text:
Ch’uju unquy
Kay ch’uju unquy (chantapas kay nasofaringitis, rinofaringitis, utaq ch’uju) huk chimpachikuq vías respiratorias superiores kaqmanta unquy kaytaq ñawpaqta sinqaman hap’in. Aswan riqsisqa unqunayaq kanku ch’uju, kunka nanay, qhuña chaymanta k’aja ima chaymanta qamchismanta chunka p’unchawtahina qukun, ichaqa wakin kutiqa kimsa simanatahina qukun. Aswan kay 200 virusmanta kay ch’uju unquyta hap’ichikun, ichaqa aswan riqsisqaqa kanku kay rinovirus kaqkuna.
Kay vías respiratorias superiores kaqmanta chimpachikuykunaqa rak’ikunku mayqin kurpu k’uchumanchus hap’ikun chaymanhina. Aswan riqsikuq kutitaqa, kay ch’uju unquyqa sinqaman, kunkaman (faringitis) chaymanta kay senos paranasales (sinusitis) kaqman ima hap’in. Kay unqunayaq qukun kay inmunológica kutichiy kurpumantarayku kay chimpachikuq kaqman manataq aswantachu kay tejido thantakuy kay virus kaqraykuhinachu. Aswan riqsisqa hark’ayqa kan makita mayllakuna, ichapas nikun kay uyapaq máscaras kaqkunata churakuy kusallataq.
Mana hampiy kay ch’uju unquypaq tiyanchu, ichaqa unqunayaqnin hampikunman. Kayqa aswan hap’ikuq runakunapurapi chimpachikuq unquy: machu runaqa iskayta utaq kimsa kutita watapi hap’ichikun, wawataq suqtamanta chunka iskayniyuqkama kutita. Kay unquy chimpakuykunaqa ñawpamantapacha runata qatimun.
Yuyarina
- 1 Unanchaq chaymanta unqunayaq
- 2 Nanachiq
- 3 Fisiopatología
- 4 Diagnóstico
- 5 Hark’akuynin
- 6 Hampikuynin
- 7 Pronostico nisqa
- 8 Epidemiologia nisqa
- 9 Rikhurimuynin
- 10 Impacto economico nisqa
- 11 Yachana mask’ay
- 12 Referencias
- 13 Bibliografía
- 14 Enlaces externos
Unanchaq chaymanta unqunayaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan riqsisqa unqunayaq huk ch’uju unquymanta kanku, ch’uju, qhuña sinqa wichq’akuywan chaymanta kunka nanay ima. Wakin kutiqa, aycha nanay, sayk’u, uma nanay chaymanta yarqhay chinkapuy ima kanman.[1] 40% kaqpi casosmanta kunka nanay tiyan, 50% kaqpi ch’uju tiyan[2] chaymanta khuskanpi kay casosmanta aycha nanay.[3] Machu runaqa mana k’ajayuqchu kanku, ichaqa wawakunaqa ari.[3] Ch’ujuqa mana ancha sinchichu kay influenza kaqta qatiq kaqman tupachispa.[3] Kay ch’ujupas chaymanta k’ajapas ima machu runakunapi influenza ñisqata willaptinpas, rich’akuykuna tiyan kay iskay unquykunapi.[4] Achkha kay viruskunamanta ch’uju unquyta hap’ichikuq, kay asintomaticas chimpachikuykunata hap’ichillanmantaq.[5][6] Llimp’iqa kay llawsamanta utaq qhuñamantaqa ch’uwa, q’illu utaq q’umir kanman chaymanta mana willanchu ima laya viruschus kay chimpakuyta ruwachiq.[7]
Thaskiynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan rikukuqpi, ch’uju unquyqa sayk’uywan, chiriwan, achhuykunawan chaymanta uma nanaywan ima qallarin. Chaymanta machkha p’unchaw qhipantaqa qhuña chaymanta ch’uju qallarin.[1] Unqunayaq kaqkunaqa kay ñawpaq 16 phanikunapi rikhurinman [8] chaymanta aswan sinchinman chayan iskaymanta tawa p’unchawmanhina qallarisqanmanta.[3][9] Aswan rikukuqpi qamchis p’unchawmanta chunka p’unchawpihina chinkapun, ichaqa kimsa semanata unayllanman.[10] 35-40% kaqpi kay wawakuna casosmanta, ch’ujuqa aswan chunka p’unchawkunamanta unayllan chaymanta aswan 25 kaqmanta 10% kaqpi.[11]
Nanachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Virus[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquyqa huk viral chimpakuy kay vías respiratorias superiores kaqmanta. Kay aswan riqsikuq virus hap’ichiq kaqqa kan kay rinovirus kaq (30–80%), huk picornavirus laya kan kay 99 riqsisqa serotipos kaqwan.[12][13] Wakkunaq tiyapunku: coronavirus (10–15%), influenza (5–15%),[3] parainfluenza, virus sincitial respiratorio runamanta, adenovirus, enterovirus, chaymanta metapneumovirus.[14] Achkha kutiqa aswan huk virusmanta tiyan.[15] Tukuyta yupaspa, aswan kay 200 laya virales ukhina ch’uju unquykunamanta tiyan.[3]
Chimpachikuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquymanta virusqa chimpakun kay wayrapi yakumanta (aerosol), chiqan tinkunakuna kay chimpachisqa sinqamanta yakukunawan utaq fómites kaqwan ima (chimpachisqa imakuna).[2][16] Mana yachakunraqchu mayqinchus kay ñankunamanta aswan chaninniyuq.[17] Kay viruskunaqa kawsankuman unayta wayrapi chaymanta runakunataq makinkupi, ñawinkupi chaymanta sinqankupi ima apankuman, ahinata imaynatachus kay chimpachiy rinhina.[16] Kay chimpachiyqa aswan rikukun kay guarderías kaqpi chaymanta yachaywasikunapi ima, mayqinpichus wawas pikunachus mana unqunapaq sistemas kaqninku mana allin hatunllasqaschu chaymanta pisi llimphus kanku khuska kachkankurayku.[18] Kay chimpachikuykunaqa wasiman apakunku chaymanta wak yawarmasikunamantaq chimpachikun.[18] Mana yachakunku kay wayra hallich’asqa vuelos comerciales nisqakunapi huk chimpakuy ñan kachkanta.[16] Ichaqa, pikunachus qayllaman chukunku chaykuna aswan qaylla chimpachikunamanta kanku.[17] Kay virus ruwachisqas kay rinovirus kaqrayku aswan chimpachiq kanku kay ñawpa kimsa p’unchawkuna unqunayaqmanta, chantataq aswan pisi chimpachikuqkunaman tukupunku.[19]
Clima[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa ñiykunaqa ñin hukqa ch’uju unquyta hap’inman kay chiri pachapi unayta kaqrayku, parahina utaq invernal pachahina chaymanta chayhinata karqa imaynatachus unquy sutinta hap’irqa.[20] Kay kurpumanta chirillay ruwayninqa huk riesgo factorhina ch’aqwakuman apan kay ch’uju unquypaq.[21] Wakinkuna kay ch’uju unquyta hap’ichiq viruskunamanta estacionales kanku chaymanta aswanta hap’ikun kay chiri utaq huq’u pachapi.[22] Wakinkuna ñinku kayqa kan imaraykuchus wichq’asqa wasikunapi anchata kankurayku chaymanta wak runakuna qayllanpirayku; [23] aswanta kay wawakuna yachaywasiman kutinku chaykunapi.[18]Ichaqa, kay sistema respiratorio kaqpi tikraykunarayku kanman mayqinchus aswan manchhichiyta qukun.[23] Kay huq’u pacha achkhallachinman kay viral chimpachiyta imaraykuchus ch’aki wayra yanapan kay huch’uy partículas virales aswan karuman chayanankupaq chaymanta aswan unayta wayrapi kanankupaq. [24]
Wakkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay achkha runa unquymanta hark’akunaqa, ruwasqa huk ñawpa tinkunarayku kay ch’uju unquy viruskunaman, huk sinchi llamk’ayniyuq kay viral mirayninmanta hark’ayninpi, imaynatachus rikuchikun kay aswan wayna ayllukunapihina mayqinkunachus achkha tasasniyuq kay respiratorias chimpachikuykunamanta.[25] Wak riesgo factorqa kan huk pisi mana unqunapaq kay.[25][26] Kayman k’askakun kay mana puñuy atikuy chaymanta ancha tuyu kay ima aswan riesgoyuq kay chimpachiyta llamk’achinapaq kay tinkuna qhipanta huk rinovirus kaqman. Ñikun efectosninman k’askasqa kachkanta kay mana unqunapaq sistema kaqpi.[27][28]
Fisiopatología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñikun kay ch’uju unquy unqunayaq kaqninqa aswan k’askasqa kachkanku kay inmunológica kutichiywan kay virusman.[29] Kay mecanismo kay mana unqunapaq kutichiymantaqa sumaq riqsisqa sapa virusmanta. Ahinata, kay rinovirus kaqkunaqa chiqan tinkuywan chimpachikun; kay runa ICAM-1 receptoresman k’askakunku huk mana riqsisqakuna mecanismos kaqninta mayqinkunachus kay punkiymanta mediadores ruwaqkunata kacharinku.[29] Kay mediadores unqunayaqta ruwachinku.[29] Aswan rikukuqpi mana waqllinkuchu epitelio nasal kaqta.[3] Wakhinamanta, kay sincitial respiratorio (VSR) virusqa anchata chimpachikun chiqan tinkuywan chaymanta wayrapi yaku kaqninta. Chaymanta sinqapitaq kunkapitaq karinku manaraq vías respiratorias inferiores kaqman chayaptin.[30] Kay VSR kaqqa ari kay epitelial waqlliyta ruwan.[30] Kay parainfluenza aswan rikukuqpi sinqa, kunka chaymanta bronquios ima punkiyta qukun.[31] Huch’uy wawakunapiqa, tunqurita waqlliptin, kay crup unqunayaqninta qunman imaraykuchus kay vías respiratorias huch’uy kayninrayku.[31]
Diagnóstico[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ukhinallachiy kay virales chimpachikuy vías respiratorias kaqpuramanta unqunayaq maypichus kanman ahinaman llamk’an. Kay ch’uju unquyqa aswanta sinqaman waqllin, kay faringitis kaqqa kunkaman, chaymanta bronquitis kaqqa surk’anman.[2] Ichaqa, achkha kikin unqunayaqniyuq kanman chaymanta achkha partes waqllisqas rikukunkuman.[2] Kay ch’uju unquyqa aswan rikukuqpi rinitis kaqhina utaq sinqa punkiy kaqhina riqsikun, huk tikrakuq ñiqiwan kay kunka punkiymanta.[32] Ancha rikukuq unqusqaqa sapan qhawakun.[3] Aswan rikukuqpiqa mana karunchakunchu kay agente viral kaqqa[32] chaymanta mana riqsiy atikunchu ima laya viruschus kasqanta kay unqunayaqpi umachakuspa.[3]
Hark’akuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay físicas hark’akuykunaqa kay ch’uju unquy virus mirakuymanta hark’akunapaqqa, sumaq kaq hark’akuykunalla kankuman hark’akunapaq.[33] Kaytaq maki mayllakuykunawan chaymanta barbijos churakuywan ima kan. Kay hampiwasi kitipi, qara makikunata chaymanta batata ima churakunku.[33] Mana allinchu ruwanaqa huk cuarentena kaqtaqa imaraykuchus unquyqa ancha riqsisqa chaymanta unqunayaq pisi aqllasqas kanku. Vacunacionqa ancha sasa imaraykuchus ancha achkha involucrasqa virus kan chaymanta usqhaytapacha wiñanku.[33] kay huk allin vacunamanta paqarichiyqa kan, ahinataqa, pisi atikuq.[34]
Sapa kuti maki mayllakuyqa allinsina kanman kay ch’uju unquy virus chimpachiy pisillananpaq, aswanta wawakunapurapi.[35] Mana yachakunchu sichus antivirales kaqkunata chaymanta antibacteriales kaqkunata yapayqa kay maki mayllakuyman aswan kusa kasqanta.[35] Kay barbijos churakuyqa unqusqa runakunawan tinkuypiqa allin kanman kasqa; ichaqa, mana achkha rikukuq kanchu runakunamanta karunchasqa kachinapaq.[35] Kay suplementos zinc kaqwan hampikuyqa allin kanman ch’uju unquy casosta pisillachinapaq.[36] Kay sapa kuti jampi upyanaqa kay vitamina C kaqwan suplementosmanta mana ch’uju unquy riesgonta utaq sinchiyninta pisillachinchu.[37]
Hampikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunankamaqa mana hampikuna utaq qhura hampikuna kanchu mayqinkunamantachus allin hampiynin sumaq evidenciasniyuq kasqanta kay chimpakuymanta unayllanninta huch’uyllachinapaq.[38], Ahinatataq, hampikuyninqa unqunayaq kaqllata chinkachinqa.[39] Sumaqta samarina, yakusta upyana, huq’u ukhunchik kananpaq chaymanta q’uñi millu yakuwan kunkata qhulluqachiyta ruwana ima allin ruwaykuna hampikunapaq kan.[14] Aswan achkha kusallayninkunaqa kay hampikuyninmanta yapakunku kay placebo efectoman.[40]
Unqunayaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay hampikuyninkunaqa mayqinkunachus unqunayaq kaqkunata sanillachiy yanapaq analgésicos kaqkunawan chaymanta simples antipiréticos kay ibuprofeno kaqhina kaqkunawan ima hamun[41] chaymanta kay paracetamol kaqwan ima.[42] Evidencias kaqqa mana rikuchinchu kay ch’ujupaq hampikuna aswan kusa kasqankuta kay chhilli analgésicos kaqkunamanta[43] manataq wawakunapi qukunan munakunchu kay mana evidencia kaqtinrayku mayqinchus kusa kayninta utaq waqlliypaq potencialninta rikuchiq.[44][45] 2009 kaqpi, Canada ch’uju unquypaq chaymanta ch’ujupaq hampikunata pillamanpas ranqhay churakuyta hark'arqa suyk’a wawakunapi suqta watamanta, imaraykuchus mana kusa hampiynin kaqmanta rikukuq kasqanrayku chaymanta kay phuti riesgostachus ruwanrayku ima.[44] Mana allin kamachiynin kay dextrometorfano kaqmanta (huk pillamanpas ranqhakuq ch’ujupaq hampi) hark’ana kaqninman aparqa achkha suyukunapi.[46]
Machu runakunapi, qhuña unqunayaq antihistamínicos primera generación kaqmanta kaqwan pisillachikunman; ichaqa mana allin rikukuqniyuqman t’inkikun kay somnolencia kaqhina.[39] Wak sinqa kicharichiqkuna kay pseudoefedrina kaqhina allinllataq kanku kay ayllupi.[47] Kay ipratropio aerosol kaqpi qhuña unqunayaqta pisillachinman, ichaqa mana ancha kusachu kay sinqa wichq’akuypaq. [48] Kay antihistamínicos segunda generación kaqmanta mana ancha kusasinachu kankuman.[49]
Mana achkha yachakuy kaqrayku, mana yachakunchu sichus huk yapakuy kay ingesta yakukunapi allinllachinchus unqunayaqta utaq pisillachinchus kay respiratoria unquyta.[50] Chaymanta huk kikin willay mana kaynin tiyan kay rupha wayra q’usñichasqa churakuypaq.[51] Huk yachakuy rikuchirqa kay mentoladas jawikuna qhasqupi churakuyqa yanapanman kay ch’isipi ch’ujuta, sinqa wichq’akuyta chaymanta mana puñuy atiyta allinchachinanpaq.[52]
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Antibióticos kaqkunaqa mana allinchu kanchu kay infecciones virales kaqkunapaq chayraykutaq mana allinchu kanku kay ch’uju unquy virus kaqkunapaq.[53] Kay efectos secundarios kaqkunarayku, waqlliy atinkuman, ichaqa, sapakuti hampikamachikunku.[53][54] Wakin imaraykukuna imaraykuchus antibióticos kaqkunan hampikamachikunkurayku kanku unqusqap munaynin, hampiqruna imayllatapas ruway munaynin, chaymanta kay hasallay sinchiman tukuykuna hark’ayta mayqinkunachus kay antibióticos kaqkunaman ari ñinkuman.[55] Mana allin antivirales millachiqkuna kay ch’uju unquy hampikuyninpi tiyanchu, ichapas wakin ñawpa yachay mask’aykuna allinninkunata rikuchirqankupas.[39][56]
Wak aqyanapaq hampikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ichapas achkha wak aqyanapaq hampikuynin kaptinpas, mana cientifica evidencia tiyanchu mayqinchus yanapanman kay hampikuyninta.[39] Mana achkha evidencia kanchu kay 2010 kaqpi willarinapaqhina utaq wich’unapaqhina kay miel kaqwan hampikunapaq utaq sinqa mayllakuyta.[57][58] Wakin yachaykuna willanku zinc kaqta upyana kay 24 phani ukhupi kay unqunayaq qallarichkanmantapacha mana unqusqa runakunapi ch’uju unquy unayllayninta chaymanta sinchillayninta pisillachin.[36] Kay achkha ukhinakuna kay yachaykunapi munachin aswan yachayta mask’anata yachanapaq imaynatachus chaymanta mayk’aqchus kay zinc allin kanman.[59] Kay vitamina C efecto kaqninqa kay ch’uju unquypi hatunpi yachakurqa mana allin tarikuywan, manataq ahinatachu kay qusqa pachakunapi, aswanta kay runakunapi pikunachus actividad fisica kaqta chiri kitikunapi ruwaq.[37][60] Evidencia kay echinaces kaqwan hampikuyqa mana sinchichu.[61][62] Kay ukhina laya Echinacea kaqwan suplementosqa ukhina kankuman allinllayninpi.[61] Mana yachakunchu sichus ajus allin kanman.[63] Huk evidencialla vitamina D kaqwan mana allin kayninta tarirqachu.[64]
Pronostico nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquy mana sinchichu chaymanta aswan achkha kaqkuna unqunayaqninmanta huk semanapi allinllapunku.[2] Sichus sinchi champallaykuy tiyan chayqa ancha machu runakunapi, ancha wayna runakunapi utaq inmunosuprimidas runakunapi aswan rikukuqpi rikukun.[65] Secundarias infecciones bacteriales ruwakunman kay sinusitis kaqhina, faringitis kaqhina utaq otitis aguda kaqhina.[66] Tantiyakun 8% casosmanta sinusitis ruwakun, otitis kaqtaq ruwakun 30% casosmanta.[67]
Epidemiologia nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquyqa aswan riqsisqa runa unquy kan[65] chaymanta tukuy ayllukunaman pachamanta hap’in.[18] Machu runakunaqa watapi iskaymanta phichqa infecciones kaqtahina hap’in[2][3] wawakunataq watapi suqtamanta chunka ch’uju unquykunatahina hap’inkuman (yachaywasipi kaqkunari watapi chunka iskayniyuq ch’uju unquyhinata hap’inkuman).[39] Kay sintomaticas chimpakuykuna yupayninqa machu runakunapi yapakun kay mana unqunapaq sistema mawq’allayninrayku.[25]
Rikhurimuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquy causanpas riqsisqa kaptinpas kay 1950s kaqpi, kay unquyqa runakunawan kachkarqa ñawpamantapacha.[68] Unqunayaqnin chaymanta hampikuynin allinta willakun kay papiro egipcio Ebers kaqpi, aswan riqsisqa mawq’a hampiq p’anqa, qillqasqa ñawpata kay siglo 16 AC kaqpi.[69] Ingles kaqpi sutiqa, “common cold” kay siglo 16 kaqpi apaykachakurqa, kay rich’akuyrayku unqunayaqninpi kay chiriman rikuchikuy imawan.[70]
Reino Unido kaqpi, kay Medical Research Council paqarichirqa kay Common Cold Unit 1946 kaqpi chaymanta chaypi karqa maypichus kay rinovirus tarikurqa kay 1956 kaqpi.[71] Kay 70 watakunapi, kay CCU kaq rikuchirqa kay interferones kaqwan hampikuyninqa kay thapachakuy pachapi kay rinovirus chimpachiy kaqmanta hark’an kay unquymanta,[72] ichaqa mana hasa hampikuyninta ruway atirqachu. Kay 1989 kaqpi unidad kaqta wichq’arqanku, iskay watamanta kay yachay mask’ana hunt’achikuptin kay zinc kaqmanta gluconato tabletas kaqmanta hark’anapaq kay ch’uju unquykunata kay rinovirus kaqrayku, kay huk allin hampikuyninlla kay unidad thaskiyninpi.[73]
Impacto economico nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan achkha pacha k’uchukunapi, mana allinta yachakunchu kay ch’uju unquy impacto kaqnin.[67] Kay Estados Unidos kaqpi, kay ch’uju unquy 75-100 junu jampiq runa tapuykunaman apan sapa wata, huk 7700 junu dólares watapi tantiyasqa chaninniyuq. Estadounidenses kaqkunaqa 2900 hunu dolaresta chikchanku kay pillamanpas ranqhay hampikunapi chaymanta 400 hunutataq kamachisqa hampikunapi kay unqunayaq allinllaypaq.[75] Aswan huk tercio runakunamanta huk jampiq runaman riqkuna huk antibióticos kamachiyta quchikurqanku, kaytaq efectosniyuq kay antibiótica k’ullukuypi.[75] Tantiyakun estadounidenses wawakuna 22-189 hunu yachaywasi p’unchawkunata sapa wata saqipunku kay ch’uju unquyrayku. Ahinatataq, tatakuna 126 hunu llamk’ana p’unchawkunata saqipunku ch’ujumanta unqusqa wawankuta qhawanankupaq. Kay 150 hunu saqipusqa llamk’ana p’unchawkunaman yapakuptin kay ch’ujumanta unqusqa llamk’aqkunarayku, kay total económico impacto kaqqa ch’uju unquymanta atipan kay 20 hunu dolaresta sapa wata.[14][75] Kay ch’uju unquyqa 40% saqipusqa llamk’ana kaqmanta huchachakun kay Estados Unidos kaqpi.[76]
Yachana mask’ay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achkha antivirales yanakurqanku, ichaqa 2009 kaqkama ni huk allin karqachu kay ch’uju unquypaq.[56] kay antiviral pleconaril millachiq yanakuchkan mayqinchus allin kanman kay picornaviruspaq, kay droga BTA-798 chaymantapas.[77] Kay oral churakuynin kay pleconaril kaqmanta ch’ampa hark’akuy rikuchin, chayraykutaq kay aerosol kaqpi kayninta yachaqakuchkan.[77]
Yachay mask’aqkuna kay Universidad Maryland, College Par chaymanta kay Universidad Wisconsin-Madison kaqmanta kaqkunaqa kay tukuy riqsisqa virusmanta mayqinkunachus ch’uju unquyta hap’ichiq genoma kaqninta tarirqanku.[78] Plantilla:-
Referencias[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 Eccles Pg. 24
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Arroll B (March 2011). "Common cold". Clinical evidence 2011 (3). PMID 21406124.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Eccles R (November 2005). "Understanding the symptoms of the common cold and influenza". Lancet Infect Dis 5 (11): 718–25. Error: Bad DOI specified. PMID 16253889.
- ↑ Eccles Pg.26
- ↑ Eccles Pg. 129
- ↑ Eccles Pg.50
- ↑ Eccles Pg.30
- ↑ Textbook of therapeutics : drug and disease management (8. edición). Philadelphia, Pa. [u.a.]: Lippincott Williams & Wilkins. 2006. pp. 1882. ISBN 9780781757348. http://books.google.ca/books?id=aVmRWrknaWgC&pg=PA1882.
- ↑ al.], edited by Helga Rübsamen-Waigmann ... [et (2003). Viral Infections and Treatment.. Hoboken: Informa Healthcare. pp. 111. ISBN 9780824756413. http://books.google.ca/books?id=AltZnmbIhbwC&pg=PA111.
- ↑ Heikkinen T, Järvinen A (January 2003). "The common cold". Lancet 361 (9351): 51–9. Error: Bad DOI specified. PMID 12517470.
- ↑ Goldsobel AB, Chipps BE (March 2010). "Cough in the pediatric population". J. Pediatr. 156 (3): 352–358.e1. Error: Bad DOI specified. PMID 20176183.
- ↑ Palmenberg AC, Spiro D, Kuzmickas R, Wang S, Djikeng A, Rathe JA, Fraser-Liggett CM, Liggett SB (2009). "Sequencing and Analyses of All Known Human Rhinovirus Genomes Reveals Structure and Evolution". Science 324 (5923): 55–9. Error: Bad DOI specified. PMID 19213880.
- ↑ Eccles Pg.77
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Common Cold. National Institute of Allergy and Infectious Diseases (27 November 2006) (p'unchaw: 11 June 2007 )
- ↑ Eccles Pg.107
- ↑ 16,0 16,1 16,2 editors, Ronald Eccles, Olaf Weber, (2009). Common cold (Online-Ausg. edición). Basel: Birkhäuser. pp. 197. ISBN 978-3-7643-9894-1. http://books.google.ca/books?id=rRIdiGE42IEC&pg=PA197.
- ↑ 17,0 17,1 Eccles Pg.211
- ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 al.], edited by Arie J. Zuckerman ... [et (2007). Principles and practice of clinical virology (6th edición). Hoboken, N.J.: Wiley. pp. 496. ISBN 978-0-470-51799-4. http://books.google.ca/books?id=OgbcUWpUCXsC&pg=PA496.
- ↑ Gwaltney JM Jr, Halstead SB (July 1997). "Contagiousness of the common cold". Journal of the American Medical Association 278 (3): 256. Error: Bad DOI specified.
- ↑ Plantilla:Cite news
- ↑ Mourtzoukou EG, Falagas ME (September 2007). "Exposure to cold and respiratory tract infections". The international journal of tuberculosis and lung disease : the official journal of the International Union against Tuberculosis and Lung Disease 11 (9): 938–43. PMID 17705968.
- ↑ Eccles Pg.79
- ↑ 23,0 23,1 Eccles Pg.80
- ↑ Eccles Pg. 157
- ↑ 25,0 25,1 25,2 Eccles Pg. 78
- ↑ Eccles Pg.166
- ↑ Cohen S, Doyle WJ, Alper CM, Janicki-Deverts D, Turner RB (January 2009). "Sleep habits and susceptibility to the common cold". Arch. Intern. Med. 169 (1): 62–7. Error: Bad DOI specified. PMID 19139325.
- ↑ Eccles Pg.160–165
- ↑ 29,0 29,1 29,2 Eccles Pg. 112
- ↑ 30,0 30,1 Eccles Pg.116
- ↑ 31,0 31,1 Eccles Pg.122
- ↑ 32,0 32,1 Eccles Pg. 51–52
- ↑ 33,0 33,1 33,2 Eccles Pg.209
- ↑ Lawrence DM (May 2009). "Gene studies shed light on rhinovirus diversity". Lancet Infect Dis 9 (5): 278. Error: Bad DOI specified.
- ↑ 35,0 35,1 35,2 Jefferson T, Del Mar CB, Dooley L, Ferroni E, Al-Ansary LA, Bawazeer GA, van Driel ML, Nair S, Jones MA, Thorning S, Conly JM (July 2011). Jefferson, Tom. ed. "Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses". Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD006207. Error: Bad DOI specified. PMID 21735402.
- ↑ 36,0 36,1 Singh M, Das RR (February 2011). Singh, Meenu. ed. "Zinc for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD001364. Error: Bad DOI specified. PMID 21328251.
- ↑ 37,0 37,1 Hemilä H, Chalker E, Douglas B, Hemilä H (2007). Hemilä, Harri. ed. "Vitamin C for preventing and treating the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD000980. Error: Bad DOI specified. PMID 17636648.
- ↑ Common Cold: Treatments and Drugs. Mayo Clinic (p'unchaw: 9 January 2010 )
- ↑ 39,0 39,1 39,2 39,3 39,4 Simasek M, Blandino DA (2007). "Treatment of the common cold". American Family Physician 75 (4): 515–20. PMID 17323712. http://www.aafp.org/afp/20070215/515.html.
- ↑ Eccles Pg.261
- ↑ Kim SY, Chang YJ, Cho HM, Hwang YW, Moon YS (2009). Kim, Soo Young. ed. "Non-steroidal anti-inflammatory drugs for the common cold". Cochrane Database Syst Rev (3): CD006362. Error: Bad DOI specified. PMID 19588387.
- ↑ Eccles R (2006). "Efficacy and safety of over-the-counter analgesics in the treatment of common cold and flu". Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics 31 (4): 309–319. Error: Bad DOI specified. PMID 16882099.
- ↑ Smith SM, Schroeder K, Fahey T (2008). Smith, Susan M. ed. "Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in ambulatory settings". Cochrane Database Syst Rev (1): CD001831. Error: Bad DOI specified. PMID 18253996.
- ↑ 44,0 44,1 Shefrin AE, Goldman RD (November 2009). "Use of over-the-counter cough and cold medications in children". Can Fam Physician 55 (11): 1081–3. PMID 19910592. PMC 2776795. http://www.cfp.ca/content/55/11/1081.full.pdf.
- ↑ Vassilev ZP, Kabadi S, Villa R (Mar 2010). "Safety and efficacy of over-the-counter cough and cold medicines for use in children". Expert opinion on drug safety 9 (2): 233–42. Error: Bad DOI specified. PMID 20001764.
- ↑ Eccles Pg. 246
- ↑ Taverner D, Latte GJ (2007). Latte, G. Jenny. ed. "Nasal decongestants for the common cold". Cochrane Database Syst Rev (1): CD001953. Error: Bad DOI specified. PMID 17253470.
- ↑ Albalawi ZH, Othman SS, Alfaleh K (July 2011). Albalawi, Zaina H. ed. "Intranasal ipratropium bromide for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD008231. Error: Bad DOI specified. PMID 21735425.
- ↑ Pratter MR (Jan 2006). "Cough and the common cold: ACCP evidence-based clinical practice guidelines". Chest 129 (1 Suppl): 72S–74S. Error: Bad DOI specified. PMID 16428695.
- ↑ Guppy MP, Mickan SM, Del Mar CB, Thorning S, Rack A (February 2011). Guppy, Michelle PB. ed. "Advising patients to increase fluid intake for treating acute respiratory infections". Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD004419. Error: Bad DOI specified. PMID 21328268.
- ↑ Singh M, Singh M (May 2011). Singh, Meenu. ed. "Heated, humidified air for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (5): CD001728. Error: Bad DOI specified. PMID 21563130.
- ↑ Paul IM, Beiler JS, King TS, Clapp ER, Vallati J, Berlin CM (December 2010). "Vapor rub, petrolatum, and no treatment for children with nocturnal cough and cold symptoms". Pediatrics 126 (6): 1092–9. Error: Bad DOI specified. PMID 21059712.
- ↑ 53,0 53,1 Arroll B, Kenealy T (2005). Arroll, Bruce. ed. "Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis". Cochrane Database Syst Rev (3): CD000247. Error: Bad DOI specified. PMID 16034850.
- ↑ Eccles Pg.238
- ↑ Eccles Pg.234
- ↑ 56,0 56,1 Eccles Pg.218
- ↑ Oduwole O, Meremikwu MM, Oyo-Ita A, Udoh EE (January 2010). Oduwole, Olabisi. ed. "Honey for acute cough in children". Cochrane Database of Systematic Reviews (1): CD007094. Error: Bad DOI specified. PMID 20091616.
- ↑ Kassel JC, King D, Spurling GK (March 2010). King, David. ed. "Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections". Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD006821. Error: Bad DOI specified. PMID 20238351.
- ↑ Zinc for the common cold —Health News — NHS Choices. nhs.uk (2012 [last update]) (p'unchaw: 24 February 2012 )
- ↑ Heiner KA, Hart AM, Martin LG, Rubio-Wallace S (2009). "Examining the evidence for the use of vitamin C in the prophylaxis and treatment of the common cold". Journal of the American Academy of Nurse Practitioners 21 (5): 295–300. Error: Bad DOI specified. PMID 19432914.
- ↑ 61,0 61,1 Linde K, Barrett B, Wölkart K, Bauer R, Melchart D (2006). Linde, Klaus. ed. "Echinacea for preventing and treating the common cold". Cochrane Database Syst Rev (1): CD000530. Error: Bad DOI specified. PMID 16437427.
- ↑ Sachin A Shah, Stephen Sander, C Michael White, Mike Rinaldi, Craig I Coleman (2007). "Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis". The Lancet Infectious Diseases 7 (7): 473–480. Error: Bad DOI specified. PMID 17597571.
- ↑ Lissiman E, Bhasale AL, Cohen M (2012). Lissiman, Elizabeth. ed. "Garlic for the common cold". Cochrane Database Syst Rev 3: CD006206. Error: Bad DOI specified. PMID 22419312.
- ↑ Murdoch, David R. (3 October 2012). "Effect of Vitamin D3 Supplementation on Upper Respiratory Tract Infections in Healthy Adults The VIDARIS Randomized Controlled Trial  Vitamin D3 and Upper Respiratory Tract Infections ". JAMA: the Journal of the American Medical Association 308 (13): 1333. Error: Bad DOI specified.
- ↑ 65,0 65,1 Eccles Pg. 1
- ↑ Eccles Pg.76
- ↑ 67,0 67,1 Eccles Pg.90
- ↑ Eccles Pg. 3
- ↑ Eccles Pg.6
- ↑ Cold. Online Etymology Dictionary (p'unchaw: 12 January 2008 )
- ↑ Eccles Pg.20
- ↑ Tyrrell DA (1987). "Interferons and their clinical value". Rev. Infect. Dis. 9 (2): 243–9. Error: Bad DOI specified. PMID 2438740.
- ↑ Al-Nakib W; Higgins, P.G.; Barrow, I.; Batstone, G.; Tyrrell, D.A.J. (December 1987). "Prophylaxis and treatment of rhinovirus colds with zinc gluconate lozenges". J Antimicrob Chemother. 20 (6): 893–901. Error: Bad DOI specified. PMID 3440773.
- ↑ The Cost of the Common Cold and Influenza. Imperial War Museum: Posters of Conflict. vads
- ↑ 75,0 75,1 75,2 Fendrick AM, Monto AS, Nightengale B, Sarnes M (2003). "The economic burden of non-influenza-related viral respiratory tract infection in the United States". Arch. Intern. Med. 163 (4): 487–94. Error: Bad DOI specified. PMID 12588210.
- ↑ Kirkpatrick GL (December 1996). "The common cold". Prim. Care 23 (4): 657–75. Error: Bad DOI specified. PMID 8890137.
- ↑ 77,0 77,1 Eccles Pg.226
- ↑ Plantilla:Cite news
Bibliografía[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ronald Eccles, Olaf Weber (eds) (2009). Common cold. Basel: Birkhäuser. ISBN 978-3-7643-9894-1.
Enlaces externos[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Plantilla:Viral diseases Plantilla:Respiratory pathology Plantilla:Common Cold


c: text/html

text: 1Kimsa punchaw pasaruptinmi Galilea law Cana llaqtapi karqa casamiento. Chaypim karqa Jesus chaynataq mamanpas. 2Jesustam discipulonkunatawan qayachirqaku chay casamientoman. 3Vino pisiruptinmi Jesusta maman nirqa: —Vinom pisirun —nispa. 4Chaymi Jesus nirqa: —Mamay ¿imanasqataq niwanki chaynataqa? Manaraqmi tiempoy chayamunraqchu —nispa. 5Chaymi serviqkunata Maria nirqa: —Ruraychik Jesuspa imam kamachisusqaykichikta —nispa. 6Soqta urpukunam kachkarqa rumimanta rurasqa, chayna urpukunapim judiokuna yakuta waqaychaq chuyanchakunankupaq. Sapa urpumanmi yaku huntaq iskay-kimsa puyñu. 7Chaymi serviqkunata Jesus nirqa: —Hillpuychik yakuta kay urpukunaman —nispa. Chaymi hillpurqaku huntanankama. 8Chaymi Jesus nirqa: —Wisispa apaychik mayordomoman —nispa. Chaymi kamachisqanman hina aparqaku. 9Yakumanta vinoyaruqta mayordomo malliykuspanmi mana yacharqachu ni maypi waqaychasqankutapas, serviqkunallam yacharqa chay vinoqa yakumanta kasqanta. Mayordomom noviota qayaykuspan nirqa: 10—Llapa runaqa puntataqa servinku allinnin vinotam, llumpayta tomaruptinkuñam qamyantaqa qonku. Qamñataqmi allinninta waqaychasqanki qepapaqraq —nispa. 11Kay punta kaq milagrotam Jesus rurarqa Galilea law Cana llaqtapi. Chaywanmi qawachikurqa atiyninta hinaptinmi discipulonkuna iñirqa payman. 12Chaymantam rirqa Capernaum llaqtaman mamanwan, wawqenkunawan hinaspa discipulonkunawan, chaypim yacharqaku unayneq. 13Judiokunapa Pascua Fiestanku hichpamuchkaptinmi Jesus rirqa Jerusalenman. 14Templopim tarirurqa bueyeskuna, ovejakuna hinaspa palomakuna rantikuq runakunata chaynataq qollqe cambiaqkunatapas. 15Chaymi Jesus waskamanta latigota rurakuykuspa templomanta lliwta qarqorurqa ovejantinta hinaspa bueyesnintinta. Qollqe cambiaq runakunapa qollqentapas tallirurqam hinaspam mesankutapas wikaparamurqa. 16Palomakuna rantikuqkunatañataqmi nirqa: —¡Kaykunata horqowaychik kaymanta! ¡Taytaypa wasintaqa amayá qatu wasitaqa ruraychikchu! —nispa. 17Hinaptinmi discipulonkuna yuyarirurqaku: —Sinchitam sientini Diospa wasinmantaqa —niq qellqasqata. 18Judiokunañataqmi nirqa: —Kaykunata rurachkaspaykiqa ima milagrollatapas qawachiwaykuyá derechoyoq kasqaykita yachanaykupaq —nispa. 19Chaymi Jesus nirqa: —Tuñirachiychik kay templota hinaptinmi kimsa punchawllapi hatarirachisaq —nispa. 20Judiokunañataqmi nirqa: —Kay temploqa rurasqa karqa tawa chunka soqtayoq watapim ¿hinaptinchu qamqa kimsa punchawllapi hatarirachiwaq? —nispa. 21Templomanta rimaspanqa Jesusqa nichkarqa kikinpa cuerponmantam. 22Jesus wañukusqanmanta kawsarimuptinmi discipulonkuna yuyarirqaku chaynakuna nisqanta hinaspam creerqaku Bibliapi chaynataq Jesuspa nisqankunapipas. 23Jerusalenpi kaspanmi Pascua Fiestapi rurarqa achkaq milagrokunata chaymi achka runakuna iñirqaku Jesusman. 24Ichaqa manam confiakurqachu runakunapiqa llapankuta reqsisqanrayku. 25Manataqmi pitapas necesitarqachu pi runamanta ima ninantapas, kikin Jesusmi reqsirqa sapakama runapa sonqontaqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
K'allampa
K'allampa (latin simipi: Fungus - (regnum) Fungi, grigu simipi: Mύknς - Mύknteς) nisqakunaqa yura hina wiñaq, ichaqa manam yurap kurku yawrinkunayuqchu kaq (manam chillkinchu, saphinchu, raphinchu kan), ismuchiq icha atam (qasi uqu), mana mikhuq aswanpas ch'unqaq kawsaqkunam. Huk k'allampakunataq yurakunawan kawsanakunaku, k'allampa saphi nisqapi.
K'allampap tiksi kurku yawrinqa k'allampa q'aytum (hipha nisqapas). Allpa hawanpi achka k'allampa q'aytukunayuq rikunalla puquykunam wiñan.
K'allampa rikch'aqpa puquyninta mana riqsispanchikqa, mana puquq k'allampa (fungi imperfecti, deuteromycetes) ninchik.
Millaq, mikhunanchikkunapi wiñaq, mana icha uchuylla puquyniyuq k'allampakunata qurwara ninchik. Huk qurwarakunaqa unquykunatam paqarichin.
P'uchquchiq, ch'ulla kawsaykuq kaq k'allampakunataqa qunchu ninchikmi.
Laquwan kawsanakuq k'allampakunataq kusma qara (Lichenes: rumi qara, sach'a qara) nisqam.
K'allampa rikch'aq t'aqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mankacha k'allampa (Chytridiomycota) - uychuylla k'allampakunalla
- T'inki k'allampa (Zygomycota) - uychuylla k'allampakunalla
- Saphi ukhu k'allampacha (Glomeromycota) - uychuylla k'allampakunalla
- Tiksicha k'allampa (Basidiomycota) - hatun, uychuy k'allampakunapas
- Wayaqacha k'allampa (Ascomycota) - hatun, uychuy k'allampakunapas
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ "Taxonomic proposals for the classification of marine yeasts and other yeast-like fungi including the smuts". Bot. Mar. 23: 371. 1980.


text: 1Chaura sacerdöticunapa mas mandagninga Estebantam cay nin: “¿Cay runacuna razoncagtachu nircayäshunqui?” 2Niruptin payga cay ninmi: “Taytäcuna, wauguëcuna, chaytaga casquitam nircayäman, antis shumag mayapäcamay: Alisca ali Diosga unay taytanchi Abrahamta ricäparura Mesopotamia ningan nacionchru yachrayaptilanmi, manaragsi Haranman aywamuptilanmi. 3Chaypin Diosga Abrahamta cay niram: ‘Cay Caldea marcaypita, jinaman lapan aylluycunapita aywacuy. Nogam reguechishay maychru yachranaypagsi’. 4Chaura Tayta Dios ningannuylam Abrahamga Caldea marcanpita Haranman aywacura yachrag. Chay Haranchru yachrayaptinmi Abrahampa taytan wanurura. Chaypitaran Diosga Abrahamta pushamura cay yachrayanganchicagman. 5Nätan Diosga caychru manam Abrahamta gorachu quiquin cananpag ni juc chraqui jaruyuylatas. Chaypin Abrahampa churin manaragsi cayaptinmi. Diosga ‘Castay aywagtam cay yachrayangaycagta goshag’ nira. 6Chaypitas Tayta Diosga cay niraran: ‘Castaycuna juclä caru nacionchrümi yachranga. Chaychrümi magasha, jinaman juc rantisha runatanuysi chruscu pachrac watantin uryachisha capäcunga. 7Nätan nogaga cunchuchishagmi chay nacionchru runacunataga. Chaypitaran chay castaycunata yargachimushag caychru servipäcamänanpag’ niram. 8Chaypitas Diosga conträtatam rurara Abrahamwan señalächicunanpag. Chaymi Abrahamga churin Isaac näciruptin, nä puwag junagniyog cayaptin señalarura. Chaynuymi Isaacsi churin Jacob näciramuptin señalaratag. Chaynuytan Jacobsi chrunca ishcayniyog churincunata señalaratag. 9Nätan Jacobpa churincunaga chriquicurmi wauguen Josëta ranticarärira Egipto nacionman aywayag runata. Nätan Diosga Josëta manam pasay dëjarachu. 10Paymi ima-ayga laquicuyninchrüsi yanapara. Paytan Faraón nipäcunganpa naupanmanchru alipag ricachicunanpagsi yanapara, jinaman imata rurananpagsi alita tantiachira. Chaypitam Josëta Faraón nipäcungan chrurarura chay Egiptochru mandayta yanapänanpag, jinaman wayinchru capuralnin cananpagsi. 11Chaypitam José yachrangan Egipto nacionchrüga, jinaman Canaán nacionchrüga micuy wanay alisca carura. Chaypin aliscam runacuna cunchupäcura micuypita. Nätan castanchicunapas manam imas micapäcunanpag carachu. 12Chaura Jacobga ‘Egiptochru trïgu taricayanshi’ nigta mayarurga, churincunata cachrarura wamagtam trïgu rantig. 13Chaypita yapay trïgu rantig cutiräriptinmi ichaga wauguencunata Josëga cay nira: ‘¿Manachu reguepäcamanqui? Nogaga ranticarcämangay Josëmi cayä’ nir, reguechicura. Chaynuypam Rey Faraonga reguerura Josëtaga pipa ayllun cangantas. 14Chaypitam Josëga Egiptoman gayachira taytan Jacobta lapan castancunatawan. Chaura aywapäcura ganchris chrunca pichgayog runacunam. 15Chaynuypam Jacobga lapan castancunawan aywacurcara Egiptota yachrag. Chaychrümi taytanchi Jacob wanurura, jinaman churincunasi. 16Chaura Jacobta enterrag aywachipäcamura Siquem ninganmanmi Abraham rantingan machrayman. Chayta Abrahamga rantira Hamor jutiyog runapa churincunapitam. 17Chaypitam Abrahamta Dios ningannuyla nä chruscu pachrac watacuna ushanayara. Chaypagga Jacobpa castancunaga alisca achca achcamanmi mirararcayara Egiptochrüga. 18Chaura José nä wanuruptinga juc reymi yaycurura Egiptochru. Payga manam Josëta reguerachu. 19Chay reyga quiquinpa yarpaylanpitam lutanta pinsiacurcur castanchicunata alisca cunchuchira. Jinamanmi ‘Olgo näcimug wamrancunata wicapapäcuchun wanunanpag’ nira. 20Chay junagcunam näcirura Moisés jutiyog wamra. Payga cara Diospitaga alisca cuyasham. Chauraga Moisesta taytancuna wayinchru cachipäcura pacaylapa quima quillayog cangancamam. 21Chaura nä mana masta cachiyta atiparga, mayu quirunmanmi washachru chruraramura. Chaypitam Egiptochru reypa warmi churinga taricurura. Chauraga cachicura quiquinpa wawantanuymi. 22Chaynuypam Moisestaga Egipto runacuna lapan yachracurcänanta yachrachipäcura. Chauraga alisca ali rimay yachrag runam cara, jinaman alila ruragmi. 23Chaypitam payga nä chruscu chrunca watayog cayar, Israel castancunaman aywara ‘Yanapämushag’ nir. 24Chaychrümi yanapag aywarga ricarura Israel castanchita juc Egipto runa magayagta. Jinarcurmi washanganchrüga chay Egipto runataga wanupacurura. 25Chay washarnin Moisés pinsiara cay nirmi: ‘Israel castäcuna musyachun Egipto runacunapa munayninpita Diospa munayninwan noga jorgonäta’ nirmi. Nätan castanchicunaga manam tantiapäcurachu. 26Chaypitam warantinsi Moisesga tariruratag ishcay Israel castacama peliarcayagta. Chauraga Moisés amachayta munarga cay niram: ‘Runacuna, ¿imanirtag chay castala carcayar peliarcayanqui? Ama chaynuypa ruranacurcaychu’. 27Niptinga chay jucninta magag runaga Moisesta cumarirura cay nirmi: ‘¿Pitag gamta chrurarushunqui mandagnïcuna, jinaman fiyisnïcuna canaypag? 28Ganyan Egipto runata wanuchingaynuychu ¿nogatas wanuchimayta munayanqui?’ 29Niruptin Moisesga gueshpicura Madián ninganmanmi. Chay Madianchru yachrara gorpachacushanuylam. Nätan chaychru cara ishcaymi churinsi. 30Chaura nä chruscu chrunca wata Moisés chay Madianchru yachrayaptinmi, juc junag Sinaí ningan jirca cercan jäpag pampachru ricapurura garajanchray jachra rupayagchru Diospa juc angelninta. 31Chayta ricapur Moisesga mayacasha niragmi ricacarura. Jinarcurmi ‘Mä shumag ricayamushag’ nir yaycuyar mayarura Munayniyog Dios cay nir rimamugta: 32‘Moisés, nogam cayä awilluycuna Abrahampa, Isaacpa, Jacobpa Diosnin’. Niruptinga manchacuypita chucchucyaytam galacuyun. Jinaman manam rircäriyta pasay atiparachu. 33Chaura Munayniyog Diosga cay niyanmi: ‘Jorgoy sandaliayta. Chay jarurayangay pampachrüga nogam cayä. 34Nogaga ricayämi Israel casta runäcunata Egiptochru alisca cunchugta, jinaman wagapäcugtas. Chaymi aywarayämü Egiptopita jorgamunäpag. Chauraga gamtam cachrashay paycunata jorgamunaypag’ niram. 35Chaura Moisesta Israel castanchicuna ‘¿Pitag chrurarushunqui mandagnïcuna jinaman fiyisnïcuna canaypag?’ nir, mana chrasquipäcungantam chay quiquin Moisestam Diosga cachrarura Israelcunata jorgamunanpag, jinaman mandagnin cananpag. Chay jorgamuptin ricapungan angelmi yanapara. 36Paymi jorgamura awillunchicunata Dios munayninwan runala mana ruray atipänancunata rurayar. Chaynuy ima-aygatas rurara payga Egiptochrümi, chay jatun Puca Gochra ninganchrümi, jinaman jäpag pampachrümi chruscu chrunca watantin. 37Chaura Dios cachrangan Moisesmi Israel castanchicunata cay nira: ‘Tayta Diosga gamcunapa castaycunapitam cachramunga gamcunaman juc willacugnin runata nogata cachramangannuy’ nira. 38Chay Moisestam Sinaí jircachru ángel rimapara. Chaytam Moisesga jäpag pampachru rimapara awillunchicunata Dios munangannuy ali cawapäcunanpag. 39Nätan awillunchicunaga manam munapäcurachu pay ningan rurayta, antis paycunaga Egiptoman cuticuylatam munapäcura. 40Chaymi Moisespa wauguen Aaronta cay nipäcura: ‘Dioscunata ruraparcämay naupäcunata aywananpag. Egiptopita jorgamagninchi Moisesga illacaruntag manam musyanchichu ima pasangantas’. 41Chaura niptinmi rurarärira örupita juc becërruta. Jinarcurmi uywacunata wanurcachir rupachipäcura chay diosnincunapag. Chaypitam cushisha fiestata rurapäcura cay nir: ‘Cay ruranganchi diosninchiga maquinchiwan ruracunganchim’ nir. 42Chaura ‘Diosga munanganta rurapäcuy’ nirmi, castanchicunata dëjarura. Chaymi alawapäcura goyllarcunatas. Chaynuy rurar paycunaga rurapäcura Diospa willacugnincuna unay isquirbingannuymi. Diosga isquirbichira cay nirmi: ‘Israel castacuna, gamcunaga manam nogapag ofrendaycunata apapäcamaraychu ni uywaycunata wanurcachirsi rupachipäcuraychu, chay chruscu chrunca watantin wac jäpag pampachru capäcur. 43Antis gamcunaga purichipäcuray Moloc jutiyog diostam wayintinta, nätan Refán jutiyog diosniquicunapa goyllarnintam. Chaycunata quiquiquicunam rurapäcuray, Diosta yupaysi alawapäcunaypag. Chaymi gamcunaga wac caru Babilonia nación wacläninman aywachisha capäcunqui’ nir. 44Chay jäpag pampachru unay castanchicuna capäcur Diosninchipa wayin nipäcura garapita jatun toldu rurashatam. Nätan Moisesmi chayta rurara ‘Cay ricayangaynuytam ruranqui’ Dios ningannuylam. 45Chaura unay awillunchicunaga, chay jatun toldu chrasquipäcunganta Josuëwanmi yaycachimura juc casta runacuna yachrarcayanganman. Chaynuypam Diosga chay runacunata gargorura paycuna yachrapäcunanpag. Nätan chaychrüga capäcura Rey David cawangancamam. 46Nätan Davidtaga cuyapälar aliscam ima-aygachrüsi yanapara Tayta Diosga. Chaymi chay Jacobpa Diosninta manacura: ‘Wayiquitanar rurashag’ nir. 47Chaypita mas guepamanga Davidpa churin Salomonmi sharcachira Diospa wayintaga, 48jana pachachru cayag Dios runacuna rurangan wayichru mana yachrag cayaptinsi. Chaymi Diosga Isaiaswan isquirbichira runacuna rurangan wayichru mana yachrag canganpita cay nir: 49‘Jana pachaga tayäcunä trönümi, nätan cay pachaga chraquï jaruräcunanmi. ¿Imanuy wayitatag sharcachipäcunqui noga yachranäpag u maylas cayanchu jamanäpagnuy? 50Lapan ima-aygas noga rurangalämi cayan’ niram. Dios chaynuy rimanganpitam nogataga juchacharcayäman. 51Nätan gamcunaga rumi shongom carcayanqui. Manam Diospita mayacuytas ni tantiaytas munapäcunquichu. Gamcunaga Santu Espíritu munangannuy cawaytas manam munapäcunquichu chay unay castaycunanuysi. 52Awilluycunaga Diospa willacugnincunata gaticachrapäcuram, jinaman wanuchipäcuram. Chaynuymi rurapäcura salvacug shamunanpita willacugcunatas. Chay salvacug nä chraramuptinsi contranmi sharcaräriray, jinamanmi wanurärichiray. 53Gamcunataga angelmi rimapapäcushuray Dios munangannuy cawapäcunaypagsi, nätan manam cäsucurcaraychu”. 54Chaynuypa nigta mayarärirga Estebanpag aliscam piñäcarärin. Chay piñäcuylapitam quiruncunas wagaricun. 55Nätan Estebanga Santu Espiritupa munayninchru cayarga jana pachatam rircärirun. Jinarcurmi ricapurun Tayta Diostaga alisca chipchipyar cayagta, nätan Jesustam Diospa derëcha lädunchru shacuyur mandayagta. 56Chaura Estebanga gayachracuypanuymi cay nin: “Jana pachatam ricapuyä quichrarayagta. Ricapuyätan jana pachapita shamusha runatas Diospa derëcha lädunchru mandayagta”. 57Chay nigta mayarärirga alisca gaparayarmi rinrincunata chaparärin. Jinarcurmi paytaga lapan charicarärin. 58Chaypitam marcapita washaman yargarcärichir rumiwan chapirärira. Chay runacunaga chapipäcura Saulo jutiyog runapa naupanman jacuncunata chrurayärirmi. 59Nätan rumiwan chaynuy chapircayaptinmi, Estebanga manacurun: “¡Munayniyog Jesús, chrasquimaynar!” nir. 60Chaypitam gongorpacuyur gayachracuypanuy cay nira: “Munayniyog Jesús, cay runacunata amam cunchuchinquichu nogata caynuy rurapäcamanganpita”. Chaynuy nircularmi wanurura.


text: 1Wawkinikuna, paninikuna, Moisespa kamachikunankunata riksinchisapa. Allita yachanchisapa wañunanchikuna diyakamanlla chay kamachikunankuna kasunanchikunata. 2Suk ejempluta parlachiykichi. Moisespa kamachikunankuna willawanchisapa kusayuk warmi kusanwan kawsananpa kusan wañunan diyakaman. Kusan wañuptin chay warmika manana kusayuknachu kiparin. 3Chay warmipa kusan kawsaykaptinra chikan ullkuwan tantanakushpaka uchallikun. Kusan wañuptin manana kusayukna kashpa kashkan kasarayta munashpa atipanman kasarayta. Kashkan kusayuk kashpa mana uchallikunchu. 4Munanayni wawkinikuna, paninikuna, chay warmipa kusan wañushkanshina Jesukristu wañurkan. Wañushkanrayku ñukanchikunapish paywan tantalla wañudushina kashkanchisapa. Manana Moisespa kamachikunankunatachu kasunanchikuna tiyan. Kunanka Jesukristu kawsamushkanrayku ñukanchikunapish payllatana sirvik kanchisapa Tata Diosta kushichinanchikunapa. 5Ñawpa uchallikushpa kawsaptinchikuna Moisespa kamachikunankuna munachiwashkanchisapa ashwan mana allita rurashpa kawsananchikunapa. Chaypina ashwan ashwanta uchallikushpa kawsashpanchikuna wañuyninchikunata maskarkanchisapa. 6Kunanka Jesukristuwan wañudushina kashpanchikuna manana uchallikushpanachu kawsanchisapa. Jesukristullata kreyishpa kawsashpanchikuna manana chay ñawpa killkadu kamachikunankunata kasushpanachu kawsanchisapa. Kunanka Tata Diospa Espiritun yanapawaptinchikuna atipanchisapa Tata Diosllata sirvishpa mushuk layata kawsayta. 7Chashna alli mushuk layatana kawsashpanchikuna ichara rimanchimansapa Moisespa kamachikunankuna uchallichiwananchikunata. Ama chaytaka yuyaypachichu. Chay kamachikunankuna mana tiyaptinka mana yachanchimansapachu imakunami uchaka nishpa. Moisespa kamachikunan willawanchisapa ama sukkunapa ima tiyapunankunata munananchikunapa. Mana chayta willawaptinchikunaka mana yachanchimansapachu sukkunapa tiyapunankunata munashpanchikuna uchallikuykananchikunata. 8Moisespa killkadunpi willawaptinchikuna suk ima mana allita ama rurananchikunapa chaypira chay mana allikunata munanchisapa rurayta. Kamachikunankuna mana tiyaptinka mana yachanchimansapachu uchallikuykananchikunata. 9Ñawpa manara chay kamachikunankunata yachashpanchikunara uchallikushpanchikunapish mana nimatashinachu kawarkanchisapa. Chaymanta kamachikunankunata yachashpanchikuna yachashkanchisapana uchallikushkanchikunarayku wañunanchikunata. 10Tata Dios kamachikunankunata kuwarkanchisapa paywan kawsananchikunapa. Chashna Tata Dios munaptinpish mana atiparkanchisapachu kasushpa kawsayta. Chayrayku wañunanchikuna tiyan. 11Ichara yuyanchimansapa tukuy kamachikunankunata allita kasuyta atipananchikunata. Chashna yuyashpanchikuna kikinchikunalla llullachinakunchisapa. Chay kamachikunankunata mana kasuyta atipashpanchikuna wañunanchikuna tiyan. 12Tata Dios kamachikunankunata kuwashkanchisapa yachachiwananchikunapa allita rurashpa kawsananchikunapa. Chayrayku yachanchisapa sukaman allima kananta. 13Chashna allima kashpa ¿wañuymanchu kachawanchisapa? Manami chashnachu. Tata Diospa kamachikunankuna allima kashpa mana alli rurananchikunata kawachiwanchisapa sukaman mana alli ucha kananta. Chashna kawachiwaptinchikuna yachanchisapa sukaman sakra mana alli rurak runakuna kananchikunata. Chaypina uchallikushkanchikunarayku wañunanchikuna tiyan. 14Yachanchisapa Tata Dios sukaman allima kashpa allima kamachikunankunata kuwashkanchikunata. Chay kamachikunankuna allima kaptinpish uchallikushpalla kawsanchisapa. 15Mana entiendinchisapachu imapami uchallikushpalla kawsanchisapa nishpa. Allita rurayta yachashpanchikunapish mana allitachu ruranchisapa. Mana munananchi ruranakunallata ruranchisapa. 16Chashna mana munananchikunata rurashpanchikuna yachanchisapa Tata Diospa kamachikunankuna sukaman allima kananta. 17Chay mana munananchikunata rurashpanchikuna yachanchisapa uchasapa kananchikunata. 18Yachanchisapa kikinchikunalla mana alli rurak kananchikunata. Yuyayninchikunapi allita rurayta munashpanchikunapish mana atipanchisapachu allita rurayta. 19Allita rurayta munashpanchikunapish mana allillata ruranchisapa. Alli ruranata mana ruranchisapachu. 20Chashna modomanta mana alli munananchikunata rurashpanchikuna yachanchisapa uchasapa kananchikunata. 21Allita rurayta munashpanchikunapish yachanchisapa mana atipananchikunata allita rurayta. 22Tukuy shunku munanchisapa Tata Diospa kamachikunankunata rurayta. 23Chayta munashpanchikunapish uchasapa kashpanchikuna ishkay yuyayuk kanchisapa. Chayrayku mana atipanchisapachu allita rurashpa kawsayta. 24Chashna mana atipashpanchikuna allita rurayta sukaman llakinchisapa. ¿Pití yanapawanchimansapa mana uchallikushpa kawsananchikunapa? 25¡Tata Diosllami atipan! Señorninchi Jesukristu wañushkanrayku payka atipan yanapawayninchikunata allita rurashpa kawsananchikunapa. Chayrayku payta agradesiypachi. Kashkan willaykichi: Munanchisapa Tata Diospa kamachikunankunata kasuyta. Chayta munashpanchikunapish uchasapa kashpanchikuna mana atipanchisapachu allita rurashpa kawsayta.


text: 1Chaymanta, ayka diyamantami Jesusqa Capernau'm pwibluman tikrakar riran. Chaymantami yach'aranllapa chay wasiman, ch'amushana nir. 2Chaynu yach'arllapami Jesu's kayashanman chaynulla waqta punkumanmapis kusalata untaranllapa. Chaymi manana maylawta yaykunapaqmapis karannachu. Chaynumapis Jesusqa Dyuspa shumaq rimananta yach'achikuyaran. 3Chaykamanmi kwatru runakuna, mana kuyuyta puytiq kwirpuyjun uk runata ch'achiranllapa chaymanqa. 4Piru Jesu's kayashanmanqa mana imanupis ch'achiyta puytiranllapachu kusala achka runakuna kashanrayku. Chaymi iqaranllapa wasipa ananman. Chaymantaqa chay wasipa qatananta uch'kukur, chaylata chay qishaqtaqa uk paritapi Jesuspa naypanmanqa ishkichiranllapa. 5Chaymanta Jesusqa nuqapi kusata kriyinllapa nir yach'arqa, chay qishaqtaqa kaynu niran: --Wamrituy, tukuy uchakushaykikunamantami pirdunashushana kani nir. 6Chaypimi, Moise's mantakushankunata yach'ar yach'achikuq wakin runakuna tayaranllapa. Chaymi kaynu nir yarpuranllapa: 7Kayqami yanqa runala. ¿Imaraykutaq waknuqa ninqa? Wakqachu Dyusninchiknulla tukunayan. Manami allinchu chaynuqa. Chaqa Dyuslari uchakunamanta pirdunakuytaqa puytin nir. 8Piru Jesusqami kwintata qukaran imatami yarpuyanllapa nirmapis. Chaymi paykunataqa kaynu nir tapuran: --¿Imapaqtaq qamkunaqa chaynuta yarpunkillapa? 9¿Qamkunapa yarpuynikillapamantaqa ima ninaypaqtaq mas trabajusu kanqa kay runataqa 'Uchaykikunamantami pirdunashuni' ninaypaq, manaqachu 'Sharir paraykita apar riy' ninaypaq? 10Piru kananllami intrachishaykillapa Dyusmanta Shamuq Runaqami kay pachapiqa paylla puytin uchanllapakunamanta pirdunakuytaqa nir. Chaynu nirnaqami chay mana kuyuyta puytiq kwirpuyjun runataqa niran: 11--Qamtami nishuni: Sharir paraykita apar, riy wasikiman nir. 12Chaynu nitinqami, chay qishaq karan chay runaqa das sharir, paranta charikur lluqshimuran tukuyla rikayatin. Chayta rikarmi tukuy chaypi kaqkunaqa kusalata dispantakaranllapa. Chaymi ashwan Dyusta alabaq ch'urakaranllapa kaynu nir: "¡Manami kaypiqa uk kutilamapis waknutaqa rikashanchikllapachu!" nir. 13Chaymantami Jesusqa qashan riran atun quch'apa manyanman. Piru chaymanpismi kusa achka runakuna tantakatin payqa yach'achiyaran. 14Chaymanta riyarqami Alfeupa wamran Levita rikaran. Payqami chay Roma pwiblupaq impwistuta kubrakunanpi tayaran. Chaymi Jesusqa niran: --Shamuy nuqawan rishun nir. Chaynu nitinqami Leviqa sharir paywanna riran. 15Chaymantami Jesusqa Levipa wasinpi mikuyaranna. Chaymi chay kutilla Romapaq impwistuta kubrakuqkuna, kusa uchayjun runakuna Jesuswan chaynulla yach'akuqninkunawan ima misapina tayaranllapa. Chaqa kusalatari Jesuswan pulla puriyta munaqllapa. 16Chaynu Jesu's tukuywan mikuqta rikarmi chay fariseo runakuna chaynulla Moise's mantakushanta yach'ar yach'achikuqkuna, Jesuspa yach'akuqninkunataqa kaynu nir tapuran: --¿Imapaqtaq yach'achikuqnikillapaqa chay impwistuta kubrakuqkunawan chaynulla uchasapakunawan pullaqa mikun? nir. 17Chaynu nitinllapa uyaparmi Jesusqa niran: --Allilan kar mana qishaq kaqkunaqami mana ministinchu rimidyakuqtaqa. Chaymi ashwan chay qishaq kaqkunala ministin rimidyakuqtaqa. Chaqa nuqaqami mana, chay allinla kani niqkunapaqchu shamusha kani. Ashwanmi shamusha kani chay uchayjunkunata willatiy kriyir washakananllapapaq. 18Uk diyapimi Shutichikuq Juanpa yach'akuqninkuna, chaynulla wakin fariseukunaqa ayunayaranllapa. Chaymantami wakin runakuna rir, Jesustaqa kaynu nir tapuranllapa: --Shutichikuq Juanpa yach'akuqninkuna, chaynulla fariseukunapa yach'akuqninkunapismi ayunanllapa. Qampa yach'akuqnikikuna-shuypaqa, ¿imapaqtaq mana ayunanllapaqa? nir. 19Jesusqa paykunataqa niran: --Uk runa kasaraq, chayllapiraq katinqachu chay pullan kaqkunaqa ¿ayunayta puytinman? Manami ayunaytaqa puytinmanchu. 20Piru chay kasarasha rinanpaq urami ch'amunqana. Chaynu ritinna-shuypaqa ayunanqallapana. 21"Nishaykillapapis: Manami mayqanpis uk makwa rach'pataqa mushuq rach'pawanqa rimindanchu. Chaqa chay mushuq rach'pami paqakarqa chapukayanqa. Chaynu chapukarmi, makwa rach'pataqa llikinman. Chaynuqami ashwan masna llikikayanqa. 22Chaynulla, chay ubapa yakun mushuq binutaqa manami itanchikchu makwa qara kapachumanqa. Chaqa chay ubapa yakun binuqami byijuyar makwa qarataqa llikinman. Chaynuqami ashwan ubapa yakun binu chaynulla chay qara kapachupis yanqallana tukukanman. Chayraykumi, ubapa mushuq yakun binutaqa mushuq qara kapachumanna itaypaq". 23Uk samana diyapi Jesusqa trigu tarpukashapa rurinta riyaran yach'akuqninkunawan. Piru yach'akuqninkunaqami trigupa ispiganta pitikuqnu riyaranllapa. 24Chayta rikarmi fariseukunaqa Jesusta kaynu niran: --¡Ay! ¿Imapaqtaq yach'akuqnikikunaqa kanan samana diyapi mana ruraypaq kaqtaqa rurayan? nir. 25Chaynu nitinllapami Jesusqa niran: --¿Manachu qamkunaqa liyishaykillapa, gubyirnu David uk kuti wakinninkunawan mallaqnar imanu tukuran nir iskribikashantaqa? 26Chaqa chay tyimpukunapimi kurakunapa mantaqninqa Abiatar karan. Piru Davidmi wakinninkunawan Dyusta adurananllapa tuldu wasiman yaykur, Dyuspa kaq turtillakunata mikuranllapa. Allita yach'ashanchikllapanu, chay turtillakunataqami, kurakunala mikunanllapapaqqa kaq. 27Jesusqami niranpis: --Dyusqami samana diyataqa ruraran runakuna mana qischakananpaqchu. Ashwanmi ruraran chay diyapimapis aligriyananllapapaq. 28Chaymi Dyusmanta Shamuq Runa kar, chay samana diyapiqa imata ruraypaq chaynulla mana ruraypaqchu niyta puytini.


text: 1Tata Dios, yuyarikuy Davidmanta, ñak'arisqanmantawan. 2Yuyarikuytaj juramentota ruwasusqanmanta, Jacobpa Atiyniyoj Diosninman kay nisqanmanta: 3Mana wasiyman yaykusajchu, nitaj puñojpis siriykusajchu. 4Mana ñawisniyta wisq'asajchu, nitaj puñuyta ch'utasajchu, 5Tata Diospaj uj cheqata tarinaykama, Jacobpa Tukuy Atiyniyoj Diosnin chaypi tiyakunampaj, nispa. 6Efrata jallp'api kayta uyarerqayku, Jaar jallp'aspitaj tariparqayku: 7Jaku rina, maypichus Dios tiyakun, chayman, ñawpaqempitaj qonqorikunachej, nispa. 8Sayarikuy Tata Dios, maypichus samarikunaykiman jamuy, atiyniyoj arcaykiwan khuska. 9Sacerdotesniykeqa cheqan kaywan p'achallikuchunku, Qanta qhatisojkunataj kusiywan takichunku. 10Kamachiyki Davidrayku, ajllakusqayki reyta ama qhesachaychu. 11Tata Diosqa Davidman uj jatun juramentota ruwarqa, chay juramentotataj mana p'akenqachu. Payqa nerqa: Mirayniykimanta ujninta kamachina tiyanaykiman tiyaykuchisaj. 12Sichus wawasniyki tratoyta junt'anqanku, kamachisqasniytapis kasonqanku chayqa, paykunaj wawasninkupis kamachina tiyanaykipi wiñaypaj tiyaykonqanku, nispa. 13Tata Diosqa Sionta ajllakorqa chaypi tiyakunampaj. 14Pay nerqa: Kaymin chay wiñaypaj samarikunay cheqaqa. Kaypi tiyakusaj, imaraykuchus ajinata munarqani. 15Mikhunasninta mayta bendecisaj, wajcha runasnintapis sajsachisaj. 16Sacerdotesninta salvacionwan p'achallichisaj, Diosta qhatejkunataj kusiywan takirikonqanku. 17Kaypi Davidpa atiyninta jatarichisaj. Wakichipuniña uj k'anchanata ajllakusqay reypaj. 18Enemigosninta p'enqaywan p'achallichisaj, ajllakusqaypa umampitajrí pillonqa lliphipirenqa, nispa nerqa Tata Diosqa.


text:
Machu Pikchu
Machu Pikchu icha Patallaqta[1] nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Machu Piqchu icha Machu Pijchu), Piruwpi, Qusqu suyupi kaq mawk'a llaqtam, Inkakunap qhipaq pukaranmi karqan.
Hacha hacha sumaqkay rankachikuqyuq, Machupíkchu pukara [2] tiyaykan hatikasa Qosqo chawpi Antikunapi. Kaykan 2.430 t.q.s.h. [3] Qusqu(Qosqo) [4] llaqtamantaqa 70 km [5] karum.
Manam hayk'appas Ispañamanta awqakuna chay llaqtata tarirqaptinku, chinkaykurqan. 1911 watapi USA-manta wiñay kawsay yachaqmi, Hiram Bingham, tarirqan; llapan Pacha runakuna musyananpaq. Kunanqa tukuy tiksi muyumanta Piruwman hamuykuq karu puriqkunap lliwmanta aswan watukusqanmi llaqta.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
2007 watapi 7 ñiqin anta situwa killapi p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Machu Pikchutaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Saywitukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
Willkamayu qhichwapi tiyay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
- Wayna Pikchu
- Inka
- Pachakutiq Inka Yupanki
- Wayna Pikchu
- Chuqik'iraw
- Willkamayu
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw):
- Naska siq'ikuna
- Wantar Chawin
- Muchik
- Lima (Mawk'a llaqta)
- Ariqipa (Mawk'a llaqta)
- Karal
- Chan Chan
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ «Machu Picchu se llamaba Patallaqta: Una historiadora basa en un documento del siglo XVI el descubrimiento del primer nombre de la ciudad inca», El País, 2012-03-19.
- ↑ Escritura de Mario Mejía en Diccionario quechua castellano ISBN 978-9972-236-70-9
- ↑ Tatkikuna qucha s'iqin hananpi.
- ↑ Qheswa-español-qheswa / Simi taqe; Qosqo - Perú, 1995
- ↑ 1 km = huk waranqa tatkikuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Machu Pikchu.


text:
Loading content ...
SANTEE, NEBRASKA. VOLUME XLV NUMBER 5 TAKU WASTE OKIYA. TAKU SlCA KIPAJIN. A. L. RIGGS, PUBLISHER. MAY, 1916 WOKAJUJU KASPAPI ZAPTAN ANPETU OYAKAPI Apr. 8. United States cokaya qa wiyohiyanpatan hauke kin owancaya icamna qa wa. Wanna wetu kte iyehantu tuka. Apr. 18. Anpetu kin he en ake Russia akicita kin Turkey tamakocepi en otonwe nina tanka qa akicita conkaske ihankeya suta yuhapi wau Trebizond eciyapi kin he icupi. Turk akicita 54,000 hena koya wayaka iwica- cupi. Otonwe qa akicita conkaske Trebizond de Black Sea, mniwanca sapa, he kahda han. Turkey akicita kin wasagya conkaske kin hdonicapi, tuka isanpa Russia akicita e wasakapi hecen conkaske he wicakipi. Apr. 20. France makoce wi- yohinyanpata oicago imahe tan han ataya opta hen German akicita kin ehanna a hiyu qa sanpa upi qa Paris otonwe he icupi kta cinpi, tuka is Ikcewasicun kin hehanyan sutaya itkom hdonicapi qa ohni hen kicizapi. Dehan Verdun otonwe hen wanna an- ptu ota okicize qa anokatanhan wicasta odota kieiktepi. Dehan Russia akicita kin iye tamakocepi eciyatanhan wata ohna wazi- yatanhan okaksan au qa France makoce en tukten German akicita icupi qa en nina kicizapi kin hen hipi. Wata ota hipi hecen Russia akicita nina otapi hena Ikcewasicun qa Sagdasin kin owicakiyapi kta. Api. 21. Spain makoce kin he maka cahdi, coal ataya wanica he on France makoce kin hetanhan ohni maka cahdi opeton qa. hena on taku owasin iyopta. Tuka dehan okicize kiu heon France etanhan maka cahdi opeton kta okihi sni qa heon dehan Spain makoce en hemani owasin inyan- ke sni, owasin inajin maka cahdi wanica heon. —Iowa en woonspe wankantu State tawa kin, Iowa State University, Iowa City en, tipi wan ide qa $250,000 iyawa awihnuni. Apr. 25. Mississippi, Haha wakpa kin, dehan iyotan mnitan qa kuya mdaye km ataya amnitan hecen tona kuya mdaya en tipi qa wojupi hena tehiya unpi. Omaka 30 hehanyan tohnina iyecen mnitan sni. Nakun he iyehan Fargo, No. Dak. ekta Red River minisa wakpa kin is eya awicakehan tohnina he iyecen mnitan hecen heci makoce wicasta unpi on kakijapi. Nakaha Arizona makoce en mazaskazi ota iyeyapi qa wicasta ota en yapi. Hen makoce puza qa wawicage sni qa tuwedan en ounye sni tuka ihnuhanna otonwe wan, wicasta 3,000 hinsko- keca, hen icaga. He Colorado maka oicago iki yedan qa oyanke kin he Oatman eya eajeyatapi. Petijanjan-on-wapazopi ocaje motion picture eya eajeyatapi wicohon nina tanka aya. Qa hena iteiwicacupi photograph on kagapi qais wicohan nina tanka heca. Los Angeles, Califonia en heca kagapi wicohan tanka yuhapi qa wicasta obe ota en skanpi. Dakota wanjigji nakun opapi. Hena Oglala hecapi qa Pine Ridge etanhanpi. Nakaha Iapi Oaye kaga wicasta wan icimani qa Los Angeles otonwe, Califonia makoce ekta i qa ikeewicasta hena wapazopi en skanpi wanwicayaka. Unkan Dakota iapi en tuwepi qa totanhaupi iwicawange qa nina yusinyewi- caye Kakiya Pacific miniwanca kahda tuwe Dakota ie kta keeinpi sni heon. PTAYA OWOKDAKE ON WAYAOTANINPI Ptaya' Owokdake kta on dehan woiwange uiidapi. Dehan taku oyate awaciupica tuwa awacin hecinhan unkokiyakapi kte. Qa decen wowapi unyaqiipi kta. Rev. J. E. Lindsey, Allen, So. Dak. qais Rev. A*. T. Tibbetts, Cannon Ball, No. Dak. SOUTH DAKOTA SUNDAY SCHOOL CONVENTION May 2-4 hehan South Dakota owanoatanhan anpetu wakan ya- wawicakiyapi etanhan kalinih- yewicasipi Huron en mniciyapi. Dakota okodakiciye wakan owasin en anpetu wakan yawa- wicakiyapi, Sunday School, yuhapi iyecetu. German makoce en canhanpi wanin aya keyapi. NATAPEHA KIN WACINYEPICA Mah-cistinna en natapelia wi- cayuhapi waste : Wi iyaya aokpas aya hehan tukten yankapi qa ca- ponka qa taku cikcistinna, wojupi ape kin en witka od'ota eton- pi qa hena icagapi qa taku ojupi owasinsin ihangyapi ecee, kin hena wicayakapa yukanpi ecee. Natapeha kin he awicakehan mah-cistinna en wacinyepica. Heceu tuwe heca maga en yuhe kinhan wicasta he wapi kta. Maga en wicasta wan anpetu ihunniyan wamduskadan kuwa qa tona wicakte kin he isanpa nina ota hanyetu wanjidan en natapeha kin he wicakte ecee, hecen mah- cistinna en natapeha wan duha hecinhan tanyan yuha wo. CALIFORNIA CONTANKA, FHOM TIIK FORD TIMES. CONTANKA April Iapi Oaye kin en California contanka on taku unkeyapi. Iteowapi kin >!e hen unpa- zopi kta tuka iyehan ahipi sni, hecen dehan ake cajeunyatapi. Dena Causa, Redwood, eya eajeyatapi kin heca California en icaga qa maka akan can iyotan tanka kin hena heca. Owapi kin de eu automobile wan wandakapi qa he can kici iciwandakapi kinhan can tinskokeca kin tanin kta. Can dececa basdesdecapi wicohan nina tehika. tuka canmdaska nina wasteste etanhan kagapi. DAKOTA ASSOCIATION Oahe en June 3-5, Dakota Association Omniciye unyuhapi kta. Cinye tancan kin wanun yakapi kte sni esa tawacin na taniya on unkicipi un kta kecin waun. T. L. Biggs, Registrar Dakota Association. CONGREGATIONAL WICASTA WAKAN OMNICIYE Dakota Association kin June 3-5, Oahe en omniciye kta. Okodakiciye iyohi etanhan wanji kahnih usipi kta qa tona wicasta wakanpi kin hena qa tona okodakiciye awanyakapi kin qa tona wotanin waste on waonspekiya unpi hena owasin en yahipi kta. Hehan omniciye de ayuStanpi eeeehna Y. M. C. A. ataya omniciye kta Miniwakan ekta, June 7-11 hehantu kta. Hecen tona ekta yapi kta hetanhan iyayapi kta. Hecen hena on ihduwiyeya yaunpi kta. DR. A. L. RIGGS TA April 15, 1916 California eciyatanhan ku tuka tahepi ta, Albuquerque, New Mexico ikiyedan. Tancan kin Santee en ahdipi April 18 en. Hehan April 21 en ehnakapi kta tuka icunhan nina osicecaka heon hee ohnayan Memorial, Wokiksuye, Omniciye econpi qa en wicasta dena wohdakapi. Dr. L. O. Baird, A. M. A. Sec, Chicago etanhan; Rev. Albert Frazier Santee etanhan; Rev. Elias Gilbert, Iyakaptapi etanhan ; hev. W. B. Pinkerton, Rosebud etanhan. Hehan April 24 en nina owaStecake, heon tankan e Dr. Riggs ehake awacekiyapi qa en wicasta dena wohdakapi. Rev. Jesss P. Williamson, Dr. J. P. Williamson, Dr. F. V. Stevens, Yankton, So. Dak. etanhan wicasta wakan, Rev. John Eastman Tawacinwaste etanhan, Rev. Francis Frazier Ohnihde Okodakiciye wicasta wakan, qa Dr. T. L. Riggs, Oahe etanhan. Wicasta dena wohdakapi kin June "Iapi Oaye" en un kta. Wacekiyapi kin en Dakota odowan qa nakun wasicun odowan napin unpi. Dakota qa wasicun napin nina wicota qa en taku econpi owasin waste qa oiyokipiya Dr. Riggs yuoni- hanyan ehnakapi. Dr. Riggs tancan akiyuhapi kin koska sakpepi dena eepi, Dr. Geo. J. Frazier, Stephen Jones, Samuel Baskin, Alex. Brave, David Frazier, qa Albert Mitchell.
Object Description
Community newspapers
Indians of North America -- Newspapers
Dakota Indians
Dakota language
Description
Tags
Add tags for front cover
Comments
Post a Comment for front cover


text: 1Iñiywanmi suyasqanchikta chaskinanchikpaq seguranchik. Iñiyllawantaqmi manaraq rikusqanchiktapas cheqap kasqanpaqña hapinchik. 2Iñiyllankuwanmi abuelonchikkunapas reqsisqa karqaku. 3Iñiyllawanmi yachanchik kay pachatawan lucerokunatapas rimarispallan Dios unanchasqanta. Chaynaqariki kunan qawasqanchikkunaqa mana kaqmanta rurasqam karqa. 4Iñiyllawanmi Abelqa wawqen Cainmantapas aswan allinnin ofrendata Diospaq kañarqa. Chayraykum allin ruraqpaq Dios chaskirqa hinaspam ofrendanmantapas alabarqa. Wañusqaña kaspanpas Abelqa iñiyniyoq kasqanmantam ejemplo kunankama kachkan. 5Enoc manaraq wañukuchkaptinmi iñisqanrayku kawsachkaqllata hanaq pachaman Dios pusakurqa chaymi manaña tarirqakuchu. Manaraq apasqa kachkaptinmi Diospa agradonpaq kasqanmanta willakurqaku. 6Mana iñiyniyoq kaspaqa Diostaqa manam agradachwanchu. Diosman asuykuspaqa pay kasqantam creena, creenataqmi maskaqninkunataqa favorecesqanmantapas. 7Iñiyllawanmi Noeypas hamuq punchawkunapi pasananmanta Dios willaykuptin payta manchakuspan buqueta rurarqa familianta chaypi salvananpaq. Iñiyninwantaqmi kay pachapi kaqkunatapas condenarqa hinaspam chaskirqa iñiymanta hamuq allin kawsakuyta. 8Iñiyllawanmi Abrahampas, Dios kamachiptin llaqtanmanta lloqsirqa herencia hina chaskinan allpaman, pasarqamá manaraq reqsichkaspanpas. 9Iñiyllawanmi Diospa prometesqan allpapipas runapa allpanpi hina forastero purirqa. Herencia chaskiqmasin Isaacwan Jacobpas karpakunallapim yacharqaku. 10Abrahamqa suyarqa cimientoyoq llaqtatam otaq trazaspan Diospa rurasqan llaqtatam. 11Iñiyllawanmi Sarapas qolloq kachkaspanpas Diospa atiyninwan wiksayakuruspan yuyaq kayninpiña wachakururqa. Creerqamá prometeqnin Diosqa confiakunapuni kasqanpi. 12Chayraykum Abrahamqa wañukunanpaq hina yuyaqña kachkaptinpas miraynin nacerqa cielopi lucerokuna hinaña hinaspa lamar qochapa patanpi mana yupay atina aqo hinaña. 13Chay llapallan runakunaqa iñiyniyoqllam wañukurqaku Diospa prometesqanta manaraq chaskichkaspanku. Chaywanpas Diospa cumplisqanta hinaña qawaspankum creerqaku, chaynapim kay pachapiqa forasterolla hinaspa huklaw llaqtayoqlla kasqankumanta willakurqaku. 14Chaynata willakuspankuqa huk llaqtataraq maskasqankumantam reqsichikuchkarqaku. 15Lloqsimusqanku llaqtamanta yuyarispankuqa chay tiempokunallachá kutikunmanku karqa. 16Paykunaqa hanaq pachapi kaq aswan allin llaqtatam anchallataña munachkarqaku, chayraykum Diospas paykunapa Diosnin kayta mana penqakunchu, paykunapaqmi prepararqa huk llaqtata. 17Pruebasqa kaspanpas Abrahamqa iñiyllawanmi churinta wañuchinanpaq churakuykurqa. Promesakuna chaskiq Abrahanmá sapallan churinta presentarqa: 18“Cheqap castaykiwan sutichasqaqa kanqa Isaacllamantam” nispa Dios nichkaptinpas. 19Wañuruptinpas Diosqa atiyninwan kawsarichiq kasqanpim Abraham yuyaymanarqa. Abrahamqa wañusqakunamanta kawsarimuchkaqta hinam churinta chaskiykurqa. 20Iñiyllawanmi Isaacpas hamuq kaqkunamanta Jacobpaqwan Esaupaq Diospa bendicionninta mañakurqa. 21Iñiywantaqmi Jacobpas wañukunan hichpaña tawnanman hapipakuykuspan kumukuykurqa hinaspam Joseypa sapakama churinkunapaq Diospa bendicioninta mañakurqa. 22Iñiyllawantaqmi Joseypas wañukunanpaqña kachkaspan rimarirqa Israelpa miraynin runakuna Egipto nacionmanta lloqsinankumanta, kamachikurqam tullunkunatapas apanankupaq. 23Iñiyllawantaqmi Moises naceptinpas paypa tayta-maman kuyayllapaq kasqanta qawaykuspanku kimsa killa pakarurqaku. Manataqmi Rey Faraonpa kamachikuynintapas manchakurqakuchu. 24Iñiyllawantaqmi Moisespas yuyayniyoqña karuspan reypa churinpa wawanwan sutichasqa kayta mana munarqachu. 25Hucha vidapi kawsaspan ratollapaq kusikuykunapi kananmantam payqa Diospa runankunawan kuska ñakariytaña akllakuykurqa. 26Egipto runakunapa qori-qollqenmantapas astawanqa Cristorayku insultasqa kaytam qori-qollqeta hina akllakuykurqa, chaynataqa rurarqa Diosmantaña pagon chaskiyta suyaspanmi. 27Iñiyllawantaqmi Moisesqa, reypa piñakuynintapas mana manchakuspan Egiptomanta pasakurqa. Mana rikuna Diosta qawachkaq hinam kallpanchakurqa. 28Iñiyllawantaqmi Pascua Fiestatapas rurarqa hinaspam yawartapas challarqa piwi churikuna wañuchiq angel Israelpa mirayninkunata mana wañuchinanpaq. 29Iñiyllawantaqmi Israelpa mirayninkunapas, Puka lamar-qocha kicharikuykuptin chaki allpanta pasarqaku. Egipto runakunam ichaqa pasayta munaspanku heqeparurqaku. 30Iñiyllawantaqmi qanchis punchawpuni Jerico llaqtata muyururqaku hinaptinmi perqankuna tuñirurqa. 31Iñiyllawantaqmi Rahab sutiyoq chuchumika warmipas llaqta wateqaq riq runakunata allinllata samaykachirqa, chayraykum mana wañururqachu mana kasukuq runakunawanqa. 32¿Imapaqñataq hukkunamantapas willakuyman? Manam tiempo kanchu, Gedeonmanta, Baracmanta, Sansonmanta, Jefteymanta, Davidmanta, Samuelmanta chaynataq Diosmanta willakuqkunamantapas rimanaypaq. 33Paykunaqa iñiyninkuwanmi huklaw nacionkunata vencerqaku, justiciawan gobiernarqaku, Diospa prometesqankunata chaskirqaku, leonkunapa mana mikusqan karqaku. 34Ninapipas manam ruparqakuchu, espadawan wañuchisqa kanankumantam lluptirqaku, mana kallpayoq kachkaspankupas kallpanchakurqakum, guerrapi peleaspankupas valorchakuspankum huklaw llaqtayoq tropakunata ayqechirqaku. 35Warmikunam wañusqamantaña kawsarichisqata ayllunkuta chaskiykurqaku. Wakinñataqmi kaspikunawan waqtapasqa karqaku ichaqa librasqa kayta mana munaspankum wañurqaku chaynapi aswan allin vidaman kawsarimunankupaq. 36Wakinkunatam burlakurqaku, azoterqaku, cadenarqaku hinaspam carcelkunaman churarqaku. Chayna pruebakunatamá chaskirqaku. 37Wakinñataqmi karqa rumikunawan choqapasqa, serruchasqa hinaspa espadakunawan wañuchisqa, wakinñataqmi ovejakunapa, cabrakunapa qaranwan churakuykuspanku kaypi-chaypi purirqaku, wakinñataqmi wakchayachisqa hinaspa llakichisqa karqaku. 38Kay pacham mana paykunapaq hinachu karqa, chayraykum chunniqkunapi, orqokunapi, machaykunapi hinaspa qaqa uchkukunapi purirqaku. 39Chay llapallan runakunapa iñiyninmantam allinta rimarqaku, ichaqa manam mayqanninkupas Diospa prometesqantaqa chaskirqakuchu. 40Diosmi ñoqanchikpaqpas allin kaqkunata tantearqa chaynapi paykunapas ñoqanchikwan kuska qespichisqa kanankupaq.


text:
Chinchay Hatunmayu suyu
Chinchay Hatunmayu suyu (Purtuyis simipi: Estado do Rio Grande do Norte) nisqaqa Brasil mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqta: Natal.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chinchay Hatunmayu suyu.
- Uficial qillqa web
- Chinchay Hatunmayu Anuário Estatístico


text: 1Señor Diosmi michikuwaqniyqa, manan imapas pisiwanchu. 2Llullu q'achu-q'achupin samachikuwan, suchuq unu qayllamanmi pusakuwan. 3Wakmantan kallpachawan, chanin ñanninkunatan pusakuwan, sutin yupaychasqa kananpaq. 4Manchakuy wañuy llanthu wayq'onta purispaypas, manan ima mana allintapas manchakunichu ñoqawan qan kashasqaykirayku, tawnaykin hark'aykuwan, varaykin waqaychawan. 5Awqaykunaq rikushasqanmi ñawpaqeypi mikhunata churapuwanki, umaytan aceitewan hawiykuwanki, vasoypas phoqchirishanmi. 6Arí, tukuy kawsasqay p'unchaykunapin sumaqllatapuni rikuwanki, munakushallawankipunin, Diosníy, wasiykipin wiñaypaq tiyakusaq.


text: 1Chaypita yapaytan Jesusga gochra manyanchru yachrachiyta galacuyun. Chayman alisca chranin runacuna gotucaräriptinmi, Jesusga jegarun gochrachru cayag büquiman. Jinarcurmi chaychru tacuyun. Nätan runacunaga lapansi quëdarärin gochra manyalanchrümi. 2Chay büquipitam achcata yachrachimura, imacunawansi tincuchiypa, cay nir: 3“Mayapäcuy. Juc runam aywara murug. 4Nä wichiyaptinmi waquin muruga ishquirun camiñuman. Chaytam pishgocuna shamurga micarärin. 5Waquincag murum ishquirun shala shalaman. Chaychrüga rätum yargaramun mana aläpa alpan captin. 6Jinarcurmi inti acaramuptinga chaquirun mana sapin captin. 7Nätan waquincag murum ishquirun casha cashaman. Jinarcurmi cashacunaga chayrag wiñayämuglata garwashtarachin. 8Nätan waquincag murucunam ishquirun ali alpaman. Chaypitam ima-ayga shumag wiñarun, jinaman alisca gueshpirun. Waquinmi camacurun juc tullulachru quima chrunca muruta. Waquinmi camacurun juc tullulachru sogta chrunca muruta. Nätan waquinmi juc tullulachru camacurun pachrac muruta”. 9Chaynuy nircurmi cay nirun: “Mayacarcayämagcuna, tantiagcagga cäsucurcay” nir. 10Chaypitam Jesús nä japalan quëdaruptinga, juc ishcay cayagcunaga chay chrunca ishcayniyog discïpuluncunawan, Jesusta tapurärin cay nir: “¿Imaninantag cayan chay tincuchiypa yachrachipäcamangayga?” 11Nipäcuptinmi Jesusga cay nirun: “Gamcunataga Diosmi musyarcayächishunqui mana canancama pisi musyanganta. Chayga cayan Diospa munayninchru cawaymi. Nätan Diospa munayninchru mana cawagcunataga mana tantiayta munapäcuptinmi imacunawansi tincuchiypa yachrayächï. 12Chaynuy cagcunapita isquirbishachrüga cay niyanmi: Rircararcayarsi manam ricapapäcungachu. Nätan mayarcayarsi manam tantiapäcungachu, Diosmansi manam cutipäcungachu, ni juchancunapitas manatan perdonashas capäcungachu”. 13Nircurmi Jesusga cay nirun: “¿Gamcuna manachu tantiapäcunqui imawansi tincuchiypa yachrayächingäta? Chauraga ¿imanuyparag tantiapäcunqui imawansi tincuchiypa lapan yachrachinata?” 14“Chay muruta wichig runanuymi cayan, Diospa ali willapanta willapacugga. 15Chaura chay waquin mayacugcunaga capäcun anag camiñunuymi. Chaymi murunuysi cayag ali willapata mayacurayaptilan, Asyag shamurga lapan mayanganta gongarachin. 16Waquin mayacugcunaga capäcun shala shala chracranuymi. Paycunas mayacurcanmi ali willapata, jinaman chrasquicurcansi cushisham. 17Nätan chay murunuysi mana sapichacusha carmi mana awantapäcunchu imatas. Chaymi Diospa willapanta mayacurcanganpita chregnipapäcuptin, jinaman imas cunchuycunata pasapäcurga, juchaman ishquipäcun. 18Waquin mayacugcunaga capäcun casha casha chracranuymi. Paycunas ali willapata mayacurcanmi. 19Nätan cay pachachru ima-aygas rurayninman pinsiarmi, capogniyog car ima-ayganmansi yupachicuycunam, jinaman imansi cayaptin mastarag ashiyaycunam, ali willapata gongapäcun. Chaymi Dios ningannuyga mana cawapäcunchu. 20Nätan waquin mayacugcunaga capäcun ali chracranuymi. Paycunas ali willapata mayacurcanmi, jinamanmi chrasquicurcan. Chaypitam paycunaga Dios ningannuy alita rurayar cawapäcun. Paycunapita waquinmi capäcun juc murulapita quima chruncata camacushanuy, waquinmi sogta chruncata camacushanuy, nätan waquinmi pachracta camacushanuy”. 21Chaypitas cay niraran: “¿Juc michïru ratashata acäsu chruranchi cajón ruyimanchu u cäma pachranmanchu? Manam. Chaytaga chruranchi ricäpayninmanmi shumag achicyänanpag. 22Chauraga pacashanuy cay yachrachingäcuna cayagsi mas guepaman musyacasham canga. Nätan canan mana musyashacunas canga shumag tantiachisham mas guepamanga. 23Chauragar mayacarcayämagcuna cäsucurcay”. 24Chaypitas niraran: “Mayacurcangaynuy rurapäcuy. Chaynuy rurapäcurga noga ningäcunata mas tantiagmanmi muyupäcunqui. 25Ningä razonpa chrasquicugcagtaga Diosga masmi yanapanga tantiayta. Nätan mana chrasquicugcagtaga ichicla mayacungalansi guechrusham canga”. 26Mastas Jesusga niraran: “Diospa munayninchru cawag runawan caynuymi ruracanga: Juc runa chracranman murururga, 27pagaspa u junagpa, ricchayar punuyar carsi, manam musyanchu imanuypa chay muru chicchimungantas. 28Chaynuymi ruracan alpachrüga: Puntataga wiñamun guewanuylaran. Chaypitam masla wiñaruptinga ricacämun espïgan, jina guepantaran chay espïgaga rurugyämun alisca chranin. 29Chaura nä pogoruptinga chay runaga jüsiwanmi ruturun apapäcunanpag”. Chay muru alisca chranin wiñagnuymi rurapäcunga Diospa munayninchru cawag runacunas. 30Chaypitas Jesusga niraran: “¿Imawantag tincuchichwan Diospa munayninchru cawag runacunata? ¿Imanirayantag? 31Paycunaga cayan nustäsa murunuymi. Chay nustäsa muruga lapan murucunapitas mas ichiclam. 32Nätan murunganchipita yargaramurga muyun jatun jachramanmi, canchrachru imas murushanchicunapitaga. Chaura rämancunas alisca jatunmanmi wiñan, jinaman cay pachachru pishgocunas gueshanta chaychru rurapäcunmi yachrapäcunanpag”. Chay muru chicchiramur alisca rämancuna wiñagnuymi Diospa munayninchru cawag runacunas capäcunga. 33Chaynuypam Jesusga ima-aygawansi tincuchiypa yachrachira, imanuysi mayacurcangannuy tantiapäcunanpag. 34Manam imatas yachrachigchu imawansi mana tincuchilarga. Nätan discïpuluncunataga japalancunatam chay yachrachingancunata shumag tantiachig. 35Chay junaglam nä pacha chacayaptin Jesusga nirun discïpuluncunata: “Acu, aywashun cay gochra chimpata”. 36Chaylam runacunata “Aywalä” nircur, discïpuluncunaga aywachicurcan Jesusta chay büquilawan. Jinatam gatirapäcura chaychru waquin büquicuna cayagsi. 37Nä aywarcayaptinmi gochrachru alisca walyayta galacuyun. Jinarcurmi chay walyaywanga yacus nä wiñacayara büquiman. 38Nätan Jesusga guepaman ashuyurmi punucarunag shumag jaunacuyur. Chaura discïpuluncunaga alisca manchacasham riccharärichin cay nir: “¡Yachrachig! ¡Ricchay, nämi talpuyanchi!” Chay niräriptin 39Jesusga sharcurcurmi chay walyaytawan yacutaga piñaparun cay nir: “¡Gasila cachracyay!” nir. Niptinga chayüram chay walyaysi, jinaman yacus amaynarun. 40Jinarcurmi Jesusga discïpuluncunata nirun: “¿Imanirtag gamcuna manchacararcayanqui? ¿Imanirtag mana yupachicarcämanquichu?” nir. 41Nätan paycunaga Jesús chaynuy ruraptinmi alisca manchacasha quiquincama tapunacurcara: “¿Pitag cay runaga? ¿Paytaga gochras walyagsi cäsucuruntag?” nir.


text:
Sándor Kocsis
Sándor Kocsis Peter sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin tarpuy killapi 1929 watapi paqarisqa Budapest llaqtapi - 22 ñiqin anta situwa killapi 1979 watapi paqarisqa Barcelona llaqtapi) mama llaqtayuq Unriya piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiqninmi kachkan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Internacional kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Sándor Kocsis.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sándor Kocsis.
- Estadísticas de la liga española
- Estadísticas con Hungría en RSSSF (inlish simipi)
- Estadística con Hungría en Sportmuzeum (inlish simipi)
- Datos con el Valencia CF


text:
José María Arguedas
José María Arguedas Altamirano, (* 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1911 watapi paqarisqa Antawaylla llaqtapi, Apurimaq suyupi; 2 ñiqin qhapaq raymi killapi 1969 watapi wañusqa Lima llaqtapi), Piruw mama llaqtayuq qillqaq, runakunap kawsayninmanta achkata willaspa qillqarqan.
Lliwmanta astawan Kastilla simipi qillqaspa, achkatapas Qhichwa simipi willarqan. 1956 watapi Pukyu llaqtapi Inkarrí nisqamanta willasqakunata qillqamurqan. Qhichwa runapura achka takiykunata uyarispa qillqarqan, Jorge Lira sutiyuq masinwanpas. Piruwpi wiraqucha qhapaqkunap kamachiyninrayku llakipayakuspa, 1969 wañuchikurqan.
Yayanqa rimapukuqsi karqan, Víctor Manuel Arguedas Arellano sutiyuqsi, mamantaq Victoria Altamirano sutiyuqsi.
Kawsay qillqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
José María Arguedas Altamirano, nasirqa chunka pusaqniyuq enero killapi waranqa isqun pachak chunka hukniyuq watapim Antawaylla llaqtapi, Antawaylla pruwinsya, Apurimaq suyu nisqapi. Taytanmi karqa Victor Manuel Arguedas Arellano, Qusqu llaqtamanta abogado achka llaqtakunapim juez kaypi purirqa, mamanñataqmi Victoria Altamirano Navarro sutiyuq karqa, Antawayllapi qapaq runa aylluyuq karqa. Iskay wata suqta killachayuq kachkaptinmi mamitan wañukurqa, kulikuwan unquspan; chaymi taytan-law awilanwan tiyapakurqa, Teresa Arellano sutiyuq, Antawaylla llaqtapi.
1915 watapi taytanta Juez de Primera Instancia Lukana pruwinsyapi Ayakuchu suyupi nombraptinku chay llaqtaman rirqa, manaraq unay tiyachkaspa San Juan Lukanapi asindayuq qapaq warmiwan taytanqa kasararukurqa, Grimanesa Arangoitia Iturbi Viuda de Pacheco sutiyuqwan chaymi kachkan (1917) waranqa isqunpachak chunka qanchisniyup watapi. Hinaptinmi warmallaraq José Mariaqa Lukana llaqtaman viajarqa, qipamamanwan huñunakunanpaq; yuyarinapaq hinam viajasqa, chaytam wiñaypaq yuyarirqa. Chay musuq ayllunqa Pukyu llaqtapi tiyarqa, capital de provinciapi. 1919 watapi, Augusto B. Leguía kamachikuynin qallarichkaptin, taytanqa, contrapartin politikamanta kaptin, Juez kayninmantam qarquchikurqa hinaptinmi abogado litigante kasqanman kutiykuspan hinaspapas viajeroman kutirikurqa, purisqan raykum maynillanpi ayllunta watukarqa.
Kay warmakaspan tiyasqan timpu Arguedaspaqa mana qunqaymi qipamamanwan hinaspa qipamamanpa qari churin Pablo Pachecowan ñakarisqanta. Payqa qusanpa churintaqa millayllatañan chiqnirqa, hinaspanmi hacindapi yanapakuq runakunawan kuska tiyananpaq kamachirqa. Chay qipamamanpa qari churinqa maqarariq yunpayta sintichiq ima kasqa hinaspapas huk kuti mana munachkaqta qawachisqa india violasqanta. Kay hawa wawqinpa ruwasqantam wiñaypaq yuyanqa rikuchkanmanpashina sayachkaqta gamonal abusivo, ñakarichikuq rumi sunqu chaymanta lujurioso obra literaria qillqasqanpi. Indiyukunapa chawpillanpim kuyayta tarirqa ayllunkunapi mana kuyakuy tarisqanta, sutinchakuspa paykunapa kawsasqanwan, pachamamatan aswan kuyana nispan tawnachakurqa.
Julio killapi 1921 watapim qipamamanpa wasinmanta Aristides sutiyuq kuraq wawqinwan ayqikurqa; hacienda Viseca sutiyuman iskayninku rirqa, tiyunku Manuel Perea Arellanopaman, San Juan de Lucanas llaqtamanta pusaq kilumitro puriypi. Iskay watam chaypi tiyarqaku, mana taytayuq, kampu runawan kuskam tiyarqanku chakra llamkaypi yanapakuspanku. José Mariapaqa chay watakunallam allin sumaq kusisqa kawsaynin karqa. 1923 watapi ayqikusqanmanta kutimun taytan pusapamuptin, paytam unay puriysirqa may llamkaq risqanmanpas, chaypin yaqa iskay pachak llaqtakunta riqsirqa. Wakinmi kaykuna Wamanga, Qusqu hinaspa Awankay. Kay puchuq llaqtapim, wawqin Aristidespiwan, Colegio Miguel Grau Padres Marcedarioskunapaman internasqa yaykurqaku, chaykama taytanqa llamkayninwan purillachkan. Chay Peru llaqtapa uraynipi purisqan hinaspa Abancay colegiopi internado kasqantawan yuyarisqantam novelanpi qillqanqa Los Ríos Profundos sutiyuqta, kay kaqqa allinkaq qillqayninmi.
1925 watapi aksidintakuspa iskay diduntapas paña kaq makinmanta wituchikasqa. 1926 watapi Ica llaqtapi estudios secundarios nisqata qallarirqa, aqukama costa peruanapi, chay raykun tunpanta qunqarqa sierra llaqtakunapa kawsayninta chay warma kaspan tukuy yachasqantapas. Pay kikinmi ñakarirqa imaynas chaypi costa runa puna runata (serranukunata) pisichaspanku sarutyasqanta. 1928 watapim Huancayo llaqtaman purirqa, hinaya estudiachkan chaypin qallarirqa allin qillqaq runa kasqanta revista estudiantil Antorcha sutiyuqpi yanapakuspa. 1930 watapim Yauyos llaqtapi unay tiyarqa, taytanwan kuska. Iskay wata estudiasqanmanta chaymi (1929 watamanta 1930 watakama), Nuestra Señora de la Merced colegiopi examenta haywapurqa, Lima llaqtapi, mana maystruyuq may puna llaqtakunapichiki estudiasqanmanta.
1931 watapi, iskay chunka watayuqña kachkaspanmi, Lima llaqtapi tiyarqa chaypim yaykurqa Facultad de Letras de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos nisqaman. Taytan wañusqan hawam, wataña tiyachkaptin, kawsananpaq pay kikinmi imatapas ruwanan mikunanpaq chaymi auxiliar-hina Administracion de Correos nisqaman yaykurqa llamkapakuq.
1933 watapi rikurichimun huk kuwintu qillqasqanta: Warma Kuyay sutiyuqta. 1935 watapi kaq rikurichillantaq Agua, qallariq kaqnin kuwintu libruta, chaywanmi chaskirqa Iskay kaq allinnin llamkay kasqanta Revista Americana de Buenos Aires llaqtamanta. 1936 watapim Augusto Tamayo Vargas, Alberto Tauro del Pino hukkunapiwan, Palabra sutiyuq revistatam hatarichirqaku, chay revistapin José Carlos Mariateguipa ideologianmanta rimarqaku. 1937 watapi prisu churachikun protestas estudiantiles nisqapi purisqanmanta general Camarotta chayamusqanwan, chaymi kasqa jefe de una misión policial de la Italia fascista. Penal “El Sexto” sutiyuqman Limapi pusachikurqa, pusaq killam chaypi wichqarayarqa, chaytapas qipaman kikin sutiyuq novela qillqananpaq yuyanqa.
Chaymanta as tunpantawan, Licenciaturayuqña Literaturapi Universidad San Marcospi, maystru-hina Colegio Nacional Mateo Pumacahua Sucuani llaqtapi yachachiyta qallarirqa, departamento del Cuzco nisqapi, Castellanota hinaspa geografiatawan yachachirqa (1939-1941). Alumnunkunawan kuskam, chay law llaqtakunapa folklorninmanta llamkarqaku. Chaypin yachakurqa etnólogo kasqanta. Chaynallataqmi Celia Bustamante Vernal sutiyuq warmiwan kasarakurqa, Peña Cultural Pancho Fierro nisqapa promotoranwan (1939), chayllapim artistakuna hinaspa intelectualkunapas huñunakurqa.
1941 watapi rikurichirqa Yawar Fiesta qillqasqan sutiyuqata, qallariqnin kaq novelanta. Octubre killapi 1941 watamanta nubimri killa 1942 watakamam, Ministerio de Educación qayan reforma de los planes de estudios secundarios nisqapi yanapananpaq. Profesorkunamanta sayaspan Congreso Indigenista Interamericano de Pátzcuaro nisqamanta 1942 watapi kutimuspan, kaqmanta profesor de Castellano yachisqanman Colegio Nacional Alfonso Ugarte, Nuestra Señora de Guadalupe chaymanta Mariano Melgarpiwan Lima llaqtapi yaykupun profesor-hina yachachisqanman.
1944 watapi unquyta qallarrin mana imapaqpas kallpayuq kay, pisipay, mana puñuy atiy, mana munachkaspa imapas munaq icha llakikuychu karqapas, chay raykum lisinsiata sapa kutilla mañakuq profesormanta llamkapakusqanpi. Chaykunatan yachakun wawqin Aristidesman kartasqanpi tunpantapas churallantaq kikin sapa punchaw qillqasqanpi El Zorro de Arriba y el Zorro de Abajo novela wañuptinña rikurichisqankupi. Pichqa watas, kikin willakusqan-hina, mana qillqayta atirqachu. Qaliyapurqanmi, ichaqa unquq-unqullamanmi tukupurqa.
1948 watapi, yachachisqan uraskunata pisiyachipurqaku hinaspapas manaña imapaqpas aypaqtaña qullqita Ministerio de Educacionpi profesor-hina llamkasqanmanta chaskirqa, comunistapaqmi propagandata ruwachkanki nispan. Qipamanqa wiñaypaq qarqupunku (1949). Manuel A. Odria sutiyuq dictador kamachikuynin chaypacha kachkarqa. Imaynaña kaptinpas, hinam llamkarqa huk institucionkunapi runapa kawsaynin waqaychananpaq hinaspa purichinanpaq.
Marsu killapi 1947 watapi Conservador General de Folklore del Misterio de Educación nispa sutichachikurqa, chaymanta Jefe de la Seccion Folklore nisqaman siqarqa, Bellas Artes, hinaspa kikin chay Ministerio de Educacionllapitaq karqa (1950-1952). Chaypim imaymanata ruwarqa allin Cultura Popular llipillan llaqtakunapi purinanpaq. Pay raykum, Jacinto Palacios, allin kaq Trovador Andino sutichasqa, kay kutimanta pacham chayraq Musica Andina grabayta qallarirqa chaymi 1948 watapi kachkan. Chay raykum mana haykappas-hina teatro Municipal hinaspa teatro Segura nisaqpas chayraq punkunta kicharqaku arte andino nisqaman.
1950 watamanta 1953 watakaman cursos de Etnología chaymanta Qhichwa rimaytawan Instituto Pedagógico Nacional de Varones nisqapi yachachirqa. 1953 watapin Director Instituto de Estudios Etnológicos kunan Museo de la Cultura Peruana sutiyuqpi sutichachikurqa, chunka watantinmi chaypi llamkarqa; hinallataqmi kamachirqa revista Folklore Americano sutiyuqta chaypas partinmi karqa Comité Interamericano de Folklore, chaypi ichaqa yanapakullarqa.
La Muerte de los hermanos Arango sutiyuq kuwintuwan, 1953 watapi riqsichisqanwanmi, llallirqa allin ñawpaqkaq primyuta Concurso Latinoamericano de Cuento México llaqtapi. 1954 watapi riqsichirqa taksa novelata Diamantes y Pedernales sutiyuq qillqasqanta.
Allin profesional kananpaq, Universidad Nacional Mayor de San Marcos especializakun Etnología yachaypi, grado de bachillerkaman chayarqa 20 -12 -1957 tesista La Evolucion de las Comunidades Indigenas sutiyuqta ruwarqa, chay llamkaywanpas Premio Nacional Fomento a la Cultura Javier Prado sutiyuqta 1958 watapi llallillantaq. Chaymi qallariy kutipi Europaman rirqa, Unesco becata quptin, España llaqtapi, hinaspa Francia llaqtapipas achka ruwaykuna estudiananpaq. España llaqtapi kachkaspanmi, Arguedas Zamora comunidadkunapa chawpinpi tapukachakuspa maskarqa, maypim kay andino kawsayninchikpa España lawpi sapin nispan maskarqa, chaymi tesis dukturalninpaq allin kanqa: Las Comunidades de España y el Perú, chaywanmi pichqa punchaw julio killapi 1963 watapi graduwakurqa.
1958 watapi riqsichirqa Los Rios Profundos, kay novelam paypa kawsayninmanta riman, chaywanmi 1959 watapi Premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma sutiyuqta chaskirqa. Kay novelanmi wakin qillqasmantaqa aswan allin nirqaku. 1958 watamanta 1968 watakaman catedrático de Etnología Universidad de San Marcospi karqa. Hinallataq Universidad Nacional Agraria La Molina nisqapipas 1962 watamanta 1969 watakama yachachirqa. 1961 watapi novela qillqasqanta riqsichirqa El Sexto sutiyuqta, chay qillqasqanwanpas, iskay kutiña, premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma 1962 watapi chaskirqa. Chay qillqasqanqa novelapuni Lima karsilpi kikinpa kawsayninmanta wichqarayaspan willakusqanmi, chay karsiltaqa wichqapunkuñam 1986 watapiraq.
1962 watapi riqsichirqa la Agonía de Rasu Ñiti. Chay watallapitaqmi Berlín Occidental (Alemania) llaqtaman rirqa, chaypin kicharikurqa qallariq kaq kutipi coloquio de escritores iberoamericanos, revista Humboldt sutiyuqpa hawanpi.
1963 watapi Director de la Casa de la Cultura del Perú sutichachikurqa, chaypi allinta profesional-hina llamkarqa; allinta llamkachkaspanmi, hamuq watapi llamkasqanta saqipurqa, presidente de la Comisión Nacional de Cultura nisqata sayapakuspa.
1964 watapi riqsichirqa allin munapakusqan qillqayninta: Todas las Sangres, allin sumaq novelan willakuymantam riman, chaywanmi achka clasi runa Perú llaqtapi tiyasqanta hinaspapas chiqninakuy-hina hawa llaqtakunapi kunan tiempo chayamusqanwan rikuchiyta munarqa. Chay watallapitaqmi yachachiypi llamkasqanmanta Palmas Magisteriales en el grado de Comendador hinaspa Resolucion Suprematawan kikin presidente Fernando Belaunde Terry prisedentipa firmasqan “gracias por los servicios prestados a favor de la cultura nacional” nispa riqsipurqaku. Director del Museo Nacional de Historia nispanmi suticharqaku, chaypim llamkarqa 1966 watakama.
1965 watapi, ñawpaq kaq warminmanta rakinakuspa, mama Sybila Arredondo sutiyuq Chile llaqtamanta warmiwan kasarakurqa, paywanmi wañunankama kuska tiyarqa. Unay watakunamanta Sybila karsilpi wichqachikurqa Perupi llaqtapi Sendero Luminoso terroristakunawanmi huñulla purinki nispa tunpachikuspan hinaptinmi 2002 watapiñam llaqtanmanpas kutirqa.
Allin profesionalhina llamkachkaspa, 1966 abril killapi Arguedas sipikuyta munarqa. Kay qillqaq runa sapa kuti yunpayta unquspa ñakarichkarqa ñawpa watakunamantaraq. Chaymantaqa, manaña allinñachu kawsaynin karqa. manañam pitapas rikuyta munaqñachu manam Ministerio de Educación nitaq mayqin llamkananmanpas riyta munaqñachu, aswan Universidad Agraria hinaspa San Marcos chayllapiñan yachachisaq nirqa. Rikunusichikurqa psiquiatra chilena Lola Hoffmann sutiyuqwan qaliyanampaq, paymi nirqa, hanpikuyta munaspaykiqa, qillqanallaykim nirqa. Chay raykum kuwintu librukunata rikurichirqa: Amor mundo y todos los cuentos 1967 watapi chaymanta, tunpan qipaman, wañuptinña: El zorro de arriba y el zorro de abajo rikurichirqaku.
1968 watapi Universidad de San Marcospi yachachiynin tukun, chaymanta, yaqa kuskalla, departamento de Sociología de la Universidad Nacional Agraria La Molina jefe nispan suticharqaku, chayllapiñam aswan llamkarqa. Chay watallataqmi premio Inca Garcilaso de la Vega nisqata chaskirqa, contribución al arte y las letras del Perú chay rayku. Chaypim runapa qayllanpi discursarqa: No soy un aculturado nispan.
Chaymanta, chay punchawkuna mana allin kaynin kaqmanta rikurimurqa hinaptin yapamanta sipikuynin munay rikurimullantaq chaymantapas rimallantaqmi qallariqnin pay kikinpa sapa punchaw qillqasqanpi, kaqllataqmi churarqa novelanman wañuptinña rikurimusqanpi. Universidad Agraria llamkasqanta kutichipun manañam llamkasaqñachu nispa hinaspa 28 noviembre killapi 1969 watapi universidad bañupi wichqarukuspan umanpi balyakurqa, chay raykum wañurqa, pichqa punchawpunim yunpayta ñakarispan (2 de diciembre 1969).
Panpakusqan punchaw, pay sapa punchaw kikin qillqasqanpi mañakusqanta-hina, tukipakuq tayta Máximo Damián violinta waqaykachirqa almapa qayllanpi, arpista Luciano Chiara chaymanta dansaqkuna Gerardo hinaspa Zacarías Chiara-piwan kuska, hinaspam almapa qayllampi pisillata rimarqa, chay rimayninpiñtaqmi yuyarichirqa imaynas kuyay sunqu hawa runa indígena nisqa kasqanta, kuyayllatañam llakiykukurqa wañukusqanwan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Agua. Los Escoleros. Warma Kuyay (Willakuykuna, Compañía de impresiones y publicidad, Lima, 1935)
- Yawar Fiesta (Kawsay rikch'a, Compañía de impresiones y publicidad, Lima, 1941)
- Diamantes y Pedernales. Agua (Willakuykuna, Juan Mejía Baca y P.L. Villanueva, editores, Lima, 1954)
- Los ríos profundos (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1958)
- El Sexto (Kawsay rikch'a, Juan Mejía Baca, Lima, 1961)
- Túpac Amaru Kamaq taytanchisman. Haylli-taki. A nuestro padre creador Túpac Amaru. Himno-canción. (Harawi, Ediciones Salqantay, Lima, 1962)
- La agonía de Rasu Ñiti (Willakuy, Taller Gráfico Ícaro, Lima, 1962)
- Todas las Sangres (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1964)
- Pongoq mosqoynin (Willakuy, Ediciones Salqantay, Lima, 1965)
- Oda al jet (Harawi, Ediciones de la Rama Florida, Lima, 1966)
- Algunas observaciones sobre el niño indio actual y los factores que modelan su conducta (Hamut'aykuna, Consejo Nacional de Menores, Lima, 1966)
- Notas sobre la cultura latinoamericana (Yuyaychakuykuna, con Francisco Miró Quesada y Fernando de Szyszlo, Taller Industrial Gráfica, Lima, 1966)
- Amor Mundo y Todos los Cuentos (Willakuykuna, Francisco Moncloa, editores, Lima, 1967)
- Las Comunidades de España y del Perú (Huk Liwru, Universidad Nacional Mayor de San Marcos, Lima, 1968)
- Qollana Vietnam Llaqtaman / Al pueblo excelso de Vietnam, (Harawi, Federación de Estudiantes de la Universidad Agraria, La Molina, 1969)
- El Zorro de Arriba y el Zorro de Abajo (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1971)
- Katatay y otros poemas. Huc jayllikunapas (Harawikuna, Sybila Arredondo de Arguedas-pa liwruchasqan, Instituto Nacional de Cultura, Lima, 1972)
Qhichwa simiman t'ikrasqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- José María Arguedas: Warma kuyay y otros relatos [Yawar willay, Sapan Churi = Hijo solo]. Traducción als quechua de Gloria Cáceres Vargas. Edición bilingüe, con introducción de Gonzalo Espino. Lima, Editorial San Marcos, 2011.
- José María Arguedas: Warma Khuyay. Kastilla simimanta runasimiman t'ikraq: Jaime A. Pantigozo Montes. Centro de Educación y Comunicación Guamán Poma de Ayala, Qusqu 2007.
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José María Arguedas.
- http://arguedas.org/
- José María Arguedas-pa uyarispa qillqasqan qhichwa simipi takikuna
- Warma Khuyay. Qillqaq: José María Arguedas. Kastilla simimanta runasimiman t'ikraq: Jaime A. Pantigozo Montes (PDF, 640 kB)
- Los Blogs de Huacho: Categoria: José M. Arguedas
- Arguedasmanta widyu