text:
Runtu
- Runtu nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Runtu (sut'ichana) rikuy.
Runtu nisqataqa pisqukunam huk uywakunapas miranapaq wachanku. Pisqukunaqa runtunkunata uqllanku. Mana hinallapas, huktaq uywakuna runtunkunata intip q'uñiyninpim saqinku malquchap puqunanpaq. Uñachakunaqa, malqukuna nisqa, chaymanta, uqllay pacha nisqamanta runtuta t'uqyachispa paqarinku.
Pisqup runtunkunaqa isku rumi qarayuqmi.
Runakunaqa wallpakunatam huk pisqukunatapas uywanchik runtunkunata mikhunapaq.
Ñuñuq uywakunataq manam runtutachu wachanku, runa hinam uñachankunata wachaspa.


c: text/html

text:
Aragun
- Aragun qhapaq suyu nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Aragun, kastilla simipi Aragón nisqaqa huk suyum (comunidad autónoma) Ispaña mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Zaragoza llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 23 Ayriway killa: San Jorge
Suyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Aragun.
- Gobierno de Aragón (requiere Javascript)
- Las Cortes de Aragón
- Gran Enciclopedia Aragonesa
- Fotos antiguas de Aragón
- Delimitación geográfica de las comarcas de Aragón y municipios
- Corporación Aragonesa de Radio y Televisión
- Aragón Televisión
- Aragón Radio
- Heraldo de Aragón
- El Periódico de Aragón
- Senderos de Aragón

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sisi
Sisi icha Sik'imira, kichwapi Añanku[1] nisqakunaqa (familia Formicidae) huk palamakunam.
Sisikunaqa waki palamam: Huk mama sisip wawankuna huk sisi wakitam ruran. Achka sisikunam chay hatun ayllupi kuska kawsanku. Wayna china, urqu sisikunapas raprayuqraq kaspa, yumanakurqaspa rapranta chinkachin. Yumasqa china sisiqa allpapi q'isatam wasichakuyta qallarin, tukuy sisi wakipaq. Chay huk sisi ayllupiqa tukuy sisikunap mamantaqa mama sisi icha sisi mama ninchik.
Mama sisip runtunkunamanta t'uqyaq qirisakunaqa kuru hinam. Llamk'aq sisikuna paqariptin, mama manaña llamk'anchu, runtukunallatam wachan. Sisikunaqa kikinpa mikhunanpaq tuktu misk'illata pallaspa qirisankunata wañusqaña icha wañuchisqan palamakunawan mikhuchin.
Sisikunaqa wiksanpa qhipanmanta sisi p'uchqutam ch'allpaspa amachakunku.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Fabián Potosí C. et al., Ministerio de Educación del Ecuador: Kichwa Yachakukkunapa Shimiyuk Kamu, Runa Shimi - Mishu Shimi, Mishu Shimi - Runa Shimi. Quito (DINEIB, Ecuador) 2009.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Sisi


text:
Quriwayrachina rit'i urqu
Quriwayrachina (kastilla qillqaypi Corihuaynachina, Corihuayrachina) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Willkapampa wallapi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi, Saqsarayuq rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta +5.200 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wamantay (5.450 m)
- Kiswar urqu
- Sallqantay (6.271 m)
- Saksarayuq
- Tukarway (5.928 m)
- Quriwayrachina (maw'ka llaqta)
- Machu Pikchu
- Willkamayu
- Apurimaq mayu
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Santa Teresa llaqta, Machu Pikchu llaqta, Machu Pikchu, Willkamayu, Apurimaq mayu, Sallqantay rit'i urqu, Humantay, Tukarway rit'i urqu, Kiswar rit'i urqu (Padreyuq).


text:
Tuktunnaq sirk'ayuq
Tuktunnaq sirk'ayuq nisqakunaqa (Pteridophyta) mana muruyuq, ichaqa chillkiyuqña, raphiyuq, saphiyuq, sirk'ayuq yurakunam.
Tuktunnaq sirk'ayuqkunap mitan kamay raki huñukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Raki-rakikuna (Pteridopsida)
- Muqu-muqukuna (Equisetophyta)
- Hiki p'anqa yurakuna (Lycopodiophyta)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tuktunnaq sirk'ayuq.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Tuktunnaq sirk'ayuq


text:
Marchena wat'a
Marchena wat'a (kastilla simipi: Isla Marchena, inlish simipi: Marchena icha Bindloe) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Yawatisuyupi, huk taram, Pasiphiku mama quchapi.
- Genovesa wat'a: 75 km
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Buteo galapagoensis (rikcha)
-
Yawatisuyu wamanpallpa (Buteo galapagoensis), huk Marchena tarapi kawsaq pisqu
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Marchena wat'a.


text:
Qhichwa simi
Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.
Yuyarina
- 1 Huklla rimay icha achka rimay?
- 2 Qhichwa simip k'iti rimayninkuna
- 3 Wiñay kawsay
- 4 Allin qillqay hawa rimanakuy
- 5 Qhichwa simi kamachiy
- 6 Rikullay ima
- 7 Kaypipas qhaway
- 8 Hawa tinkikuna
- 8.1 Qhichwa runakunapaq simi qullqakuna
- 8.2 Simi qullqakuna: Qhichwa simi - Huk simikuna
- 8.3 Qhichwa simimanta yachay
- 8.4 Qhichwa simipi antañiqiq wakichiy
- 8.5 Wamaq runakunap qhichwa simita yachakunanpaq
- 8.6 Siq'i llumpa - ima sanampakunawan qillqay
- 8.7 Qhichwa simip k'iti rimayninkunamanta
- 8.8 Qhichwa simipi multimidyam
Huklla rimay icha achka rimay?
Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. Chayraykum ñinku, manam hukllachu rimay, ichataq achka qhichwa rimay ñisqa rimaykunap ayllunmi, ñispa.
Qhichwa simip k'iti rimayninkuna
Achka qhichwa k'iti rimaymi kachkan, iskaynintin hatun rimay huñum, achkataq aslla urin rimay huñum:
- Waywash rimaykuna (Qhichwa I)
- Wamp'uy rimaykuna (Qhichwa II)
- Yunka runashimi (Qhichwa II-A)
- Chinchay runashimi (Qhichwa II-B)
- Chachapuya runashimi
- Lamas-Luritu runashimi
- Kichwa (Ikwadurpi Kulumbyapipas): Chay rimaypaqqa Shukllachishka Kichwa nisqa allin qillqayninmi.
- Urin qhichwa simi (Qhichwa II-C): Chay rimaypaqqa Urin runasimi nisqa allin qillqaymi.
- Pakaraw runasimi (yaqa wañusqa)
Wiñay kawsay
Alfredo Torero sutiyuq simi yachaqpa nisqankamaqa qhichwa simi Lima suyupis paqarirqan. Chay k'itipi lliwmanta aswan k'iti rimaykuna kaptinmi, chaypi qhichwa simip qallarisqan karqan, nispa ninmi. Chaymantataqsi qhichwa rimayqa chawpi Antikunapis mast'arirqan, iskaynintin rimay huñuman (Waywash, Wamp'uy) rakispa. Inkakunalla chaymanta unay pachas Qusquman apamurqan, chaypi ñawpaqta mana qhichwata rimaptinkus. Inkakunaqa wamp'uy qhichwatas tukuy Tawantinsuyup rimaynin hinas llamk'achispa kunan Ikwadurmanpas aparqan.
Ispañulkuna Tawantinsuyuta atiparqaspa, 16, 17 ñiqin pachakwatakunapi Fray Domingo de Santo Tomás, Diego González Holguín sutiyuq ispañul tayta kurakunam ñawpaq qhichwa simimanta simi qullqakunatam simi kamachiykunatapas qillqarqanku.
Ispañulkunaqa ñawpaqta qhichwa simita qhatuna simi hinas, kristiyanuchay nisqapaqpas llamk'achirqan. Alli-allillamantataq kastilla simitas mast'arirqan, qhichwa simita, huk indihina simikunatapas ñit'ipaspa. Mana warkukuq republikakunallapi chaypi kamachiq wiraquchakunas qhichwa simitaqa tukrillapas saruparqan, kastilla simillata saqillaspa.
Piruwpi Juan Velasco Alvarado umalliq kaptin, 1975 watapi ñawpaq kutim qhichwa simita tukri simi hinaman kamachirqan. Chaywanpas, kunankamapas manam chiqap tukri simichu. Buliwyapi Evo Moralestaq 2006 watapim qhichwa simitam, aymara simitapas tukri simikunaman rurarqan.18.11.1985. Piruwpi, Sapan Achaha kamyuqmi nisqa.
Allin qillqay hawa rimanakuy
Qhichwa rimayninchikta tukri nisqa qhichwa siq'i llumpawan qillqanchik. Chay siq'i llumpanchikqa kimsantinmi hanllalliyuq. Rodolfo Cerrón Palomino yachaqmi chay allin qillqaytaqa kaman. Chay hinataqmi kunan Piruwpi Buliwyapipas qhichwa siq'i llumpatam llamk'achinku.
Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Suntur nisqaqa manam ari nispa, kunanraqmi pichqantin hanllalliwan qillqayta munan. Chay hinam Juan Velasco Alvaradop Piruwpi kamachisqan siq'i llumpa karqan, ichataq 1986 watallakamam tukri siq'i llumpa karqan, chaymanta kimsantin hanllalli tukrichasqa kaptinmi.
Qhichwa simi kamachiy
- Simi kamachiy (Shimip luliqnin)
Rikullay ima
- Qhichwa simi kapchiy
- Willakuykuna (Qhichwa, Aymara simikunapi)
- Qhichwa simipi pilikulakuna.
Kaypipas qhaway
Hawa tinkikuna
Qhichwa runakunapaq simi qullqakuna
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Qusqu Qullaw Qhichwa Simipi (pdf, 8,16 MB)
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Ayakuchu Chanka Qichwa Simipi (pdf, 7,98 MB)
- Yachakuqkunapa Shimi Qullqa - Anqash Qichwa Shimichaw (pdf, 8,62 MB)
- Clodoaldo Soto Ruiz (University of Illinois): RUNASIMI-KASTILLANU-INLIS LLAMKAYMANAQ QULLQA Ayakuchu-Chanka I rakta (pdf, 5,5MB)
- Kichwa Yachakukkunapa Shimiyuk Kamu (DINEIB, Ikwadur) (pdf, 7,7 MB)
Simi qullqakuna: Qhichwa simi - Huk simikuna
- Simi taqi Runasimi - Aliman - Inlish simi - Kastilla simi: achka k'iti rimaykunam, lliw simi qullqamanta aswan hatunmi; aswan allin qillqaykunapi (urin runasimi, QSHKS, Shukllachishka Kichwa, hukkunapas).
- Simi taqi / Diccionario Bilingüe Quechua - Castellano: Castellano - Quechua Cusco Collao - Quechua Ayacucho Chanka
- Qhichwa Suyup Simi Pirwan - Diccionario de la Nación Quechua, Consejo Educativo de la Nación Quechua “CENAQ”. (Buliwya urin runasimi, j-niyuq)
- Iskay simipi yuyayk'ancha / Buliwya (Qhichwa simi - Kastilla simi) (pdf 4,95 MB). Buliwya urin runasimi (j-niyuq).
- Abdón Yaranga Valderrama: Chanka runasimi - kastilla simi taqi (Diccionario Runasimi - Español), Qallariy simi (kastilla simipi) (pdf 2,2 MB); Al-Ll (pdf 1,2 MB); M-Z (pdf 2,0 MB). Piruw urin runasimi (h-niyuq).
- Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa (Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur), Qusqu, Piruw, 2006 (pdf 3,8 MB). QSHKS qillqay.
- Vocabulario Políglota Inca: Castellano - Quechua (Qusqu, Ayakuchu, Junín, Ankash) - Aymara. Kastilla qillqay.
- Vocabulario kichwa - Español por asignaturas (ALKI Academia de la lengua kichwa, Ikwadur). Shukllachishka Kichwa.
- Kichwapa mushuq shimikuna (Ikwadur). Shukllachishka Kichwa.
- Pilwa shimi: Urin qhichwa - Kastilla simi / Kastilla simi - Wanka kichwa
- Publicar diccionarios de quechua en el internet. Qhichwa simi taqikunata internetpi uyaychay.
- ARUSIMIÑEE, Simiqullqa: kastilla simi - aymara simi - waraniyi simi - qhichwa simi
- Vocabulario de la lengva general de todo el Perv llamada lengva Qquichua o del Inca Ñawpaq Piruwpa simin sutiyuq Qhichwam icha Inka Simim, 1608 Diego González Holguín
Qhichwa simimanta yachay
- Anti Simikunap T'uqyaynin (Qhichwa simippas)
- Piruw malka kichwapiq hatun qillqa lulay
- Alain Fabre 2005
- Samuel Majerhua Castro, La escritura fonémica del quechua ayacuchano.pdf pdf
Qhichwa simipi antañiqiq wakichiy
Wamaq runakunap qhichwa simita yachakunanpaq
- RunasimiNet, Curso de Quechua
- Curso de Quechua (5 lecciones), Demetrio Tupah Yupanki (Red Científica Peruana, Qusqulla rimaypi, kimsantin hanllalli)
- Qhiswa rimayninchismanta yachaykuna (Waskaran wakichiy, Qusqulla rimaypi, kimsantin hanllalli)
- T'isimpa Yachakay Qhishwa runasimipi (Buliwya qhichwa, kimsantin hanllalli)
- Curso básico de Kichwa para hispanoparlantes, Nivel 1 (Ikwadur kichwa)
- Márcelo Grondin, Metodo de Quechua (Buliwya qhichwa, pichqantin hanllalli, Curso básico)
- Lecciones de Quechua para descargar. Leccion I al V en Formato PDF (QSHKS, Qusqulla rimaypi, pichqantin hanllalli), ZIP willañiqi
- Quechua lessons from Wikiversity
- Apurimaqpa runasimin (pichqantin hanllalli), pdf
Siq'i llumpa - ima sanampakunawan qillqay
- Qusqu runasimip siq'i llumpan
- Ima hinataq runasimita sumaqta qillqay
- Seq’ellunpa - pichqa hanllalliwan qillqaqkunap
Qhichwa simip k'iti rimayninkunamanta
- Qhichwa shimimanta saywitu (fedepi.org)
- Saywitu: Argentina mama llaqtapi Chili mama llaqtapipas simikuna
Qhichwa simipi multimidyam
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- Sonia Morales, Dina Páucar, Movistar ruruchinapaq qhaturipi
- Sonia Morales, wakin Movistar ruruchinapaq qhaturipi
- Noemí Vizcardo Rozaspa widyum (qhichwa simipi willaykunam
- Nancy Ayala, Blog: "Tukuy niraq willakuykuna" (qhichwa simipi blog)


text:
Sipris yura rikch'aq ayllu
Sipris yura rikch'aq ayllu (Cupressaceae) nisqaqa huk llat'an muruyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, akwa raphiyuq, chhuquruqutu hina ruruyuq sach'akunam. Chay sach'akunaqa Iwrupapim, Asyapim, Afrikapim, Chinchay Abya Yalapipas wiñan.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'anakuna:
- Sipris (genus Cupressus)
- Iniwru (genus Juniperus)
- Thuya (genus Thuja)
- Chili sipris (genus Austrocedrus: Austrocedrus chilensis)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sipris yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Sipris yura rikch'aq ayllu


text:
Francisco Pizarro
Francisco Pizarro González, marqués sutiyuqqa (* 16 ñiqin pawqar waray killapi 1476 watapi [icha 1478] paqarisqa Trujillo (Ispañapi) llaqtapi - 26 ñiqin inti raymi killapi 1541 watapi wañusqa Lima llaqtapi) Tawantinsuyup ispañul atipaqninsi (kunkistadur nisqa) karqan. 1533 watapi Sapa Inka Atawallpatas Kashamarka llaqtapi wañuchirqan; chaysi Kastilla Kamachiy pacha qallarirqan.
Huk mama qucha punku sutinta apan. 1541 watapiqa Lima llaqtapi ispañul awqankunas Pizarrota wañuchirqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Francisco Pizarro.


text:
Daniel Alcides Carrión
Daniel Alcides Carríon García sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1857 paqarisqa Cerro de Pasco llaqtapi, Piruwpi - † 5 ñiqin kantaray killapi 1885 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwsis hampi yachaqsi, hmpikamayuq qarqan. Arpaysapa ruraykuspas Bartonella bacilliformis unquchiq añakikunamantas k'uskiykurqan. Upyanata mikhunata quñichispa chaypi unquchiqkunata wañuchispa pastirisasyun nisqatas kamarqan.
Tayta: Baltasar Carrión de Torres; Mama: Dolores García.
Yachaywasi: Colegio Nuestra Señora de Guadalupe (Lima).
Alma_mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Daniel Alcides Carrión.
- Día de la Medicina Peruana El Sacrificio de Carrión, descrito día a día
- En defensa de la denominación como "Enfermedad de Carrión" para la Bartonelosis humana producida por la Bartonella bacilliformis; Rev Per Med Experimental y Salud Pública
- “Unión Fernandina”,


text:
Wakchakayta pisiyachinapaq, wakchakuna qullqisapakunamanta manaña karunchasqa kanankupaqmi, rimanakuyku; chayqa kanqa kamachikuykunapas, tukuy ruraypas, qullqipas munasqanmanhina, mañakusqankumanhina llapan runapaq rakikunanpaq. Chaymantapas, rimanakullaykutaq, manaña millay qawanakuypi warmi kasqanrayku, campupi paqarisqanrayku, machu paya kasqankurayku, mana ima ruray atisqankurayku qunqasqa kanankuta. Chayraykun, wakchakaypi tiyaqkunapaq, qunqasqa kaq runakunapaq aswan yanapayqa kanqa. Wawakunapas, wayna sipaskunapas, machu payakunapas, qarinkupa wikchusqan warmikunapas, imapis mana ruray atiqkunapas, wakchakunapas, qunqasqakunapas, tukuy paykuna allin qawasqa kanankupaq kamachikuykunata churachisaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Llapa runapaq llamkay kananpaq, llaqta ukupi empresakuna ñawpaqman purinanpaq, yanapakuy kanqa. (ch) Llaqtakunapa allin llamkana rurayninta kallpachakunqa, chaywan maymantapas willakuykunata riqsinankupaq, aswanta yacharinankupaq, huk musuq tecnología nisqata chaskinankupaq, maymantapas qullqita manukunankupaq, yanapakunqa. (h) Hatun llamkaykunata purichinqa imaymana obras rurakunanpaq, chaykunaqa suyukunapa, llaqtakunapa munasqanmanhina rurasqa kanqa, chaypaqmi huk institucionkunata yanapachikunankupaq minkakunqa. (i) Yachay wasikunapi allin yachayman aypanankupaq, hampina wasikunapi allin hampikuy kananpaq qullqita yapaspa churanqa; aswanqa wakcha runakunarayku allinta llamkanankupaq, yanapayta churachinqa. (k) Llapan runakuna, aswanpas wakcha runakuna kikinchasqa derechunkuta qawaspa purinankupaqmi yanapakunqa; imapas rurakunanpaq paykunapa mañakuyninkuta uyarinqa, paykunallawantaq imaymana rurayta wakichinqataq, purichinqataq. (l) Sinchi wakchakaypi tarikuq runakunapaqmi huk llamkanakunata maskapuspa paykunaman qunqa. (ll) Estado nisqaqa allin allin kallpachasqan kanqa, chuya chuyata imatapas hapispa chay wakcha runakunapaq llamkaykunata tarispa, llaqtapi tiyaq runakunawan, institucionkunawan ima qawarispa llamkanqa. (m) Llapan runakuna aswan kikinchasqa derechosninkuwan purinankupaq, wakchakaypi tiyaq runakunapaq justicia aypananpaqmi kamachikuykunata hurqumunqa. (n) Maypipas ima llakiyña qatiptinpas, lluqllaña, tuñiyña, kañaykunaña, huk imaña kaptinpas yanapaytan atinan, runakunata yachachispa, qullqitapas huk yanapaykunatapas chayachispa.


text:
Q'illay
Q'illay (latin simipi: metallum) nisqakunaqa lliphiyaq, q'uñita pinchikillatapas pusaykuq qallawa imayaykunam. Huk q'illaykunaqa allpapiqa llump'ayllam, huktaq t'inkisqam chuqin, icha iskay rikch'ayniyuq chuqim.
Mana q'illaywan ruranakuspa q'illayqa iliktrunkunata qupuspa pusitiwu q'ipisqa iñukukuna tukun, mana q'illaytaq niyatiwu q'ipisqa iñuku tukuptin. Ahinam q'ipisqa iñuku t'inkisqa, kachi tukukun. Q'illayqa manam iñuwatachu rurakun.
Q'illaypuraqa mana chaqllisinchi ruranakuspa q'illay chaqrusqa (ahinataq champi hukkunapas) ruranakunku.
Aswan runap llamk'achisqan q'illaykuna kaymi:
- Quri
- Qullqi q'illay
- Anta
- Qullqiya
- Yaku qullqi (Puriq qullqi)
- Chayanta
- Titi
- Khillay


text:
Unuchay
Unuchay, icha Wawtisu, Yakutsay ( Ankash qallupi) nisqaqa (grigu simipi: Bάπtισua, chaymanta kastilla simipi: bautismo; grigu simipi: BaπtίZeιv (baptizein) "ch'ultiy") kristiyanu tukuypa sananchanmi.
Dyuspa Simin Qillqakamaqa Unuchachiq Huwanmi huchankunata willakuq runakunata, ichataq Hisuwtapas Huryan mayupi unuchachin (Mathiyu 3:1-17 ). Huchallikuqkunataqa unuchachin kutirinankupaq, huchankunata pampachanapaqmi (Mathiyu 3:6 , Markus 1:4 , Lukas 3:3 ). Huwan hina Hisuwpa akllay qatiqninkunapas unuchachirqanku (Huwan 4:1 ).
Matiyuqa qillqasqanpa puchukayninpi willan, wañusqamanta sayarisqa Jesus disipulunkunaman nin, tukuy runakunata disipulukunaman tukuchispa bawtisaychik Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpi, nispa (Mathiyu 28:19 ).
Runa "Jesu Kristu apuymi" nispa huchankunamanta pampachanapaq mañaspa yakupi ch'ultichikun, musuq kristiyanu kawsayta, Ch'uya Ispirituta chaskinanpaq. Chay hinas mawk'a runa wañurquptin musuq runas, Kristupi iñiywan allin kawsaq runa paqarin.
Pastur icha kuraqa iñiqta bawtisaspa ninmi: "Bawtisayki Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpi" nispa.
Huk kristiyanu inlisyakunapi - Katuliku Inlisyapi, Urtuduksa Inlisyapi, Lutiranismupi - wawachakunatapas bawtisanku; manataq Bawtista inlisyapichu, iwanhilikal nisqa inlisyakunapichu.


text:
Perú suyunkuna, llaqtankuna wiñachiq llamkaykunapi, llaqtapa qullqinmanhina qatukunapi hapipakuspa musuq llamkaykuna rikurimunantam munayku, chaypaqmi llamkasaqku. Hinallataq, runahina llamkanapaq, llamkasqamanhina qullqiyuq kanapaq, ima sasachakuypas llamkaqpaq rikurimuptin qawasqa kananpaq allin sumaq llamkaytam rikurichimusaqku. Hinaspapas, qullqi waqaychasqa mirananpaq, qullqiyuq runakuna takyasqa llamkayta rikurichimunanpaq llamkasaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Llamkayniyuq runa kananpaq, llamkasqanchikkuna hawa hatun suyukunapi chaninniyuq kananpaq, chiqap yachay wiñananpaq, rurasqanchikkuna musuqyananpaq, chiqap yachaywan runakuna wiñananpaq Estado nisqawan, yachaywan hinaspa llamkayniyuqkuna rimanakunankupaq llamkanqa; kaymanhinam runakuna atiyninkunata, yachayninkunata, llamkayninkunata wiñachinqaku.
(ch) Qawanakustin rimaspa, allin takyasqa llamkaykuna kananpaq kamachikuykuna kanqa.
(h) Llamkaykunapa derechun allin kananpaq huk hawa nacionkunapa rimanakuyninmanta, Organización Internacional de Trabajo OIT nisqamantapas hapipakuspa kallpachanqa, sapan llamkananpaqpas, achkamanta llamkananpaqpas derechunkum kanqa; hatun llamkanapaq kamachikuykunawan, llamkaqkuna munasqanmanhina huñunakuspa llamkayninta amachanankupaq huk Sindicato nisqatapas rurayta atinallankutaqmi.
(i) Perú hatun suyupipas, suyunkunapipas llamkanakunata allinyachinanpaq; qatunakunaman, rantinakuyman, manukuynam, musuq ruranakunaman ima aypananpaq kamachikuykuna kanqa; hinaspa chay huchuy taksa empresakuna ukupi llamkanakuna mirananpaqpas yanapakullanqataq.
(k) Huchuy empresa nisqapi llamkaqkunapaqpas derechunku ayparinankupaq tukuy allichasqa kamachinakunata rikurichimunqa.
(l) Llaqta ukupi makillawan ruraspa (artesanías nisqa) llamkaykuna rikurimunanpaq huchuy empresakunata yanapanqa.
(ll) Llaqtakunapi, suyukunapi llamkaqkuna allin yachayniyuq kanqaku, chaypaqmi empresakuna qullqinta churanqaku musuq yachaykunaman aypanankupaq.
(m) Maypi allin yachachikuy kasqanta yachananpaq, maypi allin llamkaykuna tarikusqanta yachananpaq willakuykunata mana sasachakuspan aypanankupaq llamkanqa.
(n) Pisi qullqiyuqkuna achka qullqiyukunawan hukllachasqa kananpaq llamkanqa.
(ñ) Llaqta wiñachinapaq llamkaykuna warmikunata, machu payakunata, wayna sipaskunata llamkachinanpaqmi tanqanqa.
(p) Mana ruray atiq runakunapaq, atinankupaqhinalla, llamkaykunata rikurichimunqa; hinaspa ima ruraypipas huchuy llaqtakunapi kaq runakunaraq llamkanayuq kanankupaqmi tanqanqa.
(q) kikin ruraykunapi llamkaqkuna kaq qullqillata chaskinankupaq kamachikunqa, manam imaraykupas: qaripas warmipas, kuraqpas sullkapas, may llaqtamanta kaspapas, huk apukunapi iñispapas kuchunchasqaqa kananchu.
(r) Campupi tarpuqkuna, awaqkuna, mituwan llamkaqkunapa ima llamkasqanku allin chaninniyuq kananpaq kamachikunqa.
(s) Warmakunapaq, irqikunapaq llumpay/sinchi ñakarichiq llamkaykunata chinkachinqa; warmakunapa, maqtakunapa yachaynin, qali kawsaynin, pukllaynin, wiñaynin qipachiq llamkaykunamanta amachanqa.
(t) Wasipi llamkapakuqkuna derechusninkupi mana chiqnisqa, qipachasqa kanankupaq, sumaq llamkaykunapi kanankupaq amachanqa.
(u) Llamkaqkunapa derechosnin takyasqa kananpaq, llamkaykuna rikurimunanpaq ima “Consejo Nacional de Trabajo” nisqanta kallpanchaspa rimanakuyta tanqanqa.
(w) Allin mana allin llamkanakunamanta yachanapaq qatipaykunata, yanapaykunata qispichinqa.


text:
Binidiktu III
Binidiktu III, Binidiktu III kimsa ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. III, Italya simipi: Benedetto III) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 17 ñiqin ayriway killapi 858 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
29 ñiqin tarpuy killapi 855 watapi watamanta 17 ñiqin ayriway killapi 858 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu III.


text:
Inkisisyun
Inkisisyun (kastilla simipi: inquisición, latin simimanta: Inquisitio Haereticae Pravitatis Sanctum Officium) nisqapiqa Kathuliku inlisya Iwrupapi kamachiqkunapas hayunta rimaq runakunata dyusta ñakaymanta ch'ataspa qatipayarqan, ancha achka runakunata wañuchispa.
Hipachiywan chay runakunamantaqa kunfisyun willakuytam atipayarqan. Achka runakunatas wañuy wanayman taripaspa yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan.
Chay kunfisyun nisqata wañuy wanayta ruraytapas auto de fe ("iñiy ruray") nispas sutincharqan.
Chay inkisisyun nisqapiqa layqa qulluy nisqapi layqa (bruja) sutinchasqa runakunata - lliwmanta astawan warmikunatas - wañuchirqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Inkisisyun.


text:
Makarios III
Michaíl Christodulu Muskos (grisya simipi: Mιxaήλ Xpισtoδoύλou Moύσkoς sutiyuq runaqa "Makarios III" (* 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1913 watapi paqarisqa Pafos llaqtapi - 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1977 watapi wañusqa Nikusya llaqtapi ) huk Kipru mama llaqtapi Orthodoksa Inlisya Hatun yaya wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Makarios III.


text:
Antawayllacha distritu
Antawayllacha distritu (kastilla simipi: Distrito de Andahuaylillas ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Antawayllacha llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Antawayllacha llaqtapiqa huk hatun inlisyam, "Amirikap Sikstina Kapillan" (Capilla Sixtina de América) nisqa.


text:
Huahuacuna, yaya mamata caźuchij
1Huahuacuna, Apunchij Jesusta crij cashcamanta cancunapaj yaya mamata alli caźuichij, chaimari alli. 2 «Chai Mandashcata caźujmanca, Diosca allita cuna tucushpamari, cashna nishca: “Yaya mamata caźungui”. 3 Chashna rurashpami canpish tucuipi alli llujshingui, cai pachapipish unitami causangui» nishcami.
4 Cutin cancunapish yaya mamacuna, cancunapaj huahuacunata ama p'iñachichijchu. Ashtahuanpish yachachinapipish, imata jarcanapipish Apunchij Jesús yachachishca shina huiñachichij.
Servijcuna, amocunata caźuichij
5 Cai pacha cancunapaj amocunataca, Cristota servij shinallataj manchashpa, ama c'ariyashpa tucui shunguhuan alli caźuichij. 6 Ama paicuna ricucujllapi, alli ricuringaraiculla, alli ruraj tucuichijchu. Ashtahuanpish cancunaca, Cristota servij cashcamanta, Taita Dios munashca shina tucui shunguhuan servichij. 7 Runacunata servicushcataca, ama yuyaichijchu, ashtahuanpish Apunchij Jesustataj servicushcata yuyashpa, cushi shunguhuan imatapish ruraichij. 8 Apunchij Jesusca, tucuicunamanmi imata rurashcamantaca cuna cashcata cunga. Amota servij cashpa, mana amota servij cashpapish, quiquin ima rurashcamantami, chasquinga, chaitaca yachanguichijmi.
9 Amocuna, cancunapish cancunata servijcunahuanca, alli caichij. Ama macashpa manchachichijchu. Cancunatapish, paicunatapish jahua pachapi caj Mandaj Dios mandacushcata yuyarichij. Paica, pita mana ñahuita ricushpalla imatapish ninchu.
Diablohuan macanacungapajca Dios cushca macanacunata churarichij
10 Cunanca, ñuca huauqui, panicuna, caillata nisha: Apunchij Jesushuan tucushpa, Pai tucuita rurai tucunata cujpi, sinchi tucuichij. 11 Urmachingapaj imatapish rurasha nishpa chaparacuj diablohuan macanacungapaj, Taita Dios cushca tucui macanacunata churarichij. 12 Ñucanchijca mana yahuaryuj, aichayuj runacunahuanchu macanacucunchij. Ashtahuanpish jahua huairamanta mandacuj, millai supaicunahuanpish, imatapish rurai tucujcunahuanpishmi macanacucunchij. Chaicunami, cai amsa pachapi mandashpa, mana allillata rurachicun. Jahua huairapi purij, chai millai espiritucunahuanmi macanacucunchij. 13 Chashna cajpica, macanacuchun Taita Dios cushca tucui macanacunata churarichij. Chaicunata churashca cashpami, chai mana alli punlla chayamujpi macanacuita tucui mishashpaca, c'ari c'arita shayacunguichij. 14 Cashcata yachachij shimihuan, alli chumbillirishca shina sinchita shayaichij. Cashcata rurana yuyaihuanca, shunguta pacaj fierrota churarishca shina caichij. 15 Sumaj causaipi churaj alli huillaita huillanamanca, jahuacama botasta churarishca shina, ama q'uillashpa llujshirichij. 16 Tucuita yallica, tucui shunguhuan crichij. Chashna crishpami, millai diablo ninata shitaj shina, cushca millai yuyaicunataca, escudohuan jarcarij shina huañuchinguichij. 17 Cascota churarishca shinaca, quishpirishca cashcata yuyaipi apaichij. Diospaj Espirituca Diospaj Shimitami espadata shina curca. Chaitaca, maquipi chariraichij.
18 Diospaj Espíritu yuyaita cushca shina, punllanta tucui shunguhuan Diosta mañashpa, tucui chaicunataca ama shaicurishpa, chai yuyai ruracuichijlla. Diospajlla cajcunamantapish, tucuicunamanta Diosta mañaichij.
19 Ñucaca pi mana yachashca alli huillaitami huillashpa purini. Chaitaca mana manchashpa huillashpa catingapaj Diosllataj yuyaita cuchun, ñucamantapish Paita mañaichij. 20 Ñucataca, Diosmari alli huillaita huillachun cacharca. Chaita huillacushcamantami, caipi cadenacunahuan huatashca, preźu tiyacuni. Chaitaca, huillana cashca shinataj, mana manchashpami huillasha nini. Chaimanta Diosta mañapaichij.
Tucuchinapajmi ‘¿Allillachu canguichij?’ nishca
21 Apunchij Jesuspajta alli ruraj, ñucanchij c'uyashca huauqui Tiquicomi ñuca caipi tucui imalla ruracushcatapish, ñuca imanalla cashcatapish cancunamanca alli huillanga. 22 Ñucanchij caipi imanalla cashcata cancunaman huillashpa, cancunapaj shunguta ashtahuan cushichichunmi paitaca cachani.
23 Yaya Diospish, Apunchij Jesucristopish sumaj causaita, c'uyaj canata, alli crina yuyaitapish can huauquicunaman cushca alli canman. 24 Mana tucurij c'uyaihuan Apunchij Jesucristota c'uyajcunamanca, Diosca, Paipaj jatun c'uyaita cushca cachun. Chashna cachun.


text:
Pillpintu
Pillpintu nisqakunaqa (ordo Lepidoptera) pawqar-pawqar p'aspachasapa tawantin raprayuq, tuktu misk'ita ch'unqaspa tuktukunata sisachaq palamakunam. Sika-sika nisqa qirisankunaqa kuru hinam, yura mikhuq.
Mitan kamay, rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
- Wayt'ampu (Metardaris cosinga)
- Murira pillpintu (Bombyx mori)
- Kuka uru (Eleodora moyesi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pillpintu


text:
1995 watamantapacha "Añaskitu" p'anqa ruwakun, periódico "Conosur Ñawpaqman" nisqapta uña wawan jina. "Añaskituqa" wawakuna ñawinanpaq, wawakunap ruwayninkuta, yachayninkuta, kawsayninkuta qhichwa qallupi qillqarimun. Sutita churanapaqtaq, radio Raqaypanpawan uk atipanaku ruwakurqa, chaymanta "Añaskitu" suti lluqsimun, wawakunawan khuchka llank'anapaq, wawakunapura riqsinakunankupaq, "Añaskitu" niqta parlanarikunankupaq. Añaskituqa ñapis iskay chunka iskayniyuq watantaña junt’arpan.
Añaskitu N° 95 may chhika ruwaykunata wawakunamanta, wawakunapaq apamun, kay kutipi wawakunawan kikin jallp’a patapi parlarimurqa, siminkumanta yacharisun yakuta apaykachaymanta, pukllaykunamanta, ch’aki watamanta, may chhika yacharinapaq Añaskitupiqa, ñawirina kachun.
Añaskitu p’anqata RANTIKUYTA munaspaqa CENDA wasiman chinpaykamuychis.


text:
Wayaramirin
Wayaramirin (kastilla simipi: Guayaramerín) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Vaca Díez pruwinsyapi, Beni suyupi, huk llaqtam, Wayaramirin munisipyup uma llaqtanmi, Mamuriy mayup lluq'i patanpi tiyaq.
- Riberalta: 93 km
- Kimsantin llaqta: 1.115 km
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Wayaramirin, Mamuriy mayu, Suárez wat'awan
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayaramirin.
- Wayaramirin munisipyu: yupaykuna, saywitu


text:
Hatun Qillqapampa
Hatun Qillqapampa icha Hatun Qillqamarka[1] (kastilla simipi Toro Muerto ("wañusqa turu")) nisqa rumi qillqa (pitrugliphu) nisqakunaqa Piruwpi rumipi siq'isqakunam, Ariqipa suyupi, Aplaw pruwinsyapi, Uraka distritupi.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Gori Tumi Echevarría López (Asociación Peruana de Arte Rupestre (APAR)), Entrevista al Dr. Eloy Linares Málaga
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hatun Qillqapampa.


text:
ÑAK’ARISHANCHIS
Kay Perú suyunchismi anchatapunin ñak’arishan. Imaraykun?
Kunan suyunchismanta rimarisunchis. Qankunaqa allintapuni yachashankichis.
HUQ SUWA RUNA
Ñan chunka wataña huq runa, llik’i ñawi runa, qollanapaq noqanchiswan ajllachikusqa.
10 wataña ñak’arishanchis.
Paymi, peruano kani nispa, ajllachikusqa. Sutinmi Alberto Fujimori Fujimori. Payqa,
4 agostopi, 1934 watapi, Japón suyupi, Kawachi llaqtapin paqarimusqa. Kay suyunchismanmi
ña watayoq kaspaña taytamamankunawan chayamusqa. Iskay kuraqkunaqa kasqaku: Juana
Albertowan. Maman Mutsué nisqa, 2 churikunawan chayamusqaku. Hinatan barco papelkunapi
qelqasqa kashan. Llipinchismi televisionkunapi ñan kimsa wataña rikuranchis.
Periódicokunapi revistakunapipas hinapunin qelqasqa kashan.
Chaymantataq, kay suwa runa, Libro de bautizos papelpin cheqaq llaqtanta
ch´usaqyachisqa, hina pichasqa patapitaq MIRAFLORES (LIMA) nisqata qelqasqaku.
Pikunan chaykunata ruwaranku? Imaraykun cheqaq qelqasta picharanku? Chaymantataq
huq periodista Cecilia Valenzuela sutiyoq, wayna warmi periodista, maskhakuq
churakusqa, maypipunin kay Fujimori runa, paqarimurqan nispa. Kay sipasmi imaymanakunata
tarimusqa, chaymantataq televisionpi, periodicopi revistakunapipas
cheqaqta rimariwanchis, fotokunatapas horqosqanta qhawachiwanchis.
Kay runaqa, JAPONESMI KASQA. MANAN PERUANOchu KASQA. Imaraykun
kimsa kutin presidente kayta munashan?
Kay chunka watakunapin, llipin Empresas del Estado nisqakunata vendeyapun, chhalayapun.
Chaykunamantan US$11,500 millones
qolqenchiskunata qara taka runa suwamuwanchis.
Maypitaq chay qolqekunari kashanku? Lluy qolqekunatan sapachallan millp’urakapushan.
Churinkunatataq Estados Unidosman kachaspa, qolqenchiswan educashan,
noqanchistaq kallpanchiswan, hunp’inchiswan, mana qolqeyoq kaspa ñak’arishanchis,
paytaq qolqenchiswan, wijsa punkisqallan kawsashan. Noqanchis kay suwa runapaq llank’ashanchis.
Allinchu kay kanman? Chanintachu ñoqanchis yuyayninchista hap’ikushanchis?
Runamasinchiskunan kay Fujimori runata manañan munankuchu. Sapa p’unchay mana llank’ay
kanchu, churinchiskunataq tullullaña, k’aspillaña, tankallaña wiñashanku, paytaq,
qolqenchiswan qharillaña churakun. Kay suwa runatachu hoqmanta presidentepaq
ajllasunchisman? Manapunin, wayqe panaykuna hoqmanta llullachikusunchismanchu. Japonestaqa
manañan. Llullapakuq llik’i ñawi runataqa llaqtanchismanta wijch’usunchis.


text:
Ch'iqtaku
Ch'iqtaku, Patmaku icha P'aki yupay (kastilla simipi: fracción) nisqaqa rakisqa (patmasqa), mana hunt'a kaq, mana k'apak kaq, yupaymi.
Ch'iqtakuqa iskaynintin hunt'a yupayniyuqmi: yupama, rakina yupay icha rakiriq yupay nisqa hanaqpi qillqasqa, patmama icha rakiq yupay nisqa urinpi qillqasqa.
Ch'iqtaku yupayqa (c) kaqllam yupama (a) patmamawan (b) rakisqa: c = a / b.
Kay hinam chay ch'iqtakuta ninchik: a b ch'iqta icha a b patma icha a b t'aqa.
Ahinataq 3/4 kay hinatam ninchik: kimsa tawa ch'iqta icha kimsa tawa patma icha kimsa tawa t'aqa.
1/4 nisqataq kay hinatam ninchik: tawa ch'iqta icha tawa patma icha tawa t'aqa.
Hunt'a yupaypa iskay kaq phatmanqa kuskan nisqam.
Yupamata patmamawan rantimpaspaqa, ch'iqtakup t'ikrasqa yupaynintam chaskinchik.
Ch'iqtaku yupaykunata yapanapaq icha qichunapaqqa, paqta patmamayuq ch'iqtakukunatam (paqta rakiqniyuq p'aki yupaykunatam) ruranchik. Chaypaqqa yupamata patmamatapas kaqlla hunt'a yupaywanmi miranchik:
Ch'iqtakuta hunt'a yupaywan miranapaqqa yupamallatam hunt'a yupaywan miranchik:
Iskay ch'iqtakunatataq miranakunapaq iskaynintin yupamakunatam miranachinchik, iskaynintin patmakunatapas miranachinchik:
Ch'iqtakuta huk ch'iqtawan rakinapaqtaq ñawpaq ch'iqtakuta iskay ñiqin ch'iqtakup t'ikrasqa yupaywanmi miranchik:


text:
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa Za Banga O Todo Poderoso Guerreiro que, Por Sua Força e Inabalável Vontade de Vencer, Vai de Conquista em Conquista, Deixando fogo em Seu Rastro, Joseph Desiré Mobutu sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin kantaray killapi 1930 watapi paqarisqa Lisala llaqtapi - † 7 ñiqin tarpuy killapi 1997 watapi wañusqa Rabat llaqtapi), huk KRR mama llaqtayuq Allpa awqaq suyu, pulitiku wan Umalliq.
1965 watamanta 1997 watakama kuti Kungu Runakamaq Republikapa (Zaire) Umalliqnin qarqan.
Tayta: - ; Mama: Marie Madeleine Yemo
Ñawpaq warmikuna: Marie-Antoinette Mobutu / Bobi Ladawa
Wawakuna (17): Nyiwa (16 ñiqin tarpuy killapi 1994 watapi wañusqa), Konga (1995 watapi wañusqa), Kongulu (24 ñiqin tarpuy killapi 1998 watapi wañusqa), wan Manda (27 ñiqin ayamarq'a killapi 2004 watapi wañusqa). François Joseph Nzanga Mobutu Ngbangawe (Agriculture Ministru) wan Yakpwa (Yaki).
Yachaywasi: Christian Brothers School.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Harawi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mobutu Sese Seko.
- Llega a su fin el régimen de Mobutu. Diario La Nación, Buenos Aires, 17 de mayo de 1997
- Muere de cáncer el ex dictador Mobutu. Diario La Nación, Buenos Aires, 8 de septiembre de 1997


text:
József Antall
József Antall sutiyuq runaqa (* 8 ñiqin ayriway killapi 1932 watapi paqarisqa Budapest llaqtapi - 12 ñiqin qhapaq raymi killapi 1993 watapi Budapest llaqtayuq huk Unriya mama llaqtayuq wiñay kawsaymi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Klára Fülepp.
Churinkuna: (2) György Antall wan Péter Antall.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: József Antall.


text:
Sapa wata 2, 3 p’unchaykunapi, aymuray killapi (Mayo), tukuy llaqtasmanta jamunku iglesia Tata Santa Vera Cruz rayminman, chaypitaq takinku, tusunku, aqhawan ch’allanku, mañakuspa kantu sumaq puquykuna kananpaq, uywas mirananpaq, mana ni ima pisinanpaq.
Doña Sofía Camacho, Rocha Ranchu llaqtitamanta, Santivañez municipiomanta nin: “Sapa wata jamuyku, wakasniypaq, ovejasniypaq, quwispata akitasniyta tata cruzman apamuyku, chayta lawrachiyku, ilayachiytawan apakapusqayku, chay secreto, chaywan kunan, vacas lecherasta, tatitamanta mañakuchkayku”.
Don Emilio Camacho, Paracaya llaqtamanta nillantaq: “He venido porque tengo animalitos, le estoy pidiendo al tata Cruz más ganado, patos, vaquitas lecheras, porque de eso vivimos nosotros, son tradiciones de nuestros abuelos que debemos seguir los jóvenes, no debemos olvidarnos”.
Lourdes Ochoa Tiraque llaqtamanta, paypis nillantaq: “Munayku tatalita astawan papa puquchipunawaykuta, uywasta kawsachinanpaq, sapa wata jamuyku, tatalitaman chimpanku, watantinta producción kananpaq mañankuyku”.
Kusisqas takirikunku:
Santa Vera Cruz tatala, bendicionniyki churaway,
mana thanta purinaypaq, rosasjina phanchanaypaq,
uray mayu cruce, cruce, ripusaq hasta Potosí
Uray mayus yakusninta mana patama kutichiwaqchu,
istay munakuqnatari, separayta atinkimanchu.
Ajinata patallamanpuni tatasnischispata yachayninta wicharichina, ama qunqanachu raymistas, traciones nisqata, kawsachinachik culturanchista.
Kayta Qillqarin: Nilda Perez G.


text:
Qallariy
Qallariy [1] (kastilla simipi: Génesis) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Imantachus qelqasqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Teqsimuyuntin kamasqa kasqanmanta.
- Imaymana rikch'aq uywakuna kamasqa kasqanmanta.
- Runa kamasqa kasmanqanta.
- Runaq huchaman urmasqanmanta.
- Llapan pachapi ch'allchaq para.
- Apchapa miraynin Ihiptu suyupi ancha askhallaña mirasqanmanta.
Willaychay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Vocabulario políglota incaico por Franciscanos misioneros, Lima (1905)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Moysespa huk ñiqin qillqasqan (Genesis), bible.is nisqapi:
- Moysespa huk ñiqin qillqasqan (Genesis), bibles.org nisqapi: