarisqanta yachan. Pablo Jesusmanta parlaspa jinata nirqa: “Pisi kallpa kasqanchejta yachaspa, khuyawanchej, imaraykuchus payqa juchaman urmanapaj tanqasqa karqa noqanchej jina. Chaywanpis payqa mana jaykʼaj juchaman urmarqachu”, nispa (Hebreos 4:15; 5:8). Paywan kamachiqkunapis ñuqanchikjina ñakʼarillarqankutaq. Astawanpis, juchasapa runa kasqankurayku juchasapa kayninkuwan maqanakurqanku, tukuy runasjinataq unqurqanku. Paykunaqa, ima chʼampaykunapichus, ima llakiykunapichus rikukusqanchikta allinta yachanku.
¿IMATATAQ DIOSPA REINON RUWANQA?
11. ¿Imaptintaq Jesús discipulosninman, ‘janaqpachapi munayniyki ruwakuchun’, nispa, Diosmanta mañakunankuta yachachirqa?
11 Jesús mana Diospa Reinon jamunallanpaqchu mañakuyta yachachirqa, manaqa Jehovap munaynin “imaynatachus janaj pachapi, ajinallatataj kay pachapipis” ruwakunanpaq. Janaqpachapi angelesqa, Diospa munayninta ruwachkallankupuni. Chaywanpis 3 yachaqanapi yacharqanchikjina, juk saqra angelqa manaña Diospa munayninta ruwarqachu, astawanpis, Adanta, Evata ima juchallichirqa. Chunka yachaqanapi rikusunchik imatachus Biblia chay saqra angelmanta, nisunman Kuraq Supaymanta, yachachisqanta. Diosqa, Kuraq Supayta, supaykunata ima, janaqpachapi qhipakunankuta saqirqa. Chayrayku Jesús Jallpʼapi kachkaptin, janaqpachapi mana tukuychu Diospa munayninta ruwachkarqanku. Chayqa mana jinachu qhipakunan karqa. Jesús Diospa Reinonpi kamachiyta qallariytawan paykunawan maqanakunan karqa (Apocalipsis 12:7-9).
12. ¿Ima iskay ruwaykunamantataq Apocalipsis 12:10 parlan?
12 Apóstol Juan nirqa: “Janaj pachamanta uj sinchʼi parlamojta uyarerqani: Kunanqa Diosninchejpa salvacionnin, atiynin, reinompis chayamunña, Cristompa atiynimpis. Hermanosninchejta chʼatajqa [Satanasqa] wijchʼusqa kashan, pichus tuta pʼunchay Diosninchejpa ñawpaqempi paykunata chʼataykoj, chay”, nispa (Apocalipsis 12:10). ¿Qhawarinkichu ima iskay ruwaykunamantachus kay pʼitipi parlakusqanta? Qallarinapaq, Jesucristo Diospa Reinonpi kamachiyta qallarirqa. Chaymantataq, Supayta janaqpachamanta Jallpʼaman wikchʼumurqa.
13. ¿Ima karqa janaqpachapi Kuraq Supay wikchʼuchikamusqanmanta?
13 Qhipaman imaynatachus kay iskay ruwaykuna juntʼakusqanta yachasunchik. ¿Imapitaq kaykuna tukurqarí? Janaqpachapi imachus kasqanmanta Biblia nin: “Chayrayku kusikuychej janaj pachakuna, chaypi tiyakojkunapis”, nispa (Apocalipsis 12:12). Arí, chiqa sunqu angelesqa kusikurqanku, Kuraq Supayta janaqpachamanta wikchʼumusqankumanta. Janaqpachapiqa, tukuypis chiqa sunqu kanku, paykunapurataq sumaqta apanakunku. Jinamanta janaqpachapi Diospa munaynin ruwakuchkanña.
14. ¿Imataq kay pachapi tiyan, Kuraq Supay kay pachaman wikchʼuchikamusqanmantapacha?
14 ¿Imatataq Jallpʼamanta nisunman? Biblia nin: “Ay, kay pacha jallpʼa patapi, mama qocha patapipis tiyakojkunamanta, imaraykuchus Kuraj Supayqa manchay phiñasqa qankunaman uraykʼamun, yachaspa paypaj pisi tiempollaña kasqanta”, nispa (Apocalipsis 12:12). Satanasqa, Jallpʼaman wikchʼuchikamusqanrayku, manchay phiñasqa kachkan. Chayraykutaq, Jallpʼapi chʼampaykunata ruwachkan. Qhipan yachaqanapi astawan chay chʼampaykunamanta yachasunchik. Chaywanpis yachakusqanchikmanjina, ¿imaynatá Diospa Reinon jamuptin, kay pachapi Diospa munayninta ruwanqa?
15. ¿Imatataq Jallpʼapaq Diosninchik munan?
15 Dios imatachus Jallpʼapaq munasqanpi tʼukuriy. Kimsa yachaqanapi rikunchikjina, Edén huertapi Jehovaqa, tukuy Jallpʼa, paraisoman tukunanta munarqa. Kuraq Supayqa, Adanta, Evatawan juchallichispa Jallpʼapaq Diospa munayninta tumpata qhipachirqa, chaywanpis Diospa munayninqa mana tikrakunchu. Jehovaqa, parlasqanta juntʼanqa: “Cheqan runasqa kay pachata herenciankupaj japʼenqanku, chaypitaj wiñaypaj kawsanqanku” (Salmo 37:29). Diospa Reinontaq chayta ruwanqa. ¿Imaynamantá?
16, 17. ¿Imatataq Daniel 2:44 Diospa Reinonmanta niwanchik?
16 Daniel 2:44 pʼitipi kay profeciata tarinchik: “Chay reykuna kamachishajtinku, janaj pachapi kaj Dios uj reinota sayarichenqa, chaytaj mana jaykʼajpis chinkachisqachu kanqa, manataj mayqen reinopis payta atipanqachu. Tukuynin waj reinosta tukuchenqa, chay atipaj reinotajrí wiñaypaj sayanqa”. ¿Imatataq kay profecía Diospa Reinonmanta niwanchik?
17 Qallarinapaq niwanchik, Diospa Reinonqa “chay reykuna kamachishajtinku”, sayarinanta; nisunman kay pachapi runa kamachichkaptin, Diospa Reinon kamachiyta qallarinqa. Chantá niwanchik: Diospa Reinonqa, ‘mana jaykʼaqpis chinkachisqachu kananta’. Mana jaykʼaq pipis Diospa Reinonta atipaspa patanpi sayanqachu. Chantá nillawanchiktaq: Diospa Reinonqa, kay pachata kamachiqkunawan maqanakunanta, ‘manataq mayqin reinopis payta atipananta’. Tukuchanapaq niwanchik, Dioslla kay pachata wiñaypaq kamachinanta, ima kamachiymantapis astawan sumaq kananta.
18. ¿Imataq Diospa Reinon kay pachata kamachiqkunawan maqanakuynin sutichakun?
18 Bibliaqa, Diospa Reinon kay pachata kamachiqkunawan maqanakuyninmanta tukuy imata willawanchik. Chay maqanakunapaq tiempo chayamuchkaptin, ‘supay espiritusqa’, “tukuy kay pachapi reyesman” llulla parlaykunawan chʼawkiyanqanku. ¿Imapaqtaq? “Paykunata [reykunata] tantamunankupaj wañuchinaku maqanakuman, Tukuy Atiyniyoq Diospa chay jatun pʼunchaynimpaj”, tukuy kay reykuna “hebreo parlaypi Armagedón nisqa cheqapi” tantakunankupaq (Apocalipsis 16:14, 16). Kay iskay pʼitikuna nisqanmanjina, kay pachata kamachiqkuna, Diospa Reinonwan maqanakunqanku, chay maqanakuytaqa Armagedón, nispa sutichakun.
19, 20. ¿Imaptintaq mana kunanpacha Diospa munaynin Jallpʼapi ruwakuchkanchu?
19 ¿Imapaqtaq Diospa Reinon Armagedonpi maqanakunqa? Watiqmanta Jallpʼapaq Diospa munayninpi tʼukurina: Diosqa kay pacha paraisoman tukunanta munan, chaypitaq juntʼa runa payta yupaychaspa kawsanankuta munan. ¿Imaptintaq kunan Diospa munaynin mana ruwakuchkanchu? Kunanqa, juchasapa runas kasqanchikrayku unqunchik, wañunchik ima. Chaywanpis, 5 yachaqanapi yachanchikjina, Jesús ñuqanchikrayku wañurqa, wiñaypaq kawsananchikpaq. Juanpa nisqanmanta yuyarikunkichá: “Diosqa chay jinatapuni kay pachapi kaj chhikata munakusqanrayku, uj kʼata Churinta qorqa. Ajinamanta pillapis paypi creejqa mana chinkayman renqachu, astawanqa wiñay kawsayniyoj kanqa”, nispa (Juan 3:16).
20 Astawanpis, may chhika runas imaymana millaykunata ruwanku. Paykunaqa, llullakunku, chʼawkiyanku, khuchichakunku ima. Diospa munayninta mana ruwayta munankuchu. Chay saqra ruwaqkunata Armagedonpi, Diospa maqanakuyninpi, Dios chinkachinqa (Salmo 37:10). Astawanpis, kay pachata kamachiqkunaqa, Diospa munayninta ruwananpaq, mana runata yanapankuchu. Jukkunaqa, mana atiyniyuqchu kanku, wakkunataq qullqirayku chʼawkiyanku, wakinkunataq mana pimantapis khuyakunkuchu. Biblia sutʼita nin: “Maypachachus runaqa runa masinta chakisnin uraman churan paypa mana allinnillampaj”, nispa (Eclesiastés 8:9).
21. ¿Imaynatá Diospa Reinon kay pachapaq Diospa munayninta ruwanqa?
21 Armagedonmanta qhipaman Diospa Reinollan tukuy pachata kamachinqa. Chay Reinoqa Diospa munayninta ruwanqa, kʼacha kawsaytataq apamunqa. Diospa Reinon Kuraq Supayta, supayninkunatawan kay pachamanta chinkachinqa (Apocalipsis 20:1-3). Chaypacha Jesús ñuqanchikrayku wañupusqanqa tukuyta yanapawasunchik, chiqa sunqu runastaq manaña unqunqankuchu, manañataq wañunqankuchu, manaqa wiñaypaq kawsanqanku (Apocalipsis 22:1-3). Chantá, Diospa Reinon Jallpʼata may kʼacha paraisoman tukuchinqa. Jinamanta kay pachapi Diospa munaynin ruwakunqa, Diospa sutintaq jatunpaq qhawasqa kanqa, llimphuchasqa kanqa ima. ¿Imatá chay niyta munan? Chay Reinonrayku, tukuy runas Jehovap sutinta jatunpaq qhawanqanku.
¿MAYKʼAQTAQ CHAY REINO KAYTA RUWANQA?
22. ¿Imaynatataq yachanchik Jesús Jallpʼapi kachkaptin manaraq Diospa Reinon jamusqanta?
22 Jesús discipulosninman “Reinoyki jamuchun” nispa mañakuyta yachachichkaptin, Diospa Reinonqa manaraq jamurqachu. ¿Janaqpachaman Jesús ripusqantawanchu jamurqa? Mana. Pedro, Pablopis kay Salmo 110:1 nisqan Jesuspi juntʼakusqanta willawanchik, chay pʼititaq nin: “Tata Diosqa Señorniyman nerqa: Kay pañaypi tiyarikuy, enemigosniykita chakisniyki uraman churanaykama, nispa” (Hechos 2:32-35; Hebreos 10:12-14). Arí, Jesucristoqa suyananraq karqa.
Diospa Reinonqa Diospa munayninta kay pachapi janaqpachapijina ruwanqa
23. a) ¿Maykʼaqtaq Diospa Reinon kamachiyta qallarirqarí? b) ¿Imatataq qhipan yachaqanapi yachakusunchik?
23 ¿Machkhatá Jesús suyanan karqarí? Kay 1800 chantá 1900 watasnejpi, juk qutu Bibliamanta yachaqaqkuna 1914 watapi Jesús kamachiyta qallarinanta repararqanku. (Astawan kay watamanta yachayta munaspaqa kay librop yapanpi 215-218 paginasninta ñawiriy.) Tukuy ima kay pachapi rikukusqanqa, chay 1914 watamanta parlasqanku, chiqa kasqanta rikuchiwanchik. Bibliap profecian nisqanmanjina, 1914 watapi Jehovaqa, Cristota Reytajina Diospa Reinonman churarqa. Kunantaq, Kuraq Supaypaq “pisi tiempollaña” tiyan, chay tiempopitaq kunan kawsachkanchik (Apocalipsis 12:12; Salmo 110:2). Astawanpis, Diospa Reinonqa, kay pachapi Diospa munayninta ruwayta qallarinqaña. ¿Imatataq kay willaymanta niwaq? ¿Jinachu kanman? Qhipan yachaqanapi rikusunchik imatachus Biblia kay pʼunchaykunamanta yachachisqanta.


text:
George Weah
George Tawlon Manneh Oppong Ousman Weah sutiyuq runaqa icha George Weah (* 1 ñiqin kantaray killapi 1966 watapi paqarisqa Monrovia) llaqtapi - ) huk Libirya mama llaqtayuq piluta hayt'aq wan pulitikumi qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: George Weah.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: George Weah.


text:
Los Teques
Los Teques llaqtaqa Winisuyla mama llaqtapi Miranda suyupi huk llaqtam. Los Teques llaqtaqa Miranda suyup uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa llaqtataqa 21 ñiqin kantaray killapi 1777 watapim kamarirqan, Mariano Martí Hatun yaya.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2011 watapi runa yupaykamaqa 251 466 runayuqmi kachkan.
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wisely Álvarez (PSUV)
Paqarisqa llaqtapi runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Karakas
- San Antonio de Los Altos
- Guarenas
- Guatire
- Charallave
- Santa Teresa del Tuy
- Caucagua Santa Lucía
- Cúa
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Los Teques.


text:
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu nisqaqa Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq (IUCN) nisqap llamk'aykusqan chikichasqa kawsaq rikch'aqkunamanta sutisuyum.
Kaymi Chikichay patakuna:
- EX Extinct (Wañusqaña rikch'aq)
- EW Extinct in the Wild (Sallqapi wañusqaña rikch'aq)
- CR Critically Endangered (Ancha chikichasqa rikch'aq)
- EN Endangered (Chikichasqa rikch'aq)
- VU Vulnerable (Chullchu rikch'aq)
- NT Near Threatened (Yaqa manchachisqa rikch'aq)
- LC Least Concern (Mana llakiq rikch'aq)
- DD Data Deficient (Mana kaq willaykuna)
- NE Not Evaluated (Mana k'uskiykusqa)
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, 2008 watapi
- http://www.iucn.org/ (inlish simipi)


text:
Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk, sutipaq runaqa (* 19 ñiqin aymuray killapi 1881 watapi paqarisqa Selanik llaqtapi - 10 ñiqin aymuray killapi 1939 watapi wañusqa Istanbul llaqtapi). Turkiya pulitiku wan Umalliq.
1923 watamanta 1938 watakama kuti Turkiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Ali Rıza Efendi; Mama: Zübeyde Hanım
Ñawpaq warmi: Latife Uşaklıgil
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mustafa Kemal Atatürk.
- Biografía y reformas (inlish simipi)
- La vida de Atatürk (inlish simipi)


text:
Kayampi kiti
Kayampi kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Cayambe) Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Kayampi llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Antisana kawsaykuska amachasqa allpa - Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpa
- Urqukuna: Kayampi 5.790 m (Kayampi kitilli) - Sara-Urqu 4.676 m (Kayampi kitilli)
- Mayukuna:
- Quchakuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kayampi kitipiqa Kayampi runakunam, huk kichwa simitam rimaq Kichwa runa llaqtam, tiyanku. Paykuna Ayura kitillipi, Juan Montalvo kitillipi, Ascázubi kitillipi, Kankawa kitillipi, Olmedo kitillipi, Utun kitillipi, Kusupampa kitillipipas kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pusaq kitillinmi kan, kimsa llaqta kitilli, Kayampi kitilli, Ayora kitilli, Juan Montalvo kitilli, pichqa chakrapura kitillipas, Ascázubi, Kankawa, Kusupampa, Olmedo (Pisillu), Utun.
Pukyu: [2] (2001 watamanta)
Kitillikunap umalliqninkuna:
- Ascázubi: Luis Eladio Cevallos
- Kankawa: José Bayardo Lanchimba
- Olmedo: Oswaldo Quinatoa
- Utun: Raúl Oña
- Juan Montalvo: mana
- Ayora: mana
- Kusupampa: Pablo Pérez
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kitipi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec / Kayampi
- ↑ Yupaykuna: Kayampi kiti (kastilla simi)
- Yupaykuna: Kayampi kiti (kastilla simi)


text:
K'awchu waq'ayay
K'awchu waq'ayay nisqaqa 1879 watamanta 1912 watakama Amarumayu sach'a-sach'a suyupi qullqiyuq ruruchinayuq, k'awchuwan qhatuq wiraqucha runakunap qapaqchakuysi karqan, achka runa llakichisqakunarayku "waq'ayay" nisqam.
Charles Goodyear 1839 watapi k'awchu salinachay (vulcanización) nisqata tarirqaptinsi, achka qhatuq runas k'awchuta rurayta munarqan. K'awchu sach'ataq Amarumayup suyunkunallapis wiñarqan. Chay pacha Brasilpi kaq Manaus hatun llaqtas tukurqan.
K'awchu sach'akunata mallki-mallkikunapi puquchinapaqqa achka sach'a-sach'ankuna muthusqa karqan, indihina runa llaqtakunataq - ahinataq Machiqinqa, Ashaninka, Waorani, Sapara runa - isklawchasqas karqan, k'awchuta pallananpaq qhapaq wiraquchakunapaq. Piruwpiqa Carlos Fermín Fitzcarrald sutiyuq qhatuq runas lliwmanta astawan qullqichakurqan.
Inlatirrayuq Henry Wickham 1876 watapi k'awchu murukunata pallaspa paka-pakaylla Malasyaman apaptinsi, Amarumayu suyupi k'awchu waq'ayayqa puchukarqan. Chaymantapacha Asyapipas k'awchutam puquchinku.


text:
Muskaya
Muskaya (kastilla qillqaypi: Nevado Moscaya) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Raya wallapi, huk rit'i urqum, Punu suyupi, Melgar pruwinsyapi, Nuñuwa distritupi, Qusqu suyupipas, K'anas pruwinsyapi, Layu distritupi, Qanchi pruwinsyapipas, Marankani distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.400 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chimpulla q'asa (5.150 m)
- Chimpulla
- Chinchina
- Santa Juana
- Walawantay
- Qillqa rit'i urqu (Qusqu)
- Raya q'asa
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Lampa pruwinsya / Melgar pruwinsya
- Saywitu: Raya walla (Chimpulla)


text:
Dele Alli
Bamidele Jermaine Alli sutiyuq runaqa , icha Dele Alli sutiyuq runaqa (*11 ñiqin ayriway killapi 1996 watapi paqarisqa Milton Keynes llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta hayt'ay (Inlatirra)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2018
- Bobby Charlton
- Gordon Banks
- Bobby Moore


text:
Jérémy Toulalan
Jérémy Toulalan sutiyuq runaqa (* 10 ñiqin tarpuy killapi 1983 watapi paqarisqa Nantes llaqtapi, Ransiya mama llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtap kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jérémy Toulalan.


text:
TANTANAKUY TYARKA ISHKAYSHIMI YACHAY SINCHYACHINKAPAK
Ishkaychunka ishki kamay killa 2020 wata, María Cunduri Killkanuku Ishkayshimi Yachay llamkak shuk tantanakuy rurarka, ishkayshimi yachay sinchyachishpa katichun chaymanta llamkak runakunata Killkanuku Ishkayshimi wasimanta willarka imashina yachikunata ninakan mana kunkachun MOSEIB nishkata.
Killkanuku Ishkayshimi Yachay llamkakkuna kay tantanakuypi yacharkakuna imashina MOSEIB paktachina kan kayta yachashpa yachanawasi yachachikkunata rikuna yanapana kan shina runakunapak yachaykuna kawsachinka shinallatak hamutankakuna pachamamitata.
Kay yuyaykunata hapishpa sinchyachishpa llamkachishpapash yachana wasikunata Killkanuku Ishkayshimi Yachay llamkakkunaka runakunapak yachaykunata kawsachinka. Kay tantanakuypi sumakmari karka.
Kay tantanakuy ishkayshimi yachay sinchyachinkapak rurarkakuna chaymanta Killkanuku Ishkayshimi Yachay llamkakkunaka yachanawasikunapi paktachina kan chashnalla sumak kawsayta paktachinkakuna.


text:
Ayllu runa
Ayllu runa icha Indihina icha pachan runa (kastilla simipi: indígena, latin simimanta: indigenus "kaypi paqarisqa") nisqaqa unay, ñawpa pachamantaña kawsayninpa llaqtanpi kawsasqa machu yayakunayuq runam, huk llaqtap ñawpaq kaq runankunam.
Awya Yalapi indihina runakunataqa ispañulkuna indio ("Indya mama llaqtayuq runa") nirqankus, Indyapi kachkayta iñirqaspansi. Kunan pachaqa manañam chayta munankuchu, chayraykum indihina ninkum.
Manan runa simipi , kunan niyanchu indihina, aswan niyan pachan runa, manaqa patsan runa; mayqan simi taqepas manam 'indihina' simita huyñunchu.
Awya Yalapi indihina runa llaqtakunaLlamk'apuy
- Qhichwa runa
- Aymara runa
- Awahun
- Shuwar
- Ashaninka
- Machiqinqa
- Waraniyi
- hukkunapas


text:
Yasser Arafat
Mohammed Abdel Rahman Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini , Yasser Arafat , (arabya simipi: محمد عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني) sutipaq runaqa (* 24 ñiqin chakra yapuy killapi 1929 watapi paqarisqa El Cairo llaqtapi - 11 ñiqin ayamarq'a killapi 2004 watapi paqarisqa Clamart llaqtapi). Palestina mama llaqtap Allwiya kamayuqpi wan pulitiku.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1994 watapiqa chiqniq.
1996 watamanta 2004 watakama 5 ñawpaq kuti Palistina kamachikuypa Umalliqnin karqan.
Tayta: Abdel Raouf al-Qudwa al-Husseini; Mama: Zahwa Abul Saud.
Ñawpaq warmi: Suha Tawil
Ususi: (1) Zahwa Arafat
Yachaywasi:
Yachay suntur: University of King Fuad I
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yasser Arafat.
- Asturiaspi Awqi Suñay - Cooperación Internacional 1994
- Biografía extensa en Fundación CIDOB (kastilla simipi)
- The Guerrilla Threat In the Middle East


text:
Bebiendo de Apu Inka Atahuallpaman, y Tupac Kamaq Amaru Taytanchikman Niel Agripino Palomino invoca a Pachakutiq en el ciber espacio. Se reconfigura la poesia sagrada en la palabra y el canto de quien acaba de pubicar T’aniwi, poesia quechua experimental. Va el agradecimiento por la evocacion de un breve mensaje mandado en quechua en la capsula Voyager. Kusa!
Pachakutipaq e-mail
1
Taytallay Pachakutiq, yana k’uychi llaqtanchista llanthushanraqmi. Paraqay misk’i saratapas qulqillaway puñuna wasikunan ñit’irapunku. Lliw pachamamanchispa sunqunpi ima kaqtapas, ayan ismusqa gubirnukuna, qulqi yarqasqa supaykunaman, pisillaman qhaturapunku. Hawayñiykikunapas, sigunda trinpa q’ipinman tukurapuyku. Wakintaq, sisikunahina turistakunaq q’ipin uywa karapunku. Machu Pikchutapas, kunankama manan askhapuni riqsiykuraqchu. Willka inti rayminchispas, qulqisapa runakunallaq rayminmi karapun. Ñuqaykutaqmi qhasqa rumi patakunapi q’upahina wisch’usqa, karullamanta rikuyku. Kutimuspaykiya qanpuni llapallaykuta rayminchisman pusawayku. Paqariq rumita ñawiykuwan allinta llamiykuspayku, qanta riqsipunaykupaq, ñuqaykupuni tarikapunaykupaq. Yunkamanta, punamanta, qiswamanta, llapa ayllukuna, munaywan hap’inayukuspa, Hawqaypatapi takispa, pachataraq takichinaykupaq; Saqsaywamanpi tususpa rumitaraq tusuchinaykupaq. Kutiq pachallay, k’anchariq umaykita, limphu kuwirpuykuwan tinkuchispa, ruwakuyña. Pisqapachaq puñusqa rumipas, sunk’asqa sunquhina riqch’arinanpaq, kuyurinanpaq, wiñarinanpa. Tukuy llalliq k’anchay ñiykiwan chay yana k’uychita wiñaypaq atipay. Mink’apas aynipas kaqmanta huñuwanankupaq, AÑYUKARK’IT pacha, ruwakuyña QITUK.
2
Ancha suyasqa Pachakutiq, ñuqayku, hawayñiykikuna, usqay kutimunaykita sunquykuwan watuspa, tiqsi muyuq llapa suyunkunapiña tarikuyku. Ichaqa, kay karu llaqtakunapiña kaspapas, kunputadurapiña qilqaspapas, rimasqaykitan, huk rimaykunawan kusqata parlashayku, mana p’inqakuspalla. Hatun Lasakunapi, hanaq pacha asp’iq idifishukunanpi, runa hunt’a hatun Awinidakunapi, misk’itapuni rimakushayku, wawaykuwan yanaykuwan. Tiqsi muyuq uniwirsidadñinkunapipas, simiykita, yachayñiykitawan, mast’arishayku, yachachishayku. Huk hanaq pachakunapi kawsaq extratirristikunatapas, wuyagirpi qhiswasiminchiswan napayukuykuña. Lliw takinchispas yutubipiñan aswantaraq uyarikushan. Runasimipi qilqasqaykupas, libririyankunapiñan kashan, kusa liyisqa, huk rimayman t’iqrasqa, allin chaninchasqa. Ñuqaykun, llapallayku huñunakuspa, kutimunaykita qallarishayku. Kay qulqillawan kawsaytapas, runa ch’uya munaywanmi siq’upusaqku. Pachamamawan allinlla kawsaywanmi, kapitalismuq kawsaq wañuchisqan kawsarichisaqku. Ari, shaynapunim kanqa. Saminchawallaykuya, kuraq apullay. Kawsaq sansa samayñiykiwan kunapunin uras ñiwallayku, ruwakunaykita tukunaykupaq, hatun PACHAKUTIQ.


text:
Ali Khamenei
Ali Hoseiní Khamenei (Pharsi simipi: سید علی حسینی خامنهای ), sutiyuq runaqa, (17 ñiqin anta situwa killapi 1939 watapi paqarisqa Mashhad llaqtapi - ), huk Iran mama llaqtayuq Muslim Dyusmanta yachachiq pusaqmi qarqan.
1981 watamanta 1989 watakamam Iranpa Umalliqnin karqan.
Warmi: Joyaste Khamenei (1964–)
Churinkuna: (6) Moŷtabá, Mostafá, Masud, Meysam, Hoda wan Boshra.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ali Khamenei.


text:
Sergio Markarián
Sergio Apraham Markarián Abrahamian sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin ayamarq'a killapi 1944 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta pukllaykamachiq.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiuonatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sergio Markarián.


text:
Fredericton
Fredericton nisqaqa Kanada mama llaqtap hatun llaqtanmi. New Brunswick pruwinsya uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1785 watapi.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fredericton.
- Fredericton Uficial Web


text:
Parina Quta (Buliwya-Chili)
Parina Quta (kastilla qillqaypi Parinacota) nisqaqa Buliwya suyupi juk nina urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, Uru Uru suyupi, Sajama pruwinsyapi, Karanka Kurawara munisipyupi, Sajama kantunpi, Chili mama llaqtapipas, Lawqa mama llaqta parkipi. Pikchunqa mama quchamanta 6.348 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Parina Quta.


text:
Kushijuni - Alerta Rojo
Yuyariwankichu? tapurini Karu llaktapi kawsauni Kan illah unay watakunata shina puriuni Muskunimi, llakichinan, hatun kucha chikanyachin Ñawka shunku wakanmi, tukuy puncha yuyariunimi Kushim ani kanta riksisha Kushim ani kanta yuyarisha Kushim ani tikramushami Kushim ani kanta llakini Kushim ani kan llakiwanki Kushim ani tuparishunmi Piwas mana yachanchu, kutillata tuparishun Ukta tikramuyari (Ukta tikramushami) Chi puncha tuparinkawa Kantalla rikushami, chapashami Karu llaktapi kawsani, maymawas risha yuyarini Kay yuyayta uyasha, ñawkakutalla yuyariway Ama llakirinkichu, shuk punchami rikurishun Chi punchaga paktanka Ñawkata yuyarisha shinchi tukuy


text:
Waqaypampa pruwinsya
Waqaypampa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Huacaybamba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Waqaypampa llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 7 ñiqin ayamarq'a killapi 1985 watapi, Alan García Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t’inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Waqaypampa pruwinsya.
- Saywitu: Wanuku suyu


text:
Kawsay pacha yachay
Kawsay pacha yachay (kastilla simipi: ecología, grigu simimanta: OιkoλoYίa: oίkoς, "wasi", λόYoς "simi") nisqaqa kawsay pachamanta yachaymi, tukuy Tiksi muyuntinpi kawsaqkunamantam: runakunam, uywakunam, yurakunam, k'allampakunam, añakikunapas (Bacteria). Lliw kawsaqkunaqa huk kawsaq llikam kanchik.
Kawsay pachapiqa chikan kawsaqkuna kay hinam kawsan, hatun kawsay llika nisqapi:
- Wayllaqkuna - yurakuna anqas añakikunapas - mana kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta ruraykunku. Raphi q'umir nisqawan inti wayllayta ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtaspa muksichaqtam wayra pachaman kachaykunku. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa uwas misk'itam ruraykunku. Wayllaqkunaqa mana wakinpa kawsa imayaynintachu mat'ipayanku, ichaqa mana kawsa imayayllatam, waya pachamanta chimlasayta, allpapi t'inkisqa qullpachaqta, phusphuruta, huk t'inkisqa qallawakunatapas.
- Mikhuqkuna - uywakuna runakunapas - yurakunata icha huk uywakunata mikhuspa kawsa imayayta mat'ipayanku. Huk kawsaqkunap kawsa imayaymanta kikinpa kawsa imayayninta mana kawsa imayaykunatapas ruraykunku, chimlasayta yakutapas wayra pachaman kachaykuspa.
- Ismuchiqkuna - k'allampakuna añakikunapas - wañusqa kawsaqkunata akasqakunatapas ismuchispa kawsanku. Mikhuq hinam hukkunap kawsa imayayninta mat'ipayanku, ichaq wañusqa imayaytam. Hinallataq chimlasayta yakutapas wayra pachaman kachaykunku.
Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan. Yurakunaqa chay chimlasayta kaysanankupaqmi mat'ipayanku, inti wayllaypi chimlasayta hurquykuspa muksichaqta ruraykunku. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kawsay pacha yachay.


text:
Wp/qug/Uran Africa
Uran Africaka Africa allpapachapi shuk mamallaktami kapan, chay mamallaktaka Africa allpapachamanta tukuy llaktakunata yallik uran mamallaktami kapan. Uran ladupi, Atlántico mamakuchawan, Indico mamakuchawan manyakunata charin, chinchay ladupi Botswanawan, Namibiawan, Mazambikuwan, Zimbabwewanpash manyakunata charin. Ruan Africa mamallaktapak ukupi ishkay uchilla kikin mamallaktakuna tiyan : Lesotho mamallakta, Swaziland mamallaktapashmi.
Uran Africa mamallaktapi, yana runakuna, yurak mishukunapash, shuk runakunapash kawsanmi, chaymanta Uran Africa kuychik mamallakta nishkami kapan. Chay runakunaka Inlish shimi, Afrikaans shimi, shuk kikin shimikunapash (Ndebele shimi, Xhosa shimi, Zulu shimi, Sotho shimi, Tswana shimi, Siswati shimi, venda shimi, Tsonga shimi).
1948 watamanta, 1991 watakaman, Apartheid nishka kamachikunawan kawsarka, chaymanta hatun pushakkunaka yurak mishukunallami karka, yana runakunaka pushakkunata akllaytapash mana usharkachu. Shinapash 1991 watamanta Apartheid nishka ñami tukurishka kashka, kunankaman yana runakunapash, mishukunapash shuk runakunapash pushakkunata akllayta ushanmi. 1994 watamanta, 1999 watakaman, Nelson Mandela chay mamallaktapak hatun pushakmi tukurka, paymi Apartheid kakpira yana runakunapak ñawpakman pushakmi karka, chaymanta yurak mishukuna wikchashpa sakirka 27 watakunata, 1963 watamanta, 1990 watakaman. Shinapash pay llukshirka, paymi hatun mantak tukurka 1994 watapi.


text:
Pinchikilla ruraq
Pinchikilla ruraq (generator) nisqaqa kuyuy michata pinchikilla michaman t'ikraq llamk'anam.
Pinchikilla ruraqpiqa tiyaq llut'arinawan paqarichisqa llut'ariy suyupi pinchikilla kururmi muyurikun, ichataq kakuqlla llut'ariq muyurikun tiyaq pinchikilla kururkunap chawpinpi. Muyurikuqpa t'urpintaq hawamanta muyurichisqam. Lorentz kallpa nisqarayku muyurikuq llutariy suyu pinchikilla kururkunapi pinchikilla puriytam paqarichin.
Pinchikilla ruraqqa pinchikilla kuyuchinap t'ikrasqa llamk'ananmi. Pinchikilla kuyuchina pinchikilla ruraq hinam llamk'anman, pinchikilla raraqtaq pinchikilla kuyuchina hinam.
Pinchikilla ruraqkunawan pinchikillachanakunapim pinchikillata ruranku. Antawakunapipas, iskaymuyupipas pinchikilla ruraqpas, pinchikillawan k'anchanapaq.


text:
Sirbu hurwat rimay
Sirbu rimay - Hurwat rimay (Srpskohrvatski / CpпckoxpBaTckи, Hrvatskosrpski) nisqaqa ñawpaqta Yuguslawya kasqa suyukunapi uralan islaw rimaykunam.
Chay Yuguslawya kasqa suyukunapiqa kay k'iti rimaykunam: Tapuna rimakama rakinachisqa:
- Štokavski: što? = "ima?"
- Kajkavski: kaj? = "ima?"
- Čakavski: ča? = "ima?"
Mawk'a islaw "ě" kunkallakama rakinachisqa:
- Ekavski: reka = "mayu", vreme = "mit'awi"
- Ijekavski: rijeka = "mayu", vrijeme = "mit'awi"
- Ikavski: rika = "mayu", vrime = "mit'awi"
1918 watamanta 1992 watakama Sirbu hurwat simi nisqaqa Yuguslawyap tukri simin nisqam karqa. Chay Yuguslawya puchukaptinmi, musuq mama llaqtakunapi manañam sirbu hurwat simimanta rimankuchu, llapa mama llaqta kikin rimayniyuq kayta munaspa.
Kunan pacha kay tukri simikunam kachkan, anchata rikch'anakuqmi rimaykuna, hap'iqanakunallam:
- Hurwat simi (štokavski, ijekavski, latin siq'i llumpawan qillqasqa)
- Busna simi (štokavski, ijekavski, turku rimasapa, latin siq'i llumpawan qillqasqa)
- Sirbya simi (štokavski, ekavski, kirilitsa siq'i llumpawan qillqasqa))


text:
Limaq
Lima icha Limaq icha Rimaq (Lima < Limaq < Rimaq) llaqtaqa Piruw mama llaqtapi Lima llaqta suyupas uma llaqtanmi. Chaypiqa qanchis hunu runakunam tiyan. Francisco Pizarrom kay llaqtataqa 1535 watapi kamarirqan. 1687 watapiqa hatun pacha kuyuymi llaqtata dañurqurqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
18 ñiqin qhulla puquy killapi 1535 watapi "Ciudad de los Reyes" sutiyuqta yachakuchin.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Katidral
- San Ransisku basilika
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachay sunturkuna:
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Limaq.
- Lima llaqtap paqarisqanmanta


text:
Alawsi kiti
Alawsi kiti nisqaqa (kastilla simipi: Alausí) Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Alawsi llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Alawsi kitilli, isqun chakrapura kitillipas: Achupallas, Wasuntu, Multitud, Pistishi, Pumallakta, Tixan, Sibambe, Sevilla, Wikra.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Alawsi kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku: Alawsi kitilli, Achupallas kitilli, Wasuntu kitilli, Multitud kitilli, Pumallakta kitilli, Sibambe kitilli, Tixan kitilli. [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kitipi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Puruha (kastilla simipi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alawsi kiti.


text:
Qispikay suyu
Qispi kay suyu (kastilla simipi Departamento de La Libertad) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Truhillu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 9 ñiqin pawqar waray killapi 1825 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Kalipuy mamallaqta willkachasqa - Kalipuy mama llaqta risirwa - Pukyu Santa Rosa amachana sach'a-sach'a
- Urqukuna: Waylillas - Yanaurqu
- Mayukuna: Marañun mayu - Santa mayu
Llaqta pusa rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka iskayniyuq pruwinsiyanmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyupi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Justiniano Borgoño, umalliq
- Luis José de Orbegoso, awqaq pusaq
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ciro Alegría, qillqaq
- César Vallejo, qillqaq
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna : 718.
- Huch'uy yachay wasikuna: 1.730.
- Chawpi yachay wasikuna: 460.
- Yachay sunturkuna
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
San Pidru munisipyu
San Pidru munisipyu (kastilla simipi: Municipio San Pedro) nisqaqa huk munisipyu Obispo Santiestevan pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Pidru llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mayukuna: Mawk'a mayu (Río Viejo) - Wapay mayu
- Quchakuna: Piray qucha - Tarata qucha
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa astawan Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
San Pidru munisipyupiqa kastilla, qhichwa, simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Asankaru pruwinsya
Asankaru pruwinsya (aymara simipi: Asankaru jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Azángaro) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Asankaru llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Asankaru pruwinsya kamasqa 21 ñiqin inti raymi killapi 1825 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka pichqayuq distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2000 watapiqa Asankarupi hamawt'akuna iskay chunka yachay wasipi irqikunata iskay simipi yachachiranku. [3]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2019-2022: Flavio Jesús Mamani Hancco.
- 2011-2014: Efraín Murillo Quispe.
- 2007-2010: Rubén Pachari Inofuente.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Asankaru pruwinsya.
- Saywitu: Punu suyu
- T'ika 5 - 6, Azángaropa kawsasqan, pdf, 10 MB, p. 122 - 124
- Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)


text:
Si alguien va a la comunidad de Peguche o al barrio Punyaro en Otavalo y pregunta por Alfonso Cachiguango o Humberto Cotacachi, los consultados pensarán varias veces y algunos seguramente dirán que no saben quiénes son. En cambio, si preguntan por Tayta Quipus el Tío o Tayta Cachiguango, la respuesta será inmediata y dirán así era de que me pregunte, cómo no voy a conocerles si son mis amigos, mis panas, gracias a ellos yo también soy músico.
Tayta Alfonso Cachiguango, cantautor, intérprete, es un músico innato que seguramente en su momento fue bendecido por Tunwak y Tuwamari, diosa y dios de la música. A esto se suman su dedicación, su disciplina en la investigación de la música kichwa. Similar es el caso de Tayta Quipus el Tío, cantautor, arreglista, cuya voz ha logrado sembrarse en la memoria de nuestras comunidades; en ambos casos, su aporte a nivel local, nacional e internacional es muy significativo.
No he querido hablar en pasado porque, si bien su presencia material ya no está con nosotros, sus creaciones, sus grabaciones, su manera de ser, sus palabras con seguridad sí lo están. Además, a todos nos consta que, en su momento, sus presentaciones, sus acciones, las reuniones en el local de Tayta Llunku motivaron a varias generaciones a hacerse músicos, a aprender a tocar los instrumentos de percusión o de cuerda. Según la tradición kichwa, sus espíritus se convertirán en kinti (colibrí), en wirakchuro o en algún elemento musical de la Madre Tierra y llegarán a seguir cantando en nuestras casas.
Tayta Wakra, Tayta Quipus Tio runa
Maykanpash, paykunapak comunakunaman rishpa, Tayta Alfonso Cachiguango, Tayta Humerto Cotacachi, shutikunawan maskashpaka, mana pipash riksinchichu ninkami, ranti kutin, Tayta Wakrata, Tayta Quipus Cotacachi, Tio mashita maskanakunchik nishpaka, ah, ña, kallarimanta shina tapuwankimanka, paykunawanka, mashipuramari kanchik, ñukapash paykunamantamari kunanwika, takikmi kani, propio grupo charini nishpa, kutichinkunami.
Tayta Alfonso Cachiguangoka, wacharishkamanta takik, mashimi kan, payka, wacharishkamanta chay samaywan wacharishkamiyarin, shina, allipacha tukatur kankapakka, Tullwak, Tuwamari achilltaytakunami paytaka bendiciashkankami, shinallatak, allí llamkatur kaymantapash, shina allí takitur runami kan; shinallatak, Tayta Quipus Cotacachi, Tio, mashika, paypash sumak takitur runami kan, yapalla allí kaymantallata, paypak takikunaka, llaktayukkunapak shunkupi, tarpushka kawsanmi; shina, kay ishkay sumak takitur runakunaka, tukuy mama llaktakunapi riksirishkakunami kan.Kay killkaypika, mana yallishka pachapi rimanata munashkanichu, imashpa, paykunapak rurashkakunataka tukuylla riksinchik, tukuyllata uyashpa katishunmi; shinallatak paykunapak presentacionkuna, paykunapak kawsayllata, Tayta Llunku wasipi rurashka tantanakuykunapika, malta wamprakuna, paykunata uyaymantallata, paykunawan pakta, takikmantallata, paykunapash, takinamanta tantanakuykunata wiñachishkami. Kunanwika, kintipichari, Wirakchurupichari, paykunaka tikrankami, shina, ñukanchikunapak wasikunapi takishpa takinkami. (O)


text:
Henri Becquerel
Antoine Henri Becquerel sutiyuq runaqa (15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1852 watapi paqarisqa Paris llaqtapi - 27 ñiqin chakra yapuy killapi 1908 watapi wañusqa Le Croisic llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi qarqan.
1903 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Taytan: Alexandre-Edmond Becquerel; Maman: .
Ñawpa warmi: Lucie Jamin / Louise Désirée Lorieux.
Alma mater: École Polytechnique wan École des Ponts et Chaussées.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Nobel Suñay 1903
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Henri Becquerel.


text:
K'allampa
K'allampa (latin simipi: Fungus - (regnum) Fungi, grigu simipi: Mύknς - Mύknteς) nisqakunaqa yura hina wiñaq, ichaqa manam yurap kurku yawrinkunayuqchu kaq (manam chillkinchu, saphinchu, raphinchu kan), ismuchiq icha atam (qasi uqu), mana mikhuq aswanpas ch'unqaq kawsaqkunam. Huk k'allampakunataq yurakunawan kawsanakunaku, k'allampa saphi nisqapi.
K'allampap tiksi kurku yawrinqa k'allampa q'aytum (hipha nisqapas). Allpa hawanpi achka k'allampa q'aytukunayuq rikunalla puquykunam wiñan.
K'allampa rikch'aqpa puquyninta mana riqsispanchikqa, mana puquq k'allampa (fungi imperfecti, deuteromycetes) ninchik.
Millaq, mikhunanchikkunapi wiñaq, mana icha uchuylla puquyniyuq k'allampakunata qurwara ninchik. Huk qurwarakunaqa unquykunatam paqarichin.
P'uchquchiq, ch'ulla kawsaykuq kaq k'allampakunataqa qunchu ninchikmi.
Laquwan kawsanakuq k'allampakunataq kusma qara (Lichenes: rumi qara, sach'a qara) nisqam.
K'allampa rikch'aq t'aqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mankacha k'allampa (Chytridiomycota) - uychuylla k'allampakunalla
- T'inki k'allampa (Zygomycota) - uychuylla k'allampakunalla
- Saphi ukhu k'allampacha (Glomeromycota) - uychuylla k'allampakunalla
- Tiksicha k'allampa (Basidiomycota) - hatun, uychuy k'allampakunapas
- Wayaqacha k'allampa (Ascomycota) - hatun, uychuy k'allampakunapas
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ "Taxonomic proposals for the classification of marine yeasts and other yeast-like fungi including the smuts". Bot. Mar. 23: 371. 1980.


text:
Uli Hoeneß
Ulrich Hoeneß sutiyuq runaqa, icha Uli Hoeneß (* 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1952 watapi paqarisqa Ulm llaqtapi), Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aq'mi.
Kawsaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1970 watakunapi FC Bayern München klubpi pukllaspa achka Kunti Alimanyapi achka atipaykunatam ayparqan. Alimanya mama llaqta q'unchuntinwan 1972 watapi Piluta Hayt'ay Iwrupantin Kupatam, 1974 watapitaq Piluta Hayt'ay Pachantin Kupatam ayparqan.
Qullqi kamachiq kaspa achka watakunata FC Bayern Münchenpaqmi llamk'arqan. 2009 watapi FC Bayern München e.V.-pa umalliqninmi tukurqan, 2010 watapitaq FC Bayern München AG-pa qhawaykuq kunaqninpim wankurikurqan.
13 ñiqin pawqar waray killapi 2014 watapi München llaqtapi taripay suntur Hoeneßta impuwistu suyakuyrayku samk'ay wanachayman tariparqan. Chayrayku manañam Bayernpaq llamk'ayta atinchu. 2 ñiqin inti raymi killapi 2014 watapi Landsberg am Lech llaqtapi samk'ay wasimanmi yaykurqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Bayern München
- Bundesliga: 1971-72, 1972-73, 1973-1974
- Alimanya Kupa: 1971
- UEFA Kampiunkuna Kupa: 1974, 1975, 1976
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Uli Hoeneß.


text:
Ngwaꞌan Palyu xka kityi ndyaa seꞌen ndiꞌin nten ꞌin Jesucristo nde kichen Tesalónica
1
1 Palyu, Silvano, Timu lka nin ba. Ndaꞌan ba kityi re chaꞌ tsaa seꞌen ndiꞌin taꞌa wan neꞌ kichen Tesalónica nu wa msñi wan chaꞌ ꞌin Ndiose Stian, ꞌwan nu wa msñi wan chaꞌ ꞌin Jesucristo nu nka Xꞌnaan. 2 Ngwañaꞌan nchka tiꞌ ba, chaꞌ ti kuꞌni Ndiose Stian chaꞌ suꞌwe loꞌo wan, chaꞌ kuꞌni Ni chaꞌ tiin ti tyiꞌin wan lo chalyuu chabiyaꞌ ꞌin Jesucristo nu nka Xꞌnaan.
Ta Ndiose nu tiꞌí ꞌin nten nu ja xlyaa kunan chaꞌ nu nchkwiꞌ Ni
3 ꞌWan taꞌa msñian chaꞌ ꞌin Jesús, ndiꞌin chaꞌ tya ba xuꞌwe ꞌin Ndiose nchga yaꞌ nu chkwiꞌ ba loꞌo Ni chaꞌ ꞌwan; ndiꞌin chaꞌ kuꞌni ba ngwañaꞌan, chaꞌ nchga tsan suꞌwe la nganun chaꞌ ꞌin Jesús niꞌ kasiya ꞌwan, nchga tsan nsuꞌwi la tiye wan ñaꞌan wan ꞌin taꞌa nten wan. 4 Suꞌwe ꞌa bra kanꞌ. Suꞌwe ꞌa nka tiye ba chaꞌ ꞌwan, kanꞌ chaꞌ nchkwiꞌ ba chaꞌ ꞌwan loꞌo nchga nten taꞌa msñian chaꞌ ꞌin Ndiose. Nchkwiꞌ ba loꞌo neꞌ chaꞌ suꞌwe ꞌa ngiꞌni wan, chaꞌ ngula ꞌa tiꞌ niꞌ kasiya ꞌwan chaꞌ ꞌin Ndiose, ni siya ndijin ꞌa wan nu tiꞌí, ni siya lye ꞌa tiꞌí tiꞌ nten ꞌwan ni. Suꞌwe ꞌa chaꞌ ndalo wan ꞌin neꞌ, ni siya kuxi ꞌa ngiꞌni neꞌ kanꞌ loꞌo wan. 5 Ñi ꞌa ngiꞌni biyaꞌ Ndiose ꞌin nten; kanꞌ chaꞌ kaja seꞌen tyiꞌin wan nde seꞌen lka Ndiose ndloo nde loo la, ni siya xaꞌan ꞌa ngiꞌni neꞌ loꞌo wan ni, chunꞌ wa msñi wan chaꞌ ꞌin Ndiose. 6 Ñi ꞌa ngiꞌni Ndiose, kwiꞌ ngwañaꞌan chañi ꞌa chaꞌ chunꞌ ndiꞌin la ta Ndiose nu tiꞌí ꞌin nchga nten nu nda nu tiꞌí ꞌwan ni. 7 Bra kanꞌ, loꞌo ꞌwan loꞌo bare tyii nu tiꞌí ꞌñaan bra nu tyoꞌo tukwa Jesús nu nka Xꞌnaan nde niꞌ kwan. Kan Jesús loꞌo xaa nu tnun bra kanꞌ; suꞌwa ti kan Ni loꞌo kaꞌan ꞌa nten ꞌin Ni, chaꞌ tnun ꞌa tñan ngiꞌni angajle kanꞌ chabiyaꞌ ꞌin Ndiose. 8 Bra kanꞌ ta Ndiose nu tiꞌí ꞌin nchga nten nu ja xlyaa kunan chaꞌ nchkwiꞌ Ni. Kwiꞌ ngwañaꞌan, ta Ndiose nu tiꞌí ꞌin nten nu ja xlyaa xñi chaꞌ suꞌwe ꞌin Xꞌnaan Jesús. 9 Chañi chaꞌ ta Ndiose nu tiꞌí ꞌin neꞌ kanꞌ; kulo Ndiose tñan chaꞌ tyoꞌo neꞌ kanꞌ seꞌen ndiꞌin Ni, chaꞌ ja ñaꞌan ꞌa neꞌ kanꞌ ꞌin Xꞌnaan bra kanꞌ. Ndiꞌin chaꞌ tyaa neꞌ nde seꞌen ja tsaa tii ꞌa chaꞌ tyijin neꞌ nu tiꞌí. Loꞌo ja ñaꞌan ꞌa neꞌ kanꞌ xaa luwi ꞌin Ndiose bra kanꞌ, ja ñaꞌan ꞌa neꞌ ꞌin Ndiose nu nchka ꞌin kuꞌni nchga lo tñan. 10 Ngwañaꞌan ta Ndiose nu tiꞌí ꞌin neꞌ kanꞌ bra nu kan Jesús xiyaꞌ. Si nu ndiꞌin chaꞌ ꞌñaan loꞌo Ni, bra kanꞌ kuꞌniin tnuan ꞌin Ni tsan kanꞌ; kwiꞌ ngwañaꞌan, suꞌwe ꞌa chkwianꞌ loꞌo Ni loꞌo taꞌaan bra nu tiya tsan kanꞌ, chunꞌ msñian chaꞌ ꞌin Ni. Loꞌo ꞌwan, suꞌwa ti tyoꞌ tiꞌin wan loꞌo ba seꞌen ndiꞌin Jesús tsan kanꞌ, chaꞌ msñi wan chaꞌ ꞌin Jesús bra nu ngwaꞌu ba chaꞌ kanꞌ ꞌwan ti kulo.
11 Kanꞌ chaꞌ nchga tsan nchkwiꞌ ba loꞌo Ndiose Stian chaꞌ kuꞌni Ni tñan niꞌ kasiya ꞌwan, chaꞌ suꞌwe ti kuꞌni wan tñan nu nda Ni ꞌwan ti bra nu ngulo suwi Ni ꞌwan. Nchkwiꞌ ba loꞌo Ni chaꞌ tayaꞌ Ni ꞌwan, chaꞌ ngwañaꞌan kuꞌni ji wan nchga chaꞌ suꞌwe nu ndaꞌan tiye wan chaꞌ kuꞌni wan chabiyaꞌ ꞌin Ndiose, nchga lo chaꞌ suꞌwe nu ngiꞌni wan chaꞌ msñi wan chaꞌ ꞌin Ni. 12 Ngwañaꞌan ngiꞌni tlyu wan ꞌin Jesucristo nu nka Xꞌnaan, bra nu ngiꞌni wan tñan ꞌin Ni; ngwañaꞌan ka biyaꞌ tiꞌ nten bra kanꞌ chaꞌ nganun Tyiꞌi Ndiose niꞌ kasiya ꞌwan. Loꞌo kanꞌ ka biyaꞌ tiꞌ neꞌ chaꞌ suꞌwe ꞌa ngiꞌni Ndiose loꞌo wan, chaꞌ suꞌwa ti ngiꞌni Ndiose Stian tñan loꞌo Jesucristo nu nka Xꞌnaan.


text:
Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq
Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) IUCN nisqaqa mamallaqtapura sallqa amachay tantanakuymi, 5 ñiqin kantaray killapi 1948 watapi Fontainebleau llaqtapi (Ransiyapi) kamarisqa. Uma tiyayninqa Gland (Suwisa) llaqtapim.
IUCN nisqaqa Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu nisqatam ruraykun. Amachasqa sallqa suyukunatam ñiqichan.
WankurisqakunaLlamk'apuy
- 84 mamallaqtap ministiyunkuna,
- 108 mamallaqtap tantanakuyninkuna,
- 831 mana mamallaqta tantanakuykuna (NGO),
- 33 wakin tantanakuykuna.
HuñunakuykunaLlamk'apuy
Llapa tawantin watapim huñunakunku.
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyupi Chikichay PatantinLlamk'apuy
Kaymi Chikichay patakuna:
- EX Extinct (Wañusqaña rikch'aq)
- EW Extinct in the Wild (Sallqapi wañusqaña rikch'aq)
- CR Critically Endangered (Ancha chikichasqa rikch'aq)
- EN Endangered (Chikichasqa rikch'aq)
- VU Vulnerable (Chullchu rikch'aq)
- NT Near Threatened (Yaqa manchachisqa rikch'aq)
- LC Least Concern (Mana llakiq rikch'aq)
- DD Data Deficient (Mana kaq willaykuna)
- NE Not Evaluated (Mana k'uskiykusqa)
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- http://www.iucn.org/ (inlish simipi)


text:
Jacobus Henricus van't Hoff
Jacobus Henricus van't Hoff (*30 ñiqin chakra yapuy killapi - 1852 paqarisqa Rotterdam (Urasuyupi) llaqtapi, - † 1 ñiqin pawqar waray killapi - 1911 wañusqa Steglitz-Berlín (Alimanya) llaqtapi; huk kawsay yachaymanta hampi yachaymantapas yachaqsi karqan.
1901 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jacobus Henricus van't Hoff.


text:
Enrique Casaretto
Enrique Casaretto Sono sutiyuq runaqa, (* 20 ñiqin tarpuy killapi 1945 watapi paqarisqa Chiklayu llaqtapi - 22 ñiqin inti raymi killapi 2020 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aq qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Enrique Casaretto.
- Kawsay qillqa Enrique Casaretto
- National football teams
- Wikipedia:Wiphalakunap Plantillankukuna
- Qhari
- Chiklayu llaqtapi paqarisqa
- Paqarisqa 1945
- Wañusqa 2020
- Piluta hayt'aq (Piruw)
- Piluta hayt'aq (Atlético Grau)
- Piluta hayt'aq (Universitario de Deportes)
- Piluta hayt'aq (Defensor Lima)
- Piluta hayt'aq (Atlético Chalaco)
- Piluta hayt'aq (Sporting Cristal)
- Piluta hayt'aq (Miami Toros)


text:
Toshiro Mifune
Toshiro Mifune sutiyuq runaqa ( * 1 ñiqin ayriway killapi 1920 watapi paqarisqa Qingdao llaqtapi - 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1997 watapi wañusqa Mitaka llaqtapi) huk Nihun mama llaqtayuq aranway pukllaq runam qarqan.
Warmi: Sachiko Yoshimine.
Churinkuna: Shiro (1950), Takeshi (1952) wan Mika (1982).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Toshiro Mifune.
- IMDb


text:
Urin Yunka pruwinsya
Urin Yunka pruwinsya (kastilla simipi Sud Yungas) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk pruwinsyam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Pilón Lajas kawsay pacha risirwa
- Urqukuna: Mururata - Illimani
- Mayukuna: Unduavi mayu
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Pennsylvania Yachay Suntur
Pennsylvania Yachay Suntur (inlish simipi: University of Pennsylvania, Penn, UPenn) nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi qhapaq yachay sunturmi, Philadelphia llaqtapi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pennsylvania Yachay Suntur, 14 ñiqin ayamarq'a killapi 1740 watapi kamarisqa karqan (280 watayuq).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pennsylvania Yachay Suntur: Tukri llika tiyaynin (inlish simipi)


text:
Emily Brontë
Emily Jane Brontë sutiyuq warmiqa, icha Ellis Bell (30 ñiqin anta situwa killapi 1818 watapi paqarisqa Thornton llaqtapi - † 19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1848 watapi wañusqa Haworth llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Taytanː Patrick Brontë; MamanːMaria Branwel.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kawsay rikch'akuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wuthering Heights (Cumbres borrascosas)
Harawi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Come hither child
- A Death-Scene
- To a Wreath of Snow
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Emily Brontë.