c: text/html

text:
Franz Beckenbauer
Franz Anton Beckenbauer sutiyuq runaqa, "Kaiser" nispa qayasqapas, (* 11 ñiqin tarpuy killapi 1945 watapi paqarisqa München (Alimanya) llaqtapi) huk piluta hayt'aqmi, Alimanya mama llaqtayuq. 1974 watapi Kunti Alimanya quchuntinwan Piluta Hayt'ay Pachantin Kupatam ayparqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Franz Beckenbauer.
- Franz Beckenbauer bio ifhof.com - International Football Hall of Fame.


text:
Taki
Taki nisqaqa ("Kantu" nisqapas, kastilla simimanta canto) imam simiwan takisqapas, maykunapitaq waqachinawan waqachisqapas, simiwan rurasqa taki kapchiymi.
Tawantinsuyu pachapiqa takisqa harawim (rimay taki) aswan uyarichisqa simi kapchiy rikch'aq karqan.
Tawantinsuyupi taki rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa Tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qhichwa simipi Takikuna Qhichwa simi - Kastilla simi - Fransis simi
- Takikuna Qhichwa simi - Inlish simi - Kastilla simi / textos/ MP3
- Runasimipi Kristiyanu Takikuna

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gladys Camacho Ríos
Gladys Camacho Ríos sutiyuq warmiqa (paqarisqa Quchapampa llaqtapi) huk buliwyanu qullasuyu qhichwa simipi qillqaqmi, rimaymanta yachaq.
2013 watapi “Phuyup Yawar Waqaynin” nisqa kawsay rikch'antam uyancharqan. Chay liwrupiqa Faustinu Camacho Soto sutiyuq hatun taytanpa kawsasqanmantam willan, 1936 watamanta 1970 watakama. Kunanqa New York llaqtapi kawsachkaspa Center for Latin American and Caribbean Studies at NYU nisqapim llamk'achkan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Phuyup Yawar Waqaynin. Editorial Kipus, Cochabamba 2013.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Center for Latin American and Caribbean Studies at NYU: “Phuyup Yawar Waqaynin” Libromanta. Gladys entrevista nisqapi riman (qhichwa simipi, uyarinapaqpas). Chaypi rikch'aynin. 7 ñiqin ayriway killapi 2014 watapi.
- Gladys iskay willakuykunata willawanchik: Iskay llulla wawakunamantawan unqusqa mamankumantawan. Atuqmantawan kunturmantawan.
- Faustinup wawa kawsaynin (1936), Juk phatma (pdf)


text:
KAY PACHACHRU LAPAN RUNAKUNA WASHAKURKAANAPAQ ISKIRBISHAKUNA KAYKUNATA ISKIRBIPAAKURAA
[Preamble]
Lapan runakuna chaynuyla washa kananpaqmi mana pisi rantisha runatanuy sirbichikunanpaqmi mana ima lutantas ruranakurkaananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaqmi.
Lapan runakuna chay washasha kapaakunanta mana musyarmi, mana kaasukurmi runakuna qalayapaakusha lutan ruranakuyta, ashlinakuyta, kaykunam juchakachimanchi lapan runakunata. Chaymi musyachipaakuu lapan runata mana manchakular, mana ima wanaychruusi kay pachachru kawapaakunanpaq. Jinamanmi "Rimashaq" nirqa, rimapaakunanpaq, naatan munanqanman, Diosmansi u jukmansi yupachikurkaananpaq.
Maychru chaychruusi mandaqkuna ninakunqannuyla rurapaakunanpaq. Runankunata lutan runakunapa makinpitas washananpaq, lutan mandaqninta mana ima lutantas rurapaakunanpaq. Chaynuytaq lapan nasyunchru runakunas alipa rikanakur kawapaakunanpaq.
Lapan nasuyunpita delgadukuna wamaqta qutukaanan junaqchruumi rimanakurkur iskirbipaakura lapan runa, warmis, olqos chaynuyla alipa rikasha kananpaq. Chaychruutan rimanakurkara runakunata ali kawayta yanapapaakunanpaq. Naatan mana pisi rantiyasha runawannuy piwansi sirbichinanpaq. Chaychruutan chay lapan nasyunkunapita qutukaq de!gadukuna ninakaraarira chay rimanakurkanqannuy yanapaanakur kawapaakunanpaqsi.
Kay rimanakunqanchi rurasha kananpaq musyachishun lapan runata, warmitas, olqotas ninakurkaras, naatan mandaqkuna runankunata chay i mayqapitas washapaakunanpaq.
LAPAN NASYUNPITA QUTUKAQKUNAM ISKIRBIPAAKURA
Kay Pachachru Maychru Chaychruusi Runakana Chay Washasha Kapaakunanapaq
Lapan runakuna mayaq chayaq nasyunchruusi mandaqnintin kay iskirbishakunata yarpapaakunanpaq, jinaman yachrachipaakunanpaq. Chaynuytan kay iskirbishakunata mandaqkunaqa rurachipaakunman, nasyunninkunachruusi u jukla nasyunkuna munayninchru alipa kayaqkunatas rikanakurkaananpaq.
ARTICULO 1
Lapan runas kay pachachru nasimun juk rantisha runanuy mana pitas sirbinanpaqmi, alipa rikasha kananpaqmi, washasha kananpaqmi. Lapan runakunas nasipaakamun yarpayniyoqmi naatan tantiyayniyoqmi ima lutanta rurapaakurursi tantiyakunanpaq. Lapan runakunas kawapaakunaman juk wawqenuylam.
ARTICULO 2
Washasha kananpaq kay lapan iskirbirayaqnuylam rurakanman lapan runawansi, yuraqwansi, yanawansi, imaniraqwansi kachun quechua rimaqsi, castellano rimaqsi, u kachun warmis, olqos, Diosman yupachikuqsi u imaman yupachikuqsi, kachun manadaqninpita pinsiyaqsi u ima insiyaqsi, kachun mayaq markapitas u maychru, nasishas, kapuqniyoqsi u mana imaynaqsi. Imanuy ayqaynuy karsi rikanakurkanman juk kastanuylam.
Kachun mayqan mandaqkunapa qatiraqninsi, kachun libritayoqsi u jinalas, kachun mayaq markapita aywakamushas, pi maysi rikanakurkanman chaynuylam, juklaa nasyun mandaqpa makinchru karsi, mana jukpa makinchru kaqnuylam rikapaakunman alipa, chay mandaqpa runankunatas.
ARTICULO 3
Pi may runatas amam munachwanchu pitas wanuchipaakunanta, piwansi mana munayaqwan sirbichikurkaananta, jinaman maqasha u ashlisha kapaakunantas.
ARTICULO 4
Amam pisi, pipa sirbiqninsi imaysi yaykunqachu imapita nirsi u imapaq nirsi.
ARTICULO 5
Amam pi tasi kawaypa kuchuchinmanchu juk uywatanuyqa, manatan pitas ashlinmanpishchu mana baliq nirsi.
ARTICULO 6
Lapan runas, may chay nasyunchru kaqsi kanman chay kikin nasyun runanuy alipa rikasham, libritaanaq mana karsi.
ARTICULO 7
Lapan runas kapaakunman chaynuyla alipa rikasham. Naatan pis aliska kunchuchiptin kay iskirbishakunapita juknuypa ruraptin nasuynchru mandaqqa washanmanmi lapan runakunata. Amam rirqararmanchu pisi, mandaqninpita lutanta rimayaqta u wakta, kayta lutanta ruray niyaqta. Manatan rirqaranmanchu wakinta alipa rikaqtas u wakinta lutanpa rikaqtas.
ARTICULO 8
Jucha taripaq runakuna wiyaripaakunman lapan runatam nasyunninchru kaqtaqa. Paykunaqa runakunata washapaakunman iskirbishankunanuymi mana imas lutan rurasha kapaakunanpaq.
ARTICULO 9
Amam pitas manakaqpita, charichinmanchu u karselman wichrqachinmanchu. Naatan nasyuninpitas jurquchinmanchu.
ARTICULO 10
Juchaakushakunata taripaq runakuna rikapaakunman chaynuylam lapan runatas. Paykuna wiyaripaakunmanmi Chay juchachasha runamayin wanuchiqta imaninqantas". Chawra mana mayqantas kuyapaalarmi ima nipaakumansi rimakurkanqannuy.
ARTICULO 11
- "Juk runapita lutantam rurasha" nipaakuptin rasunpa shumaq musyakamunqankamaqa "Manam yanqa rimapaakunmanchu paymi rurasha". nir. Naatan juchaakusha karqa, kikin chay runa washakushun u washachun juk runas. Chay jucha taripaqkuna achka runakuna kayaptinmi mayapaakunman chay juchachasha runa rimaqta.
- Pi runa imatas ruraruptin, manam imaniytas atipapaakurachu nasyuninkunachru mana kaynuy iskirbishakuna kaptin. Naatan manatan karachu iskirbishakuna j uchaakushakunata imaypa aliska kunchuchinapaqsi. Chaypi taran mandaqkuna iskirbipaakura kayta naa imayqas juchaakusha jananchruuraq.
ARTICULO 12
Mariam pitas ayluykunata "Lutanta ruray". nichwanchu. Naatan manatan wayinchru imanuy kawakuqtasi imatas jatipachwanpishchu. Manatan kartantas pisi kichrapunmachu ni washantas rimanmanpishchu. Kay iskirbishakunanuymi rurakasha kanman. Jinaman washasham kapaakunman lapansi kay tukuy lutan ruraypita.
ARTICULO 13
- Runaqa pi maysi munanqantam aywanman maytas, chaytas. Naatan nasyunninchruusi munanqanchruutan yachranman maychru chaychruusi.
- Pi maysi munarqa yarqunmanmi imaysi nasyunninpita. Naatan munarqa kutiyunmantan imaysi.
ARTICULO 14
- Mana kaqpita pis yanqa qatikachraptinqa, chay runakunaqa yarqukurkanmanmi nasyunninpita juklaa nasyunchru maylachruusi ali kakunanpaq.
- Naatan imatas lutanta rurapakusha karqa amam yarqunmanchu nasyunninpita juklaa nasyunchru washapaakunanpaq, Lapan Nasyunpita Qutukaq runakuna manam munapaakunchu kaykuna rurakananta.
ARTICULO 15
- Lapan runas kapaakunman juklay nasyunlata markanch akusham.
- Manam pisi "Qampa naa manam kankimanchu kay nasyunnikipa runanqa" nir, qarqunmanchu pitas. Ni manatan chariranmanpishchu " Qamqa manam kankimanchu juklaa nasyunpa runanqa nirsi.
ARTICULO 16
- Naa kasaranan timpuman chrarurqa, warmis, olqos kasarakunmanmi, may kastawansi; yanawansi, yuraqwansi. Kasaranmantan juklaa nasyun runawansi, Diosman u mana Diosman yupachikuqwansi. Nasyunchru iskirbishankunanuymi washanman lapantam runankunata, kasarakunanpaqsi, kasararuptinsi u chulaanakuruptinsi.
- Manam pisi kasarachinmanchu mana munaqta. Kasarachinmanqa munanakuqlatam.
- Chay kasadukuna lapan wamrantinmi kapaakunman alipa rikasha, mandaqkunapita washasha. Chay kasadukuna wamrankunawan aliskam balin.
ARTICULO 17
- Pi may runapas kanmanmi munaptinqa chrakransi, wayinsi u imayqansi, kikilanpasi u juk runakunapawansi. Chaynuy kananta manam pisi amachanmanchu.
- Manam pisi kitanmanchu chay imayqantasi oíqoorir manakaqpitaqa.
ARTICULO 18
Pi may runasi munanqantam pinsiyakunman, naatan ali u lutan ruranqantasi tantiyakunmanmi. Chawraqa j inam yupachikunman Diosmansi u imamansi. Muyunmanmi juk riligiyunpita juk riligiyunmansi. Muyunmantan juknuy kawaypita juknuy kawanmansi. Jinam pi maysi imanaypasi Diosninta alawaakunman, japaíansi u wakin runawansi, washachruusi u wayilachruusi. Yachrachipaakunmantan .yachrakurkanqantawan juknuypa kawaynintas, naatan rurapaakunmanmi fistankunatas.
ARTICULO 19
Chawra runaqa jinam pinsiyanman, naatan "Rimashaq" nirqa, rimanman. Naatan chay pinsiyayanqan runata piñaakachinan mana pipitas amachasha kaptinqa amam rimanmanchu. Runaqa pi maysi yachrakunman munanqantam librukunata leyepasi u jukkuna rimaptin mayakuypasi. Naatan munarqa pinsiyanqanta iskirbinmanmi u rimanmanmi wakinkaqkunas mayakurkaananpaq. Naatan apachinmanmi mayaq chayaq nasyunkunamansi amam juklaa nasyunman imanaypa apachikuptinsi; ama apachiychu ninmanchu pisi.
ARTICULO 20
- Pi may runasi jinam qutukaakurkanman imapaqsi. Naatan qutukapaakunman imapaqsi, alipaqmi.
- Manam pi tasi "Runakunawan qutukaashun" ninmanchu mana munaqta wapuypaqa.
ARTICULO 21
- Pi may runasi, mandaqnin ima ruraytas munaptinqa íapanmi chaychru kapaakunman, kikinkunas u deígadukunas.
- Mandaqkuna imawansi yanapaamuptinqa wakinkunanuymi chraskinman lapansi.
- Lapan runasi munanqantam akrapaakunman mayqantasi mandaqninpaq. Naatan chay mandaqninkuna akrapaakunqan kanman ayqa' watakamas nasyuninkunachru iskirbishankunanuymi. Mandaqninta akrapaakunman mana kaskipanakularmi iskirbipas u makin chakcharkuypas.
ARTICULO 22
Juk nasyunchru yachraq runapa kapunman aypam imansi ayqansi kawaananpaq. Naatan mayqanpas masía kapuptinqa yanapanman walkala kapuqtam. Chaynuytan masía kapuptinqa nasyunkunas, yanapanman mana alaapa kapuqniyoq nasyunkunata, wakinkunapita mana jukmapasha kapaakunanpaq. Chaypita tukuy j inanpa yanapanakur, ali kapaakunanpaq.
ARTICULO 23
- Pi may runasi uryanman imachruusi munanqanchruumi maychruusi. Jinaman alipam rikanakurkanman uryaqsi u urayachiqsi. Naatan mana uryata tariptinqa mandaqninkunam yanapanman tariyta.
- Ishkay runa chay uryalachru kaptin jinaman chaynuyla ishkaynin uryaptinqa, pagasha kapaakunman ayqata karsi chaynuylam.
- Uryaqkuna ali pagasham kapaakunman mana ima wanaychruusi kapaakunanpaq. Jinaman aylunkunas alipa rikasha kapaakunanpaq. Naatan gananqan mana imapaqsi aypaptinqa nasyunninchru mandaqninkunam yananpanman.
- Pi may runas urayaqqa qutukapaakunmanmi uryaq mayinkunawan imas mana ali kaptin rimanakurkaananpaq. Manam pisi "Ama qutukapaakuychu" ninmanchu pitas. Maslata ganayta munarqa u alipa rikasha kayta munarqa, jinam manakurkaananpaq qutukarkur rimanakurkanman.
ARTICULO 24
Pi may runasi uryaqqa jamanmanmi. Chay jamar imatas rurakunman munanqantam. Naatan pisi amam uryachinmanchu rimanqanpita masqa. Jinaman watachamur jamaptin pagasham kanman.
ARTICULO 25
- Pi may runapas kanman aypam imalansi ali kawapaakunanpaq, aylunkunas mana qeshyapaakunanpaq, kanman aypan mikunan, jakun, jinaman wayin yachrananpaq. Qeshyarur aywanmanmi medikuman u hospitalmansi jampichikuq. Naatan mandaq runakuna yanapapaakunman lapantam: uryapakuytam mana tariq runakunata, qeshyaqkunata, mana uryaq atipaqkunata, japatukushakunata, chachakunata, mana juchaynaq kayarsi imaynaqsi kidashakunata.
- Pachrayoq warmikunas jinaman iñashakunas kapaakunman aliska yanapasham imayqachruusi. Akapa wamrakuna kapaakunman ali rikasham lapansi kasadupa karsi u mana kasadupa karsi.
ARTICULO 26
- Runakuna lapanmi yaykupaakunman iskuylaman. Naatan "amam pisi paganmanchu qalayunqanpita ushanqankamas. Wamrakunata kachrapaakunman lapatam munaqtas, mana munaqtas primariya iskuylaman. Chaypita masta yachrakuy munaqkuna, jinam yachrakurkanman medikupaqsi, abugadupaqsi u imayqapaqsi. Unibersidakunaman mana atipaqkuna ali yachrarqa chraskisham kapaakunman. Naatan mana yachraqkunata "Amam chraskipaakunmanchu imansi rayqoqa.
- Chay iskuylakunachru yachrachiykuna kanman lapan yachrakuqkunata ali runa kayta yanapananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaq, lapan runata yanapaa- nanpaqmi, rantisha runanuy mana pipa sirbichiqninsi kapaakunanta musyapaakunanpaqmi, juklaa nasyun runakunawan, u juk rimayta rimaqkunawan alipa kawapaakunanpaqmi Diosman yupachikuqtawan, mana yupachikuqtas alipa rikanakurkaananpaqmi. Jinaman yachrachipaakunmanmi lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna iskirbipaakunqanta yanapanakur kawaypitas, mana wanuchinakuy kananpaq.
- Naatan taytakunam akrapaakunman churinkuna may iskuylachru yachrachisha kanapaqsi.
ARTICULO 27
- Runakuna pi maysi markachru imayqatas rurakunman munanqatam: ruranmanmi fistatas, kantamanmi kantatas, awanmanmi imatas, dibujanmanmi imayqatas u tantiyayninpita wamaqkunatas jurqamunmanmi, wakin aíiska tantiyay yachraq runakunanuysi.
- Pi may runasi, shumakuq wamaqlata imatas kamakarachirqa u mana pisi iskirbinqanta wamaqta imapitas iskirbirurqa pagasham kapaakunman. Naatan "Amam chay ruranqantaqa pisi yachrapanmanchu. Noqam wamaqta jurqaramuu" nir, kaskinwanqa qolqeta charinan rayqosi u alawasha kanan rayqosi.
ARTICULO 28
Lapan runam may nasyunchru, kaqsi, ima lutantas rurayaqkuna qalayapaakunman ali kawayta runamayinwan, kaychru lapan kay iskirbishakunanuy.
ARTICULO 29
- Runakuna Iapanmi markachru mandaqkuna imatas niptin kaasukurkanman. Chay kaasukuq karqa, pi maysi kapaakun alipa rikasham, naatan ali runa pipaqsi.
- Juk nasyunchru yachraqkuna, nasyunninchru iskirbishakunata 1apanmi kaasukurkanqa, mana pisi juk rantishanwannuy piwansi sirbichikunanpaq, j inaman ali runa kapaakunanpaq. Pi maysi alim kawanman runamayinwan, naatan lapanmi imachru yanapanakurkanman ali kawayta chay nasyunninkunachru.
- Kay lapan iskirbishakuna manam kaasukanmanchu kara, lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna "Rurashunmi" ninakur rurayta mana qalayusha kapaakuptinqa.
ARTICULO 30
Juk nasyunchruusi u runa qutukaqchruusi u juk runalatas imata rurananpaqsi pisi kaychru skirbirayaqpita juklasipa imapitas tantiyachinanta manam munapaakuuchu.


text:
Muhammad Ali
Cassius Marcellus Clay Jr. icha Muhammad Ali sutipaq runaqa (* 17 ñiqin qhulla puquy killapi 1942 watapi paqarisqa Louisville llaqtapi - ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas Kurkukallpanchaq. Mamallaqtapura kampiun.
Tayta: Cassius Marcellus Clay, Mama: Odessa Grady.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1 Qori Medalla - Ulimpiku pukllaykuna 1960 Roma.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Muhammad Ali.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Muhammad Ali.


text:
Olancho suyu
Olancho suyu (kastilla simipi: Departamento de Olancho), nisqaqa huk suyum Unduras mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Juticalpa.
23 905 km²
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 28 ñiqin inti raymi killapi 1825 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
530 644 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
23 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ NOTA1:Registro Nacional de las Personas (RNP)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Olancho suyu.


text:
7 YACHAQANA
¿Ima suyakuytaq wañusqakunapaq tiyan?
¿Imaptintaq wañusqakuna kawsarimunankuta suyasunman?
¿Jehová wañusqakunata kawsarichimuyta munanchu?
¿Pikunataq kawsarimunqanku?
SAQRA enemigomanta ayqichkasqaykipi t’ukuriy, chay enemigoqa, qammanta astawan kallpayuq, chantapis astawan usqhayta purin. Jap’isunqa chayqa wañuchisunqa. Payqa achkha amigosniykitaña wañuchin. Usqhayllata ayqiptiykipis, payqa taripanayachkasunkiña. Manataq ayqiyta atinkichu. Chayllapi juk runa yanapaq jamusunki. Payqa yanapayta munasunki, chantapis enemigoykimanta astawan atiyniyuq. ¿Manachu chayta rikuspa, kusikuwaq?
2 Chay enemigoqa, mana qamllatachu qhatiykachachkasunki, tukuyta qhatiykachachkawanchik. Suqta yachaqanapi yacharqanchikjina, Bibliaqa nin, chay enemigoqa wañuy kasqanta. Mana pipis paymanta ayqinmanchu, nitaq atipanmanchu, yaqha tukuy rikunchik imaynatachus munasqa amigonchikta, munasqa familianchikta apakapusqanta. Jehovalla wañuyta atipayta atin. Payqa wañuymanta rantiwanchik. Wañuyta atipasqanta rikuchiwanchikña, astawanpis, payqa wañuyta chinkachiyta munan. Jinata Biblia nin: “Tukuy enemigosmanta qhepa kaj atipasqaqa wañuy kanqa”, nispa (1 Corintios 15:26). ¿Manachu chay willay kusichiwanchik?
3 Wañuyqa, tukuyta ñak’arichiwasqanchikpi t’ukuriy. Ajinamanta Jehová wañusqasta kawsarichimunanta nisqan may allin kasqanta reparanki (Isaías 26:19). Arí, wañusqakunapaq juk suyakuy tiyan, watiqmanta kawsarimunanku.
FAMILIANCHIKMANTA PILLAPIS WAÑUPTIN
4 ¿Munasqa amigoyki, chayri familiaykimanta pillapis wañupunchu? Maytachá llakikurqanki, mana imatapis ruwayta atisqaykimanta. Chayjina llakiypi kachkaspa, Bibliap sunquchayninta mask’ananchik tiyan (2 Corintios 1:3, 4). Bibliaqa, Jesús munasqa amigonta wañusqata rikuspa mayta sunqunta nanachikusqanta nin. Chantapis yachanchikjina Jesusqa, Diospa k’acha kaykunasninta rikuchirqa, jinamanta Jehovapis pillatapis wañuqta rikuspa llakikusqanta yachanchik (Juan 14:9). Jesusqa, Jerusalenman richkaspa, Lazarota, Mariata, Martata ima waturikuqpuni, paykunaqa Betania llaqtapi tiyakurqanku. Manchay allinta Jesuswan masichakurqanku. Jinata Biblia nin: “Jesusqa mayta munakuj Martata, ñañanta, Lazarotapis”, nispa (Juan 11:5). Lazaroqa, 6 yachaqanapi rikurqanchikjina, wañupurqa.
5 ¿Jesús, Lázaro wañupusqanmanta llakikurqachu? Bibliaqa, Jesús Lazarop amigosninta, familiaresninta ima waturikuq risqanta nin, paykunataq Lázaro wañupusqanmanta waqachkarqanku. Jesús paykunata rikuspa, “sinch’ita phutikorqa” jinallapi “Jesús waqarikorqa” (Juan 11:33, 35). ¿Imaptintaq Jesús waqarikurqarí? ¿Ima suyaypis Lazaropaq kanmanchu karqa? Arí, Jesusqa Lázaro kawsarimunanta yacharqa (Juan 11:3, 4). Chayta yachaspapis, Lázaro wañupusqanmanta sinchita llakikurqa.
6 Jesús llakikusqan sunquchawanchik. Chaytaq Jesús, Tatanpis wañuyta chiqnikusqankuta yachachiwanchik. Chantapis Jehovaqa, wañuyta chinkachinanpaq atiyniyuq. Qhawarina imaynatachus Jesús, Diospa atiyninwan runata kawsarichimusqanta.
“¡LÁZARO, LLOJSIMUY!”
7 Lazaroqa, chhanka jusk’upi p’ampasqa kachkarqa, Jesustaq rumita punkumanta suchurichinankuta nirqa. Marta mana munarqachu; ‘tawa p’unchayña kasqanrayku, asnachkanñachá’, nispa nirqa (Juan 11:39). Runapaqqa, Lázaro wañusqa kachkarqa mana ima suyakuypis karqachu.
8 Rumita suchuchiptinkutaq, Jesusqa qhaparispa nirqa: “¡Lázaro, llojsimuy chaymanta”, nispa. ¿Lluqsimunmanchu karqa? “Chay ratopacha wañusqa Lázaro llojsimorqa.” (Juan 11:43, 44.) Amigosnin, familiaresnin ima, maytachá kusikurqanku. Lazarop panasnin, familiaresnin, amigosnin ima, Lázaro wañusqanta yacharqanku; kunantaq watiqmanta paykunawan kachkarqa. Chayqa, mana creenapaqjina karqa. Chayrayku maytachá kusikurqanku. ¡Chaypachataq wañuyta atipakurqa!
9 Jesusqa, mana sapitanchu Lazarota kawsarichimurqa. Manaraq Lazarota waqyachkaptin, Diosmanta mañakurqa, jinamanta Diospa yanapayninwan Lazarota kawsarichimusqanta rikuchirqa (Juan 11:41, 42). Mana chaypachallachu Jehovaqa atiyninwan runata kawsarichimurqa. Biblia nisqanmanjina Jehovaqa, pusaq runastapis kawsarichimullarqataq.* Chay kawsarimuykunamanta ñawirispa, mayta kusikunchik. Dios mana wakinkunallatachu allinpaq qhawasqanta yachanchik, imaraykuchus waynasta, sipaskunata, machu runasta, wak llaqtayuq runastapis kawsarichimurqa. Chay kawsarimuykunamanta ñawirispa, ¡runa mayta kusikusqanta rikunchik! Juk kutiqa, Jesús juk imillitata kawsarichimurqa, chayta rikuspataq chay wasipi “runasqa maytapuni t’ukorqanku” (Marcos 5:42). Arí, Jehová mana qunqanankupaqjina paykunata kusichirqa.
10 Chay wañuymanta kawsarimuq runasqa, machuyaspa wañullarqankutaq. ¿Qhasipaq kawsarimusqankutachu nisunman? Mana. Bibliapi runa wañuymanta kawsarimusqanta ñawirispa, Biblia chiqata parlasqanta reparanchik, suyakuyta ima tarinchik.
BIBLIA KAWSARIMUQKUNAMANTA PARLASQAN, ¿IMATATAQ YACHACHIWANCHIK?
11 Biblia nin: “Wañusqasrí mana imatapis yachankuchu”, nispa. Mana imatapis yuyankuchu, nitaq maypipis kawsachkankuchu. Lazarop kawsarimuynin chayta sut’inchawanchik. Pay kawsarimuytawan, ¿runaman janaqpachamantachu parlarqa? ¿Paykunata mancharichirqachu ukhu pachamanta parlaspa? Mana. Bibliaqa mana chayta ninchu. Chay tawa p’unchaypi wañusqa kachkaptin, Lazaroqa ‘mana imatapis yacharqachu’ (Eclesiastés 9:5). Payqa wañuypi puñuchkarqa (Juan 11:11).
12 Lázaro kawsarimusqanqa, kawsarimuy mana cuentollachu kasqanta yachachiwanchik, manaqa chiqa kasqanta. Jesusqa, tukuy rikunankupaq runap ñawpaqinpi Lazarota kawsarichimurqa. Religionta kamachiqkuna Jesusta chiqnispapis mana chay milagrota pakayta atirqankuchu, chayrayku nirqanku: “Imatataj ruwasunrí? Chay runaqa ashkha milagrostaña ruwan”, nispa (Juan 11:47). Runasqa Lazarota mask’amurqanku, payta rikuspataq, Jesús Diospa kachamusqan kasqanta creerqanku. Chayrayku kuraq sacerdotes, fariseos ima yachachinakurqanku Jesusta, Lazarotapis wañuchinankupaq (Juan 11:53; 12:9-11).
13 ¿Wañupuqkuna kawsarimunankupi creenachu kanman? Arí, Jesusqa, chay p’unchay chayamunanta nirqa maypachachus “tukuy p’ampasqa kajkunaqa” kawsarimunqanku (Juan 5:28). Dios tukuyta ruwawarqanchik, ¿manachu wañusqasta kawsarichimuyta atinman? Arí, chayqa yuyaynillanmanta kachkan. ¿Munasqa familianchikmanta, masinchikmanta ima yuyarikunchu? Kaypi t’ukuriy: ¡Diosqa, mana yupay atina tukuy ch’askakunata sutisninkumanta waqyan! (Isaías 40:26.) Jina kaptinqa, Dios tukuy amigosninchikta, munasqa familianchiktapis imaynachus kasqankuta allinta yuyarin. Astawanpis kawsarichimuyta munan.
14 ¿Jehová wañusqasta kawsarichimuyta munanpunichu? Biblia chayta munasqanta nin. Job, juk chiqan runa, jinata tapurqa: “Sichus uj runa wañun chayqa, ujtawan kawsanmanchu?”, nispa. Jobqa, paymanta Dios yuyarikunankama, wañuypi suyananta nichkarqa. Chayrayku Jehovaman nirqa: “Qan wajyariwankiman, noqataj uyarisuykiman. Munakuywan qhawawankiman, imaraykuchus ruwawajniy kanki”, nispa (Job 14:13-15).
15 Chaypi t’ukuriy: Jehová, wañusqasta mayta kawsarichimuyta munan. ¿Manachu, Jehová chayta munasqan sunquchawanchik? Chaywanpis, ¿imaynataq kawsarimuy kanqa? ¿Pikunataq kawsarimunqanku, maypitaq kawsarimunqanku?
‘TUKUY P’AMPASQA KAQKUNA’
16 Unay tiempopi kawsarimuqkunamanta Bibliapi ñawirispaqa, aswan qhipaman kawsarimuy imaynachus kananmanta yachasunchik. Unay tiempopi kawsarimuqkunaqa, watiqmanta munasqa familiankuwan tinkukapurqanku. Paraisopi kawsarimuyqa, astawan sumaq kanqa. Kimsa yachaqanapi yacharqanchikjina Diosqa, Jallp’ata paraisoman tikrachinqa. Wañusqasqa mana kayjina kawsaypi ñak’arinankupaqchu kawsarimunqanku. Manaqa wiñaypaq kusisqa kawsakunankupaq.
17 ¿Pikunataq kawsarimunqanku? Jesús nirqa: ‘tukuy p’ampasqa kaqkuna parlasqayta uyariytawan kawsarimunqanku’, nispa (Juan 5:28, 29). Jinallataq Apocalipsis 20:13 nin: “Mama qochaqa chaypi wañusqa kajkunata jaywaporqa. Wañuypis, [Hadespis, NM] chaypi wañusqa kajkunata jaywapullarqataj”, nispa. (Kay librop yapanpi ñawiriy.) Arí, wañusqas kawsarimuptinku, Hadesqa —maypichus wañusqas kachkanku chay lugarqa—, ch’usaqpacha qhipakunqa. Apóstol Pablo nirqa: “Tukuy runas wañuymanta kawsarimpun[qanku], cheqan kajta ruwajkuna, sajrata ruwajkunapis”, nispa (Hechos 24:15). ¿Imatataq Pablop nisqan niyta munan?
18 Kay “cheqan kajta ruwajkuna[qa]”, niraq Jesús Jallp’aman jamuchkaptin: Noé, Abraham, Sara, Moisés, Rut, Ester, wakkuna ima kanku. Hebreos 11 t’aqapi kay iñiyniyuq runasmanta parlakun. Chantá kunan p’unchaypi Diosta yupaychachkaspa wañuqkunapis chay “cheqan kajta ruwajkuna[llamantataq]”, kanku. Kawsarimuymanta yachayqa, wañuyta mana manchachikunapaq yanapawanchik (Hebreos 2:15).
19 May chhika runasqa, mana jayk’aq Jehovata riqsillarqankupischu, chayrayku mana Payta yupaycharqankuchu, nitaq munayninta ruwarqankuchu. ¿Ima suyaytaq paykunapaq tiyan? Paykunaqa, “sajrata ruwajkuna” kanku, manataq qunqaypichu chinkanqanku. Diosqa paykunatapis kawsarichimunqa, payta riqsinankupaq, nisqanta ruwanankupaqpis tiempota qunqa. Waranqa watasta Jesús kamachichkaptin wañusqakuna kawsarimunqanku, paykuna Jehovata yupaychaqkunawan tantakuyta atinqanku. Chaypachaqa may k’acha t’ukunapaqjina tukuy imapis kanqa, chayta Bibliaqa, Juicio P’unchay, nispa sutichan.#
20 ¿Nisunmanchu tukuy wañusqakuna kawsarimunankuta? Mana. Bibliaqa, wakinkuna “ukhu pacha infiernoman” risqankuta nin (Lucas 12:5). Kay p’itipi “ukhu pacha infiernoqa”, griego simipi Gehena rimaymanta jamun. Unayqa, Jerusalén llaqtap jawanpi q’upa wikch’una k’uchuta, jinata suticharqanku. Chaypitaq q’upata, wañusqasta ima, ruphachiq kanku. ¿Ima wañusqa runatataq chayman wikch’uq kanku? May saqra runasllata, yachachkaspa juchallikuqkunallata, pikunatachus Diosqa manaña kawsarichimunqachu paykunallata. Chayrayku Gehenaqa, wiñaypaq wañuywan ninakun. Arí, Diosqa, tukuy runasta juzgananpaq Jesusta churarqa, chaywanpis Jehová astawan patapi kaq Juez (Hechos 10:42). Paytaq, saqra runasta, mana payman kutirikuyta munaqkunata ima, mana jayk’aq kawsarichimunqachu.
JANAQPACHAPAQ KAWSARIMUY
21 Chantapis Bibliaqa, jukjina kawsarimuymanta yachachillantaq. Chay kawsarimuyqa, janaqpachapi, mana rikukuq espiritujina kawsanapaq. Bibliaqa, Jesús wañuymanta jinata kawsarimusqanta nin.
22 Jesustaqa, wañuchirqanku. Chaywanpis Jehovaqa, chiqa sunqu Churinta mana wañuypi saqirparqachu (Salmo 16:10; Hechos 13:34, 35). Dios kawsarichimurqa manaña runajinatachu. Apóstol Pablo nirqa: “Aycha cuerpotachus p’ampaykunchej chayqa, janaj pachapaj wakichisqa cuerpoyojta kawsarichisqa kanqa”, nispa (1 Corintios 15:44). Chaytaq, ¡t’ukunapaqjina juk milagro karqa! Jesús watiqmanta juk angeljina kawsachkarqa (1 Corintios 15:3-6). Payqa tukuymanta ñawpaqta espiritujina kawsarimurqa (Juan 3:13). Manataq payllachu jinata kawsarimunan karqa.
23 Janaqpachaman ripunanta yachaspa, Jesús discipulosninman nirqa paykunapaq “juk cheqata wakichimoj” richkasqanta (Juan 14:2). Janaqpachaman riqkunata “juch’uy tropa ovejasníy”, nispa suticharqa (Lucas 12:32). ¿Machkhataq kanku? Apocalipsis 14:1 p’itipi apóstol Juan kutichiwanchik: “Chantá rikullarqanitaj Corderota [Jesucristota] Sión Orqo patapi sayashajta, paywantaj kashajta pachaj tawa chunka tawayoj waranqa runasta. Paykunaj frentesninkupi paypa sutin, Tatampa sutin ima qhelqasqa karqa”, nispa.
24 Jesuspa chiqa sunqu apostolesninqa, kay 144.000 runasmanta kanku, pikunatachus Dios janaqpachapi kawsanankupaq kawsarichimunqa. ¿Mayk’aqtaq kawsarimunqanku? Jesuspa ‘watiqmanta jamuyninpi’, nispa Pablo nirqa (1 Corintios 15:23). Kunantaq chay p’unchaypi kawsachkanchik, 9 yachaqanapitaq chaymanta yachasunchik. Kunanqa, chay 144.000 runasmanta pisillaña kanku. Paykuna wañupuspa chay ratu, janaqpachapi tiyakunankupaq kawsarimunku (1 Corintios 15:51-55). Chaywanpis, may chhika runas paraisopi kawsanankupaq kawsarimunqanku.
25 Jehová, wañuyta wiñaypaq chinkachinqa, qampis chayta suyakuyta atinki (Isaías 25:8). Chaywanpis, ichá tapukunki: “¿Imatataq janaqpachaman ripuqkuna ruwanqanku?”, nispa. Paykunaqa janaqpachapi Diospa Reinonpi kamachinqanku. Qhipan yachaqanapi astawan chay Reinomanta yachasunchik.
BIBLIAP YACHACHISQAN
- Biblia kawsarimuymanta willasqanqa, suyakuyta quwanchik (Juan 11:39-44).
- Jehová wañusqakunata kawsarichimuytapuni munan (Job 14:13-15).
- Diosninchik tukuy p’ampasqa kaqkunata kawsarichimunqa (Juan 5:28, 29).
* Wak kawsarimuykunamanta, Bibliamanta kay p’itikunapi ñawiriwaq: 1 Reyes 17:17-24; 2 Reyes 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Lucas 7:11-17; 8:40-56, chantapis Hechos 9:36-42; 20:7-12 ima.
# Kay librop yapanpi astawan Juicio P’unchaymanta, imaynatachus runasta juzgakunanmanta ima yachakunki.
Kay yachaqanap tapuykunasnin
1-3. ¿Ima enemigotaq tukuyta qhatiykachachkawanchik, chantá Bibliamanta ima yachachiytaq sunquchawanchik?
4. a) Munasqa amigon wañupusqanmanta Jesús llakikusqan, ¿imatá Jehovamanta rikuchiwanchik? b) ¿Pikunawantaq Jesús allinta masichakurqarí?
5, 6. a) Lazarop amigosninta, familiaresninta ima waqachkaqta rikuspa, ¿Jesús llakikurqachu? b) ¿Imaptintaq Jesús llakikusqan, sunquchawanchik?
7, 8. Runa, ¿Lázaro kawsarimunanta suyarqachu, chaywanpis, imatataq Jesús ruwarqa?
9, 10. a) ¿Jesús sapitanchu Lazarota kawsarichimurqa? b) ¿Imaynatá Bibliapi kawsarimuqkunamanta ñawiriy yanapawanchik?
11. ¿Imaynatá Lázaro kawsarimusqan, Eclesiastés 9:5 nisqan, chiqa kasqanta yachachiwanchik?
12. ¿Imaptintaq Lázaro kawsarimusqantapuni nisunman?
13. ¿Imaptintaq Jehová runasta kawsarichimunanta suyasunman?
14, 15. Job nisqanmanjina, ¿Jehová wañusqakunata kawsarichimuyta munanchu?
16. ¿Imaynatá qhipaman kawsarimuqkuna kawsanqanku?
17. ¿Machkha runastaq kawsarimunqanku?
18. ¿Pikunataq “cheqan kajta ruwajkuna” kanku, imaynatá kawsarimuymanta yachay yanapawanchik?
19. ¿Pikunataq chay “sajrata ruwajkuna” kanku, imatataq paykunapaq Jehová ruwanqa?
20. ¿Imataq Gehenarí, pikunataq wañupuspa chayman rinku?
21, 22. a) ¿Imayna kawsarimuy kallantaq? b) ¿Pitaq tukuymanta ñawpaqta espiritujina kawsarimurqa?
23, 24. ¿Pikunataq Jesuspa ‘juch’uy tropa ovejasnin’ kanku, chantapis, machkhataq kankurí?
25. ¿Imatataq qhipan yachaqanapi yachasunchik?


text:
APÉNDICE
¿Imataq Seol y Hades ninanqa?
BIBLIA qellqakanqan idiömachöqa qanchis chunkapitapis masmi scheʼóhl nishqan hebreu palabra yurin, y griegu idiomachönam háides nishqan palabra yurin, ishkampis wanïllapaqmi parlayan. Wakin Bibliakunachöqa “sepultura”, “infierno”, “uchku” nishpam churayan. Tsënö kaptimpis hebreuchö o grieguchö nimënintsik munanqantaqa manam alleqllaqa tanteantsiktsu. Tsëmi, Traducción del Nuevo Mundo nishqan Bibliaqa “Seol” y “Hades” nishpa churan españolchö. Y ¿ima ninantaq këkunaqa? Rikärishun imakunapaq Bibliachö parlanqanta.
Eclesiastés 9:10 nishqanchömi willapämantsik: “Manam ni trabajo, ni ima rurë munëpis, ni yachëpis kantsu ëwanëki Seolchöqa” nishpa. ¿Seol nerqa cada wanushqa pamparanqan uchkupaqtsuraq parlan? Manam. Cada nuna pamparanqan uchkupaq Biblia parlaptenqa, manam scheʼóhl ni háides nishqan hebreu ni griegu palabrakunatsu yurin (Génesis 23:7-9; Mateo 28:1). Hina, atskaq ayakuna pamparänan sitiota o panteontaqa manam “Seol” nishpatsu Bibliachö qayan (Génesis 49:30, 31).
Tsëqa, “Seol” o “Hades”, nishpa Biblia parlarqa, ¿imapaqtaq parlan? Ayata pampakuna panteonpitapis más hatumpaqmi parlan. Isaías 5:14, nishqanchömi nimantsik: “Seolqa alläpa hatunmi, hatun shimintam kichashqa y manam huntapakuntsu” nishpa. Seolqa, mëtsika ayakunatam mikushqa y mastapis munakïkanllam ninanmi këqa (Proverbios 30:15, 16). Panteonkunamanqa wanushqakuna kichkinnam, pero ‘Seolqa manam huntapakuntsu’ (Proverbios 27:20). Tsëmi, Seolpa o Hadespaqa ushanan kantsu. Y manam wanushqakuna pamparäyänan sitiotsu, sinöqa wanïchö punïmi.
Seol o Hades nishqantaqa más alleq musyashun, Bibliachö resurrecciompita más yachakurninmi. Tsëtaqa Diospa Palabran yachatsimantsik kawarimï puëdeqkunapaq parlarmi (Job 14:13; Hechos 2:31, QKW, Apocalipsis 20:13, QKW). * Tsëchöqa Jehová Diosta sirveqkuna y mana sirveqkunapis këkäyanmi nimantsikmi (Génesis 37:35; Salmo 55:15). Tsëmi: “Alli ruraqtapis y mana alli ruraqtapis Teyta Dios cawaritsinanpaq caqta” alleq tanteatsikun (Hechos 24:15).
^ par. 4 Pero mana kawariyämunampaq kaqkunaqa “Gehena” nishqanchömi këkäyan nimantsikmi Bibliaqa, y manam Seol o Hades nishqanchönatsu (Mateo 5:30, NM; 10:28, NM; 23:33, NM).


text:
Antonio Quarracino
Antonio Quarracino sutiyuq runaqa (* 8 ñiqin chakra yapuy killapi 1923 watapi paqarisqa Pollica llaqtapi - † 28 ñiqin hatun puquy killapi 1998 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk Italya-Arhintina mama llaqtap kathuliku Uma Hatun yaya karqan.
Yachay wasi:
1990 watamanta 1998 watakama Buenos Aires Uma Hatun yaya.
Tayta: Quarracino; Mama: .
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antonio Quarracino.
- Catholic Hierarchy
- Cardenales de la Iglesia católica
- Antonio Quarracino


text:
Kasta
Awya Yalapi Kastilla Kamachiy pachapiqa kasta (casta) nisqakunaman kapuq runakuna chikan rasa (raza) nisqayuq tayta mamamanta paqarimuq runakunas karqan.
Kamachiq ispañul wiraquchakuna chawchuri rikurispa tukuy kamachipusqa runakunata sapaq hayñiyuq rasa icha kasta nisqakunamansi rakirqan.
Ispañul kamachiqkunaqa kay tiksi nisqa kastakunatam kamarqan:
- Misti (Mestizo): ispañul taytayuq, indihina mamayuq.
- Kastisu (Castizo): misti taytayuq, ispañul mamayuq.
- Sampu (Zambo): yana taytayuq, indihina mamayuq.
- Mulatu (Mulato icha Pardo): ispañul taytayuq, yana mamayuq.
- Murisku (Morisco): mulatu taytayuq, ispañul mamayuq.
- Chulu (Coyote icha Cholo): misti taytayuq, indihina mamayuq.
- Chinu (Chino): mulatu taytayuq, indihina mamayuq.


text:
TÄPAKOQ (YACHAKUNAPAQ) ABRIL 2014
Kë revistam yachatsikun Moises markäkunqannö markäkunapaq. Jina yachatsikunmi familiankunata manteniyänampaq Jehovä imata pensanqanta y imanö yanapamanqantsikta.
Moisespa markäkïninta qatishun
¿Imanötaq markäkïnin Moisesta yanaparqan kë mundu munatsinqanta desprecianampaq, y Diosta sirwita mas valoranampaq? ¿Imanirtaq premyuta chaskinampaq kaqman markäkoq?
¿Diosta rikëkaqnöku kawëkantsik?
¿Imanötaq Moisesta markäkïnin yanaparqan Diospa awnikïninman confiakunampaq y nunata mana mantsanampaq? Yanapashïnikita munaq Jehoväta rasumpatanö rikänëkipaq markäkïnikita sinchiyätsi.
¿Mëmantaq chätsimashqa Jehoväta llapan tiempöwan sirwinqä?
65 watapa llapan tiempunwan Jehoväta sirwikanqanta yarparmi, Robert Wallenqa shumaq y kushishqa kawënin kashqanta nin. Musyari imanir tsënö ninqanta.
Manam pipis ishkaq patrontaqa sirwita puëdintsu
Qëllëta ganayänanrëkurmi wakinkunaqa familiankunapita karuchö täräyan. ¿Imamantaq familianta, casädu kawakïninta y Diospa kaqchö alli këninta tsëta rurayanqan chätsishqa?
¡Ama mantsakïtsu! Jehovämi yanapashunki
¿Imanötaq juk teyta familiampita karunchö tärashqa karpis, familianwan alli këninta altsarqan? ¿Imanötaq Jehovä yanaparqan waktsalla nacionchö familianta manteninampaq?
¿Agradecikuntsikku Jehovä rikarëkämanqantsikpita?
Noqantsikpaq Dios imanö yarpachakunqanta pitsqa yachatsikïwan rikäri y musyarï tsë imanö yanapamanqantsikta.
¿Musyarqëkiku?
Unë witsankuna röpankunata rachiyanqanqa, ¿imatataq rikätsikoq?


text:
Qispichiy yaya yachay
Qispichiy yaya yachay icha Qispichiy thiyuluhiya (Teología de la liberación) nisqaqa Awya Yalapi paqarisqa kristiyanu yaya yachay puririymi, wakchakunap kunkan nikuq.
Qispichiy yaya yachayqa wakcha runakunata llakichisqa, ñit'isqa, sarupasqa kaymanta qispichiytam munan. Dyuspa Simin Qillqapi qillqasqakunamanta ch'uyanchaspa, wakchap hayñinkunaqa Dyuspa hayñinkunam (2ñ Moyses (Exodus) 22:21-23 , Rimakuykuna 14:31 , Rimakuykuna 17:5 ), Dyusqa wakchakunatam akllan (Santyagu 2:5 ) nispa. Hinallataq Jesus wakchakunawan kikinchakun (Mathiyu 5:3 ), pichus wakchata saminchan icha ñakapan, hinallataqmi taripay p'unchawpi Dyuspa chaskisqan icha q'illisqan kanqa (Mathiyu 25:31-46 ).
Qispichiy yaya yachayta q'imiq lliwmanta aswan riqsisqa taytakurakunaqa piruwanu Gustavo Gutiérrezmi, brasiliru Leonardo Boffmi, ikwaduryanu Leonidas Proañopas.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qispichiy yaya yachay.


text:
Hipachiy
Hipachiy (latin simipi, kastilla simipi: tortura) nisqaqa runap huk hap'isqa, samk'asqa runata nanachiyninmi, k'iriyninmi, muchuchiyninmi, ima millaytapas rurapuyninmi, chay runata imatapas willachinapaq icha ima huktapas rurachinapaq. Ancha millay hipachiyqa nanachisqa runata wañuchinmi icha mutuchispa wañuyninkama unquchinmi.
Ñawpa pacha tukuy mama llaqtakunas samk'asqa runakunata hipachirqan, ahinataq Iwrupapi inkisisyun nisqapi, layqa qulluypipas waranqa-waranqa bruja sutinchasqa warmikunata huk runakunatapas, wañuyninkama.
Huñusqa Nasyunkunaqa 1948 watapi Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy nisqapi hipachiymanta amachayta runa hayñimanmi rimarirqan.


text:
QHAWAQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) SETIEMBRE 2014
Kay revistapin kashan 2014 watapi 27 octubre killamanta-30 noviembre killakama estudianapaq yachachikuykuna.
¿Sut’itachu yachanki cheqaq religionpi kashasqaykita?
Kay estudiopin yachasun imarayku askha runakuna Jehová Diospa testigonkunata cheqaq religionpaq qhawarisqankuta. Hinaspapas qhawarillasuntaq imarayku paykuna kikinku chhayna kananpaq yuyaykusqankuta.
Sasachakuykunapipas hunt’aqllapunin kananchis
Saqraq kamachisqan pachapi tiyasqanchisraykun sasachakuykunapi tarikunchis. ¿Ima trampakunawanmi urmachiyta munawanchis? ¿Imaynatan chaykunata atipanapaq preparakusunman?
Tayta-mamakuna wawaykichista yanapaychis
Tayta-mamakunaqa Diospa kamachikuyninkunaman hinan wawankuta uywananku (Efesios 6:4). ¿Imaynatan chayta ruwankuman? Kay estudion willashan kinsa ruwaymanta.
¡Wañuyqa chinkapunqan!
Wañuyqa sinchitan ñak’arichiwanchis. ¿Imarayku wañunchis? ¿Imaynatan wañuy chinkapunqa? (1 Corintios 15:26.) Chay tapuykunamanta yachaspan reparasun Diospa chanin kayninta, yachayninta astawanqa munakuyninta.
Tukuy tiemponkuwan Dios serviqkunata yanapasun
Askha iñiqmasinchiskunan tukuy tiemponkuwan Diospaq llank’anku. ¿Imaynatan rikuchisunman ‘ancha hatun iñiywan ruwasqankumanta, munakuywan llank’asqankumantapas’ valorasqanchista? (1 Tesalonicenses 1:3.)


text:
Santa Ana (Salwadur)
Santa Ana (kastilla simipi: Santa Ana) llaqtaqa Santa Ana suyup uma llaqtanmi. Santa Ana llaqta 245 421 runakunam kawsachkanku (2005).
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ispaña Alicante]
- Unduras La Ceiba
- USA Santa Ana (California)
- Nikarawa León
- Brasil Piracicaba
- USA Miramar (Florida)
- Suysya Gävle
- Salwadur Nueva Trinidad
- Salwadur Nejapa
- Salwadur Acajutla
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Monumento a Monseñor Óscar Romero
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Ana (Salwadur).
- Portal de la Alcaldía Municipal de Santa Ana
- Santa Ana en Google Maps


text:
Jinan
Jinan ( chun simipi: 济南市, machu chun simipi: 濟南, phinyimpi: Jǐnán, machu: Tsinan), Chunwa llaqtap, Shandong pruwinsya uma llaqtanmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Mayukuna:
- Qutakuna:
Pulitika Rakyi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
6 distritukuna, 1 munisipyu-llaqta wan 3 cundadukuna:
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jinan.
- Jinan (inlish simipi)
- Plano de Jinan (chun simipi)


text:
René Cornejo
René Helbert Cornejo Díaz sutiyuq runaqa ( 1962 watapi paqarisqa Ariqia llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtap allwya kamayuq wan pulitikupas.
Chayrayku Ollanta Humala payta 24 ñiqin hatun puquy killapi 2014 watapi Piruwpa uma kamayuqninman rurarqan, César Villanueva saqirqaptinmi.
2011 watamanta 2014 watakama Piruw Wasichay Ministru.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: René Cornejo.


text:
Aristotelis
Aristotelis (grigu simipi: Apισtotέλnς) (384 Kristup ñawpan watapis paqarisqa Stagira llaqtapi; 322 Kristup ñawpan watapis wañusqa Khalkis llaqtapi, Ewiya wat'api) huk grigu yachay wayllukuqsi runa karqan, Platonpa yachakuqninsi.
342 watamanta 336 watakama Aristotelisqa Hatun Aleksandrostas yachachirqan.
335 watapis Athina llaqtapi Likiyon nisqa yachay sunturtas kamarqan. Praktiku nisqa yachaykunamanta anchatas yuyaychakurqan. Theoritiku, praktiku, politiku chay kimsantin yachaymi nispa nirqan.
"Kawpaymanta" (Πoλιtιkά - Politiká) nisqa qillqasqanpi kay mama llaqta wakikunatam nin:
- Monarkhiya
- Aristokratiya
- Dimokratiya
- Okhlokratiya
- Oligarkhiya
- Tiraniya
Aristotelisqa kawsay yachaypapas kamaqninsi karqan. "Uywakunamanta willaykuna" (Πepὶ ta Zwa ισtopιaι), "Yurakunamanta" (Πepὶ φutwv) nisqa, huk qillqasqankunapi uywakunap, yurakunappas kawsayninmantas willan. Kawsaqkunap ñawpaq kaq mitan kamaynintas kamarqan.


text:
Dolores Ayay Chilón
Dolores Ayay Chilón (Duluris Ayay Chilun) sutiyuq runaqa (1973 watapi paqarisqa Purkun llaqtapi, Kashamarka distritupi) huk piruwanu qhichwa simi yachachiqmi qillqaqpas, kunan Hatun Yachaywasi Kichwarimay Kashamarkapa pusaqninmi.
Dolorespa mama rimayninqa Kashamarka rimaymi. Purkun llaqtapim kaqsarqan 16 ñiqin kawsay watanmanta. Chaymantataq Chitilla llaqtamanmi rirqan chaypi llamk'ananpaq. Kashamarka qhichwa runap willakuyninkunataq uyarisqa qillqarqan, kikinpa willakuyninkunatapas. Warmi chukukunamantapas qillqarqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Hatun Yachaywasi Kichwarimay Kashamarka: WARMI CHITILLANAKUNAPA CHUKUNKUNA nisqamanta, Duluris Ayay Chilun-pa kawsayninmantapas.
- Doloresmanta rikcha


text:
Piyu VIII
Piyu VIII, Piyu huk pusaq ñiqin (latin simipi: Pius PP. VIII, Italya simipi: Papa Pio VIII) sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1761 watapi paqarisqa Senigallia llaqtapi - † 1 ñiqin qhapaq raymi killapi 1830 watapiwañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
31 ñiqin pawqar waray killapi 1829 watapi watamanta 1 ñiqin qhapaq raymi killapi 1830 watapi watakama Tayta Papam.
Francesco Saverio Maria Felice Castiglioni Ghisleri sutiyuq runaqa.
Tayta: Ottavio Castiglioni, Mama: Sanzia Ghisleri.


text:
Ñawikaruy
Ñawikaruy, Karumanta rikuna icha Tiliwisyun (kastilla simipi: televisión) nisqaqa karu rikunapaq uyarinapaqpas, siq'isqakunata, llimphikunata, ruqyaytapas (rimasqakunata) radyu illanchay nisqawan apaykuq llamk'ana llikam. Illanchaq llamk'anataqa ñawikaruy ankichiq (emisor de televisión) ninchikmi, wasinchikkunapi kaq chaskiqkunatataq icha ñawikaruy chaskiq (receptor de televisión, televisor).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuyuq rikch'a waqaychana allwiya (widyu, video)


text:
YAPA
¿Jesús diciembre killapichu paqarikurqa?
BIBLIAQA, mayk’aqchus Jesús paqarikusqanta mana willanchu. Nitaq diciembre killapi paqarikusqanta yachachinchu.
Yachanchikjina Jesús Belén llaqtapi paqarikurqa. Chay llaqtapi, diciembre killapi, ¿imaynataq tiemporí? Judiospa calendarionkupi kislev killa tiyan, kay killataq noviembre, diciembre killaspi urman, chay killaspi manchayta chirin, paran ima. Chaymanta tebet killa jamun, chay killataq diciembre, enero killaspi urman, chay killapi tukuy killasmanta nisqaqa astawan chirin, urquspitaq wakin kuti rit’i urman. Imaynachus chay llaqtaspi tiempo kasqanmanta Bibliap nisqanta qhawarina.
Bibliata juknin qillqaq, Esdras, kislev killapi manchayta chirisqanta, parasqanta ima niwanchik. Payqa “jisq’on killamanta [kislev killamanta], iskay chunka p’unchaynimpi” may chhika runas tantakusqankuta niwanchik, paykunataq “tiyakorqanku kharkatitispa, […] manchayta paramusqa[nmanta]”. Chantapis Esdras, chay runas nisqankuta, jinata qillqarqa: “May chhika kayku, manchaytataj paramushan; chayrayku mana callepi qhepakuykumanchu”, nispa (Esdras 10:9, 13; Jeremías 36:22). Chayrayku diciembre killa qayllamuchkaptin, chay llaqtaspi ovejata michiqkunaqa, ovejasninkuta kanchasninkuman qhatikapuq kanku, mana jawapi puñunankupaq.
Jesús paqarikuchkaptin, michiqkuna tutantin ovejasninkuta qhawachkarqanku
Mana chaymanjinataq Bibliaqa, Jesús paqarikuchkaptin, michiqkuna campopi ovejasninkuta michichkasqankuta yachachin. Astawanpis, Lucas, juk Evangeliota qillqaq, nisqanmanjina, Belén qayllanpi “michejkuna kasharqanku ovejasninkuta tutantin qhawaspa” (Lucas 2:8-12). Michiqkuna mana campopi p’unchaykunallapichu kachkarqanku, manaqa, chaypi tiyakurqanku. “Ovejasninkuta tutantin qhawaspa” qhipakuq kanku. Belén llaqtapi diciembre killapi chayjinata chiriptin, paraptin ima, ¿michiqkuna ovejasninkuwan campopi qhipakunkumanchu karqa? Mana, ¿icharí? Chayrayku, Biblia nisqanmanjina Jesusqa, mana diciembre killapichu paqarikurqa.*
Biblia willawanchik mayk’aqchus Jesús wañupusqanta, chaywanpis mayk’aqchus paqarikusqanmanta mana imatapis ninchu. Chaytaq Salomón parlasqanta yuyarichiwanchik, paytaq nirqa: “Sumaj runapaj rejsisqa kayqa aswan allin, sumaj q’apashaj jawinasmanta nisqaqa. Wañupuna p’unchayqa astawan allin nacekuna p’unchaymanta nisqaqa”, nispa (Eclesiastés 7:1). Chayrayku Bibliaqa Jesuspa ruwayninmanta, wañuyninmanta ima tukuy imata willawanchik, manataq mayk’aqchus paqarikusqanmanta anchata ninchu.
* Astawan yachakuyta munanki chayqa, kay libro Razonamiento a partir de las Escrituras nisqata 111-114 paginasta ñawiriy, kay librotataq Jehovamanta sut’inchaqkuna urqhunku.


text:
Simón Rodríguez
Simón Narciso Jesús Rodríguez sutiyuq runaqa ( 28 ñiqin kantaray killapi 1769 watapi paqarisqa Caracas llaqtapi - 28 ñiqin hatun puquy killapi 1854 watapi wañusqa Amutapi distritupi) Winisuyla Mama llaqta Yachachiq, qillqaq wan yachay wayllukuqsi runa karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Simón Rodríguez.
- Biografía de Simon Rodríguez en Simon Bolivar Hombre
- Sociedades Americanas, Versión HTML.
- Defensa de Bolívar, Simón Rodríguez,1828. Publicado en 1916


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Kaytaqa jatun tantakuypi, tukuynin llajtasmanta ujllachasqa runa qhelqerqanku, imakunachus kay pachapi atiyninghej kasqanta yachananchejpaj. Kay qhelqesqanku qhalichakurqa iskay chunka ujniyoj p'unchayllaña kasajtin waranqa jisq'on pachaj tawa chunka pusajniyoj wata tukukunanpaj.
Manaraj runaj atiynin imachus kasqanta rimayta qallarisasparaj, qhepallanpi qhelqesunchej imakunatachus runa masikuna qhatinanku kasqanta, tukuynejpi allin kay kawsayllapuni kananpaj.
Munaspa tukuypaj walej kawsay kananpaj.
Munaspa tukuy ujllachasqallapuni kawsakunankuta.
Munaspa qheshpi kay tukuypaj kananta.
Munaspa tukuypaj khuskamanta uj munaylla junt'akunanta.
Munaspa tukuy mana ujniyoj, uj llajtayojllapis kankuman jina, ayñillapipuni yanaparikuspa kawsakunankuta.
Munaspa cheqan kay tukuynejpi kananta, ama kawsaqe masikuna millay pejtuspi rikhurinankupajtaj, kay jinata riman, runaj allin kayninpaj atiyninkunaqa.
Tukuy kay pachaman paqarimujkuna libres nasekuntu tukuypunitaj kikin obligacionesniycjllataj, jinakamalla honorniyojtaj atiyniyojtaj, chantaqa razonwantaj concienciawantaj dotasqa kasqankurayku, kawsaqe masipura jina, tukuy uj munakuyllapi kawsakunanku tian.
Kay pachapi kaj chhika, tukuy mana ujniyojpata atiyninku tian kay Declaracionespi qhaparikusqanman; yana qarayojpis, yuraj qarayojpis, puka kunkapis kachun chayri warmipis qharipis kachun, qheshwa simiyojpis, aymara simiyojpis, yuraj paralyniyojpis, mayqen religionllamantapis kayta atin, chayri mayqen polìtica yuyayllapipis atisqa kayta atinman chayri waj laya runa qollumanpis. Kayta atin maynejllamantapis ima rijch'aj llawartapis sirk'asninpi apaykachaspa, qhapaj kachun, wajcha kachun, mana chijllasqachu kanan tian.
Chantapis, ima rijch'aj polìtica qotumanchus uj runa atisqa kasqanraykupis, chay jawaqa mana qhawapayasqachu kanqa, jina uj qhapaj llajtamanta kachun, pay kikillanmantataj purikuj llajtayoj kachun, mana kay rimaykunamanta chijllasqachu pillapis kanqa.
Pillapis kay kawsayman atiyniyoj, mana ujllapatachu; tukuy runaspata atiynin tian qheshpisqataj, mana walej paypaj kaymantataj karuncharikuspa puririyta, sumj kawsaypi kananpaj jina.
Mana pipis ujpaj kamachisqallanmanchu watasqa kanan tian munarisqallantapuni qhatispa, mana pipis esclavitud nisqaman sujituchu kanqa nitaj servidumbreman.
Mana pipis mayqen laya muchuykunaman nitaj llakiykunaman ñak'arinanpaj jina tanqasqachu kanqa, mana pitapis usuchinqankuchu chayri k'umuykachachinqankuchu sua alqota jinaqa.
Tukuy kaj chhika atiyniyoj, may cheqanejllapipis, chay atiynin sumaj qhawarisqataj maynejllapipis yupaychasqataj kananpaj.
Mayqen runa masillapis leypa ñawpaqenpi kikin derechosniyojllapuni, chayraykutaj tukuy khuskamanta atinku kay kamachisqa leyespi atikuyta, kay leyes mana allin kajmanta jark'arinanpaj. Tukuy atiyniyoj kanku kikin amaprollamantaj pillapis mana kay declaracionesta uyarispa, munasqanman jina apaykachayta munanman chayqa, munankumantaj chayqa wajchakunata qhapajkunamanta, llank'ajkunata atiyniyoj qolqesapakunamanta, ñawiyojkuna mana ñawiyojkunamanta t'aqarayta, pillapis munaspa, kay Declaracionesta mana uyarispa, munasqanman jina apaykachariyta.
Pillapis atiyniyoj justiciata purichijkuna ñawpaqenkupi rimarinanpaj, ima juchapipis pejtusqa rikhurinman chayqa; jinamanta amparasqa llajta masisninwan khuska sumaj kawsaypi tiakunanpaj, kamachisqa leyes rimasqanman jina.
Mana pipis mana kajllamanta presuchasqa kanqachu, nitaj wisq'asqa manataj llajtanmanta wajnejman qharqorparisqa.
Pillapis atin, mashkha ukhu qayllankupipis kachun tukuy justiciawan rimasqanta uyarichikuyta, chijllasqa leyespi yachayniyoj kajkuna cheqan justiciata ruanankupaj; imachus derechusnin obligacionesnintaj sut'inchakunanpaj, chayri imatachus tumpasasqankuta unanchanankupaj, ley penal rimasqanman jinalla.
1. Mayqen juchawan atiykusqa runallapis, manaraj juchayojpuni kasqanta yachakusaspa, maynejllapipis atiyniyoj tukuy uyarinankupaj jina tapuykachakunanpaj ima juchasninmantachus tumpasasqankumanta, tukuy laya garantiastataj waqaychapunanku tian, mana manchikuyniyojta tukuy ima cheqan kasqanta parlananpaj jina.
2. Mana pipis juchaman tanqasqachu kanqa, ruasqasninmanta, chayri ruanan kasajtin mana ruasqanmanta, mana chay ruasajtinpacha Derecho Nacional chayri Internacional rimasqanman jina jucha karqa chayqa, manataj juchan kasqanman jina asllawan llakiyta yapakunqachu.
Mana pipis kawsaynin ukhupi t'ojpisqachu kanqa, nitaj llawar masisnin ukhupi, manpunitaj wasinpi sat'ikusqankurayku abususta pillapis muchunanchu tian; chayri masisninwan jinapurasqanwan ichus honranta t'akariyta munasqankumanta. Tukuy laya runa atiyniyoj leyeswan qhawachikunapaj, chay mana kaj millay, runaj kawsakuyninpi chajrukuyta munasqankumanta jark'asqa kananpaj.
1. Pillapis atiyniyoj mana manchikuyniyoj mayllapipis purikunanpaj, kikillantaj wasichakuyta mayqen rijch'aj llajtallapipis.
2. Pillapis atin mayqen llajtallamantapis llojsipuyta, kikin llajtanmantapis kachun, munaspari llajtanmantaj kutimpuyta.
1. Pitapis ayqeykachachisanku chayqa, tukuy runa kaj chhikajpata atiynin tian mayqen wasillamanpis wajyarichikunanpaj, kikin llajtanpipis kachun wajnejpipis, chay wasipi pakasqa karikunanpaj.
2. Kay tukuy nisqaqa manamin runa wañuchi runaspaj jinachu rimasqa kasan, manataj pipajchus ima juchanraykupis justicia ayqeykachachisan, nitaj imatachus Naciones Unidas allin kananpaj rimayninkuna contranpi juchachakujkunapajchu.
1. Pillapis atiyniyoj uj llajtata legitimun llajtanta jina rejsikapunanpaj.
2. Mana pitapis sajramanta kallpaykuspa llajtanta wajnojtachinankuchu tian, nillataj oponekunankuchu tian waj llajtata llajtanta jina rejsikapuyta munanqa chayqa.
1. Mana riparaspalla ima rijch'aj runa kasqanta nitaj ima laya religiontachus paypaj rejsikapusqanta, chayri ima llajtayojchus kasqanta, qharispis warmispis kallpañojña kaspaqa atiyniyoj kanku yananchakunankupaj, casamientomanta parlaspari khuskamanta kikin derechosniyojllataj kanqanku, tantallapuni kawsakusaspapis, t'aqakunqanku chaypis.
2. (missing)
3. Aylluqa llajtaspaj sapin kaqanrayku, atiynin tian yanapachikunanpaj tukuy llajtayoj runakunawan Estadovan ima.
1. Pillapis atiyniyoj tukuy ima kapuyllamanpis, ujpallatapis kachun ashkhakunajpatapis.
2. Sajramantaqa mana pij kapuyninpis t'ojpisqa kanqachu.
Pijpallatapis atiynin tian yuyasqantawan concienciantawan religionnintawan sut'inchananpajtaj qhatinanpajtaj; kay atiyqa khuskachan ima religionpis creenciapis waj jina religionmanpis creenciamanpis tukuykunanpaj, chantapis kay religiontawan creenciatawanqa mayllapipis qhapariyta atikusqanta, pipis yachananpaj chay yuyasqanwanpis, chay concienciawanpis chay religionwanpis khuskallapuni purisqanta.
Tukuy runakaj chhikajpata atiynin tian yuyasqanta mayllapipis qhaparinanpaj, kay atiy kamachillantaj ama pipis rimarisqanrayku t'ojpisqa kananpaj, kamachillantajmin puriyta atisqanta tapuykachaspataj unancharispataj ujkuna waillasqankuta, chayri chay tukuy rimasqata maykamallapis ninrimanta ninri purichiyta.
1. Pillapis atiyniyoj runa masisninwan khuska tantakuypi kananpaj, paykunawantajri, sumaj kawsaypaj kanqa chayqa, ujllachakuyta.
2. Mana pipis kallparparisqachu kanqa, mayqen runa qollumantapis ujnin kaj kananpajqa.
1. Mayqen llajtayojllapis atiyniyoj llajtanta cheqa yanninta puriysichinanpaj, pay kikin kamachispa chayri munayninmanta chijllasqa llajta masisninnejta.
2. Pillapis atiyniyoj, kikin derechosllawantaj, llajtanpa llajta kamachis qotuman yaykunanpaj.
3. Llajta masikunaj munayninkuqa, tukuynin aylluspata sapin kasqanrayku, chay munayqa mana imaynapi kallpasqachu nitaj jark'asqachu kanqa, llajta masikuna mana manchikuyniyojta, walej kasqallanta qhawaspataj apusninta chijllanankupaj, chay chijllasqa runa llajtanku ukhupi, leyes rimasqanman jina kamachinankupaj. Kay elecciones sutiyojqa, sapa llajta kamachista chijllarina mit'a chayamujtillan ruakunan tian.
Pillapis, llajta masisnin qotumanta ujnin kasqanrayku, atiynin tial llajtanpi qhawaykachayta tukuy ima walej kananpaj jina, puriytataj yacharinankama imawanchus, imaynatachus, payllamantachus chayri waj laajtaswan yanapachikuspachus llajtan kawsasqanta, chaykunata unanchaspa, allin kayta ruaspataj tukuy imapi kikin llajta masi astawan astawan runayayta atinanpaj.
1. Tukuy runaspata atiynin tian munasqanman jina llank'ananpaj, maynejllapipis llank'aspa kaswayninta mask'ananpaj, llank'aspallapunitaj kawsakuyman; chay llank'asqanmantatajri yupachikuyta, llank'ay patapitaj wasinpitaj runa jina kawsakuyta atinanpaj.
2. Ujkunawan khuska llank'ay patapi ruasqanmantaqa, pillapis a tiyniyoj kikin lllank'asqanmatna, ujkuna jap'isqankuman jina kikillantataj yupachikunanpaj.
3. Mayqen llank'aj runallapis llank'asqanmanta walej sonqochasqa kanan tian, paytaj yawar masisnintaj p'unchaymanta p'unchay runayaspallapuni kawsakunankupaj jina.
4. Pillapis atiyniyoj, ima sajra kaymantapis jark'arikunanpaj, uj sindicatupi apuntachikuspa chay sindicatumanta ujnin kananpaj, chayri munaspa pay kikin uj sindicatuta rikhurichispa.
Mana ujllachu, tukuy atiyniyoj kanku samarinkunankupaj samarikusaspataj munaynillanku ruasqa kunanpaj, ña ruanasninta junt'aykuspaqa pillapis atiyniyoj mana munanpaj, ruasqan patapi asllawan unayta llank'anallantapuni munanqanku chayqa. Watapi uj kuti samarikuy mit'a kanqapuni, chay samarikuy mit'amantapis llank'aj runa qolqeta jap'inapuri tian, samarikuy mit'atinta lllank'anmanpis karqa jina.
1. Pillapis atiyniyoj, allin kay kawsay patapi tiakuyta munananpaj llawar masisninwan khuska, mana imamanta usurispalla runa jina kawsakuyta atinanpaj, mana mikhunamanta, mana pìachamanta nillataj jampichikuymanta; kikin atiyniyojllataj llajtanpa Seguro Social nisqawan yanapachikunanpaj, mana paypaj ima ruanapis kasqanraykuchus, onqorparisqanraykuchus, manaña llank'ananpaj jina qheparparikusqanraykuchus, imanta k'irikusqanraykuchus, warmi mana qosayoj qharichus mana warmiyoj qhepakusqankurayku, icha machuyarparisqanrayku chaychus mana paymantapuni kapuyninta runa jina kawsakunanpaj jina chinkachisqanraykuchus manaña llank'ayta atinqa chayqa.
2. Onqoj warmikunawan, wawataña uywasanku warmikunawan, tukuy wawaswan imaqa, atiyniyoj kanku may chhika sumaj qhawasqa kanankupaj, tukuy ima rijch'aj millay sajrakunamantataj jark'asqa kanankupaj. Wawaspis tukuy atiyniyoj kanku, k'ipa wawasnintin rejsisqa tatasniyoj wawasnintin, tukuypuni atiyniyoj kanku llajtanku ukhupi tiakujkunawan yanapachikunankupaj.
1. Tukuypata atiynin tian uj yachay wasipi kaspa runayanankama yachakunanpaj. Pillapis qhasilla, mana uj phatata mañarispalla yachachinanku leeytawan qhelqeytawan yupaytawan yachakunankukamallapis. Kay nisqataqa mana ujniyoj qhatinanku tian. Instrucción técnica y profesional castellani simipi sutiyojqa tukuy taripanankupaj jina kanan tian. Aswan yachayniyoj kayta munajkunapajqa jatun yachay wasispa punkusnin kicharisqa kanan tian.
2. Educación sutiyoj yannin tukuy runa masista, uj munakuyllapi ujllachasqa kawsakunankupaj jina, pusanantaj yanapanantaj tian p'unchaymanta p'unchay allinta runayanpaj. Educación nisqaqa yanapanan tian tukuy runa ujllachakunankupaj, mana pipis chijllaspalla may llajtayojchus runa masin kasqanta, ima religiontachus apasqanta chayri ima ayllumantachus kasqanta, jina kaspa tukuy uj llajtayojllapis kankuman jina uj munakuyllapi kawsakunankupaj Ujllachasqa Llajtaspa ruanasninta kallpachaspa, tukuy allin kayllapipuni tiakunankupaj.
3. Tataswan mamaswanqa aswan atiyniyoj, ujkunamanta nisqa kanqanku, chijllanankupaj mayqen yachay wasillatapis wawasninku munayninkuman jina yachakunakupaj.
1. Pillapis atiyniyoj, kikin munayninmanta, khuskachakunanpaj pejtukunanpajtaj llajtanpa yachasqasninwan, yuyasqasninwan imachus llajtanpi k'acha kasqanwan ima, llajtanpata ujnin kaj kasqanraykuri atiyniyojllataj, kawsaqe masisninwan khuska, llajtanmanta sumaj kayninta jap'ikuyta, pìunchaymanta p'unchay astawan astawan jatunyachiytataj.
2. Pillapis imata jinasqanmanta, ruasqanmanta, imata qhelqesqanmanta chayri parlaspa yuyayta qosqnmanta kikin pay chay nisqata ruaj jina, ruasqasninmanta jinaqasmantapis tukuy atiyniyoj qhawakapunanpaj jayk'ajllapis poqoyninta pallananpaj.
Pillapis atiyniyoj, kay Declaraciones ama nisqalla jina qhepaykukunanpaj, sayachiyta ima rijch'aj runa qotusllatapis kay Declaraciones tukuy runakunaj kawsayninta allinchananpajpuni.
1. Tukuj runa kaj chhika, comunidadmanta ujnin kasqanrayku, ashkha obligacionesniyoj comunidad ukhupi: runa masisnillanwan khuska kawsakuspa pillapis sumaj kayninta tariparqoytataj runayaytataj atisqanrayku.
2. Democraciayoj llajta ukhupiqa pillapis leyes rimasqallanman purinqa, waqaychanapaj runaj derechosnintam ama pejtus kananpaj, tukuy llajta masikuna cheqan yannillantapuni purisqankuraykutaj llajta masikunapaj mana walej kay chinkapunanpaj.
3. Tukuy kay derechostawan libertadestawanqa, mana imarayku pipis apaykachanqachu Ujllachasqa Llajtas rimasqanta wajninchayta munaspa.
Mana mayqen kay Declaracionpi rimasqa kasqan unanchakunanchu tian yuyaspa Estadowan, ima qotullamanpis, chayri pillamanpis atiyta qosqanta, mayqen rimasqa derechosnillanpis mana yupasqa kananpajqa.


text:
Karu rimay
Karu rimay, Karuyari, Yawirka rimay icha Tiliphunu, Tiliwunu (grigu simimanta: Tnλέφwvo[v] Tīléphōno[n], chaymanta kastilla simipi: teléfono) nisqaqa karu rimanakunaspa uyarinakunapaq, ruqyayta rimasqakunata pinchikilla yawirkanta icha radyu illanchaywan apaykuq, pisilla mast'ay pinchikillawan llamk'aykuq llamk'ana llikam.
Karu rimay maki hap'inap simi kinrayninpiqa ruqyay musyanam, ruqyayta hukchakuq pinchikillaman t'ikraq. Rinri kinrayninpitaq rinri uyarinam, hukchakuq pinchikillata ruqyayman t'ikraq.
Karu rimay llamk'ana karu rimana icha tiliphunu (teléfono) ninchik.
Maymanpas apana karu rimanakunataqa kuyuylla karu rimana ninchikmi.


text:
Liyun VIII
Liyun VIII, Liyun VIII huk pusaq ñiqin (latin simipi: Leo PP. VIII, Italya simipi: Leone VIII) sutiyuq runaqa (* ? paqarisqa Roma llaqtapi - † 1 ñiqin pawqar waray killapi 965 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
23 ñiqin inti raymi killapi 964 watapimanta 1 ñiqin pawqar waray killapi 965 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Liyun VIII.


text:
APÉNDICE
Señorpa Cenan: Diosta hatunchanapaq p’unchay
CRISTOQ wañusqan P’unchayta Yuyarinankupaqmi cristianokuna kamachisqa karanku, chaytan sutichakullantaq ‘Señorpa Cenan’, nispa (1 Corintios 11:20). ¿Ima rayku chay p’unchay hatun p’unchay? ¿Hayk’aqtaq, imaynatataq ruwakunan?
Jesucriston chay yuyarina p’unchayta qallarichiran 33 watapi, judiokunaq Pascua nisqa fiestanku tutata. Pascua fiestataqa huk kutillatan watapi yuyarikuran 14 p’unchaypi nisán nisqa killapi. Nisán nisqa killaqa qallariran mosoq killa rikhurimuqtin, mosoq killataq rikhurimuran marzo killaq qallariy semana qhepata. Chaymantapachan judiokuna yupaqku chunka tawayoq p’unchayta Intiq haykupusqan qhepaman Pascua fiestata yuyarinankupaq.
Chay tutan Jesús apostolninkunawan Pascua fiestata yuyariranku, chay qhepamantaq Judas Iscarioteta kachapuspa Señorpa Cenan nisqata qallarichiran. Chay cenan Pascuaq rantin kapuran, chay raykun watapi huk kutillata yuyarina.
Mateo qelqan willan chaypi sucedesqanta: ‘Jesusqa t’antata hap’iykuspa Diosman graciasta qospa phasmirqan, hinaspan yachachisqankunaman qorqan: –Hap’iychis, mikhuychis, kayqa cuerpoymanmi [rikch’akun], nispa. Vinoyoq vasotapas hap’illarqantaq, hinaspan Diosman graciasta qospa paykunaman qorqan: –Llapaykichis kay vasomanta ukyaychis, kayqa Diospa rimanakuyninta cheqaqchaq yawarniymi, askha runaq huchankuna pampachasqa kananpaqmi hich’asqa kanqa’, nispa (Mateo 26:26-28).
Wakinmi ninku, Jesusqa t’antatan aychanman tukuchiran, vinotataq yawarninman, nispa. Jesuspa cuerponmi ichaqa kaqlla kasharan t’anta haywasqan qhepaman. Chhaynaqa, ¿cheqaqtapunichu apostolninkuna Jesuspa aychanta mikhuranku yawarnintapas ukyaranku? Chayta ruwaspaqa runa mikhuq hinachá kankuman karan Diospa kamachikuynintataq mana kasukushankumanchu (Génesis 9:3, 4; Levítico 17:10). Lucas 22:20 textopi Jesús niran: “Kay vinoyoq vasoqa yawarniywan cheqaqchasqa mosoq rimanakuymi, ñoqan yawarniyta qankunarayku hich’asaq”, nispa. ¿Vasochu ‘mosoq rimanakuypi’ tukupuran? Rimanakuyqa manan vasochu nitaq imapaschu aswanpas acuerdo ruwaymi.
Chaymi t’antapas vinopas rikch’anachiylla. T’antaqa Cristoq ch’uya cuerponmanmi rikch’akun. Jesusqa Pascua fiestamanta mana qonchuyoq puchuq t’antatan hap’iran (Éxodo 12:8). Bibliaqa yaqa llapanpin qonchuta rikch’anachin huchawan otaq mana chanin ruwaywan. Chay raykun t’anta rikch’akun Jesuspa sacrificasqan mana huchayoq ch’uya cuerponman (Mateo 16:11, 12; 1 Corintios 5:6, 7; 1 Pedro 2:22; 1 Juan 2:1, 2).
Vinoqa Jesuspa yawarninmanmi rikch’akun, yawarnintaq mosoq rimanakuyta chaninchan. Jesusqa niranñan ‘huchakuna pampachasqa kananpaq’ yawarnin hich’arinanta. Chaywanmi wakin runakuna Jehová Diospaq ch’uya kapunku mosoq rimanakuyninpitaq kankupas (Hebreos 9:14; 10:16, 17). Chay rimanakuy ruwakusqanwanmi 144.000 cristianokuna hanaq pachaman rinqaku. Chaypin kanqaku kamachikuqkuna sacerdotekuna ima, llapa runakunata yanapanankupaq (Génesis 22:18; Jeremías 31:31-33; 1 Pedro 2:9; Apocalipsis 5:9, 10; 14:1-3).
¿Pikunallan Jesuspa wañusqanta Yuyarina P’unchaypi t’antata mikhunanku vinotapas ukyananku? Yachasqanchis hina, mosoq rimanakuypi kaqkunallan, paykunaqa hanaq pachaman riqkunan. Diospa Santo espiritunmi sut’inchan hanaq pachapi kamachikuq kanankupaq akllasqa kasqankuta (Romanos 8:16). Chay runakunan mosoq rimanakuypi kasqanku rayku Jesuswan kuska kamachimunqaku (Lucas 22:29).
¿Imatataq ruwanku kay Hallp’api wiñay kawsayta suyakuqkuna? Jesuspa kamachikusqanta kasukuspan Señorpa Cenanman rinku, manaña imatapas mikhunkuchu chaypas, chaypi kasqankuwanmi rikuchinku chay p’unchay respetasqankuta. Jehová Diospa testigonkunan Señorpa Cenanta watapi huk kutillata yuyarinku, nisán killapi 14 p’unchayta, Intiq haykupusqan qhepaman. Hanaq pachaman ripuqkuna pisillaña kashanku chaypas, llapa cristianokunapaqmi chay p’unchayqa hatun p’unchay. Chay p’unchaymi Jehová Diospa Jesucristopa ancha hatun munakuyninkupi yuyaymananku (Juan 3:16).


c: application/epub+zip

text:
Pitaq kanman:
¿Dioschu?
¿Runakunachu?
Icha ¿pitaq?
‘Kay Pachapi mana allin kaqkunaqa Diablopa makinpim kachkan.’(1 Juan 5:19.)
“Diospa Churinqa rikurimurqa diablopa rurasqankunamanta libraykuwananchikpaqmi.” (1 Juan 3:8, Chuya Qellqa.)
Imanasqa sasachakuykuna kasqanmantam yachanki (Apocalipsis 12:12).
Kay Pachapi mana allin kaqkunaqa tukunqapunim (1 Juan 2:17).
Manam, qawasun imanasqa:
Satanaspa gobiernonqa tukunqam. Jehova Diosqa tukuchiytam munachkan Satanaspa munaychakusqantaqa. Chaymantapas prometewanchikmi ‘wañuypi munaychakuq Diablota chinkachinanpaq’ (Hebreos 2:14).
Diosmi Jesucristota akllarqa kay Pachata kamachimunanpaq. Jesusqa manam kay Pachata munaychakuq Diablo hinachu. Jesuspa imayna kamachimunanmantam Diosqa nirqa: ‘Payqa llakipayanqam mana kallpayoq, mana imayoq runataqa. Payqa salvaykunqam wakchakunapa vidantaqa’, nispa (Salmo 72:13, 14).
Diosqa manam llullakunmanchu. Bibliapim nin ‘Diosqa mana llullakuq’ kasqanmanta (Hebreos 6:18). Jehova Diosqa ruwanpunim prometesqantaqa (Isaias 55:10, 11). ‘Qarqosqam kanqa kay Pachapi kamachikuq Diabloqa’ (Juan 12:31).
¿Imaynataq kay Pachaqa kanqa kamachiqnin qarqosqa kaptin?
Kay tapukuytam Biblia contestachkan SALMO 37:10, 11 hinaspa APOCALIPSIS 21:3, 4.
1 2 3 4


text:
Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy
Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy nisqaqa Chinchay, Uralan Awya Yalapi mitmamusqa wiraquchakunap Ispañamanta kachariy awqanakuysi karqan, chunka isqunniyuq kaq pachakwatapi, 1809 watamanta 1826 watakama.
Napoleon Bonapartep phransis awqaqkuna Fernando VII sutiyuq Ispañap Qhapaqninta atipaptinsi, Awya Yalapi wiraquchakuna mistikunapas chay atiykuyraykus maqanakuyta qallarirqan. Chay maqanakuyqa Ispaña Amirikayuq wiraquchakunap atiyninwansi puchukarqan. Chaywansi musuq kacharisqa mamallaqtakuna tukurqan.
Awya Yalapi kacharikuna awqanakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun kacharikuna awqaq pusaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- José de San Martín (1778 - 1850): Arhintinamanta awqaq pusaq, Arhintinapi, Chilipi, Piruwpipas awqanakuq.
- Simón Bolívar (1783 - 1830): Winisuylamanta awqaq pusaq.
- Francisco de Miranda (1750 - 1816): Winisuylamanta awqaq pusaq. Ñawpaq kaq (El Precursor) nisqas. Afrikapi, Iwrupapipas Ransis Pachakutiypi maqanakurqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunap qispikuna maqanakuyninpipas, chaymantataq Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi.
- José Gervasio Artigas (1764 - 1850): Uruwayimanta awqaq pusaq.
- Bernardo O'Higgins (1778 - 1842): Chilimanta awqaq pusaq.
- Antonio José de Sucre (1795 - 1830): Winisuylamanta awqaq pusaq, Buliwyap Piruwpapas umalliqnin.


text:
Assisi
Assisi (kastilla simipi: Asís) llaqtaqa Umbriya riqyunpi, Italya mama llaqtapi kan. Tukuy runakunap qhapaq kayninmi (mawk'a llaqtarayku).
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Assisi.
- Web sobre la ciudad de Asís
- Web oficial del Calendimaggio
- Gruppo Astrofili Monte Subasio
- San Francisco de Asis


text:
Hulyanu kalindaryu
Hulyanu kalindaryu nisqaqa 45 kñ watapi Gaius Iulius Caesar sutiyuq Romanukunap impiraturninpa kamarichisqan kalindaryum.
1582 watap qatiqnin watakunapi waliyta puchukarqan, Griguryanu kalindaryuta kamarichiptinmi. Huk mama llaqtakunapi - Rusiyapi 1918 watakama - aswan pachata walirqan.
Griguryanu kalindaryukamaqa wata chunka iskayniyuq killayuqmi. Chhasku wataqa kimsa pachak suqta chunka pichqayuq (365) p'unchawniyuqmi, wakllanwatataq kimsa pachak suqta chunka suqtayuq (366) p'unchawniyuqmi. Llapa tawa kaq, tawawan rakinalla wataqa wakllanwatam, ahinataq:
- 1500, 1504, 1508, 1512, 1516, 1520, ...


text:
Diospa alli willakïninkuna
¿Mëqankunataq kayan Dios qomanqantsik alli willakïkuna? ¿Rasumpa kaqku? Pï më tapukuyanqan tapukïkunatam kë follëtu Bibliawan contestan.
¿Imanöraq kë folleto yanapashunki?
Kë folleto yanapashunki Diospa Palabran Bibliapita kushishqa yachakunëkipaq. Bibliëkichö textukunata ashi yachakunëkipaq.
¿Ima alli willakïkunataq noqantsikpaq kan?
Diospa alli willakïninkuna ima kanqanta, imanir alläpa precisanqanta, y imata ruranëkipaq kaqta yachakï.
¿Pitaq Dios?
¿Diospa jutin kanku y noqantsikpaq yarparanku?
¿Bibliachö alli willakïkunaqa Diospitaku shamun?
¿Imanötaq alli musyashwan Biblia ninqan rasumpa kanqanta?
¿Pitaq Jesucristu?
Imanir Jesus wanunqanta, rescäti ima kanqanta, Jesus imata kanan rurëkanqampita yachakuri.
¿Patsa imanö kanantataq Dios munan?
Dios imanir Patsata kamanqanta, imë sufrimientukuna ushakänampaq kaqta, shamoq tiempuchö Patsa imanö kanampaq kaqta y tsëchö pikuna kawayänampaq kaqtam Biblia yachatsikun.
¿Wanushqakuna kawariyämunqatsuraq?
¿Imataq pasamantsik wanurishqa? ¿Pïnintsikllapis wanushqakunata imëllapis rikärishuntsuraq?
¿Imataq Diospa Gobiernon?
¿Pitaq Diospa Gobiernunchö gobernaq y imataraq gobernaq ruramunqa?
¿Imanirtaq sufrimientokunata Dios permitin?
¿Imanötaq mana alli rurëkuna qallarqan y imanirtaq kananyaq kananta Dios permitin? ¿Imëllapis ushakärinqatsuraq?
¿Imanöraq familiakuna kushishqa kawayanman?
Kushishqa kakoq Diosqa, familiakuna shumaq kawakuyänantam munan. Casädukunapaq, teytakunapaq y wamrakunapaq yanapakïkunata Bibliachö tari.
¿Imanöraq reqishwan rasumpa kaq religionta?
¿Jukllëllaku kan rasumpa kaq religion? Rasumpa kaq cristiänukunata imanö reqinapaq pitsqa yanapakïkuna yachakuri.
¿Bibliapa musyatsikïninkunaqa yanapakunku?
Jesusqa clärum willakurqan imanir yanapëta wananqantsikta y Bibliapa ishkë musyatsikïninkuna alläpa precisanqanta.
¿Imanöraq Diosman witishwan?
Llapan mañakïkunata Dios wiyanqanta o mana wiyanqanta yachakuri, imanöraq mañakushwan, y ima mastataq rurashwan Diosman witinapaq.
¿Imataq mana alli kaq religionta pasanqa?
¿Imëllapis llapan nunakuna rasumpa kaq Diosta juntu adorayanqatsuraq?
¿Imanirtaq Diosta sirweqkunaqa alli churanakushqa kayänan?
Rasumpa kaq cristiänukunaqa imanir, y imanö churanakushqa këkäyanqantam Bibliaqa willakun.
¿Imanirtaq Bibliapita yachakur sïguinëki?
¿Imanöraq Bibliapita y Diospita yachakunqëki wakinkunata yanapanman? ¿Imanö këtaraq Dioschö tarinki?


text:
Dinusawru
Dinusawru (Dinosauria, grigu simimanta: Aeιvόσaupoς [Deinósavros] "manchay qaraywa") nisqakunaqa ñawpa-ñawpa pacha kawsaq kasqa uywakunas karqan, suchuqkunas, runap kayninmanta ancha aswan ñawpaqsi.
Lliwmanta aswan dinusawrukunaqa hatunkaraysi karqan, hukkunataq aswan uchuyllas, lliwmanta aswan uchuytaq wallpa hinas.
Huk Dinusawrukunaqa - ahinataq Triceratops, Brachiosaurus - yura mikhuqsi karqan, hukkunataq - ahinataq Tyrannosaurus rex - aycha mikhuqsi.
Dinusawrukunataqa tullunkunamantallam riqsinchik. Chayraykum manam riqsinchikchu, ima hinachus qaran, ukhu yawrinkuna karqan. Gideon Mantell sutiyuq kawsay yachaqpa warminsi Mary Ann Mantell 1825 huk dinusawrup kiruntas tarirqan Inlatirrapi. Qusanqa Iguanodon nispa sutincharqan. Richard Owen sutiyuq yachaqtaq chay ñawra wañusqaña uywakunata "wañusqa rikch'aqkunam" nispa Dinosauria sutincharqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Dinusawru


text:
Willkapanpa
- Willkapanpa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Willkapanpa (sut'ichana) rikuy.
Willkapanpa Inkakunap Anti suyupi pukara llaqtan karqan, Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Willkapampa distritupi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chay llaqtamanqa Manqu Qhapaq iskay ñiqin 1537 watapi ayqikurqan. Tawa inka qhapaqkunas chaypiqa kamachirqan:
1572 watapi Ispañulkunas chay llaqtataqa atispa thuñichirqan.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Witkus
- Yuraq Rumi (icha "Chuqipalta"), Witkus: 1 km
- Ispiritu Pampa
- Punkuyuq
- Chuqik'iraw
- Quriwayrachina
- Quta Kuka
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Willkapanpa.


text:
Urukunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuy
URUKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY
Paqarichiq: Huñunashqa Nasyunkuna
Tikrapayaq: Serafín M. Coronel Molina (kastillaanupiqta wanka limayman)
Lima, 1980 (mushuqchashqa 1998)
Contents
- 1 Qallaliy shimi
- 2 Qallaliynin
- 3 Huk kamachikuy
- 4 Ishkay kamachikuy
- 5 Kimsa kamachikuy
- 6 Tawa kamachikuy
- 7 Pichqa kamachikuy
- 8 Suqta kamachikuy
- 9 Qantrish kamachikuy
- 10 Pusaq kamachikuy
- 11 Isqun kamachikuy
- 12 Trunka kamachikuy
- 13 Qillqay wandunapaqmi kay urukunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuykaq
Qallaliy shimi[edit]
20 pun disimri killatraw 1959 watakaqtrawmi Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq llapan aanipaakula Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqta. Chay qillqashqakaq limashqan kamachikuyninkunatrawmi imapis kamalaykan, chayqa nin "llapa nunakunam urukunakaqta ashwan allikta yanapayta munapaakun". Achka diriichunkunakaq, qishpiy kayninkunakaq kay Hatun Kamachikuykaqtraw yatrachishqankuna yapa kutil, yapa kutil nipaakulqa 1948 Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq Kamachishqankunakta, punta qillqashqankunakaq limapaakushqantapis; piru tukuypacha nunakunam yatrapaakulqa urukunakaq munashqankunakta, prisisashqankunaktapis, huk rasun kamachikuyta munapaakushqantapis.
21 pun disimri killatraw 1976 watakaqtrawmi Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq aanikulqa huk risulusiyunta; chaytrawmi kamachikulqa 1979 watakaq Urukunakaqpa Intimasiyunal watam kanqa nilkul. Chaypiqtaqa kay risulusiyunkaqtraw kallpachanchik llapa malkakunakta,wakchakunaktapis, qillayniyuqkunaktapis, urukunakaqpa allin kayninta, milachikuy ulyanankunakta mushuqpiq likapaakunampaq; hinaman ashwan yalpana kanman 1979 watakaqtraw Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq ishkay trunka watakta kumplishqanta; kay watakaq sumaq waalichinam kanman mastalaq yatrayninta llalipaakunanpaq.
Hinaman, kutipachin 20 pun nuwinri killatraw 1959 watakaqtraw Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Kamachikuykaq nishqanta. Trunka sumaq qillqashqa kamachikuynintraw, Hatun Kamachikuykaq aanin uru kunakaqpa diriichunkunakta, sumaq prutiksyunta waynalipaakunanpaqpis, sirwichikuykunakta, upurtunidaakunakta uywapaakunanpaqpis, allimpis, nurmalpis wiñapaakunanpaq; yulishqanpachapiq shutikta, aylluchakuyninta uywapaakunanpaq; kumun taapanakta, sumaq mikuyta, wasichayta, awsakuyta waynalipaakunanpaq, hampikuqkaqwan hampichikunanpaqpis; mana puliytapis, mana ima lulaytapis atipapaakul tukillap hampichikunanpaq; hatun llaki kaptin, llapanpiqpis puntakta taapanakta, yanapaanakta traskipaakunanpaq; katraykuykunapiq, mitrakunapiq, awusukunapiq, llapa ima praktikakuna triniykaqta milachiyta munaqkunakaqpiq taapashqa kapaakunanpaqpis. Qipaman, Hatun Kamachikuykaq yapapis nin urukunakaq yatrachishqa kapaakunman llapa malkakunapula uyalinakul, tuliranakul, anyanakul; tukip kawsakuykaqta, anyanakuykaqta imaypis yalpapaakul.
URUKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY
Qallaliynin[edit]
Yuyashtin: Nasiyuunis Uniidaspa malkakunakaq qillqashqatraw limapaakulqa nunakunakaqpa diriichunkunapiqta, dignidaakunantapiqta, munayninkunapiqtapis. Paykunaqa kawsayninchiktam tiklachiytam munapaakun mana ñakapaakunanchikpaq, qishpiylla kawsapaakunanchikpaq.
Yuyashtin: Nasiyuunis Uniidas Urganisasyunkaq Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqtraw kamachikulqa llapa nunam kay Hatun Kamachikuykaq limashqan diriichuyuq, qishpiy kayniyuq mana malkakunamasinta usuchipaakunanpaq, ayllunta, nuna-shiminta, rilihiyunninta, limashqanta, imanawkashqantapis mana hamuyaapaakunanpaq; wakchapis, qillayniyuqpis kal mana trininapashqa kapaakunanpaq.
Yuyashtin: uchucha urukunakaq allin taapanakta, sumaq prutiksiyuntapis munapaakun manalaqpis yulipaakul; chaypiqtaqa yulipaakushqanpachapiqpis.
Yuyashtin: chay sumaq prutiksiyunkaqpa munaynin 1924 Hinibra malka Hatun Kamachikuykaqtraw Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq qillqashqa kalqa; Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqtraw, sumaq Urganisasiyunkaqpa Akurdunkunatraw, llapa malkakunakaqpa urganisasiyunkaqtraw liqsishqapis kalqa.
Yuyashtin: llapa nunakunakaq urukunakaqta ashwan allikta yapayta munapaakun, chaymi Kay Urukunakaqpa Hatun Kamachikuykaqta kamachin paykuna kushilla kapaakunanpaq, chay Hatun Kamachikuykaqtraw kamalashqa diriichunkunakta, qishpiy kayninkunakta qaynalipaakunanpaq, mañanmi karikunakaqtapis, walmikunakaqtapis, huk urganisasiyunkunakaqtapis, maytrawpis chaytrawpis kamachiqkunakta, ima kamachikuykunaktapis liqsipaakunanpaq, kay kamachikuyninkunakaq urukunakaq kamachishqa shimiipa imanawpapis likapashqa kapaakunanpaq.
Huk kamachikuy[edit]
Urukunakaq kay Hatun Kamachikuykaqtraw kamalashqa diriichukunakta waynalipaakunqa. Chay diriichukunakaqta llapa urukunaktam qunchikman mana piktapis qunqallal, mana lakichinakullal, mana usuchinakullal ayllunpiq, ima kulur kashqanpiq, walmi ichaqa kari kashqanpiq, nuna-shiminpiq, rilihiyunninpiq, imaktapis limashqanpiq ichaqa imaymanapiq, kay malkaqtraw ichaqa kumunkaqtraw kashqanpiq, qillayniyuq kashqanpiq, yulinanpiq ichaqa huk laasi kashqanpiq, kikin urukuna kashanpiqpis ichaqa ayllunkunakaqpiqpis.
Ishkay kamachikuy[edit]
Urukunakaq sumaq prutiksiyunta waynalipaakunqa, imaymana lulanakumakta, sirwichikuykunakta traskipaakunanpaq, chaykunaqa kamachishqa shimipapis, imanawpapis qushqa kapaakunqa urukunakaqpa aychallankuna, yuyayninkuna, muralninkuna, almankuna qishpiy kayninkunawanpis dignidaankunawanpis allinllapis, nurmallapis hatunyananpaq. Chayta lulananchikpaq kamachishqa shimikta qillqay wandul tiqshiy yuyanakaq urukunakaqpa sumaq munayninmi kanqa.
Kimsa kamachikuy[edit]
Llapa urukunam diriichuyuq yulipaakushqanpachapiq shutikta, aylluchakuyninta uywapaakunanpaq.
Tawa kamachikuy[edit]
Llapa urukunam kumun prutiksiyunta waynalipaakunman. Paykunam diriichuyuq allinllap wiñapaakunanpaq; chaynaw kapaakunanpaq paykunaktapis, mamankunaktapis sumaq taapananchik kanman manalaq watrakuqluptinpis, watrakushqanpachapiqpis. Urukunakaqpa diriichunpis kanmi, mikuyta, wasichayta, hampikuqkaq sumaq sirwichikuyninkunakta waynalipaakunanpaq.
Pichqa kamachikuy[edit]
Llapa urukunam mana puliytapis, ima lulaytapis atipapaakul tukillap hampichikunman; yatranaktapis, sumaq taapanaktapis traskipaakunman.
Suqta kamachikuy[edit]
Urukunakaq sumaqpis, hawkapis munapaakushqanta hatunyaachipaakunanpaq, kuyaypaqmi, intindinapaqmi. Imaypis mama-taytankunap prutihishqa, taapashqa wiñapaakunman; mana chaynaw kal, kuyayta, mural, matiryal prutiksiyunta traskipaakunman. Manam takshqa urukunakta mamankunapiq lakinchikmanchu mamankunawan allinlla kawsapaakuykaptin. Kumunkaqpaqpis llapa kamachiqkunakaqpaqpis mandunmi mana aylluyuq takshqa urukunakta taapaakunanpaq. Ayllukunakaqpa achka kari-walmi chulinkunakaq mantinikunanpaq Istaadukaqmi yanapanmanpis, imaymana yanapanaktam qunmanpis.
Qantrish kamachikuy[edit]
Llapa urukunam diriichuyuq yatranakta traskipaakunanpaq, chay yatranakaq mandum, manam qillayta mañanchikmanchu urukunakaq liyiyta, qillqayta yatranankama. Paykunakta yatranakta qunchikman tukuy yatrapaakushqankunakta milachipaakunanpaq, llapan iwal-lla atipashqankunakta, yatrashqankunakta, mandunkunakta hatunyaachipaakunanpaq, imaypis kumunkaqta pallalkunanpaq.
Mama-taytakunakaq urukunakaq munapaakushqan yatranakta, kunsihukta qupaakunman; chaykunam lulanan.
Urukunakaq awsakuykunaktapis, awsaytapis sumaq waynalipaakunman, chaykunaqa yatranakaq munashqannawlla kamachishqa kapaakunqa; kumun kaqpis, llapa kamachikuqkunakaqpis huk isfursullaktatr lulapaakunman urukunakaq kay diriichukunakta waynalipaakunanpaq.
Pusaq kamachikuy[edit]
Urukunakaq imay urapis llapanpiqpis puntakta prutiksiyunta, yanapanakta traskipaakunman.
Isqun kamachikuy[edit]
Urukunakaq amachashqa kapaakunman imaymana katraykuykunapiq, mitrakunapiq, awusukunapiq. Paykunakta allinllap taapanchikman. Manam uchucha urukunakta ulyachinchikmanchu; manam ulyaytapis qunchikmanchu ni imaktapis lulachinchikmanchu, chaykunaqa alli kayninta ichaqa yatraynintam daañaqlunman, hatunyayninkunakta amaniqlunman.
Trunka kamachikuy[edit]
Urukunakaq prutihishqa kapaakunman imaymana lakichinakuypiqta, huyup kawsakuypiqta. Paykunam yatrachishqa kapaakunman llapa nunapula uyalinanakul, tuliranakul; tukip kawsakuykaqta, anyanakuykaqta imaypis yalpapaakullal, lliw yatrashqankunakta nunamasinkunakta willapaakunanpaq, yatrachipaakunanpaq.
Qillqay wandunapaqmi kay urukunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuykaq[edit]
Hatun Huñunakuykaq
Yuyashtin: Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq mañan mama-taytakunakta, kari-walmikunakta, kaytraw kamachikuykunaktapis qillqashqatraw kamalashqankunakta liqsipaakunanpaq, chay diriichunkunakta mantinichipaakunanpaq.
- Mimru Istaadukunakaqpa kamachikuyninkunakta kunsihan, llapa urganisasiyunkunakta, mana guwirnamintal urganisasiyunkunaktapis kay Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqta qillqay wandupaakunanpaq.
- Nasiyuunis Uniidaspa Sikritariyu Hiniralkaqtapis mañanmi kay Hatun Kamachikuykaqta qillqay wandunanpaq, kay laplakunakaqtraw kamalashqankunakta lliw imaymana nuna-shimikunatraw aypunanpaq.


text:
Dennis Bergkamp
Dennis Nicolaas Maria Bergkamp sutiyuq runaqa, (* 10 ñiqin aymuray killapi 1969 watapi paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi - ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi, pukllaykamachiqpas.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Dennis Bergkamp.
- Web Site
.


text:
Chulumani munisipyu
Chulumani munisipyu (kastilla simipi: Municipio Chulumani) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Urin Yunka pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chulumani llaqtam (2.724 llaqtayuq, 2001 watapi).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa kantunmi kan.
Kantun - (Uma llaqta):
- Chulumani kantun / Villa de La Libertad kantun - (Chulumani)
- Chirca kantun - (Chirca)
- Uquwaya kantun - (Uquwaya)
- Wankani kantun - (Wankani)
- Kutusuma kantun / Villa Asunta kantun - (Kutusuma)
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Chulumani munisipyupiqa Aphru-buliwiyanu runakunam tiyanku. [1]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Yantzaza kiti
Yantzaza kiti (kastilla simipi: Cantón Yantzaza) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Zamora Chinchipi markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Yantzaza llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yantzaza kitipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa Yantzaza kitillipi kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kitillinmi kan:
- huk llaqta kitilli: Yantzaza
- iskay chakrapura kitilli: Chicaña, Los Encuentros.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yantzaza qhichwa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Saraguro llakta (kichwa simi)


text:
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu
Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu nisqaqa Mamallaqtapura Huñu Sallqa Pachata Sallqapi Kaqkunata Amachanapaq (IUCN) nisqap llamk'aykusqan chikichasqa kawsaq rikch'aqkunamanta sutisuyum.
Kaymi Chikichay patakuna:
- EX Extinct (Wañusqaña rikch'aq)
- EW Extinct in the Wild (Sallqapi wañusqaña rikch'aq)
- CR Critically Endangered (Ancha chikichasqa rikch'aq)
- EN Endangered (Chikichasqa rikch'aq)
- VU Vulnerable (Chullchu rikch'aq)
- NT Near Threatened (Yaqa manchachisqa rikch'aq)
- LC Least Concern (Mana llakiq rikch'aq)
- DD Data Deficient (Mana kaq willaykuna)
- NE Not Evaluated (Mana k'uskiykusqa)
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, 2008 watapi
- http://www.iucn.org/ (inlish simipi)


text:
Tuktunnaq sirk'ayuq
Tuktunnaq sirk'ayuq nisqakunaqa (Pteridophyta) mana muruyuq, ichaqa chillkiyuqña, raphiyuq, saphiyuq, sirk'ayuq yurakunam.
Tuktunnaq sirk'ayuqkunap mitan kamay raki huñukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Raki-rakikuna (Pteridopsida)
- Muqu-muqukuna (Equisetophyta)
- Hiki p'anqa yurakuna (Lycopodiophyta)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tuktunnaq sirk'ayuq.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Tuktunnaq sirk'ayuq


text:
Ninasuyu
Ninasuyu nisqaqa (kastilla simipi: Tierra del Fuego) Uralan Awya Yalap uralan manyanpi kaq wat'akunam, Arhintinaman Chilimanpas kapuq, Magallanes k'ikllup allpa pachamanta rakisqan. Kay wat'akunamanta aswan hatun wataqa Hatun Ninasuyu wat'a nisqam.
Ninasuyup uralanpiqa Urnu ñawch'iyuq Urnu wat'am, Chiliman kapuq.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ninasuyu.
- Sitio oficial de la provincia argentina de Tierra del Fuego


text:
K'anchaq Ñan
K'anchaq Ñan, Achkiq Ñan icha Akchiq Ñan, kastilla simipi Sendero Luminoso nisqaqa huk piruwanu, terrorista nisqa ankalli tantanakuymi. 1980 watamanta 1992 watakama piruwanu awqaqkunawan hayu kaspa tukuy Piruwpi mamallaqtayuq maqanakuyta rurarqan. Chaypacha aswanta Qhichwa runakuna llakispanmi, Sasachakuy pacham nirqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1960 watapi Wamanqa llaqtap yachay sunturninpi yachaq Abimael Guzmán sutiyuq (presidente Gonzalo nisqa) yachay wayllukuqmi chay tantanakuyta kamarirqan, José Carlos Mariátegui-p kamasqan Piruwanu Kumunista Partidumanta t'aqakusqa Piruwanu Kumunista Partidu - Puka Unancha nisqamanta t'aqakuspa. K'anchaq Ñanqa huk yachay sunturkunaman, Wankayuman, Limapi Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninmanpas.
1980 watapi umalliq akllanakuypi Chuschi llaqtachapi akllana p'anqakunata kañispa maqanakuyta qallarirqan. Antikunapi, Ayakuchu, Apurimaq, Wankawillka suyukunapi karulla k'itikunapi kamachinatam hap'irqan. Mana munanayasqa misti qhatuqkunata, mamallaqta kapataskunatapas sipispa, achka qhichwa chakra runap sunqunkunatas chaskirqan. Chaywanpas, mana pi qhichwa runakunapas maoismu nisqapi iñirqanchu.
Fernando Belaúnde Terry sutiyuq Piruwpa umalliqninqa awqaqkunamanta manchakuspa, qallariypi mamallaqta pulisiyallatam maqanakuyman kacharqan. 1982 K'anchaq Ñan Wamanqapi samk'ay wasita ch'utispa masikunata qispichispa, pulitiku hayu runakunatataq sipiptin, Belaúndeqa Ayakuchu suyupi maqanakuy kamachiytam rimarirqan. Chaymantataq piruwanu awqaqkunaqa maqanakuytapuni qallarirqan, mana K'anchaq Ñanman hayullachu, ichataq tukuy indihina, qhichwa runaman hayum, k'apak qhichwa ayllu llaqtakunata puchukachispa (ahinataq Matara, Chiyara, Suqus, Tutus, Walla, Tikiwa, Wankaraylla, Sirkamarka, Qispillaqta, Aqumarka, Askipata, Iripampa, Pampay ayllu llaqtakunapi), hinallataqmi K'anchaq Ñanmi qhichwa runakunata ñak'aykurqan, lliw Lukanamarka llaqtayuq runakunatam wañuchispa, achka Uchuraqay llaqtayuq runakunatapas. Chay senderista nisqakunaqa achka kristiyanu pasturkunatapas sipirqan, 5 ñiqin tarpuy killapi 1992 watapi Rómulo Sauñe Quicaña sutiyuq Biblia t'ikraqtam.
Tukuy chay terror nisqa manchachiyninwan K'anchaq Ñanqa maqanakuyta tukuy Piruq mama llaqtapi, Lima llaqtamanpas mast'arqan. Chaypi 15 ñiqin hatun puquy killapi 1992 watapi María Elena Moyano illapayayarqanku.
Ichataq Piruwpi atiyniyuqkunap wañuy iskadrunninkunapas achka runakunatam, pulitiku hayunkunatam sipirqanku - ahinataq 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1992 watapi Grupo Colina nisqaqa Pedro Huillca Tecse sutiyuq sindikatukunap pusaqninta.
Alberto Fujimori piruwanu umalliq kachkaptin, 12 ñiqin tarpuy killapi 1992 p'unchawpiqa GEIN (Grupo Especial de Inteligencia) nisqa pakasqa pulisiyam Abimael Guzmánta Lima llaqtapi hap'irqan. Chaymantapachaqa K'anchaq Ñanpa kallpan anchatam pisiyarqan, yaqata puchukaspa.
Chay mamallaqtayuq maqanakuypiqa 60.000-manta aswan, 80.000-chá runam wañurqan, paypurataq 75 %-nin qhichwa, huk indihinapas runam.
Maqanakuy puchukaptinpas, Antikunapiqa llik'isqa ayllukuna, llaqtakuna kakunmi. Tukuy millay rurasqamanta willanapaqqa, disimri killapi 2000 Valentín Paniagua sutiyuq umalliq Piruwpa Chiqappaq Allinyanakapunapaq Kacharimuynin (Comisión de la Verdad y Reconciliación de Perú) nisqata kamarqan. Chay kacharimusqa runakunaqa 16985 runata willachispa 21 tantaykunapi 9500 ñak'arichisqa runata uyarispa hatun willayta qillqarqan, 28 ñiqin chakra yapuy killapi 2003 p'unchawpi Alejandro Toledo sutiyuq umalliqman willaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Punkupa Chakampi Yuyarinapaq. Imaynam kawsarqa Wankawillka llaqta hayna pachakunapi, sarutasqa usuchisqa ima chayta yuyarispa imatam kunampas, hamuq pachakunapipas rurachwan (PDF)
- Yuyarisun
Ñak'arichisqa runakunap runasimipi willasqankuna, cverdad.org.pe[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wanta llaqtapi: Asunta Tambracc de Chávez, Maximiliana Urbano Vega
- Wamanqa llaqtapi:
- Wanta llaqtapi:
- Wanta llaqtapi:
- Wanta llaqtapi:
- Wamanqa llaqtapi:
- Wamanqa llaqtapi:
- Wamanqa llaqtapi:
- Wanta llaqtapi:
- Wamanqa llaqtapi:


text:
Friedrich Engels
Friedrich Engels sutiyuq runaqa (28 ñiqin ayamarq'a killapi 1820 watapi paqarisqa Barmen llaqtapi - 5 ñiqin chakra yapuy killapi watapi 1895 wañusqa London llaqtapi) huk aliman kumunista pulitiku runam, yachay wayllukuqpas karqan. 1848 hatariypi Karl Marx sutiyuq masinwan Kumunista manifistu nisqata qillqarqan. Hatariy chinkaptin, London llaqtaman ayqirqan. Chaymantataq Marxwan Marksismu nisqa yachay wayllukuytam kamarqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Friedrich Engels.


text:
Ignacio Allende
Ignacio José de Allende y Unzaga sutiyuq runaqa, icha Ignacio Allende (* 21 ñiqin qhulla puquy killapi 1769 watapi paqarisqa San Miguel de Allende, Guanajuato llaqtapi – 26 ñiqin inti raymi killapi 1811 watapi paqarisqa Chihuahua llaqtapi) Mishikunapas Awqaq pusaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ignacio Allende.
- Documentos de Allende en Wikisource
- Documentos Facsímilares de Historia de México


text:
Friedrich Ebert
Friedrich Ebert sutiyuq runaqa (* 04 ñiqin hatun puquy killapi 1871 watapi paqarisqa Heidelberg llaqtapi - † 28 ñiqin hatun puquy killapi 1925 watapi wañusqa Berlin llaqtapi]]), Alimanya mama llaqtap kansillir umalliqninmi karqan.
1919 watamanta 1925 watakama ñawpaq kuti Alimanya llaqtapa Umalliqnin karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Friedrich Ebert.


text:
Mamaqucha yaku
Mamaqucha yaku nisqaqa mama quchakunapi kaq kachiyuq yakum. Tukuy Tiksimuyuntinpa yakunmantaqa 97,4 %-ninmi mamaqucha yakum. Tiksimuyup tukuy mamaquchankunapiqa 1340 hunu km³ mamaqucha yakum tiyan. Chay yakupiqa huk kilugramupi 30-40 g kachim. Chay kachi yakutaqa runa manam upyayta atinchu, manam chaymanta kawsayta atinchu.
Mamaqucha yakupiqa ancha achka challwakunam, qaraqruyuwakunam, wiksachaki nisqa atyaqkunam ch'urukunapas, ñuñuqkunapas kawsan. Chay mamaqucha uywakunataqa runa kawsananpaq surqunmi. Hinallataq intip rupayninwan chakispa kachitam surqun.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mamaqucha yaku.


text:
Sanancha
Sanancha nisqaqa, Sanapa, Unancha, Unanchiy, Chimpu icha Tuyru nisqapas (kastilla simipi: señal, signo, grigu simipi: σύuBoλov, chaymanta kastilla simipi símbolo, latin simipi: signum) ima rikch'acha hina siq'isqapas icha rimasqapas, ima hatun, saphisapa, sasalla sut'inchana, haqi, mana rikunalla icha mana uyarinalla kaqmanpas t'upsiq.
Hinaptinmi achka hina sananchakunatam riqinchik:
- Qillqapi sanancha: sanampa (letra), sapaq sanancha (qillqa unancha .,;:?!);
- Silq'uy
- Mamallaqtap sananchankuna: unancha (p'achamanta rurasqa sanancha), wallqanqa sanancha (ñawpa pacha wallqanqa nisqa amachana ayñipi llimphisqan rikch'a)
- Apaykachana sanancha
- hukkunapas


text:
Simi qullqa
Simi qullqa, Simi taqi, Simiyuq p'anqa icha Simi pirwa, Wanka simipi Shimi pilwa (kastilla simipi: diccionario) nisqaqa simikunata (rimakunata) qhawanapaq liwrum.
Huklla rimaypi kaptin, rimakunata maskaspa qhawaspa chaylla rimaypi sut'ichakukunatam qhawanchik.
Iskay icha aswan rimaypi kaptin, huk rimaypi rimakunata maskaspa qhawaspa wakin rimaypi sut'intam ñawirinchik.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa runakunapaq simi qullqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Qusqu Qullaw Qhichwa Simipi (pdf, 8,16 MB)
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Ayakuchu Chanka Qichwa Simipi (pdf, 7,98 MB)
- Yachakuqkunapa Shimi Qullqa - Anqash Qichwa Shimichaw (pdf, 8,62 MB)


text:
QHAWAQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) MARZO 2014
Kay estudiopin yachasun mana ñoqallanchispi yuyaykuq kayta, kusisqa sonqowan Dios serviytapas. Chaymantapas yachasunmi imaynatan yuyaq iñiqmasikunata familianchistapas qhawarisunman chayta.
Mana iñiq familianchispa sonqonman chayasun
¿Imatan yachanchis imaynata Jesús mana iñiq familianwan kawsasqanmanta? ¿Imaynatan huk religionniyoq otaq Diospi mana iñiq familianchispa sonqonman chayasunman?
Ama ñoqallanchispiqa yuyaykusunchu
Llapa cristianokunan huk peligropi tarikunchis: Pisi-pisimantan qonqapusunman hukkunaq allinnintaraq maskhayta hinaspa ñoqallanchispi yuyaykuqman tukupusunman. Kay estudion yanapawasun chaymanta cuidakunapaq.
Llakikuyta atipaspa kusisqa sonqowan Diosta servisun
¿Imaraykun wakin iñiqmasikuna llakiq ñit’sqan tarikunku? Kay estudiopi yachasqanchismi yanapawasun Diospa qhawariwasqanchista hina qhawarikunapaq.
Familiantin Diosta yupaychay ¿imaynapin aswan kusikunapaq kanman?
¿Imaynatan huk nacionkunapi familiakuna Diosta yupaychanku? Chaykunatan kaypi tarinki.
Yuyaq tayta-mamanchista sumaqta qhawarisun
Tayta-mamakunapas wawakunapas ñawpaqmantañan preparakushananku ‘sasa p’unchaykunapaq’. ¿Imaynatan atipankuman ima sasachakuykunatapas?
¿Hunt’ashankichu arí nisqaykiwan?
Cristianokunaqa llapallankun hunt’ananku ima prometekusqankutapas. Ichaqa, ¿imatan ruwawaq qonqaylla imapas kaqtin prometekusqaykita mana hunt’ayta atispa? Pabloq ejemplonmi yanapasunkiman.


text:
Rasa
Rasa nisqaqa (kastilla simimanta: raza) - chawchu icha chawchuri nisqapas - sapaq khuskan kapuqniyuq kaq runakunas.
Kunanraqmi achka runakuna chawchuri rikurispa runakunata sapaq rasakunamanmi rakinku.
Awya Yalapi Kastilla Kamachiy pachapiqa kamachiq ispañul wiraquchakuna chawchuri rikurispa tukuy kamachipusqa runakunata sapaq hayñiyuq rasa icha kasta nisqakunamansi rakirqan.
Kastilla Kamachiy pachapi raza nisqakunaqa kaysi karqan:
- "Yuraq rasa" (blancos): Ispañamanta, Iwrupamanta hamuq runakuna, kriyullu (criollo) nisqa churinkuna willkankunapas;
- "Yana rasa" (negros): Afrikamanta hamuq runakuna, paykuna icha machunkuna Afrikapi hapisqa Aywa Yalaman apamusqa karqan isklaw kaspa yuraq nisqakunapaq llamk'ananpaq;
- "Indios" ("amirikanu rasa"): Awya Yala allpa pachayuq indihina runakuna.
Chikan raza nisqayuq tayta mamamanta paqarimuq runakunatataq kasta (casta) nisqakunamansi rakirqan: misti, kastisu, sampu, mulatu, murisku, chuluchinu.


text:
¿Shamuj punllacunapica imashi tucushun?
¿Causaica...
...chashnallatajchu canga?
...llaquillachu canga?
...allichu canga?
BIBLIACA NINMI
‘Diosca paicunapaj ñahuicunamantaca tucui huiquitami p’ichanga. Huañuipish, huacaipish, llaquipish, nanaipish ña mana tiyangachu’ (Apocalipsis 21:
CAITA CRINACA ¿IMA SHINATAJ AYUDAN?
Cushichij, alli trabajotami charishun (Isaías 65:21-23).
Llaquicunata, ungüicunata mana charishunchu (Isaías 25:8; 33:24).
Familiahuan, amigocunahuan cushillami causashun (Salmo 37:
¿BIBLIA YACHACHISHCATA CRINACHU CANCHIJ?
Ishqui yuyaicunata ricushun:
Diosca pai nishcata pajtachi tucunmi. Diostaca achca poderta charishcamantami Bibliapica “Tucuita Rurai Tucuj” nin (Apocalipsis 15:3). Allpapi alli causaita cusha nishpaca pajtachingatajmi. Bibliaca ninmi: ‘Taita Diosca imatapish rurai tucunmi’ nishpa (Mateo 19:26). Chaimantami alli causai tiyanata crinchij.
Diosca pai nishcata pajtachina munaitami charin. Diosca huañushcacunata causachina munaitami charin. Bibliapimi chashna yachachin (Job 14:
14, 15).
Diospaj Churi Jesuspish ungushcacunata jambishcatami Bibliaca yachachin (Marcos 1:
Shinaca Yaya Diospish Jesuspish shamuj punllacunapi gentecuna alli causachunmi munan (Salmo 72:
CASHNA TAPURI
¿Ima shinataj Diosca alli causaita apamunga?
Cai versocunata mashcai MATEO 6:


text:
T'uruchaki
T'uruchaki[1] icha Chilalu (genus Furnarius) nisqakunaqa huk takiq pisqu rikch'anam. T'urumanta aswan hatun q'isankunatam ruranku.
Palamakunatam mikhunku.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tiluchi (Furnarius rufus)
- Yuraq t'uruchaki (Furnarius leucopus)
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ katari.org - Diccionario Quechua - Aymara al español. T'uruchaki: Hornero, Albañil.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: T'uruchaki.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: T'uruchaki


text:
Miroslav Klose
Miroslav Klose sutiyuq runaqa (9 ñiqin inti raymi killapi 1978 watapi paqarisqa Opole llaqtapi, Silisyapi, Mirosław Kloze sutiwan) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi. Iskayña piluta Hayt'ay Pachantin Kupa atipanakuykunapi chunka hukniyuq kutim punkuta tariparqan. Kunantaq Urin Aphrikapim Hayt'ay Pachantin Kupapaq Alimanya mamallaqta quchuntinpaq pukllachkan. Bayern München sutiyuq quchuntinpaqmi pukllachkan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Miroslav Klose.
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Miroslav Klose.
- Miroslav Klosep tukri llika tiyaynin