c: application/epub+zip

text:
25 kaq taki oracionpiwan
lv pag. 219 § 2-pag. 221 § 3 (30 min.)
Bibliata leenapaq: Num. 22-25 (10 min.)
1: Num. 22:36–23:7 (4 min. otaq menospi)
2: ¿Imakunatam Satanasqa servichikun espiritismo allin rikchakuwananchikpaq? (lv cap. 16 § 15, 16) (5 min.)
3: ¿Ima yanapakuymi kan warmakunata uywanapaq? (fy cap. 5 § 1, 2) (5 min.)
15 min. Dios servisqanchikpi respetoyoq kasqanchikta qawachisun (2 Cor. 6:3). Huñunakuypi kaqkunawan ruway qatiqninpi tapukuykunaman hina: 1) ¿Imanasqataq respetoyoq kasqanchikta qawachina predicaspa? 2) ¿Imaynatam respetoyoq kasqanchikta qawachichwan: a) predicanapaq huñunakuspa? b) hatun wasikunapa kasqan lawninta wasin-wasin predicaq rispa otaq maylaw llaqtachamanpas carrowan rispa? c) wasiyoqpa punkunpi kaspa? d) riqmasinchik predicaptin? e) wasiyoq rimaptin? f) wasiyoqpa tiempon mana kaptin, rupaptin otaq paraptin? g) wasiyoq piñarikuptin?
15 min. “Allinta yanapanapaq: yapapi kutispa yachachinaykipaq tapuywan piensarichiy.” Huñunakuypi kaqkunawanmi ruwakunqa. Hukkaqnin iñiqmasinchik demostracionpi sapallan rimachun predicaq rinanpaq preparakuspan, hinaspa revista chaskiqman ima tapuywan piensachispa yapamanta watukunanpaq tanteachun.
68 kaq taki oracionpiwan
¿Imanasqataq ancha allin? Diospa palabranqa muhu hinam, chaymi yachay munaqta tarispaqa parqochkaq otaq qarpachkaq hina yapamanta kutispa yachachinanchik (1 Cor. 3:6). Chaymi watukusqanchikmanta manaraq pasakuchkaspa allpata preparachkaq hina tapunanchik haykapi kutinapaq. Chaymantapas piensarinanpaqmi tapunanchik yapapi watukuspa contestanapaq, chaynata ruwaspaqa uyariwaqninchiktam astawan yachayta munananpaq kallpanchasun. Tapusqanchikpa kutichiyninkuna saqesqanchik qellqapi kaptinqa kallpanchakunqam leenanpaq. Chaynata ruwaspaqa mana sasachakuspam wasiyoqman kaqmanta watukusunchik, paypas yachanqam imamanta yachachinanchikpaq kasqanta. Yapamanta watukuspaqa nichwanmi imamanta contestanapaq kutisqanchikta hinaspam chayman hina rimananchik.
Diosmanta willakunaykipaq preparakuspaqa wasiyoqta ima tapuywan piensarichispa yapamanta kutinaykipaq tanteay. Predicaqmasikimanpas chayta willay.
73 kaq taki oracionpiwan
lv cap. 12 § 1-8 (30 min.)
Bibliata leenapaq: Num. 26-29 (10 min.)
1: Num. 27:15–28:6 (4 min. otaq menospi)
2: ¿Pitaq warmakunata yachachinan? (fy cap. 5 § 3, 4) (5 min.)
3: ¿Imaynatam Satanasqa onqosqanchikta servichikun hukmanyananchikpaq? (lv cap. 16 § 17, 18) (5 min.)
15 min. ¿Imaynataq qayna wata predicasqanchikqa karqa? Predicacionmanta cuentallikuq ancianom yachachinqa. 2013 septiembremanta 2014 agostokama Dios serviyninchikpi astawan kallpanchakusqanchikmanta chaynataq agosto killapi mosoq tratado aypusqanchikmanta iñiqmasinchikkunata alabaykuy. Chay tratadota aypusqankupi kallpanchawaqninchik ima willakuymantapas rimarinankupaq tapuy, hinaspa hukkaqnin iñiqmasinchikta tapuy Diosta servinanpaq astawan kallpanchakusqanmanta. Chaymantapas hamuq watapi huk otaq iskay ima ruwaypi kallpanchakunanchikmantapas niy.
15 min. “Diosmanta willakuqkunata qatipakusun: Nahum.” Tapukuywan kutichiykuna.
46 kaq taki oracionpiwan
1. ¿Imatam yachanchik Nahum libropi?
1 Ninive llaqtapa raqayninkunam qawachin Nahumpa willakusqanman hina Diosqa enemigonkunata castigasqanmanta. Manam mayqen enemigonpas Diospa contranpiqa sayayta atinmanchu (Nah. 1:2, 6). Nahumpa willakusqanmanta allinta yachasqanchikqa yanapawachwanmi Diosmanta willakusqanchikpi.
2. ¿Imanasqam willakusqanchikqa allin noticia?
2 Consuelaspam suyakuyniyoq kanankupaq yanapana. Wakinpiqa piensachwanmi Nahum libroqa Ninive llaqta castigasqa kananmanta rimasqallanta (Nah. 1:1; 3:7). Diosta serviqkunapaqmi ichaqa Nahumpa willakusqankunaqa allin noticia karqa. Nahum ninanqa “consuelakuq” ninanmi, chaywanmi judiokunaman qawachirqa enemigonkuqa chinkanankupaqña kasqanta. Nirqataqmi Diosqa ‘sasachakuy punchawpipas amparakuq’ kasqanta (Nah. 1:7). Diosmanta willaspam ñoqanchikpas runakunata consuelaspa paypi amparakunankupaq kallpanchanchik (Nah. 1:15).
3. ¿Imaynatam Nahum hina willakuywan hinaspa rikchanachiywan yachachichwan?
3 Willakuywan hinaspa rikchanachiywanmi yachachina. Diosmi Nahumta kallpancharqa Egiptopi Tebas llaqtata asiriokuna imayna purmachisqanmanta willakunanpaq, hinaspam chaywan rikchanachirqa Ninive llaqtata ima pasananmanta (Nah. 3:8-10). Diosta mana kasukuq runakuna chinkachisqa kanankumanta willaspaqa Bibliapim qawachichwan Diospa willachisqankuna imayna cumplikusqanta. Kaypi reparasun Babiloniamanta, Media nacionmanta kaq tropakunam 632 watapi Niniveta purmachinankupaq yaykurqaku. Llumpayta paraptinmi Tigris mayu huntaruspan llaqtapa muyuriqninpi hatun perqakunata tuñirachirqa. Chaymi Diospa willachisqanman hina Ninive llaqtata munaychakururqaku (Nah. 1:8; 2:6).
4. ¿Imaynatam rimananchik Diosmanta yachachispaqa?
4 Entiendenankupaq hinam rimana. Nahumpa qellqasqan profeciaqa kallpanchawananchikpaq hinaspa mana sasachakuspa entiendenapaqmi (Nah. 1:14; 3:1). Ñoqanchikpas entiendenankupaq hinam yachachinanchik (1 Cor. 14:9). Pimanpas chayllaraq watukuspaqa chayllam willananchik imapaq watukusqanchikmanta. Biblia estudiaqtam yanapananchik Jehova Diospi hinaspa Palabranpi iñinanpaq, entiendechinataqmi Diosmanta yachasqanqa imayna yanapasqantapas (Rom. 10:14).
5. ¿Imamanta mana iskayrayanapaqmi Nahumpa willakusqanqa kallpanchawanchik?
5 Nahumqa manam iskayrayarqachu Jehova Diospa nisqankuna imayna cumplikunanmantaqa, chaytam sutillata qawachin qellqasqan libropi. Satanaspa munaychakusqan mundo puchukananpaq hichpamusqanmanta yachasqanchikmi consuelawanchik, Diosqa chayllam ‘enemigonkunamanta vengakunqa’ (Nah. 1:9, Chuya Qellqa revisión 2012).
78 kaq taki oracionpiwan
lv cap. 12 § 9-14 (30 min.)
Bibliata leenapaq: Num. 30-32 (10 min.)
1: Num. 32:16-28 (4 min. otaq menospi)
2: Hayka wawa-churiyoq kanapaqqa, ¿imakunapitaq tanteana? (fy cap. 5 § 5) (5 min.)
3: ¿Diosta serviqkunaqa imatam mana uyarinanchikchu nitaq willakunanchikchu? (lv cap. 16 § 19, 20; recuadro 192, 193) (5 min.)
15 min. Imaynatam misionerokunata Jehova Dios bendicen (Prov. 10:22). Huñunakuypi kaqkunawanmi ruwakunqa Anuario 2014 libromanta (pag. 123 § 2-pag. 127 § 4; pag. 169). Huñunakuypi kaqkunata tapuy ima yachamusqankumanta rimarinankupaq.
15 min. “Diosmanta willakusqanchikpim jw.org nisqanta servichikuna.” Huñunakuypi kaqkunawanmi ruwakunqa. 2 parrafopa nisqanman hina demostracionta ruwachispa tapuy huñunakuypi kaqkunata: ¿Imanasqataq allin kanman jw.org nisqanmanta celularninchikman videokunata churayqa? ¿Imanasqataq wakinpiqa allin kanman wasiyoqman videota chaylla qawachiyqa? ¿Yaqachu predicasqanchikpi chayna videota servichikurqanchik? Hinaspa kallpanchaytaq jw.org nisqanpi imakuna kasqanmanta allinta yachanankupaq hinaspa Diosmanta willakusqankupi chay yanapakuyta allinta servichikunankupaqpas.
84 kaq taki oracionpiwan
Internetpi jw.org nisqanqa ancha allinmi “kay pachapa cantonkama” allin noticiakunamanta willakunapaq (Hech. 1:8). Ichaqa achkam manaraq yachankuchu jw.org kasqanta, wakinqa willaptinchikñam yachanku.
Congregacionkunata watukuq ancianom Internetmanta celularninman horqorun ¿Imanasqataq Bibliata estudiana? niq videota, hinaspanmi uyariy munaqkunaman qawachin. Predicaspanqa ninmi: “Wasiyoqkunamanmi huk ratochalla watukamuchkani kay kimsa tapukuywan: ¿Imanasqataq tukuy mana allinkuna kan? ¿Imaynatam Diosqa chaykunata chinkachinqa? ¿Imatam ruwachwan chay punchaw chayamunankama? Chaytam kay video contestachkan”. Chaynata nispanmi chay videota chaylla qawachin, hinaspam ima ninanta suyan. Chay videopi yachachikuyqa sumaqllaña kasqanraykum runakunaqa tukunankama qawanku. Qawayta tukuruptinkum nin: “Kaypi qawasqaykiman hinam Internetnintakama jw.org nisqanpi Bibliata estudianaykipaq mañakuwaq. Munaptikiqa kunallanmi qawachiykiman Bibliata imayna estudianapaq”. Yachayta munaptinqa qawachinmi Diosmanta Allin noticiakuna niq folletowan Bibliata imayna estudianapaq. Wasiyoqpa tiempon mana kaptinqa yapapiña kutinanpaqmi nin. Restaurantepi mikunanpaq samarispanpas chaypi kaqkunawanmi sumaqllata rimaspan chay videota qawachinanpaq kallpanchakun. ¿Yanapachikuchkanchikchu Diosmanta willakusqanchikpi jw.org nisqanta?
21 kaq taki oracionpiwan
lv cap. 12 § 15-22; pag. 140 recuadrota (30 min.)
Bibliata leenapaq: Num. 33-36 (10 min.)
1: Num. 33:24-47 (4 min. otaq menospi)
2: ¿Imamanta rimaymi aswan allinqa? (lv cap. 16 § 21, 22) (5 min.)
3: ¿Haykapimantam wawa-churikunaman yachachina? (fy cap. 5 § 6-9) (5 min.)
10 min. Imaynatam octubre killapa punta kaq sabadonpi estudiota qallarichwan. Huñunakuypi kaqkunawan ruway. 4 kaq paginapa nisqanman hina huk demostracionta ruwachiy punta kaq sabadopi estudiota qallarinapaq. Chayta ruwanankupaq llapallankuta kallpanchay.
10 min. ¿Imatam yacharunchik? Huñunakuypi kaqkunawanmi ruwakunqa. Hechos 4:13, 2 Corintios 4:1, 7 nisqankunata leechispa kay textokuna Diosmanta willakusqanchikpi imayna yanapawasqanchikmanta rimarinankupaq tapuy.
10 min. Congregacionpi ancianomasinkunawan ruwanankupaq yanapaq ancianota tapuy. ¿Ima ruwaykunapim yanapakunki congregacionpi llamkaspa? Diosta Servinapaq Huñunakuypi anciano otaq siervo ministerial yachachinanpaq tanteaspaqa, ¿imakunapim reparanki? ¿Imanasqam pipas mana piensananchu ancianokuna kamachiq kasqaykita?
4 kaq taki oracionpiwan
57 kaq taki oracionpiwan
lv cap. 13 § 1-4; pag. 148, 149, 158, 159 recuadrokunata (30 min.)
Bibliata leenapaq: Deut. 1-3 (10 min.)
1: Deut. 2:16-27 (4 min. otaq menospi)
2: ¿Diospa kamachikuyninkunata imayna qawananchiktam Satanasqa munan? (lv cap. 17 § 1-5) (5 min.)
3: ¿Warmanku imayna kananpaqmi tayta-mamakuna kallpanchakunanku? (fy cap. 5 § 10, 11) (5 min.)
10 min. Septiembre-octubre revistakunawan imayna predicanapaq. Huñunakuypi kaqkunawanmi ruwakunqa. Kay paginapi yanapakuyman hina iskay demostracionta ruwachispa yachachiy revistakunawan imayna predicanamanta. Kay paginapi predicanapaq yanapakuykuna nisqanta llapanta qatinasllanpi qawachiy.
10 min. Congregacionpa llamkananmanta.
10 min. ¿Imaynatam yanapawarqanchik? “Allinta yanapanapaq: yapapi kutispa yachachinaykipaq tapuywan piensarichiy” niq yachachikuyman hina predicasqanku imayna yanapasqanmanta iñiqmasinchikkunata tapuy.
83 kaq taki oracionpiwan
▪ Predicanapaq qellqakuna. Septiembre-octubre: Willakuq hinaspa ¡Rikchariy! revistakunawan. Noviembre-diciembre: ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin? librowan.
▪ 2015 watapi Jesuspa wañusqanmanta yuyarisqanchik qepatam sapaqchasqa discurso ruwakunqa 6 abril semanapi. Hamuq killakunapim willakamusaqku chay discurso imawan sutichasqa kasqanmanta. Chay semanapi congregacionkunata watukuq anciano watukamuptinqa otaq asamblea kaptinqa, hawan semanatañam chay discursoqa kanan. Manam mayqen congregacionpas ruwanankuchu 6 abril semana ñawpaqtaqa.
▪ Congregacionkunata watukuq ancianom septiembre killamanta lliw runakunapaq yachachinqa “Imaynatam yanapawanchik Diospa yachachikuynin” niq yachachikuywan.
Imaynatam octubre killapa punta kaq sabadonpi estudiota qallarichwan
“Achka runakunam ninku llapan religionkuna Diospa agradonpaq kasqanta. ¿Chaynatachu qampas piensanki?” [Contestananta suyay.] Hinaspa qawachiy septiembre-octubre Willakuq revistapa 16 paginanpi punta kaq tapukuyninpa yachachiyninta hinaspa leepuytaq chaypi kaq mayqen textotapas. Revistakunata saqespa niy yapamanta watukuspa qatiqnin tapukuymanta yachachinaykipaq.
“Kay tiempopi warmakunata corregiyqa sasam, ¿chaynachu icha manachu? [Contestananta suyay.] Warmakuna correginamanta Bibliapa ima nisqanta uyarinaykipaq leeykapusqayki. [Leey Proverbios 4:1, 2.] Kay Willakuq revistam tayta-mamakunata consejachkan kimsa asuntopi reparaspa wawa-churinkuta correginankupaq.”
“Bibliapa kayna nisqanta kasukuspaqa, ¿yaqachum llapallanchik allinlla kawsakuchwan? [Leey Romanos 12:17, 18. Contestananta suyay.] Ichaqa wakin kutipiqa imamantapas piñachinakunchikmi. Kay revistam Bibliapa nisqaman hina consejachkan runamasinchikwan imaynata allinyanakuspa hawkalla kawsakunapaq.”
Kay tiempopiqa quechua rimaq congregacionkunata watukuq ancianokunam qanchismanña yapakurunku. Hinallataqmi tanteachkanku quechua rimayta otaq astawan allin rimayta yachachinankupaqpas. Jehova Diosmi anchata bendecichkan rimasqanchik idiomapi paypa Gobiernonmanta willakunapaq kallpanchakusqanchikta.
1 2 3 4
^ ***sn pag. 32 Cristopa qatiqninqa kuyakuspam reqsichikun***
25 kaq taki
Cristopa qatiqninqa kuyakuspam reqsichikun
(Juan 13:34, 35)
1. Jehová Diosmi kamachiwanchik
Cristo hina kawsanapaq.
Llapanchikmi kasukunanchik
Cristo hina kuyaspanchik.
Kuyakuynintam qawachirqa
Cristoqa vidanta qospan.
Rurasqantam qatipakunanchik
pay hina kawsakuspanchik.
2. Cheqap kuyayqa wiñaypaqmi,
hukmanyaqtam yanapaykun.
Ancha kuyawasqanchikmantam
servispa pagapunanchik.
Manam maypipas tarichwanchu
amistadninta hinaqa.
Cristopa qatiqnin kasqanchiktam
kuyanakuyqa qawachin.
(Qawariytaq Rom. 13:8; 1 Cor. 13:8; Sant. 2:8; 1 Juan 4:10, 11.)
^ ***lv pags. 219-221 ¿Ima nintaq Biblia divorciomanta hinaspa rakinakuymanta?***
¿Ima nintaq Biblia divorciomanta hinaspa rakinakuymanta?
Jehová Diosqa munanmi, casarakuqkuna casarakusqanku punchawpi prometenakusqankuta cumplinankuta. Adantawan Evata casarachispanmi nirqa: “Chayraykum qariqa [...] hukllawakunqa warminmanña chaymi iskayninku huk runa hinallaña kanqaku”, nispa. Jehová Diospa nisqanmanta rimaspanmi, Jesus nirqa: “Chayraykum runaqa mana rakinmanchu Diospa kuskanchasqantaqa”, nispa (Genesis 2:24; Mateo 19:3-6). Qawasqanchikman hina, Jehová Dioswan Jesusqa munankum casarasqakuna wañunanku punchawkama kuska kanankuta, kayqa tukun mayqanninkupas wañuptillankum (1 Corintios 7:39). Diospa qallarichisqan arreglo kasqanraykum casado vidataqa paypa qawasqanman hina qawananchik. Jehová Diosqa cheqninmi yanqamanta divorciakuytaqa (Malaquias 2:15, 16).
Bibliapa nisqanman hina, ¿ima pasaptintaq divorcioqa kanman? Jehová Diosqa palabranpim willan huchapakuy cheqnisqanta (Genesis 39:9; 2 Samuel 11:26, 27; Salmo 51:4). Anchata cheqnisqanraykum huchapakuy kaptin divorcio kanantaqa mana harkakunchu (9 kaq yachachikuypa 7 parrafonpim willachkan ima ruraykuna huchapakuy kasqanmanta). Jehová Diospa nisqanman hinaqa mana huchapakuqmi tanteanan divorciakunanpaq otaq manapas (Mateo 19:9). Chaynaqa, divorciakunanpaq tantearuspanqa manam huchallikuchkanchu. Congregacionpi kaqkunaqa manam kallpanchananchu divorciakunanpaqqa. Huchapakuqpa wanakusqanta qawaspanqa mana huchallikuqqa tanteanmanpaschá mana divorciakunanpaq. Chaynaqa, mana huchapakuqmi tanteanan ima rurananpaqpas, chay rurasqanmantaqa kikinmi responsable kanqa (Galatas 6:5).
Wakinpiqa llumpay sasachakuykuna kaptinmi, cristiano otaq cristianaqa rakikunman otaq divorciakunmanpas, qosan otaq warmin mana huchapakuchkaptinpas. Chayna pasakuptinqa, rakikuqta otaq divorciakuqtam Biblia nin: “Amataqyá hukwanqa casarakuchunchu, manachayqa qosanwanyá amistachun”, nispa (1 Corintios 7:11). Chaynaqa, rakikuq otaq divorciakuq cristianoqa manam librechu hukwan casarakunanpaqqa (Mateo 5:32). Qawasunchikyá ima sasachakuykuna kasqanraykum wakinkuna rakinakusqankumanta.
Familian mantieneyta mana munaptin. Wakin qosakunam familianta mana mantienenchu, ichaqa manam, mana atisqankuraykuchu aswanqa mana munasqankuraykum, chaynata ruraspankum familianta ñakarichinku. Chayna qosakunamantam Biblia nin: “Pipas [...] wasinpi yachaqkunata mana mantienespanqa qepanchakurunñam iñisqantapas, payqa Diosman mana iñiq runakunamantapas peorraqmi rikurirun”, nispa (1 Timoteo 5:8). Qosa mana cambiaptinqa, warmim tanteanan sichu rakikuynin kikinpaq chaynataq wawankunapaqpas allin otaq mana allin kasqanmanta. Familian mantieneyta mana munasqanmanta cristiano acusasqa kaptinqa, ancianokunam allintapuni chay asuntomanta yachananku, familian mana mantieneqqa congregacionmantam qarqosqa kanman.
Vidan peligropi kaptin. Wakin qosakunaqa maqaspanmi warminpa vidanta peligroman churan. Cristiano qosa chayna kaptinqa, ancianokunam allintapuni chaymanta yachananku, maqakuqllaña kaqkunaqa congregacionmantam qarqosqa kanmanku (Galatas 5:19-21).
Jehová Dioswan amistadnin peligropi kaptin. Wakin casarasqa kaqkunaqa manam munankuchu warmin otaq qosan, Jehová Dios servinanta, obligankutaqmi Diospa kamachisqanta mana kasukunankupaqpas. Chayna kaptinqa, cristiano qariqa otaq warmiqa tapukunmanmi: “Rakikusqayqa, ¿yanapawanqachu ‘runakunamanta puntata Diosta kasukunaypaq’?”, nispa (Hechos 5:29).
Chayna sasachakuypi kaq warmita otaq qaritapas manam ninanchikchu rakikunanpaq otaq kuskalla kananpaqqa. Ancianokuna otaq iñiyninpi allin takyasqa wawqenchikkuna yanapaspa chaynataq Bibliawan consejaspapas, yachanankum casado vidankupi imayna tarikusqankuta Jehová Dioslla yachasqanta. Cristiano otaq cristiana rakikunanrayku mana kaqta rimaspanqa manam respetachkanmanchu casado vidata nitaq Diostapas. Chaymantapas, Jehová Diosqa yachanmi mayqanninpas sacrellawanña tanteasqantaqa. Arí, tukuy imam ‘sutilla kachkan Diospa qayllanpiqa, paymanmi cuentata qosunchik’ (Hebreos 4:13). Llumpay sasachakuypi tarikusqanrayku, cristiano rakikunanpaq tanteaptinqa manam pipas juzgananchu. Imayna kaptinpas, “lliwchanchikmi Diospa qayllanman rikurisunchik juzgawananchikpaq” (Romanos 14:10-12).
^ ***lv pags. 189-190 Cuidakusunyá Diablomanta hinaspa toqllankunamantapas***
MUNASQANCHIKKUNATAWAN NECESITASQANCHIKKUNATAM SERVICHIKUN
15 Huklaw nacionkunapiqa espiritismota, layqa rurayta hinaspa chayman rikchakuq ruraykunatam allinpaq hapinku. Chaymi, videokunapi, librokunapi, televisionpi hinaspa pukllanapaq videokunapipas espiritismomanta willakuykunataqa kusirikunapaq allin kaqta hina qawachinku. Arí, kanmi espiritismomanta qawachiq ancha reqsisqa librokunawan videokuna, kantaqmi chaykunata chaninchaq runakunapas. Demoniokunaqa runakunatam creechinku espiritismoqa mana imanakuq kasqanta. ¿Kanchu chayna piensaq cristianokuna? Arí, kanmi. Ejemplopaq, espiritismomanta video qawaq cristianom nirqa: “Arí qawarqanim, ichaqa qawasqaywanqa manamá espiritismowanchu chaqrukuchkani”, nispa. ¿Imanasqataq chayna piensayqa mana allinchu?
16 Espiritismomanta imapas qawayqa ruraywanqa manam kaqllachu, ichaqa manam piensachwanchu mana imanakuq kasqanpiqa. ¿Imanasqa? Bibliapa nisqanman hina, Satanaswan demoniokunaqa manam yachankuchu imam piensasqanchiktaqa. Ichaqa imam piensasqanchikta hinaspa Dioswan amistadninchik imapi mana allin kasqanta yachayta munaspankum tukuy rurasqanchikta hinaspa imawan kusikusqanchiktapas wateqanku. Chaymi, espiritistakunamanta, layqakunamanta, hinaspa chayman rikchaq kaqkunata videokunapi hinaspa librokunapi qawaspanchikqa demoniokunaman qawachichkanchikman imapim Dioswan amistadninchik mana allin kasqanta. Chaykunata servichikuspanmi demoniokunaqa astawan hikutawanchikman Jehová Diosmanta karunchawananchikpaq. Espiritismowan kusirikuspankum wakinkunaqa chaykunataña ruranku (Galatas 6:7).
^ ***fy pag. 51 Wawa-churikunata imayna uywanamanta***
HUK taytam yaqa kimsa waranqa wata ñawpaqtaraq kaynata nirqa: “Churi-wawanchikkunaqa Tayta Diospa qowasqanchik herencianchikmi”, nispan (Salmo 127:3). Chaynamá, casado vidapi wawa-churiyoq kayqa Diospa qowasqanchik ancha kusikunapaq regalom. Ichaqa wawa-churiyoqkunam cuentata qokunku wawa-churinku uywanankupaq achka rurayniyoq kasqankuta.
2 Wawa-churikunata kay tiempopi uywayqa sasallañam. Ichaqa achka tayta-mamakunam wawa-churinkuta allinta qespichinku, ¿imaynatam atinku? Salmos libro qellqaqmi nin: “Sichu wasita Tayta Dios mana hatarichiptinqa yanqapaqmi llamkanqaku”, nispa (Salmo 127:1). Jehová Diospa yachachisqanman hina uywananchikpaq kallpanchakuspaqa allin tayta-mamam kasunchik. Bibliam niwanchik: “Diosllapiyá confiakuy tukuy sonqoykiwanqa. Amayá confiakuychu kikikipa entiendesqallaykipiqa”, nispa (Proverbios 3:5). ¿Yaqachum Diospa yachachikuyninkunata kasukuchkanchik warmanchikta yaqa 20 watayoq kanankama uywaspanchik?
^ ***sn pag. 111 Diospa qosqanwanyá contentakusun***
94 kaq taki
Diospa qosqanwanyá contentakusun
(Santiago 1:17)
1. Jehová Diosmi qoykuwanchik
lliw imakunata.
Paypa qosqan regaloqa
ancha chaniyoqmi.
Qokuq kayninpiqa manam
cambianmanchu Payqa.
Diosqa imapas qokuykuqmi
vidatam qowanchik.
2. Manam llakikunanchikchu
ima pisiptinpas.
Urpikunata mikuchiq
Diosmi qowasunchik.
Manam yanqakunapiqa
afanakunachu.
Diospa qoykuwasqanchikwanyá
contentakusunchik.
3. Diospaqqa mana valeqmi
hatunchakuq kayqa.
Allin kaq ruraykunapi
tiempochakusunchik.
Jehová Dios servisqanchikqa
wiñaypaqmi kanqa.
Diospa qoykuwasqanchiktaqa
chaninchananchikmi.
(Qawariytaq Jer. 45:5; Mat. 6:25-34; 1 Tim. 6:8; Heb. 13:5.)
^ ***sn pag. 80 Hukmanyasqapa mañakuynin***
68 kaq taki
Hukmanyasqapa mañakuynin
(Salmo 4:1)
1. Jehová Diosllay
“mañakusqayta uyariykuway”,
tukuy sasachakuyniymi
ñakarichiwachkan.
Chayraykum hukmanyasqa
vidaypi tarikuni
Diosllay, amparawaspayá
favoreceykuway.
(CORO)
Jehová Diosllay yanapaway
qaqa hina takyanaypaq.
Hukman kaspam mañakuyki,
kallpanchaway Jehová Diosllay.
2. Llakisqa kaptiymi
Palabrayki kallpanchawan,
manam imayna gracias
qoytapas atinichu.
Ama hina kaspa
iñiyniyta kallpanchaykuy,
yanapaway kuyawasqaykita
yuyanaypaq.
(CORO)
Jehová Diosllay yanapaway
qaqa hina takyanaypaq.
Hukman kaspam mañakuyki,
kallpanchaway Jehová Diosllay.
(Qawariytaq Sal. 42:6; 119:28; 2 Cor. 4:16; 1 Juan 3:20.)
^ ***sn pags. 86-87 Tukuy sonqonchikmantayá kuyanakusun***
73 kaq taki
Tukuy sonqonchikmantayá kuyanakusun
(1 Pedro 1:22)
1. Kuyakuyninchikqa tukuy
sonqonchikmantam lloqsinan.
Llapallan runakunatam
kuyapayananchik.
Tukuy sonqonchikmantayá
kuyakuyta qawachisun.
Diostam qatipakunanchik
kuyakuq kaspanchik.
Kuyasunyá ruraywan
necesitaqta yanapaspa.
Llampu sonqoyoq runam
tukuy tiempo kananchik.
Respetoyoq kasqanchiktam
llapanpi qawachinanchik.
Wawqe-pani pantaptinqa
pampachaykanakunam
huk sonqolla kanapaq.
2. Cheqap kuyakuq kaspaqa
anaq piñakuqmi kasun.
Dios serviqmasinchikpiqa
confiakunanchikmi.
Allin amistadyá kasun
kuyakuyniyoq kaspanchik.
Kusisqam huñunakunchik
kallpanchakunapaq.
Sapa kutim pantanchik
mana piensarispa rimaywan.
Llampu sonqom kananchik
Diosta serviqkunapaq.
Kallpanchanakuspanchikqa
cheqap amistadmi kasun.
Kuyakuspa reqsichikuy.
Diospa kuyakuynintam
lliw qatipakunanchik.
(Qawariytaq 1 Ped. 2:17; 3:8; 4:8; 1 Juan 3:11.)
^ ***lv pags. 133-136 Kallpanchanapaq hinayá rimasunchik***
KUYASQANCHIK amistadninchikman huk carrota regalasqanchikpi piensarisun, ¿imaynataq sientekuwaq loco hina manejaspa runakunata dañaptin? Ancha llakisqachá.
2 Yachasqanchikman hinaqa “Diosmantam chaskinchik llapa ima allin kaqkunataqa” (Santiago 1:17). Ejemplopaq, animalkunamantaqa runatam rimaqta unanchawarqanchik, piensasqanchikta hinaspa sonqonchikpi kaqta rimananchikpaq. Wakinpiqa chay carrota hinam Diospa regalawasqanchik rimayninchikta mana allintachu servichikuchwan. Chaynamá, achka runakunam mana allinta tanteaspanku rimayninkuwan runamasinta sientichinku. ¡Mayna llakisqachá Jehová Diosqa tarikun!
3 Jehová Diospa kuyakuyninpi takyayta munaspaqa rimayninchiktam Paypa munasqanman hina servichikunanchik. Bibliapa kayna nisqantam kasukunanchik: “Rimaspaykichikqa amayá qacha simichu kaychik, aswanqa allin kaqkunallatayá rimaychik chaynapi uyariqnikichikkunapas allinninpaq kaptin aswan-aswan wiñanankupaq” (Efesios 4:29). Chaynaqa, qawasunchikyá imayna kaq rimayta mana rimananchikmanta hinaspa runamasinchikkunata allin rimasqanchikwan imayna yanapanamantapas. Puntataqa yachasunchikyá imanasqam rimayninchikta cuidanamanta.
IMANASQATAQ RIMASQANCHIKTA CONTROLANANCHIK
4 Rimayninchiktaqa controlananchikmi uyariwaqninchikkunata yanapasqan otaq hukmanyachisqanrayku. Chayna kasqanmantam Proverbios 15:4 nin: “Allin ruruq sacha hinam allin simiyoq runaqa. Runamasintam llakichin nina qallu runaqa”, nispa. Allin rimaykunaqa allintam sientechikun, plantaman para chayachkaq hina otaq heridakunata sanoyachiq balsamo hampi hina, mana allin rimaykunam ichaqa pitapas hukmanyachin. Qawasqanchikman hina, rimasqanchikqa sientichinmanmi otaq sanoyachiq hampi hinam kanman (Proverbios 18:21).
5 Proverbios 12:18 nisqanpipas qawachinmi rimasqanchik imayna kasqanmanta. Niwanchikmi ‘nanay simiwan’ rimayqa “espadawan tuksichkaq hina” kasqanta. Mana tanteaspa rimaspanmi hukkunata sientichin hinaspa allin amistadkunatapas yanqachan. Cheqappunimá, sonqonchikta espada tuksiwasqanchikmantapas astawanraqmi mana allin rimayqa nanachiwanchikman. Kay textopiqa nintaqmi: “Yuyayniyoq runakunapa rimasqanmi ichaqa hampi hina”, nispa. Diospa yachachisqanman hina kawsaqqa allinta tanteaspam riman. Sumaq rimayninkunawanmi sonqonchikta hawkayachin hinaspa allin amistadkunata hatallichin. Yachanchikmi allin rimayqa yanapawasqanchikta (Proverbios 16:24). Arí, rimasqanchikkunaqa yanapanmanmi otaq sientichinmanmi, chaynaqa kallpanchanapaq hinayá rimasunchik.
6 Rimayninchiktaqa controlananchiktaqmi pantaq kaspanchik mana allinkunata rimasqanchikrayku. Rimayninchikpi cuidakuspanchikpas wakinpiqa pantasunmi. Cheqapmá, rimayninchikkuna sonqonchikmanta lloqsisqanraykum controlanapaqqa sasachakunchik, Bibliaqa ninmi: ‘Runaqa warma kasqanmantam mana allin piensaqlla’, nispa (Genesis 8:21; Lucas 6:45; Santiago 3:2-4). Huchayoq kasqanchikrayku rimayninchikta llapanpi mana controlayta atispapas allin servichikuytaqa atichwanmi. Chaypaqqa anchatam kallpanchakunanchik mayu mana aparuwananchikpaq nadeachkaq hina.
7 Chaymantapas rimayninchiktaqqa controlananchikmi Diosman cuentata qonanchikrayku. Runamasinchikwan chaynataq Dioswan allin kanapaqqa, rimasqanchikkunatam cuidananchik. Chayna kasqanmantam Santiago 1:26 nin: “Dios kasukuq kasqanta piensachkaspa rimasqan mana controlakuq runaqa kikintapunim engañakuchkan, Dios yupaychasqanpas manam valenchu”, nispa. Qepa yachachikuypi qawasqanchikman hinam rimayninchikwanpas Diostaqa yupaychanchik. Mana controlakuspa mana allinkunata rimaptinchikqa Diosta servisqanchikqa yanqapaqmi kanman. Kayqa piensarinapaqmi (Santiago 3:8-10).
8 Kimsa razonkunatam yacharunchik rimayninchikta controlanapaq. Kunanqa qawasunchikyá imayna kaq rimaykunata mana rimananchikmanta, chaynataq runamasinchikkunata kallpanchanapaq imayna rimanamantapas.
^ ***fy pags. 51-52 Wawa-churikunata imayna uywanamanta***
BIBLIAQA IMA NINTAQ WAWA-CHURI UYWAYMANTA
3 Allpantinpim wakin qarikunaqa warmankunata yachachinanpaq señorallanman saqenku. Cheqaptam Bibliaqa nin qosakuna familian mantienenanpaq kasqanta. Ichaqa nintaqmi wasinpi kaqkunaman yachachinanpaqpas kaynata: ‘Wasikimanta hawapi arreglay ruranaykikunata. Tukupay chakraykipi llamkaynikikunata. Chaymantañam ruranki wasikita’, nispan (Proverbios 24:27). Diosqa kamachin warmi-qaritam wawa-churinkuman yachachinankupaq (Proverbios 1:8, 9).
4 ¿Imaninkitaq wawa-churikimanta? Asia lawpiqa warmi wawa naceptinqa manam kusikunkuchu chaynallataqmi llaqtanchik law nacionkunapipas. “Educacionniyoq familiakunapas” warmi wawa naceptinqa manam kusikunkuchu. Manam qari wawallatachu warmi wawamanta mastaqa kuyana. Ñawpa tiempopi ancha reqsisqa Jacob sutiyoq runam churinkunamanta warmimantapas hinaspa qarimantapas nirqa: “Paykunaqa favorecewaspa Diospa qowasqan churiykunam”, nispa (Genesis 33:1-5; 37:35). Señorninchik Jesucristopas ‘wawakunataqa’ warmitapas qaritapas bendecirqam (Mateo 19:13-15). Kaykunawanmi yachanchik Jehová Diosqa wawakunataqa qaritapas warmitapas kuyasqanta (Deuteronomio 16:14).
^ ***lv pags. 190-191 Cuidakusunyá Diablomanta hinaspa toqllankunamantapas***
17 Satanasqa manamá kusirikunapaq kaqkunallawanchu engañawanchik, chaytaqa ruranmi hampichikunapaq kaqkunawanpas. Ejemplopaq, ichapas huk cristiano hukmanyasqallaña tarikunman ima hampipas mana sanoyachiptin (Marcos 5:25, 26). ¿Imaynatam Satanas hinaspa demoniokuna engañarunman? Paykunaqa yachankum ‘mana allin ruraqkunapa yanapakuyninta’ Diospa Palabran prohibisqanmanta (Isaias 31:2). Chaymi onqoqta engañanman llumpayta hukmanyananpaq, Diospa kamachisqanta mana kasukunanpaq hinaspa adivinaqkunapa rurasqankunawan hampichikunanpaq. Chay toqllaman urmaykuspaqa Dioswan amistadnintam yanqacharunman. ¿Imaynata?
18 Espiritismowan huchallikuq Israel runakunatam Jehová Dios nirqa: “Makikichikta hoqarispa mañakamuwaptikichikpas qamkunamantam asurichini ñawiykunatapas. Achka kutita mañakamuwaptikichikpas manam uyarikichikchu”, nispa (Isaias 1:13, 15). Manamá ñoqanchikqa chayna kaytaqa munanchikchu. Manam munanchikchu onqoptinchik mañakusqanchikta Dios mana uyariwananchiktaqa nitaq manaña kallpanchawananchiktapas (Salmo 41:3). Chaynaqa, ¿imatam rurasunchik hampichikunapaq kaqkuna espiritistakunapa rurasqan kaptinqa? Manapunim chayna hampikunawanqa hampichikuchwanchu (Mateo 6:13). Chaynapim Jehová Diospa amistadninta mana yanqacharusunchu (qawariy 194 paginapi “¿Espiritismochu kanman?”, nisqa yachachikuyta).
^ ***sn pag. 16 Jehová Diospa sonqontayá kusirichisun***
11 kaq taki
Jehová Diospa sonqontayá kusirichisun
(Proverbios 27:11)
1. Diosllay kasukusqaykikum
qanmanta yachasqaykuwan.
Kallpanchakuspam qamllata
kusirichillasqaykiku.
2. Serviqnikim kay pachapi
sumaqta hatunchasunki.
Tiempollanpim willawanku
nisqaykita willanapaq.
3. Kallpanchaykullawaykuyá
qanman sonqo kanaykupaq.
Qamllata yupaychaspaykum
kusiriykachisqaykiku.
(Qawariytaq Mat. 24:45-47; Luc. 11:13; 22:42.)
^ ***sn pag. 56 Jehová Diosqa Gobiernaqninchikmi***
46 kaq taki
Jehová Diosqa Gobiernaqninchikmi
(Salmo 97:1)
1. Jehová Diostayá alabasun
cielokunam justicianmanta riman.
Diostayá alabasun rurasqanmanta,
kusisqayá Paypaq takisun.
(CORO)
Cielopim kusikuy, allpapim kusikuy
Jehová Diosmi Gobiernaqninchik.
Cielopim kusikuy, allpapim kusikuy
Jehová Diosmi Gobiernaqninchik.
2. Sapa punchawyá willakusun
Jehová Diosqa libraykuq kasqanmanta.
Payllatayá llapallanchik alabasun
Gobiernaqninchik Diosninchikmi.
(CORO)
Cielopim kusikuy, allpapim kusikuy
Jehová Diosmi Gobiernaqninchik.
Cielopim kusikuy, allpapim kusikuy
Jehová Diosmi Gobiernaqninchik.
3. Gobiernonqa takyachisqañam
Churintam nombraron gobiernananpaq.
Penqaypim qepanqa dios tukuqkunaqa,
Jehová Diostayá hatunchasun.
(CORO)
Cielopim kusikuy, allpapim kusikuy
Jehová Diosmi Gobiernaqninchik.
Cielopim kusikuy, allpapim kusikuy
Jehová Diosmi Gobiernaqninchik.
(Qawariytaq 1 Cro. 16:9; Sal. 68:20; 97:6, 7.)
^ ***sn pag. 95 Pacienciakusunyá***
78 kaq taki
Pacienciakusunyá
(Galatas 5:22)
1. Tukuy ima kamachiq
Diosqa sutintam defienden.
Anchatapunim munan
chuya sutin chuyanchayta.
Una-unay tiempoñam
Jehová Diosqa qawachin
lliwpi pacienciakuspa
aguantaq kasqanta.
Taytanchik Diosqa munan
lliw runa salvakunantam.
Pacienciakusqanchikqa
manam yanqapaqchu kanqa.
2. Pacienciakunam Diospa
ñanninpi takyananchikpaq.
Pacienciakuspanchikqa
manam piñakusunchikchu.
Lliwpa allin kaynintam
qawananchik chaynapim
mana hukmanyasunchu
ima llakiwanpas.
Diosmi espiritunwan
pacienciata qowasunchik,
kaymi yanapawasun
Payta qatipakunapaq.
(Qawariytaq Exo. 34:14; Isa. 40:28; 1 Cor. 13:4, 7; 1 Tim. 2:4.)
^ ***lv pags. 136-139 Kallpanchanapaq hinayá rimasunchik***
MANA ALLIN RIMAYKUNAMANTA
9 Qacha rimaykunamanta. Kunan tiempokunapiqa llulla rimay, qacha rimay hinaspa millay rimaypas onqoy hinam mirarun. Achka runakunam chaynata rimanku kasuchikunankupaq otaq allin rimayta mana yachaspanku. Asichikuqkunapas qacha rimaykunawanmi, asichinankupaq tupa-tupaykachispa penqakuypaq kaqkunata rimanku. Chay rurasqankuqa manam allinchu nitaq asikunapaqchu. Yaqa iskay waranqa wata ñawpaqtaraqmi Colosas congregacionman cartata qellqaspan Pablo nirqa ‘mana allin rimayta’ mana rimanankupaq (Colosenses 3:8). Efeso congregacionmanpas qellqarqam: “Amañayá rimayllapas rimariychikchu huchapakuymantaqa [...] tupa-tupaykachispa rimaykunamantapas”, nispa (Efesios 5:3, 4).
10 Kuyasqanchik Diostaqa piñachinmi qacha rimaykunaqa. Chaymi ñoqanchikpas chayna rimaykunata millakuspa mana rimanchikchu. Yachanchikmi chayna rimaykunaqa ‘millakuypaq’ kasqanta, Pablopa nisqanman hinaqa ‘aychapa munasqallanpi kawsaqkunapa’ rurasqanmi (Galatas 5:19-21). Kayqa piensarinapaqmi. ¿Imataq pasanqa mana penqakuspa tupa-tupaykachispa huchapakuymanta, millakuypaq kaqmanta, otaq penqaypaq kaqmanta rimaq wawqe-panitaqa? Puntataqa, corregikunanpaqmi consejokunata chaskinqa. Mana wanakuptinñataqmi congregacionmanta qarqosqa kanqa.
11 Cuento qepi kaymanta hinaspa contrapi rimaymanta. Wawqe-panikunapa bautizakusqanmanta, kallpanchanapaq necesitasqankumanta hinaspa allin rurasqankumanta rimayqa allinmi kanman. Punta cristianokunapas wawqe-panikunamantam interesakurqaku hinaspa allintam paykunamanta rimarqaku (Efesios 6:21, 22; Colosenses 4:8, 9). Mana kaqta hinaspa yanqakunata hukpa vidanmanta rimaymi ichaqa mana allinchu. Chayna rimaykunaqa tanqawanchikmanmi hukpa contranpi rimanapaq, chayqa kanman “llullakunawan dañanapaq otaq penqaypi qepachinapaq rimaymi” (Diccionario del español usual en México). Hukpa contranpi rimayqa qawakurqam, Jesuspa allin kayninta yanqacharunankupaq fariseokuna llullakuywan rimasqankupi (Mateo 9:32-34; 12:22-24). Arí, hukpa contranpi rimayqa pleitokunatam hatarichin (Proverbios 26:20).
12 Hukpa contranpi llullakuspa pleitokuna hatarichiq rimaykunata, ¿imaynatam Jehová Dios qawan? Manam allinpaqchu hapin. Aswanqa cheqninmi ‘wawqentinpuralla peleanachiqtaqa’ (Proverbios 6:16-19). Hukpa “contranpi rimay” ninanqa griego rimaypi diábolos ninanmi, chay rimaymantam Satanas Diablopa sutinpas, payqa Diospa Contranpi rimaqmi (Apocalipsis 12:9, 10). Manamá mayqanninchikpas Diabloman rikchakuytaqa munanchikchu. Hukpa contranpi rimaqkunaqa congregacionpiqa manam kanmankuchu, chayna rimayqa ‘piñanakuyta’ hinaspa ‘rakinakuytam’ rikurichin, chaykunataqa ruranku aychapa munasqanman hina kawsaqkunallam (Galatas 5:19-21). Chaynaqa runamasinchikmanta manaraq imatapas rimachkaspaqa tapukunanchikmi: “¿Seguropunichu kachkani rimasqay cheqap kasqanmanta? ¿Kuyakuq kasqaytachu rimasqaywan qawachini? ¿Hukkunapas yachanankuchu yachasqayta?”, nispa (1 Tesalonicenses 4:11).
13 Rimasqanchikwan sientichiymanta. Yacharusqanchikman hina rimasqanchikqa llumpaytam sientichinman. Pantaq runa kasqanchikraykum mana allinkunata rimanchik hinaspam ñakakunchik. Bibliam niwanchik congregacionpi chaynataq familiapipas mana allin rimaykunamanta cuidakunanchikpaq. Pablom cristianokunata kamachirqa: “Amañayá kaychikchu piñapakuqqa, rabiakuqqa, cheqnikuqqa, qaqchanakuqqa, insultanakuqqa”, nispa (Efesios 4:31). Wakin Bibliakunaqa, ‘insultay’ ninantam “penqaypi qepachiq” nispa tikranku. Kayna rimayqa penqaypi qepachinapaq rimaykunam, nanay simiwan rimaykunam hinaspa hukpa contranpi mana allin rimaykunam, chaynata rimaspaqa runamasinpa valorakusqantam yanqachan hinaspapas mana respetasqantam qawachin. Warmachakunaqa aswanraqmi sientikunku chayna rimaykunawanqa (Colosenses 3:21).
14 Bibliaqa ninmi insultaqkunaqa mana allinpi hinaspa peligropi tarikusqankuta. ¿Imataq pasanqa penqaypi qepachiq, sientichiq hinaspa insultanapaq kaqta rimaqtaqa? Puntataqa corregikunanpaqmi achka kutita consejokunata chaskinqa. Mana kasukuptinqa congregacionmantam qarqonqaku. Diospa Gobiernonpi wiñay kawsaytapas pierderunmanmi (1 Corintios 5:11-13; 6:9, 10). Diospa kuyakuyninpiqa manam takyachwanchu, qacha rimaywan, llullakuywan, insultanapaq kaqwan hinaspa sientichiq rimaykunawan runamasinchikta rimaspanchikqa.
^ ***fy pags. 52-53 Wawa-churikunata imayna uywanamanta***
5 ¿Wawasapachu llaqtayki lawpi warmikunaqa kanku? Casarasqa kaqkunam tanteakunanku hayka wawa-churiyoq kanankupaq. Ichaqa, ¿mikuchinanpaq, pachachinanpaq hinaspa educananpaq qollqen mana kaptinqa? Casarasqakunaqa kaykunapim tanteananku hayka wawa-churiyoq kanankupaqpas. Wakinkunaqa wawa-churinkuta mana uywayta atispankum ayllunkuman qoykunku uywaysinanpaq. ¿Allinchu kayna rurasqanku? Manam, tayta-mamam responsable kanku wawa-churinku uywanankupaq. Chaymi Biblia nin: ‘Pipas [churinkunata] mana mantieneyta munaspanqa [...] qepanchakurunñam iñisqantapas, payqa Diosman mana iñiq runakunamantapas peorraqmi rikurirun’, nispa (1 Timoteo 5:8). Allin yuyayniyoq tayta-mamaqa allintam tanteananku hayka wawa-churiyoq kanankupaq hinaspa imayna ‘mantienenankupaqpas’. Hinaptinqa, mana achka wawa-churiyoq kanapaq cuidakuyqa, ¿allinchu kanman? Chaytapas casarasqakunaqa kikinkum tanteakunanku allinpaq kaqkunawan imayna cuidakunankupaqpas. “Rurasqanchikmantaqa sapakamam Diosman cuentata qosunchik” (Galatas 6:5). Wawayoq kayta mana munaspa abortaymi ichaqa Diospa kamachikuyninpa contranpi. Jehová Diosllam ‘kawsakuy’ qowaqninchikqa (Salmo 36:9). Chaymi wiksayakuruspa abortayqa llumpay hatun hucha, Jehová Diosqa qawan runa wañurachiytapas hinam (Exodo 21:22, 23; Salmo 139:16; Jeremias 1:5).
^ ***lv pags. 191-195 Cuidakusunyá Diablomanta hinaspa toqllankunamantapas***
ALLINCHU KANMAN DEMONIOKUNAPA RURASQANMANTA WILLAKUY
19 Satanasta huklaw nacionkunapi mana manchakuptinkupas, huklaw nacionkunapiqa manchakunkum. Achka runakunam creenku Satanas aswan atiyniyoq kasqanta. Chaymi mikuspankupas, llamkaspankupas hinaspa puñuspankupas demoniokunataqa manchakunku. Ichaqa uyariyta hinaspa willakuytam munanku espiritukunapa tukuy imaymana rurasqankumanta. Jehová Diospa serviqninkunaqa, ¿uyarinanchikchu hinaspa willakunanchikchu chaykunamanta? Manam, iskay razonrayku.
20 Demoniokunapa rurasqanmanta mana willakachakunapaq punta kaq razonqa kaymi: Satanaspa favorninpim kachkachwan. ¿Imaynata? Bibliaqa yachachinmi Satanas atiyniyoq kasqanmanta, ‘llullakuspan admirakuypaq milagrokuna’ rurasqanmanta hinaspa ‘imaymana engañowan’ pantachisqanmantapas (2 Tesalonicenses 2:9, 10). Satanasqa pimantapas aswan engañakuqmi hinaspa yachanmi espiritismota allinpaq hapiqkunata imayna engañayta. Chaynapim runaman uyarichin otaq rikuchin mana cheqap kaqkunata. Runakunaqa ichapas cheqappaq hapispa willakunku hinaspa willakusqankuman hinaqa mana kaqtaña willakunku. ¿Imataq pasanman Diospa serviqnin chaykunamanta willakuptinqa? ‘Llullakuqkunapa taytanmanmi’ sayapakuchkanman. Hinaspapas Satanas aswan reqsisqa kananpaqmi yanapachkanman (Juan 8:44; 2 Timoteo 2:16).
^ ***lv pags. 192-193 Cuidakusunyá Diablomanta hinaspa toqllankunamantapas***
CUIDAKUSUNCHIKYÁ SATANASPA ENGAÑONKUNAMANTA
Waranqantin watakunañam sacre-sacre engañakuq Satanasqa runakunapa ‘yuyayninta tutayarachin’ (2 Corintios 4:4). Cristianokunapa yuyayninta yanqacharunanpaqpas kallpanchakunmi. ¿Imanasqa? Satanasqa yachanmi piensasqanchikman hina imatapas rurasqanchikta, chaymi yuyayninchikta yanqacharuptinqa mana allinkunataña rurachwan (Santiago 1:14, 15).
Piensarisun Evata huchallichinanpaq tanteasqanpi. Apostol Pablom nirqa: “Engañasqa kanaykichikmantam manchakuchkani, culebram sacrellaña kasqanrayku Evata engañarurqa, chaynam qamkunapas Cristoman chuya sonqo kasqaykichikmanta pantachisqa kawaqchik”, nispa (2 Corintios 11:3). Culebrata servichikuspanmi Satanasqa punta kaq warmita huchallichirqa. Chaypaqmi yuyayninta yanqacharuspa engañarurqa. Iskayrayaspanmi Evaqa Diospa prohibisqan frutata munapayarqa. Piensasqanta iskayrayachisqallanwanmi Satanasqa huchallirachirqa (Genesis 3:1-6; Apocalipsis 12:9).
Satanasqa chay toqllatam kunankamapas servichikun. Paymi nin: ‘Pensamientonpi engañaruptiyqa kikillankumantam huchallikunqaku’, nispa. Chaypaqmi servichikun politica nisqata, pantasqa religionta, negociokunata hinaspa kusirikunapaq kaqkunata (Juan 14:30). Chaykunawanmi yaqa lliw runakunapa piensayninta yanqachan, paypa munasqanman hina kawsanankupaq hinaspa piensasqanman hina piensanankupaqpas. Chaymi achka runakuna servinakuyta, churyapakuyta, wachapakuyta hinaspa qaripuralla otaq warmipuralla kayta allinpaq hapinku, hukkunatapas kallpanchankum chaykunata ruranankupaq. ¿Imapim tukurqa chayna piensachisqan? Bibliam nin: ‘Kay pachapi mana allin kaqkunaqa Diablopa makinpiñam kachkan’, nispa (1 Juan 5:19).
Cristianokunapas manam librakunchikchu Satanaspa toqllankunamantaqa (1 Corintios 10:12). Pisi tiempoyoqllaña kasqanta yachaspanmi Satanasqa ‘piñasqallaña’ kachkan, chaymi cristianokunata Diosmanta karunchananpaq astawan kallpanchakuchkan (Apocalipsis 12:12). Chaymi rikchan-rikchanlla kananchik. Manachayqa Satanaswan ‘pantachikuq runankunam’ huchallikurunanchikpaq yuyayninchikta yanqacharunmanku (Tito 1:10).
Ejemplopaq, rimarisun casado vidamanta. Bibliaqa yachachinmi wañunankukama kuska kawsanankupaq Diospa qallarichisqan arreglo kasqanta (Mateo 19:5, 6, 9). Videokunapiwan televisionpim ichaqa casado vidata qawachinku mana unaypaq hinaspa rakikunallapaq hina kasqanta. Cuidakunanchikmi casado vidata Satanaspa qawasqanman hina mana qawanapaq. Casarakusqanchik punchawpi prometenakusqanchikta yanqacharunanmantapas cuidakunanchikmi. ¿Imataq pasanman casado vidapi sasachakuy kaptinqa? Ichapas qosanchikmanta otaq warminchikmanta hukkunapiña consuelo maskayta qallarichwan. Consuelotaqa maskachwanpaschá llamkasqanchikpi otaq congregacionpi entiendenakusqanchikwan. Chayna kaptinqa huchapakuymanmi facillata urmaykuchwan.
Huk ejemplomantawan rimarisun. Satanaspa munaychakusqan runakunaqa kikinkupa munasqankuman hinam kawsanku. Runakunaqa ‘loco hina’ chaynataq ‘hatun tukuqkunam’ kanku (2 Timoteo 3:4). Cristianokuna chayna kawsayta qatipakuspanchikqa, ¿imayna piensaytam qallaykuchwan kasukuymantawan consejokuna chaskiymanta? Qarikunaqa ichapas piñakunmanku congregacionpi ancianokuna consejaptin (Hebreos 12:5). Warmikunapas iskayrayanmankum qarikuna punta apaq kanankupaq Diospa arreglo rurasqanmanta (1 Corintios 11:3).
Satanaspa toqllankunamanta Jehová Dios willawasqanchikmantam llapanchik agradecesqa kananchik (2 Corintios 2:11). Diospa kuyakuyninpi takyayta munaspaqa ‘hanaq pachapi kaqkunapiyá’ piensasunchik hinaspa yuyayninchikta Satanas yanqacharunanmanta cuidakusunchik (Colosenses 3:2).
^ ***sn pag. 110 ‘Achkiy hinam kananchik’***
93 kaq taki
‘Achkiy hinam kananchik’
(Mateo 5:16)
1. Cristom achkinapaq kamachiwanchik.
Inti hinam lliwpaq kancharinanchik.
Diospa Palabranqa yachaytam qokun.
Allin ruraykunawanmi kancharina.
2. Diospa Reinonmanta willakuykunam
qokun suyakuytawan consuelota.
Dios servinapaqmi Biblia yanapan.
Llampu simiwan willaspam achkichinchik.
3. Allin ruraykunam sutilla kachkan,
yachachisqanchikqa kancharinpunim.
Kancharisunchikyá allin ruraypi,
Diospa munasqanman hinayá rurasun.
(Qawariytaq Sal. 119:130; Mat. 5:14, 15, 45; Col. 4:6.)
^ ***sn pag. 101 “Munanim”***
84 kaq taki
“Munanim”
(Lucas 5:13)
1. Jesusmi kuyawaspanchik
kay pachamanqa hamurqa
Diosmanta cheqapta
yachachinanpaq.
Siemprepunim willakurqa,
runata consuelaykuspam
onqoqta sanoyachirqa.
Taytanpa nisqantam kasukurqapuni.
Sonqonmantam niq: “Munanim”.
2. Dios Taytam yanapawanchik
yuyayniyoq sirvientenwan.
Paykunawan kuskam
Diosta servinchik
llakiqta yanapanapaq.
Cuentatam lliw qokunqaku
allinta yanapaptinchik.
Yanapaykuway niwaptinchikqa
“munanim” nispam ninanchik.
(Qawariytaq Juan 18:37; Efe. 3:19; Fili. 2:7.)
^ ***sn pags. 26-27 Kusisqam llakipayakuqkunaqa***
21 kaq taki
Kusisqam llakipayakuqkunaqa
(Mateo 5:7)
1. Diospa qayllanpim kusisqa
llakipayakuqkunaqa.
Allin runaman willaychik
Diosqa llakipayakuqmi.
Diosmi llakipayawanchik
Churinwan librawaspanchik.
Llakipayaqtam yanapan
huchallikuq kaptinchikpas.
2. Dios hina llakipayaqqa
hawkayaypim kawsakuchkan.
Llakipayasqam kawsanku
Cristopa Gobiernonpiña.
Llakipayawasqanchiktam
lliw runaman willananchik.
Kusikuychikyá Cristoqa
Gobiernamuchkanñam nispa.
3. Llampu sonqoyoqkunallam
juicio punchaw chayamuptin
llakipayasqa kanqaku
llakipayaq kasqanrayku.
Llakipayakuq kanapaq
llapanchik kallpanchakusun.
Dioswan Cristom niwachkanchik
llakipayakuq kanapaq.
(Qawariytaq Luc. 6:36; Rom. 12:8; Sant. 2:13.)
^ ***lv pags. 139-143 Kallpanchanapaq hinayá rimasunchik***
KALLPANCHAQ KAQ RIMAYKUNAMANTA
15 ¿Imayna rimananchiktam Jehová Diosqa munan? Bibliaqa niwanchikmi ‘uyariqnikichikkuna aswan-aswan wiñanankupaq’ rimananchikpaq (Efesios 4:29). Jehová Diosqa munan kallpanchanapaq hinaspa yanapanapaq allin kaqkunata rimanapaq kallpanchakunanchiktam. Bibliapiqa manam llapanpi ‘imayna’ rimanapaq kamachikuytaqa tarinchikchu (Tito 2:8). Rimaykuna allin kasqanmanta yachanapaqqa kayna kasqanpim reparana: allin rimay kasqanpi, cheqap kasqanpi hinaspa kuyakuywan kasqanpipas. Chayna kasqanpi piensarisun qatiqninpi ejemplokunata qawaspanchik (qawariy 140 paginapi “¿Kallpanchanchu rimasqaykuna?” nisqa yachachikuyta).
16 Allintam rurarunki nispa kallpanchaymanta. Jehová Diospas Jesuspas yachankum hukkunata allin rurasqankunamanta kallpanchayqa allin kasqanta (Mateo 3:17; 25:19-23; Juan 1:47). Lliw cristianokunapas chaynatam rurananchik. Arí, ‘¡mayna allinmi tiempollanpi rimarisqa palabraqa!’ (Proverbios 15:23.) Pipas sonqomanta alabawaptinchikqa allinmi hinaspa kallpanchasqam tarikunchik. ¿Imanasqa? Qawachinmi ñoqanchikpi hinaspa rurasqanchikpi interesakusqanta. Chaywanmi yachanchik kallpanchakusqanchik mana yanqapaq kasqanta, hinaspapas kallpanchasqam kasunchik sapa punchaw confianzawan kusisqa llamkananchikpaq. Llapanchikmi munanchik pipas alabawananchikta, chaynaqa ¿manachu kallpanchakunanchik hukkunata alabananchikpaqpas? (Mateo 7:12.)
17 Hukkunapa allin rurasqanpi interesakuspaqa atisunmi alabaytaqa. Ejemplopaq ¿pikunapitaq congregacionpi reparachwan? Discursaq wawqenchikpi, Diosta astawan servinankupaq kallpanchakuq mozo-sipaskunapi otaq yuyaqña kachkaspapas mana faltakuspa huñunakuq wawqe-paninchikkunapipas. Sonqomanta alabaptinchikqa ancha kallpanchasqam tarikunqaku. ¿Imatataq nichwan familianchikpi kaqkunamanta? Qosapas warmipas alabasqa hinaspa valorasqa kaytam necesitanku (Proverbios 31:10, 28). Wawa-churikunapas kallpanchasqa hinaspa kuyasqa kaytam necesitanku imaynam plantakunapas yakutawan rupayta necesitasqankuman hina. Chaymi tayta-mamakunaqa wawa-churinkupa allin rurasqanmanta hinaspa sumaq kayninmanta kallpanchananku. Chaynapim warmakunaqa allinta sientekunqaku hinaspam kallpanchasqa tarikunqaku confianzawan imatapas ruranankupaq.
18 Consuelanapaq hinaspa kallpanchanapaq rimaymanta. Jehová Diosqa anchatam interesakun ‘humildekunapi’ hinaspa ‘ñakariqkunapipas’ (Isaias 57:15). Bibliam kaynata niwanchik: ‘Kallpanchanakuychikyá [...] hukmanyasqakunatapas kallpanchanaykichikpaq’, nispa (1 Tesalonicenses 5:11, 14). Jehová Diosqa kusikuywanmi qawamun llakisqakunata kallpanchasqanchiktawan consuelasqanchiktapas.
19 ¿Imatam rurachwan iñiqmasinchik hukmanyasqa kaptinqa? Kallpanchanapaqmi rimapayananchik. Chaynata ruraspa problemankunata mana allichaspapas, manam preocupakunanchikchu. Paypi interesakusqanchikta qawachisqanchikmi aswan allinqa. Chaymantapas paywan kuskam Jehová Diosta mañakuchwan, chaynapi Dios hinaspa wawqe-panikuna kuyasqanmanta cuentata qokunanpaq (Santiago 5:14, 15). Ninanchiktaqmi congregacionpi necesitasqanchikta hinaspa kuyasqanchiktapas (1 Corintios 12:12-26). Jehová Dios paypi interesakusqanmanta yuyarinanpaq textokunatapas leechwanmi (Salmo 34:18; Mateo 10:29-31). Sonqomanta ‘kuyakuy palabrakunawan’ kallpanchananchikpaq tiempochakuptinchikqa kallpanchasqa hinaspa valorasqam sientekunqa (Proverbios 12:25).
20 Allin consejokunamanta. Pantaq kasqanchikraykum necesitasunchik consejokunata. Chaymi Biblia niwanchik: “Kasukuy consejasusqaykita. Chaskiy corregisusqaykita. Chaynapim tarinki yachayta”, nispa (Proverbios 19:20). Congregacionpiqa ancianokunamantam consejokunata chaskinchik. Ichaqa manayá paykunallachu consejawachwanqa. Ejemplopaq, tayta-mamakunam wawa-churinkunataqa consejananku (Efesios 6:4). Experienciayoq paninchikkunapas congregacionpi sipaskunatam consejanmanku (Tito 2:3-5). Runamasinta kuyasqanmi consejaqtaqa yanapanqa rimayninkunawan pitapas mana sientichinanpaq. Yachasunchikyá consejasqanchik allin kananpaq kimsa yanapakuykunamanta: consejananchikqa yanapayta otaq allinninta munaspam, Bibliapa nisqanman hina, hinaspa kuyakuywanmi.
21 Consejasqanchik allin kananpaqqa yanapayta hinaspa allinninta munaspam rimananchik. ¿Imataq yanapawasun consejokunata chaskinanchikpaq? Ñoqanchikpi sonqomanta interesakuspan consejawasqanchikta yachasqanchikmi. Chaynata piensaspayá hukkunataqa consejasunchik. Bibliapa nisqanman hinataqmi rimananchik consejasqanchik allin kananpaqqa (2 Timoteo 3:16). Consejasqanchikqa Bibliapa nisqanman hinam kanan. Ancianokunaqa cuidakunkum piensasqankuman hina consejanankumanta. Bibliapa textonkunataqa manam munasqankuman hinachu servichikunku. Consejasqanchik allin kananpaqqa kuyakuywantaqmi consejananchik. Kuyakuywan hinaspa mana penqachinapaq hina consejaptinchikqa uyariwaspanchikmi kasukunqaku (Colosenses 4:6).
22 Jehová Dios rimaqta unanchawaspanchikqa hatun regalotam qowarqanchik. Payta kuyaspanchikmi rimayninchikta allinta servichikuyta munanchik. Ama qonqasunchu rimasqanchik kallpanchaq otaq sientichiq kasqanmanta. Chaynaqa, Jehová Diospa munasqanman hinayá rimasunchik: ‘uyariqninchikkuna aswan-aswan wiñanankupaq’. Chaynapim uyariwaqninchikkunata kallpanchasunchik hinaspapas Diospa kuyakuyninpim takyasunchik.
^ ***lv pag. 140 Kallpanchanapaq hinayá rimasunchik***
¿KALLPANCHANCHU RIMASQAYKUNA?
Bibliapa yachachisqan: ‘Sumaqllañayá kachun rimasqaykichikqa’ (Colosenses 4:6).
Yuyaymanarinapaq tapukuykuna
▪ ¿Haykapitaq runamasiyta alabaykurqani imapas rurasqanmanta? (1 Corintios 11:2; Apocalipsis 2:1-3.)
▪ ¿Respetowanchu hukkunamanta imatapas mañakuni, hinaspa agradecekunichu? (2 Reyes 2:2; Juan 11:41.)
▪ Piwanpas parlaspayqa, ¿ñoqallachu rimani icha uyarinichu hukkunapa piensasqanta otaq tanteasqankutapas? (Filipenses 2:3, 4; Santiago 1:19.)
▪ ¿Imapaqtaq willakuni hukpa vidanmanta? ¿Kallpanchanaypaqchu icha hukmanyachinaypaqchu? (Proverbios 15:1, 2.)
▪ ¿Imatam piensani qacha rimaykunamanta hinaspa rimasqaywanqa imatataq qawachini? (Lucas 6:45; Santiago 3:10, 11.)
^ ***lv pag. 195 Cuidakusunyá Diablomanta hinaspa toqllankunamantapas***
21 Demoniokunapa ñakarichisqan cheqap kaptinpas, kanmi huk razonraq wawqe-paninchikkunaman mana willakunapaq. Jesuspi piensaytam munanchikqa manam Satanaspichu. ‘Kallpanchakunanchikqa iñichiwaqninchik hinaspa qespichiwaqninchik Jesusta qawaypim’ (Hebreos 12:2). Demoniokunapa ima ruray atisqanta otaq mana atisqanta yachachkaspanpas Jesusqa manam qatiqninkunamanqa demoniokunapa rurasqanmantachu willarqa. Aswanqa Diospa Gobiernonmanta willakuypim kallpanchakurqa. Allinpunim kanman Jesuspa hinaspa apostolninkunapa ejemplonta qatikuspa “Diospa admirakuypaq rurasqankunamanta” rimayqa (Hechos 2:11; Lucas 8:1; Romanos 1:11, 12).
22 Qawasqanchikman hina Satanasqa munanmi Jehová Dioswan amistadninchikta yanqacharuyta, chaypaqmi espiritismota hinaspa imaymana toqllakunata servichikun. Chayna kaptinpas, mana allin kaqta cheqnispa allin kaqta ruraspanchikqa manam dejakusunchu Diablo imaymana espiritismowan huchallichiwananchiktaqa (Efesios 4:27). ¡Mayna ‘kusikuychá’ hanaq pachapi kanqa, Satanas chinkachisqa kanankama toqllankunapi mana ‘urmaptinchikqa’! (Efesios 6:11.)
^ ***fy pags. 53-55 Wawa-churikunata imayna uywanamanta***
WAWA-CHURIKUNAMAN IMAYNA YACHACHINAMANTA
6 Bibliam nin: ‘Imayna kawsananpaqyá yachachiy warmataqa’, nispa (Proverbios 22:6). Tayta-mamaqa responsablem kanku wawa-churinkuta yachachinankupaq. ¿Haykapimantataq yachachiyta qallarinanku? Wawachallaraq kasqanmantam yachachina. Timoteomantam apostol Pablo nirqa ‘warma [otaq wawa] kasqanmantaraq’ yachachisqa kasqanta (2 Timoteo 3:15). Griego rimaypi “warma” nispanqa nichkan chayllaraq nacesqa wawamantam otaq manaraq nacesqamantam (Lucas 1:41, 44; Hechos 7:18-20). Timoteotaqa yachachirqaku wawallaraq kasqanmantachá. Wawakunaqa wiñasqankuman hinam imamantapas yachayta munanku, chaymi yachachinanchik wawachallaraq kasqankumantapacha.
7 Huk señoram nin: “Chayllaraq nacesqa wawayta qawaykuspaymi tukuy sonqoymanta wawayta kuyarqani”, nispa. Chaynam wawayoq warmikunaqa yaqa llapanku sientekunku. Kay kuyakuyqa astawanraqmi yapakun maman wawanwan kuska kasqanman hina. Ñuñuptinmi mamawan wawaqa astawanraq kuyanakunku (tupachiy 1 Tesalonicenses 2:7). Maman marqakuruspa rimapayaptinmi wawaqa kusisqa tarikun (tupachiy Isaias 66:12). ¿Ima nichwantaq taytamantaqa? Taytapas kallpanchakunanmi churinwan amistadta rurananpaq. Mateo librom willawanchik Jehová Diosqa sapallan Churin kuyasqanmanta, chaymi nin: “Paymi kuyasqay Churiy. Payraykum kusisqa kachkani”, nispa (Mateo 3:17; Juan 1:14). Chaynallataqmi kuyakuq taytaqa churinta kuyanan nacesqan punchawmantapacha. Huk taytam nin: “Wawata ancha kuyayqa allinninpaqmi, muchapayaspaqa manam wañurachisunchu”, nispa.
8 Wawa-churitaqa manataqmi kuyayllachu-kuyana. Wawaqa nacesqankumantapacham yachayta atinmanku, chaymi tayta-mamaqa yachachinanku. Rimasunchik wawakunapa rimay qallarisqanmanta. Wawakuna rimayta hinaspa leeyta yachasqanmanta estudiaq runakunam ninku: “Tayta-mamanpa yachachisqanman hinam wawakunaqa yachanku”, nispa. Chaynaqa, wawa-churikita rimapayay hinaspa leepuy wawachallaraq kasqanmanta. Manapas unaymantam rimasqaykita qatipakusunki hinaspam manaraq escuelaman richkaspan leeytapas atinqaña. Chayna rurayqa ancha allinmi kanman yachasqanchik lawpi escuela otaq profesorkuna mana haypakuptinqa.
9 Cristiano tayta-mamaqa wawa-churinkumanqa Diosmantam puntataqa yachachinanku (qaway Deuteronomio 8:3). ¿Imapaq? ‘Mosoqwan pachakuchkaq hina mosoq runa kanankupaq’ (Efesios 4:24). Chaypaqqa yachananchikmi imaynata hinaspa imawan yachachiyta.
^ ***sn pag. 128 Jehová Diostayá Gobiernonmanta hatunchasun***
108 kaq taki
Jehová Diostayá Gobiernonmanta hatunchasun
(Apocalipsis 21:2)
1. Diosmi Churinta akllarqa
Gobiernawananchikpaq.
Diospa nisqan cumplinanpaqmi
allinta Gobiernawasun.
(CORO)
Jehová Diostayá hatunchasun,
Cristomantayá willasun,
sapa punchaw payllata kasukuq
humilde runakuna.
Jehová Diostayá hatunchaychik,
Reyña Cristo kasqanmanta.
Atiytam chaskirun Diospa
chuya sutin chuyanchananpaq.
2. Cristopa wawqenkunaqa
mosoqmantam nacenku.
Cristowanmi Gobiernanqaku
kay pacha huerta kananpaq.
(CORO)
Jehová Diostayá hatunchasun,
Cristomantayá willasun,
sapa punchaw payllata kasukuq
humilde runakuna.
Jehová Diostayá hatunchaychik,
Reyña Cristo kasqanmanta.
Atiytam chaskirun Diospa
chuya sutin chuyanchananpaq.
(Qawariytaq Pro. 29:4; Isa. 66:7, 8; Juan 10:4; Apo. 5:9, 10.)
^ ***sn pag. 7 Diospa reqsisqan kaymi allinqa***
4 kaq taki
Diospa reqsisqan kaymi allinqa
(Eclesiastes 7:1)
1. Tukuy tiempopim sumaqta kawsana
Diosta kasuspa allin honorniyoq.
Diospa munasqanman hina kawsaspaqa
Paypa sonqontam kusichisun.
2. Runakunapa amistadninkuta
maskayninchikqa manamá allinchu,
yanqallapaqpunim waspiy hina kanman,
Diospa sonqontam nanachichwan.
3. Diospa yuyasqan kaytam munallanchik
wiña-wiñaypaq Paypa yuyayninpi.
Diospi confiaspayá predicamusunchik
Paypa yuyasqan kananchikpaq.
(Qawariytaq Gen. 11:4; Pro. 22:1; Mal. 3:16; Apo. 20:15.)
^ ***sn pag. 68 Tukuy sonqoywan yuyaymanasqay***
57 kaq taki
Tukuy sonqoywan yuyaymanasqay
(Salmo 19:14)
1. Ñoqam yuyaymanallasaq.
Diosllay yuyaymanasqayqa
qampaq hinayá kallachun.
Ñannikipi takyachiway.
Ima pensamientowanpas
puñuyta mana atispam
qampi Jehová Dios piensani,
chaynataq allin ruraypi.
2. Chuya ruray kaqkunapi,
allin ruray kaqkunapi,
respetana kaqkunapi,
piensasqaymi kusichiwan.
Sumaqllañam nisqaykiqa
ancha allinmi chaykuna.
Allinpunim nisqaykiqa,
chaykunapim piensallani.
(Qawariytaq Sal. 49:3; 63:6; 139:17, 23; Fili. 4:7, 8; 1 Tim. 4:15.)
^ ***lv pags. 144-145 Diospa cheqnisqan fiestakunamanta***
JESUSMI nirqa: “Cheqap yupaychaqkunaqa Dios Taytatam cheqap espiritupi yupaychanqaku. Paymi chaynata munan llapa yupaychaqninkuna rurananta”, nispa (Juan 4:23). Jehová Diosmi kuyaqninkunata Kikinman hinaspa Churinman asuykachimun (Juan 6:44). Ancha favorecesqam kanchik llaqtanman asuykachimuwasqanchikmanta. Chayna kaptinpas sacre-sacre engañakuqpa toqllanpi wichiykunamantam peligropi kachkanchik. Mana wichiykunapaqqa rikchan-rikchanlla kaspanchikmi ‘Señorninchikta agradanapaq’ kallpanchakunanchik (Efesios 5:10; Apocalipsis 12:9).
2 Yuyarisunchik Sinai orqopi pasasqanmanta. Israel runakunam Aaronta mañakurqaku taytachata rurapunanpaq, paykunata kasuspanmi Aaronqa qorimanta malta torota rurarqa. Tukuy atiyniyoq Diospa rikchayninta hina chay rurasqanta qawachiyta munaspanmi nirqa: “¡Paqarinmi Tayta Diospaq fiesta kanqa!”, nispa. ¿Imaynatam Jehová Diosqa chay rurasqankuta qawarqa? ¿Imatam rurarqa taytachata yupaychanankupaq fiesta rurasqankumanta? Jehová Diosqa castigarqam. Taytachata yupaychasqankumantam yaqa kimsa waranqa runakuna wañuchisqa karqaku (Exodo 32:1-6, 10, 28). ¿Imatam yachachiwanchik kay willakuy Diospa kuyakuyninpi takyay munaqkunata? ‘Diospa millakusqan kaqkunata mana hapinapaq’, hinaspa kallpanchakuspa Jehová Diosllata yupaychanapaqmi (Isaias 52:11; Ezequiel 44:23; Galatas 5:9).
3 Punta cristianokunapa tiemponpipas Diosta qepanchaqkunaqa karqam. Qallariypiqa manam achkachu karqaku apostolkuna kasqanrayku. Apostolkunapa wañukusqanku qepatam ichaqa Diosta qepanchaqkunaqa pantasqa religionkunapa costumbrenkunata, fiestankunata hinaspa ‘sapaqchasqa punchawkunata’ allinpaq hapirqaku, chaykunataqa kunanpas allinpaqmi hapinku (2 Tesalonicenses 2:7, 10). Kay yachachikuypim qawasunchik chaykunamanta wakin ejemplokunata. Qawasunchikmi chay fiestakuna otaq costumbrekuna Diospa munasqanman hina mana kasqanta, aswanqa Satanaspa munasqanman hina kasqanta, qawasunchiktaqmi aychapa munasqanman hina kasqanta hinaspa ‘hatu-hatun Babiloniapa’ creenciankutawan layqa rurasqanta yachachisqantapas (Apocalipsis 18:2-4, 23). Chay costumbrekuna otaq fiestakuna pantasqa religionkunamanta qallarimusqantaqa Jehová Diosqa yachanmi, chaymi ñawpaq tiempopi hina qawan millakuypaq. Chaynaqa, Diospa imayna piensasqanpim aswanqa reparananchik (2 Juan 6, 7).
4 Cristianokunaqa yachanchikmi yaqa llapan fiestakunawan costumbrekunaqa Diospa mana agradonpaq kasqanta. Chaymi kallpanchakunanchik chaykunapi mana chaqrukunanchikpaq. Qawasunchikyá imaraykum chaykunata Dios cheqnisqanmanta. Chay fiestakunawan costumbrekuna Diospa kuyakuyninpi takyananchikpaq sasachakuq kasqanta yachaymi, astawanraq kallpanchawasunchik chaykunamanta karunchakunanchikpaq.
^ ***lv pags. 148-149 Diospa cheqnisqan fiestakunamanta***
¿CHAQRUKUNAYCHU FIESTAKUNAPI?
Bibliapa yachachisqan: Jehová Dios nin: “Paykuna ukumantayá lloqsiychik. Paykunamantayá sapaqchakuychik. Amayá hapiychikchu millakuypaq kaqkunataqa. Hinaptinqa chaskisqaykichikmi qamkunataqa”, nispa (2 Corintios 6:17).
Yuyaymanarinapaq tapukuykuna
▪ Fiestapi costumbrekunamanta estudiaspanchik, ¿sutillachu qawanchik pantasqa religionkunapa hinaspa layqakunapa rurasqankuman hina qallarisqanta? (Isaias 52:11; 1 Corintios 4:6; 2 Corintios 6:14-18; Apocalipsis 18:4.)
▪ Fiesta rurasqanku, ¿hatunchanchu runakunata, institucionkunata hinaspa nacionkunapa banderanta otaq escudontapas? (Jeremias 17:5-7; Hechos 10:25, 26; 1 Juan 5:21.)
▪ Chay fiestaqa, ¿llaqtatachu otaq naciontachu hatunchan? (Hechos 10:34, 35; 17:26.)
▪ Chay fiestaqa, ¿Diospa contranpi kaq ‘espirituman’ hinachu kachkan? (1 Corintios 2:12; Efesios 2:2.)
▪ Fiestaman rispayqa, ¿hukkunatachu hukmanyachiyman? (Romanos 14:21.)
▪ ¿Imaynatam respetowan willakuyman fiestakunaman mana risqaymanta? (Romanos 12:1, 2; Colosenses 4:6.)
Qatiqninpi textokunam yanapan fiestakunamanta tapuwaptinchik imaynata contestanapaq:
▪ “[Mana kasukuq Israel runakunam] chay nacionkunapi runakunawan hukllawanakurqaku. Paykunapa imam ruranankuta yacharuspam chaynataña rurarqaku.”(Salmo 106:35.)
▪ “Pisillapas confiana runaqa achkapipas confianapaqmi. Pisillatapas yanqacharuq runaqa, achka confiaykusqatapas yanqacharunqam.” (Lucas 16:10.)
▪ Qamkunaqa ‘manañam kay pachapaqchu kankichik.’ (Juan 15:19.)
▪ “Señorpa mikunanmanta mikuchkaspaqa demoniokunapa mikunanmantaqa [manam] mikuwaqchikchu.” (1 Corintios 10:21.)
▪ “Ñam achkataña huchallikurqankichik pasaq tiempokunapi Diospi mana iñiqkunapa munasqanta ruraspaykichik, chay tiempopiqa qamkunam kawsarqankichik mana controlakuspa, mana allin munaykunapi, tomakuykunapi, fiesta ruraykunapi hinaspa leypa contranpi taytacha-mamacha adoraykunapi.” (1 Pedro 4:3.)
^ ***lv pags. 158-159 Diospa cheqnisqan fiestakunamanta***
ALLINTA TANTEANAPAQ YANAPAKUYMANTA
Jehová Dios kuyasqanchikmanta hinaspa Bibliapa yachachisqanmanta pruebapi churawaqninchik asuntokunam kan. Chaynam pasan Jehová Dios serviqpa mana iñiq qosan otaq warmin runakunapa costumbrenman hina fiestata rurasqanku punchaw familiawan mikunankupaq invitaptin. ¿Imatam cristianokunaqa ruranku? Conciencian mana acusaptinmi wakinqa allinpaq hapinku, wakinñataqmi mana rinkuchu. Rispankuqa portakuyninkuwanmi qawachinku chay fiestapi mana chaqrukuspa familiawan mikunallankupaq risqanta.
Ichaqa cristianoqa respetowanmi mana iñiq warminwan otaq qosanwan rimanan rinanpaq manaraq tanteakuchkaspan, ninmanmi: “Fiestapi rurasqankuta Jehová Diospa testigon kasqayrayku mana rurasqaywanmi penqachikiman”, nispa. Hinaptinmi mana iñiq qosaqa otaq warmiqa huk kutipiña familiata watukunankupaq tanteanman (1 Pedro 3:15).
Ichaqa, ¿Imatam ruranman cristianaqa, chaynata nichkaptin qosan hinalla hikutaptinqa? Cristianaqa yachanmi familianmanta nanachikuq qosan kasqanta (Colosenses 3:18). Piensanmanpaschá chay punchawpipas familianpa wasinpi mikunankupaq yanapasqanwan qosan deberninta cumplisqanpi, cristianaqa familiaman willanmanpaschá iñiyninmanta. Imayna kaptinpas mikuyta fiestapi qarasqankuqa manam huchallichikuqchu (1 Corintios 8:8). Sapa punchaw mikuyta hinach warmiqa qawanman. Ichaqa manamá felicitanakunanchu, takinanchu, salud ninanchu, manataqmi fiestapi ima costumbretapas rurananchu.
Chaymantapas mikuq risqanmanta hukkuna imayna piensasqanpim cuentata qokunan. ¿Pipas hukmanyarunmanchu fiesta rurasqanku punchaw mana iñiq familianta watukuptin? (1 Corintios 8:9; 10:23, 24.)
Chaymantapas, ¿Diospa mana munasqanta rurananpaqchu familian hikutanqa? Manam pipas munanchikchu penqaypi qepaytaqa, manam chaytaqa qonqananchikchu. Chaymi imatapas manaraq tanteachkaspa chay asuntomanta allinta yuyaymanana. Kay asuntokunamantam cuentata qokunan, hinaspam conciencianpa nisqanman hina ruranan (Hechos 24:16).
Navidadpi, ¿chaskiymanchu qollqeta otaq regalota?
Navidadpiqa patronkunam qollqeta otaq imatapas regalanku. ¿Jehová Diospa testigonqa manachu chaskikunman? Chayqa tanteanapaqmi. Patronqa manapaschá fiestaraykuchu regalanman. Regalanmanpaschá watantin llamkasqankumanta agradecekuspan otaq llamkaqkuna rurayninkupi hinalla kallpanchakunankupaq. Llamkaqkunaqa kanmanpaschá sapaq religionniyoq, llapallanmanmi ichaqa regalanman, Navidadta festeqananku kaptin otaq manapas. Chay fiestapi regalokuna qosqankutaqa Jehová Diospa testigonqa chaskikunmanpaschá.
Religionninpi fiestaraykum wakinkunaqa regalota qonku, ichaqa manam suyankuchu chaskiqkuna paykuna hina creenankutaqa. Ejemplopaq, llamkaqmasinchikqa otaq ayllunchikqa ninmanpaschá: “Jehová Diospa testigonkunaqa manam kay fiestataqa rurankuchu, ichaqa munanim regalo qoyta”, nispa. Conciencian mana acusaptinqa regalotaqa agradecekuspam cristianoqa chaskikunman, ichaqa chay fiestamantaqa manam imatapas rimananchu (Hechos 23:1). Tiempopa risqanman hinam, atichwan mana piñachispalla creesqanchikkunamanta willayta.
Iñiynikipi urmarachisunaykipaq otaq regalorayku Diospa kamachikuyninta qepancharunaykipaq regalota qosuptikiqa, ¿imatam rurawaq? Chayna kaptinqa manam chaskinachu.Yupaychaytaqa munanchik Jehová Diosllatam (Mateo 4:8-10).
^ ***lv pags. 196-197 “Wiñaychik suma-sumaq iñiynikichikpi”***
PIENSARIY, wasi ruraypi hinam afanakuchkanki. Chaytaqa unayñam rurachkanki, chaywanpas manaraqmi tukunkichu. Wasi rurayqa sasam chaywanpas anchatam kusichisunki. Sasa kaptinpas manam qellakunkichu nitaq chay rurasqaykitaqa saqeyta piensankichu. Kawsakuyniki hinaspa hamuq tiempopi vidaykiqa allin llamkasqaykimantam kanqa. Tapukunkipaschá: “¿Ima wasi ruraymantataq rimachkanchik?”, nispa. Iñiyninchikpi wiñananchikmantam.
2 Jesuspa qatiqnin Judasqa rimachkan iñiyninchikpi sapakama wiñananchikmantam. Cristianokunaman kayna nisqanpiyá piensasun: “Diospa kuyakuyninpiyá waqaychakuychik”. Chayta ruranapaqqa ‘wiñananchikmi iñiyninchikpi’ (Judas 20, 21). Ichaqa, ¿imaynatataq iñiyninchikpi wiñachwan chaynapi iñiyninchik qaqa hina kaptin Diospa kuyakuyninpi takyanapaq? Iñiyninchikpi wiñananchikpaq kimsa asuntokunamantayá qawasunchik.
KALLPACHAKUSUN DIOSPA KAMACHIKUYNINKUNAPI CONFIANAPAQ
3 Iñiyninchikpi wiñananchikpaq punta kaq asuntoqa kaymi: kallpanchakunanchikmi Jehová Diospa kamachikuyninkunapi confiananchikpaq. Kay libropim yacharunchik Diospa munasqanman hina imayna kawsakuymanta. ¿Imaynatataq chay yachachikuykunata qawanchik? Jehová Diospa leyninkunata, yachachikuyninkunata hinaspa kamachikuyninkunata llumpay sasata hina qawananchiktam Satanasqa munan. Eden huertapim Satanasqa chayna piensayta qallarichirqa, chay toqlla allin kasqanraykum chayta kunankama servichikun (Genesis 3:1-6). Ñoqanchikqa, ¿urmaruchwanchu chay toqllapi? Diospa kamachikuyninkuna mana allinninchikpaq hina kasqanta qawaspaqa urmaruchwanmi.
4 Kay rikchanachiypi piensarisun. Suma-sumaq huertapi purichkachwan, ichaqa astawanraq sumaq kaq lawman riyta munaspanchik mana pasayta atichwanchu hatu-hatun perqa kasqanrayku. Perqa harkawasqanchikta qawarispaqa rabiakuchwanpaschá. Ichaqa rikuruchwan perqapa qepanpi yarqasqa leonta. Chayraqmi cuentata qokunchik perqaqa leonmanta harkawananchikpaq kasqanta. Ichaqa, ¿kachkanmanchu pawaykamuspa mikuruwaqninchik leon hina? Arí kachkanmi, Diospa Palabranmi niwanchik: ‘Listollayá rikchaychik, enemigoykichik Diabloqa yarqasqa leon hinam muyuriqnikichikpi purichkan pitapas millpurunanpaq’, nispa (1 Pedro 5:8).
5 Cheqaptamá, Satanasqa llumpay daño ruraqmi. “Wateqawaqninchik” Diablopa toqllankunaman mana urmananchikpaqmi Jehová Diosqa kamachikuyninkunawan harkawanchik (Efesios 6:11). Chaymi kamachikuyninkunapi yuyaymanaspaqa kaypi piensananchik: hanaq pachapi Taytanchikqa kuyawasqanchikraykum kamachikuyninkunata qowanchik. Chaynata piensaspanchikqa yachasunchá Diospa kamachikuyninkuna peligrokunamanta harkawananchikpaq hinaspa kusisqa kananchikpaq kasqanta. Chayraykum Diosta serviq Santiago qellqarqa: “Alli-allin leypi yuyaymanaqqa hinaspa mana qonqaspa kasukuqqa mayna kusisqam kanqa tukuy ima rurasqanpi”, nispa (Santiago 1:25).
^ ***fy pags. 55-56 Wawa-churikunata imayna uywanamanta***
WARMANCHIKKUNAMAN DIOSMANTA YACHACHISUN
10 Wasi unay takyananta munaspaqa allinnin kaq materialwanmi rurananchik. Chaymi Diosta servinapaq sumaq kayninchikta apostol Pablo rikchanachin ‘qoriwan, qollqewan, alhaja rumiwan’ wasi rurayta (1 Corintios 3:10-12). ‘Qori, qollqe, alhaja rumi’ nispanqa rimachkan iñiyniyoq, yachayniyoq, yuyayniyoq, respetoyoq kanamantam, chaymantapas kuyanataqmi Jehová Diosta hinaspa kamachikuynintapas (Salmo 19:7-11; Proverbios 2:1-6; 3:13, 14). Tayta-mamakuna, ¿imaynatam wawa-churikichikta yanapawaqchik chayna sumaq kayniyoq kanankupaq? Diospa yachachikuyninman hina uywaspam.
11 Israelpa miraynin, Prometesqa Allpaman manaraq yaykuchkaptinkum tayta-mamakunata Dios kaynata nirqa: “Kay kamachisqay palabrakunaqa sonqoykipim kanqa. Churikikunamanmi sapa kutilla yachachinki wasipi kaspa, ñanpi purispa, puñuq yaykuspa chaynataq hatarispaykipas”, nispa (Deuteronomio 6:6, 7). Hinaptinqa, tayta-mamakunaqa warmankupaqmi kananku: ejemplon, amistadnin hinaspa yachachiqnin. Chaymantapas rimapayanankum.
^ ***sn pag. 31 Diospa promesanpiyá yuyaymanasun***
24 kaq taki
Diospa promesanpiyá yuyaymanasun
(2 Corintios 4:18)
1. Ñawsakunam qawanqaña
upakunam uyarinqa
chaki allpam yaku kaptin
sumaqllataña waytanqa.
Wistukunam kallpanqaku
manañam wañuy kanqachu
chayna tiempopim kawsasun
pruebata aguantaspaqa.
2. Mana rimaqmi rimanqa
yuyaqkunam warmayanqa
lliw kawsaykunam qespinqa
yarqayqa manam kanqachu.
Warmakunam takinqaku
hawkayaypim kawsakusun
wañuqpa kawsarisqantam
rikusun aguantaspaqa.
3. Chitam atoqwan mikunqa
leonmi uñawan kanqa
warmam kuskata michinqa
animalqa kasukunqam.
Waqayqa manam kanqachu
nanaypas puchukanqañam
Diospa bendicionnintachá
qawasun aguantaspaqa.
(Qawariytaq Isa. 11:6-9; 35:5-7; Juan 11:24.)
^ ***sn pag. 100 Controlakuqmi kananchik***
83 kaq taki
Controlakuqmi kananchik
(Romanos 7:14-25)
1. Diostam kuyanchik tukuy sonqowan;
huchayoq runaqa controlakunam,
pantaq kaspam lliw ñakarinchik.
Diosta kasuspam hawka kasun.
2. Sapa punchawmi Diablo tentachkan,
pantaruq kaspamá sasachakunchik.
Jehová Diosmi libraykuwanchik
cheqap yachachisqankunawan.
3. Diospa sutinqa kanan honrasqam,
allinta ruraspam kawsananchikqa.
Lliwpim allin ruraqqa kana
chaymi kananchik controlakuq.
(Qawariytaq 1 Cor. 9:25; Gal. 5:23; 2 Ped. 1:6.)
^ ***w14 1/9 pag. 16 Bibliamanta tapukuyna***
BIBLIAMANTA TAPUKUYKUNA
¿Lliw religionkunachu Diospa agradonpaq kanman?
Yaqapaschá noticiakunapi uyarirqanki religionkunaqa mana allin ruwaykunapi chaqrukusqankuta. Chaywanmi cuentata qokunchik religionkunaqa mana llapankuchu Diospa agradonpaq kasqanmanta (Mateo 7:15). Chay religionkunapim yaqa lliw runakuna engañasqa tarikunku. (Leey 1 Juan 5:19.)
Diosqa yachanmi pikunam payman sonqo kasqankuta, chaynataq paypa munasqanman hina yupaychay munasqankutapas (Juan 4:23). Chaymi paykunata Dios kallpanchan cheqap yachachikuyninkunata Bibliapi maskanankupaq. (Leey 1 Timoteo 2:3-5.)
¿Imaynatam yachawaq mayqen religiontaq Diospa agradonpaq kasqanta?
Jehova Diosqa pantay religionpi kaq llampu sonqo runakunatam yanapachkan huk sonqolla kawsakunankupaq. ¿Imaynata? Cheqap yachachikuykunamanta hinaspa kuyanakunankupaq yachachispam (Miqueas 4:2, 3). Cheqap religionpi kaqkuna reqsiytaqa atiwaqmi imayna kuyanakusqankupi reparaspa. (Leey Juan 13:35.)
Tukuy sonqonkuwan Diosta yupaychaqkunaqa Bibliapa yachachikuyninkunapim iñinku chaynataq kasukunku (2 Timoteo 3:16). Diospa sutintam respetanku (Salmo 83:18). Chaymantapas willakunkum Diospa Gobiernollan runakunapa tukuy sasachakuynin allichananmanta (Daniel 2:44). Paykunaqa Jesusta qatipakuspam achkiy hina kanku runamasinkuta yanapasqankuwan (Mateo 5:16). Suti reqsiyllam kanku Diospa Gobiernonmanta willakunankupaq runamasinkuman wasin-wasin watukusqankuwan. (Leey Mateo 24:14; Hechos 5:42; 20:20.)
Astawan yachayta munaspaqa qaway ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin? libropa 15 kaq yachachikuyninta, chayqa Jehova Diospa testigonkunapa ruwasqanmi
Horqowaqtaqmi www.jw.org/quy
[16 kaq paginapi suti rikuylla kaq willakuy]
Runakuna huk sonqolla kawsakunankupaqmi Jehova Diosqa cheqap religionta servichikun. (Salmo 133:1)


c: text/html

text:
Historia 18: Jacobka Harán Llaktamanmi Rirka
HARÁN llaktaman Jacob rikushpaka, michik runakunawanmi shuk pozo yaku ladopi tuparirka. Chay runakunatami Jacobka tapurka: ‘Kankunaka maymantatak kankichik’ nishpa.
Shina nikpimi chay runakunaka nirka: ‘Ñukanchikka Harán llaktamantami kanchik’ nishpa.
Chaypimi Jacobka nirka: ‘Manachu Labán nishka runata riksinkichik’ nishpa.
Shina nikpimi chay ishkay runakunaka nirka: ‘Ari, Labantaka riksinchikmi. Rikuy. Paypa ushushi Raquelpash ovejakunata michishpa chayta shamukunmi’ nirka.
Raquelta rikushkantinmi, Jacobka ovejakuna yakuta upiyachun nishpa, pozota tapakuk rumita anchuchinkapak rirka. Ovejakunaman yakuta upiyachishka kipami, Jacobka ñawipi muchashpa Raqueltaka nirka: ‘Ñukaka kanpa tayta Labanpa sobrinomi kani’ nishpa. Shina nikpimi, Raquelpash achkata kushikushpa paypa taytaman willankapak rirka.
Raquel willakpika, paypa tayta Labanpash achkatami kushikurka. Chaymantami, Labanka Jacobtaka ñuka wasipi sakirilla nirka. Kipamanka, Jacobka Labantaka nirkami: ‘Kanpa ushushi Raquelwanmi kasarankapak munani’ nishpa. Shina nikpimi Labanka achkata kushikurka. Shinapash, ‘ñuka ushushiwan kasarankapakka, 7 watakunatami kaypi trabajana kanki’ nirka. Shina nikpimi, Raquelta kuyaymantaka Jacobka 7 watakunata trabajarka. Shinapash, kasarana puncha chayakpika, Labanka imatatak rurarka.
Labanka paypa ushushi Raquelwan kasarachinapak rantika, paypa punta ushushi Lea nishkawanmi Jacobtaka umachishpa kasarachirka. Chay kipami Labanka nirka: ‘Raquelwan kasarankapakka, shuktak 7 watakunatapash trabajanami kanki’ nishpa. Shina nikpimi, Jacobka kutin shuktak 7 watakunatapash trabajashallami nishpa, Raquelwanka kasararka. Chay punchakunapika, Jehová Dioska sakirkami gentekunaka tawka warmikunawan kasarachun. Shinapash, Bibliapi nishka shinaka, kunan punchakunapika shuk warmiwanllami kasarana kan.
Génesis 29:1-30.
Tapuykuna
- Dibujopi warmika pitak kan. Payta rikushkantinka, imatatak Jacobka rurarka.
- Raquelwan kasarankapakka, imatatak Jacobka rurashallami nirka.
- Raquelwan kasarana puncha chayakpika, Labanka imatatak rurarka.
- Raquelwan kasarankapakka, imatatak Jacobka kutin rurashallami nirka.
Shuktak tapuykuna
- Génesis 29:1-30 versokunata liyinki.
Labán umakpipash, Jacobka imashinatak rikuchirka Labanta respetashkata. Imatatak Jacobmantaka yachakuna kanchik. (Gén. 29:26-28; Mat. 5:37.)
Jacobka imashinatak rikuchirka kuyayka mana yanka munaylla kashkata. (Gén. 29:18, 20, 30; Cant. 8:6.)
Jacobka, ima shuti chusku warmikunawantak wawakunataka charirka. (Gén. 29:23, 24, 28, 29.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rinri q'utu qumutu
Rinri q'utu qumutu icha Usra q'utu qumutu (Pleurotus ostreatus) nisqaqa huk tiksicha k'allampam, rikch'aq q'utu qumutum, q'iruta ismuchispa yurata waqllichiq. Tukuy Tiksimuyuntinpi achkata mikhusqa k'allampam.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Champ. Jura. Vosg. 1: 112, 1872
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rinri q'utu qumutu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Rinri q'utu qumutu


text:
¿Imatapunin Biblia yachachin?
Kay libroqa anchatan yanapasunki Bibliaq yachachisqanta entiendenaykipaq. ¿Imaraykun ñak’arinchis? ¿Iman sucedewanchis wañupuqtinchis? ¿Imatan ruwasunman familianchiswan kusisqa kawsananchispaq? Chay tapuykunata huk tapuykunatapas kutichin.
¿Khaynapi kawsananchistachu Dios munaran?
Yaqapaschá tapukushanki: “¿Imaraykun kay pachapi imaymana sasachakuykuna kashan?”, nispa. Chaykunaqa pisi tiempollamantan cambianqa, chaytan Biblia willawanchis. ¿Imatan ruwasunman chay tiempo chayamuqtin kay pachapi kawsananchispaq?
1 CAPÍTULO
¿Imatan Biblia yachachin Diosmanta?
¿Cheqaqtapunichu Dios munakusunki? ¿Imaynataq Diosri? ¿Imatan ruwasunman payta asuykunanchispaq?
2 CAPÍTULO
Diosmi Bibliata qowanchis
¿Imaynatan Biblia yanapasunkiman problemaykikunata atipanaykipaq? ¿Imaraykun confiawaq Bibliaq prometesqanpi?
3 CAPÍTULO
¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
¿Hunt’akunqachu kay pachapaq Diospa munaynin? Chhayna kaqtin, ¿hayk’aqmi hunt’akunqa?
4 CAPÍTULO
¿Pitaq Jesucristori?
¿Imaraykun Jesús karqan prometesqa mesías? ¿Maymantan hamurqan? ¿Imaraykun payta nikun sapan churi nispa?
5 CAPÍTULO
Kacharichiyqa Diospa aswan sumaq regalonmi
¿Imataq kacharichiyri? ¿Allinniykipaqchu?
6 CAPÍTULO
¿Maypin wañupuqkuna kashanku?
¿Iman suceden wañupuq runakunata? ¿Imaraykun wañunchis? ¿Ima ninmi Biblia?
7 CAPÍTULO
Munakusqanchis wañupuq runakunapaq cheqaq suyakuy
¿Pi munakusqayki runapas wañupurqanchu? ¿Munawaqchu paywan hukmanta tupayta? ¿Imatan Biblia yachachin kawsarimpuymanta? Chaykunamanta yachay.
8 CAPÍTULO
¿Imataq Diospa Reinonri?
Askha runakunan yachanku Jesuspa yachachisqan mañakuyta. ¿Ima ninanmi “gobiernoyki hamuchun”, nisqa mañakuy?
9 CAPÍTULO
¿‘Tukukuy qaylla p’unchaykunapichu’ tiyashanchis?
Runakunaq imayna kasqankupin reparasunman tukukuy p’unchaykunapi kawsashasqanchista, chaykunataqa Biblian willarqan.
10 CAPÍTULO
¿Imaynatan yanapawasunman otaq pantachiwasunman espiritukuna?
Bibliaqa rimanmi angelkunamanta suypaykunamantapas. ¿Cheqaqchu kanku chay espiritukuna? ¿Yanapasunkikumanchu? ¿Manchachisunkikumanchu?
11 CAPÍTULO
¿Ima raykun Dios hinallata qhawamun runaq ñak’arisqanta?
Askha runakunan ninku: “Diosmi huchayoq ñak’ariykuna kasqanmanta”, nispa. ¿Ima ninkin chaymanta? ¿Imatan Dios nin chaymanta? Chaykunamanta yachay.
12 CAPÍTULO
Diospa munasqanman hina kawsay
Diospa munasqanman hina kawsaytaqa atisunmanmi. Diospa amigon kaytapas atisunmanmi.
13 CAPÍTULO
Dios hina kawsayta qhawariy
¿Imaynatan Dios qhawarin manaraq naceq wawata wañuchiyta, yawar churachikuyta, animalkunaq kawsaynintapas?
14 CAPÍTULO
Imatan ruwana familiapi kusisqa kawsanapaq
Jesusqa munakuqmi karqan, chaywanmi ejemplota saqerqan qosakunata, esposakunata, tayta-mamakunata, wawakunatapas. ¿Imatan Jesusmanta yachanchis?
15 CAPÍTULO
Diospa sonqonman chayaq yupaychay
Yachay cheqaq religionpi kaqkuna soqta ruwasqankumanta, chay ruwasqankun rikuchin cheqaq religionpi kasqankuta.
16 CAPÍTULO
Cheqaq yupaychayman k’askakuy
¿Imaynan sientekunki imapichus iñisqaykita hukkunaman willaspa? ¿Imaynapin hukkunata mana phiñachispalla iñisqaykimanta willawaq?
17 CAPÍTULO
Mañakuyqa Diosmanmi asuykachiwanchis
¿Uyarinchu Dios mañakusqanchista? Chayta kutichinapaq ñawpaqtaqa yachanayki mañakuymanta imatachus Biblia yachachisqanta.
18 CAPÍTULO
Bautismowan Diosman hukllachakuypiwan
¿Imakunatan ruwanayki bautizakunaykipaq? ¿Imatan rikuchishanki bautizakuspa? ¿Imaynatan runakunata bautizakun? Chaykunata yachay.
19 CAPÍTULO
Diospa munakuyninpi takyay
¿Imata ruwaspan Diosta agradecekusunman imaymana ruwasqanmanta?
APÉNDICE
¿Ima ninanmi Diospa sutin, imaynata rimakun?
Askha Bibliakunapin Diospa sutinqa mana rikhurinchu. ¿Imarayku? ¿Importantechu Diospa sutinta utilizay?
APÉNDICE
Mesiaspa chayamunanta profeta Daniel willan
500 watakuna ñawpaqtan Diosmi willarqan hayk’aqchus mesias chayamunanta. Astawan yachay chay profeciamanta.
APÉNDICE
Jesucristo prometesqa Mesías
Jesusmi prometesqa mesiasmanta llapa profeciakunata hunt’arqan. Kikin Bibliaykipin reparawaq imaynatachus chay profeciakuna hunt’akusqanta.
APÉNDICE
Yayamanta, Churimanta, santo espiritumantawan cheqaq yachay
Askha runakunan ninku “Trinidad yachachikuytaqa Biblian yachachin” nispa. ¿Cheqaqchu chay?
APÉNDICE
¿Cristianokuna hap’inankuchu cruzta?
¿Wañurqanchu Jesús huk cruzpi? Bibliaq nisqanta yachay.
APÉNDICE
Señorpa Cenan: Diosta hatunchanapaq p’unchay
Jesucriston qatikuqninkunata kamachirqan paypa wañusqanta yuyarinankupaq. ¿Hayk’aqmi chayta ruwakun? ¿Imaynatan ruwakun?
APÉNDICE
“Alma”, “espíritu”: ¿ima ninanmi chay simikuna?
Askha runakunan ninku: “Wañuspaqa espiritunchismi kawsashallan”, nispa. ¿Imatan Biblia chaymanta yachachin?
APÉNDICE
¿Iman Sheol, iman Hades?
Wakin Bibliakunaqa seol otaq hades nisqa simikunata t’ikranku “sepultura” otaq “infierno” nispa. ¿Ima ninantaq chay simikuna?
APÉNDICE
¿Iman Taripay P’unchay?
¿Imaynapin taripay p’unchay kusikunapaq kanqa kasukuq runakunapaq? Chaymanta yachay.
APÉNDICE
1914: hatun wata Bibliaq profeciankunapi
¿Iman rikuchin 1914 wata huk importante wata kasqanta?
APÉNDICE
¿Pin arcángel Miguel?
Biblian willawanchis pichus chay atiyniyoq arcángel kasqanta. ¿Imatan kay tiempopi chay arcángel ruwashan? Chaymanta yachay.
APÉNDICE
¿Iman “Hatun Babilonia”?
Apocalipsis libroqa rimanmi huk warmimanta, chay warmiq sutinqa Hatun Babilonia nisqa. ¿Huk cheqaq warmimantachu rimashan? ¿Imatan Biblia nin chay warmimanta?
APÉNDICE
¿Diciembre killapichu Jesús naceran?
Belén llaqtapi, ¿paranchu diciembre killapi icha manachu? ¿Imatan reparasunman chayta yachaspa?
APÉNDICE
¿Ruwanachu fiestakunata?
¿Maymantan paqarirqan semana santa, mosoq wata, layqakunaq tutan (Halloween) fiestakuna? Chayta yachaspaqa anchatachá admirakunki.


text:
92 willakuy: Wañusqakunata Jesús kawsarichin
KAYPI rikusqayki sipaschaqa 12 watayoqmi. Jesusmi makinmanta hap’ishan, sipaschaq tayta-mamanpas chaypin kashanku. ¿Ima raykun kusisqa kashanku? Chaymanta yachasun.
Kay sipaschaq taytanqa Jairo sutiyoq allin respetasqa runan. Huk p’unchaymi ususichan onqoruqtin puñunapi samachinku. Manan ichaqa qhaliyanchu astawanmi onqon. Jairopas warminpas anchatan llakikunku wañuy patallapiña sipascha kaqtin. Paymi sapallan ususichanku. Chaymi Jairoqa Jesusta maskhan. Payqa uyariranmi Jesuspa milagrokuna ruwasqanmanta.
Jesuspa kasqanman chayaspan Jairoqa rikun askha runakuna ukhupi Jesuspa kasqanta. Runakunaq chawpinta haykuspan Jairoqa Jesuspa ñawpaqenpi k’umuykun. ‘Ususichaymi sinchi onqosqa kashan. Ama hina kaspa hamuspa hanpiykapuway,’ nispan valekun. Risaqmi, ninmi Jesusqa.
Rishaqtinkun runakunaqa tanqanakunku payman asuykunankupaq. Qonqayllamantan Jesusqa sayaspa tapun: ‘¿Pin tupaykamuwan?’ nispa. Jesusqa reparanmi atiynin lloqsisqanta, yachanmi huk runa tupaykusqantapas. ¿Pin tupaykuran? 12 wataña onqosqa warmin. ¡Paymi Jesuspa p’achanta tupaykuspa qhaliyasqa!
Kaywanmi Jairoqa kusirikun, rikunmi Jesuspaq onqosqakuna qhaliyachiyqa mana sasachu kasqanta. Chayllamanmi kachamusqanku runa, Jairota nin: ‘Amaña pusaychu Jesusta, ususichaykiqa wañupunñan,’ nispa. Chayta uyarispan Jesusqa Jairota nin: ‘Ama llakikuychu; qhaliyallanqan,’ nispa.
Jairoq wasinman chayaqtinkun runakunaqa khuyayta waqashanku. Jesusmi nin: ‘Ama waqaychischu. Sipaschaqa manan wañunchu. Puñushallanmi,’ nispa. Paykunan ichaqa Jesusta asipayanku, paykunaqa yachankun sipaschaq wañusqanta.
Sipaschaq cuartonmanmi Jesusqa haykun sipaspa tayta-mamanwan, kinsa apostolninkunapiwan. Makinmanta hap’ispan nin: ‘¡Sayariy!’ nispa. Chaymi payqa kawsarinpun, kaypi rikusqayki hina. ¡Sayarispan puririn! Chay raykun tayta-mamanpas ancha kusisqa kashanku.
Jesusqa manan chay sipasllatachu wañusqanmanta kawsarichiran. Ñawpaqtaqa kawsarichiran Naín llaqtapi tiyaq viudaq wawantan. Kawsarichiranmi Mariaq, Martaq turan Lazarotapas. Diospa churasqan rey hina kamachimuspan Jesusqa kawsarichinqa askha runakunata. ¿Manachu kay kusichiwanchis?
Lucas 8:40-56; 7:11-17; Juan 11:17-44.
Tapuykuna
- ¿Pin kay dibujopi sipaschaq taytan, ima raykun paypas warminpas llakisqa kashanku?
- ¿Imatan ruwan Jairo Jesusta tarispa?
- ¿Iman suceden Jairoq wasinta Jesús rishaqtin, imatan Jairoman ñanpi willanku?
- ¿Ima raykun Jesusmanta asikunku Jairoq wasinpi kaq runakuna?
- ¿Imatan Jesús ruwan, kinsa apostolninkunawan sipaschaq tayta-mamanwanpas sipaschaq cuartonman haykuspa?
- ¿Pitawanmi Jesús kawsarichiran wañusqanmanta, imatan kay rikuchin?
Huk tapuykuna
- Leey Lucas 8:40-56.
¿Ima raykun nisunman Jesusqa llanp’u sonqo kaspan khuyapayaran yawar apaywan onqoq warmita nispa, imatan chaymanta yachankuman ancianokuna? (Luc. 8:43, 44, 47, 48; Lev. 15:25-27; Mat. 9:12, 13; Col. 3:12-14.)
- Leey Lucas 7:11-17.
¿Ima raykun munakusqanku runa wañupuqtin sonqochayta chaskinkuman Naín llaqtapi viudata Jesuspa khuyapayasqanta yachaspa? (Luc. 7:13; 2 Cor. 1:3, 4; Heb. 4:15.)
- Leey Juan 11:17-44.
¿Imaynatan Jesús rikuchiran munakusqanchis runa wañusqanmanta waqayqa mana p’enqakunapaq kasqanta? (Juan 11:33-36, 38; 2 Sam. 18:33; 19:1-4.)


text:
Dámaso Pérez Prado
Dámaso Pérez Prado sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin qhapaq raymi killapi 1916 watapi paqarisqa Matanzas llaqtapi - † 14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1989 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi) huk Mambo Qhapaq Kuba mama llaqtapas Aranway pukllaq wan takiqsi karqan, simi kastilla karqan, takichaqpas qarqan.
Tayta: Pérez; Mama: Prado
Yuyarina
Takikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Cerezo rosa
- Qué rico el mambo
- Mambo Nº 5
- Mambo Nº 8
- Mambo del Politécnico
- Mambo Universitario
- Mambo del taconazo
- La niña popoff
- Patricia
- Norma, la de Guadalajara
- Mambo en Sax
- Mambo a la Kenton
- El Ruletero
- Mambo en trompeta.
- Lupita
- La Chula Linda
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Referenciakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Enlaces externos[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Dámaso Pérez Prado.
- "Mambo" Documental 52'


text:
San Borja distritu
San Borja distritu (kastilla simipi: Distrito de San Borja) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
P'unchaw kamasqa 1 ñiqin inti raymi killapi 1983 watapi wata.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uma llaqtanqa San Francisco de Borja llaqtam.
- Juan XXIII
- Torres de Limatambo
- Torres de San Borja
- Monterrico Norte
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
102 762 runakuna.


text:
89 Kaq Willakuy: Rantikuqta Jesus qarqon templomanta
JESUSQA piñasqallañam dibujopi kachkan, ¿aw? ¿Yachankichu imanasqa? Jerusalen llaqtapi Diospa templonpi qawasqayki runakunamá qollqe kuyaruqlla kanku. Chaymi templopi Diosta yupaychanankupaq riq runakunapa qollqenkuta qechurunankupaq achka qollqepaq chaninpim rantikunku.
¿Rikuchkankichu malta torokunata, ovejakunata chaynataq palomakunatapas? Kay runakunaqa, Diospa templonpipunim chaykunata rantikuchkanku. ¿Yachankichu imanasqa? Israel casta runakunamiki uywakunata hinaspa urpikunatapas wañuchispa Diospaq kañapunanku.
Diospa leyninqa kamachikurqa Israel casta runakunamanta pipas huchallikuptinqa Diosman ofrendata kañapunanpaq. Ichaqa manam chayllachu, huk kutikunapipas Israel casta runakunaqa Diosman ofrendakunata qonanku karqa. Chaynaqa ¿maypimá ofrendata ruranankupaq uywakunata chaynataq urpikunatapas tarinmanku?
Wakin runakunapaqqa uywankuna chaynataq urpinkunapas karqapunim. Israel runakunamanta wakinkunapañataqmi ichaqa manam uywanku nitaq urpinkuqa kapurqachu. Wakinkunañataqmi Jerusalenmanta karu llaqtapiraq kawsakurqaku hinaspa templokamaqa manam uywataqa qatiyta atirqakuchu. Chaymi runakunaqa kayman hamuspanku uywakunata otaq urpikunatapas rantiqku. Templopi rantikuq runakuna ichaqa achka qollqepaq chanintam imatapas rantikunku. Chaynata ruraspankum runakunata suwakurqaku. Hinaptinpas, manamá Diospa templonpiqa rantikunankuchu.
Chaymi Jesustaqa sinchita piñarachirqa. Hinaptin Jesusqa wikaparqam qollqe cambiananku mesakunatapas qollqenkutapas tallirurqa. Hinaspam waskamanta latigota rurakuykuspa templomanta lliw uywakunata qarqorurqa. Palomakuna rantikuqkunatañataqmi nirqa: ‘¡Kaykunata horqowaychik kaymanta! Taytaypa wasintaqa amayá qatu wasitaqa ruraychikchu’ nispa.
Jesuspa wakin discipulonkunapas paywanmi Jerusalen llaqtapa templonpi kachkanku. Hinaptinmi Jesuspa rurasqanta qawaspanku admirakurqaku. Chaymi yuyarirurqaku Bibliapi Diospa Churinmanta kayna niqta: ‘Sinchitam sientinqa Diospa wasinmantaqa’ nispa.
Hinaptinmi Jerusalenpi Pascua fiestapi kaspanmi rurarqa achkaq milagrokunata. Chaymantañam Jesusqa Judea lawmanta Galilea lawman kutikurqa. Kutispanmi Samaria lawninta pasarqa. Yachasunchikyá imataq chaypi Jesus rurarqa.
Juan 2:13-25; 4:3, 4.
Tapukuykuna
- ¿Imanasqataq uywakunataqa templopi rantikunku?
- ¿Imanasqataq Jesusqa piñakururqa?
- Dibujopi qawasqaykiman hina, ¿imatataq Jesusqa rurarqa, hinaspa imata ruranankupaqmi templopi palomakuna rantikuq runakunataqa nirqa?
- ¿Imatataq yuyarirurqaku Jesuspa discipulonkunaqa paypa rurasqanta qawaspa?
- Galileaman kutispan, ¿maylaw llaqtata Jesus pasanan karqa?
Sapaq tapukuy
- Juan 2:13-25 nisqanta leey.
Templopi qollqe cambiaqkunapaq Jesus piñakusqanman hina, ¿imaynatam qawananchik Huñunakuykunapi ima negociotapas ruraytaqa? (Juan 2:15, 16; 1 Cor. 10:24, 31-33.)


text:
¿Ima ninkimanraj shamoj tiempopaj?
Kay mundopita capaz ninkiman:
Chaynölami sïguinga.
Más mana alimanmi tikranga.
Aliyangami.
KIKIN BIBLIA NINGAN
“Wagay manami canganachu. Wañuy manami canganachu. Nanächicuypis, llaquicuypis manami kanganachu. Unay caj cawaycunaga llapannami ushacanga.”(Apocalipsis [Revelación] 21:3, 4, Tayta Diosninchi isquirbichishan.)
KAYTA MUSYAYGA IMANÖTAJ YANAPÄMANCHI
Arunganchipitaga imayka alikunami kanga y kushichimäshunmi (Isaías 65:21-23).
Nakaykunapitaga y tukuy gueshyakunapitaga librakäshunmi (Isaías 25:8; 33:24).
Familianchikunawan y amïgonchikunawanga imaykamayajmi kushishga kawakushun (Salmo 37:11, 29).
¿IMALAPIS KANKU BIBLIA NINGANMAN CREINAPAJ?
Awmi, ishkaylata rikärishun:
Poderyoj karmi Diosninchi chaynö awnikushganta cumplinga. Bibliachö Lapanta Puëdej nirga Dioslapajmi parlan, porque mana puëdingan kajga manami imapis kanchu (Apocalipsis 15:3). Chaymi, kay mundota mushojman tikrachinampaj awnikushgampitaga ali seguro kaykanchi. Biblia wilakungannöpis, Diosninchipajga manami imapis sasa o aja ruranan kanchu (Mateo 19:26).
Chaynö awnikushganta cumplinampajga aläpami munaykun. Bibliami wilakun wanushga runakunata sharkachinampaj Jehová Dios aläpa munanganta (Job 14:14, 15).
Jina gueshyaykaj runakunata, Diospa churin, Jesús jampishgantapis wilakunmi. ¿Y imanirtaj rurargan? Porque shongupitami chayta rurayta munargan (Marcos 1:40, 41). Rurashganga rikächikun, paynöla Taytampis necesitajkunata yanapayta aläpa munanganta (Juan 5:19).
Kayta musyanganchimi rikächimanchi, Jehoväwan Jesusga munapäkun shamoj tiempochö ali kawakunapaj kajta (Salmo 72:12-14; 145:16; 2 Pedro 3:9).
TAPUKUY
¿Imanöpataj kay mundota Dios aliyächinga?
Kay textokunachömi respuestata tarinki: MATEO 6:9, 10 y DANIEL 2:44.


text:
Leonid Kučma
Leonid Kučma (ukranya simipi: ЛeoHiд KyчMa) sutiyuq runaqa (9 ñiqin chakra yapuy killapi 1938 watapi paqarisqa Chaikine llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqta allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
1994 watapi marsu killamanta 2005 watapi disimri killakama Ukranyap umalliqnin
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Ludmila Talalayeva
Churinkuna (1): Elena Pinchuk.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Leonid Kučma.


text:
Evo Morales
Juan Evo Morales Ayma sutiyuq runaqa (26 ñiqin kantaray killapi 1959 paqarisqa Isallawi llaqtapi, Jurinuqa kantunpi, Buliwyapi) huk buliwiyanu, aymara simi rimaq pulitiku runam.
Evo Moralesqa huk kuka chakrarunap pusaqnin karqaspa, Susyalismuman Rikch'arimuy (MAS) partidup umalliqnin tukurqan. Hukllachasqa Amirika Suyukunap pusaqninkunaqa Buliwyapi mana kukata puquchinapaq sat'irikuspa runakunata anchatam phiñachirqan. USA-man "ama sat'ikuwaykuchu" nispa Evo Morales Buliwyapi umalliy akllanakuypi MAS partidupaq sayakurqan. 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 2005 watapi umalliy yallinakuypi lliw kunkakunap 54-%-ninwan yallirqaspa, 22 ñiqin inti raymi killapi 2006 p'unchawmantam Buliwyap umalliqnin kachkan. Yapay Puliwiap pusaqnin.


text:
Cañar markapi llaki apashka ayllukunami Kamaypa yanapayta chaskin
La Troncal (Cañar).- Kaynanik sábado domingo punchakunami ninanta tamiyarka. Cañar markapi, La Troncal kitipimi 30 ayllu llaki aparka.
Kullkipipash Kawsaypipash Kimichinata Rikuk Wasika puñunkapak (amukllapi siririna, sawna, killparina, katanata); mayllarinkapak minishtishkakunatami (shimi mayllana, armankapak jabón, takshankapak jabón, shukkunatapash) kurka.
Mashna kashkata rikushpapashmi, churakunata kurka. Shinallatak mana utiyalla wakllik mikunatapashmi (arroz, mishki, haku ñuñu, yaku wira, atún, sardinas, purutu, shukkunatapash) kurka.
Kullkipipash Kawsaypipash Kimichinata Rikuk Wasika, Llaki Tiyakpi Imata Ruranata Rikuk Wasiwan, Markapa pushak wasiwanpash, shukkunawanpashmi ima tukukta rikuriyanata nishka; shinami imapash llaki tiyakpi, utiyalla yanapanka. /MIES-ML/Ushku Chukuri/El Ciudadano
.
Disponible en: Español


text:
John Atta Mills
John Evans Fifii Atta Mills sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin anta situwa killapi 1944 watapi paqarisqa Tarkwa llaqtapi - 24 ñiqin anta situwa killapi 2009 watapi wañusqa Accra llaqtapi). Gana mama llaqtayuq taripay amachaq, pulitiku wan Umalliq.
2009 watamanta 2012 watakama kuti Ganapa umalliqnin karqan.
Warmi: Ernestina Naadu Mills; Churinkuna (1) : Sam Kofi Atta Mills
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: John Atta Mills.


text:
San Pedro de Totora pruwinsya
San Pedro de Totora pruwinsya (aymara simipi: San Pedro de Totora jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de San Pedro de Totora) nisqaqa Buliwyapi, Uru Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa T'utura llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk munisipyunmi kan: T'utura munisipyu icha San Pedro de Totora munisipyu.
Qanchis kantunmi kan.
Runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa astawan Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
San Pedro de Totora pruwinsyapiqa (Tutura munisipyupi) aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Pedro de Betancur
Pedro de San José Betancur (* 21 ñiqin pawqar waray killapi 1626 watapi paqarisqa Vilaflor, Tenerife, Ispaña - † 25 ñiqin ayriway killapi 1731, Antigua Guatemala, Guatemala) huk kathuliku Santu karqan.[1]
24 ñiqin ayriway killapi Pedro de Betancur raymi p'unchawninmi.
Tayta: Amador Betancur; Mama: Ana García.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Referenciakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pedro de Betancur.
- Oraciones Beethlemitas
- Biografía de San Pedro de San José de Betancur
- Obras del Hermano Pedro
- Orígenes del Santo Hermano Pedro


text:
20
Ri Jesús xk'astej na wi
1Chupan k'a ri nabey q'ij richin ri semana, ri María aj-Magdala xbe k'a chuchi' jul. Kan nimaq'a' yan k'a ri xbe, y kan k'a q'equ'm na. Jari' toq xutz'et chi ri abej tz'apebel-ruchi' ri jul xa elesan chik el. 2Rija' junanin k'a xtzolin y xbe k'a rik'in ri Simón Pedro y rik'in chuqa' ri jun chik tijoxel ri janila xajowex roma ri Jesús. Ri María aj-Magdala xuya' k'a rutzijol chike y xubij: Ek'o xe'elesan-el ri ruch'akul ri ajaw Jesús pa jul, roma maneq chik. Y wakami man qetaman ta akuchi xbekiya-wi kan, xcha' rija'.
3Roma ri' ri Pedro y ri jun chik tijoxel kan jari' xe'el-el y xebe chuchi' ri jul. 4Junanin xebe chi e ka'i'. Xa jak'a ri jun chik tijoxel más anineq nibiyin, roma ri' xuya' kan ri Pedro, y jari' ri xapon nabey chuchi' ri jul. 5Ri tijoxel ri' xluke' k'a qa richin ninachan-apo ri pa jul, jak'a man xok ta apo. Y rija' xerutz'et k'a ri tzieq ri achoq ik'in biron-wi-el ri ruch'akul. 6Jari' k'a toq xapon chik ri Simón Pedro. Rija' kan choj k'a xok-apo ri pa jul, y xutz'et k'a ri tzieq ri ek'o kan chiri'. 7Jak'a ri tzieq ri pisben rujolon ri Jesús, juk'an chik k'o-wi kan, y kan achi'el toq rukusan, kan keri' rubanon. Kan man junan ta k'o kik'in ri ch'aqa' chik tzieq. 8K'ari' xok chuqa' apo ri jun chik tijoxel, y toq rija' okineq chik apo, xutz'et k'a ronojel y xunimaj chi xk'astej na wi el. 9Ri tijoxela' kan k'a toq xkitz'et na, k'ari' xkinimaj roma man q'axineq ta chikiwech ri nubij chupan ri ruch'abel ri Dios chi ri Jesús kan k'o chi nik'astej-pe chikikojol ri kaminaqi'. 10Y ri ka'i' tijoxela' ri' xetzolin kik'in ri kachibil.
Toq ri Jesús xuk'ut-ri' chuwech ri María aj-Magdala
11Jak'a ri María aj-Magdala noq' xk'oje' kan ri chiri' chuchi' ri jul. Y toq rija' janila noq', xluke-qa richin xnachan-ok chupan ri jul. 12Jari' k'a toq xerutz'et-ok e ka'i' ángel ri e kikusalon saqilej taq tzieq. Ri jun tz'uyul ri akuchi xli'e-wi ri rujolon ri Jesús y ri jun chik akuchi ri xk'oje-wi ri raqen. 13Y rije' xkik'utuj k'a pe chire ri María ri achike roma toq noq'. Roma ri' rija' xubij chike: Yin yinoq', roma ek'o xe'elesan-el ri ruch'akul ri wajaw Jesús y man wetaman ta akuchi xbekiya-wi kan, xcha'.
14Toq rija' rubin chik k'a qa ri ch'abel ri', xtzu'un chirij. Rija' kan xutz'et-wi k'a chi k'o jun ri pa'el-apo ri chiri', jak'a man xretamaj ta ruwech chi ja ri Jesús ri k'o-apo chiri'. 15Jari' k'a toq ri Jesús xuk'utuj chire ri María: ¿Achike k'a roma toq janila oq'ej naben y achike chuqa' ri nakanoj?, xcha'.
Y ri María xuch'ob k'a chi ri nich'on-apo rik'in ja ri nisamajin ri ulew ri', roma ri' toq rija' xubij chire: Wi ja rat ri xatuk'uan-el ri ruch'akul ri wajaw Jesús, tabij k'a chuwe akuchi xaya-wi kan, y yin xtinkanoj k'a akuchi xtinya-wi, xcha'.
16Jak'a ri Jesús xch'on chik k'a apo chire y xubij: María, xcha'.
Y ri María kan jari' k'a xretamaj ruch'abel ri Jesús, xupiskolij-ri' y xubij chire: Raboni, xcha'. Roma ri judío keri' nikibij chire jun tijonel.
17K'ari' ri Jesús xubij chire ri María: Man kinaq'etej roma man jani kibe rik'in ri nata' ri chila' chikaj. Xa kabiyin chubixik chike ri e nutijoxela', chi yin kan yibe k'a rik'in ri nata', ri kan itata' chuqa' rix. Kan yibe k'a rik'in ri nu-Dios, ri i-Dios chuqa' rix, xcha'. 18K'ari' ri María, kan xbe na wi kik'in ri tijoxela', richin xberuya' rutzijol chike chi xutz'et ri ajaw Jesús, y richin chuqa' xberuya' rutzijol chike ri bin-el chire.
Toq ri Jesús xuk'ut-ri' chikiwech ri rutijoxela'
19Toq xok k'a pe ri aq'a' chupan ri q'ij ri', ri tijoxela' kimolon-ki' pa jun jay, jak'a kan e kitz'apelon k'a ri ruchi' ri jay ri ek'o-wi, roma rije' kan kixibin-ki' chikiwech ri achi'a' ri kan k'o kiq'ij. Y jari' k'a toq xkitz'et ri Jesús pa kinik'ajal. Y xubij chike: Ja ta k'a ri uxlanen xtik'oje' pa taq iwánima chi'iwonojel, xcha'. 20Toq rija' rubin chik k'a qa ri ch'abel ri' chike, kan xeruk'utula' k'a ri rusokotajik chikiwech; ri ruq'a' y ri ruk'alk'a'x. Y ri tijoxela' kan janila xekikot, roma xkitz'et chi kan ja wi ri ajaw Jesús. 21K'ari' ri Jesús xubij chik k'a jun bey chike: Ja ta k'a ri uxlanen xtik'oje' pa taq iwánima chi'iwonojel. Wakami k'a kan yixinteq-el, achi'el xiruteq-pe yin ri nata', chubanik ri rusamaj, xcha'.
22Toq rubin chik k'a qa ri ch'abel ri', xeruxupuj y xubij chike: Kan tik'ulu' k'a ri Loq'olej Espíritu. 23Y wi rix kan nikuy k'a rumak jun wineq, kan xtikuyutej-wi k'a rumak chuqa' chuwech ri Dios. Jak'a ri xa man xtikuy ta rumak, ri Dios kan man xtukuy ta chuqa' rumak ri wineq ri', xcha' ri Jesús.
Ri Jesús y ri Tomás
24Jak'a ri Tomás ri nibix kua'ch chire, ri jun chike ri kablajuj rutijoxela' ri Jesús, xa man k'o ta kik'in ri rachibil, toq ri Jesús xok'ulun chikikojol. 25Chirij ri' ri tijoxela' ri e rachibil ri Tomás xkibij chire: Roj xqatz'et ri ajaw Jesús, xecha'.
Jak'a rija' xa xubij chike: Wi man nintz'et ta ri sokotajik ri xeruk'uaj ri ruq'a' koma ri clavo y man ninju' ta ri nuq'a' pa ruk'alk'a'x ri xwopotej roma ri kum, man xtinnimaj ta, xcha'.
26Waqxaqi' yan k'a q'ij ri' toq ri tijoxela' xkitz'et ri Jesús. Rije' kan kimolon chik k'a ki' jun bey, kitz'apen k'a ki' pa jay y k'o k'a ri Tomás kik'in. Jari' k'a toq ri Jesús xapon chik pa kinik'ajal y xubij chike: Ja ta k'a ri uxlanen xtik'oje' pa taq iwánima chi'iwonojel, xcha'. 27Kan jari' k'a xubij chire ri Tomás: Taju-pe ri ruwi-aq'a' wawe' y ke'atzu' re nuq'a' e sokotajineq. Taya-pe la aq'a' pa nuk'alk'a'x y taju-pe chupan re sokotajik ri xuben ri kum. Kan tanimaj k'a, y man taben chi man nanimaj ta, xcha'.
28K'ari' ri Tomás xubij chire ri Jesús: Kan ja rat k'a nu-Dios yin y wajaw yin, xcha'.
29Jak'a ri Jesús xubij chire: K'a wakami keri' nabij chuwe, roma kan xinatz'et na. Jak'a ri yinkinimaj y xa man yinkitz'et ta, kan jebel k'a ruwa-kiq'ij, xcha'.
Ri achike roma xtz'ibex kan re wuj re'
30Ri Jesús kan janila k'a k'iy meyel taq banobel ri xerubanala' chikiwech ri rutijoxela', jak'a xa man ronojel ta k'a e tz'ibatel kan chupan re wuj re'. 31Jak'a ri e tz'ibatel kan, kan e tz'ibatel richin chi rix tinimaj k'a chi ri Jesús jari' ri Cristo ri ruk'ajol ri Dios. Y toq xtinimaj, xtik'ul ri ik'aslen ri man k'isel ta, roma kan xikuquba' ik'u'x rik'in.


text:
Atoqmanta Hanp'atumantawan
Hoq atoqsi kasqa utiyllaña chaysi mayu patapi hanp'atuwan chaysi nin yaw hanp'atu llallinarukusunchu. Noqaqa supaytan phawani, hanp'atuqa nin llallinarukusunyá noqa phawasaq mayu ukhunta, qantaq phawanki mayu patanta. Atoqqanin chayqa qallarisun, phawasqanpi hina atoqqa waqhakun hanp'atu maypiñan kanki hoq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimun aswan karupiña, chaysi atoqta aswanta phawarin, llapamantas waqhakunallantaq hanp'atuqa qhoq, qhoq nimullantaq hawanmantaña. Atoqqa phawayta munanraq ichaqa manas atinñachu nak'ayllañas phawashan hinaspas sonqon phatarapun atoqpa. Kay willakuyqa yachachiwanchis, manan atoq hina kanachu utiy, utiy noqanchisman tukuspa.