c: application/epub+zip

text:
Yachachikuykuna
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
“[Jehova] Diosnikitam kuyanki”
12 PAGINAPI • TAKIKUNA: 3, 65
17 PAGINAPI • TAKIKUNA: 84, 72
Hukmanyasqakunata Jehova Dios hina qawasun
23 PAGINAPI • TAKIKUNA: 77, 79
Iñiqmasinchikkunata yanapasun imapas ruway atisqankupi ñawparinankupaq
28 PAGINAPI • TAKIKUNA: 42, 124
▪ “[Jehova] Diosnikitam kuyanki”
▪ “Kuyankim runamasikita”
Kay iskaynin yachachikuykunapim qawasun Jesuspa rimasqan iskay hatun kamachikuykunamanta. ¿Ima niytam munachkarqa tukuy sonqonchikwan, tukuy vidanchikwan hinaspa tukuy yuyayninchikwan Jehova Diosta kuyanamanta Jesus rimaspanqa? ¿Imaynatam qawachichwan runamasinchikta kikinchikta hina kuyasqanchikta?
▪ Hukmanyasqakunata Jehova Dios hina qawasun
▪ Iñiqmasinchikkunata yanapasun imapas ruway atisqankupi ñawparinankupaq
¿Imaynatam yanapachwan mana kaqpaq hina hapikuqkunata? Chaymantam kay iskaynin yachachikuykuna rimachkan. Rimachkantaqmi mozo-sipaskunatawan chayllaraq bautizasqa kaqkunata imapas ruway atisqankupi ñawparinankupaq imayna yanapanamantapas.
3 Ama imawanpas harkachikuychu iñiynikipi ñawparinaykipaq
8 ¿Imaynatam yanapachwan divorciasqa kaqkunata?
PORTADA: Testigokunam Okavango mayupi challwirukunaman Diosmanta willachkanku mbukushu rimaypi
2.021.000
2.096
47
5.735
CRISTIANOKUNAPA tiemponmanta ñawpaq 537 kaq watapim Israel runakuna Babilonia nacionmanta lloqsirqaku, chaypim Jehova Dios paykunata yanaparqa Jerusalenman kutispanku imayna ñanninta rinankupaq. Paymi nirqa: “Runakunapaq allichaychik ñanta. Ñanta sumaqta kichaychik. Ruminkunata sumaqta wischuychik”, nispa (Is. 62:10). ¿Imaynatam judiokunaqa chayna nisqanta kasukurqaku? Ichapas wakinku ñawparqaku ñanta allichanankupaq hinaspa sumaqta pampayachinankupaq, chaynapi qepa hamuqkuna mana sasachakuspa rinankupaq.
Israel runakunapa purisqanku ñantam tupachichwan Diospa llaqtanpi ima llamkaytapas haypaywan. Jehova Diosqa munan lliw serviqninkuna mana sasachakuspa iñiyninchikpi ñawparinanchiktam. Chayraykum Palabranpi niwanchik: “Cuidadowanyá puriy. Maymi sarusqaykita qawaspayki. Chaynata ruraspaykiqa segurom kawsakunki”, nispa (Prov. 4:26). Bibliapa chayna nisqanqa manam mozo-sipaskunallatachu yanapan aswanqa llapallanchiktam.
Pipas mozo-sipasmanta rimaspaqa wakinpim ninku “tukuy imapas makillanpim kachkan” otaq “kay Pachapiqa tukuy ima munasqantam haypanqa” nispa. Arí, yaqa llapanpim mozo-sipaskunaqa kanku kallpankupi, chaylla imatapas yachaq hinaspa imatapas haypay munaq. Chayraykum Bibliapas nin: “Mozokunapa kallpanqa paykunapa adornon hinam”, nispa (Prov. 20:29). Sichu huk mozo-sipas yachayninta chaynataq kallpanta servichikunqa Diosta servinanpaq hinaspaqa Diospa llaqtanpim tukuy ima llamkaykunata haypaspan cheqap kusikuyta tarinqa.
Kunan tiempopi runakunaqa mozo-sipaskunapa yachayninkupi hinaspa kallpankupim astawan reparanku. Chaymi Jehova Diosta serviq mozo-sipas colegionpi allinta ñawpariptinqa, profesorninkuna otaq estudiaqmasinkuna hikutanku universidadpi estudianankupaq chaynapi kay Pachapi tukuy imakunata haypanankupaq. Wakinpiqa ichapas allin pukllaq kasqanrayku hikutanqaku chayman qokuspan reqsisqa kananpaq. ¿Haykapipas chaynapi tarikurqankichu? ¿Yaqachu pitapas chaynapi tarikusqanta qawarqanki? ¿Imataq pi cristianotapas yanapanman allinta tanteananpaq?
Bibliapa yachachikuyninkunam yanapasunkiman allinta tanteanaykipaq. Eclesiastes 12:1 nin: “Mozollaraq kachkaspaykiyá unanchaqnikimanta yuyariy”, nispa. ¿Imaynatam unanchaqnikimanta ‘yuyariwaq’? Hinaspa, ¿imaynatam llapanchikpas chayta ruwachwan?
Rimarisun África lawmanta Eric* sutiyoq iñiqmasinchikmanta. Payqa pelota haytaypim allinta pukllaq, chaymi 15 watanpi kachkaptin nacionninpi pelota haytaqkunapa huk kaqnin kananpaq akllayta munarqaku. Chayna kaspanqa pisi tiempollamantam Europa lawpi aswan yachachisqa kaspan pelota haytaypi ancha reqsisqaña kanan karqa. Ichaqa, ¿yaqachu chayna tanteayqa yanapanman karqa Bibliapa nisqanman hina Unanchaqninmanta yuyarinanpaq? Qawasunchik iñiqmasinchik Eric imata akllakusqanmanta hinaspa chayna tanteakusqan imayna yanapawananchikmanta.
Escuelallapiraq kachkaspanmi Ericqa Jehova Diospa testigonkunawan Biblia estudiayta qallaykurqa hinaspanmi yacharurqa kay Pachapi sasachakuykunata Unanchaqninchik allichananmanta. Yacharurqataqmi Diospa munayninta ruwananpaq tiempontawan kallpanta servichikuynin ancha allin kasqanmanta. Chaymi pelota haytaypi allin reqsisqa kananmantaqa bautizakuruspan iñiyninpi ñawpariyta qallaykurqa. Tiempopa risqanman hinam siervo ministerial karqa, chaymantañataqmi Solterokunapaq Bibliamanta Escuelaman rirqa.
Pelota haytayta akllakuspanqa ichapas allin reqsisqa hinaspa qollqesapa kanman karqa. Ichaqa yacharqam Bibliapa kayna nisqan cheqap kasqanta: “Apu runapa kapuqninqa mana vencey atina llaqtamanmi rikchakapun. Apu runapa qori-qollqenqa amparakuna alto-alto perqamanmi rikchakapun” (Prov. 18:11). Arí, runapa imamantapas harkaqninman rikchakuq qollqenqa chinkaruq waspiy hinallam. Qollqesapa kayta haypay munaqkunaqa ‘llakillapim’ tukunku (1 Tim. 6:9, 10).
Achka mozo-sipaskunam ichaqa tukuy tiemponkuwan Diosta servinankupaq akllakusqankurayku ancha kusisqa tarikunku. Ericmi nin: “Kunanqa achka precursorkunamanta huk kaqninmi kani. Chaypi kayqa ancha kusikunapaqmi hinaspapas Jehova Diostam anchata agradecekuni allinta tanteanaypaq yanapawasqanmanta chaynataq kusisqa kayta haypasqaymanta”, nispa.
¿Ima niwaqtaq qanmanta? Kay Pachapi kaqkunata haypanaykimantaqa, ¿imanasqataq mana tanteakunkichu precursor kaspayki Jehova Diosta astawan servinaykipaq? (Qaway 6 kaq paginapi yachachikuyta.)
Huk iñiqmasinchikmi señoranpiwan Estados Unidos Betel wasita watukurqaku, paykunam anchata admirakurqaku chay Betelpi llamkaqkuna kusisqa kasqankuta qawaspanku. Chaymanta qepamanmi señoran kaynata qellqarqa: “Tukuy imayoq kawsakuytam amañarurqaniku”, nispa. Ichaqa, paywan qosanmi tantearurqaku Jehova Diosta tukuy tiemponkuwan servinankupaq.
Qallariypiqa, imata ruwanankupaq tanteasqankuqa sasaniraqmi karqa. Huk kutipim ichaqa sapa punchaw Bibliata estudianapaq folletopa nisqanpi yuyaymanarqaku. Chay textom horqosqa karqa Juan 8:31 nisqanmanta, chaypim Jesus nirqa: “Sichu qamkuna seguinkichik nisqaykunata hinaspaqa cheqap discipuloykunam kankichik”, nispa. Chaypi yuyaymanaspankum nirqaku: “Kapuqllanchikwan kawsakunapaq imataña ruwananchik kaptinpas manam yanqapaqchu kanqa”, nispa. Chaymi hatun wasinkuta rantikururqaku, qepancharqakutaqmi mana yanapaqnin kaqkunatapas hinaspankum aslla Testigokunapa kasqan congregacionman astakurqaku. Kunanqa precursormi kanku hinaspapas Salonkunata hatarichiypim llamkanku, yanapakunkutaqmi asambleakuna apakunanpaqpas. ¿Imaynam tarikunku? Paykunam ninku: “Anchatam kusikuniku kapuqllanchikwan kawsakunapaq Jehova Diospa llaqtanpa nisqanta kasukuspayku”, nispa.
Salomonmi nirqa: “Qamqa puntamanyá qaway. Qamqa ñawpaqllamanyá qaway”, nispa (Prov. 4:25). Imaynam carro manejaqkunapas ñawpaqllankuta qawanku, chaynam ñoqanchikpas Diospa llaqtanpi ima llamkaykunata haypananchikpaqqa mana imawanpas harkachikunachu.
¿Ima llamkaykunata haypanaykipaqmi kallpanchakuwaq? Chaykunamanta hukninmi kanman tukuy tiempoykiwan Diosta serviyniki. Hukñataqmi kanman aslla Testigokunapa kasqan congregacionman otaq congregacionpi achkallaña iñiqkuna kaptinpas huk-iskaylla ancianokunapa chaynataq siervo ministerialkunapa kasqan congregacionman astakuy. ¿Kallpanchakuwaqchu yanapakunaykipaq? Chaypaq ¿manachu tapukuwaq congregacionkunata watukuq ancianota? Sichu karu llaqtapi Dios serviyta munaspaykiqa ima congregacionpi yanapakunaykipaqmi tapukuwaq.*
Kaqmanta rimarisunchik Isaias 62:10 nisqanmanta. Wakin judiokunaqa sinchitachá llamkarqaku ñankunata kichaypi hinaspa allichaypiqa, chaynapi Israel runakuna llaqtankuman hawkalla chayanankupaq. ¿Yanqapaqchu chay ruwasqanku karqa? Manam, Diospa llaqtanqa may risqanmanmi chayarqa. Diospa llaqtanpi ima llamkaytapas haypanaykipaq kallpanchakuspaykiqa ama hukmanyaruychu. Imapas sasachakuykunata atipaspayki Diospa yachayninta hinalla mañakuy. Chaynata ruwaptikiqa Jehova Diosmi yanapasunki ‘maymi sarusqaykita qawaspayki’ ñawparinaykipaq (Prov. 4:26).
^ par. 8 Wakin sutikunaqa cambiasqam kachkan.
^ par. 18 Qaway Organizados para hacer la voluntad de Jehová niq libropa, 111 hinaspa 112 paginankunata.
Bibliapiqa manam tarinchikchu chayna ruwaypa contranpi nisqantaqa.
Bibliapa achka willakuyninkunapim tarinchik wakinpi ayata otaq wañusqapa tullunta kañasqankumanta (Jos. 7:25, Chuya Qellqa, 2012; 2 Cron. 34:4, 5). Chayna ruwasqankuqa ichapas qawachiq chay wañuqkuna mana pampanapaq hina kasqankuta. Ichaqa, manam chayraykuchu wakinpiqa kañaqku.
Rimarisunchik rey Saul hinaspa paypa kimsan churinkuna wañusqankumanta Bibliapa willakusqanta. Llapankum wañururqaku Filistea runakunawan peleasqankupi. Huknin churinmi karqa Davidpa amistadnin Jonatan. Galaad lawpi Jabes llaqtayoq Israel runakuna chayna wañurusqankumanta yacharuspankum tawan ayakunata hoqariramuspanku kañarqaku, tullunkutañataqmi pamparurqaku. Chayna ruwasqankumantam David paykunata alabarqa (1 Sam. 31:2, 8-13; 2 Sam. 2:4-6).
Bibliapa nisqanman hinaqa, Jehova Diosmi wañukuq runakunata kawsarichimunqa. Wañusqapa tullunkuna kañasqa otaq mana kañasqa kaptinpas, Jehova Diosqa mosoq cuerpoyoqtañam kawsarichiyta atinman. Rimarisun Jehova Diosta serviq Sadracta, Mesacta hinaspa Abed-negota, rey Nabucodonosor kamachiptin rupachkaq hornoman wischuykusqankumanta. Paykunaqa manam manchakunankuchu karqa cuerponkuta nina ruparuptin Jehova Dios mana kawsarichiyta atinanmantaqa (Dan. 3:16-18). Chaynatam nichwan Nazi tropakunapa carcelninkupi wañuchispanku kañasqa cristianokunamantapas. Diosman sonqo wakin cristianokunañataqmi imapas toqyaruptin otaq imawanpas wañukuptinku tullullankupas mana karqachu. Chayna kaptinpas, kawsarimunqakum (Apoc. 20:13).
Jehova Diosqa manam wañuqkunapa tullunkunataraqchu huñunan kawsarichinanpaqqa. Chayna kasqantam qawachiwanchik hanaq pachapi kawsanankupaq cristianokunata kawsarichisqan. ‘Espiritupa yanapakuyninwan kawsarimuq’ Jesus hinam paykunapas kawsarimuspankuqa hina kaqlla kanku piensayninkupi hinaspa imayna kayninkupi. Ichaqa manam aycha cuerpoyoqñachu kanku. Hanaq pachamanqa rinku manam aychayoq tulluyoqchu (1 Ped. 3:18; 1 Cor. 15:42-53; 1 Juan 3:2).
Kawsarimunapaq suyakuyninchikqa manam ayanchikta ima ruwasqankumantachu. Aswanqa, imapas nisqankunata ruwaq Diospi iñisqanchikmantam (Hech. 24:15). Ichapas mana allin-allintaqa entiendesunchu wañusqakunata ñawpaqpi imayna kawsarichisqanmantaqa otaq hamuq tiempopi imayna kawsarichinanmantaqa. Chayna kaptinpas, Jehova Diospim hapipakunchik, paymi ‘creenanchikpaq’ Jesusta kawsarichirqa (Hech. 17:31; Luc. 24:2, 3).
Wañuqpa ayanwan ima ruwanankumanta tanteaspankuqa, cristianokunaqa yachanankum chay llaqtapi runakuna chayna ruwaymanta imayna piensasqankuta chaynataq autoridadkuna imayna qawasqankuta (2 Cor. 6:3, 4). Hinaptinqa, ayata kañayqa otaq mana kañayqa sapakamamantam otaq sapa familiamantam.
Yaqapaschá achka divorciasqakunata reqsinki. Arí, kunan tiempopiqa rakinakuyqa maypiñapas kanmi. Huk willakuypa nisqanman hinaqa, Polonia nacionpis kimsa chunka watankupi kaqkuna kimsa hinaspa soqta watallaraq casarasqa kachkaspanku divorcianakuyman chayanmanku. Ichaqa manam chayna watankupi kaqkunallachu rakinakunku.
Arí, España nacionmanta Instituto de Política Familiar nisqapa willakusqanman hinaqa, “Europa lawpim iskay casarasqakunamanta huk divorciakunku”. Yaqa chaynam huklaw nacionkunapipas.
¿Imaynam tarikunku divorcianakusqanku qepaman? Europa lawmanta kaq casado vidamanta consejaq warmim nirqa kaynata: “Divorcioqa casarasqa kasqankupi mana allin kawsasqankutam sutillata qawachin, chayqa llumpay hukmanyanapaqmi”, nispa. Nirqataqmi “divorcianakusqanku qepaman piñasqa, ñakakuywan, llumpay hukmanyasqa hinaspa penqaypi tarikusqankumanta”. Chayna tarikuqkunaqa, wakinpiqa wañurachikuytam piensanku. “Divorcianakuspanku tukuy imamanta rakinakuruspankupas, pasaypaq hukmanyasqam hinaspa sapallankum tarikunku. Paykunaqa ichapas tapukunmanku: ‘¿Kunanqa imaynataq kasaq manaña casarasqa kaspayqa? ¿Imatataq vidaywan ruwasaq?’”, nispa.
Ewa sutiyoq cristianam ñawpaqpi imayna tarikusqanmanta yuyarispan nin: “Divorciakurusqay qepaman vecinoykuna hinaspa llamkaqmasiykuna ‘divorciasqa’ niwaptinkum llumpayta penqakuq kani. Chaynata niwaptinkum piñasqa tarikuq kani. Qosaymi saqeruwarqa iskay taksa warmachaykunatawan, chaymi wawaykunapaq tayta-mama karqani”, nispa.* Adam sutiyoq iñiqmasinchikmi chunka iskayniyoq wata congregacionpi anciano karqa, paymi nin: “Mana valeqpaq hina hapikuspaymi wakinpiqa piñasqa tarikuni hinaspapas sapallay kaytam munani”, nispa.
Wakinkuqa unay wataña divorciasqa kaspankupas hinallam kallpanchakunku llumpay hukmanyasqa tarikusqankumanta allinyanankupaq. Ichapas piensanmanku mana pipas llakipayasqanta. Chaymanta yachaq huk warmipa nisqanman hinaqa, “imayna kawsayninkupim cambiananku hinaspapas kikinkum tukuy sasachakuykunata atipayta yachananku”.
Stanisław sutiyoq iñiqmasinchikmi yuyarispan nin: “Señorayqa divorcianakuruptiykum manaña saqewarqachu iskay warmi churichaykunata qawanayta. Chayna ruwawasqanwanmi piensarqani mana kaqpaq pipas hapiwasqanta hinaspa Jehova Diospas saqeruwasqanta. Manañam kawsaytapas munarqaniñachu. Ichaqa, tiempopa risqanman hinam musyakurqani chayna piensasqay mana allin kasqanta”, nispa. Wanda sutiyoq iñiqmasinchikpas ninmi: “Ñoqaqa piensarqanim pipas nitaq iñiqmasiykunapas ñoqatawan wawaykunata mana yanapaykuwanankuta. Kunanmi ichaqa musyakuruni wawaykuna Jehova Diosta servinankupaq uywasqaypi iñiqmasiykuna anchata yanapawasqankuta”, nispa.
Qawasqanchikman hinaqa, wakin divorciakuqkunaqa llumpay mana allin piensaykunawanmi intuchikunku. Ichapas manaña kuyakunkuñachu mana kaqpaq hapikuspanku hinaspa mana pipas paykunapi reparasqanta piensaspanku. Chaymantapas, hukkunapa pantasqankupim astawan reparayta qallaykunmanku, chayraykum piensanmanku congregacionpi iñiqkuna mana kuyakuq kasqankuta. Ichaqa, yaqapaschá Stanisław hinaspa Wanda hina musyakunmanku iñiqmasinkunapa yanapasqankuta. Arí, iñiqmasinkunaqa tukuypim yanaparqaku qallariypi sutillata mana qawakuptinpas.
Yanapanapaq maynataña kallpanchakuptinchikpas divorciasqa iñiqmasinchikkunaqa wakinpiqa hinallam sapallanku tarikunqaku. Divorciasqa cristianakunaqa astawanraqmi piensanmanku manaña pipas kuyasqanta. Alicja sutiyoq iñiqmasinchikmi nin: “Divorciakusqaymanta pusaq wataña pasaruptinpas, wakinpiqa hinallam mana kaqpaq hapikuni. Chayna tarikuspaymi sapallay kayta munaspay waqakuni hinaspa kikillaypi piensayta qallaykuni”, nispa.
Divorciasqa kaqkuna chaynapi tarikuptinkupas, Bibliaqa ninmi hukkunamanta mana karunchakunankupaq, mana chayqa allin consejokunatapas qepancharunmankum (Prov. 18:1). Ichaqa, manam allinchu kanman sapallanku tarikuqkuna mana warmimasin otaq mana qarimasin kaqpa consejonta otaq yanapakuyninta sapa kuti mañakuyninqa. Mana chayqa sonqonkupim mana allin munaykuna qallaykunman.
Divorciasqa iñiqmasinchikkunaqa tukuy mana allinkunawanmi hukmanyanku. Hamuq tiempopi imayna kanankumanta hukmanyaspankupas, sapallanku hinaspa qepanchasqam tarikunmanku. Chayna tarikusqanku sasa atipanapaq kasqanraykum Jehova Dios hina yanapananchik (Sal. 55:22; 1 Ped. 5:6, 7). Chaynata ruwaptinchikqa ancha agradecesqam tarikunqaku. Qawanqakum congregacionpi kuyakuq achka amistadkuna kasqanta (Prov. 17:17; 18:24).
^ par. 6 Wakin sutikunaqa cambiasqam kachkan.
“Diosnikitam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy yuyaynikiwan” (MAT. 22:37).
1. ¿Imanasqam Jehova Dios Churinwan kuyanakusqanku astawan wiñarqa?
JEHOVA DIOSPA Churin Jesucristom nirqa ‘Taytanta kuyasqanta’ (Juan 14:31, NM). Nirqataqmi: “Dios Taytaqa kuyanmi Churita”, nispan (Juan 5:20). Jesusqa kay Pachaman manaraq hamuchkaspanmi millonnintin watakuna Taytanwan kuska llamkarqa. Payqa Diospa ‘ruraysiqnin maestro hinam’ karqa (Prov. 8:30). Chay millonnintin watakunapim Jesusqa Taytanpa sumaq kayninkunamanta yacharqa, kuyanakusqankupas astawanmi wiñarqa.
2. a) ¿Imatam ruwananchik Jehova Dios kuyawananchikpaq? b) ¿Ima tapukuykunatam qatiqninpi kutichisun?
2 Davidmi kaynata takirqa: “Dios Taytalláy, qamqa kallpanchaqniymi kapuwanki, chaymi qamtaqariki kuyakuyki”, nispa (Sal. 18:1). Jehova Dios kuyawasqanchikraykum, ñoqanchikpas chaynallata kuyananchik. Diosta kasukuptinchikqa payqa kuyawasunmi (leey Deuteronomio 7:12, 13). Ichaqa, ¿imaynatam mana rikusqanchik Diostaqa kuyayta atichwan? ¿Ima ninantaq Dios kuyayqa? ¿Imakunaraykum kuyachwan? ¿Imaynatam kuyasqanchikta qawachichwan?
3, 4. ¿Imanasqam runakunaqa Dios kuyayta atichwan?
3 “Diosqa Espiritum”, chaymi rikuyta mana atichwanchu (Juan 4:24). Chayna kaptinpas kuyaytaqa atichwanmi. Bibliapas niwanchikmi Diosta kuyanapaq. Moisesmi Israel runakunata nirqa: “Yupaychasqanchik Tayta Diostam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy kallpaykiwan”, nispa (Deut. 6:5).
4 ¿Imanasqam Dios kuyayta atichwan? Kikin Diosmi unanchawarqanchik paymanta yachay munaqta hinaspa kuyakuyniyoqta. Payta reqsispa kuyakuyninchikta qawachispaqa, astawanmi kuyasun hinaspapas kusisqam tarikusun. Chaymi Jesus nirqa: “Mayna kusisqam ‘Diostam necesitani’ niqkunaqa, paykunapamiki Diospa munaychakusqanqa”, nispa (Mat. 5:3). Abraham C. Morrison sutiyoq runam, qellqasqan libropi nirqa runakunaqa haykapipas Diosta maskasqankuta hinaspa paypi creey munasqankuta (Man Does Not Stand Alone). Pay hinam achka runakunapas ninku Diosta yupaychanapaq munayniyoq llapanchik nacesqanchikmanta.
5. ¿Imaynatam yachanchik Dios reqsiy atisqanchikta?
5 ¿Atichwanchu Dios reqsiyta? Arí atichwanmi, Diosqa munanmi reqsinanchikta. Chayna kasqantam apostol Pablo qawachirqa Areopago sutiyoq huñunakunankupi runakunaman rimaspan. Chaymantam qawakuq Atenea mamachapa Partenon sutiyoq templon. Chay mamacham Atenas runakunapa patronan karqa. Piensay chaypi kaspayki apostol Pablopa kayna nisqanta uyarisqaykita: “Diosmi unancharqa kay pachatawan tukuy ima kaqkunata [. . .]. Payqa yachanpas manam runakunapa rurasqan wasipichu [. . .]. Huk runallamantam mirachirqa tukuy hinastinpi kaq runakunata chaynapi enteron kay pachapi yachanankupaq, paymi señalarqa haykapim otaq maypim yachanankupaqpas chaynapi llapchaykachakuq hina maskaspanku Diosta tarinankupaq. Payqa manam karupichu ñoqanchikmantaqa kachkan” (Hech. 17:24-27). Qawasqanchikman hinaqa, Dios reqsiytaqa atichwanmi. Kunan tiempopiqa yaqa pusaq millon Testigokunam Jehova Diosta reqsiruspanku tukuy sonqonkuwan kuyanku.
6. Jesuspa nisqanman hina, ¿mayqantaq “punta kaq hatun kamachikuy”?
6 Jehova Dios kuyayninchikqa tukuy sonqonchikmantam kanan. Huk kutipim fariseo runa Jesusta tapurqa Diospa Kamachikuyninmanta mayqan hatun kasqanta. Jesusñataqmi nirqa: “‘Diosnikitam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy yuyaynikiwan’ nispa. Kaymi punta kaq hatun kamachikuy”, nispa (Mat. 22:34-38).
7. a) ¿Ima ninantaq tukuy sonqonchikwan Diosta kuyayqa? b) ¿Ima ninantaq tukuy vidanchikwan Diosta kuyayqa? c) ¿Ima ninantaq tukuy yuyayninchikwan Diosta kuyayqa?
7 ¿Imatam Jesusqa niyta munachkarqa ‘tukuy sonqonchikwan’ Diosta kuyanamanta nispanqa? Huk rimaypiqa tukuy munayninchikwan kuyananchikmantam nichkarqa. Nirqataqmi ‘tukuy vidanchikwan’ kuyanamanta. Huk rimaypiqa imayna kasqanchikwan hinaspa tukuy ima ruwasqanchikwan kuyanamantam nichkarqa. Chaymantapas nirqataqmi ‘tukuy yuyayninchikwan’ kuyanamanta. Chaywanqa nichkarqa tukuy piensayninchikwan hinaspa yachayninchikwan kuyanamantam. Chaynaqa, Jehova Diostaqa tukuy vidanchikwan hinaspa tukuy kapuqninchikwanmi kuyananchik.
8. ¿Imakunata ruwanapaqmi yanapawanchik Diosta kuyayninchikqa?
8 Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan, tukuy vidanchikwan hinaspa tukuy yuyayninchikwan kuyaspaqa, sapa kutim Palabranta estudiasun, kasukusunmi tukuy niwasqanchikta hinaspapas kusikuywanmi Munaychakuyninmanta willakusun (Mat. 24:14; Rom. 12:1, 2). Dios kuyayninchikmi payman astawan asuykachiwasun (Sant. 4:8). Hinaptinqa, ¿imakunaraykum Diosta kuyananchik? Qatiqninpi wakinmanta qawasun.
9. ¿Imanasqam qamqa Jehova Diosta kuyanki?
9 Jehova Diosqa Unanchawaqninchikmi hinaspa tukuy ima qowaqninchikmi. Apostol Pablom nirqa: “Paypa yanapakuyninwanmi kawsanchikpas, purinchikpas hinaspa kachkanchikpas”, nispa (Hech. 17:28). Jehova Diosmi kay sumaqllaña Allpa pachata qowarqanchik (Sal. 115:16). Qowanchiktaqmi mikuyninchikta hinaspa kawsanapaq tukuy imakunatapas. Chaymi taytacha-mamachakunata yupaychaq Listra llaqtayoq runakunata apostol Pablo nirqa kawsaq Jehova Dios imakunawan reqsichikusqanmanta. Nirqam: “[Diosqa] reqsichikurqam runakunapaq imapas allinta ruraspan. Paymi parachimun poqoy tiempokunapipas allinta ruruchispa, paytaqmi mikunanchikpaqpas chani-chaninta qowanchik chaynapi kusisqa kawsananchikpaq”, nispa (Hech. 14:15-17). ¿Manachu chayrayku Unanchawaqninchik Jehova Diosta kuyananchik? (Ecl. 12:1.)
10. ¿Imaynam tarikunki ñoqanchikrayku Jesuspa wañukusqanwan?
10 Diosmi Adanmanta chaskisqanchik huchamantawan wañuymanta librawarqanchik (Rom. 5:12). Bibliam nin: “Diosmi kuyawasqanchikta qawachiwarqanchik huchasaparaq kachkaptinchikpas Cristo wañupuwasqanchikwan”, nispa (Rom. 5:8). Sonqomanta wanakuspa chay wañukusqanpi iñiptinchikqa, Jehova Diosmi huchanchikta pampachawasun. ¿Manachu chayqa astawan kuyanapaq yanapawanchik? ¡Anchatamá agradecekunchik ñoqanchikrayku wañunanpaq Churinta kachamusqanmantaqa! (Juan 3:16.)
11, 12. ¿Ima sumaq suyakuykunatam Jehova Diosqa qowanchik?
11 Jehova Diosmi ancha kusikunapaq sumaq suyakuyta qowanchik (Rom. 15:13). Wiñay kawsanapaq suyakuyninchikqa, ima sasachakuykunatapas atipanapaqmi yanapawanchik. Hanaq pachaman rinankupaq suyakuyniyoq cristianokuna wañunankukama Diosman sonqo kaspankuqa, hanaq pachapim ‘wiñay kawsayta’ chaskinqaku (Apoc. 2:10). Diosman sonqo wakin cristianokunañataqmi, kay Pacha sumaq huertaman tikrakuptin chaypi wiñaypaq kawsanqaku (Luc. 23:43). ¿Imaynam tarikunchik chayna suyakuyniyoq kasqanchikwan? Chay suyakuyninchikqa anchatamá kusichiwanchik hinaspa hawkayachiwanchik. Yanapawanchiktaqmi Jehova Diosta kuyanapaqpas, paymantam “chaskinchik llapa ima allin kaqkunataqa” (Sant. 1:17).
12 Diosmi kawsarimunapaq sumaq suyakuyta qowanchik (Hech. 24:15). Llumpaytamá llakikunchik pi ayllunchikpas wañukuptinqa. Ichaqa, wañuqkuna kawsarimunankupaq suyakuymi allintapuni yanapawanchik ‘mana confianzayoqkuna hina ama llakikunanchikpaq’ (1 Tes. 4:13). Jehova Diosqa anchatam munachkan wañuqkunata kawsarichiyta, astawanraqmi Job hina Diosman sonqo serviqninkunataqa (Job 14:15). Maynatachá kusikusun wañuqkuna kawsarimuspanku kuyasqan ayllunkuwan hinaspa amistadninkuwan tupasqankuta qawaspanchikqa. ¡Jehova Dios kuyayninchikqa llimparinqachá! Hanaq pachapi Taytanchikqa anchatamá kuyawanchik chay sumaq suyakuyta qowaspanchik.
13. ¿Imaynatam yachanchik ñoqanchikmanta Jehova Dios nanachikusqanta?
13 Jehova Diosqa ñoqanchikmantam nanachikun (leey Salmo 34:6, 18, 19; 1 Pedro 5:6, 7). Jehova Diosqa yanapanmi serviqninkunataqa chaymi allin waqaychasqa tarikunchik ovejankuna hina kaspanchik (Sal. 79:13). Hamuq tiempopi tukuy ima ruwananmanta willawasqanchikmi, qawachiwanchik ancha kuyawasqanchikta. Diosqa Churin Jesucristontakamam kay Pachapi tukuy mana allinkunata chinkachinqa. Hinaptinmi allin runakunaqa tukuy imapa chawpinpi wiñaypaq hawkayaypi kawsakunqaku (Sal. 72:7, 12-14, 16). ¿Manachu chay suyakuyninchikqa kallpanchawanchik Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan, tukuy vidanchikwan, tukuy kallpanchikwan hinaspa tukuy yuyayninchikwan kuyanapaq? (Luc. 10:27.)
14. ¿Imanasqam ancha kusisqa tarikunchik?
14 Ancha kusikunapaqmi testigon kananchikpaq saqewasqanchikqa (Is. 43:10-12). Jehova Diostam kuyanchik Gobiernonta yanapanapaq chaynataq ñakariq runakunaman hawkayachikuq willakuykunata apanapaq saqewasqanchikmanta. Chay willakuykunatam mana iskayrayaspa willanchik Diospa Palabranpi hapipakusqanchikrayku. Diospa tukuy nisqankunaqa manam yanqachu (leey Josuey 21:45; 23:14). Qawasqanchikman hinaqa, ñoqanchikrayku tukuy ruwasqanmantam Jehova Diosta kuyananchik. Ichaqa, ¿imaynatam qawachichwan cheqaptapuni kuyasqanchikta?
15. ¿Imaynatam yanapawanchik Bibliata estudiayninchik hinaspa nisqankunata kasukuyninchik?
15 Bibliatam sapa kuti estudiananchik hinaspam nisqankunata kasukunanchik. Chaynata ruwaspanchikmi qawachichkanchik Jehova Dios kuyasqanchikta hinaspa Palabranwan yanapachikuy munasqanchikta (Sal. 119:105). Bibliam Diosmanta kaynata nin: “Qamqa manam despreciankichu wanakusqa sonqoyoq runataqa”, nispa. Nintaqmi: ‘Pensamientokunapa intusqan kaptiymi qamqa consuelawaspayki kusichiwanki’, nispa. Chayna nisqankunata sasachakuypi tarikuspa leeyninchikqa hawkayachiwasunmi (Sal. 51:17; 94:18, 19). Jehova Dioswan Jesusqa llakipayanmi ñakariqkunataqa (Is. 49:13; Mat. 15:32). Bibliata estudiayqa allintam yanapawanchik Jehova Dios ancha kuyawasqanchikta musyakunapaq, chayñataqmi yanapawanchik payta astawan kuyanapaq.
16. ¿Imanasqam Diosta mañakuyninchikqa yanapawanchik payta astawan kuyanapaq?
16 Diostam sapa kuti mañakunanchik. Mañakuyqa Diosmanmi astawan asuykachiwanchik, payqa “pipapas mañakusqanta uyariykuqmi” (Sal. 65:2). Mañakusqanchikta Dios uyarisqanmanta musyakuyninchikqa, yanapawanchikmi payta astawan kuyanapaq. Wakinpi ichapas musyakurqanchik mana aguantay atina sasachakuykunapi kananchikta Dios mana saqewasqanchikmanta (1 Cor. 10:13). Wakinpiñataq ichapas musyakurqanchik llumpay llakikuypi tarikuspa Jehova Diosta yanapawananchikpaq mañakuptinchik ‘runakunapa mana entiendey atinan hawkayayta’ qowasqanchikmanta (Filip. 4:6, 7). Chaymantapas, yaqapaschá musyakurqanchik Nehemias hina sonqollanchikpi Diosta mañakuptinchik Jehova Dios uyariwaspanchik imayna yanapawasqanchikta (Neh. 2:1-6). Arí, ‘tukuy tiempo Diosta mañakuspaqa’ chaynataq imayna uyariwasqanchikta musyakuspaqa, paytam astawan kuyasunchik. Chaymantapas, manam iskayrayasunchu sasachakuypi tarikuptinchik yanapawananchikmantaqa (Rom. 12:12).
17. ¿Imaynatam huñunakuyninchikta qawasun Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan kuyaspaqa?
17 Huñunakuykunaman hinaspa asambleakunamanmi rinanchik (Heb. 10:24, 25). Israel runakunaqa Jehova Diosmanta yachanankupaqmi huñunakuqku, chayqa allinpunim karqa Diospa munasqanman hina yupaychanankupaq hinaspa kamachikuyninkunata kasukunankupaq (Deut. 31:12). Tukuy sonqonchikwan Jehova Diosta kuyaptinchikqa, manam llumpay sasachu rikchakuwasun munayninta ruwayqa (leey 1 Juan 5:3). Chaymi kallpanchakunanchik lliw huñunakuykunaman rinanchikpaq. Amayá qallariypi Dios kuyayninchiktaqa chinkarachisunchu (Apoc. 2:4).
18. ¿Ima ruwaypim kallpanchakunchik Diosta kuyasqanchikrayku?
18 Kusikuywanmi Diosmanta ‘cheqap noticiata’ willakunanchik (Gal. 2:5). Diosta kuyayninchikmi kallpanchawanchik runamasinchikkunaman Jesucristopa Gobiernonmanta willakunapaq, paymi Armagedon guerrapi ‘cheqap kaqkunata defiendenanpaq’ lloqsinqa (Sal. 45:4; Apoc. 16:14, 16). ¡Anchatamá kusichiwanchik Diospa kuyakuyninmanta hinaspa hamuq tiempopi sumaq kawsakuymanta runamasinchikkunaman willayqa! (Mat. 28:19, 20.)
19. ¿Imanasqam agradecekunanchik ancianokunapa yanapakuyninmanta?
19 Congregacionpi ancianokuna yanapawasqanchikmantam agradecekunanchik (Hech. 20:28). Jehova Diosqa allinninchikta munaspanmi congregacionkunapi ancianokunata churarqa. Paykunam kanku “wayramanta harkachikuna hina”, “chaki allpapi mayukuna hina” chaynataq “mana yakuyoq allpapi qaqapa llantuynin hina” (Is. 32:1, 2). ¡Mayna allinmi sinchi wayra kaptin harkachikunata tariyqa otaq llumpay rupaypi qaqapa llantuyninta tariyqa! Kay tupanachiykunam allinta qawachiwanchik sasachakuykunapi tarikuptinchik ancianokuna imayna yanapawasqanchikta. Ancianokunata kasukuspaqa qawachichkanchikmi: paykunata, Jehova Diosta hinaspa Jesucristota kuyasqanchikta (Efes. 4:8, NM; 5:23; Heb. 13:17).
20. Pipas Dioswan allin amistad kaspanqa, ¿imaynatam Santiago 1:22-25 nisqan kasukusqanta qawachinqa?
20 Jehova Dioswan allin amistad kaspaqa manam uyariqllachu kasun, aswanqa ‘uyarisqanchikman hinam rurasun’ (leey Santiago 1:22-25). ‘Uyarisqanchikman hina ruraptinchikqa’, iñiyninchikmi kallpanchawasun Diosmanta willakunapaq hinaspa huñunakuykunapi rimarinapaqpas. Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan kuyasqanchikraykum ‘alli-allin leyta’ otaq lliw mañawasqanchikta kasukunchik (Sal. 19:7-11).
21. ¿Imawanmi tupanachisqa kachkan sonqomanta mañakuyninchikqa?
21 Jehova Diosta kuyayninchikqa kallpanchawanchikmi sapa kuti payta mañakunapaq. Israel nacionpi sacerdotekunaqa sapa punchawmi Jehova Diospaq inciensota kañapunanku karqa. Chaymi rey Davidqa Dios mañakuyninta chay inciensowan tupachispan kaynata nirqa: “Kañasqa incienso hinayá mañakuyniypas qayllaykipi kachun. Tardeykuq ofrenda hinayá makillaykuna hoqarisqaypas chaskisqa kachun”, nispa (Sal. 141:2; Ex. 30:7, 8). Chaynaqa, tukuy sonqowan mañakuyninchikqa miski asnaq incienso hinayá Jehova Diospaq kachun (Apoc. 5:8).
22. ¿Imamantam qatiqnin yachachikuypi qawasun?
22 Jesusqa sutillatam nirqa Diosta kuyananchikmanta, nirqataqmi runamasinchikta kuyanamantapas (Mat. 22:37-39). Jehova Diosta hinaspa kamachikuyninkunata kuyaspaqa, runamasinchiktapas kuyasunmi. Chaymantam qatiqnin yachachikuypi qawasunchik.
“Kuyankim runamasikita kikikita hina” (MAT. 22:39).
1, 2. a) Jesuspa nisqanman hinaqa, ¿mayqentaq Kamachikuykunamanta iskay kaq hatun kamachikuy? b) ¿Ima tapukuykunamantam kay yachachikuypi qawasunchik?
KAMACHIKUYKUNAMANTA mayqen hatunnin kamachikuy kasqanmanta fariseo runa Jesusta tapuptinmi, payñataq nirqa: “[Jehova] Diosnikitam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy yuyaynikiwan”, nispa. Chay ima ninan kasqanmantam pasaq yachachikuypi qawamurqanchik. Chaymantañataqmi, Jesusqa iskay kaq hatunnin kamachikuy mayqen kasqanmanta kaynata nirqa: “Kuyankim runamasikita kikikita hina”, nispa (Mat. 22:34-39).
2 Qawasqanchikman hinaqa, Jesusmi nirqa runamasinchikta kikinchikta hina kuyanamanta. Chayna kaptinqa, ¿pitaq runamasinchikqa? ¿Imaynatam kuyasqanchikta qawachichwan? Chay tapukuykunamantam kay yachachikuypi qawasun.
3, 4. a) ¿Ima rikchanachiytam Jesus willarqa pi runamasin kasqanmanta tapuq runaman? b) ¿Imaynatam Samariamanta kaq runa yanapaykurqa maqapasqa judiota? (Qaway kay paginapi kaq dibujota.)
3 Huk runam Jesusta tapurqa: “¿Pitaq runamasiyqa?”, nispan. Jesusñataqmi chay tapukusqanta kutichinanpaq huk rikchanachiyta willarqa (leey Lucas 10:29-37). Chay rikchanachiypim willarqa huk judio runata suwaruspanku hinaspa maqaparuspanku wañunayachkaqtaña ñanpi saqerusqankumanta. Hinaptinmi chay ñanninta pasarqa huk sacerdote, pasarqataqmi Leviy casta runapas. ¿Yaqachu paykunaqa yanapaykurqaku? Manam. Qawariykuspallam pasakurqaku. Samaria lawmanta kaq runam ichaqa asuykuspan yanapaykurqa. Chayna ruwasqanqa admirakunapaqmi karqa. Chay tiempopiqa judiokunawan Samaria runakunaqa cheqninakuqkum (Juan 4:9).
4 Chay maqapasqa judiopa heridantam Samariamanta kaq runaqa, aceitewan hinaspa vinowan hampiykurqa. Chaymantam aparqa samana wasiman hinaspam onqoqta atiendeykunanpaq wasiyoqman iskay jornalpa chanin qollqeta qoykurqa (Mat. 20:2). Qawasqanchikman hinaqa, Samariamanta kaq runam sutillata qawachirqa runamasin kasqanta. Jesuspa rikchanachisqanmi yachachiwanchik lliw runakunata maymantaña hinaspa pikunaña kaptinkupas kuyananchikpaq.
5. ¿Imaynatam Jehova Diospa testigonkuna runamasin kuyasqankuta qawachirqaku sinchi wayra karuptin?
5 Kay ‘tukupay tiempokunapiqa’ sasam llakipayakuq runata tariyqa, achkam kanku mana allin runakuna hinaspapas runamasinkutaqa manam kaqpaqpas hapinkuchu (2 Tim. 3:1-3). Chayna kasqantam qawachiwanchik Sandy sutiyoq sinchi wayra Nueva York llaqtaman chayaruptin ima pasakusqan. Chayqa karqa 2012 watapa octubre killanpim. Huk kaqnin lawpi yachaq runakunatam llumpay sasachakuypiña tarikuchkaptinkupas wasinkupi tukuy imankuta suwarurqaku. Jehova Diospa testigonkunam ichaqa iñiqmasinkunata yanapaspankupas chaypi kaq runakunatapas yanaparqaku. Chaynataqa ruwanchik runamasinchikta kuyasqanchikraykum. Ichaqa, ¿imaynatawanraqmi runamasinchik kuyasqanchikta qawachichwan?
6. ¿Imaynatam Diosmanta willakuspa runamasinchik kuyasqanchikta qawachinchik?
6 Jehova Diosmanta yachanankupaq yanapasun. Diosmanta willaspanchikqa runakunatam Diospa Palabranpa nisqanwan kallpanchanchik (Rom. 15:4, NM). Arí, allin noticiata willaspanchikmi runamasinchik kuyasqanchikta qawachinchik (Mat. 24:14). Ancha kusikunapaqmá ‘suyakuy qoqninchik’ Diosmanta willakuyqa (Rom. 15:13, Sagrada Biblia [SB], escritura actualizada).
7. ¿Imaynam kasun runamasinchikpaq allin kaqkunata ruwaspaqa?
7 Runamasinchikpaq allin kaqkunata ruwanapaq Jesuspa consejasqanta kasukusun. Jesusmi Ancha Reqsisqa Yachachikuyninpi nirqa: “Chaynaqa runamasikichik qamkunapaq allin kaqkuna ruwananta munaspaqa qamkunapas paykunapaqyá allin kaqkunata ruwaychik; kaynatam cumplinkichik Leywan chaynataq Profetakunawan”, nispa (Mat. 7:12, NM). Jesuspa kayna nisqanta kasukuspaqa ‘Leypa’ (Genesis libromanta Deuteronomio librokama) hinaspa ‘Profetakunapa’ (hebreo rimaypi kaq Profetakunapa qellqasqanku librokuna) nisqanman hinam ruwachkanchik. Chay qellqakunapim qawachiwanchik runamasin kuyaqta Dios bendecisqanmanta. Qawasun profeta Isaiasnintakama Jehova Dios kayna nisqanta: “Allin arreglota ruraychik. Ñoqapa agradoypaq ruraychik [. . .]. ¡Mayna kusisqam chay kamachisqaykuna kasukuq runaqa!” (Is. 56:1, 2). Qawasqanchikman hinaqa, runamasinchikta kuyaspa Diospa munasqanman hina ruwaptinchikqa payqa bendeciwasunmi.
8. a) ¿Imanasqataq kuyananchik cheqniwaqninchikkunata? b) ¿Imapim tukunman cheqniwaqninchikkunata kuyayninchikqa?
8 Kuyasun cheqniwaqninchikkunata. Jesusmi nirqa: “Uyarirqankichiktaqmi: ‘Kuyankim amistadnikita, enemigoykitañataqmi cheqninki’ nispa nisqankuta. Ñoqam ichaqa nikichik: Kuyaychik enemigoykichikkunata, mañapuychiktaq ñakarichisuqnikichikkunapaqpas. Chaynapim qamkunaqa kankichik hanaq pachapi kaq Taytapa churinkuna”, nispa (Mat. 5:43-45). Chayna kaqllatam apostol Pablopas qellqarqa: “Enemigoyki yarqaymanta kaptinqa mikuykachiy. Yakunayaptinqa yakuta qoykuy”, nispa (Rom. 12:20; Prov. 25:21). Moisespa chaskisqan Kamachikuyman hinaqa, pi israelitapas cheqniqnin runamasinpa asnon carganwan urmaruqta rikuspanqa yanapaykunanmi karqa (Ex. 23:5). Chayna ruwasqanqa yanapanmanmi karqa cheqniqnin runawan amistadña kanankupaq. Chaynam kanman kunan tiempopipas. Qatikachawaqninchik hinaspa cheqniwaqninchik runakunata kuyakuywan yanapaptinchikqa, sonqonkum tiyaykunman hinaptinmi manaña cheqniwachwanñachu. Wakinninkuqa ichapas Jehova Diospa serviqnin kanmanku.
9. ¿Imatam Jesus nirqa iñiqmasinchikkunawan allinyanakuymanta?
9 ‘Llapallanwanyá hawkalla kawsakusun’ (Heb. 12:14). Chaytaqa ruwananchiktaqmi iñiqmasinchikkunawanpas. Jesusmi nirqa: “Sichum ofrendaykita apamunki templopi altarman hinaspañataq yuyariruwaq runamasiki imamantapas piñachisqaykita, chayna kaptinqa ofrendaykita altarpa ñawpaqninpi saqeykuspayá kutirispa paywan allinyanakamuy hinaspañayá qoy ofrendaykitaqa”, nispa (Mat. 5:23, 24). Jehova Diosqa bendeciwasunmi mayqen iñiqmasinchikkunawanpas sasachakuypi tarikuspa kuyaptinchikqa chaynataq chay iñiqmasinchikwan allinyanakunapaq kallpanchakuptinchikqa.
10. ¿Imanasqataq hukkunata mana kaminanchikchu imapas pantasqankumanta?
10 Amayá kamikuqqa kasunchu. Jesusmi nirqa: ‘Amayá runamasikichiktaqa kamiychikchu chaynapi Dios mana juzgasunaykichikpaq. Mana allin rimasqaykichikman hinam Diospas juzgasunkichik. Imaynam rurasqaykichikman hinataqmi Diospas qamkunawan ruranqa. Wawqekipa ñawinpi qopata rikuruchkaspaqa ¿imanasqamá manaqa rikunkichu ñawikipi kaspitaqa? Ñawikipi kaspi kachkaptinqa ¿imaynataq niwaq wawqekitaqa: “Ñawikipi qopata horqorusqayki” nispaqa? ¡Allin tukuq runa! Puntataqa ñawikipi kaspitaraqyá horqokuruy chaynapi allinta qawaspa runamasikipa ñawinmanta qopata horqonaykipaq’, nispa (Mat. 7:1-5). Chaynaqa, ¿imaynamá hukkunapa pantasqankumantaqa kamichwan paykunamanta aswan pantaq kaspaqa? ¡Allintamá kayqa yachachiwanchik!
11, 12. ¿Imaynatam astawan qawachichwan runamasinchik kuyasqanchikta?
11 Jesusmi yachachiwarqanchik Diosmanta willakusqanchikwan runamasinchikta astawan kuyasqanchikta (Luc. 8:1). Paymi qatiqninkunata kamachirqa: “Llapallan nacionpi runakunaman rispayá willamuychik qatiqniykunaña kanankupaq”, nispa (Mat. 28:19, 20). Chayna kamachiwasqanchikta kasukuspam runamasinchikta yanapanchik wañuyman apaq hatun ñanta saqespanku wiñay kawsayman apaq kichki ñanninta rinankupaq (Mat. 7:13, 14, NM). Arí, Jehova Diosqa kusikunmi chayta ruwanapaq kallpanchakuptinchikqa hinaspapas bendeciwasunmi.
12 Jesus hinam ñoqanchikpas runakunata yanapanchik Jehova Diosta necesitasqankumanta cuentata qokunankupaq (Mat. 5:3). Pipas Bibliamanta yachayta munaptinqa, Diosmanta “allin noticiakunata” willaspanchikmi chay necesitasqanta qonchik (Rom. 1:1). Diosmanta willasqanchikta chaskiqkunaqa rantinchikpi Jesus wañusqanraykum Dioswan allinyanakunku (2 Cor. 5:18, 19). Chaynamá, Diosmanta runamasinchikman willaspam astawan qawachinchik paykunata kuyasqanchikta.
13. ¿Imaynatam qamqa Diosmanta willakuyninchikta qawanki?
13 Runakunaman kaqmanta watukunapaq hinaspa Bibliamanta yachachinapaq allinta preparakuspaqa, Diospa kamachikuyninkunaman hina kawsanankupaqmi yanapasun. Wakinkunapaqqa ichapas sasaniraq kanqa imayna kawsakuyninkuta cambiayninku (1 Cor. 6:9-11). Anchatam kusikunchik ‘wiñay kawsanankupaq lliw akllasqa kaqkunata’ Jehova Dios llaqtanman pusamusqanmanta hinaspa paywan allin amistad kanankupaq yanapasqanmanta (Hech. 13:48). Chaymi achka runakunaqa hukmanyasqa tarikusqankumanta kusisqaña kawsakunku. Jehova Diospi aswan-aswan hapipakusqankuraykum tukuy ima llakinkupas chinkan. ¡Anchatamá kusikunchik iñiyninkupi ñawparisqankuta qawaspanchikqa! ¿Manachu ancha kusikuypaq runamasinchikta chaynata yanapaspa kuyakuyninchikta qawachiyqa?
14. ¿Kuyakuymanta Pablopa ima nisqankunataq astawan gustasunki?
14 Apostol Pablom rimarqa kuyakuy imayna kasqanmanta. Paypa nisqanta kasukuspaqa Jehova Diostam kusichisun, achka sasachakuykunamantam librakusun hinaspapas kusisqam kasun (leey 1 Corintios 13:4-8). Qawasunchik Pablopa ima nisqanmanta hinaspa runamasinchikwan kaspa imayna kasukunamanta.
15. a) ¿Imanasqataq pacienciakuq hinaspa qokuykuq kananchik? b) ¿Imanasqataq mana envidiakuqqa nitaq hatun tukuqqa kananchikchu?
15 “Pipas kuyakuyniyoqqa pacienciakuqmi [hinaspa] imapas qokuykuqmi”. Jehova Diosqa pacienciakuq hinaspa imapas qokuykuq kasqantam qawachiwanchik pantaq kaptinchikpas. ¿Manachu ñoqanchikqa astawanraq hukkuna pantaptinqa pacienciakuq hinaspa imapas qokuykuq kananchik? Chaymantapas kuyakuqqa “manam envidiosochu”. Iñiqmasinchikkunata cheqapta kuyaspanchikqa manam envidiakusunchu imapas kapusqanmantaqa nitaq congregacionpi ima llamkay chaskisqanmantapas. Cheqap kuyakuyniyoq kaspaqa, manataqmi hatun tukusunchu nitaq imamantapas alabakusunchu. Bibliaqa ninmi ‘hatun tukuqkunata’ Jehova Dios cheqnisqanta (Prov. 21:4).
16, 17. ¿Imaynatam kuyakuyninchikta qawachichwan 1 Corintios 13:5, 6 nisqanman hina?
16 Kuyakuyniyoq kayninchikqa yanapawasunmi allinta portakunapaq, runamasinchikta mana llullakunapaq, mana imankutapas suwanapaq hinaspa Jehova Diospa kamachikuyninpa contranpi mana allinkunata mana ruwanapaqpas. Kuyakuyqa yanapawanchiktaqmi kikillanchikpa allinninchikta maskanamantaqa runamasinchikpa allinninta maskanapaqpas (Filip. 2:4).
17 Cheqap kuyakuqqa “manam piñakuqchu, nitaqmi cheqnikuqchu”. Pipas mana allinta ruwaruwaptinchikqa manam chayllachu piñakunchik. Manataqmi mana allin ruwawasqanchiktaqa yupanchikchu (1 Tes. 5:15). Manam Jehova Diostaqa kusichichwanchu sientikuspa mana pampachakuq kaspaqa. Chayna sientikuptinchikqa cheqnikuyninchikmi nina hinaraq sonqonchikpi rawrayta qallaykunman, chayqa manam allinchu kanman kikinchikpaq nitaq runamasinchikpaqpas (Lev. 19:18). Ancha allinmi pampachaykuspa qonqayninchikqa. Chaymantapas, kuyakuqqa “manataqmi kusikunchu hukpa huchankunamantapas”, chayraykum mana kusikunchikchu pi cheqniwaqninchikpas ñakarichisqa kaptin otaq mana allinkunapi tarikuptinqa (leey Proverbios 24:17, 18).
18. ¿Imatam yachachiwanchik kuyakuymanta 1 Corintios 13:7, 8 nisqan?
18 Pabloqa nirqataqmi kuyakuqqa ‘tukuyta aguantasqanmanta’. Chaymi pipas mana allinta ruwaruwaspanchik pampachaykunapaq mañakuwaptinchikqa kuyakuq kasqanchikrayku pampachaykunchik. Chaymantapas kuyakuqqa “tukuytam creen”. Chaymi Bibliapa tukuy ima nisqankunata creenchik hinaspapas Diospa llaqtanpi yachachikuykunatam kusikuywan chaskinchik. Kuyakuqqa “tukuytam confianzawan suyan”. Mana iskayrayaspam suyanchik hamuq tiempopaq Jehova Diospa tukuy nisqankunata hinaspapas runamasinchikta kuyasqanchikraykum chay suyakuymanta willanchik (1 Ped. 3:15). Sasachakuykunapi tarikuspapas Jehova Diosta mañakuspam imapas allin lloqsinanta suyanchik. Kuyakuqqa tukuytataqmi ‘pacienciakun’ otaq aguantan. Pipas mana allinta ruwawaptinchik otaq qatikachawaptinchikqa aguantanchikmi. Apostol Pabloqa nirqataqmi: “Kuyakuyqa wiñaypaqmi”, nispa. Arí, Jehova Diospa testigonkunaqa wiñaypaqmi kuyakuyninkuta qawachinqaku.
19, 20. ¿Bibliapa ima textonkunam qawachiwanchik runamasinchikta kuyay ancha allin kasqanta?
19 Bibliapa nisqanta kasukuspaqa runamasinchiktam haykapipas kikinchikta hina kuyasun (Mat. 22:39). Chayna ruwananchiktam Jehova Dioswan Jesucristopas munanku. Munankutaqmi lliw runakunata maymantaña hinaspa pikunaña kaptinkupas kuyananchikta. Ichaqa, ¿wakinpi sasachakunchikchu runamasinchikta kuyanapaq? Chayna kaptinqa, Diosta mañakusun chuya espiritunwan yanapawananchikpaq. Chayna ruwananchiktam payqa munan, hinaspanmi kuyakuywan imatapas ruwanapaq yanapawasun (Rom. 8:26, 27).
20 Kikinchikta hina runamasinchikta kuyanapaq kamachikuyqa ancha allinmi. Chaymi Bibliapas nin ‘Reypa leynin’ kasqanta (Sant. 2:8, SEÑORNINCHIK JESUCRISTOPA MUSOQ TESTAMENTON). Jehova Diosmi Moisespa chaskisqan Leypi achka kamachikuykunata qorqa Israel runakuna runamasinkuta kuyanankupaq. Ichaqa, tiempopa risqanman hinam apostol Pablota yuyaycharqa kaynata qellqananpaq: “Kaykunapiwan wakin kamachikuykunaqa hukllawakun: ‘Kuyankim runamasikita kikikita hina’ niq kamachikuypim. Pipas kuyakuqqa runamasintaqa manam imananchu. Chaynaqa kuyanakuspam kamachikuykunata allinta cumplinchik”, nispa (Rom. 13:8-10). Hinaptinqa, hinallayá runamasinchikta kuyasun.
21, 22. ¿Imanasqataq Jehova Diosta hinaspa runamasinchikta kuyananchik?
21 Runamasinchikta imanasqa kuyasqanchikpi yuyaymanaspaqa, ancha allinmi kanman Taytanmanta Jesuspa ima nisqanta yuyariyninchik. Nirqam: “Paymi intitapas qespichimun allin otaq mana allin runakunapaqpas, paytaqmi parachimun justo runakunapaqpas chaynataq mana justo runakunapaqpas”, nispa (Mat. 5:43-45). ¿Imatam kayqa yachachiwanchik? Runamasinchiktam kuyananchik allin otaq mana allin ruwaq kaptinpas. Qawamusqanchikman hinaqa, runamasinchikta astawan kuyasqanchiktaqa qawachinchik paykunaman Diosmanta willaspanchikmi. Chayna willasqanchikta chaskikuspankuqa Diospa amistadninmi kanqaku. ¿Manachu chayqa allinpuni?
22 Qawarunchikmi imakunarayku Jehova Diosta kuyanamanta. Qawarunchiktaqmi runamasinchik kuyasqanchikta imayna qawachinamantapas. Jehova Diosta hinaspa runamasinchikta kuyaspaqa iskaynin hatun kamachikuykunatam kasukuchkanchik. Hinaspapas, Taytanchik Jehova Diostam astawan kusichisun.
¿Leerqankichu qaynakunalla chaskisqayki Willakuq qellqakunata? Hinaptinqa, yaqapaschá kay tapukuykunata kutichiwaq:
Nisan killapa 14 punchawninpi, ¿imay horatam carnerota otaq chivatota wañuchinanku karqa?
Wakin Bibliakunapa nisqanman hinaqa, ‘inti seqaykuruptinñam’ carnerotaqa wañuchinanku karqa, ichaqa achkillaraqmi kanan karqa (Ex. 12:6) (15/12, 18 hinaspa 19 paginakunapi).
¿Bibliapi ima ancha allin yanapakuykunam mozo-sipaskunata yanapanman allinta tanteanankupaq?
1) Diospa Gobiernontawan allin ruwayta puntata maskay (Mat. 6:19-34). 2) Hukkunata yanapaspa kusisqa tarikuy (Hech. 20:35). 3) Mozo-sipasllaraq kaspa Jehova Diosta serviy (Ecl. 12:1) (15/1, 19 hinaspa 20 paginakunapi).
¿Haykapitaq Carneropa casarakuynin kanqa? (Apoc. 19:7.)
Rey Jesucristo vencenanpaq lloqsisqanpa qepantam otaq ‘Hatun Babilonia’ chinkachisqa karuptinmi hinaspa Armagedonwan sutichasqa tukuy atiyniyoq Diospa guerran qepatam (15/2, 10 paginapi).
¿Imanasqataq punta pachak watapi judiokuna suyarqaku Mesias chayamunanmanta? (Luc. 3:15.)
Manamá nichwanchu punta pachak watapi judiokuna Mesias chayamunanmanta Danielpa willakusqanta allinta entiendesqankumantaqa (Dan. 9:24-27). Chayna kaptinpas, ichapas uyarirqaku oveja michiqkunaman angelpa ima nisqanta otaq Diosmanta willakuq Ana templopi wawa Jesusta rikuruspan nisqanta. Chaymantapas, yachayniyoq runakunam Jerusalenman chayarurqaku ‘judiokunapa reynin naceqta’ maskaq (Mat. 2:1, 2). Watakuna pasaytañataqmi bautizaq Juan willakurqa Mesias chayllaña rikurimunanmanta (15/2, 26 hinaspa 27 paginakunapi).
¿Imatam ruwachwan arí nisqanchik mana yanqa kananpaq? (2 Cor. 1:18.)
Wakinpiqa imapas nisqanchiktaqa manam cumpliyta atisunchu qonqaymanta imapas mana piensasqanchik pasarusqanrayku. Cristianokunam ichaqa imatapas prometekuspanqa tukuyta ruwanan chayta cumplinanpaq (15/3, 32 paginapi).
¿Ima sasachakuykunam kanman pi cristianopas familianta saqespan llamkayrayku huk nacionman astakuptin?
Familia kuskalla mana yachaptinqa churi-wawakunam imayna kasqankupiwan imayna kawsasqankupi qalaypaq hukmanyarunmanku. Chaymantapas, casarasqa kaqkuna kuska mana yachaspankuqa huchapakuymanmi wichiykunmanku (15/4, 19 hinaspa 20 paginakunapi).
¿Imaynatam millakuypaq qalalla kaqkuna qawaymanta controlakuchwan?
Kimsa consejokunam kaykuna: 1) millakuypaq qalalla kaqkunata rikuruspaqa huklawmanmi chaylla qawananchik, 2) imapas piensasqanchikta cuidakuspam allin kaqkunapi piensananchik hinaspapas Diostam mañakunanchik, 3) cuidakunanchiktaqmi ima ruwasqanchikpipas, chaymi peliculakunapi otaq Internetpi millakuypaq qalalla kaqkunataqa mana qawananchikchu (1/5, 10-12 paginapi).
¿Ima tawa tapukuykunapim reparananchik pimanpas Diosmanta willaspanchik?
¿Pikunamantaq willasaq? ¿Maypitaq willasaq? ¿Haykapitaq allinpuni kanman willanaypaq? Hinaspa, ¿imaynatam willayta qallarisaq? (15/5, 12-15 paginakunapi.)
“Cuerpopa manayniraq hina parten kaqkunataraqmi mastaqa necesitanchikpas” (1 COR. 12:22, Chuya Qellqa [CQ12], 2012).
1, 2. ¿Imanasqam Pabloqa hukmanyasqa kaqkunapa imayna tarikusqankuta entienderqa?
LLAPANCHIKMI haykapipas mana kallpayoq hina hukmanyasqa tarikurqanchik. Chulli hapiruwaptinchikqa hukmanyasqa tarikuspam mana kallpayoq tarikunchik ima ruwanapaqpas. Kunan kaypi piensariy: qanmi onqospayki hukmanyasqallaña tarikuwaq. Huk-iskay semanalla chayna tarikunaykimantaqa killantin chayna kawaq. ¡Anchatachá qamqa agradecekuwaq chayna tarikusqaykimanta hukkuna llakipayaykusuptikiqa!
2 Apostol Pablopas wakinpiqa hukmanyasqa hinaspa mana kallpayoq hinam tarikurqa iñiqmasinkuna chaynataq mana iñiq runakuna payta mana allinta ruwaptinku. Wakinpiqa manaña atisqantam piensarqa (2 Cor. 1:8; 7:5, NM). Diosta servispan tukuy sasachakuykunapi tarikusqanmanta yuyaymanaspanmi nirqa: “Ñoqapas eqoyanitaqmi”, nispa (2 Cor. 11:29). Pabloqa lliw iñiqkunatam cuerpopa partenkunawan tupanachirqa, hinaspam nirqa: “Cuerpopa manayniraq hina parten kaqkunataraqmi mastaqa necesitanchikpas”, nispa (1 Cor. 12:22, CQ12). ¿Imatam kaywanqa niyta munachkarqa? ¿Imaynatam Jehova Dios qawan hukmanyasqa kaqkunata? ¿Imanasqam ñoqanchikpas Diospa qawasqanman hina qawananchik? ¿Imaynatam chayqa yanapawasun?
3. ¿Imanasqam hukmanyasqa iñiqmasinchikkunata mana kaqpaq hinata hapiyta qallaykuchwan?
3 Kunan tiempopi runakunaqa kallpasapa kayta hinaspa mozo-sipas kaytam astawan chaninchanku. Achkam runamasinkupa imayna tarikusqankuta mana kaqpaqpas hapispankuraq, tukuyta ruwanku munasqanku ruwasqa kananpaq. Ñoqanchikqa manamá chayna kaytaqa allinpaqchu hapinchik. Ichaqa, mana musyayllam hukmanyasqa iñiqmasinchikkunata sonqonchikpi mana kaqpaqpas hina hapiyta qallaykuchwan. ¿Imaynatam Diospa qawasqanman hina paykunata qawachwan?
4, 5. a) ¿Imatam Pablopa rikchanachisqan yachachiwanchik hukmanyasqakunata Jehova Dios imayna qawasqanmanta? b) ¿Imaynataq tarikunchik hukkunata yanapaspa?
4 Apostol Pablom Corinto cristianokunaman punta kaq cartasqanpi huk rikchanachiyta servichikurqa. Chay rikchanachiyqa yanapawachwanmi hukmanyasqakunata Jehova Dios imayna qawasqanmanta yachanapaq. 12 capitulonpim Pablo niwanchik cuerponchikpi mana kaqpaq hina kaqkunapas ancha allin kasqanta (leey 1 Corintios 12:12, 18, 21-23). Ichaqa, kikillanmanta imapas rikuriramusqanta yachachiq runakunam ninku mana chayna kasqanta. Chayna kaptinpas, cuerponchik imayna kasqanmanta estudiaqkunam kunan ninku cuerponchikpi mana valeqpaq hina rikchakuqkuna ancha allin kasqanta.* Rimarisun chakinchikpa uña dedochanmanta. Ñawpaqpim estudioyoq runakuna niqku chay uña dedochanchik yanqapaq kasqanta. Kunanmi ichaqa ninku allinta sayanapaq yanapakusqanmanta.
5 Pablopa chay rikchanachisqanqa allintam qawachiwanchik congregacionpi lliw iñiqkuna ancha allin kasqankuta. Satanasqa munanmi mana valeqpaq hina hapikunanchikta, Jehova Diosmi ichaqa mana kaqpaqpas hina hapikuq serviqninkunatapas ancha allinpaq hapiwanchik (Job 4:18, 19). Chayna kasqanmanta yachayninchikqa, yanapawasunmi congregacionpi hinaspa Diospa llaqtanpi imapas ruwasqanchikwan kusisqa tarikunapaq. Ichapas qamqa yuyaq runata makinmanta aysaspayki yanapaykurqanki chimpananpaq otaq maymanpas rinanpaq. Yanapaspaykiqa paypa purisqanman hinamá ichinayki karqa. Chayna yanapasqaykiqa paypaqmi ancha allin karqa, qampas chayna yanapasqaykiwanqa kusisqamá tarikurqanki. Arí, hukkunata yanapaspaqa kusisqamá tarikunchik hinaspapas pacienciakuq, kuyakuq chaynataq aswan yuyayniyoq kaytam qallaykunchik (Efes. 4:15, 16). Jehova Diosqa munanmi hukmanyasqa iñiqmasinchikkunatapas allinpaq hapinanchikta. Chayna kaspaqa iñiqmasinchikkunatam llampu sonqollawan qawasun hinaspapas congregacionpim aswan kuyakuy kanqa.
6. ¿Imanasqam Pabloqa wakin cristianokunamanta rimaspan nirqa mana atiyniyoqkuna hinaspa mana kallpayoq kasqankuta?
6 Apostol Pablo mana atiyniyoqkunamanta hinaspa mana kallpayoqmanta rimaspanqa, congregacionpi wakin cristianokunamantam rimachkarqa. Chaynataqa nirqa mana iñiq runakuna punta cristianokunata chaynata qawasqankuraykum. Ichaqa, manamá Pabloqa wakin cristianokuna hukkunamanta aswan allin kasqankutachu nichkarqa. Paypas reqsikurqam wakinpi mana kallpayoq hina kasqanmanta (1 Cor. 1:26, 27; 2:3). Nirqataqmi wakin cristianokuna iñiyninkupi kallpayoq kasqankuta. Chaywanqa manataqmi paykuna hukkunamanta aswan allin kasqankutachu nichkarqa (Rom. 15:1, CQ12). Aswanqa iñiyninkupi allin takyasqa cristianokuna hukmanyaq iñiqmasinkuwan pacienciakunankupaqmi nichkarqa.
7. ¿Imanasqam wakinpiqa sasachakuchwan iñiqmasinchikkunata yanapayta?
7 Jehova Diosqa yanapanmi hukmanyaqkunata hinaspapas anchatam kusikun paykunata ñoqanchikpas yanapaptinchik (Sal. 41:1; Efes. 5:1). Ichaqa, wakinpim sasachakuchwan paykunata yanapanapaq. Ichapas nichwan: “Sapakamam sasachakuyninchiktaqa allichananchik”, nispa. Wakinpiñataqmi mana yanapaykunchikchu imapas niykuyta mana atisqanchikrayku. Qawasun Rosario* sutiyoq iñiqmasinchikta ima pasasqanmanta. Paymi yanapakuyta necesitarqa qosan saqeruptin. Paymi nin: “Llumpaytam nanakun iñiqmasikikuna mana kaqpaq hinata hapisuptiki otaq cheqap amistad hina mana yanapasuptiki. Llumpay llakipi tarikuspaykiqa munankim pi amistadnikipas yanapaykusunaykita”, nispa. Rey Davidpas hukmanmi tarikurqa mana kaqpaqpas hinata hapiptinku (Sal. 31:12).
8. ¿Imataq yanapawasun iñiqmasinchikkunata yanapaykunapaq?
8 Ichapas wakin iñiqmasinchikkunaqa hukmanyasqa tarikunku onqosqankurayku, llumpay llakikuywan kasqankurayku otaq familianku mana iñiq kasqankurayku. Chaykunarayku hukmanyasqankuta yuyariyninchikqa yanapawasunmi paykunata yanapaykunapaq. Ichapas hamuq tiempokunapi ñoqanchikpas paykuna hina tarikuchwan. Manaraq Prometesqa Allpaman yaykuchkaptinkum Jehova Diosqa Israel runakunata yuyarichirqa castamasinkuta ñakariqta qawaspanku ‘sonqonkuta ama rumiyachinankupaq’. Diosqa munarqam wakchakunata hinaspa mana kaqpaq hina hapisqa kaqkunata yanapanankuta (Deut. 15:7, 11; Lev. 25:35-38).
9. ¿Imatam ruwananchik iñiqmasinchik hukmanyaruptinqa? Huk rikchanachiywan rimarimuy.
9 Iñiqmasinchik imarayku sasachakusqanmanta hukmankunata piensanamantaqa, iñiyninkupim kallpanchaykunanchik (Job 33:6, 7; Mat. 7:1). Kaypi piensariy: motonwan chamqakuruq runata hospitalman chaylla aparuptinkuqa, ¿yaqachu doctorkunaqa tapupayanku pim wichiykachisqanmanta? Manamá ¿aw? Aswanqa chaylla hampinankupaqmi kallpanchakunku. Chaynallataqmi, huk iñiqmasinchik imaraykupas hukmanyaruptinqa imamantapas puntataqa iñiyninpim kallpanchaykunanchik (leey 1 Tesalonicenses 5:14).
10. ¿Imanasqam nichwan sasachakuypi tarikuq iñiqmasinchikkuna “iñiyninkupi apu” kasqankuta?
10 Iñiqmasinchikkunapa imayna tarikusqankupi yuyaymanaspaqa, ichapas musyasun imanasqa sasachakusqankumanta. Ichapas wakin cristianakunaqa mana iñiq qosan harkakuptin sasachakuykunapi tarikunku. Chayraykum paykunaqa hukmanyasqa tarikunmanku. Ichaqa, hinalla kallpanchakusqankuwanmi qawachinku iñiyninkupi allin takyasqa kasqankuta. Wakinpiñataqmi qawanchik huk cristiana wawankunata sapallan uywaspanpas huñunakuykunaman sapa kuti hamusqanta, ¿manachu chayrayku admirakunchik iñiyninmanta hinaspa kallpanchakusqanmanta? ¿Ima nichwantaq escuelankupi llumpayta hikutaptinkupas iñiyninkupi allin takyaq mozo-sipaskunamanta? Chay iñiqmasinchikkuna Jehova Diosta servinankupaq tukuy ruwasqankupi yuyaymanaspaqa, musyakusunmi sasachakuykunapi tarikuspankupas “iñiyninkupi apu” kasqankuta (Sant. 2:5).
11, 12. a) ¿Imataq yanapawasun hukmanyasqa iñiqmasinchikkunata Diospa qawasqanman hina qawanapaq? b) ¿Imatam yachachwan Aaronta Jehova Dios imayna qawasqanmanta?
11 Wakin serviqninkunata Jehova Dios imayna qawasqanmanta yachayninchikmi, yanapawasun paypa qawasqanman hina hukmanyasqa iñiqmasinchikkunata qawanapaq (leey Salmo 130:3). Piensariy kaypi: Moisespa tiemponpi kaspaykim uyarichkawaq Aaronpa tukuy nisqanta. Paymi yanqakunata rimaspan mana reqsikunchu toro taytachata ruwaruspan huchallikusqanmanta. ¿Imatam qamqa Aaronmanta piensawaq karqa? (Ex. 32:21-24.) Otaq ¿imatam Aaronmanta piensawaq karqa Cus nacionniyoq warmiwan Moises casarakurusqanrayku contranpi rimasqanmanta? (Num. 12:1, 2.) ¿Imaynam tarikuchwan karqa Aaronwan Moises Meriba lawpi qaqamanta yakuta horqospanku Diosta mana hatunchasqankumanta? (Num. 20:10-13.)
12 Chay mana allin ruwasqankunamantam Jehova Diosqa Aaronta chaylla castigarunman karqa. Ichaqa, Jehova Diosqa yacharqam Aaron pantaq runa kaspanpas allin sonqoyoq kasqanta. Yaqachusmi Aaronqa hukkunapa intusqan kasqanrayku chay mana allinkunata ruwarurqa. Chayna kaptinpas, Aaronqa chayllam reqsikurqa pantasqankunamanta hinaspam Diospa tukuy tanteasqanta hawka kasukurqa (Ex. 32:26; Num. 12:11; 20:23-27). Jehova Diosqa Aaronpa iñiyninpi hinaspa wanakusqanpim astawan repararqa. Pachaknintin watakuna pasaruptinpas, Aaronwan mirayninkunaqa Diosta kasukuq runakuna kasqankuwanmi yuyarisqa karqaku (Sal. 115:10-12; 135:19, 20).
13. ¿Imapim reparananchik Jehova Diosta qatipakuyta munaspaqa?
13 Jehova Diosta qatipakunapaqqa, puntatam reparananchik hukmanyasqakunata imayna qawasqanchikpi. ¿Yaqachu paykunata imayna qawasqanchikta cambiananchik? (1 Sam. 16:7.) ¿Imaynam tarikunchik pi mozo-sipaspas mana allin kusirikuykunata akllaptin otaq qellapakuspa imatapas ruwaptin? Paymanta mana allinkunata rimanamantaqa, yuyayniyoq kananpaq yanapaykuyninchikmi aswan allin kanman. Kikinchikmanta pitapas yanapanapaq kallpanchakuspaqa, kuyakuq hinaspa entiendeqmi kasunchik.
14, 15. a) ¿Imaynatam Jehova Diosqa Eliasta qawarqa llumpay hukmanyasqa tarikuptin? b) ¿Imatam Eliasmanta yachachwan?
14 ¿Imaynatam Jehova Diosqa qawan llumpay llakikuywan tarikuqkunata? Qatiqninpi qawasun chaynapi tarikuq Eliasta imayna yanapasqanmanta. Baal sutiyoq taytachapa 450 willakuqkuninkunata mana manchakuspanpas, Eliasqa reyna Jezabel wañuchinanpaq maskasqanmanta yacharuspanmi lluptikurqa. Karu-karuta illaspan (150 kilometrota) Beerseba llaqtaman chayaruspanmi chunniq lawman pasakurqa. Llumpay rupaypi purisqanmanta pisiparuspanmi, huk retama sachapa sikinpi tiyaykuspan Diosta mañakurqa wañurachinanpaq (1 Rey. 18:19; 19:1-4).
15 ¿Imaynatam Jehova Diosqa serviqnin Eliasta qawarqa llumpay hukmanyasqa tarikuptin? ¿Qepancharurqachu manchakuspan chayna tarikusqanmanta? ¡Manamá! Aswanmi Jehova Diosqa imayna tarikusqanta yachaspan huk angelta kamachimurqa. Elias llumpay karu-karutaraq rinanpaq kasqanraykum, chay angelqa iskay kutikama Eliasta kallpancharqa mikunanpaq (leey 1 Reyes 19:5-8). Qawasqanchikman hinaqa, Jehova Diosqa Eliasta puntata uyariykuspanmi yanapaykurqa.
16, 17. ¿Imaynatam iñiqmasinchikkuna kuyasqanchikta qawachichwan Jehova Dios hina?
16 ¿Imaynatam kuyakuq Taytanchikta qatipakuchwan? Manamá pitapas utqayllamanqa anyarunachu (Prov. 18:13). Aswanqa, allinmi kanman lliw ‘mana ancha kaqpaq hapikuqkunata’ puntata uyariykunapaq tiempochakuyninchik (1 Cor. 12:23). Chayna uyariyninchikmi yanapawasun imayna tarikusqanta yachaspa yanapaykunapaq.
17 Piensasun qallariypi rimamusqanchik Rosario iñiqmasinchikpa imayna tarikusqanpi. Payqa hukmanyasqamá tarikurqa qosan iskay wawantinta saqeruptin. ¿Imatam iñiqmasinkunaqa ruwarqaku? Paymi nin: “Ima pasaruwasqanmanta telefonontakama iñiqmasiykunaman willaptiymi, paykunaqa chaylla wasiyman chayaramurqaku. Qawarqanim llakipayawaspanku waqasqankuta. Qatiqnin iskay-kimsa punchawkunapipas paykunaqa hinallam yanapawarqaku. Mana allinta mikusqaykurayku hinaspa llumpay hukmanyasqa tarikusqaykuraykum wasinkuman pusawarqaku”, nispa. Chayna ruwasqankum yuyarichiwanchik Bibliapa kayna nisqanta: “Ichapas wawqepas otaq panipas mana pachayoqña kanman, manataq chay punchaw mikunanpaqpas imanpas kanmanchu, hinaptin huk kaqnikichikñataq ninman: ‘Hawkalla rispayá mikumuy hinaspa qonikamuy’ nispa, imapas necesitasqanta mana qoykuptinqa ¿imapaqtaq chay nisqanqa servin? Chaynam pipapas iñiyninqa mana valenchu allin kaqkunata mana ruraptinqa”, nispa (Sant. 2:15-17). Iñiqmasinkuna chaynata yanapasqanraykum Rosarioqa wawankunawan kuska chay llakimanta soqta killa pasayllata precursor auxiliar hina servirqaku (2 Cor. 12:10).
18, 19. a) ¿Imaynatam hukmanyasqakunata yanapachwan? b) ¿Pikunapa allinninpaqmi kanqa hukmanyasqakunata yanapayninchik?
18 Llumpayta onqoruspaqa manamá chayllachu sanoyarunchik aswanqa unaypim. Pantarusqanrayku otaq ima sasachakuykunawanpas tarikusqanrayku iñiyninpi chiriyaruq iñiqmasinchikpas, yaqapaschá chayllaqa mana allinyarunqachu. Allinyananpaqqa kallpanchakunanmi Bibliata estudiananpaq, Diosta mañakunanpaq hinaspa huñunakuykunaman rinanpaq. Ichaqa, ¿imaynatam ñoqanchikqa qawasunchik? ¿Yaqachu pacienciakuspa imakunapipas yanapaykusun iñiyninpi allin takyasqa kanankama? Chaynaqa, tukuytayá ruwasun hukmanyasqa iñiqmasinchikkuna kuyasqa hinaspa kallpanchasqa tarikunankupaq (2 Cor. 8:8).
19 Hukkunata yanapaspaqa kusisqam tarikunchik. Yanapawanchikmi pacienciakuq hinaspa llakipayakuq kanapaq. Ichaqa manamá ñoqanchikpa allinnillanchikpaqchu kanqa, lliw iñiqmasinchikkunapas kuyakuyniyoqmi kanqaku. Chaymantapas “wakchakunata” otaq hukmanyasqakunata yanapaspaqa Jehova Diostam qatipakuchkanchik, payqa lliw runakunatamá allinpaq hapin (Hech. 20:35).
^ par. 4 Charles Darwin sutiyoq runam El Origen del Hombre, nisqa libronpi nirqa cuerponchikpi wakin partechankuna “yanqapaq” kasqanta. Huknin qatiqninpas nirqam cuerponchikpa achka partechankuna manaña servisqanmanta, chaykunamantas kanku apéndice hinaspa timo sutiyoq.
^ par. 7 Sutinqa cambiasqam kachkan.
“Ñoqam qawariykullaspay consejasqayki” (SAL. 32:8).
1, 2. ¿Imaynatam Jehova Diosqa serviqninkunata qawan?
TAYTA-MAMAKUNA warmachankuta imayna pukllasqankuta qawaspankuqa admirakunkum sapakama imapas allin ruwasqankuta qawaspanku. Yaqapaschá kikikipas chayna kasqanta qawarqanki. Huknin warmachaykiqa ichapas allinta pukllan, hukninñataq allinta dibujan otaq makinwan imatapas sumaqta ruwan. Warmachakuna imataña ruwayta atiptinkupas, tayta-mamakunaqa anchatam munanku chay imapas yachasqankupi ñawparinankupaq yanapayta.
2 Jehova Diospas churinkunamantaqa nanachikunmi. Arí, kunan tiempopi serviqninkunaqa, ‘llapallan nacionkunamanta munayllapaqña kaqkunam’ kanku (Ageo 2:7, NM). Aswan ‘munayllapaqñaqa’ kanku iñiyninkuraykum. Chaymantapas, ichapas qamqa qawarqanki kunan tiempopi Testigokunaqa sapakama imatapas aswan allin ruway yachasqankuta. Wakinkuqa huñunakuykunapim sumaqta yachachinku, wakinñataqmi imapas allin lloqsinanpaq sumaqta tanteanku. Achka cristianakunañataqmi huk rimaykunata chaylla yachanku hinaspankum Diosmanta allinta willakunku. Wakinñataqmi allinta yanapakunku hukmanyasqa iñiqmasinkunata kallpanchaypi otaq onqoq iñiqmasinkunata yanapaypi (Rom. 16:1, 12). ¿Manachu kusikunchik congregacionninchikpi chayna iñiqmasinchikkuna kasqanmanta?
3. ¿Ima tapukuykunatam kay yachachikuypi kutichisun?
3 Ichaqa, iñiqmasinchikkunamanta wakin mozo-sipaskuna otaq chayllaraq bautizakuqkunam, iskayrayanku congregacionpi imayna astawan yanapakuyta. ¿Imaynatam paykunata yanapachwan imapas ruway atisqankupi ñawparinankupaq? ¿Imanasqam imapas yachasqankupi reparananchik chaynapi Diospa qawasqanman hina qawanapaq?
4, 5. ¿Imaynatam Jueces 6:11-16 willakusqan qawachiwanchik serviqninkunapi Jehova Dios allin kaqkuna qawasqanta?
4 Bibliapa willakusqanman hinaqa, Jehova Diosqa manam serviqninkunapa allin ruwasqallankutachu qawan, aswanqa imapas ruway atisqankutawanmi. Rimarisun Gedeonmanta. Paytam Jehova Dios akllarurqa Madian casta runakunamanta llaqtanta librananpaq. Gedeonqa yaqapaschá admirakurqa huk angel kaynata rimariykuptin: “¡Yaw kallpasapa qari, Tayta Diosmi qanwan kachkan!”, nispa (Juec. 6:12). Gedeonqa manamá chaypiqa “kallpasapa” kasqanpaqchu hapikurqa. Aswanqa iskayrayarqam libray atinanmanta hinaspapas mana kaqpaq hinam hapikurqa (leey Jueces 6:11-16).
5 Jehova Diosqa allin kaqkunatam Gedeonpi qawarqa, chaymi Israel runakunata librananpaq akllarurqa. Chay rikuriykusqan angelpas qawarqam trigota wayrachinanpaq kallpawan waqtasqanta. Ichaqa manamá chayllatachu chay angelqa qawarqa. Chay tiempopi runakunaqa, libre pampapim trigonkutaqa eraqku chaynapi wayrachinankupaq. Gedeonmi ichaqa uvas saruna pozopi trigonta wayrachichkarqa, chaypiqa wayrachichkarqa Madian casta runakuna rikuruspa mana qechurunankupaqmi. ¡Payqa allin yachayniyoqmá karqa! Diosqa manamá chakrapi llamkaq kasqallantachu qawarqa, qawarqataqmi allin tanteoyoq kasqantapas. Chayna kasqanta qawaspanmi llaqtanta librananpaq akllarurqa.
6, 7. a) ¿Israel runakuna hinachu Jehova Diosqa Amosta qawarqa? b) ¿Imataq qawachin Amosqa imakunamantapas yachasqanta?
6 Rimarisuntaq Diosmanta willakuq Amosmanta. Wakin runakunaqa ichapas paytaqa mana kaqpaq hinata hapirqaku, Jehova Diosmi ichaqa allin kaqkunata paypi qawarqa. Kikin Amosmi nirqa oveja michiq hinaspa purun higoskuna rantikuq kasqanta. Chay higoskunataqa wakchakunam mikuqku. Taytacha-mamacha yupaychaq Israel nacionpa chunka ayllunkunaman willananpaq Jehova Dios akllaruptinqa, wakin Israel runakunaqa manapaschá allintachu qawarqaku (Amos 7:14, 15).
7 Amosqa uchuy llaqtachamantam karqa. Chaywanpas, payqa allintam yacharqa chay tiempopi runakunapa costumbrenkunamanta chaynataq kamachiqkunamantapas. Yaqapaschá allinta yacharqa Israel nacionpi imakuna pasakusqanmanta, yacharqataqchá hichpan nacionkunapi imakuna pasakusqanmantapas rantikuqkunawan tupasqanrayku (Amos 1:6, 9, 11, 13; 2:8; 6:4-6). Bibliamanta yachaq runakunapa nisqanman hinaqa, Amosqa allin qellqaqmi karqa. Payqa manam qellqayllachu-qellqarqa, aswanqa tupanachiykunatawan rikchanachiykunatam servichikurqa. Amasias sutiyoq sacerdoteman mana manchakuspan Amospa tukuy nisqanmi qawachin Jehova Dios payta akllasqanpi mana pantarusqanta. Amospa imapas ruway atisqanqa manam sutillatachu qawakurqa, Diosmi ichaqa chay ruway atisqankunata allinta servichikurqa munayninta ruwananpaq (Amos 7:12, 13, 16, 17).
8. a) ¿Imatam Jehova Diosqa Davidta nirqa? b) ¿Imanasqam Salmo 32:8 nisqan allinta kallpanchawanchik?
8 Arí, Jehova Diosqa serviqninkunapa imapas ruway atisqankutam qawan. Rey Davidtam nirqa haykapipas pusananmanta hinaspa qawariykuspan consejananmanta (leey Salmo 32:8). Chayna kasqanqa allintamá kallpanchawanchik. Wakinpiqa ichapas iskayrayachwan imapas ruway atisqanchikmanta, chayna kaptinpas Jehova Diosqa yanapawasunmi mana piensasqanchik kaqkunata haypanapaq. Imaynam huk tayta churinta allinta yanapan puriyta qallaykuptin, chaynam Jehova Diospas iñiyninchikpi ñawparisqanchikta qawaspan yanapawanchik. Chaypaqmi servichikun iñiqmasinchikkunata, paykunam yanapawanchik imapas yachasqanchikta allinta servichikuspa ñawparinapaq. ¿Imaynatam chayta ruwanku?
9. ¿Imaynatam iñiqmasinchikkunapi piensanamanta apostol Pablopa nisqanta kasukuchwan?
9 Apostol Pablom lliw cristianokunata kallpancharqa iñiqmasinkupi piensanankupaq (leey Filipenses 2:3, 4). Chayta ruwaspaqa imapas ruway atisqankupim reparasunchik hinaspam chaykunamanta kallpanchasunchik. ¿Imaynataq tarikunchik imapas allin ruwasqanchikmanta pipas kallpanchaykuwaptinchik? Yaqa llapanpiqa chayna niwasqanchikmi allinta yanapawanchik hinalla ñawparinapaq. Chaynallataqmi iñiqmasinchikkunata imapas allin ruwasqankumanta niykuptinchikqa, kallpanchasqa tarikunku iñiyninkupi hinalla ñawparinankupaq.
10. ¿Pikunatam astawanqa yanapananchik?
10 ¿Pikunatam astawanqa yanapananchik? Llapanchikmá munanchik pipas yanapaykuwananchiktaqa. Ichaqa, mozo-sipaskunatawan chayllaraq bautizasqa kaqkunatam astawanqa yanapananchik, chaynapi congregacionpi imapas ruwaykunapi allinta yanapakuspanku ñoqanchikwan kuska kusisqa tarikunankupaq. Chaynata mana yanapaptinchikqa congregacionpi imapas ruway munasqankum chinkarunman, Bibliam ichaqa kallpanchawanchik congregacionpi imapas ruwaykunata haypanapaq (1 Tim. 3:1).
11. a) ¿Imaynatam congregacionpi anciano huk mozota yanaparqa manchapakuq kasqanta atipananpaq? b) ¿Imatam Julienmanta yachachwan?
11 Ludovic sutiyoq ancianom willakun mozo kasqanmantaraq yanapaykusqanku ancha allin kasqanta. Paymi nin: “Musyakurqanim sonqomanta pi iñiqmasinchiktapas yanapaptiyqa iñiyninpi allinta ñawparisqanta”, nispa. Willakuntaqmi manchapakuq Julien sutiyoq mozota imayna yanapasqanmanta, ninmi: “Payqa mana kaqpaq hina hapikusqanraykum, wakinpiqa hukkuna allinpaq hapinankuta munaspan imatapas llutanpi hina ruwaq. Ñoqam ichaqa qawarqani kuyakuq hinaspa congregacionpi yanapakuy munaq kasqanta. Chaymi paymanta mana allinta piensanaymantaqa, chay sumaq kayninkunapi reparaspay yanapaq kani”, nispa. Tiempopa risqanman hinam Julienqa siervo ministerial karqa, kunanqa precursor kaspanmi Diosta servichkan.
12. ¿Imaynam kananchik iñiqmasinchikkunata allinta yanapanapaq? Rimarimuy Jesusmanta.
12 Iñiqmasinchikkuna imapas ruway atisqankupi ñawparinankupaqqa, paykunapim allinta reparananchik. Ichapas pantasqankunapi reparanamantaqa sumaq kayninkunapi hinaspa imapas ruway atisqankunapi astawan reparananchik. Chaytam Jesuspas ruwarqa. Wakinpi apostol Pedro iskayrayaq runa kaptinpas, Jesusqa Cefas nispanmi suticharurqa, chayqa “rumi” ninanmi. Chaynata sutichaspanmi qawachirqa iñiyninpi rumi hina allinta takyananmanta (Juan 1:42).
13, 14. a) ¿Imatam Bernabeyqa Marcospi qawarqa? b) ¿Imaynatam mozollaraq kachkaspan Alexandre iñiqmasinchik yanapakuyta chaskirqa? (Qaway 28 kaq paginapi dibujota.)
13 Bernabeypas allin kaqkunatam Juanpi qawarqa, Juantaqa suticharqakutaqmi Marcos nispa (Hech. 12:25). Pablowan Bernabeymi punta kaq illasqankupi Marcosta pusarqaku paykunata yanapananpaq. Ichaqa, Panfilia lawman chayaruspanku suwakunapa kasqan lawninta rinanku kachkaptinmi, qonqaymanta Marcosqa paykunata saqerurqa (Hech. 13:5, 13). ¿Imatam Bernabeyqa ruwarqa? Pantasqanpi reparananmantaqa Marcospa sumaq kayninkunapim astawan repararqa. Chaymantapas, yaqachusmi ñawparinanpaq hinalla yanaparqa (Hech. 15:37-39). Chayna yanapasqa kasqanraykum Marcosqa allin yuyayniyoq cristianoña karqa. Tiempopa risqanman hinam, Marcosqa Pablota yanaparqa Romapi preso kachkaptin. Chaymantapas, Colosas cristianokunaman cartata qellqasqanpim Pabloqa Marcosmanta allinta rimarqa hinaspapas kuyakuynintam apachirqa (Col. 4:10). Hinaspapas Pabloqa kaqmantam Marcosta qayarqa yanapananpaq, chaywanqa mayna kusisqachá Bernabeyqa tarikurqa (2 Tim. 4:11).
14 Kunanñataq rimarisun congregacionpi anciano Alexandre iñiqmasinchikmanta. Paymi yuyayniyoq iñiqmasin imayna yanapasqanmanta yuyarispan nin: “Mozollaraq kachkaspaymi llumpayta manchapakuq kani iñiqmasiykunapa qayllanpi Dios mañakuyta. Ichaqa huk ancianom allinta yanapawarqa imayna mañakunaypaq hinaspa hawkalla tarikunaypaq. Iñiqmasiykunapa qayllanpi Diosta mañakunaypaq manaña haykapipas niwananmantaqa, Diosmanta willakunapaq huñunakuypi sapa kuti mañakunaypaqmi niwaq. Chayraykum pisi-pisimanta manchapakuq kasqayqa chinkarurqa”, nispa.
15. ¿Imaynatam iñiqmasinkunata apostol Pablo kallpancharqa?
15 ¿Imatataq ruwanchik huk kaqnin iñiqmasinchikpi sumaq kayninkunata qawaspa? ¿Yaqachu kallpanchanchik? Romanos 16 capitulonpim, apostol Pablo 20 masnin cristianokunata kallpancharqa sumaq kayniyoq kasqankumanta (Rom. 16:3-7, 13). Arí, Pabloqa Andronicotawan Juniastam kallpancharqa paymanta puntataraq iñisqankumanta hinaspa iñiyninkupi allin takyasqankumanta. Kuyakuywantaqmi rimarqa Rufopa mamanmantapas, chaynataqa rimarqa ichapas maman hina imapipas yanapaykusqanrayku.
16. ¿Imaynatam mozo-sipaskunata yanapanman sonqomanta kallpanchay?
16 Pitapas sonqomanta kallpanchaykuyqa allintam yanapanman. Rimarisun warmallaraq Rico sutiyoq iñiqmasinchikmanta. Paymi hukmanyarurqa mana iñiq taytan bautizakunanta mana munaptin. Chaymi payqa piensarqa Diosta servinanpaq yuyayniyoqraq kananmanta. Chaymantapas, llumpay hukmanyasqam tarikurqa estudiaqmasinkuna asipayaptinku. Ichaqa, Frédéric sutiyoq ancianom kallpanchaykurqa, paymi nirqa qarinchakuspan Diosmanta willakusqanrayku chayna sasachakuykunapi tarikusqanmanta. Chaynata nisqanmi kallpancharqa iñiyninpi astawan ñawparinanpaq chaynataq taytanwan hawka tarikunanpaqpas. Chaymi 12 watanpi bautizakurqa.
17. a) ¿Imaynatam iñiqmasinchikkunata yanapachwan ñawparinankupaq? b) ¿Imatam huk misionero ruwarqa mozokunata yanapananpaq, hinaspa imapim tukurqa chayna yanapasqan?
17 Iñiqmasinchikkunata imapas allin ruwasqankumanta sapa kuti kallpanchaspanchikqa Jehova Diosta servinankupaqmi astawan yanapanchik. Francia Betelpi achka wataña llamkaq Sylvie* sutiyoq iñiqmasinchikmi nin chay ruwaypi cristianakuna allintapuni yanapakusqankuta, warmikunaqa qarikunapa mana musyasqanku kaqkunatam musyanku. Chaynapim “kallpanchasqankuqa yuyayniyoq cristianokunapa kallpanchasqankuta allinta yanapan”. Payqa nintaqmi iñiqmasinchikkunata kallpanchayqa allinpuni kasqanta (Prov. 3:27). Guayana Francesa nacionpi misionero kaq Jerome sutiyoq iñiqmasinchikmi achka mozokunata yanaparqa misionero kanankupaq. Paymi nin: “Diosmanta willakusqankupi imayna rimasqankumanta otaq huñunakuykunapi allinta rimarisqankumanta kallpanchaptiymi manaña iskayrayankuchu hinaspapas astawanmi ñawparinku”, nispa.
18. ¿Imanasqataq ancha allin mozokunawan llamkayninchik?
18 Kallpanchachwantaqmi iñiqmasinchikkunataqa congregacionpi paykunawan llamkaspapas. Sichu huk mozo computadoramanta allinta yachaptinqa, huk ancianom ninman Internetpi jw.org nisqamanta yachachikuyta horqonanpaq, chaynapi mana computadorayoq yuyaq iñiqmasinchikkuna kallpanchasqa tarikunankupaq. Chaymantapas, Huñunakuna Salonta pichaspa otaq chaypi imatapas allichaspaqa allinmi kanman yanapaykuwananchikpaq pi mozotapas niyninchik. Paykunawan llamkaspam imayna kasqankuta yachasun, kallpanchasun hinaspa ima niy munawasqanchikta uyarisun (Prov. 15:23).
19, 20. ¿Imanasqataq iñiqmasinchikkunata yanapananchik ñawparinankupaq?
19 Israel runakunata pusananpaq Josueyta Jehova Dios akllaspanmi, Moisesta kaynata kamachirqa: “Kallpanchaspayki valorchay”, nispa (leey Deuteronomio 3:28). Kunan tiempopiqa astawanmi Jehova Diospa llaqtanqa yapakuchkan, chaymi unayña Diosta serviqkunaqa mozo-sipaskunata chaynataq chayllaraq bautizasqa kaqkunata imapas ruway atisqankupi ñawparinankupaq yanapananchik. Chaynapim astawan yapakunqa tukuy tiemponkuwan Diosta serviqkuna hinaspa congregacionpi allin yachachiq cristianokuna (2 Tim. 2:2).
20 Chaynaqa, hatun congregacionpiña otaq grupollapiraq huñunakuspapas hamuq tiempopaq piensaspayá llamkasun. Chaypaqqa, Jehova Dios hinam iñiqmasinchikkunapa imapas ruway atisqankupi reparananchik.
^ par. 17 Kay sutiqa cambiasqam kachkan.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn pag. 6 “Diosqa kuyakuqmi”***
3 kaq taki
“Diosqa kuyakuqmi”
(1 Juan 4:7, 8)
1. Kuyaspam Diosqa niwanchik
sumaqta kawsay nispa.
Jehová Diostawan runatam
kuyasunchik ruraywan.
Chaynata kawsaspanchikqa
kusisqam kawsakusun.
Cristo hina kuyaspaqa
pay hinam kawsasunchik.
2. Diosmanta yachaspanchikmi
allinta rurasunchik.
Pantaptinchikpas kuyaspam
yanapaykuwasunchik.
Kuyaqqa manam cheqninchu
kuyaqqa qokuykuqmi.
Wawqe-paninchikkunata
kuyaspa kusikusun.
3. Amayá sientikuspaqa
hukmanyarusunchikchu.
Jehová Diospi confiakusun
paymi yanapawasun.
Kuyasunchik Diosninchikta
runamasinchiktapas.
Diosninchik hinapuniyá
tukuy tiempo kuyasun.
(Qawariytaq Mar. 12:30, 31; 1 Cor. 12:31–13:8; 1 Juan 3:23.)
^ ***sn pags. 76-77 “Kaymi ñan”***
65 kaq taki
“Kaymi ñan”
(Isaias 30:20, 21)
1. Hawkayayman apaq
ñanpim tarikunchik.
Karqañam kay ñanqa
qampas reqsinkiñam,
Jesusmi chay ñanta
reqsiykachiwanchik.
Diospa Palabranpim
tarikun chay ñanqa.
(CORO)
Wiñay kawsayman apaqmi kay ñan.
Kayman-wakman amayá risunchu.
“Kaymi ñan” ninmi taytanchik Dios;
ñawpaqmanyá riy kay ñannillanta.
2. Allin ñanmi kayqa
manam hukqa kanchu.
Diosqa hichpanchikpim
Paymi pusawanchik.
Diosqa kuyakuqmi,
cheqap kuyakuqmi.
Allin ñanmi kayqa,
sutillam qawakun.
(CORO)
Wiñay kawsayman apaqmi kay ñan.
Kayman-wakman amayá risunchu.
“Kaymi ñan” ninmi taytanchik Dios;
ñawpaqmanyá riy kay ñannillanta.
3. Kay ñanqa wiñaypaq
kawsayman apaqmi.
Kay ñantaqa Diosmi
prometewarqanchik,
hawkayaytam qokun
Payllam kuyawanchik.
Kaymi ñan, Diostayá
agradecekusun.
(CORO)
Wiñay kawsayman apaqmi kay ñan.
Kayman-wakman amayá risunchu.
“Kaymi ñan” ninmi taytanchik Dios;
ñawpaqmanyá riy kay ñannillanta.
(Qawariytaq Sal. 32:8; 139:24; Pro. 6:23.)
^ ***sn pag. 101 “Munanim”***
84 kaq taki
“Munanim”
(Lucas 5:13)
1. Jesusmi kuyawaspanchik
kay pachamanqa hamurqa
Diosmanta cheqapta
yachachinanpaq.
Siemprepunim willakurqa,
runata consuelaykuspam
onqoqta sanoyachirqa.
Taytanpa nisqantam kasukurqapuni.
Sonqonmantam niq: “Munanim”.
2. Dios Taytam yanapawanchik
yuyayniyoq sirvientenwan.
Paykunawan kuskam
Diosta servinchik
llakiqta yanapanapaq.
Cuentatam lliw qokunqaku
allinta yanapaptinchik.
Yanapaykuway niwaptinchikqa
“munanim” nispam ninanchik.
(Qawariytaq Juan 18:37; Efe. 3:19; Fili. 2:7.)
^ ***sn pag. 85 Kuyanakunapaqyá astawan kallpanchakusun***
72 kaq taki
Kuyanakunapaqyá astawan kallpanchakusun
(1 Corintios 13:1-8)
1. Kumuspam Diosman asuykunchik.
Sumaq kaynintam qawachina.
Mayqenmantapas puntataqa
kuyakuq kaytam qawachina.
Imakuna rurasqanchikpas
yanqam mana kuyaptinchikqa.
Kuyaq kaypim kallpanchakuna
Jehová Diosta agradanapaq.
2. Jehová Diosta serviy munaqta
yanapaspaqa ruraywanmi
kuyasqanchikta qawachina
Bibliamanta yachachispanchik.
Kuyakuyqa yanapakunmi
hukmanyayta, sasachakuyta
pacienciawan aguantanapaq.
Kuyanakuyqa wiñaypaqmi.
(Qawariytaq Juan 21:17; 1 Cor. 13:13; Gal. 6:2.)
^ ***sn pag. 94 Pampachanakuqyá kasun***
77 kaq taki
Pampachanakuqyá kasun
(Salmo 86:5)
1. Kuyawaspanchikmi
Diosqa Churinta qorqa
huchamanta wañuymanta
libraykuwananchikpaq.
Sonqomanta wanakuspam
Diosta mañakunanchik
Jesucristopa sutinpisp
pampachawananchikpaq.
2. Diosqa pampachanmi
pay hina kaptinchikqa.
Lliwchanchikmi kuyakuywan
pampachanakunanchik.
Aguantanakuspam mana
piñachinakunachu.
Iñiqmasinchikkunatam
respetaspa kuyana.
3. Lliwmi yachananchik
kuyapayakuytaqa.
Chaymi yanapawasunchik
mana cheqninanchikpaq.
Ancha kuyakuqmi Diosqa,
paytam qatipakuna.
Jehová Dios hinam kasunchik
sumaq pampachanakuq.
(Qawariytaq Mat. 6:12; Efe. 4:32; Col. 3:13.)
^ ***sn pag. 96 Kuyapayakuyqa tukuytam atipan***
79 kaq taki
Kuyapayakuyqa tukuytam atipan
(Efesios 4:32)
1. Graciastam qoykiku Jehová Diosllay
reqsisqaykumanta.
Tukuy atiyniyoq Dios kaspapas
kuyapayakuqmi kanki.
2. Cristom qayan llakisqakunata
kusisqa kananpaq.
Kamachisqanqa manam sasachu
payqa llampu sonqoyoqmi.
3. Jehová Diostawan Jesucristotam
qatipakunanchik.
Munasqanchikpim, piensasqanchikpim
paykuna hina kananchik.
(Qawariytaq Miq. 6:8; Mat. 11:28-30; Col. 3:12; 1 Ped. 2:3.)
^ ***sn pag. 52 Iñiyninkupi hukmanyaqkunatayá yanapasun***
42 kaq taki
Iñiyninkupi hukmanyaqkunatayá yanapasun
(Hechos 20:35)
1. Llapanchikmi pantanchik
tukuy imawan,
chaywanpas Jehová Diosqa
cuidawanchikmi.
Ancha kuyakuqmi
Jehová Diosninchikqa.
Ñoqanchikpas kananchik
llakipayaqmi.
2. Pantaqmi ñoqa kani
nispam Pablo nin.
Cristom libraykuwanchik
vidanta qospa.
Hukmanyaqkunatam Diosqa
kallpanchaykun.
Llakiqta llakiysispam
yanapananchik.
3. Amayá qawasunchu
pantayllantaqa,
kuyapayakuq kaspam
kallpanchasunchik.
Yanapananchikmi
hukmanyaqkunata;
kuyapayaspanchikqa
consuelasunmi.
(Qawariytaq 2 Cor. 11:29; Isa. 35:3, 4; Gal. 6:2.)
^ ***sn pag. 147 Kuyakuywan yanapaykuqmi kananchik***
124 kaq taki
Kuyakuywan yanapaykuqmi kananchik
(Hechos 17:7)
1. Imapas qokuykuqmi Jehová Diosqa
lliw runakunapim interesakun.
Lliwmanmi qowanchik intita, parata
kusisqa kawsakunanchikpaq.
Necesitaqta yanapaykuspaqa
Diostam qatipakunchik qokuq kaypi.
Jehová Diosninchikmi bendeciykuwasun
imapas qokuq kaptinchikqa.
2. Manam yachanchikchu yanapasqanchik
pitapas imayna yanapasqanta.
Forasterotapas yanapaykusunyá
necesitasqanta qoykuspa.
Lidiam nirqa ‘yaykukamuyá’ nispan.
Allinmi pitapas samaykachiyqa
allinpaqmi chayta Jehová Diospas qawan
Payta qatipakuq kasunchik.
(Qawariytaq Hech. 16:14, 15; Rom. 12:13; 1 Tim. 3:2; Heb. 13:2; 1 Ped. 4:9.)
^ ***w13 15/12 pags. 18-19 Yuyarinapaq punchawmanta***
castigarqa 10 castigokunawan. Chunka kaq castigowanmi Egipto nacionpi lliw piwikuna wañurqaku. Chaymanta qepamanñam faraonqa Diospa llaqtanta kacharirqa (Ex. 1:11; 3:9, 10; 5:1, 2; 11:1, 5).
5 Ichaqa, manaraq Egipto nacionmanta librasqa kachkaspankum Israel runakunaqa huk kamachikuyta kasukunanku karqa. Chayqa karqa poqoy tiempopim 1513 watapa abib sutiyoq killanpi, chaymanta qepamanñataqmi chay killata suticharqaku nisanwan. Diosmi paykunata kamachirqa 14 kaq punchawpaq 10 kaq punchawmanta alistakunankupaq. Hebreo runakunapaqqa punchawqa qallariq Inti seqaykusqanmantapacham, tukuqñataqmi qatiqnin Inti seqaykuyta. Nisan killapa 14 kaq punchawnin qallaykuptinmi, sapa familia huk carnerota otaq chivatota wañuchispanku yawarninwan punkupa chakaqninmanwan iskaynin law sarpunman hinananku karqa (Ex. 12:3-7, 22, 23). Chaymantañataqmi chay tutapi mikunanku karqa ninapi kankasqa carneropa aychanta, mana qonchuyoq tantata hinaspa verdurakunapa llaqentapas. Diospa angelninmi Egipto nacionninta pasanan karqa piwikunata wañuchistin, kasukuq Israel runakunaqa manam wañuchisqachu kananku karqa. Chaymanta qepamanmi librasqa lloqsinanku karqa (Ex. 12:8-13, 29-32).
6 Chaynatam Israel runakunaqa librasqa karqaku. Diosmi paykunata kamachirqa sapa wata chay punchawta yuyarinankupaq. Nirqam: “Chay punchawmi qamkunapaq kanqa yuyarinaykichik punchaw chaymi hatun adorawanaykichik fiestata rurankichik. Ñoqa Tayta Diospaq kay hatun adorawanaykichik fiestatam rurankichik tukuy miraynikichikpi wiñaypaq decretota hina”, nispa. 14 kaq punchawmanta qepanmanmi qanchis punchawtaraq fiestata ruwananku karqa. 14 kaq punchawpim Pascua Fiestaqa apakurqa, ichaqa chay punchawmanta qatiqnin qanchis punchaw fiestatapas Pascua Fiestawanmi sutichaqku (Ex. 12:14-17; Luc. 22:1; Juan 18:28; 19:14). Chay Pascua Fiestaqa karqa judiokunapa sapa wata ruwananku fiestam (2 Cron. 8:13).
7 Jesuswan apostolninkunaqa judiom karqaku, chaymi Moisespa chaskisqan kamachikuykunata kasukuspanku sapa wata Pascuata yuyariqku (Mat. 26:17-19). Qepallataña chay Pascuata yuyarisqankupim qatiqninkunata Jesus kamachirqa Señorpa Santa Cenan nisqataña sapa wata yuyarinankupaq. Ichaqa, ¿imay punchawpim yuyarinanku karqa?
SEÑORPA SANTA CENANTA HAYKAPI YUYARINAMANTA
8 Jesusqa Pascua Fiestapa qepallanmanmi Señorpa Santa Cenan nisqanchiktaqa qallarichirqa, chayraykum chay yuyarinapaq punchawqa Pascua Fiestawan tuparqa. Ichaqa, kunan tiempopi judiokunaqa manam Jesuspa wañukusqanta yuyarisqanchik punchawpichu Pascua Fiestataqa ruwanku. ¿Imanasqataq mana tupanchu? Chaypaqqa qawasun Pascua Fiestapaq Israel runakunaman Diospa ima kamachisqanmanta. Israel casta lliw runakuna carnerota otaq chivatota wañuchinankupaq nisqan qepallanmanmi, Moisesqa nirqa chay nisan killapa 14 punchawninpi imay hora chay carnerota otaq chivatota wañuchinankupaq (leey Exodo 12:5, 6).
9 Exodo 12:6 nisqanman hinaqa, ‘inti seqaykuruptinñam’ carnerotaqa wañuchinanku karqa. Wakin Bibliakunapas chayna kaqllatam tikranku. Judiokunapa Tanakh sutiyoq Bibliankum tikran “Inti seqaykuqta” nispa. Chaymi carnerotaqa Inti seqaykuruptinña wañuchinanku karqa, ichaqa achkillaraqmi kanan karqa. Chayqa karqa nisan killapa 14 punchawnin qallaykuptinmi.
10 Watakuna pasaytam, wakin judiokunaqa piensarqaku temploman apasqa lliw carnerokuna achka horapi wañuchisqa kasqanmanta. Chaymi paykunaqa piensarqaku Exodo 12:6 nisqanqa, nisan killapa 14 punchawninpa tukupayninmanta rimasqanta, chayqa karqa chawpi punchawmanta Inti seqaykunankamam. Chayna kaptinqa, ¿haykapim carnerota mikunmanku karqa? Profesor Jonathan Klawans nisqanman hinaqa, chay carnerotaqa nisan killapa 15 punchawninpim mikunmanku karqa. Ichaqa, kikintaqmi nin Bibliapi kaq Exodo libropi chayta mana willasqanmanta. Payqa nintaqmi yachachiq judiokunapa qellqasqankupipas, 70 watapa ñawpaqninpi Pascua Fiesta imayna ruwakusqanmanta mana willakusqanta. Chay watapimá Jerusalenpa templon puchukachisqa karqa.
11 Hinaptinqa, ¿haykapim 33 watapi Pascua Fiestata ruwarqaku? Pascua Fiesta qallarinanpaqña kachkaptinmi, nisan killapa 13 punchawninpi, “Pedrotawan Juanta Jesus kacharqa pascua mikuyta alistamunankupaq” (Luc. 22:7, 8). Hinaptinmi, Inti seqaykuyta chay pascua mikuy hora chayaramurqa. Chayqa karqa nisan killapi 14 punchawninpa qallariyninmi (jueves tutaykuqta). Hinaptinmi, Jesusqa apostolninkunapiwan chay tuta pascua mikuyta mikurqaku, qatiqninmanñataqmi Señorpa Santa Cenan nisqanchikta qallarichirqa (Luc. 22:14, 15). Chay tutapitaqmi presochasqa hinaspa juzgasqa karqa. Hina chay nisan killaepa 14 punchawninpim, yaqa chawpi punchawta qerupi warkusqa karqa, tarde lawmanñataqmi wañukurqa (Juan 19:14). Chaynaqa, “kikin Cristom [warkusqa] wañurqa ñoqanchikrayku, payqariki Pascuapi ñoqanchikpaq wañuchisqa carnero hinam” (1 Cor. 5:7; 11:23; Mat. 26:2). Chaymantañataqmi manaraq nisan killapa 15 punchawnin qallarichkaptin pampasqa karqa (Lev. 23:5-7; Luc. 23:54).
ANCHA ALLIN YUYARINAPAQ PUNCHAWMANTA
12 Egipto nacionpi punta kaq Pascua ruwakusqan tiempopim, Israel runakunata Jehova Dios kamachirqa chay Pascuata ‘wiñaykama [“huk tiempokama”, NM]’ sapa wata ruwanankupaq. Sapa wata ruwakusqanpim churi-wawakuna tayta-mamankuta tapunmanku karqa imanasqa chay ruwakusqanmanta (leey Exodo 12:24-27; Deut. 6:20-23). Hinaptinqa, chay Pascuaqa warmachakunapas yuyarinankupaq hinam karqa (Ex. 12:14).
13 Chaymanta qepamanmi tayta-mamakunamanta churi-wawakunaqa Pascua Fiesta imanasqa yuyarinapaq kasqanmanta yachanmanku karqa. Hukninmi karqa serviqninkunata Jehova Dios imayna waqaychasqanmanta. Chaywanmi warmachakunaqa
^ ***w14 15/1 pags. 19-20 Allinta tanteay mozo-sipas kasqaykipi***
imapi llamkanaykipaqpas. Mozo-sipaskuna, wakiqnikichikqa wakcha llaqtachakunapim yachankichik wakiqnikichikñataq apu llaqtakunapi. Manam llapaykichikchu chaynalla kankichik imayna kaynikichikpi, ruwaynikichikpi hinaspa iñiynikichikpipas. Yaqapaschá rikchakuwaqchik Egipto nacionpi Hebreo mozo-sipaskunaman. Moisespaqa tukuy imanmi palaciopi kapurqa, wakinkum ichaqa sirviente karqaku (Ex. 1:13, 14; Hech. 7:21, 22). Qamkuna hinam paykunapas sapakama tantearqaku Diosta tukuy sonqonkuwan servinankupaq (Ex. 19:4-6). Moisesqa allintamá tantearqa (leey Hebreos 11:24-27).
8 Jehova Diosqa mozo-sipas kasqaykipim allinta tanteanaykipaq yanapasunki. Chaypaqmi kan Bibliapi consejokuna (Sal. 32:8). Chay consejokunata kasukunaykipaqmi yanapasunkiman Diosta serviq tayta-mamayki hinaspa congregacionpi ancianokunapas (Prov. 1:8, 9). Qawasun Bibliapi kimsa consejokunata hamuq punchawkunapi tanteasqayki yanapasunaykipaq.
BIBLIAPI ANCHA ALLIN YANAPAKUYKUNA
9 Puntataqa Diospa Gobiernontawan allin ruwaytayá maskay (leey Mateo 6:19-21, 24-26, 31-34). Jehova Diosqa kikinchik tanteakunapaqmi saqewanchik. Payqa manamá niwanchikchu mozo-sipas kasqanchikpi haykata predicanapaqqa. Ichaqa Jesusmi niwarqanchik Diospa Gobiernonta puntapi churanapaq. Chayta ruwaspaykiqa Dios kuyasqaykita, hukkunapi piensasqaykita hinaspa suyakuyniyoq kasqaykitam qawachinki. Casarakunaykipaq hinaspa llamkanaykipaq tanteasqayki, ¿qawachinqachu Jehova Diospa Gobiernontawan allin ruwayta puntapi churasqaykita?
10 Hukkunata yanapaspaykim kusisqa tarikunki (leey Hechos 20:20, 21, 24, 35). Jesusmi chayta qawachirqa Taytanpa munayninta kusikuywan ruwaspan. Kusikurqataqmi Diosmanta yachay munaq runakunata tarispanpas (Luc. 10:21; Juan 4:34). Qampas yaqapaschá kusisqa tarikurqanki Diosta reqsinankupaq runakunata yanapaspayki. Ancha allin kaqkunata tanteanaykipaq Jesuspa nisqanta kasukuspaykiqa kusisqam kanki hinaspapas Jehova Diostam kusichinki (Prov. 27:11).
11 Jehova Diosta servispaykim aswan kusisqaqa tarikunki (Prov. 16:20). Chayna kasqanmantam Jeremiaspa yanapaqnin Baruc qonqarurqa. Manañam kusikuywanchu Diosta servirqa, chaymi Jehova Dios kaynata nirqa: “¿Kikikipaqchum maskachkanki admirakuypaq kaqkunata? Chaykunataqa amañayá maskaychu. Llapallan runakunamanmi desgraciakunata kachamusaq. Qanmi ichaqa maymanña rispaykipas kawsayllapas-kawsankiraq”, nispa (Jer. 45:3, 5). ¿Imataq Baructa kusichinman karqa? ¿Admirakuypaq kaqkunata kikinpaq maskaychu, icha Diosman sonqo kaspa Jerusalen llaqtata puchukachiptin salvakuychu? (Sant. 1:12.)
12 Ramiro sutiyoq iñiqmasinchikmi nin: “Riti orqopa puntanpi wakcha llaqtachamantam kani. Piwi kaq wawqeymi universidadpi estudianaypaq yanapawayta munarqa. Chayqa allinmá karqa, ichaqa chayllaraqmi bautizakururqani hinaspapas huk llaqtachapi Diosmanta willakunaykupaqmi huk precursor iñiqmasinchik niwarqa. Chayman rispaymi chukchakuna rutuyta yacharuspay llamkarqani. Achka runakunam kusikuywan Biblia estudiayta munarqaku. Chaymi huk rimaypi congregacion rikuriruptin, chaypi yanapakurqani. Tukuy tiempoywan chunka wataña Diosta servispaymi niyman, manam imapas anchataqa kusichiwanmanchu rimayninkupi runakunaman Diosmanta yachachisqaymanta”, nispa.
13 Mozo-sipasllaraq kaspaykiyá Jehova Diosta serviy (leey Eclesiastes 12:1). Amayá piensaychu: “Allin llamkayta tariruspayñam Diostaqa astawan servisaq”, nispaqa. Kunanmanta chay ruwaynikim allinqa, manaraq familiayki kachkaptin hinaspa manaraq imawanpas onqochkaspayki, chaynapi achka ruwayniyoq kanaykipaq. Mozo-sipas, ¿ima ruwaytam munawaq Jehova Diosta astawan servinaykipaq? ¿Precursor kayta? ¿Huk rimayniyoq runakunaman Diosmanta willayta? ¿Congregacionnikipi astawan yanapakuyta? Mayqentaña ruwayta munaspaykipas tapukuy: ¿Imapitaq llamkasaq? ¿Imatam estudiasaq?, nispa.
ALLINTA TANTEANAYKIPAQMI BIBLIAPI CONSEJOKUNA YANAPASUNKI
14 Bibliapi kimsa consejokuna qawasqanchikmi yanapasunki ima llamkaytapas allinta akllanaykipaq. Profesorkunaqa
^ ***w14 15/2 pag. 10 ¡Kusirikusunyá Reypa casarakuyninwan!***
Apocalipsis 21:2 nisqanpim payta tupachin ‘Mosoq Jerusalenwan’. Nintaqmi ‘novionpaq sumaqllaña allichasqa kasqanmanta’. “Chay llaqtaqa achkirichkasqa Diospa kanchayninwanmi, achkiriyninqa kasqa suma-sumaq jaspe alhaja rumipa achkiriynin hinam, chayqa kasqa Cristal hinapunim” (Apoc. 21:10, 11). Apocalipsis libropim willakun chay Mosoq Jerusalenpa sumaqllaña achkirisqanmanta (Apoc. 21:18-21). Chayraykuchá Salmos qellqaqqa nin “suma-sumaqllaña” kasqanmanta. Chayna kanantam suyachwan hanaq pachapi Reypa casarakuyninmantaqa.
9 Noviatam Novioman otaq Rey Jesucristoman pusanku. Reyqa ñawpaqmantaraqmi ‘yachachikuyninwan yakuwan mayllachkaq hina limpiarqa’, chayraykum ‘mana imaniraqpas huchayoq’ (Efes. 5:26, 27). Noviaqa sumaq pachasqamá casarakunan punchawpaqqa kanan. ¡Arí, chaynamá kachkan! “Paypa pachanmi kachkan qori qaytuwan awasqallaña” hinaspapas ‘sumaqllaña bordasqa pachayoqtam reyman pusanku’. Carnerowan casarakunanpaqqa “noviaqa yuraq-yuraq linowan pachasqam kachkan. Yuraq-yuraq linoqa Diosllapaqña kawsaqkunapa sumaq kawsakuyninmi kachkan” (Apoc. 19:8).
‘CASARAKUYMI CHAYAMUN’
10 (Leey Apocalipsis 19:7). ¿Haykapitaq Carneropa casarakuynin kanqa? Casarakunanpaq ‘novian listollaña kaptinpas’ qatiqninpi pasakusqanqa manam casarakuymantachu willachkan. Aswanqa llumpa-llumpay ñakariy punchawpa tukupayninmantam riman (Apoc. 19:11-21). Hinaptinqa, ¿yaqachu chaywanqa nichkanchik Novio otaq Rey Jesucristo vencenanpaq lloqsisqanpa ñawpaqnintaraq casarakunanmanta? Manam. Apocalipsis libropi willakuykunaqa manam qatinasllanpichu kachkan. Salmo 45 capitulonmi qawachiwanchik Rey espadanta weqawninman watakusqanta hinaspa enemigonkunata chinkachinanpaq ‘venceq-venceqllaña guerraman lloqsisqanta’. Chaymanta qepamanñam Reyqa casarakun (Sal. 45:3, 4).
11 Hinaptinqa, Jesucristo casarakunanpaqqa kaykunam pasakunqa: puntataqa ‘chuchumika warmiwan’ reqsisqa ‘Hatun Babiloniam’ otaq enteron Pachapi pantay religionkunam puchukachisqa kanqa (Apoc. 17:1, 5, 16, 17; 19:1, 2). Chaymantam Jesucristoqa Armagedonpi otaq ‘tukuy atiyniyoq Diospa guerranpi’ Satanaspa munaychakusqan kay Pachapi mana allinkunata puchukachinqa (Apoc. 16:14-16; 19:19-21). Chaymantañataqmi Reyqa vencenanpaq lloqsisqanta tukunqa Satanastawan demoniokunata uku pozoman wischuspan, chaypim wañusqa hina mana ima ruwaytapas atinqakuchu (Apoc. 20:1-3).
12 Kay tukupay tiempopi hanaq pachapaq cristianokuna wañukuspankuqa, hanaq pachapi kanankupaqmi kawsarichisqa kanku. Hatun Babilonia chinkachisqa kasqan qepamanmi, manaraq Armagedon chayamuchkaptin, Jesucristoqa lliw 144.000 akllasqa cristianokunata hanaq pachapi huñuyta tukunqa (1 Tes. 4:16, 17). Chayraqmi Armagedon guerra pasayta Rey Jesucristopa casarakuyninqa kanqa. ¡Mayna kusikunapaqchá chayqa kanqa! Apocalipsis 19:9 nin: “Mayna kusisqam Carneropa casarakuyninman qayasqakunaqa”, nispa. Arí, noviaqa otaq 144.000 akllasqakunaqa ancha kusisqamá tarikunqaku. Noviopas anchatamá kusikunqa akllasqankuna hanaq pachapi paywan kuska munaychakuyninpi kaptinku (Luc. 22:18, 28-30). Ichaqa manamá Noviowan noviallachu casarakuyninkuwanqa kusikunqaku.
^ ***w14 15/2 pags. 26-27 Leeqkunapa tapukuyninkuna***
LEEQKUNAPA TAPUKUYNINKUNA
¿Imanasqataq punta pachak watapi judiokuna suyarqaku Mesias chayamunanmanta?
▪ Bautizaq Juanpa tiemponpi runakunam piensarqaku pay Cristo kasqanta, chaymi nirqaku: “¿Paychuch Cristo kanman?”, nispa (Luc. 3:15). ¿Imanasqataq judiokunaqa suyarqaku chay watakunapi Mesias chayamunanta? Chayta yachanapaq qatiqninpi qawasun.
Jesus naceruptinmi Jehova Diospa angelnin Belen llaqtapa hichpanpi oveja michiqkunaman rikuriykurqa. (1) Angelñataqmi nirqa: “Salvaqnikichikmi nacerapusunkichik Davidpa llaqtanpi. Payqariki Cristo Señormi”, nispa (Luc. 2:8-11). “Hinaptinmi qunqayllamanta angelwan rikuriramurqa achkallaña hanaq pachapi kaqkuna Diosta alabastin: ‘Diosyá hanaq pachapi alabasqa kachun! Kay pachapipas Diospa favorecesqan runakunapaqyá hawkayay kachun’”, nispa (Luc. 2:13 Señorninchik Jesucristopa Musoq Testamenton, 14).
Chay willakuyta uyarispankum chay michiqkunaqa Belen llaqtaman chaylla rirqaku. Joseyta hinaspa Mariata wawayoqta tariruspankum “willakurqaku wawamanta angelpa tukuy nisqanta. Chaymi llapa uyariqkuna admirakurqaku michiqkunapa willakusqankuwan” (Luc. 2:17, 18). “Llapa uyariqkuna” nisqanmi qawachin achka runakuna chaypi kasqanta, manam Joseywan Mariallachu karqaku. Wasinkuman kutispankum michiqkunaqa “uyarisqankuman hina tukuy ima pasakusqanta yachaykuspanku hinaspa qawaykuspanku kutikurqaku Diosta alabastin hinaspa hatunchastin” (Luc. 2:20). Jesucristomanta kay allin noticiakuna uyarisqankumantaqa manam upallarqakuchu, aswanqa hukkunamanmi willakurqaku.
Moisespa chaskisqan kamachikuyman hina piwi wawanta Jerusalenman Maria apaptinmi, Anaqa “Diosta alabaspan wawa Jesusmanta willakuyta qallaykurqa Jerusalenpi libre kanankupaq llapallan suyaqkunaman” (2) (Luc. 2:36-38; Ex. 13:12). Chaynapim Mesias chayamusqanmanta willakuyqa astawan cheqerurqa.
Chaymantañataqmi, “yachayniyoq runakuna Jerusalenman chayaramurqaku intipa qespimunan lawmanta. Hinaspam tapukurqaku: ¿Maypitaq kachkan judiokunapa reynin nacemuq? Intipa qespimunan lawpim luceronta rikuramuniku chaymi hamuniku adoraqnin”, nispa (Mat. 2:1, 2). “Chayta Rey Herodes yacharuspanmi hukmanyarurqa Jerusalenpi llapallan runakunapiwan. Hinaptinmi Rey Herodes qayachirqa llapallan sacerdotepa jefenkunatawan Diospa leynin yachachiqkunata hinaspam tapurqa maypim Cristo nacenanmanta” (3) (Mat. 2:3, 4). Chaynapim achka runakuna yacharurqa Mesias chayaramusqanmanta.
Lucas 3:15 nisqanman hinam, wakin judiokuna piensarqaku bautizaq Juanqa Cristo kasqanta. Ichaqa kikin Juanmi mana chayna kasqanta qawachirqa: “Qipay hamuqmi ichaqa ñuqamanta aswan atiyniyuq, ñuqaqa manam sandaliallampas apaq hinachu kani; paymi bautizasunkichik Chuya Espiritupipas ninapipas”, nispan (Mat. 3:11, Señorninchik Jesucristopa Musoq Testamenton). Chayna nisqanwanmi runakunaqa Mesias haykapi hamunanmanta astawan rikchan-rikchanlla karqaku.
¿Yaqachu Daniel 9:24-27 nisqanpi 70 semanamanta willakuyman hina, punta pachak watapi judiokuna yacharqaku Mesias chayamunanmanta? Manam nichwanchu arí otaq manam nispaqa. Jesuspa tiemponpiqa manam kunan tiempopi hinachu entienderqaku 70 semanamanta willakuytaqa.
Chay tiempopi judiokunapa huk kaqnin religionninkum yachachiq 490 watakuna pasayta iskay Mesiaskuna rikurinanmanta, ichaqa manam nichwanchu chay tanteasqanku Danielpa willakusqanmanta kasqantaqa. Chayna kaptinpas, chay religionniyoq runakunaqa manam lliw judiokunamanchu chay yachasqankutaqa yachachinmanku karqa.
Wakin judiokunaqa piensarqakum 70 semanakuna, 607 kaq watapi templota purmachiptinku cristianokunapa tiemponmanta ñawpaqtaraq qallaykusqanta hinaspa cristianokunapa tiemponpi 70 kaq watakama kasqanta. Wakin judiokunañataqmi piensarqaku chay willakuyqa macabeokunapa tiemponpi cumplikusqanta, chayqa karqa 170 kaq watapim cristianokunapa tiemponmanta ñawpaqtaraq. Chaynaqa manamá yacharqakuchu haykapimanta 70 semanakuna yupaytaqa.
Chay willakuy haykapi cumplinanta punta pachak watapi yachaspankuqa, apostolkunawan wakin cristianokunapas atinmankum karqa Jesucristo Mesias kasqanmanta yachachiyta, payqa chay tiempopipunimá rikurimurqa. Ichaqa manamá ima willakuypas kanchu chay ruwasqankumantaqa.
Hebreo Rimaypi Qellqasqa Diospa Palabran Jesucristopi imayna cumplikusqanmantam apostolkunaqa sapa kuti rimaqku (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16). Ichaqa manamá mayqanninpipas ninchu 70 semanakunamanta willakuy cumplikuruptin Jesus kay Pachaman chayamusqantaqa.
Chaynaqa, manam nichwanchu 70 semanamanta willakuyta Jesuspa tiemponpi entiendesqankumantaqa, ichaqa qawamusqanchikman hinam Bibliaqa allinta qawachiwanchik imanasqa Mesiasta suyasqankumanta.
[Willakuykuna]
Bibliaqa manam ninchu Jesus naceruptin angelkuna takisqankutaqa.
¿Imanasqataq yachayniyoq runakuna Intipa qespimunan lawpi ‘luceropa’ rikurisqanta tupachirqaku ‘judiokunapa reynin’ nacesqanwan? Yaqapaschá ‘lucerota’ qatisqankupi Israel nacionninta illaspanku uyarirqaku Jesus nacesqanmanta.
70 semanamanta kunan imayna entiendesqanchikta yachanaykipaq qaway, ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin? libropa 197-199 paginankama.
^ ***w14 15/3 pag. 32 ¿Imam kaqtachu rimanki?***
(2 Cor. 1:19). Manam payqa “mana iñiq runa hinachu” karqa aswanqa confiakunapaqmi karqa (2 Cor. 1:17). Payqa chuya espiritupa munasqanman hinam kawsarqa (Gal. 5:16). Tukuy ima ruwasqanmi qawachirqa hukkunamanta nanachikusqanta. Payqa imam kaqtam rimarqa.
¿IMAM KAQCHU QAMPA IMAPAS NISQAYKI?
Bibliapa nisqanta mana kasukuq runakunaqa sapa kutim imapas nisqankutaqa mana cumplinkuchu tukuy imapas pasakusqanrayku. Negociokunapiqa documentota ruwanakuchkaspankupas manam chayman hinachu ruwanku. Achka runakunañataqmi casarakuyta qawanku manaña wañukunankukama prometenakusqankuta hinañachu. Arí, divorcianakuy astawan yapakusqanmi qawachiwanchik casarakuyta achka runakuna mana kaqpaqpas hapisqankuta (2 Tim. 3:1, 2).
¿Qampaqa imam kaqchu imapas nisqayki? Kay yachachikuypa qallariyninpi qawamusqanchikman hinam wakinpiqa imapas nisqanchikta mana cumpliyta atisunchu qonqaymanta imapas mana piensasqanchik pasarusqanrayku. Ichaqa imatapas prometekuspaykiqa tukuytam ruwanayki chayta cumplinaykipaq (Sal. 15:4; Mat. 5:37). Chaynata ruwaptikiqa hukkunam confiakunapaq, prometekusqanta cumpliq hinaspa imam kaqta rimaq kasqaykipaq hapisunki (Efes. 4:15, 25; Sant. 5:12). Kawsakuynikipi chayna kasqaykita runakuna qawasuspaykiqa ichapas allinta uyarisunki Diosmanta willakusqaykitapas. Chaynaqa, kallpanchakuyá imam kaqta rimanaykipaq.
^ ***w14 15/4 pags. 19-20 Manam pipas iskay patrontaqa servinmanchu***
nispa (Prov. 1:8). Jehova Diosqa anchatam munan churi-wawakunata kikin tayta-mamanku uywanankuta hinaspa yachachinankuta (Prov. 31:10, 27, 28). Churi-wawakunaqa tayta-mamankuta uyarispanku hinaspa Diosta imayna servisqankuta qawaspankum astawan Jehova Diosmanta yachanku.
SASACHAKUYKUNA RIKURISQANMANTA
8 Manaraq huk nacionman astakuchkaspankum, wakinkuqa musyakunku familiankumanta karunchakuptinku ima sasachakuykuna kananmanta. Ichaqa manamá piensankuchu imaymana sasachakuykuna kananmantaqa (Prov. 22:3). Liliana pasakuptinqa, qosanpas hinaspa warmachanpas chayllam llumpay llakisqallaña tarikurqaku. Warmachanmi sapa kuti kaynata tapuq: “¿Imanasqataq saqeruwanki?”, nispa. Lilianaqa iskay-kimsa killakunalla karunchasqa kayta piensaspanpas achka watakunam qeparamurqa. Payqa musyakuytam qallaykurqa familianwan imayna kasqanku cambiasqanta. Warmachanmi paymanta astawan karunchakuchkarqa. Lilianam llakikuywan nin: “Kuyawayninmi waspiy hina chinkarurqa”, nispa.
9 Churi-wawakuna tayta-mamankuwan kuska mana yachaspankuqa, imayna kasqankupiwan imayna kawsasqankupim qalaypaq hukmanyarunmanku. Chayqa aswanraqmi kanman warmachallaraq kasqanpi karunchakuruptinkuqa hinaspa unay tiempo kaptinqa. Lilianaqa warmachantam nirqa yanapananpaq astakurusqanmanta. Warmachanmi ichaqa piensarqa saqerusqanmanta. Qallariypiqa mamanpa karupi kasqanwanmi piñakurqa, tiempopa risqanman hinam ichaqa watukamuspan waqtanpi kasqanwan piñakurqa. Saqesqa warmachakuna hinam, Lilianapa warmachanpas manaña kasukuyta nitaq kuyayta munarqachu (leey Proverbios 29:15).
10 Lilianaqa qollqeta hinaspa regalokunata warmachanman apachimuspanpas, musyakururqam paymanta astawan karunchakusqanta. Jehova Diosta hinaspa familianta puntapi churananmantaqa, mana musyayllatam chaynata ruwaspan yachachichkarqa qollqe sonqo kananpaq (Prov. 22:6). Warmachanmi niq: “Chayllapi qepakuy hinaspa regalokunata hinalla apachimuway”, nispa. Lilianaqa musyakururqam warmachanman cartakunata qellqaspan, Internetwan otaq telefonowan rimaspan mana uyway atisqanta. Paymi nin: “Manam Internet nisqantakamaqa warmaykita abrazayta otaq muchaykuytaqa atiwaqchu”, nispa.
11 Lilianapaqa Jehova Dioswan amistadninpas manañam allinñachu karqa. Iñiqmasinkunawanqa semanapim huk kutillapi hukllawakuq, wakinpiqa manam. Qosanwanpas manam allinñachu karqaku. Paymi qepanchanan karqa patronninpa paywan kananpaq sapa kuti hikutasqanta. Qosanwan yanapanakuyta mana atisqankuraykum, iskayninku hukkunaman imayna tarikusqankumanta willayta qallaykurqaku, chaymi yaqalla huchapakururqaku. Huchapakuyman mana wichiykuptinkupas, Lilianaqa sutillatam musyakururqa karunchasqa kaspanku kuyanakunankupaq hinaspa warmi-qari puñunankupaq Bibliapa kamachisqanta mana kasukuy atisqanmanta. Manam atiqkuchu ima piensasqankumantapas chaylla rimayta, asirinakuyta, kuyakuywan qawanakuyta, makinkumanta hapinakuyta, abrazanakuyta, sapankupi kuyanakuyta nitaq warmi-qari kayninkupi ‘deberninkuwan cumpliytapas’ (Cant. 1:2; 1 Cor. 7:3, 5). Manataqmi atiqkuchu warmachankuwan kuska Jehova Diosta tukuy sonqonkuwan serviytapas. Lilianam nin: “Asambleapim uyarirqani Diospa piñakuynin punchawpi mana wañunapaqqa familiawan Diosta yupaychay allinpuni kasqanmanta. Chaymi llaqtayman kutinaypaq tantearurqani. Kallpanchakunaymi karqa iñiyniy aswan allin kananpaq chaynataq familiaywan huk sonqolla kawsanaypaqpas”, nispa.
ALLIN HINASPA MANA ALLIN CONSEJOKUNA
12 Wasinman kutinanpaq Liliana tantearuptinqa, manam llapallankuchu allinta qawaqku. Congregacionpi ancianokunaqa kusikurqakum. Chayna tanteasqanwanqa iñiyniyoq kasqantam qawachichkarqa. Pay hina tarikuqkunam ichaqa, paypa tantearusqanta qatipakunankumantaqa qepakunanpaq hikutarqaku. Paykunam niqku: “Akis chaylla kutiramunki. ¿Imawantaq wakpiqa mantienekunki?”, nispa. Chayna rimanankumantaqa, cristianokunaqa kallpanchanankum ‘sipas warmikuna’ ‘qosankutawan wawankuta kuyanankupaq, [...] wasinkupi imatapas ruranankupaq’ hinaspa familiankuta atiendenankupaq. “Chaynapim Diospa palabranpa contranpiqa mana pipas rimanqachu” (leey Tito 2:3-5).
13 Huk nacionman achka astakuqkunam, costumbrenkuman hina uywasqa kasqankurayku puntapi churanku imapas costumbrenkuta
^ ***w14 1/5 pags. 10-12 Tentacionkuna venceytaqa atiwaqmi***
Tentacionkuna venceytaqa atiwaqmi
“Ñoqaqa manam munarqanichu penqaypaq qalalla kaqkuna qawaytaqa, ichaqa huk kutipim Internetpi kachkaptiy penqaypaq qalalla kaqkunata qawanaypaq mensaje rikuriykamuptinmi chayta kicharuspay qawarqani.” (CARLOS)
“Llamkapakusqaypim huk buenamoza sipas qewekachakuspan rimapayawayta qallaykurqa. Chaymantam niwarqa hotelman rinaykupaq. Ñoqaqa chayllam cuentata qokurqani ñoqawan puñuy munasqanta.” (DAVID)
“I MATAÑAPAS aguantaymanmi, tentacionkunatam ichaqa mana aguantaymanchu.” Wakinqa chaynatam piensanku huchapakuyta munasqankurayku. Wakinmi ichaqa tentacionkuna atipayta munanku. ¿Ima ninkitaq qamqa? ¿Tentacionkunataqa vencenachu icha chaykunawanchu atipachikuna?
Ichaqa manam lliw tentacionkunachu sasachawanchik. Kaypi piensarisun, galletata mikuruspa iskay-kimsatawanraq mikuruptinchikqa manam imanawasunchu. Huchapakuywan tentachikuymi ichaqa sasachakuypi tarichiwachwan. Proverbios 6:32, 33 nisqanman hinam huchapakuq runaqa mana yuyayniyoq kasqanrayku vidanta yanqachan.
Huchapakunaykipaq tentasqa kaspaqa, ¿imatam ruwawaq? Bibliam nin: “Diosqa munan mana huchapakuspa cuerpoykichikta sapakama controlaspa chuya kawsanaykichiktam”, nispa (1 Tesalonicenses 4:3, 4 NM). ¿Imaynatam controlakuyta atiwaq? Qatiqnin kimsa consejokunapi reparay.
1 kaq: Mana allin kaqkunata ama qawaychu
Penqaypaq qalalla kaqkunata qawayqa mana allin kaqkunapim piensachiwachwan. Qawaywan munayqa imayna tupasqanmantam Jesus nirqa: “Pipas warmita munapayaspan qawaqqa sonqonpim hukwan pierdekuy huchata rurarunña”. Chaymantapas nirqam: “Chaynaqa, sichu alleq ñawiki huchallichisuptikiqa horqoruspayá wischuruy, cuerpoykipa huknin partellan chinkaruyninmi allinqa enteron cuerpontin wiñaypaq castigoman wischusqa kanaykimantaqa”, nispa (Mateo 5:28, 29). ¿Ima ninantaq chayqa? Huchapakuyman mana wichiykunapaqqa penqaypaq kaqkunata mana qawanapaqmi tanteakuna.
Kaypi piensariy, fierro soldaqpa llipipipichisqanta rikuruspaqa, ¿hinallachu qawarayawaq?, chayllachá huklawman qawariwaq otaq ñawikita tapakuwaq. Chaynallataqmi Internetpi, televisionpi otaq revistakunapi penqaypaq qalalla kaqkunata rikuruspaqa pensamientonchikta mana qachacharunapaqmi huklawman chaylla qawananchik. Manaraq Testigo kachkaspan penqaypaq qalalla kaqkunata qawaq Juanmi willakun: “Buenamoza warmita rikuruspayqa iskay-kimsa kutikamam qawayta munani, ichaqa anchatam kallpanchakuni mana qawarinaypaq, hinaspaymi kikiy nikuni: ‘Jehova Diosta mañakuy, kunanpuni chaylla mañakuy’ nispa. Diosta mañakusqaymi tentacionkunata atipanaypaq yanapawan” (Mateo 6:9, 13; 1 Corintios 10:13).
Diosta serviq Jobpas nirqam: “Kikiypunim contratota rurarqani doncellakunataqa mana qawapayanaypaq”, nispa (Job 31:1). Qampas Job hina kanaykipaqmi tanteakunayki.
Kaytapas ruwawaqmi: Penqaypaq qalalla kaqkunata rikuruspaqa chaylla huklawman qawariy. Ñawpa tiempopi Diosman sonqo runapa nisqanta qatipakuy, paymi nirqa: “Yanqa kaqkunata ama qawanaypaqyá waqaychaykuway”, nispa (Salmo 119:37).
2 kaq: Mana allin kaqkunapiqa ama piensaychu
Pantaq kasqanchikraykum mana allin kaqkunapi piensaymanta cuidakunanchik. Bibliam nin: “Runaqa kikinpa mana allin munasqankunawan engañachikuspanmi aysachikun tentachikunanpaq. Chayna mana allin munaykunam huchallichin”, nispa (Santiago 1:14, 15). ¿Imaynatam cuidakuchwan chay mana allin pensamientokunamanta?
Mana allin piensaykuna umanchikman chayamuptinqa anchatam kallpanchakuna chaykunapi mana piensanapaq. Penqaypaq qalalla kaqpi pensamientokunawanqa ama atipachikuychu. Tomasmi qawaq karqa penqaypaq qalalla kaqkunata Internetpi, paymi willakun: “Mana allin kaqkunapi piensanaymantaqa allin kaqkunapi piensanaypaqmi anchata kallpanchakurqani. Llumpaytam sasachakurqani. Achka kutipim mana allin pensamientokunawan atipachikurqani, ichaqa tiempo pasasqanman hinam controlakuyta yacharuni”. Elsa sutiyoq sipaspas anchatam kallpanchakurqa mana allin pensamientokunawan mana atipachikunanpaq, paymi nin: “Tukuy ruwayniyoq kasqaymi chaynataq Jehova Diosta mañakusqaymi yanapawarqa mana allinkunapi mana piensanaypaq”.
Kaytapas ruwawaqmi: Qalalla kaqkunapi piensaykuna umaykiman chayamuptinqa chaypi mana piensanaykipaq tukuy sonqoykiwan mañakuy hinaspa ‘manaraq imatapas ruwachkaspa yuyaymanay imapas cheqap kaqpi, imapas respetanapaq kaqpi, imapas allin ruway kaqpi, imapas mana huchallichikuq kaqpi, imapas allin rimana kaqpi, imapas allin alabanapaq kaqpi’ (Filipenses 4:8).
3 kaq: Mana allin ruwaykunamanta cuidakuy
Penqaypaq kaqkuna qawayta munasqaykiwan tentarachikuspaqa huchallikuruwaqmi (Proverbios 7:6-23). ¿Imatam ruwawaq chaykunamanta cuidakunaykipaq?
Bibliam kaynata consejan: ‘Tanteoyoq runaqa desgracia sucedenanta qawarispanmi asurikun. Pisi experienciayoq runañataqmi chayninta pasaykuspan ñakarin’ (Proverbios 22:3). Chaynaqa allin tanteoyoq kaspayá ima tentacionmantapas librakunaykipaq cuidakuy (Proverbios 7:25). Felipe sutiyoq runam penqaypaq qalalla kaqkuna qawayninta saqerurqa, paymi willakun: “Computadoratam churarqani hukkunapa qawasqan lawpi, chaymantapas Internetnintakama penqaypaq qalalla kaqkuna mana rikurinanpaqmi filtro nisqankuta churachirqani. Wasipi sapallay kaspayqa manam Internettaqa qawanichu”. Tomaspas ninmi: “Penqaypaq kaq peliculakunataqa manam qawanichu, manataqmi juntakunichu penqaypaq kaqkunamanta rimaqkunawanqa. Manam munanichu ima tentacionmanpas wichiykuytaqa”.
Kaytapas ruwawaqmi: Aychaykipi debil kasqaykita reqsikuspaqa tanteay imata ruwaspa tentacionkunamanta cuidakunaykipaq (Mateo 6:13).
HINALLA KALLPANCHAKUY
Tentacionman mana wichiykunaykipaq cuidakuchkaspa kaqmanta wichiykuspaqa ama hukmanyaychu, hinalla kallpanchakuy atipanaykipaq. Bibliam nin: ‘Allin ruwaq runaqa qanchis kutita urmaspanpas yapatawanmi sayarin’ (Proverbios 24:16). Taytanchik Jehova Diosqa sayarinanchikpaqmi kallpanchawanchik. ¿Munankichu yanapaykusunaykita? Chaynaqa tukuy sonqoykiwan mañakuspa iñiynikipi allin kanaykipaq Bibliata estudiay hinaspa testigokunapa huñunakuyninkunaman riy. Chaymantapas ama qonqaychu Diospa kayna nisqanta: ‘Ñoqam Diosniki kani. Kallpanchaspaymi yanapasqayki’ (Isaias 41:10).
Carlospas ninmi: “Penqaypaq qalalla kaqkuna qawayniytaqa sasatam saqerqani. Yapa-yapamantam chaykuna qawayman wichirqani, ichaqa Jehova Diospa yanapayninwanmi chaykuna qawayta atiparqani”, nispa. Davidpas ninmi: “Llamkaqmasiy sipaswanqa huchapakuymanmi karqa, ichaqa valorchakuspaymi manam nirqani. Anchatam kusikuni concienciaypi hawka tarikusqaywan. Astawanqa kusikuni Jehova Diosta kusichisqaywanmi”, nispa.
Tentacionkunaman mana wichinaykipaq kallpanchakuspaqa Jehova Diostam kusichinki (Proverbios 27:11).
[Willakuy]
Sutikunaqa cambiasqam kachkan.
[11 kaq paginapi dibujo]
Penqaypaq kaqkunata rikuruspaqa chaylla huklawman qawariy
[11 kaq paginapi dibujo]
Mana allinkunapi piensanaykipaq Diosta chaylla mañakuy
[12 kaq paginapi dibujo]
‘Wasipi sapallay kaspayqa manam Internetmanqa yaykunichu’
^ ***w14 15/5 pags. 12-15 ¡Runamasinchikpaqyá allin kaqkunata ruwasun!***
kaynatam tapukunanchik: “Runamasiy rimapayawaptinqa, ¿ñoqawan imayna kanantam munayman?”, nispa. Chaymantañataqmi, runamasinchik imayna tarikusqanta yachaspa allinninpaq kaqta ruwananchik (1 Cor. 10:24).
3 Yaqa llapanpim Jesuspa chayna consejasqantaqa iñiqmasinchikkunawan kaspa kasukunchik. Chayna kaptinpas, manam iñiqmasinchikkunawan kaspallachu kasukunanchikqa. Kasukunanchiktaqmi lliw runakunawan hinaspa cheqniwaqninchik runakunawan kaspapas (leey Lucas 6:27, 28, 31, 35). Jesuspa consejasqanman hina cheqniwasqanchik runakunapaqpas allinkunata ruwana kaptinqa, astawanraqchá allinkunataqa ruwananchik Diosmanta willasqanchik runakunapaqqa. Ichapas, wakinkuqa “wiñay kawsanankupaq [. . .] akllasqa kaqkuna” kanku (Hech. 13:48).
4 Chaynaqa, ¿imakunapim reparananchik pimanpas Diosmanta willaspanchik? Kay tapukuykunapim reparananchik: 1) ¿Pikunamantaq willasaq? 2) ¿Maypitaq willasaq? 3) ¿Haykapitaq allinpuni kanman willanaypaq?, hinaspa 4) ¿imaynatam willayta qallarisaq? Kay tapukuykunapi yuyaymanaymi yanapawasun runakunapaq allin kaqkunata ruwaspa Diosmanta willanapaq (1 Cor. 9:19-23).
¿PIKUNAMANTAQ WILLASAQ?
5 Runakunaqa manam imayna tarikusqankupiwan sasachakuyninkupiqa chaynallachu kanku (2 Cron. 6:29). Chaynaqa, pimanpas Diosmanta willakunapaqqa tapukusun: “Ñoqaman Diosmanta pipas willawaptinqa ¿mana reqsisqan runata hina qawawanantachu munayman, icha reqsisqan runata hinachu?”, nispa. Kay tapukuykunata ruwakuyqa allintam yuyarichiwasun runakuna mana chaynalla kasqankumanta.
6 Manataqmi pitapas chayllaqa ninanchikchu “payqa kamikuqmi” nispaqa. Bibliapa nisqanman hina sumaq rimayniyoq kananchikpaq kallpanchakuspapas, wakinpiqa pantaq kasqanchikraykum nanay simiwan rimarunchik (Col. 4:6; Sant. 3:2). Ichapas mana allin tarikusqanchikrayku pitapas nanay simiwan niruchwan, hinaptinqa ¿munachwanchu “payqa kamikuqmi” nispa niwananchikta? Manamá ¿aw? Aswanqa munachwanmi entiendeykuwananchikta. Hinaptinqa, ¿manachu ñoqanchikpas chayna entiendeq kananchik?
7 Diosmanta willakuptinchik pipas nanay simiwan niruwaptinchikqa entiendeykunanchikmi. Ichapas chay runamasinchikqa llamkayninpi otaq colegionpi otaq onqosqanwanpas sasachakuchkanman. Achka runakunam qallariypi piñasqallaña kaspanku mana uyariwarqanchikchu, ichaqa tiempopa risqanman hinam hawkalla hinaspa respetakuq kasqanchikta qawaspanku uyariykuwarqanchik (Prov. 15:1; 1 Ped. 3:15).
8 Imaymana runakunamanmi Diosmantaqa willakunchik. Kay pasaq watakunallamantam Willakuq qellqanchikpi lloqsimurqa “Bibliam vidankuta cambiarurqa” nisqa yachachikuy. Chaypim willakurqa 60 masnin runakunapa vidanmanta. Wakinkum karqaku suwakuqkuna, sinkakuqkuna, maqakuqkuna otaq drogakuqkuna. Wakinñataqmi karqaku gobiernokunapi hapipakuqkuna, religionninpi punta apaqkuna, estudiasqankupi hapipakuqkuna otaq millay kawsaypi tarikuqkuna. Ichaqa, Diosmanta willakuyta uyarispankum Biblia estudiayta qallaykurqaku. Chaymantañataqmi vidankuta tikraspanku Jehova Diospa testigonña rikurirurqaku. Chaynaqa, amayá haykapipas piensasunchu chayna runakuna Diospa willakuyninta mana chaskinankutaqa (leey 1 Corintios 6:9-11). Aswanqa kaytayá yuyarisun: Diospa willakuyninqa imaymana runakunapa sonqonmanmi chayanman (1 Cor. 9:22).
¿MAYPITAQ WILLASAQ?
9 Diosmanta willakuspaqa, ¿maypitaq runakunawan rimanchik? Yaqa llapanpim rimanchik wasinkupa punkunpi (Mat. 10:11-13). Piensasun kaypi: manamá munanchikmanchu wasinchikta pipas qawaykachanantaqa otaq wasinchikpa muyuriqninpi purikachanankutaqa. Arí, llapanchikmi munanchik wasinchikpi mana pipapas imanasqan hawka tarikuyta. Chaynam runamasinchikkunapas wasinkupi kayta munanku. Hinaptinqa, ¿paykunapaq allin kaqkunata ruwaspachu Diosmanta willachkanchik? (Hech. 5:42.)
10 Kunan tiempopi mana allin ruwaykuna astawan mirarusqanraykum, runakunaqa pimantapas manchapakunku (2 Tim. 3:1-5). Chaymi mana imatapas ruwananchikchu ñoqanchikmanta manchapakunankupaqqa. Piensariy kaypi: qanmi Diosmanta willakuspayki runamasikipa wasinpa punkunta takachkawaq. Mana pipas lloqsimuptinqa ichapas uchkuchanta qawakachayta otaq wasinpa muyuriqninpi purikachayta qallaykuwaq. Chayna ruwasqaykiwan, ¿yaqachu chay lawpi runakuna piñarikunmanku? ¿Imatam piensanmanku vecinonkuna? Llapanchikmá kallpanchakunanchik lliw runakunaman Diosmanta willananchikpaq (Hech. 10:42). Diosmanta willasqanchikqa sumaq willakuymá, chaymi munanchik runakuna yachanankuta (Rom. 1:14, 15). Chayna kaptinpas, manamá runamasinchikkuna piñakunankupaq hinaqa imatapas ruwananchikchu. Apostol Pablom nirqa: “Pipas mana urmarunanpaqmi mana allin ejemplotaqa mana qonikuchu chaynapi Señorpaq rurasqaykumanta ama pipas yanqakunata rimanankupaq”, nispa (2 Cor. 6:3). Runamasinchikkunapa wasinman rispanchik imankutapas mana imanaptinchikqa, yaqapaschá Diosmanta uyariyta munanqaku (leey 1 Pedro 2:12).
¿HAYKAPITAQ ALLINPUNI KANMAN WILLANAYPAQ?
11 Yaqa llapanchikmi imaymana ruwayniyoq kanchik. Ruwayninchikkunata tiempollanpi tukunapaqqa, allinta tanteaspam tiemponchikta rakinchik (Efes. 5:16; Filip. 1:10). Imapas ruwayninchikta pipas sayarachiwaptinchikqa ichapas hukmanyaruchwan. Chaymi agradecekunchik pipas parlawan mana una-unayta hapiwaptinchikqa. Hinaptinqa, ¿imaynatam runamasinchikpaq allin kaqkunata ruwanapaq Jesuspa consejasqanta kasukuchwan paykunawan rimaspa?
12 Yuyaymanasun runakunaman Diosmanta willanapaq imay hora aswan allin kasqanpi. Predicasqanchik lawpi, ¿imay horapitaq runakunaqa wasinkupi tarikunku? ¿Imay horapitaq uyariyta munanmanku? Ancha allinmi kanman paykunapa tiemponku kasqan horapi watukuyninchikqa. Wakin llaqtakunapiqa tarden lawmi aswan allin Diosmanta willakunapaqqa. Yachasqanchik lawpi chayna kaptinqa, ¿atichwanchu chay horakuna wasin-wasin Diosmanta willakuyta? (Leey 1 Corintios 10:24.) Jehova Diosqa bendeciwasunmi runakunapa tiemponku kasqan horapi paymanta willanapaq kallpanchakusqanchikmantaqa.
13 ¿Imaynatawanmi qawachichwan runamasinchikpaq allin kaqkunata ruway munasqanchikta? Allin uyariwaqninchik runakunata tarispaqa, Diosmantam allinta yachaykachinanchik, ichaqa manam chayraykuchu una-unayta qeparunanchik. Ichapas payqa imatapas ruwananpaq tiemponta rakirqa. Llumpay ruwayniyoq kasqanta niwaptinchikqa ichapas nichwan huk ratochalla rimariykunanchikpaq, hinaspam nisqanchikman hina ruwananchik (Mat. 5:37). Paywan rimayta tukuruspañataqmi niykuchwan haykapi astawan rimanapaq tiempon kasqanta. Wakin iñiqmasinchikkunam kaynata ninku: “Munaymanmi kaqmanta watukamuyta. ¿Munawaqchu manaraq hamuchkaspay telefonowan qayamunayta?”, nispa. Runakunapa tiemponkuman hina rispanchikqa, Pablotam qatipakuchkanchik. Paymi nirqa: “Manam maskani kikiypa allinniytachu aswanqa wakinkunapatam chaynapi salvasqa kanankupaq”, nispa (1 Cor. 10:33).
¿IMAYNATAM WILLAYTA QALLARISAQ?
14 Piensariy kaypi: qamtam mana reqsisqayki runa qonqayllamanta qayaramusunkiman hinaspam tapusunkiman ima mikuykuna gustasusqaykimanta. Qamqa yaqapaschá tapukuwaq pi kasqanmanta hinaspa ima munasqanmanta. Ichapas chayrayku paywanqa mana unaytachu rimanki. Ichaqa, chay qayasuqniki runa pi kasqanta reqsichikunman hinaspa nisunkiman allin mikuykunata mikunapaq yachachiypi llamkasqanmanta. Nisunkimantaqmi allin mikuykunata mikunaykipaq yanapakuykuna qosunaykimanta. Chayna kaptinqa, yaqapaschá qamqa astawan uyariykuwaq, ¿aw? Llapanchikmá munanchik pipas rimapayawaspanchik pi kasqanta niykuwananchikta. ¿Yaqachu chaynata ruwachwan Diosmanta willanapaq runakunata watukuspa?
15 Achka llaqtakunapim runakunaqa munanku imanasqa watukusqanchikmanta willananchikta. Sumaq yachachikuykunata runakunaman apaspanchikpas, wakinpiqa manaraq pi kasqanchikta nichkaspam utqayllaman kaynata tapunchik: “¿Ima sasachakuytataq qamqa kay pachamanta chinkarachiwaq makillaykipi kaptinqa?”, nispa. Chaynata tapuspaqa munanchikmi runamasinchikpa ima piensasqanta yachaspa Bibliawan yanapayta. Ichaqa, sonqonpim runamasinchikqa kaynata tapukunman: “¿Pitaq kay runaqa, hinaspa imanasqam chaynata tapuwan? ¿Imatataq munachkan?”, nispa. Chaynaqa, hawka tarikunanpaqyá kallpanchakusun (Filip. 2:3, 4). ¿Imatataq chaypaq ruwachwan?
16 Congregacionkunata watukuq ancianotam kayna ruwasqan yanapan: payqa runamasinta rimakuykuspanmi pi kasqanta reqsichikun hinaspanmi ¿Munawaqchu cheqapmanta yachayta?, niq tratadota qoykuspan kaynata nin: “Kay qellqatam runakunaman qochkaniku. Kaypiqa runakunapa tapukusqankuman hina soqta tapukuykunamantam rimachkan. Kaymi qampaq”, nispa. Paypa nisqanman hinaqa, imarayku watukusqanchikmanta willaptinchikmi yaqa lliw runakuna hawka tarikunku hinaspa yaqa llapanpi hinalla parlayta munanku. Chaymantañataqmi chay iñiqmasinchik nin: “¿Yaqachu haykapipas kay huk kaqnin tapukuyninta tapukurqanki?”, nispa. Sichu chay runa huk kaqnin tapukuyta akllaptinqa chay qellqata kichaykuspanmi Bibliapa yachachisqanmanta qawachin. Huk kaqnin tapukuyta mana akllaptinqa kikin iñiqmasinchikmi akllaspan mana hukmanyachispalla hinalla riman. Arí, Diosmanta willanapaqqa manam kaypi rimasqanchikman hinallachu ruwachwan. Chaymantapas, wakin llaqtapi runakunaqa manam rimakuykunallanchiktachu nitaq imapaq watukusqanchikta niykunallanchiktachu suyanku. Imayna kaptinpas, Diosmanta willakusqanchikta uyarinankupaqqa, runamasinchikpaq allin kaqkunatam puntata ruwananchik.
RUNAKUNAPAQ ALLIN KAQKUNATA HINALLA RUWASUN
17 Hinaptinqa, ¿imaynatam runamasinchikpaq allin kaqkunata ruwanapaq Jesuspa consejasqanta hinalla kasukuchwan? Chaypaqqa: runamasinchikkuna mana chaynalla kasqankutam yuyarinanchik. Manam wasinkuta qawakachananchikchu nitaq wasinkupa muyuriqninpi purikachananchikchu. Kallpanchakunanchikmi runakunapa tiemponku kasqan horapi watukunanchikpaq. Chaymantapas, Diosmanta manaraq rimapayachkaspam pim kasqanchikta hinaspa imapaq watukusqanchikta ninanchik.
18 Runamasinchikpaq allin kaqkunata ruwayqa allinpim tukun. Kuyakuq hinaspa entiendeq kaspanchikqa achki hinam kasun, qawachisuntaqmi Biblia imayna yanapawasqanchikta hinaspapas hanaq pachapi Taytanchiktam hatunchasun (Mat. 5:16). Diosmanta willakuspa runakunapaq allinninta maskaptinchikqa, astawanmi paykunaqa Diosmanta yachayta munanqaku (1 Tim. 4:16). Runakuna uyariwaptinchik otaq mana uyariwaptinchikpas, kusisqamá tarikunchik Diosmanta willakuyninchikta allinta ruwanapaq kallpanchakusqanchikmanta (2 Tim. 4:5). Qatipakusun apostol Pablota, paymi nirqa: “Tukuy imatam rurani Cristomanta allin noticia willakunayrayku hinaspa allin noticiamanta allin kaqkuna chaskinayrayku”, nispa (1 Cor. 9:23). Chaynaqa, Diosmanta willakuspaqa hinallayá runamasinchikpaq allin kaqkunata ruwanapaq Jesuspa consejasqanta kasukusunchik.

robotstxt: allowed

filter: keep