c: application/epub+zip

text:
Kaykunamanta yachachin
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Diospa churasqan Reyta hatunchasun
3 PÁGINA • 99, 107 TAKIKUNA
¡Kusikusun Corderoq casarakuyninwan!
8 PÁGINA • 109, 100 TAKIKUNA
Jehová Diosqa Qespichiq Pakaykuq Diosmi
16 PÁGINA • 60, 51 TAKIKUNA
Jehová Diosqa ancha munasqa Amigonchismi
21 PÁGINA • 91, 63 TAKIKUNA
▪ Diospa churasqan Reyta hatunchasun
▪ ¡Kusikusun Corderoq casarakuyninwan!
Rey Jesucriston espadanta teqninman warkuykukun, hinan ñawparin enemigonkunata atipananpaq. Atipasqan qhepamantaq huk sumaq noviawan casarakun, noviaq qhepantataq ‘sipasmasinkuna’ rinku. Kay sumaq willakuymi tarikun 45 Salmo qelqapi. ¿Imaraykun chay qelqata t’aqwiriy allinninchispaq kanqa? Chaytan kaypi yachasun.
▪ Jehová Diosqa Qespichiq Pakaykuq Diosmi
▪ Jehová Diosqa ancha munasqa Amigonchismi
¿Iman yanapawasunman hanaq pacha Taytanchista astawan munakunanchispaq? Kay estudiokunan yanapawasun Diosta Qespichiwaqninchista, Pakaykuwaqninchista, munasqa Amigonchista hina qhawarinanchispaq, chhaynapin astawan paywan hukllachakusun. Hinaspapas kallpachawasunmi hukkunata yanapanapaq, chay hinapi paykunapas Diospa amigon kanankupaq.
13 Sarepta llaqtayoq viuda saminchasqa karqan
28 Jehová Diospa ‘sumaq-kayninta qhawasun’
TAPANPI KAQ: Viena llaqtaq plazanqa (Michaelerplatz) allinmi predicanapaq askha runakuna kasqanrayku. Kay fotopin huk hermana predicashan China nacionmanta warmiman, qhawachishantaq ¿Imatapunin Biblia yachachin? librota
20.923
2.201
10.987
Viena llaqtapiqa 25 simikunapin allin willakuykunata predicakun
“Qhapaq-atiyniykipi sillaykusqa llallinaykipaq ñawpariy” (SAL. 45:4)
1, 2. ¿Imaraykun 45 Salmo qelqata t’aqwiy allinninchispaq kanqa?
HUK atiyniyoq reymi maqanakuypi kashan cheqaq kayta chanin kaytawan takyachinanpaq. Enemigonkunata atipasqan qhepamanmi huk munay noviawan casarakunqa. Chay reytan wiñay-wiñaypaq yuyarinqaku hatunchanqakutaqmi kanpas. Chaykunamantan willan 45 Salmo qelqa.
2 Chay Salmo qelqapi willakuyqa manan kusikunapaq willakuyllachu. Chaypi willakuykunaqa kunan tiempopi hinallataq hamuq tiempopi kawsayninchiswanmi tupan. Chaymi kunan chay Salmopi willakuyta pisi-pisimanta t’aqwirisun.
3, 4. a) ¿Ima ‘sumaq simikunatan’ salmista qelqarqan? b) ¿Imatan ‘Reymanta’ willashanchis? c) ¿Imaynapin ‘allin qelqaq hina’ siminchis rimarin?
3 (Leey Salmo 45:1.) Huk reymanta ‘sumaq simikunata’ qelqasqanwanmi salmistaq sonqon ‘hunt’a kasharqan’. Hebreo simipin “hunt’a kashan” nisqa simita t’ikran “phoqchirishan”, “t’impurishan” nispa. Arí, huk reymanta qelqasqanmi salmistaq sonqonta kusikuymanta t’impurichirqan, hinan rimasqankuna ‘misk’ita rimaq allin qelqaq hina’ kapurqan.
4 Ñoqanchisri, ¿imaynatan qhawarinchis Jesús Rey kapusqanmanta yachasqanchista? Chay yachasqanchisqa sonqonchispin ‘sumaq simikuna’ hina kashan. ¿Imarayku? 1914 watamantapacha kamachikuynin qallarisqanrayku. Chay ‘allin willakuytan kay pachantinpi’ willakushan “llapa suyukunaq yachananpaq” (Mat. 24:14). ¿T’impurishanchu sonqonchis chay allin willakuykunawan? ¿Tukuy sonqowanchu chay willakuykunata willashanchis? Imaynan salmistapas reypaq takirqan, chay hinatan ñoqanchispas willashanchis ‘Rey’ Jesucristo hanaq pachapi kamachikuq kapusqanta. Hinaspapas llapa runakunata kamachikuqkunata iman, kallpachashanchis Reyta kasukunankupaq (Sal. 2:1, 2, 4-12). Diospa Simin Qelqawan runakunaman yachachiqtinchismi ‘allin qelqaq hina’ siminchis rimarin.
Kusikuywanmi willanchis Reyninchis Jesusmanta allin willakuykunata
5. a) ¿Imakunapin Jesús munay karqan? b) ¿Imaynatan runakunaman yachachiq? c) ¿Imaynatan Jesuspa ruwasqanta hina ruwasunman?
5 (Leey Salmo 45:2.) Bibliaqa pisitan willan Jesús imayna cuerpoyoq kasqanmanta. Ichaqa may ‘munay’ rikch’ayniyoqchá karqan ch’uya runa kasqanrayku. Chaywanpas Diospaq hunt’aq kasqanmi aswan munayqa karqan. Hinaspapas Diospa Gobiernonmanta predicaspan runakunaq sonqonman chayaqta ‘sumaq simikunawan rimarqan’ (Luc. 4:22; Juan 7:46). Ñoqanchisri, ¿Jesús hinachu runakunaq sonqonman chayaqta predicanchis? (Col. 4:6.)
6. ¿Imaynapin Jehová Dios Jesusta ‘wiñaypaq samincharqan’?
6 Jesusqa hunt’aq sonqon karqan anchatataqmi Taytanta munakurqan. Chaymi Jehová Dios samincharqan kay Hallp’api llank’ay aparisqanta, kawsayninta sacrificiopi qosqan qhepamanpas. Apóstol Pablon qelqarqan: “Runa kaspanmi pay kikin huch’uyyaykukurqan, Diosta kasukuq kaspanmi wañurqan, cruzpi wañuytapas mana p’enqakuspa. Chayraykun Diospas paytaqa anchatapuni hatunchaykurqan, hinaspan payman sutita churarqan lliw sutimantapas qollana kaqtapuni. Chay hinapin Jesuspa sutinpi llapalla qonqorikunqaku, hanaq pachapi kaqkunapas, kay pachapi kaqkunapas, Ukhu-pachapi kaqkunapas, Jesucristopuni Señorqa kasqantan llapalla sut’ita rimarinqaku, Dios Yaya hatunchasqa kananpaq”, nispa (Filip. 2:8-11). Diosqa Jesustan ‘wiñaypaq samincharqan’ wañusqanmanta kawsarichispa, mana hayk’aq wañuq kawsayta qospa ima (Rom. 6:9).
7. ¿Imaynapin Jesús ‘runamasinkunamanta’ aswan hatunchasqa karqan?
7 (Leey Salmo 45:6, 7.) Jesusqa chanin kaytan munakun, Taytanpa contranpi kaq tukuy millay ruwaykunatataqmi cheqnikun. Chaymi Jehová Dios payta churarqan Gobiernonpi Rey kananpaq. Paytan ‘runamasinkunamanta’ astawanraq hatunchaspa ‘aceitewan hawirqan’, chay runamasinkunaqa karqan Davidpa mirayninmanta kaq reykunan. ¿Imaynapin aswan hatunchasqa karqan? Jesustaqa kikin Diosmi akllarqan Rey kananpaq, Uma Sacerdote kananpaq ima (Sal. 2:2; Heb. 5:5, 6). Jesusqa manan aceitellawanchu hawisqa karqan aswanpas santo espirituwanmi. Hinaspapas hanaq pachapin kamachikunan karqan manan kay Hallp’allapichu.
8. a) ¿Imaynapin yachanchis Jesuspa kamachikuyninpi manapuni ima mana chaninpas kananta? b) ¿Imaraykun nisunman “Jesusqa kamachikunanpaq hinapunin” nispa?
8 Diosmi 1914 watapi Jesusta churarqan hanaq pachapi Rey kananpaq. Payqa ‘chaninninpin llaqtanta kamachinqa’, chaymi kamachikuyninpiqa manapuni ima mana chaninpas kanqachu. Paytaqa Jehová Dios kikinmi akllarqan Rey kananpaq, chaymi payqa kamachikunanpaq hinapuni. Hinaspapas kamachikuyninqa “wiñay-wiñaypaqmi” kanqa. ¡May kusikunapaqmi Diospa churasqan atiyniyoq Reyta kasukuyqa!
9, 10. a) ¿Hayk’aqmi Jesús enemigonkunata atipananpaq espadanta warkuykukurqan? b) ¿Imatan Jesús qhepaman ruwanqa espadanwan?
9 (Leey Salmo 45:3.) Jehová Diosmi Jesusta kamachirqan espadanta teqninman warkuykukunanpaq. Chayta nisqanwanmi kamachisharqan kamachikuynin contrapi churakuqkunata atipananpaq (Sal. 110:2, NM). Jesusqa maqanakuypi mana atipana Reymi, chaymi Biblia sutichan “Kallpasapa runa” nispa. Ñawpaqtaqa 1914 watapin espadanta warkuykukurqan, hinan Saqrata supayninkunatawan atipaspa kay pachaman wikch’uykamurqan (Apo. 12:7-9).
10 Chay hinatan caballopi sillaykusqa Rey maqanakuyta qallarirqan, ichaqa ‘astawanraqmi atipanqa’ (Apo. 6:2). Jehová Diosmi munan kay millay pacha tukupunanta, Saqrapas supayninkunapas chinkachisqa kananta. Chaymi Jesusqa ñawpaqta, kay pachantinpi llapa pantasqa religionkunata chinkachinqa. Kay pachapi kamachikuqkunawanmi ‘rabona warmiman’ rikch’akuq religionkunata chinkachinqa (Apo. 17:16, 17). Chay qhepamanmi Saqraq kamachisqan pachata lliwta chinkachinqa. Maqanakuypi atipananpaqmi “chinkay-chinkay ukhupi kamachikuq ángel”, Saqrata supayninkunatawan chinkay-chinkay ukhuman wikch’uykunqa (Apo. 9:1, 11; 20:1-3). Chaykunamantan kunan yachasun 45 Salmo qelqapi.
11. ¿Imaynapin Jesús maqanakun ‘cheqaq-kayta’ takyachinanpaq?
11 (Leey Salmo 45:4.*) Diospa churasqan Reyqa manan llaqtakunata otaq hallp’akunata hap’ikapunanpaqchu maqanakun. Payqa maqanakun ‘cheqaq-kayta, huch’uyyaykukuq-kayta, chanin-kaytawan’ takyachinanpaqmi. ¿Imaynapin maqanakun ‘cheqaq-kayta’ takyachinanpaq? Dioslla tukuypi kamachikuq kasqanta sut’iman horqospan. Qallariymantapachan Saqraqa Diospa contranpi sayarispa kamachikuq kasqanta iskayachirqan. Chaymantapachan askha angelkuna runakuna ima Diospa kamachikuynin contra sayarirqanku. Chaymi Jesusqa maqanakusqanpi sut’ita rikuchinqa Dioslla kamachikunanpaq derechoyoq kasqanta.
12. ¿Imaynapin Jesús maqanakun ‘huch’uyyaykukuq-kayta’ takyachinanpaq?
12 ¿Imaynapin Jesús maqanakun ‘huch’uyyaykukuq-kayta’ takyachinanpaq? Jesusqa tukuy tiempon allin ejemplo karqan huch’uyyaykukuq kaypi, Taytanta kasukuypi ima (Is. 50:4, 5; Juan 5:19). Payta Reyninkuta hina rikuqkunapas yupinta qatikuspan pay hina huch’uyyaykukuq kananku, Diostapas tukuypin kasukunanku. Chay hinata kawsaqkunallan hamuq mosoq pachapi kawsanqaku (Zac. 14:16, 17).
13. ¿Imaynapin Jesús ‘chanin-kayta’ takyachinanpaq maqanakunqa?
13 ¿Imaynapin ‘chanin-kayta’ takyachinanpaq maqanakunqa? Chay chanin-kayqa ‘Diospa chanin-kayninmi’, otaq allin kaqmanta mana allin kaqmanta kamachikusqan (Rom. 3:21; Deut. 32:4). Profeta Isaiasmi Reymanta willaspa nirqan: “Chanintapuni kamachikuq reymi kanqa”, nispa (Is. 32:1). Jesusmi kamachikuspa “mosoq hanaq pachata mosoq hallp’a pachatawan” apamunqa; “chaykunapiqa tukuy imapas chaninkaman kanqa” (2 Ped. 3:13). Kamachikuynin ukhupi kaqkunaqa Jehová Diostan llapallanku kasukunanku kanqa (Is. 11:1-5).
14. ¿Imatan Jesús ruwanqa ‘paña makinwan’? (3 paginapi dibujota qhaway.)
14 Reyqa maqanakunanpaqmi teqninpi huk espadata warkuykukunqa (Sal. 45:3). Ichaqa qonqayllan espadanta horqospa paña makinpi hap’inqa. Salmistan nirqan: “¡Paña makiykin askha utirayanatapuni [otaq ancha mancharikunatapuni] ruwanqa!”, nispa (Sal. 45:4). Arí, Armagedón chayamuqtinmi enemigonkunata juzgaspa ancha mancharikunatapuni ruwanqa. Manan yachanchischu imakunawan enemigonkunata wañuchinanta. Ichaqa Jesuspa ruwasqanta rikuspan, payta mana kasukuqkuna anchatapuni mancharikunqaku (leey Salmo 2:11, 12). Chay tukukuy p’unchaymantan Jesús nirqan: “Kay teqsimuyuntinman hamunan kaqkunata yuyaspan runakunaqa mancharisqa musphanqaku, cielopi kaq ch’askakunapas chhaphchisqan kanqa. Hinaqtinmi Runaq Churinta rikunqaku, hatun atiywan lliphlli-kaywan phuyupi hamushaqta”, nispa (Luc. 21:26, 27).
15, 16. ¿Pikunan Jesuswan kuska ‘ejercitonpi’ maqanakuyman rinqaku?
15 Rey “hatun atiywan lliphlli-kaywan” runakunata juzgananpaq hamunanmanta rimaspan, apóstol Juan nirqan: “Hanaq pachata kicharisqata rikurqani, hinan yuraq caballo rikhurimurqan, chaypi sillakuqpa sutinqa ‘Hunt’aqkaq Cheqaqkaq’ nisqan kasqa. Paymi chanin-kayman hina juzganpas maqanakunpas. Hinaqtinmi hanaq pacha ejercitokunaqa yuraq caballokunapi sillaykusqa paypa qhepanta rishasqaku yuraq sumaq ch’uya linomanta p’achayoqkama. Siminmantan iskay ladon filoyoq espada lloqsimushasqa, suyukunata chaywan atipananpaq. Paymi fierro varawan suyukunata kamachinqa. Paymi uvas sarunata saruq hina Tukuy-atiyniyoq Diospa k’arak phiñakuyninwan muchuchinqa”, nispa (Apo. 19:11, 14, 15).
16 ¿Pikunan Jesuswan kuska ‘ejercitonpi’ maqanakunqaku? Saqrata supayninkunatawan hanaq pachamanta wikch’uykamunanpaq chayllaraq espadanta teqninman warkuykushaqtinqa ‘angelninkunan’ paywan kasharqanku (Apo. 12:7-9). Chay hinatan Armagedón guerrapipas angelninkuna Jesuswan kashanqaku. ¿Paykunallachu ejercitonpi kanqaku? Manan, hanaq pachapaq akllasqa cristianokuna iman kanqaku. Jesusmi kay Hallp’api kashaspa qatikuqninkunata nirqan: “Pipas atipanman, hinaspa ñoqaq munasqay ruwaykunata tukukuykama hunt’anman chayqa, ñoqan payman atiyta qosaq suyukunata kamachinanpaq, imaynan ñoqamanpas Yayay atiyta qowarqan hinata, hinaspan fierro varawan paykunata kamachinqa, t’uru manka hinataq ñut’u p’akisqa kanqaku”, nispa (Apo. 2:26, 27). Arí, akllasqa cristianokunan chay tiempopaq hanaq pachapiña kanqaku, paykunapiwanmi Jesuspa ejercitonpi kanqaku. Paykunawan kuskan Jesusqa fierro varawan kamachikushaspa “askha utirayanatapuni ruwanqa”.
17. a) ¿Imatan rikuchin Jesús yuraq caballopi kasqan? b) ¿Imamanmi rikch’akun espadapas wach’inapas?
17 (Leey Salmo 45:5.) Apocalipsis 6:2 texton nin: “Qhawarispa huk yuraq caballota rikurqani, chaypi sillakuqtaq huk wach’inata hap’ishasqa. Paymanmi huk coronata qorqanku, hinaspanmi atipaspa lloqsirqan astawan atipananpaq”, nispa. Akllasqa Rey yuraq caballopi kasqanmi rikuchin Jesuspa maqanakuyninqa chanillanpuni kasqanta, Diospa munasqanman hina (Apo. 19:11). Jesusqa manan espadallatachu hap’ishan, payqa huk wach’inatawanmi apashan. ¿Imamanmi rikch’akun espadapas wach’inapas? Imakunawanchus Jesús enemigonkunata wañuchinqa chaykunamanmi.
18. ¿Iman sucedenqa Jesús ‘wach’inanta’ wach’iqtin?
18 Reymanta rimaspan salmista nirqan: “Ñawpaqeykimanmi llaqtakunaqa urmaykunku, wach’inaykikunaqa ñawch’illañan, awqaykikunaq sonqonmanmi ch’antikun”, nispa. Chay tiempopiqa Hallp’antinpin wañusqakuna kanqa. Chaymanta rimaspan profeta Jeremías nirqan: “Chay p’unchaypi Señor Diospa wañurachisqanmi teqsimuyuntinpi wikch’u pampa kanqa”, nispa (Jer. 25:33). Chaymanta rimaspan Juanpas qelqallarqantaq: “Huk angelta intipi sayashaqta rikurqani, paymi phalashaq llapan animalkunata kunkayoqta waqyarqan: Hamuychis, huñukuychis Diospa hatun mikhuy wakichisqanman, hinaspan mikhunkichis, reykunaq aychanta, soldado umallikunaq aychanta, allin qhari runakunaq aychanta, caballokunaq aychanta, caballopi sillakuqkunaq aychanta, llapallan runakunaq aychanta, kamachikunaq mana kamachikunaq aychanta, huch’uykunaq, hatunkunaq aychantapas”, nispa (Apo. 19:17, 18).
19. ¿Imaynapin Jesús enemigonkunata ‘llallinanpaq ñawparinqa’?
19 Saqraq kamachisqan millay pachata chinkachisqan qhepamanmi Jesusqa enemigonkunata ‘llallinanpaq ñawparinqa’ (Sal. 45:4). Llapa enemigonkunata atipananpaqmi Jesusqa Saqrata supayninkunatawan chinkay-chinkay ukhupi wisq’anqa, chaypin wisk’asqa kanqaku Jesuspa waranqa wata kamachikusqan tiempopi (Apo. 20:2, 3). Chay tiempopiqa llapa runakunan kusisqa kawsanqaku, manañan Saqrapas supayninkunapas runakunata waqllichinqakuchu, chay hinapin llapa runakuna Reyta kasukunqaku. Ichaqa kay Hallp’a manaraq paraisoman tukushaqtinmi, hanaq pachapi ancha kusikuy kallanqataq. Chaymantan qatimuq estudiopi yachasun.
^ par. 11 Salmo 45:4 (NM): “Qhapaq-atiyniykipi sillaykusqa llallinaykipaq ñawpariy, maqanakuy cheqaq-kaypaq, huch’uyyaykukuq-kaypaq, chanin-kaypaq ima. ¡Paña makiykin askha utirayanatapuni ruwanqa!”.
“Kusikusunchis, q’ochukusunchis [...] Corderoq casarakuyninmi chayamunña” (APO. 19:7)
1, 2. a) ¿Piqpa casarakuyninwanmi hanaq pachapi ancha kusikuy kanqa? b) ¿Ima tapukuykunamantan kay estudiopi yachasun?
HUK Reypa casarakuyninmi qayllaykamushan. Casarakuypaq preparakuyqa tiempopaqmi, chaymi chay Reypas iskay waranqa wata hinaña preparakushan novianwan casarakunanpaq. Pisi tiempollamantan Reypa palacionpi ancha kusikunapaq takikuna uyarikunqa, hanaq pachapi kaqkunan takinqaku: “¡Yupaychasqa Señor Diosqa kachun! ¡Tukuy-atiyniyoq Señor Diosninchismi kamachikushanña! Kusikusunchis, q’ochukusunchis, payta hatunchasunchis, Corderoq casarakuyninmi chayamunña, novianpas wakichikamunñan [preparakamunñan]”, nispa (Apo. 19:6, 7).
2 Casarakunanpaq preparakuq ‘Corderoqa’ Jesucriston, chaymi casarakuyninwan hanaq pachapi ancha kusikuy kanqa (Juan 1:29). ¿Imayna p’achasqan kanqa casarakunanpaq? ¿Pin novian kanqa? ¿Imaynatan noviapas preparakushan chay p’unchaypaq? ¿Hayk’aqmi casarakunqaku? ¿Imaynan sientekunqaku kay Hallp’api wiñay kawsayta suyakuq cristianokuna? Llapallanchischá chaykunamanta yachayta munashanchis. Chaymi kunan astawan yachasun 45 Salmo qelqamanta.
3, 4. a) ¿Imayna p’achasqan kashan casarakuq Rey? b) ¿Iman sonqonta kusichin? c) ¿Pikunan kanku reypa ususinkuna, Reywan kusikuq ‘reynapas’?
3 (Leey Salmo 45:8, 9.) Jesucristoqa ancha sumaq p’achawanmi casarakunanpaq churakun. P’achanqa mirra, casia akllasqa ‘sumaq q’apaq’ aceitekunamanmi q’apashan. Chay aceitekunawanmi ñawpa Israel runakuna hawikuqku (Éx. 30:23-25).
4 Palaciopi sumaq takikuna uyarikusqanmi casarakuq Reypa sonqonta kusichin. ‘Reinapas’ otaq hanaq pachapi Diospa llaqtanpas ancha kusisqan kashan, chay llaqtapin kashanku “ñust’akuna [reypa ususinkuna]”, paykunaqa kanku angelkunan. Paykunan takishanku: “Kusikusunchis, q’ochukusunchis, [...] Corderoq casarakuyninmi chayamunña”, nispa.
5. ¿Pin ‘Corderoq esposan’?
5 (Leey Salmo 45:10, 11.) ¿Pitaq noviari? Noviaqa manan huk warmichu, aswanpas huk t’aqa runakunan, chay t’aqatan Jesús umallin (leey Efesios 5:23, 24). Paykunan Cristowan kuska hanaq pachamanta kamachikamunqaku (Luc. 12:32). Chay t’aqa runakunaqa 144.000 akllasqakunan kanku, “paykunan Corderowan kuska purirqanku maytaña riqtinpas” (Apo. 14:1-4). Paykunaqa ‘Corderoq esposan’ kasqankuraykun hanaq pachata rinqaku Jesuswan kuska kanankupaq (Apo. 21:9; Juan 14:2, 3).
6. a) ¿Imaraykun akllasqa cristianokunata nikun reypa ususin nispa? b) ¿Imaraykun llaqtankuta qonqapunanku?
6 Chay noviataqa ‘ñust’a’ otaq reypa ususin nispan sutichakun (Sal. 45:13). ¿Pitaq chay reyri? Jehová Diosmi, paymi llapa akllasqa cristianokunata “wawankuna” kananpaq chaskirqan (Rom. 8:15-17). Hanaq pachapi Reypa novian kasqankuraykun paykunata nikun: “Llaqtaykitapas aylluykitapas qonqapuy”, nispa. Paykunaqa manan ‘kay pacha kaqkunapichu yuyaykunanku, aswanpas hanaq pacha kaqkunapin yuyaykunanku’ (Col. 3:1-4).
7. a) ¿Imaynatan Cristo novianta preparashan? b) ¿Imaynatan novia novionta rikun?
7 Jesusqa unayñan novianta preparasharqan casarakunankupaq. Chaymantan Pablo qelqarqan: ‘Criston iglesiata [iñiq t’aqata] munakuspa payrayku wañurqan [...]. Chaytan payqa ruwarqan iglesiata unupi mayllispa Diospa siminwan ch’uyanchananpaq, ancha sumaq iglesiata pay kikinman qayllaykachinanpaq, mana qhelliyoqta, mana sip’uyoqta, mana imaq tupaykusqanta, aswanpas ch’uyata, mana huchachanata ima’, nispa (Efes. 5:25-27). Ñawpa Corinto llaqtapi cristianokunatan nillarqantaq: “Ñoqapas qankunamanta mayta sientiykichis, huk qosallamanmi casarakunaykichispaq prometechirqaykichis, huk ch’uya doncella sipasta hinan Cristoman entregayta munaykichis”, nispa (2 Cor. 11:2). Jesucristoqa novian iñiyninpi “sumaq” kasqantan ancha chaniyoqpaq qhawarin, noviataq ‘wiraqochanta’ hina rikuspa hatunchan.
8. ¿Imaraykun novia ancha ‘munayllaña’ kashan casarakunanpaq?
8 (Leey Salmo 45:13, 14a.) Reypa casarakuynin hanaq pachapi kasqanraykun noviaqa ancha ‘munayllaña’ kashan. Payqa ‘sumaq k’acha p’achasqan’ kashan. Apocalipsis 21:2 texton noviata tupanachin mosoq ch’uya Jerusalén llaqtawan. Chay llaqtaqa ‘Diospa lliphlli-kayninwanmi k’anchashan, lliphipipiyninpas ancha chaniyoq umiña hinan [...], k’anchaq q’omer umiña qespi hinan sut’i illaqtaq’ kanpas (Apo. 21:10, 11). Apocalipsis qelqan willan chay ch’uya Jerusalén llaqta ancha sumaqpuni kasqanta (Apo. 21:18-21). ¡Chaychá salmistaqa nirqan novia ancha ‘munayllaña’ kasqanta!
9. a) ¿Pimanmi noviata pusanku? b) ¿Imayna p’achasqan novia kashan?
9 ¿Pimanmi noviata pusanku? Rey Jesucristomanmi. Reyqa noviantan prepararqan “unupi mayllispa Diospa siminwan ch’uyanchananpaq”, chay hinapi ‘ch’uya, mana huchachana’ kananpaq (Efes. 5:26, 27). Noviapas casarakunanpaq hinan p’achasqa kashan. P’achanqa “qoriwan minisqan” kashan. “Pallaysapa sumaq p’achawan churaykusqatan reyman pusanku”. “Noviamanqa ch’uya k’ancharishaq sumaq lino p’achan qosqa karqan p’achakunanpaq [...]. Chay sumaq linoqa Diospaq ch’uya kawsaqkunaq chanin ruwasqankunan” (Apo. 19:8).
10. ¿Hayk’aqmi Cordero casarakunqa?
10 (Leey Apocalipsis 19:7.) ¿Hayk’aqmi Cordero casarakunqa? ‘Noviaqa wakichisqañan’ kashan casarakunanpaq, ichaqa Apocalipsis qelqan chay qhepallaman willan manchay ñak’ariy p’unchaypa tukukuynin qallarisqanta (Apo. 19:11-21). Chhaynaqa, ¿manaraq enemigonkunata Jesucristo atipashaqtinchu casarakuy kanqa? Manan, Apocalipsis qelqaqa manan qayllallamantachu willan imachus sucedenanta. 45 Salmo qelqa willasqan hina, Reyqa espadanta warkuykukuspa enemigonkunata ‘llallinanpaq ñawparisqan’ qhepamanñan casarakunqa (Sal. 45:3, 4).
11. ¿Imakunatan Jesús ruwanqa enemigonkunata atipananpaq?
11 Bibliaq willasqan hina, Reyqa kaykunatan ruwanqa enemigonkunata atipananpaq. Ñawpaqtaqa ‘millay rabona warmiman’ rikch’akuq llapa pantasqa religionkunatan chinkachinqa (Apo. 17:1, 5, 16, 17; 19:1, 2). Chay qhepamanmi Saqraq kamachisqan millay pachata chinkachinqa Armagedonpi, chayqa ‘Tukuy-atiyniyoq Diospa hatun taripay p’unchayninpaq hatun maqanakuymi’ (Apo. 16:14-16; 19:19-21). Llapa enemigonkunata atipananpaqtaq Saqrata supayninkunatawan chinkay-chinkay ukhuman wikch’uykunqa. Chaypiqa manañan pitapas urmachinqakuchu, wañusqapas kashankuman hinan kanqaku (Apo. 20:1-3).
12, 13. a) ¿Hayk’aqmi kanqa Coderoq casarakuynin? b) ¿Pikunan hanaq pachapi kusikunqaku Corderoq casarakusqanmanta?
12 Akllasqa cristianokunaqa, hanaq pachapi Jesuspa kamachikusqan tiempopi wañupusqankuman hinan hanaq pachapaq kawsarimpunqaku. Hatun Babilonia chinkachisqa kasqanmanta, Armagedón p’unchaypaq pisillaña kasqan tiempokaman Jesusqa novianta otaq kay pachapi qhepaq qatikuqninkunata hanaq pachapi huñunqa (1 Tes. 4:16, 17). Armagedón p’unchay qallarinanpaqqa, noviamanta kaq llapa akllasqa cristianokunan hanaq pachapiña kashanqaku. Hinan Diospa guerran tukusqan qhepaman Corderoq casarakuynin kanqa. ¡May kusikunapaqchá chay p’unchayqa kanqa! Apocalipsis 19:9 texton nin: “Kusisamiyoqmi Corderoq casarakuynin mikhuyman waqyasqakunaqa”, nispa. Noviaqa ancha kusisqan kashanqa chay p’unchay, Noviopas anchatan kusikunqa kamachikunankupaq llapa akllasqa cristianokuna ladonpi kashasqankumanta (Luc. 22:18, 28-30). Ichaqa, ¿paykunallachu kusikunqaku chay p’unchaypi?
13 Ñawpaqpi yachasqanchis hina, hanaq pachapi kaqkunan takinqaku: “Kusikusunchis, q’ochukusunchis, payta hatunchasunchis, Corderoq casarakuyninmi chayamunña, novianpas wakichikamunñan”, nispa (Apo. 19:6, 7). Kay Hallp’api Diosta serviq cristianokunari, ¿kusikunqakuchu chay p’unchay chayamusqanmanta?
14. ¿Pikunan kanku noviaq qhepanta riq ‘sipasmasinkuna’?
14 (Leey Salmo 45:12, 14b, 15.) Profeta Zacariasmi willarqan tukukuy tiempopi, teqsimuyuntinmanta askha runakuna Diosta agradecekuspa akllasqa cristianokunawan kuska Dios servinankumanta. Nirqanmi: “Chay p’unchaykunapin suyukunapi kaq imaymana rimay rimaqkunamanta chunka runa huk judío runata capanmanta qaqata hap’iykuspa ninqa: Ñoqaykun uyariyku qankunawan Dios kashasqanta, chayrayku pusakapuwayku, nispanku”, nispa (Zac. 8:23). Chay ‘chunka runakunatan’ Salmo 45:12 textopi nin ‘Tiro llaqta runakuna’, ‘qhapaqkuna’ nispa. Paykunan akllasqa cristianokunaman regalokunawan rinku yanapayninta maskhaspa. 1935 watamantapachan akllasqa cristianokuna, millonninpi runakunataña yanapashanku ‘chanin kawsayman kutirichispa’ (Dan. 12:3). Chay ‘chunka runakunaqa’ kawsayninkuta tukuy mana allin kaqkunamanta ch’uyanchaspan akllasqa cristianokunawan kuska llank’ashanku. Paykunan kanku noviaq qhepanta riq ‘sipasmasinkuna’. Paykunaqa Diospa munayninta ruwanankupaqmi prometekunku, hunt’aq sonqowantaqmi Jesucristota kasukushanku.
15. ¿Imaynatan noviaq qhepanta riq ‘sipasmasinkuna’ kay Hallp’api qhepaq akllasqa cristianokunata yanapakushanku?
15 Kay Hallp’apiraq kashaq akllasqa cristianokunaqa anchatan agradecekunku qhepanta riq ‘sipaskunata’, ‘allin willakuykunata kay pachantinpi willayta’ yanapakusqankumanta (Mat. 24:14). “Santo Espirituwan Corderoq esposanwanmi ninku: ¡Hamuy!” nispa, ichaqa chay invitacionta uyariqkunapas “¡hamuy!” nishankun (Apo. 22:17). Arí, chaypi nisqan hina, ‘wak ovejakunan’ noviaq “¡hamuy!” nisqanta uyarispa, paykunapas “¡hamuy!” nishanku teqsimuyuntinpi runakunata (Juan 10:16).
16. ¿Ima q’ochukuymanmi wak ovejakuna invitasqa kashanku?
16 Akllasqa cristianokunaqa ‘wak ovejakunatan’ munakunku. Paykunaqa kusisqan kashanku wak ovejakunapas Corderoq casarakuyninpi q’ochukunankupaq invitasqa kasqankumanta. Bibliaqa willarqanñan Noviaq qhepanta riq ‘sipaskuna’ ‘ancha kusisqallaña asuykunankuta’. Arí, Cordero casarakuqtinqa, kay Hallp’api wiñay kawsayta suyakuq cristianokunapas anchatan kusikunqaku. Apocalipsis qelqan willan ‘ancha askha runakuna’ ‘kamachikuy tiyanaq ñawpaqenpi Corderoq ñawpaqenpiwan sayashasqankuta’ (Apo. 7:9, 15).
17, 18. a) ¿Imaynapin Rey Jesucristo mosoq pachapi wawakunayoq kapunqa? b) ¿Pikunan Jesuspa wawankuna kapullanqakutaq waranqa wata kamachikuyninpi?
17 (Leey Salmo 45:16.) Noviaq qhepanta riq ‘sipaskunaqa’, astawanraqmi kusikunqaku Rey Jesucristo mosoq pachapi wawakunayoq kaqtin. Arí, casarakuq Jesucriston kay Hallp’ata qhawarimunqa, hinaspan ‘ñawpa taytankunata’ kawsarichimunqa, paykunan ‘churinkuna’ kapunqaku (Juan 5:25-29; Heb. 11:35). Paykunamantan akllanqa kay “pachapi kamachikunankupaq”. Yaqapaschá kay tiempopi wakin umallikunapas, mosoq pachapi ima ruwaykunatapas umallinankupaq churasqa kanqaku (Is. 32:1).
18 Jesucristoq waranqa wata kamachikuyninpin huk runakuna churinkuna kapullanqakutaq. ¿Imaynapin churinkuna kapunqaku? Paykunaqa Jesucristoq sacrificakusqanpi iñisqankuraykun wiñay kawsayta chaskikunqaku (Juan 3:16). Chay hinapin Jesucristo paykunapaq “Wiñay Yaya” kapunqa (Is. 9:6, 7).
19, 20. ¿Imaynapin llapa cristianokunaq allinninpaq 45 Salmo qelqamanta yachasqanchis?
19 (Leey Salmo 45:1, 17.) 45 Salmo qelqamanta yachasqanchisqa llapa cristianokunaq allinninchispaqmi. Kay Hallp’api qhepaq akllasqa cristianokunaqa, maytachá suyakushanku hanaq pachapi kaq wawqenkunawan huñukuyta. Wak ovejakunapas, akllasqa cristianokunawan llank’ay aparisqankumanta agradecikuspan, astawan kallpachakushanku Rey Jesucristota kasukunankupaq. Casarakusqanku qhepamanmi Jesucristo kamachikuqmasinkunapiwan runakunata anchata saminchanqaku (Apo. 7:17; 21:1-4).
20 Rey Jesucristoq kamachikuyninmanta ‘sumaq simikuna’ yachasqanchismi kallpachawanchis, ‘sutinta sapanka mirayman yuyarichinanchispaq’ otaq willananchispaq. Chayrayku, ¡Reyta ‘wiñay-wiñaypaq yupaychasun’!
HUK viudan sapallan wawanta kusisqa oqllaykukushan, ancha admirasqataqmi kashan, ¿imarayku? Chay ñawpaqllatan wawanta wañusqata marq’ayninpi hap’isharqan. Kunantaq wawan kawsarimpuspa kusisqa kashan, chaymi viudaqa ancha kusisqa kashan. Hinan visitaqnin runa nirqan: “Kayqa wawayki, kawsashanmi”, nispa.
Chayqa yaqa 3.000 wata ñawpaqtaraqmi sucederqan, 1 Reyes 17 capitulopitaqmi willashan. Chay viudaqa Sarepta llaqtayoq warmin karqan, visitaqnin runataq profeta Elías. Maytachá chay viudaq iñiynin kallpachasqa karqan wawanpa kawsarimpusqanta rikuspa. ¿Imakunatan chay viudaq kawsayninmanta yachasunman?
Jehová Diosmi Israel llaqtapi rey Ahab kamachikushaqtin profetanwan willachirqan unay tiempo para mana chayamunanta. Ichaqa Eliastan millay rey Ahabmanta pakaykurqan, alqamariwantaq t’antatapas aychatapas apachirqan. Ichaqa huk p’unchaymi Eliasta kamachirqan: “Rillayña Sidonpi kashaq Sarepta llaqtaman, hinaspa chaypi tiyamunki. Kamachiniñan chaypi tiyaq huk viuda warmita mikhunata qonasuykipaq”, nispa (1 Rey. 17:1-9).
Sarepta llaqtaman chayaspan Eliasqa huk wakcha viudata rikurqan llant’a pallashaqta. ¿Chay warmitachu Dios kamachirqan Eliasman mikhunata qonanpaq? ¿Imaynapitaq pay mikhuchinman sinchi wakcha kashaspa? Eliasqa iskayasharqanpaschá, chaywanpas warmitan nirqan: “Ama hinachu kay, vasopi huk chhikan unuta aparimuway ukyaykunaypaq”, nispa. Unuman rishaqtintaq wakmanta waqyarispa nirqan: “Ama hinachu kay, huk chhikan t’antatawan aparimuwanki”, nispa (1 Rey. 17:10, 11). Unuta haywariyqa manan sasachu karqan viudapaq, ichaqa ¿imaynatan mikhunata qonman sinchi wakcha kashaspa?
Hinan viuda kutichirqan: “Diosniyki Señor Diospa sutinpin jurani, manan ch’ulla t’antaypas kanchu. Huk hach’iy hak’ullayñan rakipi kashan, p’uyñupitaq huk chhikan aceitellayña. Chaymi kunan huk chhikan llant’ata pallakushani kutipuspay churiypaq ñoqapaqwan wayk’unaypaq, hinaspa chayta mikhunaykupaq. Chaymantaqa yarqaymantan wañupusaqku”, nispa (1 Rey. 17:12). ¿Imatan chay nisqanmanta yachanchis?
Viudaqa repararqanmi Eliasqa Diosta manchakuq runa kasqanta, chaymi nirqan: “Diosniyki Señor Diospa sutinpin jurani”, nispa. Chay viudaqa yaqapaschá uyarirqan Israel runakunaq Diosninmanta, ichaqa manan allintachu paymanta yacharqan, chaymi nirqan “Diosniyki” nispa. Chay warmiqa Sarepta llaqtapin tiyarqan, Sidón cheqaspi tarikuq Fenicia llaqtapi. Sarepta llaqtapi runakunaqa Baal diostan yupaychankuman karqan. Chaywanpas Jehová Diosqa chay viudaq sonqonpin allin kaqta rikurqan.
Idolokunata yupaychaq runakuna ukhupiña chay viuda tiyarqan chaypas, ruwayninwanmi rikuchirqan Jehová Diospi iñisqanta. Chaymi Diosqa Eliasta viudaq wasinman kacharqan, viudatapas Eliastapas yanapananrayku. ¿Imatan chaymanta yachanchis?
Sarepta llaqtapiqa manan llapa runakunachu millay karqanku. Chaymi chay viudaman Eliasta kachasqanpi Jehová Diosqa rikuchirqan allin sonqoyoq runakunapi interesakusqanta. Arí, “may suyupipas payta yupaychaspa [otaq manchakuspa] chanin-kayta ruwaqtaqa chaskinmi” (Hech. 10:35).
¿Kashanmanchu predicasqanchis llaqtapi Sarepta llaqtayoq viuda hina runakuna? Wakinqa pantasqa religionniyoq runakuna ukhupiña tiyanku chaypas, yaqapaschá Diosta maskhashanku. Yaqapaschá wakinqa Jehová Diosmanta imallatapas yachanku otaq manapas, chaymi munashanku yanaparinata. ¿Maskhashanchischu chay runakunata? ¿Yanapashanchischu paykunata?
Kunanqa Eliaspa mañakusqanmanta yachasun. Viudan Eliasman willarqan paypaq wawallanpaqwan huk chhikan mikhunanku kasqanta, chay qhepamantaq wañukapunankuta. Hinan Eliasqa nirqan: “Ama manchakuychu, phaway nisqaykita hina wayk’urqamuy. Ichaqa ñoqapaqraq ñawpaqta chay hak’uykimanta huk tinku t’antata ruwarqamuy, hinaspa apamuwanki, chaymantataq churiykipaqpas qanpaqpas ruwallankitaq. Israelpa Diosnin Señormi nin: Manan tukukunqachu rakipi kashaq hak’upas, p’uyñupi kashaq aceitepas, ñoqa hallp’a pataman parachinay p’unchaykama”, nispa (1 Rey. 17:11-14).
Yaqapaschá nishanchis: “¿Imaynapitaq pisillaña mikhunanku kasqanta yachashaspa paypaqraq mikhunata mañakurqan?”, nispa. Ichaqa, ¿imatan viuda ruwarqan? Pisillataña Jehová Diosmanta yacharqan chaypas, profetaq nisqanman hinan ruwarqan. Chayta ruwasqanpin viudaqa rikuchirqan allin iñiyniyoq kasqanta.
Diosqa manan qonqarqanchu chay viudaq ruwasqanta. Eliaspa nisqan hina, manan viudaq mikhuynin tukukurqanchu, paypaq, wawanpaq, Eliaspaqpas kashallarqanmi. Arí, paraq mana kasqan tiempopiqa “manan tukukurqanchu rakipi hak’upas p’uyñupi aceitepas Señor Diospa Eliaswan willachisqan simiman hina” (1 Rey. 17:16; 18:1). Ichaqa, ¿iman sucedenman karqan Eliasman mikhunata mana qoyta munaqtin? Hak’unpas aceitenpas tukukapuqtinmi yarqaymanta wañupunkuman karqan. Ichaqa allin iñiyniyoq kasqanraykun Diospa willachisqanta uyarikuspa Eliasman ñawpaqta mikhuchirqan.
Chaypi yachasqanchis hina, Diosqa saminchanmi paypi iñiq runakunata. Sichus viuda hina ima pruebapipas tarikusun chayqa, Diosmi yanapawasun. Payqa Qespichiwaqninchis, Pakaykuwaqninchis, allin Amigonchis hinan yanapawanchis ima pruebatapas aguantanapaq (Éx. 3:13-15).
1898 watapi lloqsimuq Qhawaq (inglespi) revistan viudamanta kayta nirqan: “Sichus chay warmi iñiyniyoq, kasukuq kasqanta rikuchinman karqan chayqa, Señormi profetanwan yanapachinman karqan. Mana iñiyniyoq kanman karqan chayqa, huk viudatan maskhachinman karqan. Chay hinallataqmi ñoqanchiswanpas suceden. Askha kutipin Señorqa hinallata qhawan ima pruebapipas kananchista. Iñiypi qaqata sayasun chayqa, saminchasqan kasun mana chayqa manan chaskisunchu saminchayta”, nispa.
Ima pruebapipas tarikuspaqa, Bibliapi qelqanchiskunapi iman Diospa yanapayninta maskhana. Chaykunapi yanapaykuna tarisqanchisman hinan imatapas ruwana, sasaña kanman chaypas. Biblian nin: “Tukuy sonqoykiwan Señor Diosman hap’ipakuy, amataq qan kikiykiq yuyayniykimanqa k’askakuychu. Tukuy ruwasqaykikunapi Señor Diosta yuyariy, paymi cheqan ñanninta pusasunki”, nispa (Prov. 3:5, 6). Chayman hina imatapas ruwasun chayqa, Diosmi saminchawasun.
Qhepamanmi viudaqa yapamanta huk pruebapi tarikurqan. Biblian willan: “Chaykuna qhepatataq viuda warmiq churin onqoykurqan, aswan-aswantataq sinchisharqan, chaymi wañurqapurqan”, nispa. Imarayku wawan wañupusqanta mana yachaspan viudaqa Eliasta nirqan: “Dios sonqo runa, ¿imapitaq phiñachirqayki? ¿Huchaykuna sut’inchaqchu hamuwarqanki, hinaspa churiy wañunanpaq?”, nispa (1 Rey. 17:17, 18). ¿Imaraykun chay hinata rimarqan?
¿Ñawpaqpi huchallikusqantachu chay viuda yuyarisharqan? ¿Chay huchallikusqanmanta Diospa castigonta hinachu qhawarisharqan wawanpa wañupusqanta? ¿Wañuyta apamuq hinatachu Eliasta qhawarisharqan? Bibliaqa manan chaykunamanta imatapas willanchu. Chaywanpas viudaqa manan Diostachu huchachasharqan wawanpa wañupusqanmanta.
Eliasqa mancharikurqanmi viudaq wawan wañupusqanta yacharuspa, pay hawa chaykuna kashananpiraqmi yuyaykurqanpas. Chaymi wañusqa wawata altos pataman apaspa Diosta rogakurqan: “Diosníy, Señor Dios, ¿kay qorpachaykuwaqniy viudata llakichillankitaqchu, churinta wañuchispayki?”, nispa. Eliasqa manan munarqanchu qorpachaykukuq allin warmiq ñak’arisqanwan Diospa sutin pisichasqa kananta, chaymi nirqan: “Diosníy, Señor Dios, valekuykin kay waynata kawsarichinaykipaq”, nispa (1 Rey. 17:20, 21).
Jehová Diosqa uyarirqanmi Eliaspa mañakusqanta, chaymi wawata kawsarichirqan. ¡Maytachá viudaqa kusikurqan, “kayqa wawayki, kawsashanmi”, nispa Elías niqtin! Hinan viudaqa nirqan: “Kunanqa cheqaqtapunin yachani Dios sonqo runa kasqaykita, Señor Diospa simin rimasqaykipas cheqaqpuni kasqanta”, nispa (1 Rey. 17:22-24). Viudaqa allin iñiyniyoqmi karqan, chaymi Diospa nisqanman hina Eliasmanpas mikhuchirqan. Diosqa yacharqanmi viudaq wawan kawsarimpunanta, chaymi hinallata qhawarqan onqospa wañupunanta. Chay wawaq kawsarimpuyninqa qhepa tiempoman runakuna chay suyakuyniyoq kanankupaqmi karqan.
Chayllatan 1 Reyes 17 capitulopi willan viuda warmimanta. Ichaqa wañupunankaman Diosta servinman karqan, chaychá Jesuspas chay warmiq allinkuna ruwasqanmanta willarqan (Luc. 4:25, 26). Paymanta yachasqanchismi kaykunata yachachiwanchis: Jehová Diosqa saminchanmi kamachinkuna yanapaqkunata (Mat. 25:34-40). Hinaspapas Diosqa yanapanmi hunt’aq kamachinkunata sinchi sasa pruebakunapi kashaqtinkupas (Mat. 6:25-34). Chaymantapas Diosqa wañusqakunatan kawsarichinqa (Hech. 24:15). Sarepta llaqtayoq viudamanta yachayqa anchatan yanapawanchis.
“Sonqollikuwaqniytan qespichisaq, reqsiwaqniytan waqaychasaq” (SAL. 91:14)
1, 2. ¿Imaraykun huk familiallamanta kanchis chaypas sapanka hukniray kanchis?
JEHOVÁ DIOSPA munayninpin familiakuna kan (Efes. 3:14, 15, MR). Ichaqa huk familia ukhullapi uywasqa karqanchis chaypas, sapankanchismi hukniray kanchis. Wakinqa tayta-mamanpa ladonpin wiñarqanku, wakintaq tayta-mamanku onqospa otaq accidentepi wañukapusqankurayku sapanku wiñarqanku. Wakinqa manan taytankutapas mamankutapas reqsinkuchu.
2 Cristianokunapas llapallanchismi Diospa familianmanta kanchis, ichaqa sapankanchismi hukniraymanta yachachisqa karqanchis. Wakintaqa huch’uychanmantapachan tayta-maman Diosmanta yachachirqan (Deut. 6:6, 7). Wakintaqmi hukkuna Diosmanta yachachisqanrayku iñipurqanku (Rom. 10:13-15; 1 Tim. 2:3, 4).
3. Sapankanchisña hukniray kanchis chaypas, ¿imapin llapallanchis tarikunchis?
3 Sapankanchis huknirayña kanchis chaypas, llapallanchismi Adanpa mana kasukusqanmanta pantaq runa, huchayoq runa, wañuq runa kanchis (Rom. 5:12). Chaywanpas hunt’aq sonqowan Jehová Diosta servisqanchisraykun paytaqa Taytay niyta atinchis. Ñawpa tiempopi Diospa akllakusqan llaqtan Diosta niq: “Señor Diosnillayku, qanmi taytaykuqa kanki”, nispa (Is. 64:8). Jesuspas Yayayku mañakuyta yachachisqanpin nirqan: “Yayayku hanaq pachapi kaq, sutiyki yupaychasqa kachun”, nispa (Mat. 6:9).
4, 5. ¿Imakunamantan yachasun Diosninchista astawan munakunapaq?
4 Hanaq pacha Taytanchisqa sumaqtan cuidan familianta, pakaykunmi payta yupaychaq wawankunataqa. Pay kikinmi nin: “Sonqollikuwaqniytan qespichisaq, reqsiwaqniytan waqaychasaq”, nispa (Sal. 91:14). Diosqa munakuq kayninpin enemigonkunamanta llaqtanta qespichin, pakaykunmi wañuchisqa kanankumantapas.
5 Jehová Diosninchista astawan munakunapaq kinsamanta yachasun: 1) Qespichiq kasqanmanta, 2) Pakaykuq kasqanmanta, 3) munasqa Amigonchis kasqanmantawan. Sapankamanta yachasqanchisman hina kaykunata tapukusun: “¿Munasqa Amigoyta hinachu Diosta rikushani? ¿Imaynatan payta astawan hatunchayman? ¿Ima saminchaykunatan chaskikunku payman asuykuqkuna?”, nispa (Sant. 4:8).
6. ¿Imaynapin yachanchis ‘tukuy allin kaqkuna’ Diosmanta hamusqanta?
6 Santiagon qelqarqan: “Tukuy allin kaqkunatapas, tukuy chanin kaqkunatapas hanaq pachamantan chaskinchis, hanaq pacha k’anchaykuna kamaq Yayamanta”, nispa (Sant. 1:17). Kawsayninchispas Diospa ancha hatun regalonmi (Sal. 36:9). Sichus kawsayninchista qosun Diospa munayninta ruwanapaq chayqa, saminchasqan kasun, qhepa tiempomantaq wiñay kawsayta chaskisun (Prov. 10:22; 2 Ped. 3:13). Ichaqa, ¿imaynapin Adanpa miraynin kashaspa wiñay kawsayta chaskisunman?
7. ¿Imatan Dios ruwarqan paywan hukllachasqa kananchispaq?
7 Jehová Diosqa imaymana ruwasqanpin rikuchin Qespichiq Dios kasqanta. Hukninmanta yachasun, llapallanchismi Adanpa miraynin kasqanchisrayku huchayoq runakuna kanchis (Rom. 3:23). Chaywanpas anchata munakuwasqanchisraykun tukuy imata ruwarqan paywan hukllachasqa kananchispaq. Apóstol Juanmi nirqan: “Diosqa munakuyninta rikuchiwarqanchis sapan Churinta kay pachaman kachamuspanmi, paypi iñispa wiñay kawsayniyoq kananchispaq. Kaymi munakuyqa: Manan ñoqanchischu Diostaqa munakurqanchis, aswanpas Diosmi ñoqanchista munakuwarqanchis, chaymi Churinta kachamurqan wañusqanwan huchanchista pampachananpaq”, nispa (1 Juan 4:9, 10). Arí, ancha khuyapayakuq kayninpin huchamanta kacharichiwarqanchis.
8, 9. ¿Imaynatan Dios rikuchirqan Abrahampa, Isaacpa tiemponpi Qespichiq Dios kasqanta? (16 paginapi dibujota qhaway.)
8 Jehová Diosmi 1900 watakuna (m.J.h.) ñawpaqta, Abrahampa kawsayninpi rikuchirqan kasukuq runakunarayku imachus ruwananta. Hebreos 11:17-19 textopin nin: “Iñiywanmi Abrahamqa Diospa probasqan kaspa, Isaacta pusarqan sacrificiopi Diosman haywananpaq. Payqa manan sapan churinta sacrificiopi haywayta mich’akurqanchu, Diosña prometerqan: Isaac churiykipin mirayniyki kanqa, nispa chaypas. Abrahamqa yuyaykurqanmi Diosqa wañusqamanta kawsarichimpunanpaq atiyniyoq kasqanta. Chay hinaqa, huk rikch’anachiypin nisunman: Abrahamqa churintan chaskikapun wañusqamanta kawsarimpuqta hina”, nispa. Chaypi nisqan hina, Abrahampa ruwasqanta hinan Diospas Churinta qorqan llapa runakuna wiñay kawsayta chaskikunankupaq (leey Juan 3:16, 36).
9 ¡Maytachá Isaacqa kusikurqan manaña wañuchisqa kananta yachakuspa! Payqa anchatachá Diosta agradecekurqan paypa rantinpi, sacrificio haywanankupaq huk anejota churamusqanmanta (Gén. 22:10-13). Chaychá chay cheqasta suticharqanku “Señor Diosmi churamunqa” nispa (Gén. 22:14).
10, 11. a) ¿Pikunan ‘llapa runata [Dioswan] allipunachinanpaq churasqa’ karqanku? b) ¿Imaynatan chay llank’ayta aparishanku?
10 ¿Imatan reparanchis Jehová Diospa qowasqanchispi yuyaymanaspa? Chay sacrificio qosqanrayku paywan allipunakapusqanchistan. Chayta reparaspan Pablopas qelqarqan: “Llapapaqmi Cristoqa wañurqan, kawsaqkuna amaña paykuna kikinkupaq kawsanankupaq, aswanpas paykunarayku wañuspa kawsarimpuq Cristopaqña kawsanankupaq”, nispa (2 Cor. 5:14, 15).
11 Ñawpa tiempopi cristianokunaqa munakuqkun Diosta, ancha chaninpaqmi qhawarirqanku Dios servisqankutapas. Chaymi kusikurqanku ‘llapa runata paywan allipunachinanpaq churasqa’ kasqankumanta. Chay llank’ayta aparisqankun askha runakunata yanaparqan Dioswan thakpi kanankupaq, amigonkuna kanankupaq, qhepamantaq hanaq pachapi wawankuna kanankupaq. Kunanpas hanaq pachapaq akllasqa cristianokunan chay hina llank’ayta aparishanku. Diospa, Jesuspa rantinpin huch’uyyaykukuq runakunata yanapashanku Diosman asuykunankupaq payta servinankupaq ima (leey 2 Corintios 5:18-20; Juan 6:44; Hech. 13:48).
12, 13. ¿Imata ruwaspan rikuchisunman Jehová Dios Qespichiq kasqanmanta agradecido kasqanchista?
12 Kay Hallp’api wiñay kawsayta suyakuqkunapas Qespichiq Diosta agradecekusqankuraykun Diospa Gobiernonmanta willaypi yanapakushanku. Chay llank’ayta aparinapaqmi Bibliawan yanapachikunchis, chaypas Diospa hatun regalo qowasqanchismi (2 Tim. 3:16, 17). Bibliawan hukkunata allinta yanapaspan, yanapanchis paykunapas wiñay kawsayta chaskikunankupaq. Chaymantapas Diosmi santo espiritunwan yanapawanchis chay llank’ayta aparinapaq (Zac. 4:6; Luc. 11:13). Anuario de los testigos de Jehová librokunan willashan chay llank’ay imayna wiñasqanmanta. ¡Ancha kusikunapaqmi Qespichiqninchis Diospaq llank’ayqa!
13 Diosmantataq tukuy imaymanata chaskinchis chayqa, kaykunatan tapukunanchis: “¿Tukuy atisqaytachu kallpachakushani predicaypi yanapakunaypaq? ¿Imakunapiraqmi kallpachakunay kashan aswan allinta predicanaypaq?”, nispa. Diospa Gobiernonmanta willaypi ñawpaqta llank’aspan rikuchisun agradecido kasqanchista. Chayta ruwasun chayqa, Diosmi tukuy ima necesitasqanchistapas qowasun (Mat. 6:25-33). Jehová Dios munakuywan qhawariwasqanchista yachasqanchismi kallpachawanchis, sonqonta kusichinapaq hina tukuy imatapas ruwanapaq (Prov. 27:11).
14. ¿Imatan Dios ruwarqan llaqtan sasa tiempokunapi tarikushaqtin?
14 Davidmi takirqan: “Señor Diosníy, llakisqaña wakchaña kashani chaypas, manan qonqakuwankichu. Qanmi yanapaykuwaqniypas qespichiwaqniypas kanki”, nispa (Sal. 40:17). Jehová Diosqa sapa kutillanmi llaqtanta qespichirqan, astawanqa enemigonkuna sinchita ñak’arichishaqtin. Anchatapunin Diosta agradecekunchis sasa tiempokunapipas hunt’aq sonqo kanapaq yanapawasqanchismanta.
15. ¿Imaynatan munakuq tayta wawanta pakaykun ima peligromantapas?
15 Munakuq taytaqa mana allinkunamantan wawanta pakaykullantaq. Wawan ima peligropipas kasqanta reparaspaqa usqhayllan yanapan. Huk cristianon taytan imayna yanapasqanmanta willan: “Huk kutinmi huch’uyllaraq kashaqtiy predicasqaykumanta taytaywan wasiman kutipusharqayku. Chay tutamantanmi nishutapuni paraykurqan, chaymi ñanmanraq mayu lloqsimurqan. Mana mayninta chimpayta atispan, hatun rumikuna patanta p’ita-p’itarispa chimpasharqayku. Ñoqaqa ñawpaqtan risharqani, hinan qonqaylla llusk’aspa mayuman urmaykurqani iskay kutitataq chinkaykurqani. Hinan taytayqa tukuy kallpanwan hap’iwarqan mayu mana apawananpaq”, nispa. Chay hinatan hanaq pacha Taytachispas mayuman rikch’akuq peligrokunamanta pakaykuwanchis, kay pachapi kamachiq Satanasmantapas. Arí, manan pipas pay hina Pakaykuwaqninchisqa kanchu (Mat. 6:13; 1 Juan 5:19).
16, 17. ¿Imaynatan Jehová Dios llaqtanta yanaparqan Amalec runakunawan maqanakushaqtin?
16 Jehová Diosqa munakuq kayninpin 1513 (m.J.h.) watapi llaqtanta pakaykurqan. Payqa milagrota ruwaspan paykunata qespichirqan Puka lamar-qochaq chawpinta chimpachispa. Hinan Sinaí orqoman chayanankupaq Refidim cheqasninta pasananku karqan.
17 Chay tiempopaqqa manaraqmi Génesis 3:15 textopi profecía hunt’akurqanraqchu. Maytachá Satanasqa Israel llaqtata chinkachiyta munarqan chay profecía mana hunt’akunanpaq. Chayta ruwananpaqmi Amalec runakunata qhawarirqan, paykunaqa Israel llaqtatan cheqnikurqanku (Núm. 24:20). ¿Imaynatan Dios chay kutipi llaqtanta pakaykurqan? Josué, Moisés, Aarón, Hur kamachinkunawanmi yanapachirqan. Josuewan runankunawanmi Amalec runakunawan maqanakurqan, Moisés, Aarón, Hurwan imataq alto orqo pataman seqarqanku. Moisés makinta hoqariqtinmi Israel runakuna atipaqku, chaymi makin sayk’urqapuqtin Aaronwan Hurwan makinta altopi hap’irqanku. Chay hinapin Diospa yanapayninwan ‘Josué Amalec runakunata mast’a pampata wañurqarichirqan’ (Éx. 17:8-13). Orqo patapin Moisés huk altarta sayarichirqan, chaytan sutichirqan “Jehová-nisí” nispa, hebreo simipiqa “Jehová Diosmi Pakaykuwaqniy” ninantan nin (Éxodo 17:14, 15, NM).
18, 19. ¿Imaynatan Jehová Dios kay tiempopi pakaykuwashanchis?
18 Diosqa pay munakuqkunata kasukuqkunatan pakaykun. Imaynan Refidim cheqaspi tarikushaspa Israel runakuna Diospi hap’ipakurqanku, chay hinatan Diospi hap’ipakunanchis enemigonchiskuna phawaykuwaqtinchis. Diosqa askha kutipin llaqtanta pakaykuwarqanchis Saqraq makinmanta. 1930, 1940 watakunapin Alemania nacionpi huk nacionkunapipas tiyaq iñiqmasikunata, Jehová Dios yanaparqan iñiyninkupi qaqata sayanankupaq. Chaykunamantan revistakunapi, Anuario librokunapipas willashan. Chaykunapi yuyaymanaspan astawan Diospi hap’ipakusun (Sal. 91:2).
19 Jehová Diosmi llaqtanpi qelqanchiskunapi ima kamachikuyninkunata qowanchis pakaykuwananchispaq. ¿Imaynatan chay kamachikuykuna pakaykuwashanchis? Kay pachapi runakunaqa astawanmi qhelli kawsaypi, machaypi, millay qhellikuna qhawaypi kashanku. Ichaqa Jehová Diosmi munakuq Tayta kayninpi tiempollanpi sumaqta yuyaychawanchis chaykunaman mana urmaykunapaq. Chaymi sapa kutilla niwanchis Internetpi amigokuna maskhaymanta cuidakunanchispaq (1 Cor. 15:33).*
20. ¿Ima yanapaykunatan chaskinchis iñiq t’aqanchispi?
20 ¿Imatan ruwananchis Diospa ‘yachachisqan’ kananchispaq? Kamachiwasqanchistan kasukunanchis (Is. 54:13). Iñiq t’aqakunapin kashan hunt’aq sonqo umallikuna, paykunan Bibliaq nisqanman hina yanapawanchis yuyaychawanchis ima, chayllapin allin pakaykusqa kanchis (Gál. 6:1). Diosqa chay ‘qosqan’ runakunawanmi astawanqa pakaykuwashanchis (Efes. 4:7, 8). Chhaynaqa, ¿imatan ruwananchis huk umalli yuyaychawaqtinchis? Uyarikunan yuyaychawasqanchista, chay hinapin Jehová Dios saminchawasun (Heb. 13:17).
21. a) ¿Imata ruwanapaqmi decidisqa kashanchis? b) ¿Imamantan yachasun qatimuq estudiopi?
21 Chhaynaqa Diospa santo espiritunwan pusachikusun, kasukusun hanaq pacha Taytanchispa yuyaychawasqanchista, yuyaymanasun Churin Jesuspa ejemplonpi, paypa kawsasqanman hinataq kawsasunpas. Jesusqa wañupunankaman Taytanta kasukurqan, chaymi saminchasqa karqan (Filip. 2:5-11). Sichus ñoqanchispas Diosninchispi tukuy sonqowan hap’ipakusun chayqa, saminchasqan kasun (Prov. 3:5, 6). Amapuni hayk’aqpas qonqasunchu Jehová Dios Qespichiq, Pakaykuq Dios kasqanta. ¡May kusikunapaqmi chhayna Diosta serviyqa! Ichaqa, ¿imaraykun Jehová Dios munakusqanchis Amigo? Chaymanta qatimuq estudiopi yachasqanchismi yanapawasun Diosta astawan munakunapaq.
^ par. 19 Chay yuyaychaykunan tarikun “Allin yuyaywan Internetman haykusun” nisqa temapi, 2011 wata 15 agosto Qhawaq revistapi 3-5 paginakunapi, hinallataq “¡Saqraq trampanmanta cuidakuy!”, “Saqraq trampankuna contra qaqata sayasun” nisqa temakunapi, 2012 wata 15 agosto Qhawaq revistapi 20-29 paginakunapi.
“Abrahamqa Diospa amigon nisqa kapurqan” (SANT. 2:23)
1. Diosman rikch’akuq kasqanchisrayku, ¿imakunatan ruwayta yachanchis?
LLAPA wawakunan tayta-mamankuman rikch’akunku, chaymi rimaypipas nin: “Payqa taytan hinapunin”, nispa. Arí, llapa wawakunan taytanman otaq mamanman rikch’akunku tukuy imatapas paykunamanta apasqankurayku. Jehová Diospas huk tayta hinan llapa runakunaman kawsayta qowarqanchis (Sal. 36:9). Chaymi wawankuna kasqanchisrayku payman rikch’akunchis. Diosqa payman rikch’akuqtan kamawarqanchis, chaymi yuyaykuyta yachanchis, imatapas ruwayta yachanchis, allin amigokunayoqpas kanchis (Gén. 1:26).
2. ¿Imaynapin Diospa amigon kayta atisunman?
2 Llapa runakunan Jehová Diospa amigon kayta atisunman. ¿Imaynapi? Pay munakuwasqanchisrayku, Churinpi iñisqanchisrayku ima. Jesusmi nirqan: “Diosqa anchatapunin runakunata munakurqan, chaymi sapan Churinta kachamurqan, pipas paypi iñiqqa ama wañunanpaq, aswanpas wiñay kawsayniyoq kananpaq”, nispa (Juan 3:16). Ñawpa tiempopiqa askha runakunan Diospa amigon karqanku, chaymi kunan iskaymanta yachasun.
3, 4. a) ¿Imaraykun Abraham Diospa amigon karqan? b) ¿Imaraykun Abrahampa mirayninmanta runakuna Diosmanta karunchakapurqanku?
3 Jehová Diosmi ñawpa Israel runakunaq taytan Abrahamta nirqan “amigoy” nispa (Is. 41:8). 2 Crónicas 20:7 textopas willanmi Abrahamqa Diospa amigon kasqanta. ¿Imaynapin chay runa Diospa amigon karqan? Allin iñiyniyoq kasqanraykun (Gén. 15:6; leey Santiago 2:21-23).
4 Abrahampa mirayninmanta ñawpa Israel runakunaqa, Jehová Diostan Taytankuta Amigonkuta hina rikurqanku. Ichaqa qhepamanmi Diosmanta karunchakapurqanku manaña promesanpi iñipusqankurayku.
5, 6. a) ¿Imaynapin Jehová Dios Amigoyki karqan? b) ¿Imakunatan tapukunanchis?
5 Jehová Diosmanta astawan yachasqanchisman hinan astawan paypi iñisun, tukuy sonqowanmi munakusunpas. ¿Yuyashankichu imakunatan yacharqanki chayllaraq Diosta reqsishaspa? Chaypin yacharqanki Dioswan amigo kay atisqaykita, Adanpa huchallikusqanrayku llapa runakuna huchayoq nacesqanchista, yaqa llapa runakuna Diosmanta karunchasqa kasqankutawan (Col. 1:21). Ichaqa astawan estudiasqaykiman hinan repararqanki hanaq pacha Taytanchis qayllallanchispi kashasqanta, sapankanchispi interesakusqantapas. Hinaspapas Churinta ñoqanchisrayku kachamusqanta yachaspan sacrificio ruwasqanpi iñirqanki, hinaspan Jehová Diosman astawan asuykurqanki.
6 Ichaqa kaykunata tapukusun: “¿Kunanri munasqa Amigoyta hinachu Jehová Diosta rikushani? ¿Astawanchu payta munakushani? ¿Tukuy sonqowanchu paypi hap’ipakushani?”, nispa. Kunanqa Jehová Diospa huk amigonmanta yachasun, paymi karqan Gedeón.
7-9. a) ¿Iman sucederqan Gedeonwan Israel llaqta sasa tiempokunapi tarikushaqtin? (21 paginapi dibujota qhaway.) b) ¿Imakunatan ruwananchis Jehová Diospa amigon kananchispaq?
7 Prometesqa Hallp’aman haykusqanku qhepamanmi Israel llaqta sasa tiempokunapi tarikusharqan. Chay hinapi tarikushaqtinkun Jehová Dios Gedeonta churarqan juez kanapaq. Jueces 6 capitulopi willasqan hina, qayllankupi tiyaq Madián runakunan Israel runakunata sinchita ñak’arichisharqanku. Chaymi Gedeonman huk angelta Dios kachaqtin Ofra cheqaspi pakallapi trigota p’anasharqan, chay hinapi enemigonkuna hamuqtin ratolla trigota waqaychananpaq. Gedeonqa mancharikurqanmi Diospa angelnin “kallpasapa allin qhari” niqtin. Hinan angelta nirqan: “Egiptomantan Señor Diosqa horqomuwarqanku, nispan nirqanku, kunanmi ichaqa wikch’upuwanku”, nispa. Chaymi angelqa Diospa sutinpi prometerqan qespichisqa kanankupaq.
8 Gedeonqa manan yacharqanchu imaynapi ‘Israel llaqtamasinkunata Madián runakunaq munaychakuyninmanta qespichinanta’. Chaymi Jehová Dios nirqan: “Ñoqan qanwan kashasaq. Ch’ulla runallapas kashanman hinatan Madián runakunataqa atipanki”, nispa (Juec. 6:11-16). Gedeonqa chhaynapuni kasqanta yachananpaqmi huk señalta mañakurqan. Chaykunata angelwan parlasqanpin rikuchirqan Diosta cheqaq Diosta hinapuni rikusqanta.
9 Chay qhepamanmi Gedeonqa mikhunata wayk’uspa angelman haywarqan. Chay mikhunata ángel tawnanwan tupaykuqtinmi nina ruphapurqan. Chhaynapin Gedeonqa sut’ita yacharqan Jehová Diospa angelnin kasqanta. Chaymi nirqan: “¡Ay, Señor Diosnilláy! ¡Uya-uyapuran angelniykiwan tupaykuni!”, nispa (Juec. 6:17-22). ¿Karunchakurqanchu Gedeón Jehová Diosmanta chaykunata rikuspa? Manan, aswanmi chaywan Diosta astawan reqsirqan, Dioswantaq thakpi karqan. Chaymi huk altarta ruwaspa suticharqan “Thak-kaymi Señor Diosqa” nispa (leey Jueces 6:23, 24). Sapa p’unchay ñoqanchisrayku tukuy imaymanata ruwasqanpi yuyaymanaspan ñoqanchispas munasqa amigonchista hina rikunchis. Hinaspapas astawan paymanta mañakuqtinchismi thakpi kanchis, ancha munasqa amigonchista hinataqmi rikunchis.
10. Salmo 15:3, 5 textopi nisqan hina, ¿imakunatan mana ruwananchischu Diospa amigon kanapaq?
10 ¿Imakunatan mana ruwananchischu Diospa amigon kanapaq? 15 Salmo qelqapin David willarqan Diospa ‘wasinpi tiyanapaq’ otaq amigon kanapaq imakunata mana ruwananchischu kasqanta (Sal. 15:1). Iskaymanta yachasun: Manan pitapas tumpanachu, honrado runakunataqmi kana. Davidmi willarqan Diospa wasinpi kaqkunaqa ‘mana tumpaq’ kananku kasqanta, ‘chanin runa contra lluk’iykuytapas mana chaskikuq’ kananta (Sal. 15:3, 5).
11. ¿Imaraykun mana hukkunata tumpanachu?
11 Davidmi nillarqantaq: “Ama millayta rimaychu, ama llullakuychu”, nispa (Sal. 34:13). Sichus chay yuyaychawasqanchista mana kasukuspa pitapas tumpasunman chayqa, hanaq pacha Taytanchispa sonqontan k’irisunman hinaspan ñoqanchismanta karunchakapunman. Tumpaq kayqa Diospa enemigon Saqramantan paqarimun. Griego simipi Saqra nisqa sutin “yanqamanta tumpaq” ninanta nin. Chaymi Diospa amigon kayta munaspaqa, imayna rimasqanchista allinta qhawarikuna, manataqmi hukkunamanta rimakunachu, astawanqa iñiq t’aqapi Diospa churasqan umallikunamanta (leey Hebreos 13:17, 1 Tesalonicenses 5:12).
12, 13. a) ¿Imaraykun honrado runakuna kananchis? b) ¿Imaynatan huk runakuna qhawarinku honrado kasqanchista?
12 Jehová Diosta serviqkunaqa honrado kasqanchispin reqsisqa kallanchistaq. Apóstol Pablon qelqarqan: “Ñoqaykupaq Diosmanta mañapuwayku, allintan yachayku allin concienciayoq kasqaykuta, tukuy imaymanapitaqmi allintapuni puriyta munayku”, nispa (Heb. 13:18). ‘Tukuy imaymanapi allintapuni puriyta munanchis’ chayqa, iñiqmasinchiskunawanpas honradon kananchis. Sichus huk iñiqmasi ñoqanchispaq llank’ashan chayqa, sumaqtan tratananchis, rimasqanchisman hinataqmi pagapunanchis. Otaq ñoqanchis huk iñiqmasipaq llank’ashanchis chayqa, manan hukkunamanta aswan sumaqta tratawananchistachu munananchis. Cristianokunaqa llapa runakunapaqmi honrado kananchis, hinallataq llank’apuwaqninchiskunapaqpas.
13 Askha runakunan sapa kutilla rimanku Jehová Diospa testigonkuna honrado kasqanchismanta. Huk hatun empresapi llank’aq directormi nirqan: “Qankunaqa hunt’ankichispunin imachus nisqaykichiswan”, nispa (Sal. 15:4). Chhayna kasqanchispin rikuchinchis Diospa amigon kasqanchista, hinaspapas hanaq pacha Taytanchispa sutintan hatunchanchis.
14, 15. ¿Imaynatan hukkunata yanapasunman Diospa amigon kanankupaq?
14 Yachasqanchis hina, askha runakunan Diospi iñinku, ichaqa manan munasqa amigonkuta hinachu rikunku. ¿Imaynatan chay runakunata yanapasunman? Qhawarisun imanirqanmi Jesús 70 qatikuqninkunata predicanankupaq kachashaspa. Nirqanmi: “May wasiman haykuspaykichispas napaykunkichisraqmi: Thak-kay kachun kay wasipi, nispa. Pillapas chaypi sumaq thak kawsay munaq runa kanqa chayqa, saminchayniykichismi payman chayanqa, mana chaytaq kutimpusunkichis”, nispa (Luc. 10:5, 6). Chaypi nisqan hina, sichus runakunata sumaq sonqowan rimaykusun chayqa, Diosmanmi kutirikunqaku. Sinchi phiñasqaña kashankuman chaypas, sonqonkun llanp’uyapunman hinaspa huk kutipi uyariwasunman.
15 Predicasqanchis runakuna religionninkuman otaq mana allin costumbrekunaman sinchi k’askasqa kankuman chaypas, sumaq sonqowanmi tratananchis. Wakin runakunaqa kay pachapi imaymana millaykuna kasqanta qhawarispan Diosmanta astawan yachayta munanku, chaymi paykunatapas huñunakuykunapi sumaqta chaskinanchis. Qhawaq revistapi lloqsimuq “Bibliaq yanapayninwan cambianku” nisqa temapin, willashan hukkunapas kawsayninkupi cambiasqankumanta.
16. ¿Imaynapin Diospa amigon kasunman hinallataq ‘llank’aysiq-masinkuna’?
16 Imapipas kuska llank’aq runakunaqa pisi-pisimantan amigontin kapunku. Chay hinatan Diosta serviq llapa cristianokunapas paypa amigon kanchis hinallataq ‘llank’aysiq-masinkuna’ (leey 1 Corintios 3:9). Runakunaman Diosmanta yachachimusqanchispin reparanchis hanaq pacha Taytanchis may sumaq Dios kasqanta. Hinaspapas reparanchismi chay llank’ayta aparinapaq santo espiritunwan yanapawasqanchista.
17. ¿Imaynatan hatun huñunakuykuna reparachiwanchis Jehová Dios Amigonchis kasqanta?
17 Astawan predicaqtinchismi astawan Diosman asuykunchis. Payqa Saqraq tukuy ruwasqantan qolluchishan. Hinaspapas kay tukukuy p’unchaykunapin llaqtanta sumaqta pusarishan. Diosqa tiempollanpin espiritual mikhunata qowashanchis, chaymi sut’ita rikukun hatun huñunakuykunapi. Chaypin reparanchis Diosninchis munakuwasqanchista, ima sasachakuykunapi kasqanchistapas yachashasqanta. Huk familian kinsa p’unchay huñunakuy aparikusqanmanta agradecekuspa kayta nirqanku: “Chaypi discursokunan sonqoykuman chayarqan. Chay discursokunapin reparayku Dios munakuwasqanchista, allin kananchista munasqantapas”, nispa. Alemania nacionmanta casarasqa iñiqmasikunan Irlanda nacionpi huk hatun huñunakuyman rirqanku, chaypin iñiqmasikuna sumaqta chaskirqanku. Paykunan ninku: “Anchatan Jehová Diosta Rey Jesucristotapas agradecekuyku. Paykunan invitawarqanku hukllachasqa llaqtapi iñiqmasikunawan kanaykupaq. Chay llaqtapiqa manan simillankuwanchu rimanku huk hinalla kawsaymanta, aswanmi sapa p’unchay chay hinatapuni kawsanku. Manan hayk’aqpas qonqasaqkuchu Dublín llaqtapi huñunakuy aparikusqanpi tukuy rikusqaykuta, qankunawan kuska Diosta serviy may sumaqpuni kasqantapas”, nispa.
18. ¿Imatan tapukunanchis?
18 Piwanpas allin amigontin kananchispaqqa parlashanallan. Chaypaqmi kunan rikhurimun Internet hinallataq hukkunaman mensajeta apachinapaq huk maquinakunapas. Ñoqanchispas parlashanallanchismi aswan hatun amigonchis Jehová Dioswan. Payqa ‘mañakusqatan uyarin’ (Sal. 65:2). Ichaqa kaytan tapukunanchis: “¿Sapa kutillachu paywan parlashani?”, nispa.
19. ¿Imatan ruwananchis imayna sientekusqanchista Diosman mana willakuyta atiqtinchis?
19 Wakin iñiqmasikunaqa manan faciltachu willakunku imayna sientekusqankumanta, sonqonkupi ima kasqanmantapas. Chaywanpas Diosqa munanmi mañakusqanchispi chaykunata willananchista (Sal. 119:145; Lam. 3:41). Imayna sientekusqanchismanta manaña willakuyta atisunmanchu chaypas, payqa yanapawasunmi. Roma llaqtapi cristianokunatan Pablo nirqan: “Manan yachanchischu imayna mañakunachus kasqantaqa, ichaqa kikin Santo Espiritun mana rimay atina anchiywan ñoqanchispaq Diosmanta mañapuwanchis. Llapa runaq sonqonta allintapuni reqsiq Diosqa yachanmi imachus Espirituq yuyaynin kasqanta, Espirituqa Diospa munayninman hinan iñiqkunapaq mañapun”, nispa (Rom. 8:26, 27). Job, Salmos, Proverbios qelqakunapi yuyaymanasqanchismi yanapawasunman sonqonchispi imayna sientekusqanchista Diosman willakunapaq.
20, 21. ¿Imaynatan kallpachawanchis Filipenses 4:6, 7 textopi nisqan?
20 Sasachakuykunapi tarikusun chayqa, Filipos llaqtapi cristianokunaman Pabloq qelqasqanmi yanapawasunman, paymi nirqan: “Ama imamantapas llakikuychischu, aswanpas tukuy ima necesitasqaykichistapas Diosmanta mañakuychis, rogakuywan mañakuspaykichistaq Diosman graciasta qoychis. Hinan Diosqa thak-kayta qosunkichis runakunaq mana aypay atisqan thak-kayta, chay hinapin sonqoykichistapas yuyayniykichistapas Jesucristopi Diosqa waqaychanqa”, nispa (Filip. 4:6, 7). Arí, Amigonchisman sut’inta imatapas willakusqanchismi kallpachawasun, sonqochawasun ima. Anchatan Diosta agradecekunanchis ‘thak-kayninwan’, sonqonchistapas yuyayninchistapas waqaychasqanmanta.
21 Diosmanta mañakuymi yanapawanchis payta amigonchista hina rikunapaq. Chayraykun ‘Diosmantaqa mañakushanallanchispuni’ (1 Tes. 5:17). Kallpachakushanallanchismi Diosta amigonchista hina rikunapaq, kamachikusqanman hina kawsanapaqpas. Hinaspapas tiempota t’aqasun hatun Amigonchismanta tukuy imaymana chaskisqanchispi yuyaymananapaq.
Bautizaq Juanpa tiemponpi “runakunaqa makillañan suyasharqanku [Mesiasta], chaymi Juanmanta sonqollankupi yuyaykurqanku: Icha, ¿paychu Cristoqa kanman? nispa” (Luc. 3:15). ¿Imaraykun chay p’unchaykunapi suyasharqanku Mesiaspa chayamunanta? Chaykunamanta kunan yachasun.
Jesuspa nacesqan qhepamanmi, Diospa angelnin Belén llaqtaq camponpi tutantin uywankuta michishaq runakunaman rikhurirqan. Paykunatan ángel nirqan: “Kunanmi Davidpa llaqtanpi huk Qespichiq nacepusunkichis, payqa Criston, payqa Señormi”, nispa (Luc. 2:8-11). Chay qhepallamanmi “hanaq pachapi askha angelkuna rikhurimurqan Diosta yupaychaspanku: ¡Diosqa hanaq pachapi yupaychasqa kachun! ¡Diospa khuyapayasqan runakunataq kay pachapi sumaqta kawsachun! nispa” (Luc. 2:13, 14).*
¡Chay uyarisqankun michiqkunata maytapuni kallpacharqan! Paykunaqa kaqratopachan Belenta rirqanku, Mariata Joseta wawaq ladonpi rikuspataq “wawamanta angelpa paykunaman nisqanmanta willakurqanku”. Hinan “llapan uyariqkuna muspharqanku michiqkunaq willakusqanmanta” (Luc. 2:17, 18). Ichaqa manan Joseman Mariallamanchu chayta willarqanku, “llapan uyariqkuna” nisqanpin yachanchis huk runakunaman ima willasqankuta. Chay michiqkunaqa ‘tukuy imakunachus kasqanmanta yachaspanku rikuspanku [iman] Diosta hatunchaspa yupaychaspa kutipurqanku’ wasinkuman (Luc. 2:20). Paykunaqa manan Cristomanta allin willakuykuna uyarisqankuta paykunallapichu hap’ikurqanku.
Huk kutinmi Mariaqa Kamachikuy Simi nisqanman hina wawata Jerusalenman aparqan. Chaypin profetisa Ana “Diosman graciasta qorqan, Jesús wawamantataq rimarirqan llapallan Jerusalén llaqtaq kacharichisqa kayninta suyakushaqkunaman” (Luc. 2:36-38; Éx. 13:12). Chay hinapin Mesías chayamusqanmanta willakuy llaqtantinman ch’eqerirqan.
Chay qhepamanmi “inti lloqsimuy lado suyumanta Jerusalén llaqtaman chayamurqanku ch’aska qhawaypi yachaysapa runakuna. Hinaspan tapukurqanku: ¿Maypitaq kashan judío runakunaq reynin naceqri? Ch’askantan inti lloqsimuy ladopi rikumuyku, chaymi payta yupaychaykuq hamushayku, nispanku” (Mat. 2:1, 2). Chayta uyarispan “rey Herodesqa hawapi-ukhupi sonqoyoq karqan, kaqllataq Jerusalén llaqtapi llapan runakunapas. Chaymi llapan sacerdote umallikunata, kamachikuy simita yachachiqkunatawan huñuspa, paykunata tapuykurqan maypichus Cristo nacenan karqan chayta” (Mat. 2:3, 4). Chaykuna kasqanwanmi askha runakuna yacharqanku Mesías kananpaq akllasqa runa chayamusqanta.*
Lucas 3:15 textopi nisqan hina, wakin judío runakunan yuyaykurqanku Bautizaq Juan Mesías kasqanta. Ichaqa Juan kikinmi nirqan: “Qhepayta hamuqmi [...] ñoqamanta aswan atiyniyoq, manataqmi ñoqaqa usut’ankunallatapas apanaypaq hinachu kani, paymi bautizasunkichis Santo Espirituwanpas ninawanpas”, nispa (Mat. 3:11). Chhayna huch’uyyaykukuywan rimasqanta uyarispaqa, astawanchá runakunaqa Mesiasta suyakurqanku.
¿Imaynapin chay tiempopi judío runakuna yacharqanku Mesías chayamunanta? ¿Yaqachu Daniel 9:24-27 textopi 70 semanamanta profeciaq willasqanta allinta sut’incharqanku? Manan yachakunchu imaynapi yachasqankuta. Chay tiempopiqa manan llapa runakunachu kaqta yachachiqku 70 semanamanta profeciaq willasqanta. Manan mayqenpas kay tiempopi yachasqanchista hinaqa yacharqankuchu.*
Esenio nisqa runakunan yachachirqanku 490 wata ukhupi iskay Mesías nisqa runakuna rikhurimunanta. Ichaqa manan yachakunchu Danielpa profetizasqanman hinachus chay hinata nirqanku icha manachus chaytaqa. Chay hinaña kanman karqan chaypas, chay runakunaqa judío runakunamanta t’aqakuspan huk ladopi tiyarqanku. Chaymi hayk’aqchus Mesías chayamunanmanta yachachisqankuta mana askha judío runakunachu uyarinkuman karqan.
100 watakuna kashaqtinmi (J.h.q.), wakin judío runakuna yuyaykurqanku chay 70 semanamanta profecía, 607 watapi (m.J.h.) yupaychana wasi thunichisqa kaqtin qallarisqanta, 70 watapi (J.h.q.) yapamanta yupaychana wasi thunichisqa kanankama kasqanta. Wakin judío runakunaqa macabeo runakunaq tiemponwanmi chay profeciata tupanachirqanku (170 watapi hina m.J.h.). Chay willakuykunapi rikusqanchis hina, manan kaqtachu runakuna yachachiqku 70 semanamanta profeciata.
Sichus apostolkunapas huk cristianokunapas 70 semanamanta profeciata sut’ita entiendenkuman karqan chayqa, chay pruebawanmi llapa runakunaman sut’inchankuman karqan Mesiaspa chayamusqanta. Ichaqa manan Biblia willanchu chay hina kasqantaqa.
Hinaspapas kaypi yuyaykusun. Evangelio qelqakunata qelqaq cristianokunaqa askha kutipin willarqanku Hebreo Qelqakuna Jesucristopi hunt’akusqanta (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16). Ichaqa manan mayqenninkupas willarqankuchu imaynapi 70 semanamanta profecía Jesuspi hunt’akusqanta.
Kaypi yachasqanchis hina, Jesuspa tiemponpi runakunaqa, manan sut’itapunichu entiendenkuman karqan 70 semanamanta profeciata. Ichaqa, ¿imaraykun Judío runakuna makilla suyasharqanku Mesiaspa chayamunanta? Chaytaqa Evangelio qelqakunan willashan.
^ par. 4 Bibliaqa manan willanchu Jesús naceqtin angelkunaq takisqanta.
^ par. 7 ¿Imaynapin inti lloqsimuy lado suyumanta runakuna, huk ‘ch’askata’ judío runakunaq reynin’ nacesqanwan tupachirqanku? ¿Yaqachu ñanpi kashaspa Jesuspa nacesqanmanta uyarinkuman karqan?
^ par. 9 70 semanamanta profeciata kunan imayna entiendesqanchista yachanaykipaq, qhaway ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa librota 197-199 paginakunata.
Sinchi sasachakuykunapi tarikuspan mayninqa yuyayninchis chayllapiña kanman, kallpanchis pisiyapunman, manataqmi imatapas allinpaqchu qhawarisunman. Rey Davidpas chhaynapin tarikurqan sinchi sasachakuykunapi kashaspa. Ichaqa, ¿imaynatan pay chaykunata atiparqan? Pay kikinmi chaymanta willakun, nirqanmi: “Kunkayoqtan Señor Diosmanta waqyakuni, kunkayoqtan Señor Diosmanta khuyapayakuyninta mañakuni. Paymanmi llakipakuyniyta rimarini, paymanmi llaki-phutiyniyta willakuni. Sinchi llakiq ñit’isqan kashaqtiymi qanqa imayna purinayta yachanki”, nispa (Sal. 142:1-3). Arí, Davidqa huch’uyyaykukuq sonqowanmi Diospa yanapayninta mañakurqan.
Sasa tiempokunapi tarikushaspan Davidqa huch’uyyaykukuywan Diosmanta mañakurqan
Huk salmo qelqasqanpin nillarqantaq: “Kayllatan Señor Diosmanta mañakurqani, kayllatan munani: tukuy kawsasqay p’unchaykunapi Señor Diospa wasinpi kayta, sumaq-kayninta qhawanaypaq, yupaychana wasinpi kusisqallaña qhawanaypaq”, nispa (Sal. 27:4). Davidqa manan Leví ayllumantachu karqan, chaymi hawallamanta qhawashanman karqan chay yupaychana karpaq pationta. Chaywanpas Diospaq ancha agradecido kasqanraykun, tukuy kawsasqan tiempo Diospa ‘sumaq-kayninta qhawayta’ munarqan.
Salmo 27:4 textopi ‘sumaq-kaynin’ nisqa simin hebreo rimaypi tupan sienteq, reparaq, sumaq kaywan. Kamachinkuna yupaychananpaq Diospa tukuy imaymana qosqanpin Davidqa sapa kutilla yuyaymanaq. Ñoqanchisri, ¿David hinachu Diospa tukuy imaymana ruwasqanpi yuyaymananchis?
Kay tiempopiqa manañan huk wasitachu necesitanchis Diosman asuykunapaq. Kunanqa espiritual wasipin Diosta yupaychashanchis, chayqa payta yupaychanapaq tukuy imaymana qowasqanchismi.* Sichus chaykunata ‘kusisqallaña qhawasun’ chayqa, David hinan Jehová Diospa ‘sumaq-kayninta qhawasun’.
Yupaychana karpaq ñawpaqenpi sacrificiota ruphachinapaq altar imapaq kasqanpi yuyaymanasun (Éx. 38:1, 2; 40:6). Chay altarmi rikch’akurqan Jesuspa sacrificio ruwasqanta Jehová Dios allinpaq qhawarisqanwan (Heb. 10:5-10). ¿Imaynatan chay sacrificio haywakusqan yanapawanchis? Pablon qelqarqan: ‘Diospa awqan kashaqtinchismi payqa Churinpa wañusqanwan sumaqta chaskiykapuwarqanchis’, nispa (Rom. 5:10). Sichus Jesuspa yawar hich’arisqanpi iñisun chayqa, Diospa allin qhawarisqanmi kasun astawantaq paypi confiasun. Chay hinapin paypa amigon kapusun (Sal. 25:14).
Huchanchiskuna pampachasqa kasqanraykun ‘Señor Diosqa sumaq kawsaypi samarichiwanchis’ (Hech. 3:19). Ñawpaqqa carcelpi wañunanpaq huchachasqa runa hinan kasharqanchis. Ichaqa carcelpi runaqa tukuy atisqantan kallpachakun kawsayninta cambiananpaq. Juezqa chayta rikuspan khuyapayan, hinaspa millaykuna ruwasqanta papelmanta pichapuspa pampachan wañuypaq huchachasqa kasqanta. ¡Maytachá chaywanqa carcelpi kaq runaqa kusikun, chayraqchá sonqonpas “thak” nin! Chay khuyapayakuq juez hinan Jehová Diospas pesapakuq runaq huchanta pichapun, wañuypaq huchachasqa kasqantapas pampachan.
Davidqa ancha chaninpaqmi qhawarirqan Diosta yupaychanapaq tukuy imaymana ruwakusqanta. Wakinmi karqan: Diosta yupaychanapaq llaqtantin huñukusqanku, Diospa Kamachikuy Siminta leekusqan yachachikusqanpas, incienso ruphachisqanku, Leví runakuna sacerdotekunapas yupaychana wasipi llank’asqanku ima (Éx. 30:34-38; Núm. 3:5-8; Deut. 31:9-12). Kunanpas chayman rikch’akuqtan Diospa llaqtanpi ruwakun.
Davidmi Diospa llaqtanmanta nirqan: “¡Mayna allinmi, ancha sumaqmi wawqe-panakunaq huk-nisqalla kawsayninkuqa!”, nispa, chay nisqanmi kunanpas hunt’akushan (Sal. 133:1). Hallp’antinpin Diospa llaqtanpi ‘iñiq-masinchiskuna’ astawan yapakushan (1 Ped. 2:17). Huñunakuykunapin Diospa Siminta leekun yachachikun ima. Hinaspapas Diosmi ancha allin espiritual mikhunata qowashanchis. Chaymantapas familianchiswan otaq sapallanchispi estudianapaqmi askha qelqakunata qowanchis. Umalliq T’aqamanta huk iñiqmasin nirqan: “Jehová Diospa Simin Qelqapi yuyaymanasqay, allin yachayta allin reparayta maskhasqaymi anchata yanapawan iñiyniypi allin kanaypaq kusisqa kanaypaqpas”, nispa. Arí, yachayta tariyqa anchatapunin yanapawasunman (Prov. 2:10).
Ñawpa tiempopi hinan kunanpas Jehová Diosta serviqkuna sapa p’unchay paymanta mañakunku. Chay mañakusqankutan Diosqa inciensoq sumaq q’apayninta hina chaskin (Sal. 141:2). ¡Maytan sonqonchispi kusikunchis huch’uyyaykukuywan mañakusqanchista Diospa uyarisqanta yachaspa!
Moisesmi Diosmanta mañakurqan: “Señor Diosniyku, sumaqta qhawarimuwayku. ¡Llank’asqaykuta allinta sayachiy! ¡Arí, llank’asqaykuta allinta takyachiy!”, nispa (Sal. 90:17). Jehová Diosqa tukuy sonqowan predicasqanchista qhawarispan chay llank’ayninchispi yanapawanchis (Prov. 10:22). Yaqapaschá pitapas yanaparqanchis Diosta reqsinanpaq, mana uyarikuy munaq runakuna ukhupi, mana qhali kaspa, llakikuykunapi tarikuspa otaq qatiykachasqaña kashaspapas unayña predicashanchis (1 Tes. 2:2). Chhaynapiña tarikushanchis chaypas, Diospa ‘sumaq-kaynintan qhawashanchis’, rikushanchistaqmi hanaq pacha Taytanchis kallpachakushasqanchista allinpaq qhawarisqanta.
Davidmi nirqan: “Waqaychawaqniymi kanki, qanllan kay kawsaypiqa ima hayk’aypas [otaq herenciay] kanki”, nispa (Sal. 142:5). Davidqa Diostan agradecekurqan herenciayoq kasqanmanta, chay herencia chaskisqanqa karqan Dioswan allinpi kasqanmi, paypa kamachin kasqanpiwan. Yaqapaschá David hina ima sasachakuypipas tarikusunman, ichaqa David hinan Diosmanta imaymanata chaskirqanchis. Chayrayku kusikushallasun Diosta yupaychaspa, ancha chaninpaqtaq qhawarisun espiritual yupaychana wasinpi kasqanchismanta.
^ par. 6 Qhaway 1996 wata 1 julio La Atalaya revistata 14-24 paginakunata.
YUYARINANCHISPAQ
“Russell iñiqmasimanmi astawan rikch’akun kikin Russell iñiqmasimantaqa” (1914 watapi Foto-Drama nisqata qhawaq)
KAY watawanmi 100 wata hunt’akun “Foto-Drama de la Creación” nisqa película lloqsimusqanmanta. Chay peliculaqa Diospa Simin Qelqapi aswan askha runakuna iñinankupaqmi ruwakurqan. Chay tiempopiqa sinchitan mast’arikusharqan evolución nisqa yachachikuy, mana allinpaq imatapas qhawariq runakuna, cheqaq kaqmanta iskayaykuna ima. “Foto-Drama” peliculan ichaqa Jehová Dios tukuy kamaq kasqanta rikuchirqan.
Chay tiempopaqqa Charles T. Russell iñiqmasin Biblia Estudiaq iñiqmasikunaq llank’ayninta umallisharqan. Payqa Bibliamanta cheqaq yachachikuykuna pisi tiempollapi aswan askha runakunaman mast’arikunantan munarqan. Biblia Estudiaqkunaqa 30 wata masñan qelqakunawan runakunata yanaparqanku. Chaymi qhepamanqa cine nisqapiñataq yuyaykurqanku.
1980 watakunapin peliculakuna chayllaraq lloqsimurqan, ichaqa manan imatapas uyarikuqchu. 1903 watapin Nueva York llaqtapi huk iglesia peliculata pasachirqan. 1912 watapaqmi Russell iñiqmasi “Foto-Drama” nisqata horqomurqan, chay watakunapaqqa chayllaraqmi peliculakuna lloqsimusharqan. Chaymi Russell iñiqmasiqa yuyaykurqan Bibliamanta yachachikuykunapas peliculapi lloqsimunanpaq, chay hinapi aswan askha runakuna yachanankupaq.
“Foto-Drama” nisqa peliculaqa pusaq hora qhawanapaqmi karqan, chaymi t’aqaqku tawa t’aqapi qhawanapaq. Chaypin uyarikurqan 96 huch’uy discursokunaq leekamusqan, hinaspapas wakin peliculakunapin música uyarikuq. Maquinakunata utilizayta yachaq iñiqmasikunan colorniyoq fotokunapi peliculakunapi Bibliamanta willakuykunata, grabasqa musicawan, rimamusqankuwan ima tupachiqku.
“Chaypin rikukurqan ch’askakuna kamasqa kasqanmantapacha, Cristo waranqa wata kamachikuynin tukupunankama” (F. Stuart Barnes, 1914 watapi 14 watanpi)
Vidriomanta colorniyoq fotokunata peliculakunatapas Filadelfia, Nueva York, París, Londres llaqtakunapi tarikuq hatun empresakunamantan apamurqanku. Chaypin sapanka fotokunata makillawan pintaqku. Wakintaqa Betelpin pintarqanku hinallataq p’akikuq vidriomanta fotokunatapas hukwan cambiarqanku. Ichaqa manan llapa peliculakunachu rantisqa karqan, wakintaqa Yonkers, Nueva York llaqtakunapin grabarqanku. Chaypaqqa Betelmanta iñiqmasikunan p’achakurqanku Abrahammanta, Isaacmanta, angelmanta ima (Gén. 22:9-12).
Russell iñiqmasita yanapaqmi noticiakunata willaqman nirqan: “Kayqa askha runakunatan yanapanqa Bibliamanta yachanankupaq, khaynataqa manan hayk’aqpas ruwakurqanchu”, nispa. ¿Imaninmanmi curakuna? ¿Kusikunkumanchu Bibliamanta mana yachaq runakuna chay peliculawan yanapasqa kanankuta yachaspa? Manan, “cristianon kayku” niq religionkunapi umallikunaqa “Foto-Drama” nisqa película contran rimarqanku. Wakinqa hark’aqkun chay peliculata qhawanankuta. Huk llaqtapin religionpi umallikuna luztapas wañuchirqanku imaraq.
Chaywanpas askha runakunan “Foto-Drama” nisqata gratislla qhawarqanku. Estados Unidos nacionpin 80 llaqtakunapi kikin p’unchayllapi rikurqanku chay peliculata. Askha runakunan mana hayk’aqpas rikurqankuchu chhayna peliculata. Askha fotokunata usqhayllata pasachisqankuraykun rikukurqan imaynata huk chiwchi runtumanta t’oqyamusqanta hinallataq huk t’ika sumaqta phanchirimusqantapas. Chay peliculan rikuchirqan Jehová Dios yachayniyoq kasqanta. Russell iñiqmasita “Foto-Drama” nisqa peliculapi rikhurimuqta rikuspan, huk runa nirqan: “Russell iñiqmasimanmi astawan rikch’akun kikin Russell iñiqmasimantaqa”, nispa.
“Foto-Drama” nisqa manaraq lloqsimushaqtinqa karqanmi huk peliculakuna. Ichaqa manan hayk’aqpas chay peliculata hinaqa ruwakurqanchu, nitaq Bibliamantaqa yachachirqanchu. Chaymi cinemanta yachaq Tim Dirks runa “Foto-Drama” nisqamanta nirqan: “Kay peliculapiqa rimasqankutan uyarikuq, rikukuqmi kuyuykachasqankutapas, fotokunapas peliculakunapas imaymana colorpin karqan. Chay hina peliculaqa manan hayk’aqpas rikukurqanchu”, nispa. Chayllaraq lloqsimuqtinmi isqon millón runakuna rikurqanku Norteamérica, Europa, Australia cheqaskunapi hinallataq Nueva Zelanda nacionpipas.
1914 wata 11 enero p’unchaypin “Foto-Drama” nisqa peliculata Nueva York llaqtapi chayllaraq rikukurqan. Qanchis killa qhepamantaq Primera Guerra Mundial qallarirqan. Chaywanpas waranqanpi runakunan “Foto-Drama” nisqata qhawaq rirqanku. Chaypin rikurqanku Diospa Gobiernon sumaq saminchaykuna apamunanta, chhaynapin askha runakuna sonqochasqa karqanku. Chay sasa tiempokunapi “Foto-Drama” nisqa lloqsimusqanqa ancha allinpunin karqan.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn página 117 Mosoq Reyta hatunchasun***
99 taki
Mosoq Reyta hatunchasun
(Apocalipsis 7:9)
1. Criston “wawqenkunapiwan”
kunan huñumushanku
llapa llaqtakunamanta
askha runakunata.
Kanñan Diospa Gobiernonqa;
munaynintan hunt’anqaña.
Ima munaymi chay yachayqa,
chaywanmi kallpachakunchis.
(CORO)
Diosta hatunchasun,
Cristota alabasun
pay Qespichiq kapusqanrayku.
Cristoraykun wiñaypaq kawsasun
Jehová Diosta servispa.
2. Criston Kamachiqña kashan,
paytan hatunchananchis.
Paymi thak-kayta qowasun,
paymi qespichiwasun.
Kay pachaqa mosoqyanqan,
sumaq kawsaymi kapunqa.
Wañuqkunapas kawsarinqan,
¡maytachá kusikusunchis!
(CORO)
Diosta hatunchasun,
Cristota alabasun
pay Qespichiq kapusqanrayku.
Cristoraykun wiñaypaq kawsasun
Jehová Diosta servispa.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 2:6; 45:1; Isa. 9:6; Juan 6:40.)
^ ***sn paginakuna 126-127 ¡Hakuchis, Jehová Diospa orqonman wichasun!***
107 taki
¡Hakuchis, Jehová Diospa orqonman wichasun!
(Isaías 2:2-4)
1. Kayqa, qhawariychis
Diospa wasin orqota.
Haqay wichaypin kashan,
ancha hatunllañan.
Askhan hamushanku
k’uchun-k’uchunmantaraq,
“haku Diospa wasinman”,
nispan hamushanku.
Kunanqa tiempoñan
huch’uy kaq may hatun kananpaq.
Llapanmi rikunchis
Jehová Diospa yanapayninta.
Askhan hamushanku
Diosllaman qonqorikuq.
“Diosta kasukusun”,
nispan ninakushanku.
2. Criston kamachirqan:
“Diosmanta willay”, nispa.
Chaymi willamushanchis
llapallan runaman.
Criston Reyña kapun,
“kasuwaychis” nishanmi.
Chaymi lliwman apana,
Diospa k’anchayninta.
Kusisqan kashanchis
Diospa llaqtan wiñasqanmanta.
Llapanmi atinchis
Jehová Diosmanta yachachiyta.
Haku wichasunchis
Diospa wasin orqoman,
chaypin wiñay-wiñay
lliwpas thakpi kasunchis.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 43:3; 99:9; Isa. 60:22; Hech. 16:5.)
^ ***sn página 129 Diospa phiwi Wawanta hatunchasun***
109 taki
Diospa phiwi Wawanta hatunchasun
(Hebreos 1:6)
1. Lliwmi hatunchanan
Diospa phiwi Wawanta.
Paypa kamachiyninpin
sumaq kawsaylla kanqa.
Payqa maytan munakun
hatun Jehová Diosta.
Chaymi llapa kawsaqta
Diosman k’umuchinqa.
(CORO)
Lliwmi hatunchanan
Diospa phiwi Wawanta.
Hanaq pachapin payqa
kamachikamushanña.
2. Jesusmi wañurqan
lliw runakunarayku.
Chayraykun Jehová Diospas
huchanchista pichapun.
Criston casarakunqa
may munay novianwan,
chhaynapin Jehová Diosqa
hatunchasqa kanqa.
(CORO)
Lliwmi hatunchanan
Diospa phiwi Wawanta.
Hanaq pachapin payqa
kamachikamushanña.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 2:6; 45:3, 4; Apo. 19:8.)
^ ***sn paginakuna 118-119 ¡Jehová Diospa ejercitonmi kanchis!***
100 taki
¡Jehová Diospa ejercitonmi kanchis!
(Joel 2:7)
1. Soldadokunan kanchis,
Diosmi Dueñonchis.
Chaymi Gobiernonmanta
llapaman willanchis.
Manan manchakunachu
imamantapas.
Tukuy sonqowantaq
llank’ananchispas.
(CORO)
Soldadokunan kanchis,
Cristowan huklla.
Kusisqan willanchis:
“Reyñan Dios”, nispa.
2. Diospa llaqtanmi kanchis,
chaymi maskhana
chinkasqa kaqkunata
llakisqa kaqtawan.
Tarispataqmi lliwta
yanapananchis;
huñunakuymantaq
pusamunanchis.
(CORO)
Soldadokunan kanchis,
Cristowan huklla.
Kusisqan willanchis:
“Reyñan Dios”, nispa.
3. Diospa ejercitontan
Cristo pusashan.
Liston pi soldadopas
guerraman purishan.
Chaymi makilla kana,
hunt’aqmi kana.
Imaña kaqtinpas
Diostan kasuna.
(CORO)
Soldadokunan kanchis,
Cristowan huklla.
Kusisqan willanchis:
“Reyñan Dios”, nispa.
(Kay textokunatawan leey: Efe. 6:11, 14; Fili. 1:7; File. 2.)
^ ***sn página 71 Paymi kallpachasunki***
60 taki
Paymi kallpachasunki
(1 Pedro 5:10)
1. K’anchaymanmi Diosqa pusamurqasunki,
sumaqtataq yachachirqasunki.
Sonqoykipin payqa allinta rikurqan
payllapaq kawsay munasqaykita.
Hinan “qanpaqmi kasaq” nirqanki,
chaymi payqa yanapallasunki.
(CORO)
Diosmi rantirqasunki Cristoq yawarninwan.
Qanqa paypan kanki, chaymi cuidasunki.
Payllan pusarisunki allin kaq ñanninta.
Paymi Kallpachaqqa, paymi qhawasunki.
2. Diosmi munan kawsay ñanpi kanaykita,
chaymi qorqan sapallan Wawanta.
Chay Wawantan Diosqa mana hark’arqanchu,
¿chaychu mana yanapasunkiman?
Payqa manan qonqasunkimanchu;
yuyanqan lliw ruwasqaykitapas.
(CORO)
Diosmi rantirqasunki Cristoq yawarninwan.
Qanqa paypan kanki, chaymi cuidasunki.
Payllan pusarisunki allin kaq ñanninta.
Paymi Kallpachaqqa, paymi qhawasunki.
(Kay textokunatawan leey: Rom. 8:32; 14:8, 9; Heb. 6:10; 1 Ped. 2:9.)
^ ***sn página 62 Jehová Diosmanmi hapʼipakunanchis***
51 taki
Jehová Diosmanmi hap’ipakunanchis
(Josué 23:8)
1. Jehová Diosninchisqa hatunchanapaq hinan,
tukuy imatapas chanin-kaywanmi ruwan.
Paypa rimasqanqa llapanmi hunt’akun,
chayraykun payllaman hap’ipakunanchis.
Paymi kamachiqtin yanapawasunchis.
2. Diospa Gobiernonqa chaninmi cheqaqtaqmi.
Qhapaq trononmantan Jehová Diosqa kamachin.
Llamp’u sonqokunan payman phawashanku,
paymanmi llapanku hap’ipakushanku,
payllan atiyniyoq hatunchana Diosqa.
3. Jehová Diosninchisqa Tukuy-atiyniyoqmi,
contranpi kaqtapas payqa k’umuykachinmi.
Lliw promesankunan hunt’akunqapuni,
chayraykun payllaman k’askakushananchis,
wiñay-wiñaypaqtaq pay sonqo kananchis.
(Kay textokunatawan leey: Deu. 4:4; 30:20; 2 Rey. 18:6; Sal. 89:14.)
^ ***sn página 108 Qanmi kanki Taytay, Diosniy, Amigoypas***
91 taki
Qanmi kanki Taytay, Diosniy, Amigoypas
(Hebreos 6:10)
1. Kay pachapi kawsayqa
sinchi sasan, khuyaytaq kanpas.
Chaywanpas kusikunin
qanta yupaychaspa.
(CORO)
Diosníy, chaninmi kanki,
qanmi yachanki ruwasqayta.
Qanmi puriysiwanki,
¿imamantan manchakuyman?
Qanllan uywakuwanki,
imamantapas pakawanki.
Qanmi kanki Taytay, Diosniy,
Amigoypas.
2. Pisillañan kallpayqa,
yuraqllañan umaypas kashan.
Chaywanpas iñiyniyqa
allinpunin kashan.
(CORO)
Diosníy, chaninmi kanki,
qanmi yachanki ruwasqayta.
Qanmi puriysiwanki,
¿imamantan manchakuyman?
Qanllan uywakuwanki,
imamantapas pakawanki.
Qanmi kanki Taytay, Diosniy,
Amigoypas.
(Kay textotawan leey: Sal. 71:17, 18.)
^ ***sn página 74 Diospaqqa huntʼaqllapunin kananchis***
63 taki
Diospaqqa hunt’aqllapunin kananchis
(Salmo 18:25)
1. Jehová Diosman k’askakusun,
pay sonqon kawsashana.
Llaqtan kaspan yachananchis
imachus munasqanta.
Siminqa may allinpunin,
chayraykun kasukuna.
Diosninchisqa hunt’aqpunin;
payllapin suyakuna.
2. Tukuy tiempon yanapana
Dios sonqo kaqkunata.
Rimaspapas ruwaspapas
hunt’aqmi lliwpas kana.
Llapallan iñiqkunatan
allinta respetana.
Bibliallata kasukuspan
sumaqta kawsashana.
3. Llapanchismi kasunanchis
umalli kaqkunata,
imataña niqtinkupas
allintan uyarina.
Chhaynapin Jehová Diosninchis
kallpanta qowasunchis.
Hunt’aq sonqo kaqtinchisqa
paypaqmi kawsasunchis.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 149:1; 1 Tim. 2:8; Heb. 13:17.)
^ ***w11 15/8 paginakuna 3-5 Allin yuyaywan Internetman haykusun***
Allin yuyaywan Internetman haykusun
ÑAWPA tiempopi qelqakunata ruwanapaq maquinaq lloqsimusqanmi runakunaq kawsayninta cambiarqan, kay tiempopipas Internetmi runakunaq kawsayninta cambiashan, chaymi maypiña tarikuspapas, ima ratopipas imaymanata yachasunman. Huk botonta ñit’iykuspallan mana tukurikuq willakuykunata tarisunman. ¡Chaychá teqsimuyuntinpi askha runakuna Internetman haykunku!
Jehová Diosmi runakunata kamawarqanchis hukkunawan rimanapaq. Paymi ñawpaqtaqa runakunata rimapayamurqan, chaypin kusisqa kawsanankupaq imakunachus ruwanankuta willarqan (Gén. 1:28-30). Qhepamanmi ichaqa mana allin willakuy kallarqantaq. Saqran Evata q’oturqan yanqa willakuykunawan, chayta uyarispan Evapas qosanman chay yanqa willakuyta willarqan. Chaymi paykunaq huchanpi llapa runakuna ñak’arishanchis (Gén. 3:1-6; Rom. 5:12).
¿Ima nisunmanmi Internetmanta? Internetpi wakin willakuykunaqa allinmi, chaypin allin willakuykunata tarinchis, ratollan imatapas ruwakun, manataqmi nishutachu tiemponchista usuchinchis. Ichaqa kallantaqmi mana allin willakuykuna, yuyayninchista waqllichiq ruwaykuna, tiemponchista usuchiq ruwaykunapas. Chhaynaqa, ¿imatan ruwasunman Internetpi kaq trampakunaman mana urmanapaq?
¿Cheqaq willakuykunachu kan?
Internetpi imatapas maskhaqtinchisqa manan allin kaqkunallachu lloqsimun. Chayta rikch’anachisun k’allanpakunata pallaq askha runakunawan. Waranqanpi k’allanpakuna pallasqankuta ñawpanchisman churayuqtinku, ¿llapantachu mikhusunman? Manapunichá. Ñawpaqtaqa mana mikhunapaq kaqkunata akllaspachá wikch’usunman. Internetpi lloqsimuq willakuykunatapas manan akllaspachu churamunku, chaymi allinta cuidakunanchis yuyayninchis ama “qhellichakunanpaq”.
1993 watapin huk revistapi iskay alqokuna computadoraq ñawpaqenpi lloqsimurqan, hukninmi nirqan: “Internetpiqa manan pipas yachanqachu alqo kasqaykita”, nispa. Chayqa manan kunallanraqchu rikukun, waranqa-waranqa watakuna ñawpaqtan Satanás huk mach’aqwaypa qhepanpi pakakuspa Evata rimapayarqan Diospa contranpi sayarinanpaq. Internetpipas yachaqman kutuspan pipas hukta rimapayanman. Llapa runakunan yuyaykusqankuta, fotokunata otaq imatapas chaypi churanku.
Internetman haykuspaqa cuidakunan chaypi lloqsimuq willakuykunamanta. Ama Eva hinaqa q’otuchikusunchu. Chaypi ima willakuytapas tarispaqa ñawpaqtan tapukunanchis: 1) ¿Pin chaykunata churamun, imamanta yachaqmi? 2) ¿Imata munaspan chaykunata churamun? 3) ¿Willanchu maymanta chay willakuy horqomusqanta? 4) ¿Sut’illantachu willashan? Timoteota Pabloq nisqanqa kunanpas allinninchispaqmi, nirqanmi: “Imatachus Dios yachachirqasunki chayta waqaychay. Ama uyariqpas tukuychu Dios contra thawtiykunataqa, ‘allin yachay’ nispa sutichasqa yanqa churanakuykunatapas”, nispa (1 Tim. 6:20).
¿Tiempotachu usuchisaq?
Internetman allin yuyaywan haykuspaqa yanapawasunmanmi imatapas ratolla pisi qolqellawan ruwananchispaq. Wasillanchismantan imatapas rantisunman. Maskhaspan baratollawan imatapas tarisunman. Wasillanchismantan recibokunata pagasunman, qolqetapas hukkunaman apachisunman, otaq hukkunata ruwasunman. Internetpin tarisunman mayman viajay munasqanchista boletokunatapas ratolla rantisunman. Chaypin tarisunman hukkunaq direccionninta, telefononpa numeronta, otaq mayman chayay munasqanchistapas. Teqsimuyuntinpi Testigokunaq llank’asqan sucursalkunapipas Internetwanmi yanapachikunku ima ruwanankupaqpas.
Ichaqa kanmi peligrokunapas. Wakin runakunaqa Internetman haykuspan chaypi tiemponkuta usuchinku pukllaypi, imaymanakunata rantispa, willakuykunata apachinakuspa, yanqa kaqkunamanta rimaspa, imaymana yachaykunata maskhaspa ima. Chaykunapi afanakuspan familiankuta, amigonkuta, Diospa llaqtanpi ruwaykunatapas qhepaman churanku. 2010 watapin Corea nacionpi huk estudio ruwasqanku willarqan sapa 100 wayna-sipaskunamanta 18 hina nishutapuni Internetman k’askakusqankuta. Alemania nacionpi investigaqkunan willallarqankutaq “askha warmikuna qosankuq Internetman sinchitapuni k’askakusqankumanta quejakusqankuta”. Huk warmin willakurqan qosan cambiapusqanta, manaña sumaqtachu familianpi kawsasqankutapas.
Huk runan Testigokunaq llank’asqan sucursalman carta apachisqanpi willakurqan nishutapuni Internetman k’askakapusqanta. Mayninqa chunka hora hinaraqmi Internetpi kaq. Ñawpaqtaqa q’ochurikuyta hinallan qhawarirqan, ichaqa pisi-pisimantan manaña huñunakuyman ripurqanchu, Diosmantapas manañan mañakapurqanchu. Huñunakuyman rinanpaqpas maynillanpin preparakuq, wasinman kutispa Internetman haykuyllapiñan yuyaykuq. Ichaqa mana allin ruwasqanta reparakuspan chay ruwasqanta saqepurqan. ¿Imatan chaymanta yachanchis? Tiemponchista allinta qhawarikuspan chaykunamanqa rina, mana chayqa chay runa hinan chayllamanña k’askakapusunman.
¿Allinninchispaqchu?
1 Tesalonicenses 5:21, 22 textopin nin: “Tukuy ima nisqatapas allinta t’aqwiychis, hinaspa allinkaqninta hap’iqakuychis. Tukuy mana allinkaqmanta t’aqakuychis”, nispa. Cristianokunaqa Diospa kamachikusqanta respetaspan allin kaqkunallata qhawananchis. Manapunin Internetpi lloqsimuq millay ruwaykunata qhawanachu. Kay tiempopiqa astawanmi millay qhelli ruwaykuna Internetpi lloqsimushan, chaymi allinta cuidakunanchis mana chayqa mana allin ruwaykunamanmi urmasunman.
Kayta tapukusun: “Internetta qhawashaqtiy esposay, tayta-mamay otaq huk cristiano qonqaylla haykumuspa rikunman qhawasqayta chayri, ¿p’enqakapuymanchu?” nispa. Chhayna kaqtinqa pipas ñoqanchiswan kallaqtinmi Internetman haykunanchis. Internetpiqa mosoq willakuykunan lloqsimun rantikunapaq hukkunawan parlanapaqpas ichaqa lloqsimullantaqmi huk hinamanta “sonqopi [...] wasanchay huchata” ruwaykunapas (Mat. 5:27, 28).
¿Apachisunmanchu hukkunaman?
Internetpiqa atikunmanmi ima tarisqanchistapas otaq ima chaskisqanchistapas hukkunaman apachiyta. Ichaqa manaraq imatapas apachishaspan qhawarinanchis cristianokunapaq hinachus kasqanta cheqaq willakuychus kasqantapas. Chaymi tapukunanchis: “¿Imaynapin yachani cheqaq kasqanta? ¿Autorizasqachu kashani hukkunaman apachinaypaq? ¿Kallpachanapaq hinachu? ¿Imapaqmi apachiyta munani? ¿Amigoykuna allinta qhawariwanankupaqchu apachisaq?” nispa.
Internetpi kaq correopas imaymanapin yanapawasunman ichaqa tiemponchistan suwachikusunman. Wakinqa yanqapaq willakuykunatan askhallataña hukkunaman apachinku, chaskiqkunataq chaykunata leespa tiemponkuta usuchinku. Manan mayqenninchispas chay ruwaytaqa munasunmanchu, chaymi imatapas apachinapaqqa allinta yuyaykunanchis. ¿Imapaqmi correokuna? Chaypin ñawpa tiempopi runakunaqa familiankuman amigonkuman cartata apachiqku imaynachus kashasqankuta imatachus ruwasqankuta willanankupaq. ¿Manachu kunanpas chhayna willakuykunata Internetpi apachisunman? ¿Allinchu kanman mana yachasqanchis willakuykunata apachiy?
Chhaynaqa, ¿manañachu Internetman haykunanchis? Ñawpaqpi carta qelqaq runa hina tarikuspaqa chaytapaschá ruwananchis kanqa. Ichaqa atisunmanmi Internetwan yanapachikuyta. Chaypaqqa ‘allin reparaq’, ‘allin yuyayniyoqmi’ kananchis, chayta ruwaqtinchisqa allinninchispaqmi kanqa (Pro. 2:10, 11).
[Uranpi willakuy]
Fotokuna apachiywanpas kaqllataqmi. Hukkunaq fotontaña hap’inchis chaypas manan ch’inllaqa hukkunaman apachisunmanchu nitaqmi sutinta, maypi tiyasqanta pimanpas willanachu.
[4 paginapi foto]
¿Imaraykun cuidakunanchis Internetpi lloqsimuq willakuykunamanta?
[5 paginapi foto]
¿Allinta yuyaykuspachu ima willakuytapas hukkunaman apachinchis?
^ ***w12 15/8 paginakuna 20-24 ¡Saqraq trampanmanta cuidakuy!***
¡Saqraq trampanmanta cuidakuy!
‘Saqraq toqllanmanta ayqekuychis.’ (2 TIM. 2:26.)
¿IMANISPAN KUTICHIWAQ?
¿Imatan t’aqwikuna sichus hukkunamanta mana allinta rimanchis chayqa?
¿Imaynatan Pilatomanta Pedromantapas yachasqanchis yanapawanchis manchakuyman mat’ipayaymanpas ama urmanapaq?
¿Imatan ruwasunman huchachakuy ama ñit’iwananchispaq?
SAQRAQA makillan kashan Dios serviqkunata trampaman urmachinanpaq. Runaqa animalkunatan hap’in wañuchinanpaq, Saqran ichaqa kawsashaqllata hap’iyta munawanchis munasqanta ruwawananchispaq (leey 2 Timoteo 2:24-26).
2 Animalkunata kawsashaqllata hap’iyta munaq runaqa, imaymana trampakunatan churan. Kaykunatan ruwanman: huk pampaman qatispan lazonman otaq ima trampatapas mana reparayllata churanman, chhaynapi huk animal saruyuqtin qonqaylla hap’inanpaq. Saqraqa chayman rikch’akuq trampakunatan churawanchis kawsashaqllata hap’iwananchispaq. Mana hap’iwananchispaqqa makillan kashananchis, ima trampatapas reparaspaqa ayqekunanchismi. Kay estudiopin t’aqwirisunchis imaynatas cuidakusunman Saqraq churawasqanchis kinsa trampakunamanta, chaykunan: 1) mana yuyaywan rimay, 2) manchakuy, mat’ipayasqa kay, 3) huchachakuy. Qatimuq estudiopin iskay trampakunamantawan yachasun.
QALLUQA NINA HINAN
3 Huk animal pakakuqtinqa t’oqonpa qayllanpin ninata hap’ichinku lloqsimuqtin hap’inankupaq. Saqraqa chay hinatan iñiq t’aqapi “ninata hap’ichiyta” munan, chhaynapi pakaykusqanchismanta lloqsiqtinchis hap’iwananchispaq. ¿Imaynatan mana reparakuspalla Saqraq trampanman urmasunman?
4 Santiagon nirqan: ‘Qalluqa nina hinan’, nispa (leey Santiago 3:6-8). Sichus mana reparakunchischu imayna rimasqanchista chayqa, iñiq t’aqapin “ninata hap’ichisunman”. ¿Imaynata? Kaypi yuyaykusun: huñunakuypin willakamun huk hermana precursora regular nombrasqa kasqanta. Huñunakuy tukuytan iskay hermanakuna chaymanta parlanku. Hukninkaq hermanaqa kusikunmi precursora kasqanmanta. Hukninkaqmi ichaqa imarayku precursora kasqanmanta iskayan, lliw qhawarinankuta munasqanraykulla ruwananpaqmi yuyaykun. ¿Mayqenninkuq amigonmi kayta munasunman? ¿Mayqenkaqmi iñiq t’aqapi “ninata hap’ichinanpaq” hina kashan? Chayqa sut’in kashan.
5 ¿Imatan ruwasunman rimasqanchiswan ama ninata hap’ichinapaq? Jesusmi nirqan: “Imachus sonqopi hunt’a kashan chaytan simiqa riman”, nispa (Mat. 12:34). Chayraykun ñawpaqta sonqonchista t’aqwikunanchis. Sichus imallamantapas sintikushanchisraq chayqa, hukkunamantan mana allinta rimasunman, chaymi chinkachinanchis chay sintipakuyta. Sichus huk iñiqmasi kallpachakushan Diosta astawan servinanpaq chayqa, ¿sonqomanta ruwasqanpichu yuyaykunchis, icha allinnillanta maskhaspa ruwananpaqchu? Hukkunamanta mana allinta yuyaykushanchis chayqa, yuyarinanchismi Jobpa ruwasqanta Saqra iskayachisqanta (Job 1:9-11). Chhayna mana allinta yuyaykuspaqa, reparakunanchismi imarayku iñiqmasinchista mana allinpaq qhawarisqanchista. ¿Cheqaqtachu ruwasqan rikuchin mana allinta yuyaykunapaq? Icha, ¿kay tukukuy tiempopi runakuna hinachu mana munakuyniyoq kapushanchis? (2 Tim. 3:1-4.)
6 ¿Imaraykun iñiqmasikunamanta mana allinta rimallasunmantaq? Yaqapaschá ima ruwasqanchismantapas aswan allinpaq qhawariwananchista munasunman otaq hukkunata pisichasparaq hatunchakuyta munasunman. Hinaspapas imapipas mana kallpachakusqanchisraykun pimanpas tumpasunman. Sichus hatunchakuspa, envidiakuspa otaq iñiqmasinchismanta iskayaspa chayta ruwashanchis chayqa, mana allinpin tukusun.
7 Mayninpiqa iñiqmasinchismantapaschá mana allinta rimasunman phiñachiwasqanchisrayku. Ichaqa kaytan yuyarinanchis: vengakuspaqa astawanmi sasachakuyta paqarichisun. Chaymantapas manan Diospa munaynintachu ruwashasunman aswanpas Saqraq munaynintan (2 Tim. 2:26). Aswan allinqa Jesuspa ruwasqanta qatikuymi. “Payqa k’amishaqtinkupas manan k’amipakullarqantaqchu, [...] aswanmi chaninninpi juzgaq Diosman hap’iykachikurqan.” (1 Ped. 2:21-23.) Yacharqanmi chay runakunata Diosña cuentata mañananta. Ñoqanchispas Jesús hinan Diospi confiananchis. Qallunchista allinta utilizaspaqa ‘hukkuna hukkunawan thak-kaypi kawsanapaqmi’ yanapakusun (leey Efesios 4:1-3).
CUIDAKUSUN MANCHAKUYMANTA MAT’IPAYASQA KAYMANTAPAS
8 Huk lazowan hap’isqa animalqa manan phawayta atinmanñachu. Chay hinallataqmi manchakuyman mat’ipayayman urmaq runapas mana atinmanchu munasqanman hina ruwayta (leey Proverbios 29:25). Qhawarisunchis iskay runakunamanta, paykunan manchapakuyman mat’ipayasqa kaymanwan urmarqanku. ¿Imatan chaykunamanta yachasunman?
9 Romapi kamachikuq Poncio Pilatoqa yacharqanmi Jesusta yanqamanta tumpasqankuta, chaymi mana munarqanchu ima mana allintapas ruwayta. Pay kikinmi nirqan: ‘Manan imallatapas wañunanpaq hinaqa ruwarqanchu’, nispa. Ichaqa runakunata manchakuspan wañunanpaq huchacharqan (Luc. 23:15, 21-25). Paykunan qaparirqanku: “Chay runata kacharinki chayqa, manan Roma rey Cesarpa amigonchu kanki”, nispa (Juan 19:12). Pilatoqa yaqapaschá manchakurqan Jesusta kacharipuqtinqa kamachikuq kasqanmanta qarqonankuta otaq wañuchinankuta. Chaymi mat’ipayasqa kaspa Saqraq munayninta ruwarqan.
10 Apóstol Pedroqa Jesuspa allin amigonmi karqan. Runakunaq ñawpanpin mana iskayaspa Jesusta nirqan Mesías kasqanta (Mat. 16:16). Jesuspa yachachisqanta mana entiendespa wakin qatikuqninkuna ripuqtinkupas Pedroqa paywanmi qhepakurqan (Juan 6:66-69). Enemigonkuna Jesusta hap’inankupaq hamuqtinkupas, espadanta horqospan hark’arqan (Juan 18:10, 11) Qhepamanmi ichaqa sinchita manchakuspa mana reqsiqpas tukurqanchu. Chay raton runakuna manchakuywan atipachikurqan, chaymi mana atirqanchu valorwan ruwayta (Mat. 26:74, 75).
11 Cristianokunaqa imaymanawanmi mat’ipayasqa kanchis, Diospa cheqnisqan kaqkunata ruwanapaq. Yaqapaschá llank’anapi jefe otaq huk compañeropas munapayawasunman otaq mat’ipayawasunman mana honrado kanapaq. Chaymantapas yaqapaschá estudiaqmasinchis niwasunman examenpi copianapaq, pornografía qhawanapaq, cigarro pitanapaq, drogakunapaq, tragota ukyanapaq, otaq qhelli huchata ruwanapaq. ¿Imaynatan manchakuymanta mat’ipayasqa kaymanta ayqesunman?
12 ¿Imakunatan yachasunman Pilatomanta Pedromantapas? Pilatoqa manan nishutachu Cristomanta yacharqan, runakunamanta hukniray kasqanta, mana huchanmanta tumpasqa kasqallantan yacharqan. Pilatoqa mana huch’uyaykukuqmi karqan manan Diostapas munakurqanchu, chaymi ratulla Saqraq trampanman urmarqan. Pedron ichaqa Diosta munakurqan allintataq paymanta yacharqan; mayninpin ichaqa mana huch’uyaykukuq kasqanrayku runata manchakuq kasqanpiwan mat’ipayasqa kayman urmarqan. ¿Imaraykun chayta ninchis? Manaraq Jesusta hap’ishaqtinkun kikinpi confiakuspa nirqan: “Llapaña saqerparisunki chaypas, ñoqaqa manan saqesqaykichu”, nispa (Mar. 14:29). Payqa allin preparasqan kashanman karqan sichus salmista hina Jehová Diospi confianman karqan chayqa, salmistan takirqan: “Señor Diosqa ñoqawanmi kashan, manan manchakunichu. ¿Imanawanmantaq runari?”, nispa (Sal. 118:6). Último tuta kay pachapi Jesús kashaspan Pedrowan huk apostolninkunapiwan Getsemaní huertaman rirqan. Ichaqa rikch’asqa kanankumantaqa kinsantinkun puñupurqanku. Chaymi Jesús nirqan: “Rikch’aychis, Diosmanta mañakuychis, ama wateqasqa kanaykichispaq”, nispa (Mar. 14:38). Chaywanpas Pedroqa hukmantan puñupurqan, qhepamantaq manchakuywan mat’ipayaywan atipachikurqan.
13 Pilatomanta Pedromantapas yachallasunmantaqmi kayta: mat’ipayayta atipanapaqqa Bibliamantan allinta yachana, huch’uyaykukuqmi kana, Diostan munakuna, paytan manchakuna manataq runakunatachu. Sichus iñiyninchis Bibliapi cheqaq kayman hina kashan chayqa, mana iskayaspan kallpawan defendesun creesqanchista; chhaynapin atipasun mat’ipayayta manchakuytapas. Manan kikinchispichu confiana, aswanpas huch’uyaykukuspan reparananchis Diospa atiynin necesitasqanchista. Diosmantan espiritunta mañakunanchis, pay munakuytataq sonqonchispi wiñachinanchis, chaymi yanapawasun kamachikuyninkunata kasukunapaq sutintapas respetachinapaq. Chaymantapas ñawpaqmantan preparakunanchis mat’ipayayta atipanapaq. Tayta-mamakunaqa wawankuwanmi Diosmanta mañakunanku, ñawpaqmantañan qhawarinanku compañeronkuna ima mana allintapas ruwananpaq niqtinku ima ruwanankuta (2 Cor. 13:7).
AMAPUNI HUCHACHAKUYWAN ÑIT’ICHIKUSUNCHU
14 Animalta hap’iqkunaqa animalpa maynin purisqanpin huk hatun rumita otaq k’ulluta warkunku, chayninta pasaqtin qonqaylla urmaykamuspa ñit’inanpaq. Chay hinallataqmi huk cristianopas ‘mana kallpayoq’ ñit’isqa rikukunman sichus ñawpaqpi pantasqankunamanta huchachakunman chayqa (leey Salmo 38:3-5, 8). Saqraqa creechiytan munawanchis Jehová Diosqa mana hayk’aqpas huchanchista pampachawananchista, kamachikuyninkuna mana hunt’ay atinanchistapas.
15 ¿Imatan ruwasunman chay trampa ama ñit’iwananchispaq? Sichus hatun huchaman urmarqanki chayqa, kaq rato necesitakusqan kaqkunata ruway Dioswan allinpi kanaykipaq, umallikunaq yanapayninta maskhay (Sant. 5:14-16). Chaypaq tukuy atisqaykita ruway (2 Cor. 7:11). Ima wanachiytapas chaskispaqa ama pisikallpayaychu, wanachiyqa Jehová Dios munakusqasuykitan rikuchin (Heb. 12:6). Imakuna ruwasqaykichus huchaman aparqasunki chaykunata amaña ruwaychu. Pesapakuspa allin ñanman kutimpuspaqa ama iskayaychu Cristoq sacrificion huchayki pampachananpi (1 Juan 4:9, 14).
16 Wakinqa huchanku pampachasqa kaqtinpas huchachakushallankun. Chhaynapi tarikunki chayqa, yuyariy kayta: Pedropas huk apostolkunapas Jesustan necesitasqan ratopi saqerparirqanku, chaywanpas Jehová Diosqa pampacharqanmi paykunata. Hinaspapas, qhelli huchapi puriq cristianon Corinto iñiq t’aqamanta qarqochikurqan, ichaqa qhepamanmi huchanmanta kutirikurqan, chaymi paytapas Diosqa pampacharqan (1 Cor. 5:1-5; 2 Cor. 2:6-8). Bibliaqa hatun huchaman urmaq askha runakunamantan riman, paykunan huchankumanta kutirikurqanku, hinaspan Dios chaskipurqan (2 Cró. 33:2, 10-13; 1 Cor. 6:9-11).
17 Sichus sonqomantapuni pesapakusun, chaskikusuntaq Diospa khuyapayakuyninta chayqa, Jehová Diosqa pampachawasunmi, qonqapunqataqmi huchanchistapas. Ama hayk’aqpas yuyaykusunchu Jesuspa sacrificion huchanchista mana pampachay atisqanta. Chayta yuyaykuyqa Saqraq trampaman urmaykuymi kanman. Kutirikunchis chayqa Jesuspa sacrificionqa chinkachinmi huchanchista, manaña chaytachu Saqra nin chaypas (Pro. 24:16). Jesuspa wañusqanpi iñiyqa ñit’iwaqninchis huchachakuytan chinkachin, kallpachawanchistaqmi Diosta tukuy sonqowan, almawan, yuyaywan servinanchispaq (Mat. 22:37).
ALLINTAN YACHANCHIS SAQRAQ ‘YUYAYKUSQANKUNATA’
18 Saqrapaqqa kaqllan ima trampawanpas urmachiwananchisqa. Ichaqa manan hinallachu hap’ichikunanchis, ‘ñoqanchisqa allintan yachanchis [...] imakunachus yuyaykusqanta’ (2 Cor. 2:10, 11). Sasachakuykunata atipanapaq Diosmanta yachayta mañakuqtinchisqa, Saqraqa manan urmachiyta atiwasunchu. Santiagon nirqan: “Mayqenniykichispas pisi yachayniyoq kashan chayqa, mana phiñarispa lliwman askhatapuni qoq Diosmanta mañakuchun, hinan Diosqa payman yachayta qonqa”, nispa (Sant. 1:5). Jehová Dios uyariwananchispaqqa mañakusqanchisman hinan ruwananchis, chaypaqmi Bibliata estudiananchis, yachasqanchisman hinataq kawsananchis. Allin yuyayniyoq hunt’aq kamachiq apachimuwasqanchis qelqakunan willawanchis Saqraq trampankunamanta, chaykunaman ama urmanapaq ima ruwananchistapas.
19 Diosmanta mañakuy Bibliata estudiaypas yanapawanchismi allin kaqta munakunapaq mana allin kaqtataq cheqnikunapaq (Sal. 97:10). Chaymantapas, mana allinkuna ruwaymanta sasachakuykuna kasqanpi yuyaymanaymi anchata yanapawanchis (Sant. 1:14, 15). Chhaynapin Saqraq tentacionkuna churawasqanchista mana munapayanchischu, aswanmi cheqnikunchis.
20 ¡Anchatan agradecekunchis Saqraq trampankunamanta ayqenapaq Dios yanapawasqanchismanta! Santo espiritunwan, Bibliawan, llaqtanwan iman Diosqa “mana allinkaqmanta” qespichiwanchis (Mat. 6:13). Qatimuq estudiopin yachasunchis Saqraq iskay trampankunamanta, chaykunawanmi Dios serviqkunata hap’ishan.
[Uranpi willakuy]
Allinmi kanman Familiantin Diosta Yupaychana Ch’isipi “Estrategia contra la presión de grupo” nisqata t’aqwiriy, chaymi kashan Lo que los jóvenes preguntan. Respuestas prácticas (volumen 2) libropi 132, 133 paginakunapi. T’aqwirillaytaq w10 15/11 pág. 9 párrs 11-15; km11 07 pág. 2.
[Tapuykuna]
1, 2. ¿Saqraq ima trampankunamantan kay estudiopi t’aqwisun?
3, 4. ¿Iman sucedenman rimasqanchista mana reparakuqtinchis?
5. ¿Imatan t’aqwikunanchis qallunchiswan ama ninata hap’ichinapaq?
6, 7. a) ¿Imaraykun hukkunamanta mana allinta rimasunman? b) ¿Imatan ruwana pipas ñoqanchismanta mana allinta rimaqtin?
8, 9. ¿Imaraykun Pilato Jesusta wañuyman huchacharqan?
10. ¿Imaraykun Pedro mana reqsiqpas tukurqanchu Jesusta?
11. ¿Imakunawanmi mat’ipayasqa kasunman?
12. ¿Imanaqtinmi Pilatopas Pedropas manchakuyman mat’ipayasqa kayman urmarqanku?
13. ¿Imatan necesitanchis mat’ipayayta atipanapaq?
14. ¿Ñawpaqpi pantasqanchismanta imata creenanchistan Saqra munan?
15, 16. ¿Imatan ruwawaq sinchi huchachakuy trampaman ama urmanaykipaq?
17. ¿Imaynatan Jesuspa sacrificion yanapawanchis?
18. ¿Imakunatan ruwananchis Saqraq trampankunaman ama urmanapaq?
19, 20. ¿Imaraykun mana allin kaqta cheqnikunanchis?
[21 paginapi foto]
Comunta rimaspaqa iñiq t’aqapin ninata hina sasachakuykunata paqarichisunman
[24 paginapi foto]
Huchachakuywan ama ñit’ichikuychu
^ ***w12 15/8 paginakuna 25-29 Saqraq trampankuna contra qaqata sayasun***
Saqraq trampankuna contra qaqata sayasun
‘Saqraq q’otukuq yuyayninkuna contra qaqata sayaychis.’ (EFE. 6:11.)
¿IMA NISPAN KUTICHIWAQ?
¿Imatan ruwasunman qolqe maskhay trampaman ama urmanapaq?
¿Iman cristianokunata yanapanqa wasanchay huchaman ama urmanankupaq?
¿Imaynapin allinninchispaq qolqe maskhayman qhelli huchamanpas mana urmasqanchis?
SAQRAQA manan runakunata khuyapayanchu astawanqa Dios serviqkunata. Payqa kay pachapiraq kashaq akllasqa cristianokuna contran kashan (Apo. 12:17). Chay hunt’aq sonqo cristianokunaqa predicaciontan kay tiempopi umallishanku, paykunan willarqanku kay pachata Saqra kamachisqanta. Satanasqa cheqnikullantaqmi ‘wak ovejakunatapas’, paykunaqa wiñay kawsaytan suyakushanku, chaytan Saqraqa manaña suyakunchu (Juan 10:16). ¡Chayraykuchá Saqraqa sinchi phiñasqa kashan! Hanaq pachapaq otaq kay pachapaqña suyakuyninchis chaypas, Saqraqa lliw cristianokunatan trampanpi urmachiyta munawanchis (1 Ped. 5:8).
2 Chaypaqmi imaymana trampakunata churan. Runakunaq yuyaynintan tutayachin allin willakuykunata ama uyarinankupaq, trampankunata ama reparanankupaqpas. Cristianokunatapas imaymana trampakunawanmi hap’ishan (2 Cor. 4:3, 4). Ñawpaq estudiopin yacharqanchis kinsa trampakunamanta, chaykunan karqan: mana yuyaywan rimay, manchakuy mat’ipayasqa kay, huchachakuypas. Kunanqa iskay trampakunamantan t’aqwirisun: qolqe sonqo kaymanta, wasanchay huchamantawan.
QOLQE SONQO KAYMANTA CUIDAKUSUN
3 Huk rikch’anachiypin Jesús rimarqan khiska-khiska ukhupi muhu tarpusqamanta. Chaywanmi rikch’anachirqan ‘Diospa siminta uyariqkunawan, ichaqa kay kawsaypi afanakuywan, qhapaq kaykunawan q’otuchikuspa, imaymana munapayaypiwantaq sonqoman haykuspa simita p’ampapun, chaymi mana rurupunchu’ (Mar. 4:18,19). Rikusqanchis hina, Saqraqa qolqe sonqo kaytan huk toqllata hina churan.
4 Iskay ruwaykunan ‘simita p’ampapun’. Ñawpaqkaqqa ‘kay kawsaypi afanakuymi’. Kay ‘tukukuy qaylla p’unchaykunapiqa sasa tiempokunapin’ kawsashanchis, chaymi imaymana llakikuykunawan mana puñuypas chayawanchischu (2 Tim. 3:1). Imapas sinchi valesqanwan, mana llank’ana kasqanwan iman sasata killa tukuykama qolqeta aypachikunchis. Hamuq tiempopi yuyaykuspaqa yaqapaschá tapukusunman: “Kay llank’anamanta lloqsipuqtiy, ¿aypawanqachu kawsanaypaq?” nispa. Chay llakikuykuna kasqanraykun wakinqa tukuy atisqankuta qolqeta huñunku, chhaynapi mana pisichikuypi tarikunankupaq.
5 Jesusqa rimallarqantaqmi ‘qhapaq kaykunawan q’otuchikuymanta’, chaymi kay kawsaypi afanakuypiwan simi uyarisqankuta p’ampaspa mana ruruchinchu. Biblian nin ‘qolqeyoq kay runata waqaychasqanta’ (Ecl. 7:12). Ichaqa, qolqe maskhayllaman qokuyqa mana yuyayniyoq kaymi. Askha runakunan cuentata qokurqanku qhapaq kanankupaq astawan kallpachakuspaqa astawan qolqe sonqo kay trampaman urmasqankuta. Chhaynapin wakinqa qolqeq kamachinman tukupunku (Mat. 6:24).
6 Mana reparakushallaqtinchismi qolqeta astawan ganayqa sonqonchispi wiñanman. Kaypi yuyaykuy; yaqapaschá patronniyki nisunkiman: “¡Willasqaywanqa kusikunkin! Kay empresan huk allin contratota ruwarqamun. Hamuq killakunapin astawan llank’anayki kanqa, ichaqa aswan allin pagotan chaskinki”, nispa. ¿Ima nispan kutichiwaq? Familiata uywanapaq qolqe ganayqa allinmi, ichaqa manan chayllatachu ruwanayki (1 Tim. 5:8). Kaykunatawanmi tapukunayki: “¿Hayk’a horatan astawan llank’anay kanqa? ¿Aypawanqachu tiempoy huñunakuykunaman rinaypaq, familiantin Diosta yupaychanaypaqpas?”, nispa.
7 Iman aswan importate kanman, ¿astawan llank’aspa aswan qolqeyoq kaychu, icha Jehová Dioswan allinpi kaychu? ¿Astawan qolqe gananaykiraykuchu Diospa Gobiernonta qhepaman churawaq? ¿Entiendenkichu iman sucedenman iñiyniykita qhepaman churaqtiyki, hinallataq familiaykita iñiyninpi mana yanapaqtiyki? Sichus chhaynapi tarikushanki chayqa, ¿imatan ruwawaq qolqe sonqo kay trampaman ama urmanaykipaq? (Leey 1 Timoteo 6:9, 10.)
8 Qolqe sonqo kayman ama urmanaykipaqqa qhawarikuy imayna kawsashasqaykita. Amapuni Esaú hina kaychu, paymi ruwasqanwan rikuchirqan espiritual kaqkunata wikch’uykusqanta (Gén. 25:34; Heb. 12:16). Amataq qhapaq wayna hinapas kaychu, payqa Cristoq discipulon kananpaqmi kaqninkunata vendespa wakchakunata yanapanan karqan, ichaqa ‘llakisqan ripurqan, sinchi qhapaq kasqanrayku’ (Mat. 19:21, 22). Payqa atinmanmi karqan kay pachapi aswan importante runaq discipulon kayta, ichaqa qhapaq kayta astawan munakusqanraykun mana atirqanchu. Chhaynapi mana tarikunapaqqa cuidakunanchismi qolqe sonqo kayman ama urmanapaq.
9 Qolqemanta ama sinchita llakikunaykipaq Jesuspa yuyaychasqanta kasukuy, nirqanmi: “Ama llakikuychischu: ¿Imatan mikhusunchis, imatan ukyasunchis, imawantaq p’achakusunchispas? nispaqa. Tukuy chaykunamantaqa mana iñiqkunallan llakipakunku, hanaq pacha Yayaykichisqa yachanmi tukuy chaykuna necesitasqaykichista”, nispa (Mat. 6:31, 32; Luc. 21:34, 35).
10 Bibliata qelqaq Agurqa yacharqanmi qolqe chaniyoq kasqanta, ichaqa manan qhapaq kaykunawan engañachikurqanchu. Chayraykun Diosmanta mañakurqan: “Ama wakchayachiwaypaschu qhapaqyachiwaypaschu, sapa p’unchay mikhunallayta qoykuway”, nispa (Pro. 30:8). Kallpachakusun pay hina yuyaykunapaq. Kay pachapi afanakuykuna qhapaq kaykuna munapayaypas iñiyninchispin pisipachiwanchis. Sichus qolqemanta nishuta llakikusun chayqa, manan tiemponchis kallpanchispas kanqachu Dios serviyninchista hunt’anapaq. Chhaynaqa allintapuni decidikuy Saqraq churasqan qolqe sonqo kay trampaman ama urmanaykipaq (leey Hebreos 13:5).
CUIDAKUSUN WASANCHAY HUCHAMANTA
11 Wakin runakunaqa kallpasapa animalkunata hap’inankupaqmi pampata t’oqonku, hinaspa mana reparayllata chay t’oqota pakanku k’allmakunawan, raphikunawan hallp’awan ima, chhaynapi hap’inankupaq. Chaymi rikch’akun Saqraq churasqan huk trampanman: chayqa qhelli huchaman urmachisqanmi (Pro. 22:14; 23:27). Wakin cristianokunaqa huchaman apaq kaqkunamanta mana cuidakusqankuraykun t’oqoman hinan urmarqanku. Wakinqa mana casarakusqanku runawanmi amigontin kanku, chhaynapin wasanchay huchaman urmarqanku.
12 Llank’anapin astawanqa chay sucedenman. Runakunata tapuspan yachakurqan 100 warmikunamanta kuskan más qosankuta llank’anankupi engañasqankuta, qharikunamantataq yaqa llapanku. Yaqapaschá llank’ananchispi unay kasunchis huk warmiwan otaq huk qhariwan. ¿Imaynatan paykunawan tratanakunchis? ¿Kallpachakunchischu paykunawan llank’anamanta kaqkunallata allinta hunt’anapaq, chhaynapi sonqonchispi ama imapas paqarinanpaq? Yaqapaschá huk cristiana sapa kutilla llank’anapi huk compañeronwan rimanman. Tukuy imaymanamanta willakunman, casado kawsayninpi kaq sasachakuykunamantapas. Otaq huk cristiano allinta reqsinakunman huk compañeranwan, khaynatataq yuyaykunman: “Kay warmiqa uyariwanmi rimasqayta imakunachus yuyaykusqaytapas allinpaqmi qhawarin. Payqa allintan respetawan. ¡May allinchá kanman wasiypi chhaynata tratawaqtinkuqa!”, nispa. Chhaynapi tarikuspaqa ratullan wasanchay huchaman urmawaq.
13 Chhayna huchaman urmayqa iñiq t’aqapin paqarillanmantaq. Chaymi sucederqan Danielta esposan Saratawan, paykunaqa precursor regularmi karqanku. Danielqa umallin karqan, manas hayk’aqpas “manan” ninmanchu iñiq t’aqapi ima llank’aytapas qoqtinkuqa. Phisqa waynakunamanmi Bibliamanta estudiota qorqan. Paykunamantan kinsa bautizakurqanku, ichaqa necesitarqankun yanapanata. Danielqa iñiq t’aqapi imaymana ruwanayoq kasqanraykun esposan sapa kutilla paykunata yanapaq. Danielpa ñawpaq estudiantenkuna yanapayta necesitaqtinkuqa Saran chayta ruwaq. Paypas necesitarqantaq kallpachayta chayqa, chay estudiantekunamantan chaskiq. Chhaynapin Saraqa urmanan patapiña kasharqan. ¿Imapin tukurqan? Danielmi nin: “Esposayqa askha killakunan paykunata yanaparqan chhaynapin espiritualpi pisiparqan, manataq kallpachaytapas chaskirqanchu. Ñoqan mana allintachu yanaparqani chaymi wasanchay huchaman urmarqan. Pisipashaqtinmi mana repararqanichu imaymana ruwanayoq kasqayrayku”, nispa. ¿Imatan ruwasunman chhayna llakipi ama tarikunapaq?
14 Wasanchay t’oqoman ama urmanaykipaqqa casarakuspa compromiso ruwasqaykichispi yuyaymanaymi yanapasunki. Jesusmi nirqan: “Runaqa Diospa hukllachasqantaqa ama t’aqachunchu”, nispa (Mat. 19:6). Amapuni hayk’aqpas yuyaykuychu iñiq t’aqapi ruwanaykikuna esposaykimanta aswan importante kasqanta. Sichus sapa kutilla mana importante kaq ruwaykunapi purinki chayqa reparakuy, yaqapaschá casado kawsayniykipi imapas mana allinchu kashan. Yaqapaschá tentacionpi tarikuspa hatun huchaman urmawaq.
15 Sichus umalli kanki chayqa, allintan ruwashanki iñiqmasikunapi interesakuspa. Apóstol Pedron qelqarqan: ‘Qankunaman hap’ichisqa kashaq Diospa ovejankunata allintapuni michiychis, makilla qhawaspa, ama kamachisqa hinachu, aswanpas sumaq munakuywan, ama qolqepaqchu, aswanpas tukuy sonqo llank’aychis’, nispa (1 Ped. 5:2). Chaypi nisqanman hina, manan saqenaykichu iñiq t’aqapi iñiqmasikunata. Ichaqa manan allin michiq kanaykiraykuchu allin qosa kasqaykita saqenayki. Mana yuyayniyoq kaymi kanman sichus iñiq t’aqata yanapanaykirayku esposaykita qonqawaq chayqa. Danielmi nin: “Manan imaymana ruwaypi purispachu familianchistaqa saqerparina”, nispa.
16 Qhawaq, ¡Despertad! revistakunapin lloqsimurqan allin yuyaychaykuna, chaykunan yanaparqan casarasqa cristianokunata wasanchay hucha trampaman ama urmanankupaq. Yachanapaq, 15 de setiembre 2006 watapin La Atalaya revistapi lloqsimurqan kay yuyaychay: “Llank’asqaykipipas, may tarikusqaykipipas cuidakuy ima ruwaykunachus hukwan munanachisunkiman chaykunamanta. Huk qhari huk warmiwan llank’anapi qhepakunkuman astawan llank’anankupaq chayqa yaqapaschá huchaman urmankuman. Casado hinan rimasqaykiwan ruwasqaykiwanpas sut’ita rikuchinayki qosallaykita otaq esposallaykita munakusqaykita. Dios sonqotaq kanki chayqa manan qhawapayanasuykikupaq hinaqa p’achakunaykichu nitaq asiykachakunaykichu [...]. Wawaykikunaq, qosaykiq otaq esposaykiq fotonta alayripi hap’isqaykin yuyarichisunki qantapas hukkunatapas imachus aswan importante qanpaq kasqanta. Amapuni huktaqa munapayaychu amataq dejaychu munapayanasuykikuta”, nispa.
17 Abril killa 2009 watapin ¡Despertad! revistapi lloqsimurqan “¿Qué implica realmente la fidelidad conyugal?” nisqa yachachikuy, chaypin willarqan casado kashaspa hukwan warmi-qhari puñuypi nishuta yuyaykuqkuna astawan wasanchay huchaman urmanankuta (Sant. 1:14, 15). Casarasqa cristianokunapaqqa may allinmi kanman chay willakuyta wakmanta t’aqwiriy. Casarakuytaqa Diosmi paqarichirqan, chaymi ancha chaninpaq qhawarinanku. Sapa kutilla rimanankupaqmi tiempota horqonanku, chaywanmi rikuchinqaku Diosmanta hamuq kaqkunata ancha chaninpaq hap’isqankuta (Gén. 2:21-24).
18 Sichus hayk’aqllapas hukta munapayaypi yuyaykunki chayqa, yuyaymanay qhelli hucha ruway wasanchay huchapas mana allinpi tukusqanta (Pro. 7:22, 23; Gál. 6:7). Qhelli huchaman urmaqkunaqa Jehová Diostan phiñachinku, qosankuq otaq esposankuq sonqontan k’irinku hinallataq paykunaqtapas (leey Malaquías 2:13, 14). Chaymantapas yuyaykuy ch’uya kawsay allinpuni kasqanta. Chhaynata kawsaspaqa manan wiñay kawsayllatachu tarinki, kunanpas thakmi kusisqa kawsanki (leey Proverbios 3:1, 2).
19 Huk salmistan Diosman takirqan: “Yachachikuy simiykita munakuqkunaqa sumaqllatañan kawsanku, manan paykunataqa imapas misk’achinchu”, nispa (Sal. 119:165). Kay millay tiempopi kawsaq cristianokunaqa munakunankun cheqaq kaqta, ‘allintapunin reparananku imaynatachus kawsashasqankuta, [manan] mana yuyayniyoq hinaqa kawsanankuchu, aswanpas yachayniyoq hinapunin kawsananku’ (Efe. 5:15, 16). Saqraq trampankunaqa tukuypin kashan Dios serviqkunata urmachinanpaq. Ichaqa, ‘qaqata sayananchispaqmi’ Diosqa tukuy necesitasqanchista qowanchis, chhaynapi ‘Saqraq llapa rawrashaq wach’isqankunata thasnunanchispaq’ (Efe. 6:11, 16).
[Uranpi willakuy]
Sutikunatan cambiakurqan.
[Tapuykuna]
1, 2. a) ¿Imaraykun Saqra mana khuyapayanchu akllasqakunata ‘wak ovejakunatapas’? b) ¿Saqraq ima trampankunamantan kay estudiopi t’aqwirisun?
3, 4. ¿Imaynatan kay pachapi llakikuykuna qolqe sonqo kayman apawasunman?
5. ¿Imaraykun qhapaq kaykunawan q’otuchikuy yanqa kanman?
6, 7. a) ¿Imaynatan llank’asqanchispi urmasunman qolqe sonqo kay trampaman? b) ¿Imakunatan qhawarinanchis astawan llank’anapaq niwaqtinchis?
8. ¿Bibliapi ima ejemplokunan yanapawanchis imayna kawsasqanchista qhawarikunanchispaq?
9, 10. ¿Imaninmi Biblia qolqe maskhaymanta?
11, 12. ¿Imaynapin huk cristiano llank’ananpi wasanchay huchaman urmanman?
13. ¿Imaynapin huk cristiano iñiq t’aqapi huchaman urmanman?
14, 15. ¿Iman casado cristianokunata yanapanqa wasanchay huchamanta cuidakunankupaq?
16, 17. a) ¿Imatan casarasqa cristianokuna llank’anankupi ruwankuman? b) Wasanchay huchaman ama urmanapaq yanapaykuna lloqsimusqanta willay.
18, 19. a) ¿Imakunapin tarikunku wasanchay huchaman urmaqkuna? b) ¿Imakunapin allinninchispaq kanqa casado kawsaypi hunt’aq sonqo kay?
[26 paginapi foto]
Qolqe maskhayman qokuyqa Dios sonqo kasqanchistan chinkachinman. Ama chaymanqa urmaychu
[29 paginapi foto]
Sichus hukta munapayasunman otaq dejallasunman munapayawananchista chayqa, wasanchay huchamanmi urmasunman
^ ***bh página 197-página 199 Mesiaspa chayamunanta profeta Daniel willan***
Mesiaspa chayamunanta profeta Daniel willan
MANARAQ Jesús naceshaqtin pisqa pachak wata ñawpaqtan profeta Daniel kawsaran. Jehová Diosmi Danielman willaranña hayk’aqmi Jesús hawisqa kanan karan Mesías otaq Cristo kananpaq. Danielta niran: “Kaytan yachanayki entiendenayki: Jerusalenta wakmanta sayarichinapaq perqanapaqwan kamachisqa simi lloqsimusqanmanta Diospa akllasqan Kamachikuq hamunankamaqa qanchis semanan kanqa soqta chunka iskayniyoq semanapiwan”, nispa (Daniel 9:25).
¿Hayk’aqmi Mesías rikhurimunan karan? Chaypaqmi ñawpaqta yachana ima watamantapacha yupakuyta qallariran Mesías rikhurimunanpaq. Profeciaq nisqan hina yupakuytaqa qallariran, ‘Jerusalenta wakmanta sayarichinapaq perqanapaqwan kamachisqa simi lloqsimusqanmantapachan’. ¿Hayk’aqmi chay kamachikuy ‘simi lloqsimuran’? Profeta Nehemiasmi willan “rey Artajerjes iskay chunkakaq watapi kamachikushaqtin” chay kamachikuy simi lloqsisqanta (Nehemías 2:1, 5-8). Askha historiadorkunaq willasqan hina rey Artajerjesqa kamachikuyta qallariran 475 watapi manaraq Jesús hamushaqtin (m.J.h.). Iskay chunka wata kamachikuyninqa tupan 455 watawan (m.J.h.). Chay rayku Mesías rikhurimunanpaq Danielpa profetizasqan yupakuyta qallariran 455 watamantapacha (m.J.h.).
Danielqa willaranña hayk’a tiempomanta “Diospa akllasqan Kamachikuq” rikhurimunanta. Profecian niran, “qanchis semanan kanqa soqta chunka iskayniyoq semanapiwan”, nispa, llapanpiqa 69 semanakunan. ¿Hayk’a tiempotaq chay 69 semanakuna? Huk Bibliakuna nisqan hina, manan qanchis p’unchay semanakunachu, aswanmi watapi yupasqa semanakuna. Sapanka semanataq tupan qanchis watawan. Ñawpa judiokunaqa qanchis watatan yuparanku huk semanata hina. Yachanapaq, sapa qanchis watan huk watata waqaycharanku, chay watatan suticharanku sábado wata nispa (Éxodo 23:10, 11). Chay 69 semanakunan tupan 483 watakunawan.
455 watamantapacha (m.J.h.), 483 watakunata yupaspan 29 wataman chayanchis (J.h.q.), chay watapin Jesús bautizakuspa Mesiasman tukupuran (Lucas 3:1, 2, 21, 22). Arí, chay profeciaqa k’apaktan hunt’akuran.
[Uranpi willakuy]
455 watamanta (m.J.h.) 1 watakama (m.J.h.) yupakun 454 watakuna. Chaymanta, 1 watamanta (m.J.h.) 1 watakama (J.h.q.) yupakun huk watallata. 1 watamantataq (J.h.q.) 29 watakama (J.h.q.) yupakun 28 watakunata. Kinsantinta yupaspa (454+1+28) yupakun 483 watakunata. Jesusmi “wañuchisqa” karan 33 watapi qanchis chunka semanakuna ukhupi (Daniel 9:24, 26). Astawan yachayta munanki chayqa maskhay Prestemos atención a las profecías de Daniel nisqa libropi, 11 capitulota, Perspicacia para comprender las Escrituras, vol. 2 libropi 1014-1017 paginakunata. Chay librokunataqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.
[198 paginapi yachanapaq dibujo]
(Imaynapuni kasqanta yachanaykipaq, qelqata qhaway)
‘QANCHIS CHUNKA SEMANAKUNA’
490 watakuna
7 semanakuna 62 semanakuna 1 semana
(49 watakuna) (434 watakuna) (7 watakuna)
455 406 ← m.J.h. J.h.q. → 29 33 36
‘Jerusalén Jerusalén Mesías Mesías ‘Qanchis chunka
wakmanta wakmanta chayamun “wañuchisqa” semanakunaq’
sayarichinapaq sayarichikun tukukusqan
[...] simi lloqsimusqan’