text:
CAPÍTULO 14
Kanpa familiawan kushilla alli kawsankapakka, imatatak rurana kanki
Alli kusakunaka, imatatak rurana kan.
Alli warmikunaka, imatatak rurana kan.
Alli taytamamakunaka, imatatak rurana kan.
Familiawan alli kawsankapakka, wawakunaka imatatak rurana kan
JEHOVÁ DIOSKA munanmi familiakunaka kushilla, alli kawsachun. Chaymantami, Bibliapika achka consejokunata kusakunaman warmikunaman wawakunamanpash kun. Bibliapi consejokunata kasushpaka, familiakunaka kushilla allimi kawsanka. Jesús nishka shinaka, “Tayta Diospak Shimita […] paktachikkunaka, ashtawan ninantami kushikun” nin (Lucas 11:28).
2 Familiawan kushilla alli kawsankapakka, Jehová Dios familiakunata kallarichishkatami yuyarina kanchik. Jesuska nirkami, Diosmi ñukanchikpa “Tayta” kan nishpa (Mateo 6:9). Tayta Dios familiakunata kallarichishkamantaka, Tayta Dioska allimi yachan familiakunaka kushilla kawsankapak imata rurana kashkata. Bibliapika, ima consejokunatatak kushka kusakunaman, warmikunaman wawakunamanpash.
DIOSMI FAMILIAKUNATAKA KALLARICHIRKA
3 Jehová Dioska, Adanta Evataka kusawarmi kachunmi rurarka. Paykunata paraisopi churashpaka, Dioska mandarkami, “wacharishpa ninanta mirashpa, ashtakakunapacha tukushpa, kay pachapi juntankichi” nishpa (Génesis 1:26-28; 2:18, 21-24). Kay versokunapi shimikunaka mana yanka parlashkallachu kan. Jesuspash kay Allpapi kashpaka, Diosmi familiakunataka kallarichirka nishpami yachachirka (Mateo 19:4, 5). Kunan punchakunapika achka llakikunami tiyan. Shinapash, llakikunawan kawsachunka Dioska mana munarkachu. Llakikuna tiyakpipash, familiakunaka imashinatak kushilla alli kawsayta ushan.
4 Ñukanchik familiakunawan kushilla alli kawsankapakka, imatatak rurana kanchik. Imashinami Dioska tukuykunata kuyan, shinallatakmi ñukanchikkunapash ñukanchik familiataka kuyana kanchik (Efesios 5:1, 2). Shinapash, Diosta mana rikuyta ushashpaka, imashinatak Dios shina kuyayta ushashun. Chayta alli intindinkapakka, yuyarishun: Jesuska paypa Tayta shinami ruran karka, parlan karkapash. Shinaka, Dios shina kuyankapakka, Jesustami ashtawan alli riksina kanchik (Juan 1:18; 14:9). Jesusta ashtawan alli riksishpaka, ñukanchikpa familiakunawanpash ashtawan allimi kawsashun.
KUSAKUNAKA, IMATATAK RURANA KAN
5 Bibliapi nishka shinaka, kusaka imashinatak paypa warmitaka tratana kan. Imashinami Jesús paypa katikkunata kuyarka, shinallatakmi kusapash paypa warmitaka kuyana kan. Bibliapika kusakunataka kashna nishpami mandan: “Kusakunapash, kankunapak warmikunataka kuyashpami charina kankichi. Tantanakuk krikkunata kuyashpami, Cristoka payllata japi tukushpa wañurka. Shinallatami, kankunapash kuyana kankichi. […] Chashnallatami kusakunapash, kikin warmitaka kankunapak cuerpotashna kuyana kankichi. Paypak warmita kuyashpaka, kikinllatami kuyarikun. Pipash paypak cuerpotallataka na millanayachinchu. Ashtawankarin allikuta mikushpa allichirinatami yachan. Shinallatami tantanakuk krikkunatapash, Cristoka cuidashpa charikun” (Efesios 5:23, 25-29).
6 Jesuska paypa katikkunataka, imashinatak tratan karka. Payta katikkuna juchayukkuna kakpipash, Jesuska ‘paykunataka, wañuna puncha chayankakamanmi ninanta kuyarka’. Ashtawankarin, paypa katikkunata kuyaymantaka Jesuska wañuytapash wañurkami (Juan 13:1; 15:13). Chaymantami kusakunataka mandan, ‘kankunapak warmikunataka kuyana kankichi. Paykunawanka, na millaykuna kanachu kankichi’ nishpa (Colosenses 3:19). Shinapash, warmi pantarikpika, kusaka imatatak rurana kan. Kusaka paypa warmitaka kishpichinami kan. Kusaka yuyarinami kan, Diospa ñawpapika tukuy gentekunami pantarinchik. Chaymanta, warmita mana kishpichikpika, Diospash kusataka mana kishpichinkachu. Shinallatak warmipash kusataka kishpichinami kan (Mateo 6:12, 14, 15). Shinaka, kusawarmi kushilla alli kawsankapakka, ishkantinllatakmi kishpichirina kan.
7 Jesuska payta katikkunataka allimi tratan karka. Shuk punchaka, paypa katikkuna shaykushka kakpika, Jesuska nirkami: “Ashakuta samankapak, ñukanchilla jakuchi” nishpa (Marcos 6:30-32). Imashinami Jesuska paypa katikkunawan alli alli karka, shinallatakmi kusakunapash paykunapa warmikunawanka alli alli kana kan. Bibliapika warmitaka ninmi, shuk ‘pakirinalla vaso’ shinami kan nishpa. Imamantatak warmitaka shuk pakirinalla vaso shinami kan nin. Warmitaka mana maypash kachun charinachu kan nishpami shina nin. Chaymantami kusakunataka Bibliapika mandan, warmikunataka kuyashpa ‘allikachinami kankichi’ nishpa. Imamantatak Bibliapika warmitaka allikachinami kankichik nishpa mandan. ‘Kawsayta kawsakrinataka’ ishkantinllatak japina kakpimi, kusakunataka shina nishpa mandan (1 Pedro 3:7). Kusakunaka yuyarinami kan, Dioska mana karikunatallachu chaskin. Diospa munayta rurakpika, karita kashpa warmita kashpa Dioska chaskinllami (Salmo 101:6).
8 Bibliapika ninmi, kankunapa ‘warmita kuyashpaka, kikinllata kuyarik’ shinami kankichik nishpa. Imamantatak Bibliapika chashna nin. Jesús nishka shinaka, kusapash warmipash ‘ishkay kashpapash, shuklla cuerpo tukukpimi’ shina nin (Mateo 19:6). Chaymantami, kasarashkakunaka mana shuktak karikunata, warmikunata charinachu kan (Proverbios 5:15-21; Hebreos 13:4). Shuktak karita shuktak warmita ama maskachunka, kusapash warmipash imata ministishkatami kuna kan (1 Corintios 7:3-5). Bibliapika ninpashmi: “Pipash paypak cuerpotallataka na millanayachinchu. Ashtawankarin allikuta mikushpa allichirinatami yachan” nishpa. Imashinami kusaka mana payllatak llakichirin, shinallatakmi paypa warmitapash kuyashpa mana llakichinachu kan. Ashtawankarin, kusakunaka yuyarinami kan Jesusmi karikunataka mandakun. Shinaka, Jesuska rikukunmi imashinami kusakunaka paykunapa warmikunata tratakta (Efesios 5:29; 1 Corintios 11:3).
9 Apóstol Pablopash nirkami, ‘Jesucristoka ninanta kuyakmi’ kan nishpa (Filipenses 1:8). Jesucristoka tukuy gentekunatami llakishpa kuyan karka. Chaymantami warmikunapash Jesuspa katikkuna tukurka (Juan 20:1, 11-13, 16). Shinaka, warmikunaka munanmi paykunapa kusakunaka kuyashpa, llakishpa charichun.
WARMIKUNAKA, IMATATAK RURANA KAN
10 Familia kushilla alli kawsachunka, kusami ñawpaman pushana kan. Bibliapi nishka shinaka, imashinami ‘Tayta Diospash, Cristotaka umashna mandakun’ shinallatakmi ‘kusapash, paypak warmitaka, umashna mandakuna’ kan (1 Corintios 11:3). Imashinami Jesuska tukuypi Diostaka kasun karka, shinallatakmi warmikunapash kusakunataka kasuna kan.
11 Kusakunaka juchayukkuna kashkamantaka pantarinmi. Wakinpikarin, familiata alli mandaytapash mana ushanchu. Shinaka, warmika imatatak rurana kan. Warmika mana shuktak gentekunaman parlanachu kan, ñukapa kusaka imapakpash mana valinchu nishpa. Kusata mana kasushpa, warmirak mandashpaka mana kawsanachu kan. Warmikunaka yuyarinami kan, Dioska munanmi kushilla, mana ñapash piñarishpa kawsachun (1 Pedro 3:4). Wakinpika, kusata kasunaka sinchimi kan. Shinapash, warmi kushilla, mana ñapash piñarishpa kawsashpaka, kusata kasuytaka ushankami. Ashtawankarin, Bibliapika ninmi ‘warmika, kusataka allikachishpa’ respetanami kan nishpa (Efesios 5:33). Shinapash, kusakuna mana krik kakpika, warmikunaka imatatak rurana kan. Bibliapika kay consejotami warmikunamanka kun: “Warmikunapash, kankunapak kusataka kasunami kankichi. Shina kasukukta rikushpami, Diospak Shimita na krik kusapash, kankuna na willakpillata krik tukunka. Kankuna allikuta kawsashpa kasukukta rikushpami, kusapash krinka” (1 Pedro 3:1, 2).
12 Krik kashpa, mana krik kashpapash, wakinpika kusapash warmipash chikan chikan yuyaykunatami charin. Chaymanta, warmika imatatak rurana kan. Warmika kusawan parlanami kan. Shinapash, kusata respetashpaka, warmika mana maypash kachun, shimi kacharishkataka ninachu kan. Familia alli kawsankapakka, wakinpika kusapash warmitaka uyanami kan. Bibliapi nishka shinaka, Abrahanpa wasipi shuk llaki tiyakpimi, Saraka paypa kusa Abrahanwan parlarka. Sara parlakpika, Abrahanka mana uyanayachirkachu. Shinapash, Dioska Abrahantaka nirkami: “Sara warmi tukuy imata nishkata ruraylla” nishpa (Génesis 21:9-12). Wakinpika warmi allita nikukpipash, kusaka mana uyanchu. Kusa mana uyakpipash, warmika kusataka kasunami kan. Shinapash, Diospa leykunata washaman sakichun munakpika, kusataka mana kasunachu kan (Hechos 5:29; Efesios 5:24).
13 Paypa familia alli kawsachunka, warmika familiata alli rikuriyanami kan. Chaymantami, Bibliapika kashna nin: ‘Kusata, wawakunata kuyashpa kawsachun. Shinallata imatapash allikuta yarishpa, kuyaylla kawsashpa, wasipipash allikuta cuidashpa kawsachun. Shukkunatapash llakishpa, kusatapash kasushpa kawsachun’ (Tito 2:4, 5). Alli warmi kakpika, paypa kusapash wawakunapash paytaka kuyanka, respetankami (Proverbios 31:10, 28). Shinapash, tukuy kusakuna warmikunami imapipash pantarin. Chaymantami wakinkunaka paykunapura achkata piñanakushpa, sakishpa rin, divorciarinpash. Bibliapi nishka shinaka, wakinpika sakishpa rita ushanmi. Shinapash, ashalla piñanakuykunamantaka mana sakishpa rinachu kan. Bibliapika kashnami nin: “Warmika, kusataka na jichunachu. […] Shinallata kusapash, warmitaka napacha jichunachu” (1 Corintios 7:10, 11). Shinapash Bibliapika ninmi, kanpa kusa kashpa kanpa warmi kashpa, shukwan puñushpa juchapi urmakpillami, divorciaritaka ushankiman nishpa (Mateo 19:9).
TAYTAMAMAKUNAPASH, IMATATAK RURANA KAN
14 Jesús shina kankapakka, taytamamakunaka imashinatak wawakunataka tratana kan. Shuk punchaka, wawakuna Jesuspakman rinkapak munakpika, wakin gentekunaka wawakunata jarkarkami. Chaymantami Jesuska nirka: “Wawakuna ñukapakman shamunakuktaka, na jarkashpa sakinallami kankichi” nishpa. Shina nishpallami, “Jesuska, wawakunata markashpa, paykunapak uma jawapi makita churashpa bendiciakurka” (Marcos 10:13-16). Imashinami kay versopi rikunchik, Jesuska wawakunawan kankapak munarkami. Shinaka, manachu kanpash kanpa wawakunawan kana kanki. Wawakunaka punchantin punchantin paykunawan kachun, parlachunmi munan. Jehová Diospash taytamamakunata mandarkami, wawakunata yachachinkichik nishpa. Chaymantami, taytamamakunaka punchantin punchantin wawakunataka yachachina kan (Deuteronomio 6:4-9).
15 Kunan punchakunapika, achka mana alli gentekunami wawakunataka shuwan, llakichin, violanpash. Chaymantami, taytamamakunaka paykunapa wawakunata rikuriyana kan. Jesuspash paypa katikkunataka “ñuka wawakunalla” nishpami rikuriyan karka. Jesusta wañuchinkapak japikpika, Jesuska paypa katikkunatapash japichunka mana sakirkachu (Juan 13:33; 18:7-9). Diabloka wawakunata llakichinkapakmi munan. Chaymantami, kanpa wawakunataka rikuriyana kanki, pipash ama llakichichun. Shinallatak, kanpa wawakunamanka yachachinami kanki, mana alli gentekuna tiyakta, ima laya llakikuna tiyaktapash (1 Pedro 5:8). Kunan punchakunapika, achka mana alli gentekunami wawakunaman mapa yuyaykunata, mapa ruraykunatapash yachachin.*
16 Jesús manarak wañukpika, Jesuspa katikkunaka paykunapurami piñanakun karka. Paykunaka, ñukami kanmantaka ashtawan alli kani ninakun karka. Shina piñanakukpipash, Jesuska mana maypash kachun paykunataka rimanchu karka. Ashtawankarin alliman, mana ñapash piñarishpami yachachin karka (Lucas 22:24-27; Juan 13:3-8). Taytamamakunapash Jesús shinami kana kan. Shinaka, wawakuna mana allita rurakpika, taytamamakuna imatatak rurana kan. Wawakuna mana allita rurakpika, mana allitami rurashkanki nishpa, wawakunataka rimana, wakinpikarin makanapashmi kanki. Shinapash wawakunataka mana llakinayta makanachu kanki. Wawakunataka, ‘imashina llakichina kashkatallami’ llakichina kanki. Imata nikrikushpapash, alli yuyashpami wawataka rimana kanki. Wawataka mana ‘espadawan chukrichinshnachu’ rimana kanki (Jeremías 30:11; Proverbios 12:18). Wawakunata shina yachachikpimi, wawakunapash yachanka taytamamakuna paykunata kuyashkata (Efesios 6:4; Hebreos 12:9-11).
WAWAKUNAKA, IMATATAK RURANA KAN
17 Jesuska, imatatak wawakunamanpash yachachishpa sakirka. Jesuska kashnami nirka: ‘Ñuka Tayta yachachishka shimikunatallami willakuni. Pay allikachishkatami punchanti rurakuni’ (Juan 8:28, 29). Imashinami Jesuska paypa Tayta Jehová Diosta kasun karka, shinallatakmi wawakunapash paykunapa taytamamakunataka kasuna kan. Bibliapika wawakunataka mandanmi, taytamamakunataka kasunami kankichik nishpa (Efesios 6:1-3). Jesuska jucha illakmi karka. Shinapash, paypa taytamamakunaka juchayukkunami karka. Juchayukkuna kakpipash, Jesuska paypa taytamamakunataka kasurkami. Jesús paypa taytamamakunata kasukpimi, paypa familiapash kushilla alli kawsashkanka (Lucas 2:4, 5, 51, 52).
18 Taytamamakuna kushikuchunka, wawakunaka imatatak rurana kan. Wakinpika, wawakunaka taytamamakunata kasunkapak mana munanchu. Shinapash, Tayta Dioska munanmi wawakunaka taytamamakunata kasuchun (Proverbios 1:8; 6:20). Jatun llakipi kashpaka, Jesuska nirkami: “Ñuka Taytalla, jayakta upiyanshna kay llakita na apachun munashpaka, yallichiway” nishpa. Shina nishpapash, paypa Tayta alli yachak kakta yuyarishpaka, paypa Taytataka tukuypimi kasurka (Lucas 22:42). Shinaka, wawakuna kasukpika, taytamamakunaka achkatami kushikun. Jawa pachapi Tayta Dios Jehovapash achkatami kushikun (Proverbios 23:22-25).#
19 Imashinami Diabloka Jesusta juchapi urmachinkapak munarka, shinallatakmi Diabloka kuytsakunata wamprakunatapash juchapi urmachinkapak munan (Mateo 4:1-10). Chaymantami Diabloka munan, mana alli wamprakunawan tantanakushpa mana allita ruranata yachakuchun. Shinaka, mana alli wamprakunawanka mana tantanakunachu kan (1 Corintios 15:33). Yuyarishun: Jacobpa ushushi Dinaka Jehovata mana adorak gentekunawanmi tantanakun karka. Chaymantami, kipamanka achka jatun llakikuna tiyarka (Génesis 34:1, 2). Kuytsakuna, wamprakuna yuyarinami kankichik: Shuk kariwan shuk warmiwan juchapi urmashpaka, kanpa tukuy familiatami pinkaypi sakikunki (Proverbios 17:21, 25).
IMASHINATAK KANPA FAMILIAWAN ALLI KAWSAYTA USHANKI
20 Familia ukupi llakikuna tiyakpika, Bibliapi consejokunata kasushpallami familiakunaka kushilla alli kawsanka. Shinaka, imashinami Jesuska paypa katikkunata kuyarka, shinallatakmi kusakunapash kankunapa warmikunataka kuyana kankichik. Warmikuna, kankunapa kusakunataka tukuy shunkuwan respetashpami kasuna kankichik. Shinallatak alli warmikuna kankapakka, Proverbios 31:10-31 versokunata rikunki. Taytamamakuna, kankunapa wawakunataka yachachinami kankichik (Proverbios 22:6). Taytakuna, kankunapa ‘wasipi kawsakkunatapash, allikuta mandanami’ kankichik (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8). Wawakunapash, kankunapa taytamamakunataka kasunami kankichik (Colosenses 3:20). Juchayukkuna wacharimantami, familia ukupika tukuykuna pantarishpa mana allita ruranchik. Shinaka, imapipash pantarishpaka, kusata kashpa, warmita kashpa, wawakunata kashpapash, kishpichiway ninami kanchik.
21 Imashinami ña yachakushkanchik, familiakuna alli kawsachunka, Bibliapika achka consejokunatami kun. Ashtawankarin, Bibliapika ninmi Jehovata adorakkunami Paraíso Allpapika kushikushpa kawsanka nishpa (Apocalipsis [Revelación] 21:3, 4). Shamuk punchakunapi chashna alli kawsay tiyanata yachashpaka, manachu kushikunchik. Shinapash, Bibliapi consejokunata kasushpaka, kunan punchakunapillatakmi ñukanchik familiawanka kushilla, alli kawsashun.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Kusaka, imashinami paypa cuerpota kuyan, shinallatakmi paypa warmitapash kuyana kan (Efesios 5:25-29).
- Warmika paypa familiata kuyanami kan. Paypa kusatapash respetanami kan (Tito 2:4, 5).
- Taytamamakunaka paykunapa wawakunata kuyana, yachachina, rikuriyanapashmi kan (Deuteronomio 6:4-9).
- Wawakunaka paykunapa taytamamakunata kasunami kan (Efesios 6:1-3).
* Wawakuna llakikunapi ama urmachunka, taytamamakuna imatatak rurana kan. Chayta yachankapakka, Aprendamos del Gran Maestro libropi capítulo 32-ta maskanki. Kay librotaka Jehovamanta willakkunami español shimipi llukchishka.
# Taytamamakuna Diospa leykunata mana kasunachu kanki nikpillami, wawakunaka taytamamakunata mana kasunachu kan (Hechos 5:29).
TAPUYKUNA
1. Kushilla alli kawsankapakka, familiaka imatatak rurana kan.
2. Familiakuna kushilla alli kawsankapakka, imatatak yuyarina kanchik.
3. Bibliapi nishka shinaka, imashinatak familiakunaka tiyay kallarirka. Imashinatak yachanchik Bibliaka mana llullakushkata.
4. a) Ñukanchik familiakunawan kushilla alli kawsachunka, imatatak rurana kanchik. b) Familiakunawan kushilla kawsankapakka, imamantatak Jesusta alli riksina kanchik.
5, 6. a) Jesuska, imashinatak paypa katikkunataka tratarka. Kusapash, imashinatak paypa warmitaka tratana kan. b) Juchakunata Dios kishpichichunka, kusakunaka imatatak rurana kan.
7. Jesuska paypa katikkunawanka, imashinatak karka. Kusakunapash, paykunapa warmikunawanka imashinatak kana kan.
8. a) Imamantatak Bibliapika nin, kusaka, “paypak warmita kuyashpaka, kikinllatami kuyarikun” nishpa. b) Kusawarmitaka, imamantatak “shuklla cuerpo” nin.
9. Filipenses 1:8-pi nishka shinaka, Jesuska imashinatak karka. Kusakunapash, imashinatak kana kan.
10. Jesús shina kankapakka, warmikunaka imatatak rurana kan.
11. Warmika, imashinatak kana kan. Kusakuna mana krik kakpipash, imamantatak warmikunaka kusakunata kasuna kan.
12. Warmika, imashinatak paypa kusawan parlana kan.
13. a) Tito 2:4, 5-pi nishka shinaka, warmikunaka imatatak rurana kan. b) Bibliapi nishka shinaka, sakishpa rinachu kanchik, divorciarinachu kanchik.
14. Jesuska, imashinatak wawakunataka tratan karka. Taytamamakunapash, imashinatak paykunapa wawakunataka tratana kan.
15. Wawakuna llakipi ama urmachunka, imatatak taytamamakunaka rurana kan.
16. Paypa yachakukkuna pantarikpika, Jesuska imatatak rurarka. Wawakuna mana allita rurakpika, taytamamakunaka imatatak rurana kan.
17. Jesuska, imatatak wawakunamanka yachachishpa sakirka.
18. Jesuska, imamantatak paypa Tayta Jehová Diostaka kasun karka. Wawakuna kasukpika, pikunatak kushikun.
19. a) Satanaska, imashinatak wamprakunata juchapi urmachinkapak munan. b) Wawakuna juchapi urmakpika, taytamamakunaka imatak tukun.
20. Familia kushilla alli kawsachunka, tukuykunaka imatatak rurana kanchik.
21. Shamuk punchakunapika, imashinatak kawsashun. Kunan punchakunapillatak, ñukanchik familiawan kushilla alli kawsankapakka, imatatak rurana kanchik.


c: text/html

text:
YAPA
Seol, Hades, ¿imataq kanku?
BIBLIA qillqakuchkaptin, qanchis chunkamanta astawan uqharirqanku hebreo simipi sche’óhl nisqa rimayta, griego simipitaq háides rimayta, kay iskay rimaykunataq wañuymanta parlanku. Qhichwa Bibliapiqa kay, sche’óhl, háides rimaykunaqa, wañuy, ukhu pacha, covacha, nisqa rimaykunaman tikrakun. Chaywanpis, yaqha tukuy simispi, kay sche’óhl, háides rimaykunaqa mana maychus kasqanman tikrachiy atikunchu. Chayrayku, kay Traducción del Nuevo Mundo español simipiqa, mana chay rimaykuna tikrachikurqachu, astawanqa “Seol”, “Hades” nisqa rimaykunalla saqikurqa. Chaywanpis, ¿imatataq kay rimaykuna niyta munan? Qhawarina imaynatachus Biblia kay rimaykunata apaykachasqanta.
Eclesiastés 9:10 jinata nin: “Wañuspa maymanchus rinki chaypeqa [Seolpiqa] manaña ima ruwanapis kanchu, ni yuyanapis, ni yachanapis, nitaj yachaypis”, nispa (Qheshwa Biblia). Seol rimay kay p’itipi, ¿sapa aya p’ampanatachu ninayan? Mana. Bibliaqa, sapa aya p’ampanamanta parlaspa, mana sche’óhl nitaq háides rimaykunatachu uqharin, manaqa hebreopi, griegopi ima wak rimaykunata uqharin (Génesis 23:7-9; Mateo 28:1). Chantapis, kay “Seol” rimayqa, mana achkha runasta jukllapi p’ampasqa kasqankutachu niyta munan, manallataq juk cementerio kasqantachu niyta munan (Génesis 49:30, 31).
Jina kaptinqa, Biblia “Seolmanta”, chayri “Hadesmanta” parlaspa, ¿imamantataq parlachkan? Ima aya p’ampanamantapis, ima cementeriomantapis, aswan jatun lugarmanta parlachkan. Sut’inchanapaq Isaías 5:14 p’itita qhawarina, chaypiqa jinata nin: “Ukhu pachaqa [Seolqa] yarqhasqa siminta jatunta kicharin”, nispa. Nisunman, Seolqa may chhika wañusqakunataña mikhuspapis, mikhuchkallanpuni (Proverbios 30:15, 16). Cementeriomanta nisqaqa Seol, ‘mana saksakunchu’ (Proverbios 27:20). Arí, Seol, chayri Hades, ni jayk’aq junt’akunchu. Chayrayku Seol, Hades, mana juk lugarchu, manaqa, maymanchus tukuy wañusqakuna rinku, chay. Maypichus wañusqakuna puñuypijina kachkanku, chay.
Biblia kawsarimuymanta yachachisqanta yachaspa, sut’imanta jap’iqanchik imachus Seol chayri Hades kasqanta. Bibliaqa, qhipaman kawsarimuqkuna chaypi kachkasqankuta niwanchik (Job 14:13; Hechos 2:31; Apocalipsis 20:13).* Chantapis Bibliaqa, Seolpi chayri Hadespi pikunachus Jehová Diosta yupaycharqanku pikunataqchus mana yupaycharqankuchu chaypi kachkasqankuta nillawanchiktaq (Génesis 37:35; Salmo 55:15). Chayrayku, Biblia niwanchik, “tukuy runas wañuymanta kawsarimpunankuta, cheqan kajta ruwajkuna, sajrata ruwajkunapis” (Hechos 24:15).
* Bibliaqa, pikunachus mana jayk’aq kawsarimunqankuchu chaykuna, “Gehena” nisqapi kachkasqankuta yachachin, manataq Seolpichu chayri Hadespichu kachkasqankuta (Mateo 5:30; 10:28; 23:33).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
12 kaq yachatsikï
¿Imanöraq Diosman witishwan?
1. ¿Llapan mañakïtatsuraq Dios wiyan?
Diosqa tukï cläsi nunakuna pëman mañakuyänantam munan (Salmo 65:2). Pero tsënö kaptimpis, manam llapan mañakïkunatatsu wiyan. Jina Bibliaqa willakun juk ollqu warminta mana allipa trataptinqa mañakïninta Dios ‘mana wiyanqantam’ (1 Pedru 3:7). Israelïtakuna mana allikunata imëpis rurayaptinmi, Diosqa mañakïninkunata wiyarqannatsu. Tsënö kaptimpis jutsata rurar arrepentikoqkunapa mañakïninkunataqa wiyanmi.
2. ¿Imanötaq mañakushwan?
Mañakurqa Diostam adorëkantsik, tsëmi pëllaman imëpis mañakunantsik (Mateo 4:10; 6:9). Jina jutsasapa karmi Jesuspa jutinchö mañakunantsik, pëmi salvamänapaq wanurqan (Juan 14:6). Jehoväqa manam munantsu kaqllata o qellqashqallapita yapë yapë mañakunata, sinöqa shonquntsikpita mañakunatam munan.
Kamakoq Teytantsikqa shonquntsikllachö mañakushqapis wiyanmi (1 Samuel 1:12, 13). Pëqa imë hörapis mañakunatam munan, mikunantsik hora o imëka mana allikunapa pasarpis.
3. ¿Imanötaq reunionkuna yanapamantsik?
Diosman mana creeq nunakunapa o runakunapa chowpinchömi kawantsik y pëkunaqa burlakuyanmi Dios awnikunqankunapitapis. Tsëqa Diosman witinapaq procurëkanqantsiktapis ushakäratsinmanmi (2 Timoteu 3:1, 4; 2 Pedru 3:3, 13). Tsëmi, yanapanakunapaq cristiano mayintsikkunawan juntakänantsik alläpa precisan. Pëkunapis yanapanata munayanmi.
Diosta kuyaqkunawan juntakarqa, más nöpanchömi sientekushun. Jehoväpa testïgonkunapa reunionninkunaqa yanapamantsik wakinkuna alli rurayanqampita yachakunapaqmi.
4. ¿Imanötaq Diosman witinkiman?
Bibliachö pëpita yachakunqëkiman yarpachakurmi tsëtaqa ruranki. Rurashqankunaman, consëjonkunaman y awnikunqankunaman pensë. Yachakunqantsikman yarpachakunqantsik y mañakunqantsikmi yanapamäshun Dios alläpa kuyakoq y yachaq kanqanta entiendenapaq.
Diosmanqa witita puëdenki pëman markäkur o yärakurllam. Pero markäkïnintsikqa kawëkaq cuentam, tsëmi imëka alimentaq cuenta imëpis yachakïkänantsik, tsëtaqa rurashun creinqantsikkunata ima yanapanqanman yarpachakurmi.
5. ¿Imataraq tarishun Diosman witirqa?
Jehoväqa sirweqninkunata kuyanmi. Tsëmi markäkïninkuna o yarakuyninkuna y shamoq tiempochö mana wanushpa kawakïninkuna peligroman churakaptinqa, imëkanöpapis yanapanqa (Salmo 91:1, 2, 7-10). Mana alli rurëkunaman mana ishkinapaq, y imanöpis más kushishqa kawanapaqmi yachatsimantsik.


text:
LIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA
¿Diciembre killapichu Jesus nacerqa?
BIBLIAQA manam willawanchikchu haykapipuni Jesus nacesqanmantaqa. Manataqmi willawanchikchu diciembre killapi nacesqantapas.
Jesuspa nacesqan Belen llaqtapi, ¿para tiempochu icha usya tiempochu diciembre killaqa? Judiokunapa kislev sutichasqanku killam noviembre hinaspa diciembre killakunawan tupan, chay killapiqa parakunmi hinaspapas chirikunmi. Qatiqnin tebet sutichasqa killañataq diciembre hinaspa enero killakunawan tupan, chay killapiqa astawanmi chirikuq orqokunapas ritiruqmi. Qawarisun imatam Biblia willawanchik Belen llaqtapi imayna tiempo kasqanmanta.
Bibliata huk kaqnin qellqaq Esdrasmi willawanchik kislev killa chirillaña hinaspa parallaña kasqanta. Willawanchikmi “isqon kaq [kislev] killapa iskay chunka punchawninpi” Jerusalen llaqtaman runakuna huñunasqa kasqankumanta hinaspa ‘parapi kasqankurayku katkatatasqankumantapas’. Willawanchiktaqmi chay killapi imayna tiempo kasqanmanta chay huñunasqa runakuna kayna nisqankumanta: “Paramuchkanraqtaqmi, manataqmi callepiqa kaymankuchu”, nispa (Esdras 10:9, 13; Jeremias 36:22). Chayraykum diciembre killapaqqa Belen lawpi kaq michiqkunaqa ovejankunata huñumuqku purunpi mana achikyanankupaq.
Bibliapa nisqanman hinam ichaqa Jesuspa nacesqan tutaqa hatajonkuta michiqkunaqa purunpi cuidachkasqaku. Jesuspa vidanmanta qellqaq Lucaspas kaynatam willakun: “Chay Belen llaqtapa hichpan purunpim karqa michiqkuna. Paykunam ovejankuta tuta cuidachkarqaku”, nispa. (Lucas 2:8-12). Willawasqanchikman hinaqa manam punchawllapichu chaypiqa karqaku, aswanqa tutantinmi uywankutaqa purunpi cuidachkarqaku. Diciembre killapi nisyuta paranan kaptinqa hinaspa qasanan kaptinqa, ¿yaqachum michiqkuna hatuspi hina purunpi yachanmanku karqa? Manapunimá. Jesuspa necesqan punchawkunapiqa manam chirimurqachu nitaq paramurqapaschu, chaynapim yachanchik mana diciembre killapi nacesqanta. *
Diospa palabranqa willawanchikmi ima punchaw ima killa Jesus wañukusqanmanta, ichaqa manam willawanchikchu haykapipuni nacesqanmantaqa. Rey Salomonpa kayna nisqantam yuyarichiwanchik: “Miski asnaq olormantapas aswan allinqa honorniyoq kaymi. Runapa nacesqan punchawmantapas aswan allinqa wañukusqan punchawmi”, nispa (Eclesiastes 7:1). Chayraykuchiki Bibliaqa Jesuspa Diosmanta willakuyninpi rurasqanmantawan wañukusqanmanta astawan willawanchik haykapipuni nacesqanmantaqa.
^ par. 1 Astawan yachayta munaspaykiqa qawariy Jehová Diospa testigonkunapa castellanopi rurasqa Razonamiento a partir de las Escrituras sutichasqa librota 111 kaq paginanmanta 114 kaq paginankama.


text:
Daniel Estrada
Daniel Estrada Pérez sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin qhulla puquy killapi 1947 watapi paqarisqa Qusqu llaqtapi - † 23 ñiqin pawqar waray killapi 2003 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu Taripay amachaqm wan pulitikupas karqan.
Qusqupi Mama llaqta San Antonio Abad Yachay Sunturpim yachaqarqan.
1972 watapis abugadu tukurqan, llamk'aqkunap tantanakuyninkunata amachaspa. 1979 Qusqu llaqtapi runakunap hayñinkunata amachaq abugadukunap pusaqnin akllasqa tukurqan.
1983 watapim Qusqup kurakan akllasqa tukurqan, 1989, 1993 watapi huk kuti akllasqa kaspa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturpa yanapaqninsi karqan. Qusqu llaqtap tukri sutinta kastilla simipi "Cusco" nisqamanta QSHKS qillqaypi hina "Qosqo" nisqaman t'ikraptin, Daniel Estradata Qosqoruna nispa suticharqanku.
1995 watapiqa Estradata kunrisistas akllarqanku. 2002 watamanta pacha Unión por el Perú nisqa partidup kunrististan karqan.
2003 watapim apanqaramanta wañurqan.


text:
WAWASTA YACHACHINAPAJ
Jesucristo, ¿wawitallapunichu?
Diciembre killapi, Jesusta uña wawitata jina dibujanku. Manaqa niñitusta uywa qaranapi churanku. Chaywanpis, ¿Jesús wawitallapunichu?... * Imaynatachus payta yuyarinata qhawarina. Uj chʼisi, Belén qayllapi michejkuna ovejasninkuta qhawasharqanku.
Jinallapi uj ángel paykunaman rikhurispa nerqa: “Kunan qankunapaj nacekun [...] uj Salvaj. Chayqa Cristo Señor”, nispa. Chantá willarqa: “Wawata tarinkichej janantaspi kʼirusqa, uywa qaranapi sirikushajta”, nispa. Ajinallapi ashkha ángeles rikhurimorqanku, Diostataj jatunchayta qallarerqanku.
Chayta rikuspa, ¿ima niwajtaj karqa?... Michejkunaqa kusisqa kasharqanku. Ninakorqankutaj: “Jaku rina Belenman, yachamuna imachus kasqanta”, nispa. Chaypitaj “tariparqanku Mariata, Josetawan, wawatataj uywa qaranapi sirisqata”.
Pisi tiemponman, waj runaspiwan Belenman chayarqanku. Paykunataj michejkunaj willasqankumanta tʼukorqanku. Qanman jinata willasunkuman karqa chay, ¿kusikuwajchu?... Diosta munakojkunaqa, kusikunchejpuni. Michejkunapis Jesús nacekojtin kusikullarqankutaj. ¿Imaraykutaj? Chayta yachanapaj, María solterallaraj kashajtin imachus kasqanta qhawarina.
Uj pʼunchay, ángel Gabriel Mariaman wawitayoj kananta willarqa. Chay wawitamantataj nerqa: “Manchay sumaj runa kanqa, sutichasqataj Patapi Kaj Diospa Churin”, nispa. Chantapis wiñaypaj rey, kamachiynintaj mana jaykʼaj tukukunanta nerqa.
Chantá María taporqa: “Imaynataj chay kanqa? Noqata ni pi qharipis llankhawanchu”, nispa. Angeltaj nerqa: “Diospa atiynintaj llanthusonqa; chay mana juchayoj nacej wawaqa sutichasqa kanqa Diospa Churin”, nispa. Jehovaqa uj milagronejta, Wawanpa kausayninta Mariaj wijsanman churaykorqa. Chaypitaj uj wawita jina wiñakorqa.
Navidadpi niñitusta kinsa reyeswan khuskata churanku chayri dibujanku. ¿Chayta rikuyta yachankichu?... Tukuynejpi rikukojtinpis, mana Bibliaj nisqanman jinachu. Chay “reyesqa”, chʼaskasta qhawaspa imachus kananta yachajkuna karqanku. Diostaj chay ruwaykunata chejnikun. Chay runas Jesuspaman chayajtinku, ¿imatá ruwarqanku? Biblia nin: “Wasiman yaykuspataj, wawata, María mamantawan rikorqanku”, nispa. Chaytaj Jesusta jatituntaña taripasqankuta rikuchiwanchej. Imajtinchus Jesusqa, Josewan Mariawan wasipi kasharqa, manataj uywa qaranapichu.
¿Yachankichu imaynatachus Jesusta taripasqankuta?... Uj chʼaskata qhatispa. Chaywanpis chay chʼaskaqa, mana Belenmanchu ñaupajta pusarqa. Manaqa Jerusalenpi rey Herodespaman. Bibliataj Herodes, Jesusta wañuchiyta munasqanta nin. Kunan tʼukuriy: ¿Pitaj chay chʼaskata churanman karqa?... Mana Dioschu chayta churarqa. Astawanpis enemigon Satanás.
Satanasqa, Jesús wawitallapuni kasqanta yuyananchejta munan. Chaywanpis ángel Gabriel, Mariaman nerqa: Payqa “kamachenqa mana jaykʼaj tukukuyniyoj reinompi”, nispa. Arí, Jesusqa cielopi reyña kashan. Pisimantawantaj Diospa tukuy enemigosninta chinkachenqa. Ajinata Jesusta yuyarina tiyan, chaytataj runasman yachachina.
Bibliata leenapaj
Lucas 1:26-35; 2:8-18
Mateo 2:7-12; 1 Pedro 5:8
Apocalipsis 19:19-21; 1 Juan 2:17
^ párrafo 3 Kay yachaqanata, uj wawitawan leerishanki chayqa, kinsa puntitos rikhurejtin, tapuyman kutichinanta suyariy.


text:
WASIKUNATA HATARICHIYKU
Warwick sucursal (2 willakuy)
Tukuy ladomanta runakunan huk nisqalla hatarichishanku Jehová Diospa testigonkunaq sucursalninta.
SAPA KUTILLA TAPUKUSQANKU
Pisiyachisqa video: ¿Ima qolqewanmi Jehová Diospa testigonkuna llank’ayninkuta ruwanku?
Pachantinpi llank’ayninkuta aparinankupaq, ¿imaynatan yanapakunku donacionkunatapas qonku? Kay videota qhawaspa chayta yachay.
SAPA KUTILLA TAPUKUSQANKU
Pisiyachisqa video: Jehová Diospa testigonkuna pachantinpin predicashanku
¿Imaraykun millón-millón horakunata predicanku askha simikunapi? Yachay chaymanta.
HUÑUNAKUYKUNA
Jehová Diospa testigonkunaq huñunakuynin
Yachay maypi Jehová Diospa testigonkuna huñunakusqankuta, imaynata yupaychasqankutapas.


text:
Cesar Humberto Cotacachi Velásquez
Cesar Humberto Cotacachi Velásquez sutiyuq runaqa (1972 watapi paqarisqa Otavalo llaqtapi, Impapura markapi, Ikwadurpi) huk ikwaduryanu, kichwa rimaq kawsay pacha yachaqmi, karu puriy ruraykamachiqmi, takiqpas runam.
Kawsay pacha yachaytaqa Kitu llaqtapim Kitupi San Francisco Yachay Sunturpi, Ikwadur Kathuliku Yachay Sunturpipas yachakurqan.
Kristiyanu kusituypitaqmi takin. 23 ñiqin tarpuy killapi 2009 watapi p'unchawmantapacha Ikwadurpa chincha urqunkunapi karu puriy kamachiqmi kachkan.


text:
Shipapa
Shipapa[1] (Diloboderus abderus) nisqaqa huk ch'umpi suntum, umanpi waqrayuqmi. Urqu shipapaqa umapi qhasqhupipas waqrayuqmi, chinataq manam waqrayuqchu. Yuraq qirisankunaqa papa mikhuq kurum, yuraq kuru nisqapas, chakra yura waqlliqmi.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Diccionario Inga (Quechua, Pastaza) ~ Castellano (SIL.org). Shipapa: torito, especie de escarabajo que lleva un cuerno en la frente.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Shipapa


text:
Werner Faymann
Werner Faymann ( * 4 ñiqin aymuray killapi 1960 watapi paqarisqa Wien llaqtapi - ). Awstiriya mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan Kansillir.
2 ñiqin qhapaq raymi killapi 2008 watamanta ñawpaq kuti Awstiriyapa Kansillirnin karqan.
Tayta: Werner Faymann; Mama:
Ñawpaq warmi: Martina Ludwig-Faymann
Churinkuna: 2
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Werner Faymann.


text:
JW.ORG pistuibi videoguna
Internetbi ñucanchi ima videogunata charishcata ricsi. Aillugunaraicu, musugunaraicu, huahuagunaraicu Bibliamanda videogunata ricungui o copiata surcungui. Testigo de Jehovagunamanda yachachic videogunata tupangui.
Ñucanchihuan Bibliata estudianaga ¿imasa tan?
Mundu intiruibi Testigo de Jehovagunaga bibliamanda gratis yachachinchi. Ñucanchi imasa yachachishcata ricui.
Ñucanchi tandarinagunaga ¿imasa tan?
Ñucanchi Tandarina Huasi imasa acta canllata ricsi.
DOCUMENTALES Y PELÍCULAS
Testigo de Jehovagunaga: ¿imasata Bibliamanda gustu cuintaigunata cuintangahua alichirishcauna?
Testigo de Jehovagunaga mundu intiruibimi Bibliamanda cuintac ashcamanda ali ricsishca manaun. ¿Imasata alita alichirishcauna? ¿Imasata pushanaun? ¿Cullquiga maimandata llucshin?
Video Clip: ¿Imaraicuta Bibliata estudiana angui?
Bibliaga mundu intiruibi ashca runagunata yanapaun, causaibi minishtishca tapuigunata yachangahua. ¿Munanguichu candahuas yanapachun nisha?


text:
Tiksimuyu (Tiksi muyu), Qusqupi Tiqsimuyu (QSHKS qillqaypi teqsi muyu, teqse muyu) icha Allpa pacha nisqaqa (Latin simipi: Terra, grigu simipi: Γn [gī], kastilla simipi: Tierra) intimanta kimsa karu kaq puriq quyllurmi inti llikapi. Ñuqanchikpa, runakunap planitanchikmi. Kaypiqa kawsanchik. Chayraykum kay pacha nispa ninchikpas.
Tiksi muyup rakinkunaqa allpa pacha, yaku pacha, wayra pacham ima. Tukuy kawsaqnintinkunatataq kawsay pacha ninchikmi.
Pukyumanta willaypi pantasqa:
unanchacham kachkan, ichataq manam
unanchachachu


text:
P'utuqsi urqu
P'utuqsi urqu, Sumaq urqu icha Qullqi urqu (kastilla simipi: Cerro Rico) nisqaqa huk urqum Buliwya mama llaqtapi P'utuqsi suyupi, P'utuqsi llaqta ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.800 mitrum aswan hanaq.
P'utuqsi urquqa ñawpa pacha qullqisapas karqan. Kastilla atiymanta, kastilla qhapaq pacha nisqapiqa Abya Yalapi runakuna wiraquchakunapaq, mistikunapaq yanqa llamk'ana atirqan. Chay wiraquchapaq llamk'ay mit'api ancha achka runakunaqa ñak'a-ñak'aspa qhuyakunapi, ahinataq P'utuqsi urqupi Paylawiri nisqa qullqi qhuyapi, wañurqan.
Chunka isqunniyuq, iskay chunka pachakwatakunapi ancha hatun chayanta qhuyam karqan, 1980 watakunapi wichq'asqa.


text:
Cláudio Taffarel
Cláudio André Mergen Taffarel (* 8 ñiqin aymuray killapi - 1966 paqarisqa Santa Rosa llaqtapi - ) Taffarel sutiyuq runaqa huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1990
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1994
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1998
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Cláudio Taffarel.


text:
Rurrenabaque
Rurrenabaque nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Beni suyupi, Ballivián pruwinsyapi, Rurrenabaque munisipyup uma llaqtanmi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rurrenabaque.


text:
Jehovaj Testigosnin ¿Pikunataj kayku?
Noqaykoqa, tukuy llajtasmanta kayku, tukuy laya parlayniyojtaj, chaywanpis kikin imasta ruwasqaykurayku ujchasqa kayku. Astawanpis, Jehová Diosta jatunchayta munayku, pimantachus Biblia parlan, tukuy imaj Ruwajnintaj. Cristo Jesús jina kausanaykupaj kallpachakuyku, Cristianos kasqaykutataj jatunpaj qhawayku. Bibliamanta, Diospa Reinonmanta ima runasman yachachinaykupajqa, sapa uj tiempochakuyku. Jehová Diosmanta, Reinonmanta ima parlarisqaykuraykutaj, Jehovaj Testigosnin sutiwan rejsisqa kayku.
Imastachus Internetpi churasqaykuta qhaway. Noqaykumanta, creenciasniykumanta ima astawan yachakuy.


text:
Tampumach'ay
Tampumach'ay nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Tanpumach'ay), Piruwpi, Qusqu suyupi, Willka Qhichwapi, Qusqu llaqtamanta isqun km karum kaq mawk'a wasichasqam, Inkakunap huk yaku yupaychana wasinsi karqan. Inka qhapaqkunaqa chaypis armakurqan. Chayraykum Inka armakuna (Baños del Inca) ninkupas. Puka Pukara nisqamantaqa 1 - 2 km karum.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tampumach'ay.
- Tampumach'aymanta
- Tampumach'aymanta (inlish simipi)


text:
11 capítulo
¿Ima raykun Dios hinallata qhawamun runaq ñak’arisqanta?
¿Dioschu huchayoq kay pachapi ñak’ariy kananpaq?
¿Imatan iskayachikuran Edén huertapi?
¿Imaynatan Dios allichanqa llapa sasachakuykunata?
1, 2. ¿Ima sasachakuykunan ñak’arichiwanchis, ima tapuykunatan runakuna tapukunku?
HUK suyuq hatun maqanakuyninpin warmikunata wawakunatapas waranqanpi wañuchisqaku. Llapallankutan p’anpasqaku huk t’oqopi, muyuriqninpitaq huch’uy cruzkunata churasqaku, sapanka cruzpitaq kayta qelqasqaku: “¿Ima rayku?” nispa. Sinchi llakikuypi tarikuqkunan astawanqa chayta tapukunku. Astawanqa llakikuywan chaykunata tapukunku hatun maqanakuypi, hatun llakikuykunapi, onqoypi, otaq imapipas munakusqanku runa wañupuqtin, wasinkupas thunipuqtin otaq imapipas sinchita ñak’arichiqtinku. Yachaytapunin munanku ima rayku chay sasachakuykunapi tarikusqankuta.
2 ¿Ima rayku Dios hinallata qhawan runakunaq ñak’arisqanta? Tukuy-atiyniyoq, munakuq, yachayniyoq, chanin Dios kashaqtin, ¿ima rayku kay pachapi sinchi cheqninakuy kan? ¿Ima raykutaq mana chanin-kaypas hunt’aykushan? ¿Hayk’aqllapas chay tapuykunata tapukurankichu?
3, 4. a) ¿Imaynapin yachanchis runaq ñak’ariyninmanta tapukuy mana huchachu kasqanta? b) ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin mana allin ruwayta, ñak’ariytapas?
3 ¿Ima rayku Dios hinallata qhawan runakunaq ñak’arisqanta? ¿Chayta tapukuy huchachu kanman? Wakinmi ninku, chayta tapukuqqa Diospi mana iñisqantan rikuchin otaq mana Dios manchakusqanta, nispa. Ichaqa Bibliata leespan yachanki Diospa kamachinkunapas chay hina tapukusqankuta. Profeta Habacucmi Jehová Diosta tapuran: “¿Imanaqtintaq mana chaninkaqta rikuchiwanki? ¿Imanaqtintaq ñak’arichiytaqa ch’inlla qhawanki? Runa ch’utiqllatan runa maqaqllatan rikushani, quejanakushankun churanakushankun”, nispa (Habacuc 1:3).
4 ¿Phiñakuranchu Jehová Dios Habacucta chhayna tapukusqanmanta? Manan phiñakuranchu. Aswanmi chay tapukusqanta Bibliapi qelqachiran. Hinaspapas kutichiranmi chay tapukusqanman yanaparantaqmi iñiyninpi wiñananpaq. Qantapas chhaynatan yanapayta munasunki. Yuyariy, Biblian willan Dios ‘qhawariwasqanchista’ (1 Pedro 5:7, Edición 1988). Diosmi runamantaqa astawan cheqnikun mana allin ruwayta ñak’ariytapas (Isaías 55:8, 9). Chhayna kashaqtinpas, ¿ima raykutaq kay pachapi sinchi ñak’ariy kan?
¿IMA RAYKU KAN SINCHI ÑAK’ARIY?
5. ¿Ima nispan religionpi umalliqkuna kutichinku ñak’ariymanta tapukuqtinku, ichaqa imatan Biblia yachachin?
5 Askha runakunan religionninpi umalliqkunata yachachiqkunatapas tapunku, ¿ima rayku sinchita ñak’arinchis? nispa. Paykunataq kutichinku, chayqa Diospa munayninmi, paymi ñawpaqmantaña yuyaykuran imaymana kananta llakikuykuna kanantapas, nispa. Askha runakunamanmi ninku, Diospa ñanninqa sasa entiendenan nispa, otaq Diosmi runakunata wawakunatapas hanaq pachaman apapun paywan tiyanankupaq, nispa. Ichaqa ñawpaqpi yachasqayki hina, Diosqa manan hayk’aqpas mana allintaqa ruwanmanchu. Biblia nin: “¡Diosqa manan hayk’aqpas mana allintaqa ruwanmanchu! ¡Tukuy-atiyniyoqqa manan hayk’aqpas mana chanintaqa ruwanmanchu!” nispa (Job 34:10).
6. ¿Ima rayku askha runakuna Diosta tunpanku kay pachapi ñak’ariykuna kasqanmanta?
6 ¿Ima raykun runakuna Diosta tunpanku ñak’ariykuna kasqanmanta? Yaqa llapa runakunan ninku, Diosmi kay pachataqa kamachin, nispa. Manan yachankuchu Bibliapi kay cheqaq yachachikuymanta: Satanasmi kay pachata kamachishan, chaytaqa qanpas 3 capitulopin yacharanki.
7, 8. a) ¿Imakunapin kay pachapi runakuna kamachiqninkuman rikch’akunku? b) ¿Ima rayku huchasapa kaypas, ‘sapanka [qonqaylla] imaynapi rikukusqanchispas’ ñak’ariyta apamun?
7 Biblia sut’itapuni nin: ‘Kay pachaqa saqraq munaychakusqanmi kashan’, nispa (1 Juan 5:19). Chay raykun ñak’ariykuna kan. Kay pachapi millay runakunaqa Saqramanmi rikch’akunku, “paymi kay pachantinta q’otuspa pantachin” (Apocalipsis 12:9). Satanasqa llullan, cheqnikuq, sinchi millaytaq. Chay rayku makinpi kaq runakunapas kanku llullakuq, cheqnikuq, sinchi millaytaq. Chaymi ñawpaqkaq razón.
8 Kaymi iskaykaq razón: Adanwan Evawan Diospa contranpi hatarisqankumantapachan llapa runakuna huchayoq kapunchis, chaytan 3 capitulopi yacharanchis. Chay rayku runakunaqa atiyniyoq kayta maskhanku, chayta maskhasqankupitaq paqarichinku hatun maqanakuykunata, muchuchiykunata, ñak’ariykunatapas (Eclesiastés 4:1; 8:9). Kaytaq kinsakaq razón: Biblia khaynata willan, “sapankan [qonqaylla] imaynapipas rikukunku”, nispa (Eclesiastés 9:11). Manan Jehová Dioschu kay pachataqa kamachishan, chay rayku payqa mana ima sasachaymantapas pakaykunchu. Chaymi runakunaqa maypi kashaspapas qonqaylla ñak’ariypi tarikunku.
9. Kanpunichá Jehová Diospa huk allin razonnin ñak’ariykunata hinallata qhawananpaqqa, ¿imaynapin chayta yachanchis?
9 Mana Jehová Dioschu ñak’arichiykuna paqarichiq kasqanta yachayqa kusichiwanchismi. Manan paychu huchayoq hatun maqanakuykunamanta, wañuchinakuykunamanta, sarunchanakuykunamanta, pacha chhaphchiykunamanta, lloqllakunamanta, imaymana kasqanmantapas. Ichaqa kutichinaraqmi kashan kay tapuyman, ¿ima rayku hinallata qhawan chay ñak’ariykuna kananta? Tukuy-atiyniyoq kayninpiqa chinkachinmanmi chay ñak’ariykunata. Chhaynaqa, ¿ima rayku mana chinkachinku? Yacharanchismi Jehová Dios ancha munakuq kasqanta, chhaynaqa kanpunichá huk allin razón chay ñak’ariykunata hinallata qhawananpaqqa (1 Juan 4:8).
ISKAYACHIY PAQARIN
10. ¿Imatan Satanás iskayachiran, imaynatan chayta ruwaran?
10 ¿Ima rayku Dios hinallata qhawan ñak’ariy kananta? Chayta yachanapaqqa sasachakuykuna qallarisqan tiempomanmi kutinanchis. Satanasmi tanqaran Adanta Evatawan Jehová Diosta mana kasukunankupaq, chaypin paqariran huk iskayachiy. Satanasqa yachanmi Jehová Dios tukuy-atiyniyoq kasqanta, chaymi mana atiyniyoq kasqantachu iskayachiran. Aswanmi Kamachikuq kasqanta iskayachiran. Niranmi Diosqa llullan, manan munanchu runakuna allin kananta, chay nisqanwanmi Saqraqa Diosta tunparan mana allin kamachikuqmanta (Génesis 3:2-5). Nillarantaqmi, runakunata Dios mana kamachiqtinqa aswan allinmi kankuman, nispa. Chhaynata nisqanwanmi Saqraqa Jehová Diospa kamachikusqan contra sayariran.
11. ¿Ima rayku Jehová Dios mana wañuchiranchu Edén huertapi pay contra hatariqkunata?
11 Adanwan Evawan Jehová Dios contra sayarisqankuwanmi kaytapas nishankuman hina karan: “Manan munaykuchu Diospa kamachiwanankuta. Ñoqallaykumantan akllakuykuman allin kaqta mana allin kaqtapas”, nispa. ¿Imaynatan Jehová Dios allichanman chay iskayachiyta? ¿Imaynatan rikuchinman angelkunaman runakunamanpas pay contra hatariqkuna llullakusqankuta, paypa ruwasqallan aswan allin kasqantapas? Wakinqa ninkun, wañuchinman karan pay contra hatariqkunata, huk warmi-qharitataq kamanman karan, nispa. Diosmi ichaqa nisqaña kay Hallp’a paraíso kananta, Adanpa Evapa wawankuna miraspa chaypi hunt’anankutapas (Génesis 1:28). Jehová Diosqa hunt’anpunin rimasqanta (Isaías 55:10, 11). Hinaspapas, sichus wañuchinman karan Edén huertapi pay contra hatariqkunata chayqa, kamachikusqanmanta iskayachiymi mana allichakunmanchu karan.
12, 13. ¿Ima rikch’anachiymi rikuchin, ima rayku Jehová Dios hinallata saqeran Satanás kay pachata kamachinanpaq, runakunapas paykunalla kamachikunankupaq?
12 Kaywan rikch’anachisun. Huk profesormi alumnokunaman yachachishan matemáticas nisqamanta huk sasachay allichayta. Chayllamanmi huk yuyaysapa mana kasukuq alumno profesorninta nin, manan allintachu yachachishanki, nispa, chaywanqa mana allin yachachiqta hinan profesorninta rikuchishan. Waynan atipakuspa nin, ñoqan aswan allinta allichayman chay sasachaytaqa, nispa. Wakin yachaqmasinkunapas payta uyarispa profesor contra hatarillankutaq. ¿Imata ruwanman profesor? Qarqonmanmi pay contra hatariq alumnokunata, ichaqa ¿imaninkumanmi wakin alumnokuna? Ninkumanpaschá, profesor contra hatariq yachaqmasinchiskunaqa cheqaqtapaschá rimaranku, nispa. Manapasñachá profesorta respetankumanchu, yuyaykunkumantaq profesorqa manchakunmi mana allin yachachiq kasqanta sut’iman horqonankuta, nispa. Ichaqa profesormi pay contra hatariq alumnota saqen llapa alumnokunaq ñawpaqenpi chay sasachay allichananta.
13 Jehová Diospas chay hinatan ruwaran. Yuyariy, Edén huertapi iskayachiyqa manan Dios contra hatariqkunallapichu qheparan. Millonninpi angelkunan chay sucedesqantaqa qhawamusharanku (Job 38:7; Daniel 7:10). Chay iskayachiyta Jehová Dios imayna allichasqanmi afectaran qhawamuq angelkunata llapa runakunatapas. Chhaynaqa, ¿imatan Jehová Dios ruwaran? Satanastan hinallata saqeran runakunata kamachinanpaq. Runakunatapas hinallatan saqeran paykunalla kamachikunankupaq Satanaspa yuyaychasqanwan.
14. Jehová Diosmi runakunata saqeran paykunallamanta kamachikunankupaq, ¿imakunatan chaywan runakuna yachanqaku?
14 Profesorqa yachanmi mana kasukuq waynapas payman sayapakuq alumnokunapas yanqa rimasqankuta. Sichus profesor hinallata saqenqa chay alumnokuna chay sasachayta allichanankuta chayqa, llapa alumnokunan yachanqaku pin allin yachachiq kasqanta. Arí, mana kasukuq alumnokuna chay sasachayta mana allichasqankuwanmi allin sonqoyoq alumnokuna reparanqaku profesorlla allin yachachiq kasqanta. Hinaspapas entiendenqakun ima raykun profesor qarqoshan pay contra hatariqkunata. Chay hinatan allin angelkuna Dios sonqo runakunapas yachanqaku Satanaswan supayninkunawan llulla kasqankuta, runakunapas paykunallamanta mana kamachikuy atisqankuta. Jeremiaspa kay qelqasqantan yachanqaku: “Señor Diosníy, yachanin, manan runaq munayninchu imayna kananpaqpas, runaqa manan yachakunchu imayna kanantapas” (Jeremías 10:23).
¿IMA RAYKU KHAYTUKUY TIEMPO?
15, 16. a) ¿Ima raykun Jehová Dios khaytukuy tiempo hinallata qhawashan runaq ñak’arisqanta? b) ¿Ima rayku Dios mana hark’anchu wañuchinakuykunata, huk ñak’ariykunatapas?
15 ¿Ima rayku Jehová Dios khaytukuy tiempo hinallata qhawashan runaq ñak’arisqanta? ¿Ima rayku mana hark’anchu millay kaqkuna kananta? Kayta yuyaykusun, rikch’anachiymanta profesorqa manan kay iskay kaqkunata ruwanmanchu. Manan hark’anmanchu mana kasukuq waynata chay sasachay imayna allichananta nitaq yanapanmanchu chay sasachay allichayta. Chay hinallataqmi Jehová Diospas mana kay iskay kaqkunata ruwaranchu. Ñawpaqta: Diosqa manan hark’aranchu Saqratapas yanapaqninkunatapas munasqankuta ruwaspa rimasqankuta sut’inchanankuta. Chaypaqqa tiempo pasanan karan. Waranqa-waranqa watakunapin runakuna imaymana kamachikuykunata reqsiranku, ñawparirankun ciencia nisqapi huk yachaykunapipas. Chaywanpas astawanmi yapakushan mana chanin-kay, wakcha-kay, millay ruwaykuna, hatun maqanakuykunapas. Chaykunawanmi yachanchis runaq kamachikusqan yanqapaq kasqanta.
16 Iskaykaqpi: Jehová Diosqa manan yanaparanchu Satanasta kay pacha kamachikusqanpi. Sichus Dios hark’anman wañuchinakuykunata huk ñak’ariykunatapas chayqa, ¿manachu pay contra hatariqkunata yanapashanman? ¿Manachu nisunman, runaq kamachikuyninqa allinmi manan ima sasachakuypas kanchu? nispa. Jehová Dios chayta ruwanman chayqa Saqraq llullamasinmi kanman. Ichaqa ‘manapunin Diosqa llullakunchu’ (Hebreos 6:18).
17, 18. Runakunaq kamachikuyninwan Saqraq yuyaychasqanpiwanmi imaymana sasachakuykuna paqarin, ¿imatan Jehová Dios ruwanqa chay sasachakuykunawan ñak’ariykunapiwan?
17 ¿Imatan Dios ruwanqa pay contra hatarisqankumantapacha imaymana sasachakuykuna ñak’ariykunapas kasqanwan? Jehová Diosqa tukuy-atiyniyoqmi. Payqa allichanqan chay sasachakuykunata ñak’ariykunatapas. Ñawpaqpi yachasqanchis hina, Hallp’an allichasqa kapunqa, sumaq paraisomantaq tukunqa. Jesuspa wañusqanpi iñisqanku raykun runakunaq huchanpas panpachasqa kanqa. Wañupuqkunapas kawsarimunqakun. Chhaynapin Jehová Diosqa Jesuswan ‘Saqraq ruwasqankunata thunichinqa’ (1 Juan 3:8). Chaykunataqa yuyaykusqan p’unchaypin ruwanqa. Chay p’unchay manaraq chayamusqanmantaqa kusikunanchismi, pacienciayoq kayninpin Jehová Dios ñoqanchismanpas cheqaqta yachachiwaranchis munaynintapas ruwashanchis (2 Pedro 3:9, 10). Manaraq chay p’unchay chayamushaqtinmi Jehová Dios maskhashan payta yupaychay munaqkunata, yanapashantaqmi kay pachapi ñak’ariykunata aguantanankupaq (Juan 4:23; 1 Corintios 10:13).
18 Wakinqa yuyaykunkupaschá, sichus Dios Adanta Evata kamanman karan mana pay contra sayarinankupaq hina chayqa, manan ñak’ariy kanmanchu karan, nispa. ¿Ima rayku mana chhaynatachu kamaran? Chayta yachanapaq yuyarisun Jehová Diospa huk sumaq regalo qowasqanchismanta.
¿IMATAN RUWANKI DIOSPA REGALONWAN?
19. ¿Ima ancha chaniyoq regalotan Jehová Dios qowanchis, ima raykun chay regalota chaninchananchis?
19 Runakunan kamasqa karanchis munayniyoq kananchispaq otaq munasqanchisman hina akllakunanchispaq, chaytan 5 capitulopi yacharanchis. Chay regaloqa ancha chaniyoqmi. Diosmi kamaran lliw animalkunatapas, ichaqa llapallankun kamasqa kasqankuman hinalla imatapas ruwanku. Runaq ruwasqan carrokunaqa manan kikillanmanta maymanpas rinmanchu, runa apallaqtinmi maytapas rin. ¿Kusisqachu kasunman chhayna kamasqa kaspa? Manan, riki. Chay raykun kusikunchis munasqanchisman hina akllasqanchiswan, akllasunmanmi imayna runa kayta, imayna kawsayta, pikuna amigonchis kanantapas. Ñoqanchisqa kusisqan kashanchis akllay atisqanchiswan, Diospas munanmi chhayna kananchista.
20, 21. ¿Imaynatan munasqanchista akllakunapaq regalowan allin kaqta akllasunman, ima raykun chayta akllakunanchis?
20 Jehová Diosqa manan munanchu tanqasqalla munaynin ruwananchista (2 Corintios 9:7). ¿Iman tayta-mamata astawan kusichinman: wawanku tanqasqalla “anchatan munakuyki” nisqanchu, icha sonqomanta, “munakuyki” nisqanchu? Chhaynaqa kaytan tapukunayki: “Jehová Diostaq kamawaran munayniyta akllakunaypaq chayqa, ¿imatan munayniywan ruwasaq?” nispa. Jehová Diosta qhepanchaspan Satanaspas Adanpas Evapas mana allin kaqta akllaranku. ¿Qanri? ¿Imatan akllanki?
21 Munasqanchista akllanapaq regalo chaskisqanchiswanqa allin kaqtan akllakuwaq. Jehová Diosta millonninpi yupaychaq runakunamanmi huñukuwaq. Chay runakunan rikuchinku Satanás llulla kasqanta, sinchi millay kamachikuq kasqantapas, chaywantaqmi Diosta anchata kusichinku (Proverbios 27:11). Qanpas chayta ruwawaqmi Diospa munasqanman hina kawsaspa. Qatimuq capitulopin chaymanta yachasun.


text:
Allinta tanteay mozo-sipas kasqaykipi
‘[Mozo-sipaskuna] Diospa sutinta yupaychaychik’ (SAL. 148:12, 13, Sagrada Biblia Quechua-Castellano, escritura actualizada).
1. ¿Imakunatam achka mozo-sipas cristianokuna ruwachkanku?
LLAPALLAN nacionkunamanta wara-waranqantin runakunam Jehova Diosta reqsichkanku (Apoc. 7:9, 10). Achka mozo-sipaskunam runakuna salvakunankupaq Bibliamanta yachachichkanku (Apoc. 22:17). Wakinkuqa runakuna kusisqa kawsanankupaqmi Bibliamanta yachachinku, wakinkuñataqmi huk rimaykunapi Diosmanta willakunku (Sal. 110:3; Is. 52:7). Diospa llaqtanpi kayta ruwayqa kusikunapaqmá. Mozo-sipas, ¿imaynatam chay ruwaypi astawan yanapakuwaq?
2. ¿Mozo-sipaskuna imayna servinankutam Jehova Diosqa munan? (Qawariy kay paginapi dibujota.)
2 Kunan allinta tanteasqaykim hamuq tiempopipas Diosta astawan servinaykipaq yanapasunki. Yuyariy Timoteomanta. Payqa allintam tantearqa, yaqapaschá iskay chunca watanpi kachkaspan misionero karqa (Hech. 16:1-3). Chaymanta iskay-kimsa killallamantam apostol Pabloqa Tesalonica llaqtapi iñiqmasinkuta kallpanchananpaq Timoteota kamachirqa (Hech. 17:5-15; 1 Tes. 3:1, 2, 6). ¡Mayna kusisqachá Timoteoqa tarikurqa chay ruwaykunata chaskisqanmanta!
ASWAN ALLIN TANTEASQAYKI
3. a) ¿Mayqentaq llapanmanta aswan allin tanteasqaykiqa? b) ¿Haykapim chayta ruwawaq?
3 Mozo-sipaskunaqa ancha allin kaqkunatam tanteananku. Ichaqa llapanmanta aswan allinqa Jehova Diosta serviymi. ¿Haykapitaq chayta tanteanayki? Jehova Diosmi nin: “Mozollaraq kachkaspaykiyá unanchaqnikimanta yuyariy”, nispa (Ecl. 12:1). ¿Imaynatam Jehova Diosta ‘yuyariwaq’? Tukuy sonqoykiwan servispam (Deut. 10:12). Chay tanteasqaykimantam hamuq punchawkunapi kawsakuynikiqa kanqa (Sal. 71:5).
4. ¿Imakuna tanteasqaykimantam kanqa Diosta serviynikiqa?
4 Manamá Jehova Diosta servinaykipaq tanteasqallaykimantachu kanqa hamuq tiempopi kawsakuynikiqa. Casarakuyta munaspaykiqa tanteanaykitaqmi kanqa piwan casarakunaykipaq otaq imayna vida pasanaykipaqpas. Kaykuna tanteay ancha allin kaptinpas, allinmi kanman tukuy sonqoykiwan Diosta servinaykipaq tanteaynikiqa (Deut. 30:19, 20). ¿Imanasqa? Chaykunata imayna tanteasqaykimantam kanqa Jehova Diosta serviynikiqa chaynallataqmi Jehova Diosta servinaykipaq tanteasqayki yanapasunki casarakunaykipaq hinaspa llamkanaykipaq tanteaypipas (tupachiy Lucas 14:16-20). Chayrayku allin kaqkunata puntata tanteay (Filip. 1:10).
¿IMATAM RUWANKI MOZO-SIPAS KASQAYKIWAN?
5, 6. ¿Imatam yachachwan Yuichiro iñiqmasinchikpa tanteasqanmanta? (Qawaytaq “Warma kasqaypi tanteasqaymanta” niqtapas.)
5 Diosta servinaykipaq tantearuspaqa, tapukunaykim: ¿Ima ruwanaytam Diosqa munan?, nispa. Hinaspa tanteay imayna servinaykimantapas. Japón nacionmanta huk iñiqmasinchikmi kaynata qellqarqa: “14 wataypi kachkaspaymi congregacionpi huk ancianowan Diosmanta willakuq lloqsirqani, paymi manaña kusikuywan willakusqayta qawaspan sumaqllata niwarqa: ‘Yuichiro, wasikiman rispayá yuyaymanay Jehova Dios qamrayku tukuy ima ruwasqanmanta’, nispa. Chaynatamá ruwarqani. Achka punchawkunam Diosta mañakuspa yuyaymanarqani. Pisi-pisimantam Jehova Dios serviyta astawan munarqani. Misionero iñiqmasinchikkuna Diosta imayna servisqankumanta leespaymi paykuna hina ruwayta munarqani”.
6 Kay iñiqmasinchikqa nintaqmi: “Diosta huklaw nacionpi servinaypaqmi tantearurqani. Chaymi estudiarqani ingles rimayta. Estudiayta tukuruspayñataqmi iskay-kimsa punchawkunalla llamkarqani ingles rimayta yachachispay, chaynapim precursor kayta atirqani. 20 wataypi kachkaspayñataqmi mongol rimayta yacharqani hinaspam chay rimaypi huk grupota watukurqani. Iskay watamantañataqmi 2007 watapi Mongolia nacionta rirqani. Chaypi precursorkunawan Diosmanta willakuq lloqsispaymi qawarqani Diosmanta yachay munaq runakuna achkallaña kasqanta, hinaptinmi nacionniyman kutirqani Mongolia nacionman astakamunaypaq. 2008 watapa abril killanmantam precursor hina servichkani kay nacionpi. Kaypi vida pasayqa sasam, ichaqa achkam Diosmanta yachachkanku, chaypaqmi ñoqa yanapakuchkani. Kay ruwasqaymantaqa manamá pesakunichu”, nispa.
7. a) ¿Imatam sapakama tanteananchik? b) ¿Imatam Moisesmanta yachachwan?
7 Sapakamam Jehova Diospa testigonkunaqa tanteananchik vidanchikwan ima ruwanamanta (Jos. 24:15). Casarakunaykipaq otaq mana casarakunaykipaqpas kikikim tanteakunayki hinaspa imapi llamkanaykipaqpas. Mozo-sipaskuna, wakiqnikichikqa wakcha llaqtachakunapim yachankichik wakiqnikichikñataq apu llaqtakunapi. Manam llapaykichikchu chaynalla kankichik imayna kaynikichikpi, ruwaynikichikpi hinaspa iñiynikichikpipas. Yaqapaschá rikchakuwaqchik Egipto nacionpi Hebreo mozo-sipaskunaman. Moisespaqa tukuy imanmi palaciopi kapurqa, wakinkum ichaqa sirviente karqaku (Ex. 1:13, 14; Hech. 7:21, 22). Qamkuna hinam paykunapas sapakama tantearqaku Diosta tukuy sonqonkuwan servinankupaq (Ex. 19:4-6). Moisesqa allintamá tantearqa (leey Hebreos 11:24-27).
8. ¿Imataq mozo-sipaskunata yanapanqa vidankuwan ima ruwanankupaqpas?
8 Jehova Diosqa mozo-sipas kasqaykipim allinta tanteanaykipaq yanapasunki. Chaypaqmi kan Bibliapi consejokuna (Sal. 32:8). Chay consejokunata kasukunaykipaqmi yanapasunkiman Diosta serviq tayta-mamayki hinaspa congregacionpi ancianokunapas (Prov. 1:8, 9). Qawasun Bibliapi kimsa consejokunata hamuq punchawkunapi tanteasqayki yanapasunaykipaq.
BIBLIAPI ANCHA ALLIN YANAPAKUYKUNA
9. a) ¿Imata ruwanapaqmi Jehova Diosqa saqewanchik? b) ¿Imakunatam qawachinqaku Diospa Gobiernonta puntapi churaqkunaqa?
9 Puntataqa Diospa Gobiernontawan allin ruwaytayá maskay (leey Mateo 6:19-21, 24-26, 31-34). Jehova Diosqa kikinchik tanteakunapaqmi saqewanchik. Payqa manamá niwanchikchu mozo-sipas kasqanchikpi haykata predicanapaqqa. Ichaqa Jesusmi niwarqanchik Diospa Gobiernonta puntapi churanapaq. Chayta ruwaspaykiqa Dios kuyasqaykita, hukkunapi piensasqaykita hinaspa suyakuyniyoq kasqaykitam qawachinki. Casarakunaykipaq hinaspa llamkanaykipaq tanteasqayki, ¿qawachinqachu Jehova Diospa Gobiernontawan allin ruwayta puntapi churasqaykita?
10. ¿Imata ruwaspanmi Jesusqa kusisqa tarikurqa hinaspa imam qamtapas kusichisunkiman?
10 Hukkunata yanapaspaykim kusisqa tarikunki (leey Hechos 20:20, 21, 24, 35). Jesusmi chayta qawachirqa Taytanpa munayninta kusikuywan ruwaspan. Kusikurqataqmi Diosmanta yachay munaq runakunata tarispanpas (Luc. 10:21; Juan 4:34). Qampas yaqapaschá kusisqa tarikurqanki Diosta reqsinankupaq runakunata yanapaspayki. Ancha allin kaqkunata tanteanaykipaq Jesuspa nisqanta kasukuspaykiqa kusisqam kanki hinaspapas Jehova Diostam kusichinki (Prov. 27:11).
11. ¿Imanasqataq Barucqa manaña kusikuywanchu Diosta servirqa hinaspa imatam Jehova Diosqa nirqa?
11 Jehova Diosta servispaykim aswan kusisqaqa tarikunki (Prov. 16:20). Chayna kasqanmantam Jeremiaspa yanapaqnin Baruc qonqarurqa. Manañam kusikuywanchu Diosta servirqa, chaymi Jehova Dios kaynata nirqa: “¿Kikikipaqchum maskachkanki admirakuypaq kaqkunata? Chaykunataqa amañayá maskaychu. Llapallan runakunamanmi desgraciakunata kachamusaq. Qanmi ichaqa maymanña rispaykipas kawsayllapas-kawsankiraq”, nispa (Jer. 45:3, 5). ¿Imataq Baructa kusichinman karqa? ¿Admirakuypaq kaqkunata kikinpaq maskaychu, icha Diosman sonqo kaspa Jerusalen llaqtata puchukachiptin salvakuychu? (Sant. 1:12.)
12. ¿Imataq Ramiro iñiqmasinchikta yanaparqa kusisqa kawsananpaq?
12 Ramiro sutiyoq iñiqmasinchikmi nin: “Riti orqopa puntanpi wakcha llaqtachamantam kani. Piwi kaq wawqeymi universidadpi estudianaypaq yanapawayta munarqa. Chayqa allinmá karqa, ichaqa chayllaraqmi bautizakururqani hinaspapas huk llaqtachapi Diosmanta willakunaykupaqmi huk precursor iñiqmasinchik niwarqa. Chayman rispaymi chukchakuna rutuyta yacharuspay llamkarqani. Achka runakunam kusikuywan Biblia estudiayta munarqaku. Chaymi huk rimaypi congregacion rikuriruptin, chaypi yanapakurqani. Tukuy tiempoywan chunka wataña Diosta servispaymi niyman, manam imapas anchataqa kusichiwanmanchu rimayninkupi runakunaman Diosmanta yachachisqaymanta”, nispa.
13. ¿Imanasqataq mozo-sipas kasqaykipi Diosta serviyqa ancha allin?
13 Mozo-sipasllaraq kaspaykiyá Jehova Diosta serviy (leey Eclesiastes 12:1). Amayá piensaychu: “Allin llamkayta tariruspayñam Diostaqa astawan servisaq”, nispaqa. Kunanmanta chay ruwaynikim allinqa, manaraq familiayki kachkaptin hinaspa manaraq imawanpas onqochkaspayki, chaynapi achka ruwayniyoq kanaykipaq. Mozo-sipas, ¿ima ruwaytam munawaq Jehova Diosta astawan servinaykipaq? ¿Precursor kayta? ¿Huk rimayniyoq runakunaman Diosmanta willayta? ¿Congregacionnikipi astawan yanapakuyta? Mayqentaña ruwayta munaspaykipas tapukuy: ¿Imapitaq llamkasaq? ¿Imatam estudiasaq?, nispa.
ALLINTA TANTEANAYKIPAQMI BIBLIAPI CONSEJOKUNA YANAPASUNKI
14. ¿Imamantam mozo-sipaskuna cuidakunanku vida pasanankupaq tanteaspankuqa?
14 Bibliapi kimsa consejokuna qawasqanchikmi yanapasunki ima llamkaytapas allinta akllanaykipaq. Profesorkunaqa reqsinkupaschá ima llamkaymantapas. Autoridadkunapaq llamkaqkunapas nisunkimanpaschá ima llamkaypipas achka qollqeta chaskinaykipaq. Chaykunamanta yachayniki allin kaptinpas cuidakunaykim. Jehova Dios mana kuyaqkunaqa mana allin kaqkunatam sonqoykipi sapicharachinman (1 Juan 2:15-17). Kay pachapi mana allinkunata sonqoyki munapayaruspanqa chayllam engañarusunkiman (leey Proverbios 14:15; Jer. 17:9).
15, 16. ¿Pikunataq allinta yanapasunkiman ima llamkaytapas allinta akllanaykipaq?
15 Imapi llamkanaykipaq akllaspaykiqa, yanapakuytam necesitanki (Prov. 1:5). ¿Pitaq yanapasunkiman Bibliapa nisqanman hina? Kasukuy Jehova Dios kuyaqkunata, kuyasuqnikita hinaspa reqsisuqnikikunatapas. Paykunam reqsisusqaykiman hina yanapasunki. Yaqapaschá consejonkunaqa yanapasunki aswan allinta tanteanaykipaq. ¡Mayna allinmi tayta-mamayki Jehova Diosta kuyaptinkuqa! Congregacionpi ancianokunapas iñiyninkupi allin takyasqam kanku, paykunapas yanapasunkimanmi. Rimaytaq precursorkunawan hinaspa congregacionta watukuq ancianokunawanpas. ¿Imanasqataq tukuy tiemponkuwan Diosta servinankupaq tantearurqaku? ¿Imaynatam precursor kayta qallaykurqaku, hinaspa imaynatam vidata pasaqku? ¿Ima bendicionkunatam chaskirqaku? (Prov. 15:22.)
16 Allinta reqsisuqnikikunaqa yachaywanmi consejasunki. Piensariy: ichapas mozo-sipasyasqayki tiempopi colegiopi estudiayta manaña munawaqchu hinaspa precursor kaytaña munawaq, ichaqa kaytam ruwachkawaq estudiayta qellapakusqaykirayku. Kuyasuqnikikunaqa musyanqakuchá imanasqa chay ruway munasqaykita, hinaspam yanapasunki mana chaylla estudioykita saqerunaykipaq nitaq amirunaykipaqpas, chaymi yanapasunki tukuy sonqoykiwan Diosta servinaykipaqpas (Sal. 141:5; Prov. 6:6-10).
17. ¿Imayna llamkaytam mana chaskinachu?
17 Diosta lliw serviqkunam sasachakuypi tarikunchik, kaykunam Diosmanta karuncharuwachwan (1 Cor. 15:33; Col. 2:8). Ichaqa wakin llamkaykunam astawan iñiyninchikpi sasachawachwan. ¿Reqsinkichu pitapas ima llamkaytapas chaskisqanrayku iñiyninpi chiriyarusqanta? (1 Tim. 1:19.) Chaynaqa Jehova Dioswan amistadniki mana yanqachakunanpaqmi imatapas allinta tanteanayki (Prov. 22:3).
KUSIKUYWAN DIOSTA SERVIY
18, 19. ¿Imatam mozo-sipaskuna ruwanmanku Diosta astawan serviyta mana munaspankuqa?
18 Jehova Diosta sonqomanta serviyta munaspaykiqa mozollaraq kachkaspayki chayta ruway. Imatapas allinta tanteay, chaynapi Diosta kay tiempopi servinaykipaq (Sal. 148:12 ,13).
19 Diosta astawan serviyta mana munaspaykiqa, ¿imatam ruwawaq? Chayna kaptinqa hinalla kallpanchakuy iñiynikipi allinta takyanaykipaq. Diospa yanapakuyninta chaskinanpaq ima ruwasqanmantam apostol Pablo nirqa: “Imamantapas hukmanta piensaptikichikqa Diosninchikmi entiendechisunkichik. Ichaqa sapakamapa kawsasqanchikqa Diospa palabran yachasqanchikman hinayá kachun”, nispa (Filip. 3:15, 16). Ama qonqaychu Jehova Dios kuyasusqaykita. Yuyaymanay consejonkunapi. Paymi pimantapas aswan allinta yanapasunki mozo-sipas kaynikipi allinta tanteanaykipaq.


text:
Mana iñiq familianchispa sonqonman chayasun
JESUSQA Gerasa llaqtapin kashanman karqan, Galilea lamar qochaq ura ladonpi. Chaypin qatikuqnin kayta munaq runata nirqan: “Wasiykita ripuspa familiaykikunaman willamuy Señor Diospa imaymana ruwapusqasuykita khuyapayasqasuykitawan”, nispa. Chay nisqanwanmi Jesusqa sut’ita rikuchirqan imakunapas kusichiwasqanchista familianchisman willakuy munasqanchista (Mar. 5:19).
Chhayna kasqanchisraykun pipas Jehová Diospa kamachin kapuspaqa, llapa familianman willan Diospi iñisqanta. Ichaqa, ¿imaynatan rimapayananchis? ¿Imaynatan huk religionniyoq otaq Diospi mana iñiq familianchispa sonqonman chayasunman? Bibliapin askha yanapaykunata tarisun.
“MESIASTAN TARIMUYKU”
Andresmi ñawpaqtaqa sut’ita repararqan Jesusqa Mesías kasqanta. ¿Pimanmi ñawpaqta willarqan? Biblian nin: “Andresmi ñawpaqta tarirqan wawqen Simonta, hinaspa nirqan: Mesiastan tarimuyku”, nispa. Hinan Pedrota Jesusman pusarqan, chhaynapin yanaparqan wawqenpas Jesuspa qatikuqnin kananpaq (Juan 1:35-42).
Soqta wata qhepamantaq Pedroqa Jope llaqtapi kasharqan, chaypin invitasqa karqan Cesarea llaqtapi capitán Cornelioq wasinman rinanpaq. ¿Pikunatan chaypi tarirqan? Biblian nin: “Chaypin Cornelioqa paykunata suyasharqan, familianta munasqan amigonkunatawan huñuykuspa”, nispa. Chay hinapin Cornelio familianta yanaparqan Pedroq willasqanta uyarinankupaq, paykunallamanta decidinankupaqpas (Hech. 10:22-33).
¿Imatan yachasunman Andrespas Corneliopas imaynata familianta yanapasqankumanta?
Andrespas Corneliopas kallpachakurqankun familiankuta yanapanankupaq. Andresqa pay kikinmi wawqenta pusarqan Jesusta reqsinanpaq, Corneliotaq familianta huñurqan Pedrota uyarinankupaq. Ichaqa manan mayqenninkupas familianta mat’ipayarqanchu cristiano kapunankupaq. ¿Imatan paykunamanta yachasunman? ¿Imaynatan paykuna hina mana iñiq familianchista yanapasunman? Yaqapaschá rimapayasunman imakuna yachamusqanchismanta, Bibliamantataq pisi-pisimanta rimapayasunman otaq huk iñiqmasinchiskunawan reqsinachisunman. Ichaqa manan hayk’aqpas paykunata mat’ipayanachu, aswanpas respetananchismi ima decidisqankutapas. ¿Imaynatan chayta ruwasunman? Qhawarisun Alemania nacionmanta Jürgen, Petra casarasqa iñiqmasikunamanta.
Petraqa Jehová Diospa testigonkunawan Bibliata estudiaspan bautizakapurqan, qosanqa ejercitomanta oficialmi karqan, manataqmi kusikurqanchu Petraq bautizakusqanwan. Tiempowanmi ichaqa repararqan Testigokunaqa cheqaq kaqta Bibliamanta yachachisqankuta, chaymi paypas bautizakapurqan, iñiq t’aqapitaq umalli kashan. ¿Imaynatan huk religionniyoq familiakunaq sonqonman chayasunman? ¿Ima ninmi Jürgen?
Paymi nin: “Sichus nishuta Bibliamanta rimapayanki mat’ipayankitaq chayman hina kawsananpaq chayqa astawanmi karunchakunqa. Aswan allinqa kanman unay-unaymanta rimapayaymi. Hinaspapas wiñaymasin iñiqkunawan otaq paypa ruway munasqanta ruwaq iñiqkunawanmi reqsinachina. Chhaynapin entiendenakunqaku”, nispa.
Apóstol Pedropas Cornelioq familianpas kaqpachan iñipurqanku, wakin runakunan ichaqa tiempowanña iñipurqanku.
JESUSPA FAMILIAN
Jesús predicashaqtinqa askhan familianmanta paypi iñirqanku. Wakinmi karqanku Salomeq wawankuna Santiagowan Juanwan, paykunaqa primonkunan kanman karqan. Yaqapaschá Salomeqa Bibliaq nisqan hina ‘askha warmikuna’ ukhupi kasharqan, “paykunan kaqninkuwan Jesusta yachachisqankunatawan yanapaspa servirqanku” (Luc. 8:1-3).
Ichaqa Jesuspa wakin familianqa manan kaqpachachu paypi iñirqanku. Bautizakusqanmanta huk wata qhepamanmi huk wasipi askha runakuna huñukurqanku yachachisqanta uyarinankupaq. “Jesuspa familiantaq chayta uyarispa, payta pusapunankupaq hamurqanku, ‘manan yuyayninpichu kashan’ nispa”. Huk kutintaq, wawqenkuna nirqanku mayman rinanta, paytaq mana sut’itachu kutichirqan. ¿Imarayku? Wawqenkuna paypi mana iñisqankurayku (Mar. 3:21, NM; Juan 7:5).
¿Imatan yachanchis imaynata Jesús mana iñiq familianwan kawsasqanmanta? Payqa manan familianwan phiñakurqanchu “manan yuyayninpichu kashan” niqtinkupas. Kawsarimpusqan qhepamanpas familiantan kallpacharqan. Chaymi wawqen Santiagoman rikhurirqan, chaytaqmi Santiagotapas huk wawqenkunatapas kallpachanman karqan Jesusqa Mesiaspuni kasqanpi iñinankupaq. Chaychá paykunaqa Jerusalenpi kasharqanku apostolkunawan huk hunt’aq iñiqkunawan kuska, chaypin Jehová Dios santo espiritunta paykunaman qorqan. Qhepamantaq Jesuspa wawqen Judas allin llank’aykunata chaskirqan Santiagowan kuska (Hech. 1:12-14; 2:1-4; 1 Cor. 15:7).
WAKINQA TIEMPOWANÑAN IÑINKU
Kunanpas Jesuspa tiemponpi runakuna hinan, wakin familianchiskunaqa tiempowanña decidinku wiñay kawsay ñanpi purinankupaq. Roswitha sutiyoq iñiqmasin católica karqan, qosantaq ichaqa 1978 watapi Jehová Diospa testigon kapurqan. Roswithaqa manan allinpaqchu qhawarirqan qosan huk religionniyoq kapusqanta. Ichaqa watakunaq pasasqanman hinan sonqon llamp’uyapurqan. Pisi-pisimantan repararqan Testigokunaqa cheqaqkaqta yachachisqankuta, chaymi 2003 watapi bautizakapurqan. ¿Imaraykun cambiapurqan ñawpaqpi yuyaykusqanta? Qosanpa imayna kawsasqanta qhawarisqanraykun. Mana allintaña qosanta tratarqan chaypas qosanqa manas phiñakuqchu, aswanpas sumaqtas kutichiq cambiananpaq hina. ¿Imaninmi kunan Roswitha? Paymi nin: “Tukuy tiempo pacienciakuychis”, nispa.
Monika iñiqmasin 1974 watapi bautizakurqan, iskay wawankunataq chunka wata qhepaman, qosantaqmi 2006 watapiña. Hansqa manan bautizakuypi yuyaykurqanchu manaña hark’akurqanchu esposan huk religionniyoq kananta chaypas. Kunanmi paykuna ninku: “Jehová Diosman hunt’aq sonqollapuni kaychis, amataq hayk’aqpas iñiyniykichismanta iskayaychischu”, nispa. Hinaspapas familianpa munakuyninta rikusqanmi Hansta kallpacharqan. Paykunaqa yuyaykurqankupunin qhepaman Diospi iñinanta.
WIÑAY KAWSAYTA QOQ UNU
Allin willakuykunatan Jesús tupanachirqan wiñay kawsayta qoq unuwan (Juan 4:13, 14). Ñoqanchispas munanchismi chay unuta familianchiskuna ukyananta. Ichaqa manan chay unutaqa heq’epanankukamachu qona. Iñiyninchismanta imaynata rimapayasqanchismantan kanqa chay unuwan thasnuykusqa kasqanku. Biblian nin: “Chanin runaqa allintan yuyaykun kutichinanpaq”, nispa. Nillantaqmi: “Yachayniyoqqa allin chayasqatan riman, rimasqankunaqa aswantan creechin”, nispa. ¿Imaynatan chay yuyaychaykunaman hina kawsasunman? (Prov. 15:28; 16:23.)
Sichus huk esposa munan qosan iñinanta chayqa ‘allintan yuyaykunan kutichinanpaq’. Arí, allintan akllanan ima simikunawan rimapayananpaq, manataqmi usqhayqa rimananchu. Manan hayk’aqpas aswan allinpaqqa qhawarikunanchu. Aswanpas allinta yuyaykuspa rimasqanwanmi qosanta kallpachanqa, chay hinapitaq thakpi kawsanqaku. ‘Allin chayasqata rimananpaqtaqmi’ esposaqa tapukunan: “¿Ima ratopin qosayta rimapayayman? ¿Imakunamantan rimayta munan? ¿Imakunatan leen? ¿Cienciamanta, politicamanta otaq pukllaymantachu rimayta munan? ¿Imaynatan yuyaykusqanta respetaspalla yanapayman Bibliaq yachachisqanta uyarikunanpaq?”, nispa.
Ichaqa, mana iñiq familianchispa sonqonman chayanapaqqa manan rimapayanallachu, aswanpas kallpachakunanchismi rimasqanchisman hina ruwanapaq.
ALLINTA RUWASQANCHIS
Jürgen nin: “Bibliapi yachachikuykunaman hinan sapa p’unchay kawsananchis, chhaynapin familianchisqa reparanqa rimasqanchisman hinapuni kawsasqanchista”, nispa. Esposanpa bautizakusqanmanta 30 wata qhepata bautizakuq Hanspas ninmi: “Cristiano hinapunin kawsananchis. Chay hinapin mana iñiq familianchis rikunqa Diosmanta yachasqanchis allinninchispaq kasqanta”, nispa. Huknirayña kanchis chaypas familianchisqa allintan reparanan Bibliamanta yachasqanchis allinninchispaq kasqanta.
Apóstol Pedron mana iñiq qosayoq cristianakunaman kay yuyaychayta qorqan: “Qankunapas, casarasqa warmikuna, qosaykichista kasuychis. Ahinapin Diospa siminpi mana iñiq mayqen qosapas mana rimapayasqalla iñinqa warminpa allin purisqanta, ch’uya kawsasqanta manchakuyniyoq kasqanta, sumaq respetowan kawsasqanta rikuspa ima. Sumaqchakuyniykichisqa ama hawaman rikukuqllachu kachun, chukcha ñaqch’akuyniykichispas ama k’achanchasqachu kachun, ama qoriwan k’achanchasqachu, amataq p’achallaykichischu sumaqchasqa kachun, aswanpas sonqoykichis sumaqchasqaqa kachun llamp’u sonqo-kaywan, sumaq sonqo-kaywan. Chay hina sumaqchakuymi mana tukukuqqa, Diospa ñawpaqenpipas ancha chaniyoqqa”, nispa (1 Ped. 3:1-4).
Pedroq nisqan hina, casarasqa cristianaqa ruwayninwanmi mana iñiq qosanpa sonqonman chayanman. Chayta ruwananpaqmi Christa kallpachakushan 1972 watapi bautizakusqanmantapacha. Qosanqa Testigokunawanmi ñawpaqpi estudiarqan, chaywanpas manaraqmi bautizakunchu. Mayninpiqa huñunakuykunamanpas rinmi, iñiqkunawanpas allinpin kawsan, paykunan ichaqa mana mat’ipayankuchu bautizakunanpaq. ¿Imatan Christa ruwashan qosanpa sonqonman chayananpaq?
Paymi nin: “Jehová Diospa kamachikuynintaqa kasukushallasaqmi. Hinaspapas kawsayniywanmi qosayta yanapayta munani, ‘mana rimapayasqallay’ Diospi iñipunanpaq. Sichus qosaypa ima kamachiwasqanpas mana Diospa contranpichu kashan chayqa kasukullanin. Manataqmi mat’ipayanichu aswanpas payllamanta iñinantan suyashani, Jehová Diospitaqmi confiani”, nispa.
Christaq nisqan hina, atikuqtinqa paykunaq kamachisqantan ruwana, manataqmi sinchitaqa mat’ipayanachu. Christaqa tukuy atisqantan Diospaq llank’an, huñunakuyman rispa predicaspa ima. Ichaqa allintan entienden qosan imakuna necesitasqanta, qosanqa necesitanmi munakuyninta, tiemponta, atiendenanta ima. Ñoqanchispas mana iñiq familianchiswanqa chhaynan kananchis. Biblian nin: “Imaymanapaqmi tiempo kan”, nispa. Chaymi paykunawan kuska kananchis, astawanqa qosanchis otaq esposanchis kaqtin. Paykunawan kuska kasun chayqa sumaqtan parlarisun, manataqmi wikch’usqachu nitaq mana munasqa hinachu sientekunqaku (Ecl. 3:1).
AMA SAYK’USUNCHU
Holger Iñiqmasiq taytanmi llapa familiankumantapas 20 wata qhepamanña bautizakurqan. Holgermi nin: “Mana iñiq familianchisqa reparananmi munakusqanchista hinaspapas paykunapaqmi mañapuna”, nispa. Christa iñiqmasitaq nin: “Manan hayk’aqpas sayk’usaqchu qosaypa bautizakunanta suyaspaqa”, nispa. Ñoqanchispas mana sayk’uspan suyananchis familianchiskunapas Diospi iñinanta.
Familianchiswanqa sumaqtan kawsananchis, yanapanan Diosta reqsinankupaq, sonqonkuman chayaqtataqmi rimapayananchis. Hinaspapas ‘llamp’u sonqowan respetowanmi’ paykunata qhawarinanchis (1 Ped. 3:15).


text:
¿Pikunataq Jehoväpa munëninta rurëkäyan?
Jehovapa Testïgunkunaqa entëru Patsachömi këkäyä y tukï castapita y tukï idiöma parlaqmi kayä. ¿Imataq juntayämashqa ?
¿Imatataq Dios noqantsikpaq munan?
Diosqa munan entëru Patsachö munëninta musyayänantam. ¿Imataq tsë munënin y pikunataq kanan witsan tsëpita yachatsikïkäyan?
¿Imanö nunakunataq Jehoväpa testïgonkunaqa kayä?
¿Ëkaq Jehoväpa testïgunkunatataq reqinki? ¿Imatataq noqakunapita musyanki?
¿Imanirtaq Jehoväpa testïgonkuna nir jutïkuna churayarqä?
Tsë jutita imanir churayanyäta musyanëkipaq kimata yachakuri.
¿Imanötaq Bibliapa rasumpa kaq yachatsikïnin yapë musyakärirqan?
Noqakunaqa, ¿imanirtaq Bibliapita yachakuyanqä rasumpa kanqanta creiyä?
¿Imanirtaq Traducción del Nuevo Mundo Bibliata rurayarqä?
¿Imanirtaq kä Bibliawanqa juk Bibliakuna igualantsu?
¿Imataraq rikanki reunionnïkunachöqa?
Bibliata estudiayänäpaq, y kikïkunapura yanapanakuyänäpaqmi juntakäyä. Kushishqam chaskiriyashqëki.
¿Imanötaq cristiano mayïkunawan juntarëqa yanapayäman?
Diospa Palabranqa cristiänukuna kuyanakuyänampaqmi yanapan. Kënö juntakäyanqan imachö yanapakunqanta yachakuri.
¿Imanötaq reunionnïkunaqa?
¿Imëllapis pensashqankiku reunionnïkuna imanö kanqanman? Reunionkunachö Bibliapita alli yachatsikuyanqanta rikarqa espantakunkim.
¿Imanirtaq reunionkunaman shumaq vestishqa ëwayä?
¿Imanöpis vistikunqantsik Diospaq precisanku? Bibliapaq mëqan musyatsikïninkuna shumaq vistikunapaq yanapakunqanta yachakuri.
¿Imanöraq reunionkunapaq preparakunkiman?
Reunionkunapaq puntallapita preparakunqëkiqa alli yachakunëkipaqmi yanapashunki.
¿Imataq Familiachö Diosta Adorana Höraqa?
Tsëta rurë Diosman mas witinëkipaq y familiachö mas alli kayänëkipaq yanapakunqanta yachakï.
¿Imanirtaq asamblëakunachö juntakäyä?
Cada watam kima kuti juntakäyä asamblëakunapaq. ¿Imanötaq alli yachakunkiman kë reunionkunapita?
¿Imanö churanakushqataq këkäyä yachatsikuyänäpaq?
Patsachö këkar Jesus patsätsinqantam noqantsikpis qatikantsik. ¿Imanötaq tsë yachatsikïta rurantsik?
¿Imataq juk precursor?
Wakin Testïgukunaqa 30, 50 o mas hörakunam killachö yachatsikuyan. ¿Imanirtaq tsënö rurayan?
¿Imanötaq misionërokuna sirwiyan?
¿Imatataq rurayan misionëru këman chäyänampaq? ¿Imanötaq tsë escuëlachö yachatsiyan?
¿Ima rurëchötaq anciänokuna congregacionchö yanapakuyan?
Anciänukunaqa Diospa kaqchö poqu nunam kayan, pëkunam congregacionta pushayan. ¿Imanötaq pëkuna yanapakuyan?
¿Imachötaq siervo ministerialkuna yanapakuyan?
Siervu ministerialkunaqa congregacionchö alli kayänampaqmi yanapakuyan. Rurayanqankuna congregacionta imanö yanapanqampita yachakï.
¿Imanötaq congregacionkunata watukaqkuna yanapayäman?
¿Imanirtaq congregacionta visitayan watukakoq anciänukuna? ¿Imanötaq visïtanchö yanapakïta tarinkiman?
¿Imanötaq cristiano mayïkuna sufriyaptin yanapayä?
Desgracia kaptinqa, rasmi alistantsik desgracia pasaqkunata Diospa kaqwan y shoqar yanapanapaq. ¿Imanö?
¿Pikunataq kayan llapanchö wiyakoq y yachëwan sirweq?
Jesusqa llapanchö wiyakoq y yachëwan sirweq hörachö mikïta qarakunampaqmi nirqan. ¿Imanöraq rurayanman karqan?
¿Imanötaq trabajayan Jehoväpa Testïgonkunata Pushaqkuna?
Punta cristiänukunapa tiempunchöqa juk grüpu anciänukuna y apostulkunam congregacionta pushayarqan. ¿Ima nishwantaq kanan witsampaqqa?
¿Imataq Betel?
Betelqa juk alläpa precisaq rurëta rurayänampaq sitium. Tsëchö yanapakoqkunapita mas yachakï.
¿Imatataq sucursal wayichö rurayan?
Visitamoqkunataqa oficïnakunata reqir entëruta puriryanmanmi. ¡Tsepaqmi invitariyaq!
¿Imanötaq publicacionkunata qellqayämun y juk idiömaman tikratsiyämun?
600 idiomapitapis maschomi publicacionkunat jorqayämö. ¿Imaniratq tsekata jorayämö?
¿Imanötaq pagakuyä entero Patsachö yachatsikuyänäpaq?
Qellë asuntukunachö ¿imanötaq wakin religionkunata jukläya kantsik?
¿Imanir y imanötaq Yachatsikuyänan Wayikunata rurayä?
¿Imanirtaq Diosta adorayänä wayikunata Yachatsikuyänan Wayi nir reqiyä? Congregacionta tsë wayikuna imanö yanapanqampita yachakuri.
¿Imanötaq yanapakushwan Yachatsikuyänan Wayi shumaq kanampaq?
Juk Yachatsikuyänan wayi shumaq altsashqa y limpiu karqa Diosta alabayänampaqmi yanapakun.
¿Imanötaq Yachatsikuyänan Wayichö bibliotëcata alli provechashwan?
¿Bibliapita mas yachakunëkipaq musyëta munankimanku? Yachatsikuyänan Wayichö bibliotëkaman ëwë
¿Imataraq noqakunapita Internetchö tarinki?
Noqakunapita y creiyanqäkunapita mas yachakïta puëdinkim y tapukïnikita contestayämuptïpis.
¿Jehoväpa munëninta qamqa rurankitsuraq?
Dios Jehovä rasumpam kuyashunki. ¿Imantaq rikätsikunkiman kawënikichö pëta kuyanqëkita rikätsikïta munanqëkita?


text:
Usa
- Yura usa (Sternorrhyncha) nisqakunamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Usa nisqakunaqa (ordo Phthiraptera) nisqakunaqa ch'iñicha, raprannaq, uywakunap runappas chukchankunapi kawsaq, yawar chunqaq palamakunam. Ch'iya nisqa runtunkunataqa chukchaman llut'an. Qirisankunaqa mama usa hinam.
Kaymi runa usa (Pediculidae) rikch'aqkuna:
- phaka usa (Phthirus pubis)
- pillis usa icha ukhu usa (Pediculus humanus humanus)
- uma usa (Pediculus humanus capitis)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Usa


text:
Yanakachi munisipyu
Yanakachi munisipyu (kastilla simipi: Municipio Yanacachi) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Urin Yunka pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Yanakachi llaqtam (504 llaqtayuq, 2001 watapi).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Quchakuna: Wara Warani
- Mayukuna: Unduavi mayu
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Quechua del Huallaga
Babel törripa willapan
- Chay wichanga llapan runacunapis juc casta rimayllatami parlaran.
- Inti yagamunan cajpita aywacur Sinar jutiyoj pampata tariran. Chaura chay pampallachöna tiyacaycäriran.
- Tiyarcaycashancho shuntacarcur juc junaj llapan parlacuran: "Llapanchi ladrilluta rurashun. Nircur cuwashun" nir. Ladrillutaga ruraran rumipa ruquin cananpämi. Chay ladrillucunatanami breyallanpawan pergaran.
- Chaypita llapan parlacur ninacuran: "Jatun marcata rurashun. Chaychöna juc törrita rurashun syëlucama chayajta. Chaynöpami rejsisha cashun. Chaura cay pachachöga noganchi manami intëruman mashtacäshunnachu".
- Ichanga TAYTA DIOS urämuran runacuna arurcaycashan siudätawan törrita ricaj.
- Chaymi yarpachacur TAYTA DIOS niran: "Paycunaga carcaycan juc marcallami. Juc castallatami parlarcaycanpis. Chay arurcaycashanga gallaycunallanmi canpis. Imatapis munashantaga rurarengachari.
- Chaymi paycuna cajman urarcur rimashancunata achca castaman ticrachishun quiquin-ppura mana tantiyachinacunanpaj."
- Chayno nirmi TAYTA DIOSGA llapan runacunata cay pacha intëruman mashtacächiran. Chaynöpami arurcaycashan marcatapis cachaycäriran.
- TAYTA DIOSGA cay pachacho runacuna rimashanta ticrachiran achca casta rimayman. Mana tantiyachinacurnami runacunaga raquicarcur-raquicarcur intëru mundupa aywacuran. Chaypitami chay marcapa jutinta churaparan "Babel" nir.
Source: Tayta Diosninchi Isquirbichishan. Biblia en Quechua del Huallaga,
Huánuco (Pillcu Quechua). Sociedad Bíblica Peruana, 2010.
Contributed by Wolfgang Kuhl
Information about Quechua del Huallaga
http://www.ethnologue.com/language/qub
Tower of Babel in Quechuan Languages
Ayacucho Quechua,
Cusco Quechua,
Kichwa,
Quechua del Huallaga,
South Bolivian Quechua
Other Tower of Babel translations
By language |
By language family


text:
Luis Alberto Spinetta
Luis Alberto Spinetta sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin qhulla puquy killapi 1950 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - 8 ñiqin hatun puquy killapi 2012 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi ), huk Arhintina mama llaqtayuq takiq, takichaq wan kitara waqachiq ruraq karqan.
Ñawpa Warmi: Patricia Salazar
Churinkuna: (4) Dante, Catarina, Valentino wan Vera.
Yuyarina
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sulitaryu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Luis Alberto Spinetta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Álbumes de estudio[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Álbumes en directo[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Álbumes recopilatorios[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kulictivukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Luis Alberto Spinetta.
- Uficial site


text:
Emmanuel Amuneke
Emmanuel Amuneke sutiiyuq runaqa (25 ñiqin qhapaq raymi killapi 1970 watapi paqarisqa Eze Obodo llaqtapi - ) huk Niqirya mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Emmanuel Amuneke.


text:
Biblia yuyaychasqanta kasukuyku
Noqallapi yuyaj kani
Christof Bauer juchʼuy barquitopi mama qochata chimpashaspa Bibliata leeyman qokorqa, ¿imatá chaypi yachakorqa?
Sajra ruwaykunata chinkachiyta munarqani
Antoine Toumaqa uj karatista karqa, jinapis 1 Timoteo 4:8 kausayninta tijracherqa.
Pistolaywanpuni purej kani
Annunziato Lugaràqa may manchachikuna pandillerosmanta ujnin karqa, tantakuna wasiman risqan pʼunchaymantapachataj kausaynin tijrakorqa.
Tapuykunasniyman Bibliawanpuni kutichiwarqanku
Isolina Lamela monja, chantá comunista karqa, ni mayqenpi kusiyta tarerqachu. Chaymantataj Jehovaj testigosninta rejserqa, paykunataj Bibliawan imapajchus kausasqanchejta sutʼincharqanku.
Jallpʼapi paraíso kananta yachaspa, ñaupa kausayniyta saqerqani
Ivars Vigulisqa, may mentasqa kayta, atipayta, motowan correspa yawarninta tʼimpurichiyta ima maskʼaj. ¿Imaynatataj Biblia ñaupa kausayninta saqecherqa?


text:
Abebe Bikila
Abebe Bikila sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin chakra yapuy killapi 1932 watapi paqarisqa Mout llaqtapi - 25 ñiqin kantaray killapi 1973 watapi wañusqa Adis Ababa llaqtapi), Ithiyupyapas Kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (Maraton).
Tayta: , Mama: .
Yachay wasi:
Ulimpiku pukllaykuna 1960 Romaeles, Ulimpiku pukllaykuna 1964 Tokyo wan Ulimpiku pukllaykuna 1968 Mishiku.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2 Ulimpiku medallakuna (2 Qori) (1960 wan 1964)
- Qori Medalla - Ulimpiku pukllaykuna 1960 Roma.
- Qori Medalla - Ulimpiku pukllaykuna 1964 Tokio.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Abebe Bikila.


text:
Mancharisqa Ñuñu
Mancharisqa Ñuñu (kastilla simipi qallariy sutin: La teta asustada) nisqaqa huk piruwanu pilikulam, 2009 watapi rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Claudia Llosa karqan.
Mancharisqa Ñuñuqa 2009 watapi Berlin llaqtapi Quri Ukumari Suñaytam (Goldener Bär) chaskirqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- La teta asustada sutiyuq pilikulamanta qillqa, inlish simipi, kastilla simipi, Internet Movie Database nisqapi
- Mancharisqa Ñuñupaq Quri Ukumari Suñay (Berlin, Alimanya, 2009 watapi) (youtube nisqapi)
- Reseña de La Teta Asustada
- Video de la La teta asustada en rtve.es
- MySpace de Selma Mutal con la música de la película y otras mas


text:
Huwan XIII
Huwan XIII, Huwan XIII chunka kimsa ñiqin (latin simipi: Ioannes PP. XIII, Italya simipi: Giovanni XIII) Giovanni Crescenzi sutiyuq runaqa (* 939 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 6 ñiqin tarpuy killapi 972 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
1 ñiqin kantaray killapi 965 watapimanta 6 ñiqin tarpuy killapi 972 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Huwan XIII.


text:
¿Imaynatam familiawan estudiayqa ancha kusirikunapaq kanman?
Brasil nacionmanta huk taytam nin: “Familiawan Diosta Yupaychasqayku Tutapiqa mana musyayllam horaqa pasarun”, nispa. Japón nacionmanta huk taytapas nintaqmi 10 watanpi kaq qari churin imay hora kasqanta mana musyakuspalla hinalla estudiay munasqanmanta. ¿Imanasqa? Kikin taytam nin: “Kallpanchasqa tarikuspanmi ancha kusisqa tarikun”, nispa.
Chayna kaptinpas, manam lliw warmakunachu kallpanchasqa tarikunku. Wakinkuqa manam kusisqachu tarikunku familiawan estudiaspankuqa. ¿Imanasqa? Qellapakusqankuraykum. Togo nacionmanta huk taytam nin: “Jehova Diosta yupaychayqa manam qellapakunapaq hinachu kanan”, nispa. Qellapakunapaq hinaqa kanman ichapas mana kallpanchaq tayta yachachisqanrayku. Chaywanpas, achka familiakunam musyakurqaku familiawan estudiayqa, samana punchawmanta Isaiaspa nisqanman hina ‘kusikunapaq’ kasqanta (Is. 58:13, 14).
Cristiano tayta-mamakunaqa yachankum llapanku hawka tarikuptillanku familiawan estudiayqa kusikunapaq hina kananmanta. Kimsa warmi churiyoq hinaspa huk qari churiyoq kaq Ralf sutiyoq taytam nin familiawan estudiasqankupi llapanku rimarisqankumanta. Ichaqa, manam lliwchu atencionwan uyariyta munanqaku. Huk mamam nin: “Kusikunapaq hina familiapi estudiay kananta munaspaypas, manam wakinpiqa chayna kananpaq ruwayta atinichu”, nispa. ¿Imaynatam tayta-mamakuna chay sasachakuyta atipanmanku?
TAYTA-MAMAKUNAQA ENTIENDEQMI KANANKU
Alemania nacionmanta iskay churiyoq huk taytam nin: “Tayta-mamakunaqa entiendeqmi kananchik”, nispa. Iskay warmi wawayoq Nataliañataqmi nin: “Familiaypi imayna estudiayniyku sapa kuti hina kaqlla kananmantaqa, imayna tarikusqaykuman hina cambiayniykum ancha allin”, nispa. Achka familiakunam estudiasqanku horata achkaman rakinku. Brasil nacionmanta iskay warmayoq Cleiton sutiyoq taytam nin: “Estudiasqayku horata rakiyniykum aswan kusikunapaq hinaspa llapayku rimarinaykupaq yanapawanku”, nispa. Churi-wawakuna mana chaynalla watayoq kasqankurayku horata rakiyqa yanapakunmi sapakamapa imayna tarikusqankuta uyarinapaq. Tayta-mamakunaqa tanteanmankum sapakama ima necesitasqankupi hinaspankum chayman hina yachachikuyta akllaspanku yachachinanku.
¿Imatam wakin familiakuna ruwanku estudiayninku mana chaynalla kananpaq? Wakinkuqa Jehova Diospaq takispankum qallarinku. México nacionmanta Juan sutiyoq taytam nin: “Chayna takispa qallariyniykum yanapawanku estudiayniyku ancha kusikunapaq hina kananpaq hinaspapas yuyayniykutam kicharin yachanaykupaq”, nispa. Paypa familianmi chay tutapaq yachachikuywan tupaq takikunata akllan.
Wakin familiakunaqa kuskankum Bibliata leenku. Estudiayninku aswan allin kananpaqmi Bibliapa nisqanta leenankupaq tupachinakunku. Japón nacionmanta huk taytam nin chayna ruwayninku qallariypi paypaq hukman rikchakusqanmanta. Iskay warmankum ichaqa anchata gustanku tayta-mamanku paykunawan chayna ruwasqankuta. Wakin familiakunañataqmi Bibliapi kaq willakuykunata dramata hinaraq ruwanku. Sudáfrica lawmanta iskay churiyoq Rogermi nin: “Warmachakunaqa Bibliapa wakin willakuyninkunata tayta-mamakuna mana musyasqanchiktam astawan musyanku”, nispa.
Ancha allintaqmi familiapi estudianapaq ima llamkaypipas llapanku llamkayninku, ichapas kanman Noeypa buque ruwasqanta hinaspa Salomonpa templo ruwasqanta taksachallata ruway. Chay llamkaykunata ruwayqa ancha kusikunapaqmi kanman. Asia lawpim pichqa watachayoq warmacha, tayta-maman hinaspa abuelan ruwarurqaku apostol Pablopa viajasqanmanta pukllanata. Wakin familiakunañataqmi Exodo libropi kaq willakuykunamanta pukllanakunata ruwarurqaku. Togo nacionmanta 19 watanpi Donald sutiyoq mozom nin: “Familiawan estudiasqaykupi mana chaynallata ruwasqaykum, ancha kusisqata tarichiwanku”, nispa. ¿Atiwaqchikchu imatapas ruwayta chaynapi familiapi estudiaynikichik aswan allin kananpaq?
PREPARAKUYQA ANCHA ALLINMI
Familiawan estudiayninchikpi mana chaynallata ruway hinaspa entiendeq kay ancha allin kaptinpas, yachachikuywan astawan yanapachikunapaqmi llapallanku preparakunanku. Wakinpiqa familiawan estudiasqankupim mozo-sipaskunaqa pisiparunmanku. Chaymi yachachiqqa imata estudianankupaq allinta tanteanan hinaspam allinta preparakunanpaq tiempochakunan. Huk taytam nin: “Preparakuptiyqa llapankum allintapuni yanapachikunku”, nispa. Alemania nacionmanta huk taytam familianman willan qatiqnin semanakunapi imamanta estudianankupaq. Benín nacionpi soqta warmayoq huk familiam estudiananku horapi wakinpiqa videota qawanku. Hinaspapas llapanku preparakunankupaqmi ñawpaqmantaraq tayta qon achka tapukuykunata. Arí, allinta preparakuptinkuqa familiapi estudiayninkuqa ancha allinmi kanqa.
Ima estudianankumanta ñawpaqmantaraq llapallanku yachaspankuqa chay punchawkunapim chaymanta rimanmanku astawan yachayta munanankupaq. Sapakama ruwayniyoq kaspankuqa familiawan estudiayninkupim llapallanku yanapakunqaku.
SAPA SEMANAM APAKUNAN
Achka familiakunam mana atinkuchu sapa semana estudiayta.
Achka tayta-mamakunam familiankuta uywanankupaq achka hora llamkananku. México nacionmanta huk taytam wasinmanta lloqsin soqta hora tempranota, kutiykunñataqmi pusaq hora tutataña. Arí, wakinpiqa Familiawan Diosta Yupaychanapaq Tutatam huk punchawpaq cambiana kanqa, Dios serviyninchikpi imapas apakusqanrayku.
Chayna kaptinpas, tanteasqanchik punchawpi ruwanapaqmi kallpanchakunanchik. Togo nacionmanta 11 watanpi Loïs sutiyoq warmacham kaynata nin: “Wakinpi imapas pasakusqanrayku imam horata mana qallarispaykupas manam haykapipas familiawan estudiaytaqa saqenikuchu”, nispa. Sapa semana familiawan estudiayninchik kananpaqmi, allin kanman semanapa qallariynin punchawpi ruway, chaynapi ima pasakuptinpas chay semanallapi ruwanapaq.
Familiawan estudiayqa Diosta yupaychanapaqmi. Kallpanchakuy llapallan familiayki sapa semana ‘ofrendawan hina’ Jehova Diosta alabanankupaq (Os. 14:2). Kallpanchakuytaq familiawan estudianapaq tuta ancha kusikunapaq hina kananpaq, ‘Diospa kusikuyninqa amparawaqninchik wasi hinamá’ (Neh. 8:9, 10).


text:
Binidiktu XIII
Binidiktu XIII, Binidiktu XIII huk chunka kimsa ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. XIII, Italya simipi: Benedetto XIII) sutiyuq runaqa (* 2 ñiqin hatun puquy killapi 1649 watapi paqarisqa Gravina in Puglia llaqtapi - † 23 ñiqin hatun puquy killapi 1730 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
29 ñiqin aymuray killapi 1724 watapi watamanta 23 ñiqin hatun puquy killapi 1730 watapi watakama Tayta Papam.
Pietro Francesco Orsini sutiyuq runaqa.
Tayta: Fernando III Orsini, Mama: Giovanna Frangipane della Tolfa del Tufo.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu XIII.


text:
Oleg Blokhin
Oleg Volodymyrovych Blokhín u Oleg Vladimirovič Blojin (Rusu simipi: Oлer BлaдиMиpoBич БлoxиH; ukranya simipi: Oлer BoлoдиMиpoBич БлoxiH), (2 ñiqin ayamarq'a killapi 1952 watapi paqarisqa Kyiv llaqtapi - ) huk Ukranya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq karqan.
Warmi: Irina Deriugina, Churinkuna: Irina Olehivna Blokhina.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Oleg Blokhin.
- USSR national football team All-Time Goals and Caps Leader
- Ukraine's Golden Player representative [1]
- Oleg Blokhin UkrSoccerHistory.com (inlish simipi)


text:
Johann Strauss II
Johann Strauss II (alimanya simipi: Johann Strauß Sohn), sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin kantaray killapi 1825 watapi paqarisqa Wien llaqtapi (Awstryapi - † 3 ñiqin inti raymi killapi 1899 watapi wañusqa Wien llaqtapi) Awstrya mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi karqan.
Warmikuna: Hetty Treffz, Angelika Dittrich, Adele Strauss.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Johann Strauss II.


text:
George Weah
George Tawlon Manneh Oppong Ousman Weah sutiyuq runaqa icha George Weah (* 1 ñiqin kantaray killapi 1966 watapi paqarisqa Monrovia) llaqtapi - ) mama llaqtayuq Libirya piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: George Weah.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: George Weah.


text:
Raqacha yura rikch'aq ayllu
Raqacha yura rikch'aq ayllu (familia Umbelliferae icha Apiaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 440 rikch'anayuq, 3500 rikch'aqniyuq.
Tuktunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, pichqantin raphimuyum, wach'illam, wakin-wakinllapi iskaykinraymi.
Pichqantin akilla raphi qispim, maykunapi manam kanchu. Pichqantin wayta raphi qispim. Hinallataqmi pichqantin sisa raphin, huklla muyum. Iskaynintin ruru raphi huñusqam, ukhu tiyaqmi.
Tuktu minuywanqa kay hinam:
Rurunqa iskayman rakikuqmi.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk raqacha hina yurakuna:
- apiyu, kastilla raqacha (Apium graveolens)
- raqacha (Arracacia xanthorriza; Arracacia edulis)
- yarita (Azorella compacta; Azorella bilcha)
- kulantru (Coriandrum sativum)
- sanurya (Daucus carota)
- aya llant'a (Eryngium weberbaueri)
- inuhu (Foeniculum vulgare)
- qhurita (Petroselinum sp.)
- anis (Pimpinella anisum)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Raqacha yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Raqacha yura rikch'aq ayllu