text:
Jövin kënikichö alli kaqkunata akrë
“[Jövinkuna] Jehovä Diospa jutinta alabayë.” (SAL. 148:12, 13)
1. ¿Imakunachötaq jövinkuna kushishqa yanapakïkäyan?
PRECISAQ tiempukunachömi kawëkantsik. Më tsë nacionpita millonyëpayan nunakunam rasumpa kaqpita yachakïkäyan (Apoc. 7:9, 10). Mëtsikaq jövinkunam nunakunata kushishqa yanapëkäyan Bibliapita yachakuyänampaq y salvacionta tariyänampaq (Apoc. 22:17). Wakin jövinkunaqa, Bibliata yachakïkaqkunatam kawëninkuna mas alli kanampaq yanapëkäyan, y wakinkunanam juk idiömata parlaq sitiukunachö alli willakïta gänas gänaslla musyatsikïkäyan (Sal. 110:3; Is. 52:7). Diospa markan rurëkanqanqa alläpa kushikïtam apamun. Jövin, ¿imanötaq tsë rurëchö mas yanapakunkiman?
2. ¿Imanötaq Timoteupa ejemplum rikätsikun Jehovä jövinkunata cargun qonampaq listu këkanqanta? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
2 Diosta shamoq tiempuchö mas sirwinëkipaqmi kananllapitana imatapis alli akranëki. Timoteu ruranqanman pensari, pëqa wamrallaraq kanqampitam alli decidirqan, tsëmi Diosta shamoq tiempuchö mas sirwinampaq yanaparqan, tsënöpam 20 watayoqnöllaraq këkar misionëru këman charqan (Hëch. 16:1-3). Pabluqa tsëllaraq patsakashqa Tesalönica congregacionpitam ëwakurqan imëkata rurar judïukuna qatikachäyaptin, y itsachi ichik killakunallata Timoteuta mandarqan tsë congregacionchö kaqkunata kallpata qonampaq (Hëch. 17:5-15; 1 Tes. 3:1, 2, 6). ¡Timoteuqa alläpachi kushikurqan tsëta ruranampaq Pablu mandaptin!
AKRANËKIPAQ KAQPITA MAS PRECISAQ KAQ
3. a) ¿Imataq kawënikichö mas precisaq akranëkipaq kaq? b) ¿Imëtaq tsëta akrankiman?
3 Jövin karninqa precisaq kaqkunatam akranantsik. Peru kanmi juk mas precisaq akrë, tsëqa, Diosta sirwim. ¿Imëtaq tsëta akrankiman? Jehovämi kënö nishunki: “Kanan jövin kënikichö yarpë Kamashoqnikipaq” (Ecl. 12:1). ¿Imanöraq tsëta rurankiman? Shonqupita patsë sirwirninmi (Deut. 10:12). Tsëta akranqëkim kawënikichö mas precisanqa, porqui tsëpita patsëqa imatapis akranqëkiqa tsëpitam dependinqa (Sal. 71:5).
4. ¿Imanirtaq imatapis alli pensëkur akranëki precisan?
4 Tsënö kaptimpis, manam Jehoväta sirwinëkipaq akranqëkillatsu shamoq tiempuchö alli kawakunëkipaq yanapashunki. Jina casakunëkipaq o mana casakunëkipaq kaqtam akranëki, jina piwan casakunëkipaq kaqta o vïdëkita imanö pasanëkipaq kaqtapis alleqmi rikänëki. Tsëta akrë precisaptimpis, puntataqa alleqran tapukunëki Jehoväta shonqupita patsë sirwita munanqëkita o mana munanqëkita (Deut. 30:19, 20). ¿Imanir? Porqui tsëpitam kanqa casakunëkipaq akranqëki y ima trabäjuta ashinqëkipis (Igualaratsi Lücas 14:16-20 textu ninqanwan). Shonqupita patsë Jehoväta sirwita munanqëkim, yanapashunki casakï y trabäju asuntukunachö alli akranëkipaq. Tsëmi, puntataqa kawënikichö ima mas precisaq kanqanta akranëki (Filip. 1:10).
¿IMATARAQ JÖVIN KËNIKIWAN RURANKI?
5, 6. Alli akranqantsik Diospa kaqchö masta ruranapaq yanapakunqampita, juk experienciata willakaramï. (Rikäri “Wamra kënïchö akranqä” neq yachatsikïtapis.)
5 Diosta sirwinëkipaq decidishqana karqa, tapukï imata ruranëkita shuyaranqanta, nïkurna alleq patsätsi imanö tsëta ruranëkipaq kaqta. Japonpita wawqim kënö nin: “14 watayoq këkarmi juk anciänuwan yachatsikoq yarqurqä, y kushishqa mana yachatsikunqäta rikarmi kuyëllapa kënö nimarqan: ‘Yuichiro wayikita ëwakï, y Jehovä qampaq ruranqanman shumaq yarpachakï’. Atska junaqkunam mañakuriryan nimanqanman yarpachakurqä. Ichikllapa ichikllapam Diosta sirwi gustar qallëkamarqan. Misionërukuna rurayanqampita leyinqämi, Diospa kaqchö masta ruranäpaq yanapamarqan”.
6 Jina ninmi: “Diosta juk nacionchö sirwinäpaq kaqman pensëkurmi imatapis akrarqä. Tsëmi ingles idiömata estudiarqä. Secundariäta usharirmi precursor kanärëkur höra höralla ingles idiömata yachatsikurqä. 20 watayoq këkarnam mongol idiömata yachakurqä y tsë idiöma parlaq grüpuchö sirwirqä. Tsëpita ishkë watatanam, 2007 wata Mongolia nacionta ëwarqä. Tsëchö precursorkunawan yachatsikoq yarqurmi rikärirqä nunakuna rasumpa kaqta yachakïta munayanqanta, tsëmi tsë markata täraq ëwakunapaq Japon nacionta alistapakoq kutirqä. 2008 wata abril killapitam, Mongolia nacionchö precursornö yanapakïkä. Tsëchö kawëqa manam fäciltsu, peru atskaqmi alli willakïkunata chaskikuyan, y Jehoväman witiyänampaqmi yanapëkä. Alli kaqta akranqäpitaqa segürum këkä”.
7. a) ¿Imakunatataq kikintsik akranantsik? b) ¿Imatataq Moisespita yachakuntsik?
7 Cada Testïgum kawëninwan imata ruranampaq kaqta decidinan (Jos. 24:15). Kuyashqa jövinkuna, noqakunaqa manam nita puëdiyätsu casakunëkipaq o mana casakunëkipaq, piwan casakunëkipaq kaqta ni ima trabäjuta akranëkipaq kaqtapis. ¿Ima trabäjutaraq akranki? Wakinnikikunaqa waktsa markachömi täräyanki, y wakinnikinam kapoqyoq markakunachö. Y llapëkipis jukläyam kayanki, imanö kayanqëkichö, rurëta puëdiyanqëkichö, imata munayanqëkichö y Diospa kaqchö rurëta munëyanqëkichöpis. Itsachi Egiptuchö winashqa israelïta jövinkunanö kayanki: Moisesqa imëka jananchö winaq y yachaq nunam karqan, peru wakin jövinkunaqa esclävullam kayarqan (Ex. 1:13, 14; Hëch. 7:21, 22). Pëkunapis precisaq tiempuchömi kawayarqan (Ex. 19:4-6). Cada ünum decidiyänan karqan Jehoväta shonqupita patsë sirwiyänampaq. Moisesqa allitam akrarqan (leyi Hebrëus 11:24-27).
8. Kawëninkunawan imata rurayänampaq kaqta pensëkaq jövinkunata, ¿imataq yanapanqa?
8 Jehovämi jövin kënikichö alli kaqta akranëkipaqqa yanapashunki. Wananqëki tiempuchö utilisänëkipaqmi musyatsikïkunata qoshunki (Sal. 32:8). Cristiänu teytëkikuna y anciänukunapis tsë musyatsikïkuna ninqannö kawënikichö ruranëkipaqmi yanapayäshunki (Prov. 1:8, 9). Kima musyatsikïkunapita yachakurishun, tsëmi yanapashunki shamoq tiempupaq alli kaqta akranëkipaq.
BIBLIAPA KIMA YANAPAKOQ MUSYATSIKÏNINKUNA
9. a) ¿Imata permitirtaq Jehovä cuentaman churamantsik? b) ¿Imatataq rikätsikuyan Diospa Gobiernunta puntaman churaqkuna?
9 Diospa Gobiernunta y alli rurëninta puntata ashiyë (leyi Mateu 6:19-21, 24-26, 31-34). Imatapis kikintsik akranapaq permitimarnintsikmi Jehoväqa cuentaman churamantsik. Pëqa manam nishunkitsu jövin kënikichö ëka tiempupa yachatsikunëkipaq kaqta. Tsënö kaptimpis, Jesusqa Diospa Gobiernunta puntaman churanapaqmi consejamantsik. Tsëta rurarninqa Diosta kuyanqëkita, wakinkunapaq yarpachakunqëkita y mana wanushpa kawëta shuyanqëkipita agradecikunqëkitam rikätsikunki. Casakïchö y trabäju asuntuchö akranqëki, ¿rikätsikunku imëka cösaspitapis mas Diospa Gobiernunta y alli rurëninta puntata ashinqëkita?
10. ¿Imataq Jesusta kushitsirqan, y imataraq rurankiman kushishqa kanëkipaq?
10 Wakinkunata yanapar kushishqa kë (leyi Hëchus 20:20, 21, 24, 35). Jesusqa kuyakïwanmi kë precisaq musyatsikïta yachatsimarkuntsik. Pëqa teytampa munëninta rurarninmi alläpa kushikïta tarirqan. Jina kushikurqanmi nunakuna alli willakïkunata chaskikuyaptimpis (Lüc. 10:21; Juan 4:34). Itsa qampis wakinkunata yanaparnin kushishqa këta tarirqunki. Jesus yachatsikunqanta kawënikichö cuentaman churarqa kushishqam kanki y Jehovätapis kushitsinkim (Prov. 27:11).
11. ¿Imanirtaq kushikïninta Baruc oqrarqan, y imatataq Jehovä consejarqan?
11 Jehoväta sirwinqantsikpitam mas kushikïtaqa tarintsik (Prov. 16:20). Jeremïaspa secretäriun Barucqa itsa tsënö kanqanta qonqarirqan. Diospa kaqchö kushikïta manam tarirqannatsu. Tsëmi, Jehovä kënö nirqan: “Qamqa kikikipaqmi jatun cösaskunata ashikanki. Ama ashïnatsu. Porqui llapan kawëkaqtam ushakätsishaq [...], y mëta ëwanqëkichöpis almëkitam premiutanö qoshqëki” (Jer. 45:3, 5). ¿Ima ninkitaq? ¿Imataq Baructa mas kushitsinman karqan? ¿Kikimpaq jatun cösaskunata ashinqantsuraq, o Jerusalempa ushakënimpita salvakïtsuraq? (Sant. 1:12.)
12. ¿Imata decidinqantaq Ramïruta alläpa kushitsirqan?
12 Wakinkunata sirwir kushikïta tareq Ramïru jutiyoq wawqim kënö nin: “Boliviachö täraq waktsalla familiapitam kä, tsëmi universidächö estudianäpaq wawqï yanapamëta awnimaptin, noqapaqqa alli parecimarqan. Peru tsëllaraqmi bautisakushqa karqa y juk precursor wawqim takshalla markaman yachatsikoq ëwayänäpaq invitamarqan. Tsëta ëwarmi, aqtsa rutupakïta yachakurqä y tsëta rurarmi mantenikoq kä. Atska nunakunam Bibliapita yachatsiyänäpaq awniyämarqan. Tsëpita ichik tiempullatam tsë markachö parlaq idiömachö tsëraq patsakashqa congregacionchö yanapakurqä. Chunka watapanam llapan tiempüwan Diospa kaqchö yanapakïkä, y alleqmi musyä kikinkunapa idiömankunachö nunakunata yachatsiqa alläpa kushikïta apamunqanta”.
13. ¿Imanirtaq jövin karninqa Jehoväta mas sirwita puëdintsik?
13 Jövin kënikichö Jehoväta sirwir kushikï (leyi Eclesiastes 12:1 *). Jehoväta maslla sirwinëkipaq alli trabäjutaraq tarinëki precisanqanta ama pensëtsu. Kananmi alli tiempu llapan shonqïkiwan Jehoväta sirwinëkipaq, manaraq familiëki kaptin, salornikichö y kallpëkillachöraq këkar. ¿Imataraq jövin kënikichö Jehoväpaq rurëta munankiman? ¿Precursor këtaku? ¿Juk idiömata parlaq nunakunata yachatsitaku? ¿O congregacionnikichö mas yanapakïtaku? Imachö yanapakunëki kaptimpis, qellëtaran wananki. ¿Imachöraq trabajanki? ¿Imata estudiëtaraq wananki?
BIBLIAPA MUSYATSIKÏNINKUNAM ALLI AKRANËKIPAQ YANAPASHUNKI
14. ¿Imanirtaq jövinkuna cuidädu kayänan imata rurayänampaq akrayanqanchö?
14 Yachakurinqantsik Bibliapa kima musyatsikïninkunam yanapashunki juk alli trabäjuta akranëkipaq. Trabäjupaq willakïkuna o reqiyäshunqëki nunakunam yanapayäshunki, täranqëki markachö o yanapakïta munanqëki markachö ima trabäju kanqanta musyanëkipaq. Tsënö karpis, cuidädum kanëki, porqui Jehoväta mana kuyaqkunaqa mundu munatsikunqankunata ashinëkipaqmi consejayäshunki (1 Juan 2:15-17). Mundu munatsikunqanta rikar qallëkuptikiqa itsa shonqïki munapärinman (leyi Proverbius 14:15 *; Jer. 17:9).
15, 16. ¿Pikunataq juk alli trabäjuta akranëkipaq yanapayäshunkiman?
15 Imachö trabajanëkipaq kaqta musyarirqa, pipis alli consejashunëkitam wananki (Prov. 1:5). ¿Pitaq akranqëki alli o mana alli kanqanta Bibliapa musyatsikïninwan rikäratsishunkiman? Jehoväta kuyaq y kuyashoqniki nunakunapa consëjunkunata wiyakï. Pëkunaqa imata munanqëkita y imata rurëta puëdinqëkita alli rikänëkipaqmi yanapayäshunki. Jehoväta kuyaq teytëkikuna y anciänukunam alli kaqta akranëkipaq yanapayäshunki. Jina precursorkunawan y congregacionta watukaqkunawan parlanqëkipis allim kanqa. Itsa pëkunata kënö tapurinkiman: “¿Imataq animayäshurqëki llapan tiempïkikunawan Diosta sirwiyänëkipaq? ¿Imanötaq precursor këman chäyarqëki, y imatataq rurayanki mantenikuyänëkipaq? ¿Ima kushikïtataq Diospita yachatsikurnin tariyarqunki?” (Prov. 15:22).
16 Alleq reqiyäshoqnikikunaqa alli pensëkurninmi imatapis consejayäshunki. Tantiyarinëkipaq, jövinllaraq këkar estudië sasa (aja) kaptin estudiëta jaqirir precursor këta munankiman. Pipis kuyashoqnikiqa cuentatam qokurinqa imanir tsëta rurëta munanqëkita, y shumaqmi rikätsishunki estudiëta sïguinqëkiqa Diosta sirwinqëkichö imapis fäcil mana kaptin raslla mana jaqirinëkipaq yanapashunqëkita (Sal. 141:5; Prov. 6:6-10).
17. ¿Imakunata akrarnintaq cuidädu kanantsik?
17 Rasun kaqchöqa, Jehoväta llapan sirweqkunam imëka pruëbakunapa pasayan, y tsëkunam höraqa Jehoväpita rakikäratsinman (1 Cor. 15:33; Col. 2:8). Wakin trabäjukunaqa Diospitam rakiramashwan. ¿Reqinkiku pillatapis juk trabäjurëkur ‘Diosman marcäquininta’ oqranqanta? (1 Tim. 1:19.) ¿Imatataq tsë pasakunqankuna yachatsikun? Imatapis akrarninqa cuidädum kanëki Dioswan amïgu kënikita mana oqrarinëkipaq (Prov. 22:3).
JEHOVÄTA SIRWIR KUSHIKÏTA TARI
18, 19. ¿Imatataq juk jövin ruranman Diosta sirwi munë shonqunchö mana yuriptin?
18 Shonqupita patsë Jehoväta sirwita munarqa, kanan jövin kanqëkita alli provechë. Kë precisaq tiempukunachö Diosta kushishqa sirwinëkipaq alli kaqkunata akrë (Sal. 148:12, 13).
19 Peru ¿Diosta sirwi munë shonqïkichö mana yuriptinqa? Tsënö karqa ama qelanëtsu, markäkïnikita mas sinchiyätsi. Dios bendicinampaq kawëninchö sinchikunqampita parlarirmi, apostul Pablu kënö nirqan: “Pero pipis juclayamanpa yarpaptinga, quiquin Dios Yayam rasumpa imanö canganta entenditsirnin musyatsinga. Tsaymi cananga imanö carpis, Señor Jesucristopa Alli Willacuyninta yachacur chasquingantsicnölla Dios Yaya munangannö shumag cawacushun” (Filip. 3:15, 16, NTCN). Jehovä alläpa kuyashunqëkita imëpis yarpë. Consejashunqëkikunaman yarpakachë. Pëmi jövin kënikichö alli kaqkunata akranëkipaq pipitapis mas yanapashunki.
^ par. 13 Eclesiastes 12:1: “Kanan jövin kënikichö yarpë Kamashoqnikipaq mana alli tiempukuna manaraq chämuptin, o ‘mananam kallpä kannatsu’ ninëki watakuna manaraq chämuptin”.
^ par. 14 Proverbius 14:15: “Mana musyaqqa imëka niyanqanmanmi markäkun, peru musyaq kaqqa mëpa ëwanampaqpis alliraqmi rikan”.


c: text/html

text:
Witsayhanka
Wichahanka icha Wichaqhanqa (kastilla qillqaypi: Huichajanga / Huichaganga / Huischajanga / Huichcanga / Huichganga / Huichjanca) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Qhanqaraqha, Wallqan rit'i urqukuna ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.267 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chinchiy
- Hankaraqa
- Ishinka
- Pallqarasu
- Phaqcharahu
- Ranrapallqa
- Tuqllarahu
- Urus
- Sinru qillqa: Anqash suyupi urqukuna

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Yuyashpa ima shina quishpiri, taripa, sumac causay pachapi, mashcanga ricsipi cusilla causayta, ayacunapi mana pi miticuchum, runacunapac ucullapi tián.
Yuyashpa mana ricsicuna runaman millayhuán ricuchum ñausashina pishihuán. Caycuna tucuy llaquicunata apamushca; chaymantami tucuylla ninchic, runacuna, pacha callaricpi mana manchay, huaccha llaqui charic carca, quishipita munashpa, rimaytapes cusilla cacharishpa, paycunahuánmi huiñarca.
Yuyashpa runacunapac ancha allimi taripacuna mitsachum, mana runacuna cayta ricushpa hatum piñayhuán jatarichum.
Yuyashpa mashcanami llactacunaman, pay pura, mayjanpes cachum tandarishpa alli causayta catina.
Yuyashpa imashinami llactacuna tinguinacushca HATUM SUYUPI, catishpa alli yuyayhuán quella rurashcata, mana astahuán runacunata llaquichichum sumaclla cari, huarmicuna shuc maquillahuán causachum; chaymanta ninchic, puricunahuán shucla pachaman chayashum quishpicunahuán.
Yuyashpa imashina llactacunapes mingayta rurashca, tandarishca mama suyupi, rimayta cushcami tucuy runa quishpihuán causachum.
Yuyashpa chay taripacunaca astahuán allimi tucuyllacunapac, runacunapac, maypipes tiacuchum cay ura pachapi.
HATUM TANDARI
Nin, cay shuricunata, tucuy runacuna uyachum, imashina llactacuna, utiuc, hatum cachum tandari quipa sumacta rimarishpa, tutamanta, punlla, chishi, tuta cachum, llactacunallatac, ayllucunaman runacunama yachay huasipi shina yachachinga cay nishcacunata. Chaymantami pacarina shina llugshinga quishpicuna, alli causaycuna tucuypaglla.
Tucuy runacuna quishpirihuán huiñán, pactacunahuampes, pay pura, umahuán, ayahuán chay shucuna shina, chaymantami shuclla shina causangacuna.
Tucuy runacuna paycunapac charín quishpita; rimaycunapi nishcata, misho, yana, quillu cachum, cayta, chayta nichum, rimachum, Pachacamac charichum mana charichum, charic cachum, mana charic cachum, caypi huiñashca cachum, shuctac llactapi huiñashca cachum.
Chasnalatac mana astahuán alli llacta cangachu, paypac allpacuna shuctac maquicunapi tiacuc, quishpilla cacpipes. Quishpicunata sisachinallami, millay runacuna munacpi, mana munacpi.
Tucuy runacunami quiquin causayta, quishpita charín, mana pi shuashina caminga.
Mana pi cay pachapi yanacuna, mitayucuna canga; yana catuc anchurichum tucuy llactacunapi.
Mana pi ñacaychinga, pingay macaycunatapes mana cungachum runacunaman.
Tucuy runacunami paycunapac quiquin causayta charín taripa allichicunahuán.
Tucuymi chasnallatac can taripa ñaupapi, tucuymi paypac alli maquipi churaringa. Tucuymi shuclla causaymanta huiñarcanchic, mana pi cayta quichuchum.
Tucuy runacunami taripa huasicunaman chayanga, chaypi mashcangapac mana chay shuccuna millayta mashcachum. Hatum quellacunami tucuy llactacunapi caytucuyta ricunga sinchi ñahuihuán.
Mana pi amsa ucuman apanga, shuctac allpacunamantapes pi surcunga.
Tucuy runacunami shinallatac canga quiquin pura shina, caypica pay nishcacunata uyanga cuna, rucucuna cacpi, taripa cacpi, chaypimi quellacunata ricunga mana millayta uyashpa.
1. Tucuy runacunami llaquita charishpa paypac millacunahuán mashcanga mana chaychu nishpa, imashina taripacuna nin. Yaya taripacuna mashcanga mitsata.
2. Mana pi amsa ucuman apanga pandari nishcamanta, imashina nin quiquin llactacunapac quellca, mashcanacungami haum llaquichi, tucuylla allí ricuyhuán ricushpa.
Mana pi shuctac miticucpi urmanga quiquin causaypi, ayllucunapipes, alli shutipipes illaringa chasnacuna millayta cushca nishpaca.
1. Tucuy runacunami maipipes puringallami, paypac allpa llactapi.
2. Tucuy runacunami llugshingalla shuctan llactacunaman, cutín paypac quiquin llactaman tigrangapac.
1. Pi caticucpi, runacuna maypi miticunata mashcan, mana pi chaymantaca llugshichinga, mayjan llactapi cachum.
2. Cay miticunapi, masna taripa nicpi, runa millay cacpipes mana llacta cayahuán ricunga.
1. Tucuy runacuna quiquin llactata charinga.
2. Mana piman quiquin llactata quichunga, nishpapes shuctala llactata mashcanga.
1. Caricuna, huarmicuna, longocuna cashpa, mana pi munashpa shuctac carahuán, shuctac llactahuán tinguinacungallami yaya, mama cangapac, chasna causangallami alli tandarishca, tinguinacuymi cari, huarmi zapalla saquiricpi.
2. Cari, huarmi nicpila tinguinacunga cuna.
3. Ayllucuna ñaupamanta shamun, paycunami tucuy allpapi tandarishpa llactata rurán.
1. Tucuy runacunami paycunapac quiquin allpata charinga, paycunala, hatum tandaripacpes.
2. Mana paycunapac allpacunata quichunga.
Tucuy runacuna yuyay quishpita, Pachacamac yuyacta charín; chaylapitac saquingacuna Pachacamac yuyay shuctac yuyacunahuán. Caycunataca paylatac, tandarishca cacpipes chayshuc cuna uyachum yuyaycunapi cacharichum.
Tucuy runacunami yuyanata, rimanata quishpichingalla. Mana pi paypac yuyaycunamanta caminga, quichunga. Rimay cunatapes cacharincunallami caycuna alli cacpi ushacunata catishpa imashinapes cachum.
1. Tucuy runacunami quishpi tandaycuna ruranga mana pi piñachichum.
2. Mana pi cay tandaycunaman piña nishpa apanga.
1. Tucuy runacunami llacta camayu cunapi curaga shina ruranga paylatac, shuctac cunapi shutipi.
2. Tucuy runacunami camayuc cunaman chayanga, mana shuccuna astahuán chayshu canahuán cachum.
3. Ayllucunapac quiquin yuyaycunahuán camayucunata purichinga; chaycunataca alli acllayhuán mashcanga; cay alli aclla tandarica huata, huata quipa ruraringa, acllapica upalla shitanga, ama shitay amsapi chingarichum.
Tucuy runacunami ayllupac cashpa charingacuna sumac ricuy, llactacunallapitac quiquin pura mashcanga cuna, paycunapac ancha ministicuna, allí yuyaycunahuán tucuy causachum.
1. Tucuy runacunami llangata charinga paycunalatacmi llanga mayta mashcanga, mana chasnalla shitashca causangapac.
2. Tucuy runacunami alli cullquita japinga, mana shuc cunaca alli, chayshuc cunaca yaricay puchu cunahuán.
3. Tucuy runacunami paypac llangacunamanta cullquita japinga, pay, huarmi, huahua ayllucuna micunapac, churanapac charichum.
4. Tucuy runacunami nishpaca tandarita ruranga, paylatac chaypi tandaringa shuctac cunahuán.
Tucuy runacunami samayta charinga llanga quipaca, chasnallatac punllacunapi cayta, chayta puringa, rimanga shuyunata quichungapac, chaypacca cullquita japinga.
1. Tucuy runacunami alli causayta charinga, paypac huarmi, huahuapes chasnallatac causanga, unguyta quichushpa, micunapes alli cachum, churanacuna, huasitapes tucuyllami charinga; mana llanga charishpa, unguyhuán, rucuyashpa, huacchayashpa hatum apucuna tucuyta chasna cachum ricunga.
2. Chichu huarmipes, llullu huahuacunapes alli causaytami charinga. Tucuy llullu huahuacuna, tinguy mana tinguy huiñashca, chasnallatac shumay causayta charinga cuna.
1. Tucuy runacunami yachachi huasiman chayanga. Yachayca mana cullquihuán randinachu, tucuypacmi yangalla huahua huasicunamanta hatum yachay huasiman ringa.
2. Yachachimi canga uma hatumhuán, aicha sinchiyachum, chaylapitac quishpita apachum tucuy llactacuna tandarichum sumaclla, quiquin pura alli causachum.
3. Yayacuna paycunalatac mashcanga manashca yachachita churi, hushushicunaman.
1. Tucuy runacunami paypac ayllucunapac causayta causanga. Hatum yachanacunatapes ministishpa mashcanga paypac chayshu cunapapes.
2. Tucuy runacunami yachayuc manta japinga masna paymanta shuctac yachayuc cuchum.
Tucuy runacunami paypac quiquin llactapi, chayshuc llactacunapipes quishpicunata, alli cunatapes hatum quellcapi nishcata taringa, ima shina llacta mama rurarca.
1. Tucuy runacunami chayshuc cunahuán llactaman anchata cuyanga, paycunalatac quipaca quishipirichum.
2. Caytucuy nishcacunata tucuyllami yachan, chaymantami huaquichina mana chingarichum; ayllucuna, llactacuna sumaclla tiachum, mana chayshu cunaman quichushpa, camishpa, millashpa. Llactacuna alla shayarichum, quipa mana huacangapac.
3. Cay quishpi cunaca mana pi japingachu jarcangapac mana hatum llacta nishca cunata, paypac hatum tandari quipa.
Mana ima cay rimaycunamanta rimanallachu, shuctac llactacunaca mana cayta japingachu quiquinta rurangapac, runacunapes, ayllucunapes mana shinallatac paypac causaypi churunga chayshuc cunaman quichusha nishpa caya sumac rimayta.


text:
14 KAQ YACHACHIKUY
¿Imatam rurana ayllupi kusisqa kawsanapaq?
¿Imatam rurana allin qosa kanapaq?
¿Imaynatam casada warmi rurayninkunata allintapuni ruranman?
¿Imakunatam rurana allin tayta otaq allin mama kanapaq?
¿Imaynatam churi-wawakuna yanapakunmanku ayllunku kusisqa kawsananpaq?
1. ¿Imatam rurana ayllupi kusisqa kawsanapaq?
JEHOVÁ DIOSQA munanmi ayllukuna kusisqa kawsakunankuta. Chaymi Palabranpiqa sapakamaman kamachikuykunata qon, willantaqmi paykunamanta ima munasqantapas. Kamachiyninkunata kasukuptinkuqa kusisqam tarikunqaku. Jesuspa nisqanpi hinam: “Aswan kusisqaraqmi Diospa palabranta uyarispa kasukuqkunaqa” (Lucas 11:28).
2. ¿Imatam yachananchik ayllu ukupi kusisqa kawsakunapaq?
2 Ayllupi kusisqa kawsakunapaqqa Jehová Dios ayllu unanchaq kasqantam reqsikunanchik. Kikin Jesusmi nirqa Diosqa, ‘Taytanchik’ kasqanta (Mateo 6:9). Hanaq pachapi kaq Taytanchik munasqanraykum kay Pachapi ayllukunaqa kachkan, chaymi payqa yachan imata ruraspam ayllukuna kusisqa kawsakunankumanta. Bibliapa nisqanman hinaqa, ¿imatam Dios munan ayllu ukupi kaqkunamanta?
FAMILIA IMAYNA QALLARISQANMANTA
3. ¿Ima nintaq Biblia ayllukuna imayna qallarisqanmanta, hinaspa imaynanpim yachanchik chay willakuy cheqap kasqanta?
3 Punta tayta-mamanchik Adantawan Evata Jehová Dios unancharuspanmi casararachirqa. Eden sutiyoq huertatam qorqa chaypi kawsakunankupaq hinaspam kaynata kamachirqa: “Wawa-churiyoqyá kaychik, kay pachamanyá huntaychik”, nispa (Genesis 1:26-28; 2:18, 21-24). Bibliapa kayna nisqanqa manam cuentollachu nitaq yanqa rimayllachu. Jesusmi qawachirqa familia imayna rikurimusqanmanta Genesis libropa willakuynin cheqap kasqanta (Mateo 19:4, 5). Kay tiempopiqa imaymana sasachakuykunapim tarikunchik, kawsakuyqa manam qallariypi Diospa munasqanman hinachu; chayna kaptinpas ayllukunaqa atinmankum kusisqa kawsakuytaqa. Qawarisun imarayku.
4. a) ¿Imaynatam llapallanchik yanapakuchwan ayllunchikpi kusisqa kawsakunapaq? b) Ayllukuna kusisqa kawsanankupaq, ¿imanasqataq Jesuspa imayna kasqanmanta allintapuni yachananku?
4 Ayllunchikpi kusisqa kawsakunapaqqa llapallanchikmi yanapakunanchik. Chaypaqqa Diosman rikchakuqmi kananchik hinaspapas kuyanakunanchikmi (Efesios 5:1, 2). Ichaqa, ¿imaynataq Diosmanqa rikchakuchwan mana rikuyllapas-rikuchkaspanchikqa? Mana rikuyta atichkaspanchikpas imayna kasqantaqa yachachwanmi kay Allpa pachaman kachamusqan piwi Churintakama (Juan 1:14, 18). Imayna kayninkunapim Jesucristoqa allintapuni Taytanta qatipakurqa, chaymi Jesusta rikuyqa hinaspa payta uyariyqa, Jehová Diosta uyarichkachwanpas hina chaynataq rikuchkachwanpas hina (Juan 14:9). Chaynaqa, llapallanchikmi yanapakuchwan ayllunchikpi aswan kusisqa kawsakunapaq Jesuspa kuyakuyninpi reparaspaqa chaynataq ejemplonta qatikuspaqa.
QOSAKUNAPAQ SUMAQ EJEMPLO
5, 6. a) ¿Imatam qosakuna yachananku qatiqninkunata Jesus kuyasqanmanta? b) ¿Imatam rurananchik huchanchikkunamanta Dios pampachaykuwananchikpaq?
5 Imaynam Jesuspas qatiqninkunata kuyarqa chaynam qosapas warminta kuyanan, chaynatam Biblia kamachin. Bibliapa kay kamachisqanpi yuyaymanay: “Cristom iñiqkunata kuyaspan paykunapaq entregakurqa, chaynayá qosakunapas warmikichikta kuyaychik [. . .] Chaynallataqyá qosakunapas warmikichikta kuyaychik imaynam kikikichikpa cuerpoykichikta kuyakusqaykichikta hina, warminta kuyaqqa kikintam kuyakun. Manapunim pipas kikinpa cuerpontaqa cheqninmanchu aswanqa mikuchispanmi allinta uywan, chaynatapunim Cristopas ruran iñiqninkunawan” (Efesios 5:23, 25-29).
6 Qatiqninkunata Jesuspa ancha kuyasqanmi qosakunapaq suma-sumaq ejemplo. Qatiqninkuna pantaq kaptinkupas Jesusqa tukupaykamam paykunataqa ‘kuyarqa’, chaymi paykunapa rantinpi wañurqa (Juan 13:1; 15:13). Chaymi qosakunata Bibliaqa kamachin: “Kuyaychik warmikichikta, amayá qaqchakachariychikchu”, nispa (Colosenses 3:19). ¿Imam qosata yanapanman kay kamachikuyta kasukunanpaq, aswanraq warmin mana yuyayniyoq hina imatapas ruraruptin? Yuyarinanmi paypas pantaq runa kasqanta chaymi huchanmanta Dios pampachaykunanpaqqa paypas kaytam ruranan, ¿imata? Puntataqa paypa contranpi huchallikuqkunatam pampachanan, warminña kaptinpas. Chayllatataqmi warminpas ruranan (Mateo 6:12, 14, 15). Chayraykum ninku: casado vidapi kusisqa kawsakuqkunaqa pampachanakuy yachaqkunam nispa.
7. ¿Imatam Jesusqa qatiqninkunamanta yacharqa, imatam chaymanta qosakuna yachanmanku?
7 Qatiqninkunawan Jesus llakipayakuq kasqanpim qosakunapas reparananku. Jesusqa yacharqam atisqankuta mana atisqankutapas chaynataq imam necesitasqankutapas. Ejemplopaq, huk kutipi pisipasqa kachkaptinkum paykunata nirqa: “Hakuchik chunniqman chaypi samarimunaykichikpaq”, nispa (Marcos 6:30-32). Qosapas chaynatam warminta llakipayanan. Bibliaqa warmitam tupachin ‘pakiq vasowan’, chaynata nispanqa kallpanpipas imayna sientekusqanpipas mana qari hina kasqanmantam nichkan, kamachintaqmi qosatapas ‘warminwan allinllata kawsakunankupaq’. ¿Imanasqa? ‘Diospa favorninmanta herencia chaskiqmasin kasqanraykum’ (1 Pedro 3:7). Diospaq ancha valorniyoq kanapaqqa manam qari otaq warmi kasqanchikmantachu penden aswanqa sonqo kasqanchikmantam, chaytam qosakuna yachananku (Salmo 101:6).
8. a) ¿Imaynanpitaq nichwan “warminta kuyaqqa kikintam kuyakun”, nispa? b) ¿Ima ninantaq qosawan warmin ‘hukllaña’ kayninku?
8 Bibliam nin pipas “warminta kuyaqqa kikintam kuyakun”, nispa. Chaynataqa ninmi ‘mana iskayña kasqankuraykum aswanqa hukllaña’ kasqankuraykum, Jesuspa nisqanman hinaqa (Mateo 19:6). Chayraykum casada warmiqa qosallanpaq kanan, qosanpas warmillanpaqtaqmi kanan (Proverbios 5:15-21; Hebreos 13:4). Chaypaqmi qosaqa deberninta cumplinan warminwan chaynallataq warmipas deberninta cumplinan qosanwan, manam kikillankupa munasqallankutachu (1 Corintios 7:3-5). Allinpaqmi Bibliaqa kaynata nin: “Manapunim pipas kikinpa cuerpontaqa cheqninmanchu aswanqa mikuchispanmi allinta uywan”, nispa. Qosaqa kikinta hinam warmintaqa kuyanan, yuyarinantaqmi uman Jesucristoman cuentallikunanmantapas (Efesios 5:29; 1 Corintios 11:3).
9. ¿Jesuspa imayna kasqanmantam Filipenses 1:8 willawanchik, hinaspa imaynanpitaq qosakunapas chayna kananku?
9 Apostol Pablom willakurqa ‘Jesucristopa kuyakuyninmanta’ (Filipenses 1:8). Jesuspa kuyakuyninwanmi hukkunapas allinta sientekurqaku. Qatiqnin warmikunapas kusisqallañam sientekurqaku Jesuspa imayna kasqanwan (Juan 20:1, 11-13, 16). Chaynallataqmi casada warmikunapas munanku qosanku ancha kuyaykunankuta.
CASADA WARMIKUNAPAQ SUMAQ EJEMPLO
10. ¿Imatam casada warmikuna Jesusmanta yachananku?
10 Imaynam llaqtakunapipas nanachikuqkuna kan, chaynam ayllu ukupi allinta kawsakunapaqqa nanachikuqnin kanan. Jesuspa nanachikuqninpas kanmi, paytam paypas kasukun. ‘Diosqa Cristopa umanmi’ chaynam ‘qaripas warminpa uman’ (1 Corintios 11:3). Jesusqa nanachikuqnin Diostam kasukunpuni. Chaynatam sumaq ejemplota qowanchik nanachiqninchikkunata kasukunanchikpaq.
11. ¿Imaynataq warmiqa qosanpaq kanan, hinaspa imapitaq yanapanman chayna kayninqa?
11 Huchallikuq runa kasqankuraykum qosakunapas pantanku, chaymi wakinpiqa mana allintachu ayllunkupi nanachikunku. Chayna kaptinqa, ¿imatataq casada warmiqa ruranman? Manam mana allintaqa qosanmantaqa rimananchu nitaq paypa rantinpiqa churakunanchu ayllunpi nanachikunanpaqqa. Yuyarinanmi hawkalla kawsakuynin chaynataq sumaq espirituyoq kaynin Diospaq aswan valorniyoq kasqanta (1 Pedro 3:4). Chayna kayninmi yanapanqa sasachakuykunaña kaptinpas qosanta kasukunanpaq. Chaymantapas Bibliaqa ninmi: “Warmiñataqyá qosanta respetachun”, nispa (Efesios 5:33). ¿Sichum qosa uman kaq Jesusta mana kasukuptinqa? Bibliam casada warmikunata nin: “Qosaykichiktayá kasuychik, chaynapim Diospa palabranpi mana iñiq qosakunapas mana rimapayachkasqalla allin kawsasqaykichikwan iñikunqaku. Respetowan allin kawsasqaykichikta qawaspam iñikunqaku”, nispa (1 Pedro 3:1, 2).
12. ¿Imanasqataq allin kanman tanteasqanmanta respetowan warmipa rimariyninqa?
12 Wakin kutikunapiqa manapaschá warmiqa cristiano kaq otaq mana iñiq qosanwanqa kaqllatachu piensanmanku. Ichaqa piensasqanmanta sumaqllata willaptinqa manam respetasqantaqa qepanchakuchkanchu. Icha allintapas nichkanman hinaspa lliw ayllunpas yanapakuyta tarinman payta uyariptinqa. Bibliam willawanchik Abrahampa Sara sutiyoq warmin wasinpi sasachakuy kasqanta imayna allichananpaq nisqanmanta. Sarapa nisqanta mana uyariyta munachkaptinpas, Diosmi Abrahanta nirqa: “Nisusqaykita ruray”, nispa (Genesis 21:9-12). Diospa munasqanman hina qosa ima rurananpaqpas tantearuptinqa, warminqa respetananmi hinaspapas yanapanantaqmi (Hechos 5:29; Efesios 5:24).
13. a) ¿Imayna kanankupaqmi Tito 2:4, 5 nisqan casada warmikunata kallpanchan? b) ¿Ima nintaq Bibliaqa rakinakuymantawan divorciakuymanta?
13 Warmipa imaymana rurayninqa ancha valorniyoqmi ayllun allin tarikunanpaqqa. Ejemplopaq, Bibliam casada warmikunata nin: ‘qosaykichiktawan wawaykichikta kuyaychik, allinta piensaychik, chuya sonqo kaychik, wasikichikpi imatapas rurakuychik, allin sonqo kaychik hinaspa qosaykichikta kasukuychik’, nispa (Tito 2:4, 5). Chaynata ruraq qosayoq hinaspa wawayoq warmiqa kuyasqam hinaspa respetasqam ayllunwan kanqa (Proverbios 31:10, 28). Chayna kaptinpas lliw casado kaqkunaqa pantaqmi kanku. Chaymi sasachakuyninku manaña allichakuyta atikuptinqa ichapas rakinakurunqaku otaq divorciakurunqakupas. Diospa Palabranqa manam harkakunchu wakinpi rakinakuymantaqa. Ichaqa, manam yanqallamantaqa rakinakunmankuchu, Bibliaqa ninmi: “Warmiqa amayá qosanmantaqa rakikuchunchu. [. . .] Qosanpas amataqyá dejachunchu warmintaqa”, nispa (1 Corintios 7:10, 11). Chaymantapas casado kachkaspanku huk kaqnin hukwan pierdekuruptillanmi divorciakunmanku Bibliapa nisqanman hinaqa (Mateo 19:9).
TAYTA-MAMAKUNAPAQ SUMA-SUMAQ EJEMPLO
14. ¿Imaynatam Jesusqa wawakunata qawarqa, hinaspa imatam paykunaqa tayta-mamankumanta necesitanku?
14 Jesusmi tayta-mamakunapaq suma-sumaq ejemplo churi-wawankunata imayna uywanankupaq. Wawakuna Jesusman asuykamunankuta runakuna harkakuptinkum, nirqa: “Ama harkaychikchu wawakuna ñoqaman hamunanta”, nispa. Bibliam willakun rurasqanta: ‘wawakunatam marqariykurqa, paykunapa hawanman makinta churaykuspanmi paykunata bendecirqa’ (Marcos 10:13-16). Wawakunapaq Jesus tiempota rakichkaptinqa, ¿manachu qampas chayta rurawaq wawaykikunapaq? Wawakunaqa necesitankum paykunawan unay tiempo kanaykita. Allinpunim tiempochakuynikiqa paykunata yachachinaykipaq, chaynatam Jehová Diosqa tayta-mamakunata kamachin (Deuteronomio 6:4-9).
15. ¿Imatam tayta-mamakuna ruranmanku churi-wawankunata mana allinkunamanta waqaychanankupaq?
15 Kay pachapiqa aswan mana allin ruraqkunapa chawpinpim kawsachkanchik. Chayraykum churi-wawakunaqa necesitanku tayta-mamanku mana allin ruraq runakunamanta waqaychanankuta, imayna abusay munaq runakunamanta. Jesusqa waqaycharqam qatiqninkunata, kuyakuywanmi “churillaykuna” nispa paykunata qayarqa. Wañuchinankupaq hapiruptinkum qatiqninkunata enemigonkunamanta ayqechirqa (Juan 13:33; 18:7-9). Sichu tayta-mama kanki hinaspaqa rikchan-rikchanllayá kay churi-wawaykikuna Diablopa toqllanman mana wichiykunankupaq. Chaymantapas mana allinkunapi ama urmananpaq anyariy (1 Pedro 5:8). * Mana haykapipas hinam kunan tiempopi warmachakunaqa peligropi astawan kachkanku, cuerponkupi, imayna kayninkupi chaynataq Diospi iñiyninkupipas.
16. ¿Imatam tayta-mamakuna yachanmanku qatiqninkunata Jesus imayna corregisqanmanta?
16 Huk tutallaña Jesus wañunanpaq kachkaptinmi qatiqninkuna mayqanninku astawan reqsisqa kanankumanta atipanakuchkarqaku. Paykunawan piñakurunanmantaqa kuyakuyllawanmi corregirqa rimasqanwanpas, rurayninwanpas (Lucas 22:24-27; Juan 13:3-8). Sichu churi-wawayoq kaptikiqa, ¿imaynatam qampas Jesus hina paykunata corregiwaq? Churi-wawakunataqa necesitasqankuman hinam ‘corregina’, ichaqa manam haykapipas piñakuywanqa. Piensariy manaraq imatapas nichkaspa, rimasqayki “espadawan tuksichkaq hina” ama nanachinanpaq (Jeremias 30:11; Proverbios 12:18). Churi-wawaykita corregispaykiqa allinninpaq kasqantam qawachinayki (Efesios 6:4; Hebreos 12:9-11).
CHURI-WAWAKUNAPAQ SUMAQ EJEMPLO
17. ¿Imatataq churi-wawakunaqa Jesusmanta yachanmanku?
17 ¿Churi-wawakuna Jesusmanta imallatapas yachanmankuchu? Arí, yachanmankum. Payqa kasukuyninwanmi churi-wawakunata yachachirqa tayta-mamankuta kasukunankupaq. Nirqam: “Taytaypa yachachiwasqallantam ñoqaqa willaykichik [. . .] chaymi ñoqaqa paypa agradonpaq tukuy tiempo rurani”, nispa (Juan 8:28, 29). Imaynam Jesuspas hanaq pachapi kaq Taytanta kasukurqa chaynam churi-wawakunapas tayta-mamankuta kasukunanku. Chaynatapunimá Bibliaqa kamachikun (Efesios 6:1-3). Mana huchayoq warmachallaraq Jesus kachkaspanpas kasukurqam huchayoq kaq Joseytawan Maria tayta-mamanta. Kasukuyninqa yanaparqapunim aylluntinwan kusisqa kawsakunankupaq (Lucas 2:4, 5, 51, 52).
18. Willakuy imanasqam Jesus siemprepuni hanaq pachapi kaq Taytanta kasukusqanmanta, hinaspa kasukuq churi-wawakuna pikunata kusichinankumanta.
18 ¿Imaynatam churi-wawakuna Jesusman rikchakunmanku tayta-mamankuta kusichinankupaq? Puntataqa, kasukuspankum. Sasallaña kasukuna kaptinpas kasukunankutam Diosqa munan (Proverbios 1:8; 6:20). Jesusqa siemprepunim hanaq pachapi kaq Taytantaqa kasukurqa sasachakuykunapiña tarikuspanpas. Diospa qosqan sasa kamachikuyta kasukunanpaqña kachkaptinmi Taytanta nirqa: “Kay ñakariymantayá libraykuway”, nispa. Chaywanqa nichkarqa kay kamachikuymanta libraykunanpaqmi. Chaywanpas, kasukurqam hanaq pachapi kaq Taytanpa kamachisqantaqa allinninpaq kasqanta yachasqanrayku (Lucas 22:42). Kasukuyta yachaq churi-wawakunaqa tayta-mamankutawan hanaq pachapi kaq Jehová Dios Taytankutam anchata kusichinku (Proverbios 23:22-25). *
19. a) ¿Imaynatam Satanas mozo-sipaskunata tentanman? b) ¿Imaynataq tayta-mamakuna sientekunku churi-wawankuna huchapakuyman wichiykuptinku?
19 Satanasmi Jesusta tentarqa, chaynaqa tentanqapunim churi-wawakunatapas mana allinkunata ruranankupaqqa (Mateo 4:1-10). Ejemplopaq, Satanasmi valekunman warmakunapa warmamasinkunata mana allinta ruranankupaq, yachanmi chayqa sasa atipana kasqanta. Chaynaqa mozo-sipaskunaqa manapunim kuskanchakunankuchu mana allin juntakunawanqa. Reparasun Jacobpa churin Dinapi: paymi Jehová Diosta mana yupaychaq kaq runakunawan kuskanchakurqa, chaymi achka sasachakuykunata apamurqa (Genesis 34:1, 2). Chaynaqa, ¿haykallapipas piensarqankichu maynatataq aylluykikuna ñakarinman sichu huk kaqnikichik huchapakuykunaman wichiykuptikichik? (Proverbios 17:21, 25.)
AYLLUPI KUSISQA KAWSANAPAQ
20. Ayllupi kusisqa kawsakunapaq, ¿imatam sapakama rurananchik?
20 Ayllu ukupi sasachakuykuna kaptinqa facilllatam allichasun Bibliapa nisqanta kasukuspanchikqa. Yacharusqanchikman hinaqa Bibliapa nisqankunata kasukuspallam ayllu ukupiqa kusisqa kawsakusun. Chaynaqa, qosakuna, imaynam Jesus qatiqninkunata kuyarqa chaynata kuyaychik qamkunapas warmikichikta. Casada warmikuna, qosaykichikta kasukuychik hinaspa Proverbios 31: 10-31 nisqanpi allin warmipa ejemplonta qatikuychik. Tayta-mamakuna, churi-wawaykichikta yachachiychik (Proverbios 22:6). Ayllupi nanachikuqkuna, ‘wasikichikpi kaqkunata’ allintapuni kamachiychik (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8). Churi-wawakuna, qamkunapas tayta-mamaykichikta kasukuychik (Colosenses 3:20). Ichaqa yuyarisun, llapallan ayllu ukupi kaqkunam pantaq kanku. Chaynaqa ama hatunchakusunchikchu, aswanqa hukkuna pampachaykuwananchikpaq mañakusunchik.
21. ¿Ima sumaq kawsakuymi suyawachkanchik, hinaspa imatam rurana ayllu ukupi kunanpunipas kusisqa kawsakunapaq?
21 Qawasqanchikman hinam Bibliaqa ancha valorniyoq achkallaña yachachikuykunata willawanchik ayllu ukupi imayna kawsakunamanta. Chaymantapas willawanchikmi Paraisomanta hinaspa Jehová Diospa kusisqa siervonkunawan mosoq pacha huntasqa kananmantapas (Apocalipsis 21:3, 4). ¡Ima sumaq kawsakuymi suyawachkanchik! Kunanpunipas ayllu ukupiqa kusisqam kawsakuchwan sichu Diospa Palabranpi kaq kamachikuykunata kasukuptinchikqa.
^ par. 15 Jehová Diospa testigonkunapa castellanopi rurasqan Aprendamos del Gran Maestro nisqan libropa 32 kaq capitulonpim tarinki warmachakunata imayna waqaychanamanta yanapakuykunata.
^ par. 18 Tayta-mamankupa kamachikusqan Diospa kamachikuyninpa contranpi kaptillanmi churi-wawakunaqa mana kasukunmankuchu (Hechos 5:29).


text:
Methodista Inlisya
Methodista Inlisya nisqaqa huk prutistanti inlisyam, arminyanu, John Wesleypa dyusmanta yachachiyninmanta sunqunchasqa.
Ninku: Manam kikinpa rurasqankunawanchu, ichataq Dyuspa Grasyallanwanmi qispichisqa kasunchik, nispa. Manam Kalwinista hinachu kaytam ninku: Manam ñawpaqmanta saminchik (predestinación nisqa) kanchu. Llapa runam amutayta atin, Jesukristupi iñinichu manachu, nispa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Hukllachasqa Methodista Inlisya (United Methodist Church), inlish simipi
- Piruwanu Methodista Inlisya (Iglesia Metodista del Perú), kastilla simipi


text:
¿Imanöraq shamoq tiempu kanqa?
¿Patsachö kawënintsikqa . . .
. . . igual-llatsuraq këkanqa?
. . . peoranqatsuraq?
. . . alliyanqatsuraq?
BIBLIA YACHATSIKUNQAN
‘Mananam waqayanqanatsu ni llaquiyanqanatsu, ni imancunapis nananqanatsu, ni wanuyanqanatsu. Porqui tse sufrimientucunataqa Diosmi ushacäratsinqa.’ (Apocalipsis 21:4, Teyta Diospa Mushoq Testamentun.)
¿IMANÖTAQ KËTA MUSYANQANTSIK YANAPAMÄSHUN?
Alli y kushikïpaq trabäjum kapamäshun (Isaïas 65:21-23, Traducción del Nuevo Mundo).
Manam ni ima cläsi llakikï, jipakï (ñakay) ni qeshya kanqanatsu (1 Corintius 15:54; Apocalipsis 7:17).
Kastantsikkunawan y amïguntsikkunawanmi kushishqa imëyaqpis kawakushun (Mateu 5:5; 1 Juan 2:17).
¿BIBLIA NINQANMAN CREISHWANTSURAQ?
Awmi, y këkunarëkur:
Diosqa awnikunqanta cumplita puëdinmi. Bibliachöqa Jehovä Diosllatam “Alläpa puëdeq” nishpa qayan, mana ushakaq Poderyoq kaptin (Apocalipsis 15:3). Tsëmi, kë Patsachö llapanta awnikunqannö cambianampaqqa pëlla Poderyoq. Biblia ninqannöpis, “Diospaqqa manam imapis sasatsu” (Mateu 19:26).
Diosqa awnikunqanta cumplita munanmi. Tantiyarinapaq, Bibliaqa nin wanushqakuna kawariyämunanta Jehovä munanqantam (Juan 11:41-44).
Jina rikätsikun Diospa Tsurin Jesus qeshyaqkunata jampinqantam. ¿Imanirtaq tsëtaqa rurarqan? Kuyakurninmi (Marcus 1:40, 41). Teytanqa mas necesitädukunatam yanapëta munan, y Jesuspis Teytan ruranqannöllam rurëta munan (Juan 5:19).
Tsëmi, pasëpa següru këkantsik shamoq tiempuchö kushishqa kawakunantsikpaq Jehoväwan Jesus yanapamënintsikta munayanqanta (2 Pëdru 3:9).
KËTA TAPUKÏ
¿Imanöraq Diosnintsik kë Patsata altsaramunqa?
Respuestantaqa tarinki kë textuchömi MATEU 6:9, 10.


text:
Cobi Jones
Cobi N'Gai Jones sutiyuq runaqa, (* 16 ñiqin inti raymi killapi 1970 watapi paqarisqa Detroit llaqtapi - ), huk USA mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Mishiku)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1994
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1998
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2002
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cobi Jones.


text:
Teresina
Teresina (purtuyis simipi: Teresina) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Teresina kamasqa 16 ñiqin chakra yapuy killapi 1852 watapi.
Teresinapiqa 893 246 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
- Universidade de Piauí
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Teresina.
- Página da prefeitura
- Página da câmara
- Mapa de Teresina On Line
- dados detalhados sobre municípios piauienses
- Teresina Panorâmica
- Lista de Bairros de Teresina


text:
Urqusapa Kharabaq
Urqusapa Kharabaq (arminya simipi Լեռնային Ղարաբաղ, ñawpa pacha: Արցախ (Artsakh), rusu simipi: HaropHый Kapaбax) nisqaqa Asyapi huk suyum.
Asarsuyu mama llaqtam Urqusapa Kharabaqtaqa mañapayakunmi. Kunan pacha Arminyap awqaqkunap tiyapusqanmi, 1990-1992 watakunapi Urqusapa Kharabaq maqanakuymantapacham. Chaymantapacha chaypi Urqusapa Kharabaq republika nisqam, Huñusqa Nasyunkunap manam riqsichisqanchu. Uma llaqtanqa Stepanakert llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Stepanakert: uma llaqta
- Shushi
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ «Population in Nagorno-Karabakh 2007» (PDF). National Statistical Service of Nagorno-Karabakh Republic.


text:
Jesuspa kausarimusqan pʼunchayta ¿fiestachankuchu?
Cheqa kaj, llulla cuentospiwan
Llulla cuento: Jehovaj testigosnenqa mana chay fiestata ruwankuchu imaraykuchus mana Jesuspi creenkuchu.
Cheqa kaj: Jesucristota, salvawajniykuta jina qhawayku chantá tukuy atisqaykuta kallpachakuyku pay jina “
ruwanayk[upaj]” (1 Pedro 2:21; Lucas 2:11).
Llulla cuento: Jehovaj testigosnin mana creenkuchu Jesuspa kausarimuyninpi.
Cheqa kaj: Noqayku Jesuspa kausarimuyninpi creeyku. Mana chayllachu, creeyniyku kausarimuyninpi sinchʼi saphichasqa kashan, chayrayku Jesusmanta willayku (1 Corintios 15:3, 4, 12-15).
Llulla cuento: Chay fiestakunapi mana munankuchu wawasninku kusirikunankuta.
Cheqa kaj: Wawasniykuta munakuyku, sinchʼitataj kallpachakuyku wawasniykuman yachachinaykupaj, kusisqastaj kausakunankupaj ima (Tito 2:4, 5).
Jehovaj testigosnin ¿Jesuspa kausarimusqan pʼunchayta fiestachankuchu?
Jesuspa kausarimusqan pʼunchay fiestaqa wakin suyuspi mana Bibliaj nisqanman jinapunichu.
Jesús kamacherqa wañuyninta yuyarinanchejta, nitaj kausarimuynintaqa. Jehovaj testigosnintaj wañuyninta sapa wata yuyarikuyku calendario lunar nisqanman jina (Lucas 22:19, 20).
Kay fiestaqa mana Bibliaj nisqanman jinachu manaqa millay costumbresmanta jamun. Nitaj Dios allinpaj qhawanchu. Jehovaqa “
celoso Dios”, nisunman payllata yupaychananchejta munan. Jehovaj sonqontataj nanachinku mana allin imasta ruwaspa (Éxodo 20:5; 1 Reyes 18:21).
Cheqamanta yachayku Jesuspa kausarimusqan pʼunchay fiestaqa Bibliaj nisqanwan churanakusqanta. Chayrayku mana chay fiestata ruwaykuchu.
Runaspa usunkuman jina ruwanaykumantaqa, yuyaywan imatapis allinta ajllayku (Proverbios 3:21; Mateo 15:3). Arí, imapichus creesqaykumanta tukuyman willariyta munayku, pikunachus chaymanta tapuwayku chaykunaman. Chaywanpis imatachus ajllasqankuta jatunpaj qhawayku (1 Pedro 3:15).


text: grsia.gov.qa qfb.com.qa qnfsp.gov.qa ezdanholding.qa qrec.gov.qa aac.com.qa whatsnewhonda.qa astad.qa qgold.qa sudanjalya.qa aman4thmeeting.qa qisb.qa onesecond.qa tii.qa qatar.qa profestate.com.qa zajel.qa aster.com.qa pearlschool.sch.qa bruneitc.qa go-gulf.qa safari.qa qafco.com.qa bluehouse.com.qa aspirezone.qa lavarenne.qa waseef.qa cop18.qa chatqatar.qa proudcamel.qa mawared.qa aja.edu.qa khalifa-s-b.edu.qa alfardan.com.qa pressarabia.qa fanar.gov.qa ufxmarkets.qa ant.qa wow.qa comtec.qa scfa.gov.qa qfepc.gov.qa qsports.qa alwajba.qa nikon.com.qa afif.qa nakilat.com.qa qcon.com.qa qia.qa healthandmedical.qa galfarqatar.com.qa ccc.org.qa qcri.org.qa qbsf.qa mailbox.mms.qa littleacademy.qa everycar.com.qa bpsdoha.edu.qa alphaholding.qa aamal.com.qa ramadan.qa eshailsat.qa qmotion.com.qa ediblearrangements.com.qa alqadeseyamis.edu.qa jaziranewswire.qa iad.gov.qa iba.com.qa hbku.edu.qa qa.edu.qa qatarnewswire.qa lms.education.qa creditcards.qa gpc.qu.edu.qa qf.org.qa libguides.qu.edu.qa news.qu.edu.qa libanswers.qu.edu.qa mylibrary.qu.edu.qa qitcom.com.qa schools.education.qa


text:
9 willakuy
¿Imaynatan huñunakuykunapaq preparakuna?
Jehová Diospa testigonwan estudiashanki chayqa, preparakushankichá estudianaykichis qelqata. Huñunakuykunaman rispa astawan yachanaykipaqpas kaqllatataqmi ruwanayki. Huk programaq nisqanman hina preparakuymi allinta yanapasunki.
Qhawariy hayk’aq, maypi estudianaykita. ¿Ima horapi estudiaspan aswan allinta umaykipi hap’iwaq? ¿Tutamantan manaraq llank’ayta qallarishaspachu, icha ch’isintachu wawakunaq puñusqan qhepata? Pisiña tiempoyki kanman chaypas, qhawariy ima horatan tiempota t’aqawaq estudianaykipaq chayta, amataq chay horapi hukkunata ruwaychu. Maypichus allin kanman estudianaykipaq chayta qhawarispa radiota, televisionta, telefonota ima wañuchiy. Manaraq qallarishaspa Diosmanta mañakuy, chaymi yanapasunki ima llakikuyniykitapas qonqaspa tukuy yuyaywan Diospa Siminta estudianaykipaq (Filipenses 4:6, 7).
Kutichina simikunallata marcaspa kutichiy. Ñawpaqtaqa leey título nisqata, qhaway subtítulo nisqakuna imaynata titulowan tupasqanta, qhaway fotokunata, leeytaq tukupunapaq tapuykunata. Chaykunan yanapasunki chay estudio imamanta kasqanta yachanaykipaq. Chay qhepaman sapanka parrafota leespa tapuykunaman kutichiyta maskhay. Bibliapi maskhay mana copiasqa textokunata, qhawariytaq temawan imayna tupasqanta (Hechos 17:11). Kutichiyta tarispaqa yuyarinaykipaq hinalla iskay kinsa simikunata marcay. Chhaynapin huñunakuypi kaspa makiykita hoqarinki entiendesqaykita pisillapi kutichinaykipaq.
Huñunakuykunapaq sapa semana preparakusqaykiwanmi tukuy ‘kaqniykikuna’ otaq yachasqayki yapakunqa (Mateo 13:51, 52).
¿Imatan ruwanayki huñunakuykunaman preparasqa rinaykipaq?
¿Imaynatan preparakuwaq huñunakuypi tapuykunaman kutichinaykipaq?


text:
5 capítulo
Kacharichiyqa Diospa aswan sumaq regalonmi
¿Imataq kacharichiyri?
¿Imatan Dios ruwaran kacharichiwananchispaq?
¿Imakunapin kacharichiy allinniykipaq kanman?
¿Imaynatan agradecekuwaq kacharichiymanta?
1, 2. a) ¿Imayna regalon qanpaq chaniyoq kanman? b) ¿Ima raykun ima chaskisqaykimantapas kacharichiy aswan chaniyoq regalo?
¿MAYQENMI aswan sumaq regalo chaskisqayki? Manan askha qolqewan rantisqa regalollachu chaniyoqqa. Sichus kawsayniykipi yanapasunki, kusichisunkitaq chayqa, chay regalon chaniyoqqa.
2 Llapa regalokuna chaskisqaykimantaqa hukllan aswan chaniyoq. Runakunaman Diospa regalo qosqanmi. Jehová Diospa imaymana qowasqanchismantaqa kacharichiymi aswan chaniyoqqa: chayqa Churin Jesucristoq sacrificakusqanmi (Mateo 20:28). Kay capitulopin yachasun kacharichiyqa aswan chaniyoq regalo kasqanta, chaymi cheqaq kusikuyta qowasun ima necesitasqanchistapas. Kacharichiywanmi Jehová Dios rikuchin khuyay munakuwasqanchista.
¿IMATAQ KACHARICHIYRI?
3. ¿Imataq kacharichiyri? ¿Imataraqmi yachananchis kacharichiy ancha chaniyoq kasqanta entiendenapaq?
3 Kacharichiyqa Jehová Diospa qosqanmi huchamanta wañuymantawan runakunata qespichinanpaq (Efesios 1:7). Chay yachachikuyta entiendenapaqqa Edén huertapi sucedesqantaraqmi yachana. Adanpa ima chinkachisqanta allinta yachaspallan reparasun kacharichiy ancha chaniyoq kasqanta.
4. ¿Imaynatan Adán kawsaran ch’uya runa kashaspa?
4 Jehová Dios Adanta kamaspaqa ancha chaniyoq regalota qoran: ch’uya kawsayta. May allinchá paypaqqa karan. Ch’uya cuerpowan ch’uya yuyaywanqa manan hayk’aqpas onqonanchu, machuyananchu nitaq wañunanchu karan. Hinaspapas sumaqtan Jehová Dioswan kawsakuran. Biblia nin, Adanqa ‘Diospa kamasqan [churin] karan’, nispa (Lucas 3:38). Imayna huk munakuq tayta churinwan sumaqpi kawsan chay hinatan Adanpas Dioswan kawsaran. Arí, Kamaqqa rimanakuranmi churinwan, sumaq llank’anata qoran yachachirantaqmi ima ruwanantapas (Génesis 1:28-30; 2:16, 17).
5. ¿Imapin Adán ‘Diosman rikch’akuran’?
5 Jehová Diosqa payman “rikch’akuqtan” Adanta kamaran (Génesis 1:27). Ichaqa manan Dios hinachu karan. Huk capitulopi yachasqanchis hina Jehová Diosqa mana rikuna espiritun (Juan 4:24). Diosqa manan aychayoqchu nitaq tulluyoqchu. Adanqa Diosman rikch’akuran kay sumaq kayninkunapin: munakuq-kayninpi, yachayniyoq-kayninpi, chaninniyoq-kayninpi, atiyniyoq-kayninpi, huk sumaq kayninkunapiwan. Hinaspapas Taytan hinan payllamanta akllakuran ima ruwanantapas ima munasqantapas. Manan máquina hinachu karan kamachisqallata ruwananpaq. Aswanmi payllamanta akllaran allin kaqta mana allin kaqtapas. Dios kasukuyta akllakuspaqa wiñaypaqmi Paraisopi tiyanman karan.
6. ¿Imatan Adán chinkachiran Diosta mana kasukusqanwan, imataq sucederan llapa mirayninwan?
6 Mana kasukusqanmantan Adán wañunanpaq huchachasqa karan. Huchallikusqanwanmi chinkachiran ch’uya kawsayta sumaq saminchayninkunatawan (Génesis 3:17-19). Adanqa manan payllapaqchu chinkachiran chay ch’uya kawsayta aswanpas mirayninpaqwanmi. Diospa Simin Qelqa nin: “Imaynan huk runallawan [Adanwan] huchaqa kay pachapi qallarirqan, huchawantaq wañuypas rikhurirqan, chay hinallataqmi, wañuyqa llapa runaman chayarqan llapallan huchallikusqankurayku”, nispa (Romanos 5:12). Arí, Adanpa miraynin kasqanchis rayku llapallanchis huchayoq kanchis. Bibliaq yachachisqan hina, Adanqa paytawan kuskan llapanchista ‘vendewaranchis’ chay rayku huchaq kamachin, wañuypa kamachinpas kapunchis (Romanos 7:14). Adanwan Evawanqa paykunallamantan Diosta mana kasukurankuchu, chay rayku paykunapaqqa mana ima suyakuypas karanñachu. Ichaqa, ¿iman sucedenan karan llapa mirayninwan?
7, 8. ¿Ima iskay ruwaywanmi tupan kacharichiy?
7 Kacharichiywanmi Jehová Diosqa runakunata qespichinqa. ¿Imawanmi tupan kacharichiy? Iskay ruwaykunawanmi tupan. Hukkaq: imatapas prendapi hap’ichisqata kutichipuwananchispaq pagaymi otaq secuestrasqa runata kacharinankupaq hayk’an mañakusqankuta pagay. Iskaykaq: Bibliapi kacharichiy simiqa tupan valesqanman hina imamantapas chanillanta pagaywanmi. Ejemplopaq, sichus pipas ima dañotaña ruwanman karan chayqa dañoq ruwasqanman hina chanillanta pagapunan karan.
8 Rikusqanchis hina Adanpa huchallikusqanmantan llapanchispaq sumaq kawsay chinkaran. ¿Imawanmi pagakunman Adanpa chinkachisqanta, huchamanta wañuymantapas qespichisqa kananchispaq? Kunanqa yachasun kacharichisqa kanapaq Jehová Diospa qosqanmanta, imakunapi allinniykipaq kasqantawan.
¿IMATAN JEHOVÁ DIOS QORAN KACHARICHISQA KANAPAQ?
9. ¿Iman necesitakuran kacharichisqa kanapaq?
9 Ch’uya kawsaymi chinkaran. Huchayoq runaq kawsayninqa manan aypanmanchu chay ch’uya kawsaymanta paganapaq (Salmo 49:7, 8). Valesqanman hinan pagakunan karan. Chhaynatan Diospa Simin Qelqapi chanin kamachikuynin niran. Chay kamachikuy nisqanman hinan “kawsaymanta kawsayta” qokunan karan (Deuteronomio 19:21). Chhayna kaqtinqa, ¿imawanmi pagakunan karan Adanpa ch’uya kawsay chinkachisqanta? ‘Kacharichisqa kanapaqqa’ huk ch’uya kawsaymi necesitakuran (1 Timoteo 2:6).
10. ¿Imatan Jehová Dios ruwaran kacharichisqa kanapaq?
10 ¿Imatan Jehová Dios ruwaran kacharichisqa kanapaq? Angelninkunamanta huknin churintan kay Hallp’aman kachamuran. Ancha munakusqan sapan Churintan kachamuran (1 Juan 4:9, 10). Chay Churiqa kasukuspan kusisqa kay pachaman hamuran (Filipenses 2:7). Tawa capitulopi yachasqanchis hina, Jehová Diosmi milagrota ruwaspa Mariaq wiksanman Churinpa kawsayninta astamuran. Diospa santo espirituq p’istuykusqanwanmi mana huchayoq ch’uya runa naceran (Lucas 1:35).
11. ¿Imaynapin huk runalla millonninpi runakunata kacharichiran?
11 ¿Imaynapin huk runalla millonninpi runakunata kacharichinman? ¿Imaynapin llapa runakuna huchayoq kapuranku? Huchallikusqanwanmi Adanqa ch’uya kawsayta paypaq mirayninpaqpas chinkachiran. Huchatawan wañuyllatawanñan mirayninman saqeran. Biblian Jesusta sutichan ‘qhepakaq Adán’ nispa, payllan ch’uya kawsayniyoq karan, manataqmi hayk’aqpas huchallikuranchu (1 Corintios 15:45). Chaymi Jesús Adanpa rantinta qespichiwanchis. Lliwpin Taytanta kasukuran ñoqanchis raykun ch’uya kawsaynintapas qoran. Chhaynapin Adanpa huchallikusqanmanta pagaran mirayninmantaq suyakuyta qowaranchis (Romanos 5:19; 1 Corintios 15:21, 22).
12. ¿Imatan Jesús rikuchiran sinchi ñak’arisqanwan?
12 Biblian willan Jesús wañunan p’unchaypi sinchi ñak’arisqanta. Mana khuyapayaspan soq’aranku, clavokunawan takaspan kurkupi warkuranku, mayta ñak’arichispataq wañuchiranku (Juan 19:1, 16-18, 30; apéndice nisqata qhaway, 204-206 paginakunata). ¿Ima rayku chhaynaniraqta ñak’ariran? Satanasmi runakunamanta niran, wateqasqa kaspaqa manan hukllapas Jehová Diosman hunt’aq kanmanchu nispa, chaytaqa ñawpaqmanñan astawan yachasun. Chhaynaniraqta ñak’arishaspapas Diosmanmi hunt’aq karan, chaywanmi Jesusqa Saqraq k’amisqanman allinta kutichiran. Chaywanmi rikuchiran ch’uya runaqa allin kaqta mana allin kaqta payllamanta akllanan kashaqtinpas atinmanmi tukuy sonqowan Diospaq hunt’aq kayta, Saqraña sasachakuykunapi churashaqtinpas. ¡Anchatachá Diosqa kusikuran munakusqan Churi hunt’aq sonqo kasqanmanta! (Proverbios 27:11.)
13. ¿Imaynatan pagakuran kacharichisqa kanapaq?
13 ¿Imaynatan pagakuran kacharichisqa kanapaq? 33 watapi Jesuspa hamusqan qhepata, nisán killapi, 14 p’unchaypin Dios hinallata qhawasqa mana huchayoq ch’uya Churin wañuchisqa kananta. Chhaynapin Jesusqa “ch’ulla kutillata wiñaypaq” ch’uya kawsayninta sacrificiopi haywaran (Hebreos 10:10). Wañusqanmanta kinsa p’unchaymanmi Jehová Dios kawsarichiran espíritu cuerpopi. Hanaq pachaman kutipuspan Jesusqa Taytanman haywaran chaniyoq ch’uya kawsayninta Adanpa mirayninta kacharichinanpaq (Hebreos 9:24). Jehová Diosqa chaskiranmi Jesuspa sacrificakusqanta, chay sacrificiowantaq huchamanta wañuymantawan llapa runakunata kacharichin (Romanos 3:23, 24).
¿IMAKUNAPIN KACHARICHIY ALLINNIYKIPAQ KANMAN?
14, 15. ¿Imatan ruwananchis ‘huchanchiskuna panpachasqa’ kananpaq?
14 Huchayoq kashaspapas kacharichiywanmi sumaq saminchaykunata chaskisunman. Kunanqa yachasun imakunapin Diospa ancha sumaq regalon allinninchispaq kanman kunanpaq hamuq tiempopaqpas.
15 Huchakunata panpachan. Ñoqanchispaqqa sasan allinkaqta ruway huchayoq kasqanchis rayku. Rimaypipas ruwaypipas llapallanchismi huchallikunchis. Ichaqa, Jesuspa sacrificakusqanwanmi ‘huchanchiskuna panpachasqa’ kanman (Colosenses 1:13, 14). Panpachasqa kanapaqqa huchanchiskunatan saqepunanchis. Jehová Diosmantapas huch’uyaykukuspan panpachayninta mañakunanchis Churinpa sacrificakusqanpi iñisqanchis rayku (1 Juan 1:8, 9).
16. ¿Ima rayku ch’uya concienciawan Diosta yupaychasunman? ¿Imapin ch’uya concienciayoq kay yanapawanchis?
16 Diospa ñawpaqenpi ch’uya concienciayoq kanchis. Qhelli concienciawanqa manan ima suyakuypas kanmanchu, mana imapaq valeq hinataqmi sientekunchis. Ichaqa kacharichiy raykun Jehová Dios panpachawanchis, sumaq kayninpitaq ch’uya concienciawan yupaychasqanchista chaskin, urmasqa runakunaña kanchis chaypas (Hebreos 9:13, 14). Chay rayku mañakuyninchispi mana manchakuspa paywan rimanchis (Hebreos 4:14-16). Hinaspapas ch’uya concienciayoq kaspaqa thakpin kawsasun aswan kusisqataq kasunpas.
17. Jesús ñoqanchis rayku wañusqanmanta, ¿ima saminchaykunatan chaskisun?
17 Paraisopi wiñay kawsanapaq suyakuyta qowanchis. “Huchaq pagayninqa wañuymi” nispan nin Romanos 6:23 texto. Nillantaq: “Diospa qokuyninmi ichaqa Señorninchis Jesucristopi wiñay kawsay”, nispa. Kinsa capitulopin yacharanchis Paraisopi sumaq saminchaykuna kananta (Apocalipsis 21:3, 4). Jesús ñoqanchis rayku wañusqanwanmi chay sumaq saminchaykunata chaskisun, wiñaypaq qhalilla kawsaytapas. Chay saminchaykunata chaskinapaqqa kacharichiymantan agradecido kasqanchista rikuchinanchis.
¿IMAYNATAN RIKUCHIWAQ AGRADECIDO KASQAYKITA?
18. ¿Ima rayku Jehová Diosta agradecekunanchis kacharichiy qosqanmanta?
18 ¿Ima rayku Jehová Diosta tukuy sonqowan agradecekunanchis kacharichiy qosqanmanta? Sichus pipas tiemponta, kallpanta otaq qolqentapas sacrificaran regalota qowananchispaq chayqa, chay regalon aswan chaniyoqqa. Chaywanmi rikuchin ancha munakuwasqanchista chaytaq sonqonchista kusirichin. Kacharichiyta qospan Diospas ancha hatun sacrificiota ruwaran, chay rayku kacharichiyqa imamantapas aswan chaniyoq regalo. Juan 3:16 texton nin: “Diosqa anchatapunin runakunata munakurqan, chaymi sapan Churinta kachamurqan”, nispa. Kacharichiy qosqanwanmi Jehová Dios rikuchiwanchis ancha munakuwasqanchista. Jesuspas ñoqanchis rayku kawsayninta qospan rikuchiran ancha munakuwasqanchista (Juan 15:13). Arí, kacharichiymi reparachiwananchis Jehová Dioswan Churinwan sapankata munakuwasqanchista (Gálatas 2:20).
19, 20. ¿Imakunapin rikuchiwaq kacharichiymanta agradecido kasqaykita?
19 ¿Imaynatan rikuchiwaq kacharichiymanta agradecido kasqaykita? Ñawpaqtaqa kacharichiy qoq Jehová Diostan allinta reqsinayki (Juan 17:3). Chaytaqa ruwawaq kay libroq yanapayninwan Bibliata estudiaspa. Jehová Diosta astawan reqsinki chayqa astawanmi munakunki. Astawan munakuspataq astawan kusichiyta munanki (1 Juan 5:3).
20 Kacharichiypi iñiy. Jesusmanta kayta nikuran: “Churipi iñiqqa wiñay kawsayniyoqmi” kanqa, nispa (Juan 3:36). ¿Imaynatan rikuchisunman Jesuspi iñisqanchista? Manan simillanchiswanchu. Santiago 2:26 texton nin: “Allinkunata mana ruwaqtinchisqa iñiyninchispas wañusqa kashan”, nispa. Arí, ruwaywanmi cheqaq iñiytaqa rikuchikun. Jesuspi iñisqanchista rikuchinapaqqa kallpachakunan pay hina rimasqanchispi ruwasqanchispipas kananchispaq (Juan 13:15).
21, 22. a) ¿Ima rayku sapa wata Señorpa Cenanman rinanchis? b) ¿Imamantan yachasun 6, 7 capitulokunapi?
21 Sapa wata Señorpa Cenanman riy. 33 watapi, 14 nisán tutapin, Jesús qallarichiran huk yuyarina p’unchayta, chaytan Biblia sutichan ‘Señorpa Cenan’, nispa (1 Corintios 11:20; Mateo 26:26-28). Chaytan reqsikullantaq Jesuspa wañusqan Yuyarina P’unchay, nispa. Jesusmi chayta qallarichiran apostolninkunapas llapa cheqaq cristianokunapas kayta yuyarinankupaq: wañuyninwanmi ch’uya kawsayninta qoran kacharichisqa kananchispaq. Kikin Jesusmi kamachiran: “Kaytan ruwankichis yuyariwanaykichispaq”, nispa (Lucas 22:19). Kacharichiywanmi Jehová Diospas Jesucristopas rikuchinku ancha munakuwasqanchista, chaytan yuyarichiwanchis Jesuspa wañusqan Yuyarina P’unchay. Kacharichiymanta agradecido kasqanchis rayku Señorpa Cenanman rinchis. *
22 Arí, kacharichiyqa Jehová Diospa ancha chaniyoq regalonmi (2 Corintios 9:14, 15). Kacharichiyqa wañupuqkunatapas yanapanmanmi, chaymantan 6, 7 capitulokunapi yachasun.
^ par. 21 Apéndice nisqapi, 206-208 paginakunapi astawan willakushan Señorpa Cenanmanta.


text:
Jules Grévy
Jules Grévy sutiyuq runaqa, (* 13 ñiqin anta situwa killapi 1807 watapi paqarisqa Mont-sous-Vaudrey) llaqtapi - † 9 ñiqin tarpuy killapi 1891 watapi wañusqa Mont-sous-Vaudrey llaqtapi), Ransiya mama llaqtayuq Taripay amachaq wan pulitiku.
1879 watamanta 1887 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Grévy
Mama:
Ñawpaq warmi: Coralie Fraisse
Churinkuna: Yachaywasi:
Alma materi: Université de Paris
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: [[Commons:Category:Jules Grévy
|Jules Grévy]].
(ransiya simipi)]


text:
YAPA
Tatamanta, Churimanta, espíritu santomanta ima, chiqa yachachiy
TRINIDADPI creeqkunaqa Tata, Churi, espíritu santo ima, juk Dioslla kasqanta ninku. Astawanpis, kimsantin kikinkamalla, kimsantin tukuy atiyniyuq, kimsantintaq wiñaymantapacha kasqankuta nillankutaq.
Chayta yachachiqkunaqa, mana astawan sunt’inchayta atinkuchu. Ichapis Biblia kay yachachiyta yachachisqanta ninkuman. Chaywanpis Trinidad nisqa yachachiyqa ni juk kutillapis Bibliapi rikhurinchu. Chantapis, ¿Bibliamanta mayqin p’itillanpis chay yachachiy kasqantachu rikuchin? Kay tapuyman kutichinapaqqa, juk p’itita qhawarina. Kay p’itita wakinkunaqa, Tata, Churi, Espíritu santo ima juk Dioslla kasqanta yachachinapaq uqharinku.
“PALABRATAJ DIOSPUNI KARQA”
Juan 1:1 nin: “Qallariypeqa Palabraqa karqapuni. Chay Palabraqa Dioswan kasharqa, Palabrataj Diospuni karqa”, nispa. Chantá 14 p’itita ñawirispaqa Jesús “Palabra” kasqanta rikunchik (Juan 1:14). Juan 1:1 p’iti, Palabrataq Diospuni karqa nisqanrayku, wakinkunaqa, Tatawan Churiwan, juk Dioslla kasqankuta ninku.
Musuq Testamentoqa griego simipi qillqakurqa, chaymantataq wak simisman tikrakurqa. Wakin tikrachiqkunaqa, “Palabrataq Diospuni karqa” nisqa rimaykunata wakjinamanta tikrachirqanku. ¿Imaraykutaq? Allinta kay p’itita griego simipi ñawirispaqa, mana allin tikrasqa kasqanta rikurqanku. Chayrayku wakinkunaqa jinata tikrachinku: “un ser divino era el Proyecto [o la Palabra]”, “la Palabra era divina”, “dios era la Palabra” (Juan. Texto y Comentario, de J. Mateos y J. Barreto, lectura alternativa; Los escritos originales de la comunidad del discípulo “amigo” de Jesús, de Senén Vidal; Cuarto Evangelio. Cartas de Juan, de J. J. Bartolomé). Kay tikrachiykunata ñawirispa, Palabraqa, mana Dioschu kasqanta rikunchik.* Kay p’itipi ‘Palabraqa’ tukuy angelespa kamachiqnin kasqanta yachachiwanchik, chayrayku kay p’itipi juk “dios” kasqanta nin. Chantapis kay p’itipi “dios” nisqaqa, juch’uy qillqawan (minusculawan) qillqasqa kachkan, yachanapaq mana Diosllamantataqchu parlasqanta, manaqa juk “atiyniyuq angelmanta” parlasqanta.
ASTAWAN YACHAKUNA
Kunanqa, runas mana ñawpa tiempomanta griego qalluta ñawiriyta yachankuchu, chaywanpis, ¿imaynatá kunan yachasunman Juan imatachus niyta munasqanta? Yachaywasipi juk yachachiq, yachakuqkunaman yachachichkasqanpi t’ukuriy. Yachakuqkunataq yachachiqninku imatachus yachachiyta munasqanta sapa juk jukjinata jap’iqanku, ¿imatataq yachakuqkuna ruwananku tiyan yachachiq imatachus yachachisqanta jap’iqanankupaq? ¿Manachu yachachiqta tapurinanku kanman? Arí. Jinallataq ñuqanchikpis Juan 1:1 p’iti imatachus niyta munasqanta jap’iqanapaqqa, wak p’itikunapi Juan nisqanta qhawarina.
Juanqa, 1 t’aqapi, 18 p’itipi qillqasqanta qhawarina chaypi nirqa: “Mana pipis [tukuy atiyniyuq] Diostaqa jayk’ajpis rikurqachu”, nispa. Mana chaymanjinataq, runasqa Diospa Churin, Jesusta rikurqanku. Chantá nillarqataq: “Chay palabraqa [Jesús] aychallikorqa, noqayku ukhupitaj tiyakorqa. Jatun kaynimpa k’anchayninta rikorqayku”, nispa (Juan 1:14). Biblia jinata niptin, ¿nisunmanchu Churiwan tukuy atiyniyuq Dioswan, juklla kasqankuta? Astawanpis Juan nillarqataq: “Palabraqa Dioswan kasharqa”, nispa. Juklla kankuman chayqa, ¿imaynatá payllawantaq khuska kachkanman karqarí? Chantá, Juan 17:3 p’itipi, Jesusllataq, Tatanwan mana kikinchu kasqanta rikuchirqa, nirqataq: “Qan k’ata cheqa Diosta rejsisunanku”, nispa. Juantaq, Juan 20:31 p’itipi nillarqataq: “Kay tukuytaj qhelqasqa kashan creenaykichejpaj Jesusqa Diospa Churin Cristo kasqanta, paypi creespataj, kawsayniyoj kanaykichejpaj”, nispa. Kay p’itiqa, Jesús, Diospa Churin kasqanta nin, manataq Dioschu kasqanta. Kay ñawirisqanchikqa, rikuchiwanchik imaynatachus Juan 1:1 p’itita jap’iqananchikpaq. Palabraqa chayri Jesusqa, juk atiyniyuq “dios” manataq tukuy atiyniyuq Dioschu.
WAKKUNAP NISQANKUTA QHAWARINA
Watiqmanta yachakuqkunapi t’ukuriy, yachachiqninkup yachachisqanmanta iskaychasqallapuni kaptinku, ¿imatataq ruwankuman? Wak yachachiqta tapuriyta atinkuman, ¿icharí? Kay yachachiq kikillantataq ninman chayqa, manaña iskaychasqachu kanqanku. Jinallataq, Juan qillqasqanta mana jap’iqayta atinchikchu chayqa, wakpa qillqasqanta ñawiriyta atinchik. Qhawarina imatachus Mateo, Jesusmanta, Diosmanta, Bibliapi qillqasqanta. Jesús parlasqanmanta jinata qillqarqa: “Mayk’ajchus, ima p’unchaychus, ima horachus chay imas [Diospa p’unchaynin] kananta mana pipis yachanchu; ni janaj pachapi angelespis, nitaj Churipis yachanchu. Tatallay chaytaqa yachan”, nispa (Mateo 24:36). Jesuspa parlasqan, ¿Dioswan juklla kasqankutachu yachachiwanchik?
Jesusqa, Churimanta nisqaqa, Tatalla tukuy imata yachasqanta nirqa. Jesuswan Tatanwan juklla kankuman chayqa, ¿manachu Jesuspis kikillantataq yachanman? Arí. Mana chaymanjinataq Jesusqa, mana Tatanwan kikinchu. Ichapis wakinkuna ninkuman: “Jesucristoqa, runajina chantá Diosjina kawsarqa, kay p’itipitaq runajina kawsachkaptin parlarqa”, nispa. Jinapis kanman karqa chayqa, ¿imaptintaq mana espíritu santomanta parlarqachu? ¿Imaptintaq espíritu santo mana Diospa p’unchayninmanta yacharqachu? ¿Espíritu santo juklla Tatawan kaspaqa, manachu chay p’unchaymanta yachanman karqa? Jesusqa, mana pipis chay p’unchaymanta yachasqanta, manaqa Tatallan yachasqanta nirqa.
Bibliamanta yachakullaspapuniqa, Tatamanta, Churimanta, espíritu santomanta ima Biblia yachachisqanta astawan sut’ita jap’iqanki (Salmo 90:2; Hechos 7:55; Colosenses 1:15).
* Imaynatachus griego simipi Juan 1:1 qillqakusqanta yachayta munanki chayqa, La Atalaya del 1 de noviembre de 2008, nisqa revistata 24, 25 paginasninta, ñawiriy.


text:
Rivera (Uruwayi)
Rivera llaqtaqa, Uruwayi mama llaqtapi huk Rivera suyu uma llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rivera llaqta kamasqa 20 ñiqin anta situwa killapi 1867 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Riverapiqa 78 900 (2011 wata) runakunam kawsachkanku.
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rivera (Uruwayi).


text:
Familiachö kushishqa kawakunapaq
¿Imaraq yanapamäshun?
¿Kuyanakïtsuraq?
¿Qëllëtsuraq?
¿Juk cösaskunatsuraq?
BIBLIA YACHATSIKUNQAN
“Diospa palabranta wiyar cäsucoqcunam, mas cushishqaqa cayan” (Lücas 11:28, Teyta Diospa Mushoq Testamentun).
¿IMANÖTAQ KËTA MUSYANQANTSIK YANAPAMÄSHUN?
Rasumpa kuyakïtam tarishun (Efesius 5:28, 29).
Rasumpa respetanakïmi kanqa (Efesius 5:33).
Juknöllam kawakushun (Marcus 10:6-9).
¿BIBLIA NINQANMAN CREISHWANTSURAQ?
Awmi, y këkunarëkur:
Diosmi familia kamaqqa. ‘Llapan castacunata’ Jehovä Dios kamaq kanqantam Bibliaqa nin (Efesius 3:14, 15). Tsëmi cläru rikantsik Jehovä familiakuna kamaq kanqanta. ¿Imanirtaq tsëta musyëqa alläpa precisan?
Këman pensë: Alläpa mishki mikïta mikïkankiman, y gustashuptikina tapukunkiman imanö y imakunawan rurayanqanta, tsëqa, ¿pitaraq tapurinkiman? Cocinërutachi tapurinkiman.
Tsënöllam familiachö imanö kushishqa kawakunapaq kaqta musyëta munarninqa, familia kamaq Jehovä Diosta tapukunantsik (Mateu 19:4-6).
Diosqa qampaq yarparanmi. Alläpa allim kanman familiakuna Diospa consëjunta Palabranchö ashiyanqanqa. ¿Imanir? Porqui “pëqa cuyamantsicmi” (1 Pëdru 5:6, 7). Jehoväqa alli kaqllatam llapantsikpaq munan y consëjunkunaqa imëpis yanapakunmi (2 Timoteu 3:16, 17).
KËTA TAPUKÏ
¿Imanöraq alli maja, alli teyta o alli mama käman?
Respuestantaqa tarinki kë textukunachömi EFESIUS 5:1, 2 y COLOSENSIS 3:18-21.


text:
Herrera pruwinsya
Herrera pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Herrera), nisqaqa huk pruwinsyam Panama mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chitrém. 2 340,7 km2.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1915 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
111 647 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
7 distritukuna wan 49 kurregimyentukuna.
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Herrera pruwinsya.


text:
Zhelyu Zhelev
Zhelyu Mitev Zhelev (Bulgarya simipi: Жeлю MиTeB ЖeлeB) sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin pawqar waray killapi 1935 watapi paqarisqa Veselinovo llaqtapi - ) huk Bulgarya mama llaqtayuq yachay wayllukuqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Maria Zheleva
Churinkuna: Yordanka wan Stanka.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Zhelyu Zhelev.


text:
Griguryu VI
Griguryu VI, Griguryu VI huk suqta ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. VI, Italya simipi: Gregorio VI) Giovanni Graciano Pierleoni sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 19 ñiqin ayamarq'a killapi 1047 watapi wañusqa Köln llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
5 ñiqin aymuray killapi 1045 watapimanta 20 ñiqin qhapaq raymi killapi 1046 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu VI.


text:
Giampiero Boniperti
Giampiero Boniperti sutiyuq runaqa (24 ñiqin anta situwa killapi 1928 watapi paqarisqa Barengo llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Italya Juventus F.C. (1946-1961)
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participacionkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giampiero Boniperti.
- Giampiero Bonipertip tukri llika tiyaynin
- Giampiero Boniperti: semblanza de la FIGC (italya simipi).
- Estadísticas de goleo en campeonatos internacionales (inlish simipi).


text:
Alawsi kiti
Alawsi kiti nisqaqa (kastilla simipi: Alausí) Ikwadur mamallaqtapi, Chimpurasu markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Alawsi llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka kitillinmi kan, huk llaqta kitillim, Alawsi kitilli, isqun chakrapura kitillipas: Achupallas, Wasuntu, Multitud, Pistishi, Pumallakta, Tixan, Sibambe, Sevilla, Wikra.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Alawsi kitipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku: Alawsi kitilli, Achupallas kitilli, Wasuntu kitilli, Multitud kitilli, Pumallakta kitilli, Sibambe kitilli, Tixan kitilli. [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kitipi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Puruha (kastilla simipi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alawsi kiti.


text:
Wp/qug/México
México (Miksiku, Nawatl shimipi Mēxihco) shuk Abya Yalapi mamallaktami kapan, paypa uma llaktaka México llaktami kan, México mamallaktaka 2010 watapi 112 322 757 runakunatami charirka, paykunaka Kastilla shimita, ashtawan 67 ayllu shimikunatapashmi riman, shina Nawatl shimi, Kichi shimipash (quiché). México llaktamanta chinchayman Shukllachishka America Suyukunami tiyan, urayman Guatemala mamallaktami Belize mamallaktapashmi tiyan. Intillukshiyman Atlántico mamakuchami tiyan, Intiyaykuyman Pacífico mamakuchami tiyan. Citlaltépetl urkuka 5610m hanakmi tiyan, payka mamallaktapa ashtawan hatun urkumi kan, shinapash tukuy Mexicopak chawpisuyupi urkukunami tiyan, chaymanta México llaktaka 2240m hanakmi tiyan.
Ashtawan yachakunkapak[edit]
Kaypipash rikupay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
- Shuk yupaykuna yuyaykunapash Kastilla shimipi pankamantami kan (kaypi paykunapa killkakuna)


text:
Wp/qug/Tiksimuyu
Tiksimuyu icha Allpamama (kastilla shimipi : Tierra) shuk Intipa ayllupi rumpumi kan : payka Intipa kimsaniki rumpumi kan. Killaka allpapachata muyushpaka purikun. Allpapachaka Intimanta 152 000 000 km karupi purin. Paypak karaka 6472 km karupi paypa chawpimanta tiyan. Kuyllur yachakkunaka payka 4467 hachu-hachu (4 467 000 000) watakunata charin.
Allpapachaka ashtawan yakuta charin, chaymanta payka ankash kuyllur icha ankash planita nishkami. Allpapachaka karapi, 70% yakuta 30% allpata, rumikunata, rasutapash tiyanmi, payka paypak kara hawapi wayrata charin. Yachakkunaka yuyan, 4000 hunu watamanta Allpachapi kawsayka tiyanmi. Kunan, yakupi, allpapi, wayrapipash, yurakunaka, wiwakunaka, runakunakapash kawsanmi.
Tiksimuyupi, chay allpapachakunami tiyan : Africa, Asia, Abya Yala, Europa, Australia, Antárctica. Chay hatun mamakuchami tiyan : Atlántico mamakucha, Pacífico mamakucha, Índico mamakucha, Uraypa chiri mamakucha, Chinchaypa chiri mamakucha. Paypa ashtawan hatun urkukunaka Himalaya urkukunami kan (Chumulunkma urkuka, icha Everest, Tiksimuyupak ashtawan hanak urkumi kan, payka 8848m hanakmi kan), Punasuyu urkukunamipash.


text:
Wp/qxn/Waylas wamani
Kay wamanita kastilla shimichu niyan Provincia de Huaylas. Waras wamaniwan paqta yuriran. Piruw hatun pushaq, tsaypun kaykaran: Ramún Kastilla, pay mana hinchi qillqarantsu. Rantin kimsaq kunakuyuqkuna Apushimita hinchi qillqayaran.1857 wata, Qishikay killa, 25 qoya.
Tinkuykuna[edit]
Waylas wamani Qontipa tinkun Santa wamaniwan; Chinchapa, Siwas wamani, Qoriyunkantin wamaniwan; Antipa, Puwaqpanpa, Yunkaynintin wamanikunawan; Uripa, Yunkay wamaniwan.
Patsatupun. Ayka takúqkuna[edit]
2007 Lanuchu yupayasha 53 729 runakunata, 27 238 warmikunawanpis.[1] Kichwa shimita rimayan 28 772,[1] 50 297 tapushapita, tsayqa pachakñipi yarqun 57,20%; 6 864 yachaywasi wamrakuna rimayan, 5pita 14 watayaq paykuna. Kayan 13,65%, kichwa shimipa waraynin kan.


text:
Tuxtla Gutiérrez
Tuxtla Gutiérrez (nawa simi Tuchtlán) nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Chiapas suyu uma llaqtanmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fray Antonio de Pamplona kamasqa 25 ñiqin ayriway killapi 1560 watapi.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ? coloniakuna
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Karnawal
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mishiku Oaxaca de Juárez México[1]
- Mishiku Puebla, Puebla.
- Mishiku Celaya, Guanajuato.
- Mishiku Zamora, Michoacán.
- Mishiku Pachuca, Hidalgo.
- USA Amarillo, Texas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tuxtla Gutiérrez.


text:
Wp/qug/Egipto
Egipto mamallakta Africa allpapachapi shuk mamallaktami kapan, paypak uma llakta Kayro nishkami, chinchay ladupi Mediterraneo mamakuchawan manyata charin, Intillukshiy ladupi Puka mamakuchawan manyata charin, kutin uran ladupi Sudan mamallaktawan manyata charin, Inti yaykuy ladupi Libia mamallaktawan manyata charin.
Egiptopak yallik hatun mayuka Nilu mayumi kapan, chay mayumantami alli tarpunkapakka yaku tiyan. Nilupak manyakunapi, ñawpak pachapi, Nawpak pachapi kawsak Egipto runakuna kawsarka, hatun hatun rumi tulakuna, Piramides nishka, shinashka, paykunapak hatun pushakkunata pampankapak. Kunankamanmi chay piramideskuna tiyanmi. Chay ñawpak pachapi kawsak runakuna killkanata usharkami, shuk hiwapak pankakunapi killkarkami, chay hiwaka, Nilupak manyakunapi wiñak, Papiro nishkami karka.
- ↑ 2012 watapi, Kapak killapi, Central Agency for Public Mobilization and Statistics


text:
Binidiktu IV
Binidiktu IV, Binidiktu IV tawa ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. IV, Italya simipi: Benedetto IV) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † ? ñiqin anta situwa killapi 903 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
1 ñiqin hatun puquy killapi 900 watapi watamanta ? ñiqin anta situwa killapi 903 watapi watakama Tayta Papam.
Tayta: Mammalus.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu IV.


text:
9 kaq yachatsikï
¿Imanöraq familiakuna kushishqa kawayanman?
1. ¿Imanirtaq civilparaq casakï precisan?
Jehoväqa kushishqa Diosmi, y pëpitam alli willakïkuna shamun, tsëmi familiakuna kushishqa kawakuyänanta munan (1 Timoteu 1:11). Pëmi casado kawakïta qallatsirqan. Civilpa casakuyanqanmi ishkantapis alli tsaran wamrankunata shumaq winatsiyänampaq y más kushishqa kawakuyänampaq.
Ollquwan warmi casakurir mana rakikäyänantam Diosqa munan. Cada nacionchömi leykuna kan ollquwan warmi civilpa casakuyänampaq, y cristiänokunaqa tsë leykunata wiyakuyänanmi. Jehoväqa munan casädokuna mana traicionanakuyänantam (Hebreus 13:4). Pëqa divorciakïta chikinmi (Malaquías 2:16). Pero majan jukwan punukïkuptinqa, divorciakurir yapë casakunanta permitinmi.
2. ¿Imanötaq casädokuna kawayanman?
Jehoväqa ollquta y warmita kamarqan casado kawëchö yanapanakuyänampaqmi (Génesis 2:18). Ollquqa familiantam manteninan y Diospitapis yachatsinanmi. Y warminta kuyarqa imëkatapis rurananmi. Casädokunaqa kuyanakuyänan y respetanakuyänanmi. Pero jutsasapa karmi perdonanakuyänan kushishqa kawayänampaq.
3. ¿Casädokunaqa imallapitapis rakikäriyanmantsuraq?
Ima problëmallapis kaptinqa, ishkanmi kuyakïwan altsëta procurayänan (1 Corintios 13:4, 5). Diospa Palabranqa manam nintsu casado kawëchö ima problëmallapis kaptin rakikäkuriyänampaq.
4. ¿Imatataq Dios munan wamrakunapaq?
Kushishqa kayänantam. Tsëmi joven këninkunachö kushishqa kawayänampaq yachatsin. Y teytankunapa alli rurëninkunapita yachakuyänantapis munanmi (Colosenses 3:20). Jina Pëta y Tsurinta sirwi alläpa kushikïpaq kanqanta musyayänantam munan.
5. ¿Imatataq teytakuna rurayanman wamrankuna kushishqa kayänampaq?
Mikïnin, wayin y röpankunam imëkanöpapis procurayänan (1 Timoteu 5:8). Pero manam tsëllatatsu qoyänan. Jina Diosta kuyayänampaqpis yachatsiyänanmi (Efesios 6:4). Teytankuna llapan shonqunwan Diosta kuyayaptinqa, pëkunapis tsënöllam rurayanqa. Diospa Palabrampita yachakurqa allikunallata pensëtam yachakuyanqa.
Wamrakunaqa necesitäyan allita rurayanqampita felicitäyänantam. Jina höraqa precisanmi shumaq parlapäyänan, mana allikunam mana ishkiyänampaq (Proverbios 22:15). Pero manam llutaqa qayapäyänantsu ni astayänantsu.
Jehoväpa testïgonkunaqa atska librokunatam jorqayämushqa teytakunapaq y wamrakunapaqpis. Y llapampis Bibliallapitam.


text:
APÉNDICE
Señorpa Cënan celebrëqa Jehová Diostam kushitsin
RASUMPËPA cristianokunaqa Jesuspa wanïnin Yarpë mandätotam chaskiyashqa, tsëllatam hina “Santa Sena” o Señorpa Cënan nishpa qayayan (1 Corintios 11:20). ¿Imanirtaq alläpa preciso kë yarpëqa? ¿Imëtaq y imanötaq këtaqa rurayanman?
Tsë 33 Pascua judía watachömi kikin Jesucristu patsätserqan kë celebraciontaqa. Tsë Pascua fiestataqa huk kutillam celebrayaq watachö y 14 de nisán nishqanchömi rataq (judiokunapa calendarionchö). Judïokunaqa kë fëchata tanteayaq primavërachö rataq equinoccio nishqampita patsëmi, kë equinoccioqa, chunka ishkë horayoq paqas y chunka ishkë horayoq hunaq kaptinmi. Primavërachö equinocciopita más amänun kaq llullu killa rikakäramonqampitam tsë nisán killaqa qallaq. Tsë llullu killa rikakonqan hunaq Inti o Rupay ullurenqampita patsë chunka chusku hunaq pasariptinllanam Pascua hunaq qallaq.
Tsë ampim Jesusqa apostolninkunawan celebrayarqan Pascuata y tsëpitanam Judas Iscarioteta qarqaramur Señorpa Cënan nishqan celebracionta patsäratserqan. Kë celebracionmi, Pascua judía nishqan celebracionpa rantin quedarerqan, tsëmi kë Señorpa Cënan nishqanqa watachö huk kutilla celebrakänan.
Mateo nishqan evangeliom nimantsik imanö kanqanta: “Tantata Jesus tsarircur Diosta ‘grasias’ nicurerqan. Tsepitanam tantata paquirir, disipuluncunata qorqan queno nishpa: —Que tantata micuyë. Queqa noqapa cuerpü [“ninanmi”, NM]—nishpa. Tsepitanam binuyoq copata tsarircur Diosta ‘grasias’ nicurir disipuluncunata qorerqan queno nishpa: ‘Queta llapequi uputsinacuyë. —Queqa noqapa yawarnï [“ninanmi”, NM]. Que yawarnïwanmi mushoq contratu ruracärin. Noqam yawarnïta ramarnin, wanushaq atscaq nunacunapaq. Tsenopam jutsancuna perdonashqa canqa’” (Mateo 26:26-28).
Wakin nunakunaqa, ëtsantam tantaman y yawarnintam vïnoman tikratserqan nishpam creiyan. Tsënö creiyaptimpis Jesuspa cuerponqa entërom këkarqan, këmi “cuerpü” nishpa tantata pakikanqan hora. Tsëpenqa, ¿Jesuspa apostolninkunaqa ëtsantam mikuyarqan y yawarnintam upuyarqan nishwantsuraq? Manam, tsënö kashqa kaptenqa nunamayin mikoqchi kayanman karqan, y tsëtaqa Diosnintsik prohibinmi leyninkunachö (Génesis 9:3, 4; Levítico 17:10). Lucas 22:20 nishqanchömi Jesus nerqan: “Que copacho quecaq binoqa yawarnï [“ninanmi”, NM]; y tsë yawarnïwanmi Dios mushoq contratuta patsacäratsin nunacunawan. Tsëmi qamcunapaqrecur ramashqa canqa”.
Tsëmi kë tantawan vïnoqa significädoyoq kayan. Tantaqa Cristupa perfecto cuerpon ninanmi. Pascua cënapa katupin levadurannaq rurashqa tantawanmi Jesus celebrarqan (Éxodo 12:8). Bibliachöqa hutsatawanmi levadürata casi imëpis igualatsin. Tsënömi, tantaqa Jesucristupa mana hutsannaq sacrificanqan cuerpon ninan (Mateo 16:11, 12; 1 Corintios 5:6, 7; 1 Pedru 2:22; 1 Juan 2:1, 2).
Vïnoqa Jesuspa yawarnin cuentam, tsëmi mushoq contrato valoryoq tikrarerqan. Y “jutsancuna perdonashqa” kanampaqmi yawarnïta hichashaq nerqanmi Jesus. Tsërëkurmi wakin nunakunaqa limpio y puro kayan Jehová Diospa nawimpaq, tsënöpam yëkuyan mushoq conträtoman (Hebreus 9:14; 10:16, 17). Tsë mushoq conträtorëkurmi 144.000 fiel cristianokuna cielota ëwayanqa. Tsëchömi kayanqa rey y sacerdote y Patsachö alli nunakunapaq bendicionkunata apayämonqa (Génesis 22:18; Jeremías 31:31-33; 1 Pedru 2:9; Apocalipsis 5:9, 10; 14:1-3).
¿Pikunataq tsë Jesuspa Wanïnim Yarpë celebracionchö tantata mikuyan y vïnota upuyan? Yachakonqantsiknöpis tantataqa mikuyanman y vïnotaqa upuyanman mushoq conträtoman yëkoqkunallam, o ciëloman ëwaqkunallam. Cielota ëwar akrashqa rey kayänampaqqa santu espïritum pëkunata alleq tanteatsin (Romanos 8:16). Hinamampis kë nunakunaqa Jesuswan gobernayämunampaq mushoq conträtomanmi yëkuyan (Lucas 22:29).
Pero ¿imataraq rurayanman paraïsoman tikrashqa Patsachö imëyaqpis kawëta munaqkunaqa? Jesus mandakonqannömi, vïnota mana upurnin o tanta mana mikurpis tsë Señorpa Cënan nishqan celebracionmanqa ëwayänan. Jehovapa testigonkunaqa watachö huk kutillam Señorpa Cënan nishqanta celebrayan, tsëtaqa rurayan Inti o Rupay ulluriptin 14 de nisán nishqan qallariptinmi. Hinantin Patsachö wallkaq nunakunalla ciëloman ëwaqpaq kayaptimpis, rasumpëpa cristianokunapaqqa alläpa precïsom kë celebración. Kë celebracionqa yanapamantsik Jehová Diospa y Jesucristupa hatun kuyakïninkunaman pensanapaqmi (Juan 3:16).


text:
Yaka-yaka
Yaka-yaka (familia Picidae) nisqakunaqa yaqa tukuy tiksimuyuntinpi kawsaq pisqukunam, puriq icha tiyapayaq. Akakllukunaqa chhukrunawan sach'akunap qaranpi chhurupayaspa palamakunata qirisakunatam hap'ispa mikhunku, "yaka-yaka" nispa ruqyaspa.
218 rikch'aqnintam riqsinchik. Urin Awya Yalapiqa akakllu (hak'akllu, Colaptes rupicola), huk rikch'aqkunapas kawsanmi. Chinchay Awya Yalapiqa lliwmanta aswan achka kaq rikch'aqa Chinchay Awya Yala akakllum (Colaptes auratus).
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Yaka-yaka


text:
Sunqu wat'a risirwa
Sunqu wat'a risirwa, Shunku wata risirwa (kastilla simipi: Reserva de Vida Silvestre Isla Corazón y Fragatas) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi, San Vicente kitipi, Sucre kitipipas.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Anhinga anhinga
- Calidris minutilla
- Egretta tricolor
- Eudocimus albus
- Fregata magnificens
- Himantopus mexicanus
- Pandion haliaetus
- Pyrocephalus rubinus
- Quiscalus mexicanus


text:
Wp/qug/Europa
Europa shuk Tiksimuyupi allpapachami kan. Europamanta uranman Medirterraneo mamakuchaka tiyan, Intiyaykunaman Atlántico mamakuchaka tiyan, Chinchayman Chinchaypak chiri mamakuchaka tiyan, Intillukshinaman Asia allpapachami kan. Europa allpapachapa allpaka 10 392 855km2 hatunmi kan, kaypi ashtawan 700 000 000 runakunaka kawsan. Europa allpapachapi 49 mamallaktaka tiyanmi, paykunamanta 44 tukuylla Europa allpapachapimikan, shuk pichka mamallaktaka chawpi Europa allpachapi, chawpi Asia allpapachapimi kan. Europa wakin ruku allpapacha nishkami kan, chay rimak runakunaka nin, Abya Yala mushuk allpachami kan.
Europapa ashtawan runakunayuk mamallaktakunaka chaykunami kan : Alemania, Francia, Shukllachishka kapak suyu, Italia, Polonia, España. Kunan, 25 Europamanta mamallaktakunaka Europamanta tantanakuypi tantananakurka.


text:
Wp/qug/Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci shuk Italiamanta yachak runami karka, 1452 watapi wacharishka, 1519 watapi wañushka, pay hampik runami karka, sumak shuyukpashmi karka, hiwakunamanta yachakmi karka,mushuk sumak takikunata paypak yuyaymantak llukchirkami, sumak arawikunatapashmi killkarka. Paypak yallik riksishka shuyuka Mona Lisa nishkami kapan, chay shuyupi shuk sumak warmitami shuyurka. Wambra kakpi, yachachik Andrea de Verrochiopak llankana wasipi shuyunata yachakurkami. Shinallatak, Ingenieropashmi tukurka. 26 watakunata charishpa, ña paypak yachachikmanta yallishpa, maestromi tukurka. Kipaka, Ludovico Sforzapakpimi shuyushpa llankankarka, shinallatak 1490 watamantaka shuk mushuk yachana wasita kamachirka, paypak yuyaykunata yachaykunatapash yachachinkapak. 1499 watapi, Franciamanta runakuna chinchay Italiata hapirka, Leonardo Veneziaman rina tukurka. Chaypi Ingeniero karka, Venezia llaktata kuntrakunamanta harkankapak llankakurka, kipaka kutin Firenze llaktapi, Milano llaktapipash llankarkami. 1515 watapi, Marignan llaktapi Italiamanta awkak runakunata yallikpi, Franciapak hatun pushak, François Ier, kutin chinchay Italiata hapirka, Leonardo chay hatun pushakwan Franciaman rirka, 1519 watapi Francia mamallaktapimi wañurka, chaypi kunankaman pampashkami kapan.


text:
Chiqaluwa
Chiqaluwa (QSHKS qillqaypi: Cheqaluwa), Pi icha π nisqaqa huk huchham, ≈ 3,1416 ñiqpi.
Kayninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sut'ichakukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Euklidis sutiyuq runas ñawpaq karqan pichus yuyaykurqan raqtawan rakisqa iruru muyuwan sinchikama chaniyuq kayta. Kaymi huk sut'ichakunkuna:
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup iruru muyun rakisqa raqtanwan.
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup hallka k'iti k'ancharnin rakisqa illwanpa t'asrap hallka k'iti k'ancharninwan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
James Prescott Joule
James Prescott Joule sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1818 watapi paqarisqa Salford llaqtapi - 11 ñiqin kantaray killapi 1880 watapi wañusqa Sale llaqtapi); Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq mama llaqtap huk Pachaykamay yachaq wan Sirwisa makipi mantapas yachaqsi karqan.
Tayta: , Mama:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Iñuku
- Alessandro Volta
- John Davies
- John Dalton
- William Thomson, Huk Baron Kelvin
- Hermann Helmholtz
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: James Prescott Joule.


text:
William Harrison
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Washington rikuy.
William Henry Harrison sutiyuq runaqa (*9 ñiqin hatun puquy killapi 1773 watapi Charles City County llaqtapi – † 14 ñiqin ayriway killapi 1841 watapi Washington DC) Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaq pusaq, apulliq wan ñawpa umalliqninsi karqan (pawqar waray killapi 1841 watamanta - aymuray killapi 1841 watakama).
Tayta: Benjamin Harrison; Mama: Elizabeth Basset.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: William Harrison.


text:
Kurbanguly Berdymukhamedov
Kurbanguly Mälikgulyýewiç Berdymukhamedov (rusiya simipi: ГypбaHryлы БepдыMyxaMMeдoB Gurbanguly Berdymukhammedov o KypбaHkyли БepдыMyxaMeдoB Kurbankuli Berdymukhamedov) sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1957 watapi paqarisqa Babarab llaqtapi - ) huk Turkminsuyu mama llaqta Kiru hampikamayuq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi:
Churinkuna (?): .
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kurbanguly Berdymukhamedov.


text:
Wp/qug/Arawi
Arawi (kastilla shimipi poesía, Grigu shimipi πoίnσις), shuk shimipak kapchiymi kan. Arawik runakuna sumak killkankapa, rimankapa munan. Tawka takikkunaka arawikunata uyachin. Ñawpak pachapi, Griegos runakuna arawikuna rurarka, chay kipa tukuy Europa allpapachapi runakuna arawikunata rimarka, killkarkapash, Latin shimipi, Italyanu shimipi, Inlis shimipi, Aliman shimipi, Fransis shimipi, shuk shimikunapipash.
Abya Yala allpamamapipash, ñawpak pachapi, Inka runakuna, Mishika runakuna, Maya runakunapash arawikuna uyachirka. Mishika runakuna, Maya runakunapash chay arawikunata killkarkami, chaymanta paykunamanta kunan pachapi tawka arawikunata yuyanchik. Inka runakuna mana killkarkan, shinapash Ispañul runakunaka, Inka runakunatapash Kunkista kipa Inkamanta arawikunata killkarka, chaymanta wakin Inkakunapak arawikunata yuyanchikmi.
Kunan pachapi, Runa shimipi, wakin runakuna arawikunata killkan, shinami Ariruma Kowii. Payka 1988 watapi shuk mutsuktsurini niskami arawikunayuk kamuta killkarka. Shinami, Ecuador mamallakta pushak Luis Cordero Crespo runa shimipi arawikunata killkarka. Payka shuk ashtawan yuyashkami arawita killkarka, chay arawika Rinimi llagta nishkami kan :
¡Rinimi, Llagta, rinimi
may carupi causangapa;
mana quiquin llagtashina
cuyanguichu runataca!
Huarmi, churita saquishpa,
ayllucunata cungashpa,
cay tata, quilla llugshigpi,
ñanta japinimi, Llagta.[1]
...
Pukyukuna[edit]
Hawa tinkikuna[edit]
- Kastilla, Kichwa shimipi harawikuna (PDF, 5,2 MB)
- Ch'aska Anka Ninawaman: Runasimipi puymamanta (Qusqu qhichwa shimipi)
- Robert Beer: Qhichwa, Kichwa shimipi harawikuna


text:
Wp/qug/Simón Bolívar
Simón Bolívar shuk Awya Yalamanta pushakmi karka, 24 purun killapi 1783 watapi wacharishka, Caracas llaktapi (kunan Venezuela mamallaktapi), 17 kapak killapi 1830 watapi wañushka, Santa Marta llaktapi (kunan Colombia mamallaktapi). Bolívar 1811 watamanta, 1824 watakaman Ispañulkunata Awya Yalamanta kallpachinkapak makanakurkami. Chay makanakuykuna kipaka, Colombia mamallakta, Ecuador mamallakta ña kishpi kakpi kimsantita Hatun Colombia mamallakta kamarirka, shinallami Perú mamallaktata, Bolivia mamallaktapash kishpichinkapak José de San Martín ayudakpi makanakurkami. Chaymanta Bolivia mamallakta paypa shutita charinmi.


text:
Perú icha Piru (Kastilla shimipi República del Perú) shuk Uran Abya Yalapi mamallaktami kan. Chay mamallaktapi 29 180 899 runakunaka kawsan.
Pirupak uma llakta Lima llaktami kan, chay llaktapi 10 063 144 runakunaka kawsan. Piruw llaktamanta, Intiyaykunaman Brasil mamallaktaka Bolivia mamallaktapash tiyan, Uranman Chili mamallaktapash tiyan, Chinchayman Ecuador mamallakta Colombia mamallaktapash, Intiyaykuyman Pasifiku mamakuchami tiyan.
Piruw llaktapak chawpi uranmanta chinchayman Antikuna urkukuna tiyanmi. Antikunapi, Cuzco llaktaka Cajamarca llaktapash tiyanmi. Antikunamanta Intiyaykuyman kunuk, mana ashta yakuyuk markakuna tiyan : chay markakunapi Lima llaktaka, Trujillo llaktapash tiyan. Antikunamanta Intillukshinaman, Amazonía hatun sachaka tiyan, chay markakunaka kunuk, yakuyuk, ashta kirukunayuk, mayukunayuk, wiwakunayukpashmi kan.
Suyukuna[edit]
Perú llaktapika kanmi 24 suyu (región icha departamento), 194 marka (província), 1 833 uchillasuyupash (distrito).
Kanmi 24 suyu, 1 constitucional marka, ima 1 Metropolitana Suyupash:
Kaypi p'anqapiqa Piruwpi hatun llaqtakuna rikunki.
Pukyukuna[edit]
Hawa tinkikuna[edit]


text:
Wp/qug/Tránsito Amaguaña
Tránsito Amaguaña shuk kayampi runa warmimi karka, payka 1909 watapi La Chimba ayllullaktapi (Kayampi llaktapi) wacharishka, 2009 watapi La Chimpapipash wañushka. Dolores Cacuangowan, Ayllullakta runakunawan, tukuy paypa kawsaypi allpayukwan makanakurka, runakunaka allpata charinkapa. Shinapash payka 1944 watapi Dolores Cacuangowan Ecuador mamallaktapa shukniki Ishkay shimi yachay wasita rurarka. 1963 watapi, URSS mamallaktaman rirka. Chaymanta tikramukpi, Ecuador hatun awkak pushakkunaka payta wichkay wasipi churarka. Paykunaka, Mama Tránsitota kumunistami, makanakuchikpashmi nirka. Shinallatak, paykunaka ishkay simi yachay wasikunata wichkachirka. Chay kipa, Mama Tránsito tukuy paypa kawsaypi wasikupi kawsakurka, wakchallami paypa ayllukunawan kawsakurka. 2003 watapi, Lucio Gutiérrez hatun pushakka payman premio Eugenio Espejo kararka, kashna 2009 watapi wañurka[1].
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ (es) Mujeres de Abya Yala: Mama Tránsito Amaguaña (1909-2009), Mattie Mailer, 2010


text:
Chaski
Chaski icha Kurriyu (kastilla simipi: correo, inlish simipi: mail, post, huk iwrupa rimaykunapi: posta) nisqaqa ima willaykunata, chaski qillqakunata, q'ipikunata wantukunapaq, kachaqmanta chaskiman apamunapaq runa llikam. Chaskiqa qallariyninpi mama llaqtap iman kaptinpas, huk mama llaqtakunapi akuna qallarikuyman qurqan.
Kaymi mama llaqtap chaskinpa ruranankuna:
- Chaski qillqa apay
- Q'ipi apay
- Karu qillqay (telégrafo)
- Karu rimay (teléfono)
Kunan pachaqa anchata willanakunchik internet nisqantam, e-chaskiwanmi, manañam mama llaqtap chaskinwanchu.


text:
APÉNDICE
¿Pitaq arcángel Miguelqa?
BIBLIACHÖQA wallka textokunallachömi qayan huk angelta Miguel nishpa. Pero tsë textokunachöqa imatapis rurëkaqllatam rikätsimantsik. Daniel librochömi rikätsimantsik mana alli angelkunawan maqanakïkaqta, Judas librochönam pleitïkan Diablowan, y Apocalipsischönam Satanaswan y demonionkunawan guerrata rurëkan. Imëpis Jehová Diospa autoridadnintam defendin, y Diospa chikeqninkunawanmi pelean. Tsënöpam shutinta reqitsikun, shutinqa “¿Pitaq Diosnö?” ninanmi. Pero ¿pitaq Miguelqa?
Yarpärishun, wakin nunakunapaqa manam hukllëllatsu shutinkuna kan. Wakinllatapis rikärishun, Jacobqa atska wambrayoq nunam karqan, y Israel nishpapis reqiyaqmi, y apóstol Pedrutapis reqiyaq Simón nishpam (Génesis 49:1, 2; Mateo 10:2). Tsënöllam hina, Bibliaqa rikätsimantsik Patsaman manaraq shamur y ciëloman kutirirpis, Jesuslla, Miguel shutita chaskenqanta. ¿Imanirtaq tsënö nintsik? Rikärishun Biblia nenqanta.
Arcángel. Diospa Palabranqa rikätsikun Migueltam ‘arcangeltanö’ (Judas 9). Këqa “angelkunapa pushaqnin y mandaqnin” ninanmi. Bibliachöqa rikantsik Miguel-llata arcángel nishpa qayanqantam, tsëwanqa tanteatsimantsik hukllëlla kanqantam. Awmi Bibliachöqa manam atskaqpaqnöqa “arcangelkuna” nintsu, sinöqa hukllëllapaqmi parlan “arcángel” nishpa. Hinamampis arcángel ruranqanta rurëkarmi Jesus yurin Bibliata leishqaqa. Tsënömi Jesus ruramunantaqa rikantsik 1 Tesalonicenses 4:16, QKW, nishqanchö: “Kikin Señormi mandakoq boswan, arkangel boswan i Dyospa tronpëtanwan syelupita urämonqa”, nishpa. Kë textochöqa clärom rikätsimantsik arcángel vozwanqa kikin Señor Jesus parlamunanta. Këwanmi rikätsimantsik kikin Jesus arcángel Miguel kanqanta.
Mandakoq. Bibliachömi willamantsik: “Miguelmi anjelnincunawan tsë culebrata maqayarqan. Tsënollam jina tse culebrapis anjelnincunawan ticrapuyarqan Miguelta” nishpa (Apocalipsis 12:7). Këchöqa alleqmi rikätsimantsik Miguelqa fiel angelkunapa Mandaqnin kanqanta. Tsëtam kë libro Apocalipsis rikätsimantsik (Apocalipsis 19:14-16). Y Apóstol Pablopis, “Teytantsic Jesucristu” y “puedeq anjelnincunawan” nishpam parlan (2 Tesalonicenses 1:7). Tsënömi, Bibliaqa willamantsik Miguelpitawan ‘angelninkunapita’ y Jesuspita ‘angelninkunapitapis’ (Mateo 13:41; 16:27; 24:31; 1 Pedru 3:22). Diospa Palabranchöqa, angelkunaqa huk ejercitolla kayanqantam willamantsik, manam ishkë ejército kayanqantatsu. Tsëmi, alleq claro tantearintsik ciëlochö gobernëkaq Jesuslla, Miguel kanqanta. *
^ par. 1 Miguel shutiwan Diospa Tsurin reqishqa kanqampitaqa maslla yachakunki, Perspicacia para comprender las Escrituras vol. 2 nishqan libropa, 386, 387 päginankunachömi, kë librotaqa Jehovapa testigonkunam rurayämushqa.


text:
Hatun Yachaywasi Kichwarimay Kashamarka
Hatun Yachaywasi Kichwarimay Kashamarka (Atun Yach`aywasi Kichwarimay Kashamarka) icha AYKK icha kastilla simipi Academia Regional del Idioma Quechua de Cajamarca ARIQC nisqaqa Kashamarka llaqtapi kaq kuraq sunturmi, kashamarka rimayta yachachiq hamut'ana wasim.
Chay Kashamarka Kichwarimay Yachaywasitaqa 15 ñiqin pawqar waray killapi 1986 watapi Kashamarka suyuyuq qhichwa rimaqkunam kamariraqan. Piruq mama llaqtataq 7 ñiqin hatun puquy killapi 1997 watapi riqsirirqan.
Kunan kachkaq pusaqninqa Dolores Ayay Chilón sutiyuqmi.