text:
Muyla munisipyu
Muyla munisipyu icha Villa Rivero munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Villa Rivero / Muela) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Punata pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Villa Rivero llaqtam (671 runa, 2001 watapi).
- Punata: 52 km
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk kantunmi kan: Villa Rivero kantun.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Muyla munisipyupiqa qhichwa, kastilla simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqaq Jesús Lara paqarimurqa Muela llaqtapi 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1898 watapi. 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1898 watapi paqarisqa Muela llaqtapi
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


c: text/html

text:
Meena Kumari
Mahjabeen Bano sutiyuq warmiqa, icha Meena Kumari, ( 1 ñiqin chakra yapuy killapi 1933 watapi paqarisqa Mumbai llaqtapi - 31 ñiqin pawqar waray killapi 1972 watapi wañusqa Mumbai llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq qillqaq, takiq wan aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Ali Bux, Maman: Iqbal Begum (Prabhawati Devi) .
Qusan: Kamal Amrohi (1952-1964) .
Churinkuna: .
PilikulakunaLlamk'apuy
- Sahib Bibi Aur Ghulam
- Pakeezah
- Mere Apne
- Aarti
- Baiju Bawra
- Parineeta
- Dil Apna Aur Preet Parai
- Foot Path
- Dil Ek Mandir
- Kaajal.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Meena Kumari.
- IMDb

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vaca Díez pruwinsya
Vaca Díez pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Antonio Vaca Díez) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Riberalta llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mayukuna: Beni mayu - Mamuriy mayu - Yata mayu
- Quchakuna: Mercedes qucha (Wayaramirin munisipyupi)
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Wurayuyay
Wurayuyay nisqaqa Sirarta Hawtama (Buddha) sutiyuq runap kamasqan iñiymi, yachay wayllukuypas.
Chay Wurayuyayqa Inriyapi ñawpaq kaq yachaykunatas, ichataq musuq yuyachakuykunatas ch'aqtan, runata paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta pusanapaq. Runaqa allin kawsaypi kururakuspa imakunap chiqap kayninta riqsikuspa kawsachun, chaywan chay paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta qispichikuchun, nispa Buda yachachin.
Runap yuyayninqa - karma nisqa - huk wañusqa runap kawsasqanmanta musuqmanta paqarisqa runap kawsayninman pasachispa qallaykunsi. Budismuqa kakuq alma, kakuq ñuqa (atma) manam kanchu nispa nin. Chay almaqa manas kakuqchu, llapa wañuywan musuqmanta paqarimuywan hukchaykuqsi.
Wurayuyay Inriyapis paqarirqan, kimsa kaq kñ pachakwatapi tukri iñiy tukuspa. Qanchis kaq kq pachakwatapitaqsi Indyapi Hinduwismup anchhuchisqansi karqan. Kunankamaqa anti Asyapi lliwmanta aswan hatun iñiymi. Kawaypas dalai lama


text:
Wachis distritu
Wachis distritu (kastilla simipi: distrito de Huachis) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Wachis llaqtam.
Maymanta sutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay listritup sutin luqsin kay qhichwa simimanta: w'achiq; kay simi nin Intip w'achin ( Kastilla simipi = rayo solar).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Qurillanqi (Gorillangue) - Wayllash Punta (+4.000 m)
- Quchakuna: Tinya qucha
- Mayukuna: Puchka mayu - Qullqa mayu - Tampillu mayu (Río Tambillos)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Oña kiti
Oña kiti (kastilla simipi: Oña) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Asway markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Oña llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Oña kitipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. Paykuna Susudel kitillipi kawsanku. [1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kitillinmi kan: Oña kitilli, Susudel kitilli.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Kañari (kastilla simipi)


text:
Markapata distritu
Markapata distritu (kastilla simipi: Distrito de Marcapata) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispiqanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Markapata llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Awsanqati - Chakiriyuq - Hapu Punta - Hatun Ñañu Punta - Iskupitani - Jaqhichuwa - Kisuq'ipina - Qullqi - Wila Jaqhi - Wisk'achani -- Yayamari; Walla: Willkanuta walla
- Quchakuna:
- Mayukuna:
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Gernika-Lumo
Gernika-Lumo (yuskara simipi) icha Guernica y Luno (kastilla simipi) nisqaqa Ispañapi, Yuskadi suyupi, Bizkaia pruwinsyapi huk llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ebro mayu
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kathuliku inlisya.
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Gernika-Lumo.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gernika-Lumo.
- Página del Ayuntamiento de Guernica y Luno.
- Juntas Generales de Vizcaya.
- Página del Gernika Club de fútbol.
- Página del Gernika Rugby Taldea.


text:
William Henry Bragg
William Henry Bragg sutiyuq runaqa (2 ñiqin anta situwa killapi 1862 watapi paqarisqa Cumberland llaqtapi - 12 ñiqin pawqar waray killapi 1942 watapi wañusqa London llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq Pachaykamay yachaqq mi qarqan.
1915 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Taytan: Robert John Bragg; Maman: Mary Wood.
Ñawpa warmi: .
Churinkuna: (?) William Lawrence Bragg.
Alma mater: King William's College wan Trinity College Cambridge Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: William Henry Bragg.


text:
Yakuampi kitilli
Yakuampi (kastilla simipi: Parroquia 28 de Mayo / San José de Yacuambi / 28 de Mayo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Yakuampi kitipi, Zamora Chinchipi markapi, huk kitillim. Uma llaqtanqa Yakuampi llaqtam (895 runa, 2001 watapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yakuampi kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. [1]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Saraguro llakta (kichwa simi)


text:
Nery Pumpido
Nery Alberto Pumpido Barrinat sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin anta situwa killapi 1957 watapi paqarisqa Monje llaqtapi - ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aq wan pukllaykamachiqmi qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'aq Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Nery Pumpido.


text:
Puyewe mama llaqta parki
Puyewe mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional Puyehue) mama llaqta parkiqa, suyuqa amachasqam kachkan, Chili mama llaqtapi, Puyewe nina urqu ñiqpi, Los Ríos suyu Los Lagos suyupipas.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chilipi amachasqa sallqa suyukuna
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna


text:
Miguelina Acosta
Miguelina Aurora Acosta Cárdenas sutiyuq warmiqa (* 23 ñiqin ayamarq'a killapi 1887 watapi paqarisqa Muyupampa llaqtapi - † 26 ñiqin kantaray killapi 1933 watapi wañusqa Kallaw llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq taripay amachaqmi.
Taytan: Acosta ; Maman: Cárdenas. Taytan
Yachaywasi:
Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin
QillqasqankunaLlamk'apuy
Munay qillqaLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Miguelina Acosta..


text:
Maynas pruwinsya
Maynas pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Maynas) nisqaqa Luritu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ikitus llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka kimsayuq distritunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Maynas pruwinsyapiqa Kukama-Kukamilla, Napurunakunam tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Qullana munisipyu
Qullana munisipyu (kastilla simipi: Municipio Collana) nisqaqa qanchis ñiqin munisipyu Jaruma pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qullana llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qullana munisipyu: yupaykuna, saywitu (PDF; 355 kB)


text:
Toni Kroos
Toni Kroos ( 4 ñiqin qhulla puquy killapi 1990 watapi paqarisqa Greifswald llaqtapi - ) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iwrukupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2014: Atipaq - Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014 Brasil
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Toni Kroos.
- fussballdaten.de
- Kroos - Bayern München


text:
Chiruki
Chiruki icha Tsalaki (kikinpa siminpi: Tsalagi, inlish simipi: Cherokee) nisqa runakunaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi (Oklahoma, North Carolina suyukunapi) kawsaq indihina runa llaqtam, tsalaki simita rimaq, 300.000-manta aswan runam. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtamansi kapurqan.
1838 watapis Waqaysapa Ñan (Trail of Tears, Nu na da ul tsun yi) nisqapi Hukllachasqa Amirika Suyukunap kamachinan Chiruki runakunata (wakin Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakuna hinas) Georgia, North Carolina suyukunapi kaq mama llaqtankunamanta Indyu Suyumansi (Indian Territory, kunan Oklahoma suyu) ayqichirqan. 15.000 ayqichisqa Chiruki runakunamantaqa 4.000 runachá wañurqan. Indyu Suyupi Chirukikunap uma llaqtanqa Tahlequah llaqtas tukurqan. Waranqachá Chiruki runa ayqikuspa North Carolina suyupi kaq Hatun Phuyusapa Urqukunapis (Great Smoky Mountains) kakurqan, kunan p'unchawkama.
1887 watapi General Allotment Act nisqawan indhina runallaqtap allpankunaqa - Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakunap tukuy allpankuna - akuna runakunamansi rakinachisqas karqan, ñawpaqta indhina runakunamansi, qhipaqtataq, 1889 watamantapacha - mistikunamanpas. Chaywan lliwmanta aswan allpakunas mana indihinamansi qusqa karqan. Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtap pusaqninkunaqa kikinpa suyunta Sequoyah sutiyuq kamariytas munarqan, ichataq HAS kamachina manas saqillarqanchu, 1907 Oklahoma suyuta kamarichispa. Chaypacha Chiruki runakunap kikinpa kamachinanta puchukarqan.
1934 watapi Indian Reorganization Act nisqawanqa kikinpa pusaqninkuna akllay hayñinta musuqmanta chaskirqan.
2000 watapiqa 97.300 Chiruki runa Oklahoma suyupis kawsarqan, 13.000 North Carolina suyupis, 9.000 Alabama suyupis, 5.600 Georgia suyupis, 5.500 Tennessee suyuis, 3.000 South Carolina suyupis. 230.000 Chiruki runaqa Chiruki Nasyun (Cherokee Nation) nisqamanmi kapuchikun (Oklahomapi Tahlequah llaqtapi tiyayniyuq), 12.000-chá chincha anti Oklahomapi Kituwah (United Keetoowah Band of Cherokee Indians) nisqaman, 13.400-taqsi North Carolina suyupi Anti Chiruki (Eastern Band of Cherokee Indians) nisqaman.


text:
Morona Santiago markapi Inshkiyachay Yachana Wasikunata paskarkakuna
Sor Hermelinda Solis shinallatik Luis Najar ishkishimi yachana wasikuna Morono Santiago markapi chillay puncha ishkichunka ishki kulla killapi paskarkakuna. Kay yachana wasikunaka Shimpis shinallatik San Pablo llaktapi sakirin. Kunanka Shuar wawakuna kuitsakunapish charinkuna yachana wasita shina kikinkunapak kawsay rimaykunatapish sinchyachinka.
Rómulo Antun Killkanuku Ishkayshimi Yachay Pushak shinallatak Cristian Cobos Educación Zonal 6 pushak yayakuna mamakuna yachachikkunapish Ishkishimi Yachana Wasikunata paskankapuk rirka.
Sor Hermelinda Solis yachana wasipi antanikik llika tyan. Killkanuku Ishkayshimi Yachay Pushak kayta nirka: kay yachana wasika punkukunata paskan yachaykuna amawtaykuna shimitapish Shuar runakunapa ashawan sinchyanka.
Sumak yachana uku kay yachana wasikuna charin kamukuna, shukrikchakkunapish mikuy yachakukkunapish kunkakuna.


text:
Santa Krus pruwinsya
Santa Krus pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Santa Cruz) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Kashamarka suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Santa Krus Sukchapampa llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 21 ñiqin ayriway killapi 1950 watapi, Manuel A. Odría Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Chancaybaños risirwa suyu
- Urqukuna: Cimarrones (3.600 m)
- Mayukuna: Saña mayu
- Quchakuna::
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka hukniyuq distritunmi kan.
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Krus pruwinsya.
- Saywitu: Kashamarka suyu
- www.santacruzcajamarca.org


text:
1Wamran Ocozías wañushanta mayaycur maman Ataliaga aywaycur Ocoziaspa llapan famillyancunata wañuchiran.
2Ocoziaspa pañin caran Josaba. Paycunaga ray Jorampa wamranmi caran. Josabaga Ocoziaspa wamran Joasta pacaycuran. Atalía ricananpita uywajnin warmitawan puñucuna cuartuman pacaycuran. Chaynöpami Joastaga mana wañuchiranchu.
3Joastaga sojta wata Tayta Diospa Templuncho pacarächiran. Chaycama Judächöga Ataliami rayna caycaran.
4Chaypita ganchis wataman cajchönaga mas mandaj cüra Joiada gayachiran capitancunata, Ceret runacunata, palasyuta täpajcunata. Nircur llapanta yaycuchiran Tayta Diospa Templunman. Chaychöna parlacur jurachinacuran. Nircorga ray Ocoziaspa wamran Joasta ricachiran.
5Mandaj suldärucunata niran: «Gamcunaga quimsa röpaman raquicay. Juc röpa cäga palasyucho säbadu jamay junajcho täpanqui.
6Juc röpana täparcaycanqui Shur jutiyoj puncucho; yapay juc röpana suldärucuna tiyarcaycashanpa guepan puncucho. Gamcunaga llapayquimi palasyuta rucaypa täpaycanquipaj.
7Sumaj wiyamay. Ishcay röpa säbadu jamay junaj täpananpaj shamojcunaga yayconga Tayta Diospa Templunman ray-mallwa cajman.
8Gamcunaga rayta intërunpami curalaparanquipaj. Pillyanayquipaj armayquicunata aptasha-aptasha carcaycanqui. Jurmaraycashayquipa pipis päsayta munaj cajtaga wañuchinqui. Maypa aywaptinpis gamcunaga rayta yan'ganqui.»
9Llapan mandaj suldärucunaga ruraran cüra Joiada nishannölla. Chaura mandajcunaga mandashan suldäruncunawan-cama aywaran cüra Joiadaman säbadu jamay junajcho täpananpaj cajcunapis, llojshej cajcunapis.
10Chaura cüraga mandajcunata entregaran ray Davidpa sablincunata, pillyar chapacunan escüducunata Tayta Diospa Templuncho churaraycajta.
11Templuchöga altar ñaupancho carcaycaran täpajcuna ura cajpita janacama. Rayta täparcaycaran pillyananpaj armancunata aptasha-aptasha.
12Chaura Joiadaga jorgamuran raypa wamranta. Nircur ray cananpaj churar corönata jatiparan, mandamintucunata entregaran, alli asyaj asëtita wiñaparan. Chaypitaga cushicur llapan macshushpan «¡Rayninchëga alli cawachun!» niran.
13Llapan suldärucuna, runacunapis cushicur gaparpaycajta wiyar Ataliaga aywaran Tayta Diospa Templuncho carcaycashanman.
14Pilancu ichiraycashan läduncho rayga ichiraycaran raycunapa custumrin cashanno. Lädunchöna ichirpaycaran mandaj suldärucuna, müsicata tucajcuna. Llapan runacuna fiyupa cushisha trompëtatapis tucarcaycaran. Chaura Ataliaga rabyawan röpanta rachirir gapararan: «¡Traysunëru, traysunëru!» nir.
15Cüra Joiadaga mana munaranchu Tayta Dios Templuncho wañuchinanta. Chaymi suldärucunapa capitannincunata niran: «¡Ataliataga juc-läman jorguy. Pipis paypa faburnin cajtaga wañuchiy!»
16Chaymi Ataliataga charicarcärir jorguran muntädu suldärucuna palasyuman yaycunan cajpa. Chaychöna wañuycärachiran.
17Chaypitana Joiadaga runacunata y rayta aunichiran Tayta Diosta wiyacur cawananpaj. Chaynöpis rayta aunichiran runacunata alli ricananpaj y runacunatana aunichiran rayta rispitananpaj.
18Nircorga Baalpa templunman llapan aywaycur ushajpaj juchurgärachiran. Altartapis illgächiran ïduluntinta. Baalpa cüran Matán jutiyojtana altarcuna caycashanman apaycur wañuchiran. Nircur cüra Joiadaga churaran Tayta Diospa Templunta täpananpaj täpajcunata.
19Chaypita niran llapan mandaj suldärucunata, Ceret runacunata, palasyu täpajcunata, llapan runacunatapis raywan iwal aywananpaj. Raytaga yan'garan Tayta Diospa Templunpita palasyucama. Täpaycashan puncupa yaycurir Joasga jamacuycuran ray jamaränan sillunman.
20Llapan runacuna cushicuran. Atalía sabliwan palasyucho wañuycushanpita-pacha siudächöga jauca goyayllana caran.
21Joás Judächo ray cayta gallaycur caycaran ganchis watayoj.


text:
Yampara pruwinsya
Yampara pruwinsya (aymara simipi: Yampara jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Yamparáez) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqichaka suyupi. Uma llaqtanqa Tarapuku llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yampara pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Yamparáez pruwinsya
- www.autonomia.gob.bo / municipio-de-tarabuco
- Tarapukumanta (kastilla simi)
- Pukllay - Tarapuku (kastilla simi)


text:
Tinkurachina siwi
Tinkurachina siwi nisqakunaqa (kastilla simipi: coordenada geográfica) Tiksimuyupi ima puystutapas sut'ichanapaq, taripanapaq runap kamachisqan siwi hina muyukunam.
Kimra siwi icha Tinkurachina hanaq (latitud) nisqaqa chawpipacha siq'imanta qhipakunakama yupasqam. Chawpipachapiqa ch'usaq k'atma (0°), chinchay qhipapiqa chinchay hanaq isqun chunka k'atma (90° Ch / 90° N), urin qhipapitaq urin hanaq isqun chunka k'atma (90° Ur / 90° S).
Suni siwi icha Tinkurachina suni (longitud) nisqataq London llaqtanta puriq Greenwich siwimanta iskaynintin kinraymanmi yupasqa. Greenwich siwipiqa London llaqtapi ch'usaq k'atma (0°), chay siwipqa huk kinrayman, anti puriyllaman anti pachak pusaq chunka k'atma (180° An / 180° E) nisqakama, kunti puriyllaman kunti pachak pusaq chunka k'atma (180° Ku / 180° W) nisqakamam yupanchik.


text:
Mae West
Mary Jane West sutiyuq warmiqa, icha Mae West ( 17 ñiqin chakra yapuy killapi 1893 watapi paqarisqa New York llaqtapi - 22 ñiqin hatun puquy killapi 1980 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq takiq wan aranway pukllaq qarqan.
Taytanː John Patrick West, Mamanː Tillie Delker.
Qusankuna: Frank Szatkus / Guido Deiro.
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Margaret Sullavan
- Robert Young
- Joan Crawford
- George Raft
- Lon Chaney
- Lionel Barrymore
- John Barrymore
- Norman Kerry
- Salvador Dalí


text:
Qispichiy yaya yachay
Qispichiy yaya yachay icha Qispichiy thiyuluhiya (Teología de la liberación) nisqaqa Awya Yalapi paqarisqa kristiyanu yaya yachay puririymi, wakchakunap kunkan nikuq.
Qispichiy yaya yachayqa wakcha runakunata llakichisqa, ñit'isqa, sarupasqa kaymanta qispichiytam munan. Dyuspa Simin Qillqapi qillqasqakunamanta ch'uyanchaspa, wakchap hayñinkunaqa Dyuspa hayñinkunam (2ñ Moyses (Exodus) 22:21-23 , Rimakuykuna 14:31 , Rimakuykuna 17:5 ), Dyusqa wakchakunatam akllan (Santyagu 2:5 ) nispa. Hinallataq Jesus wakchakunawan kikinchakun (Mathiyu 5:3 ), pichus wakchata saminchan icha ñakapan, hinallataqmi taripay p'unchawpi Dyuspa chaskisqan icha q'illisqan kanqa (Mathiyu 25:31-46 ).
Qispichiy yaya yachayta q'imiq lliwmanta aswan riqsisqa taytakurakunaqa piruwanu Gustavo Gutiérrezmi, brasiliru Leonardo Boffmi, ikwaduryanu Leonidas Proañopas.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qispichiy yaya yachay.


text:
Wikipidiya:Wandalismu
Wandalismu nisqaqa Wikipidiyapi millay ruraykunam, ahinataq:
- P'anqata ch'usaqchay
- Millay, mana allin rimakunata p'anqaman qillqamuy
- Mana qhichwa simipi rimakunata p'anqaman qillqamuy
Wandalismuta ruraqtaqa wandalu ninchikmi. Huk ruraq iskay kutiña wandaluchaspaqa, hark'asqa kachunmi. Achka kutiña wandaluchasqa p'anqakunataq amachasqa kachunmi. Huk wandalup rurasqan musuq, millaylla rimakunayuq p'anqa champasqa kachunmi.
Kay p'anqapim Qhichwa Wikipidiyapi wandalismumanta willawankikuman:


text:
Qullqa mayu
Qullqa mayu nisqaqa (kastilla qillqaypi Colca), kuntiman Mahis mayu icha Kamana mayu nisqa, Piruw mama llaqtapi huk mayum, Ariqipa suyupi, Kaylluma pruwinsyapi, Aplaw pruwinsyapi, Kamana pruwinsyapipas.[1] Pukyunqa Qallalli distritupi, Janq'u Lakaya (Ancolaccaya) llaqtap uray-antinpi. Pasiphiku mama quchaman purin.
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achuma, Qanaquta, Chiway, Ichupampa, Lari, Maqa, Madrigal, Pinchullu, Qhawanakunti, Qupuraki, Tuti, Yanqi, Aplaw, Kamana
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuntur Krus / Kunturtawa qhawana
Maki kapchiy, Qullqa qhichwa
Mahis mayu, Uraka distritu
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ escale.minedu.gob.pe - UGEL saywitukuna Aplaw pruwinsya, Kamana pruwinsya, Kaylluma pruwinsya (2) (Ariqipa suyu)


text:
René Barrientos Ortuño
René Barrientos Ortuño sutiyuq runaqa (30 ñiqin aymuray killapi 1919 watapi paqarisqa Tarata llaqtapi, Wuliwiyapi, 27 ñiqin ayriway killapi 1969 watapi wañusqa Arqi llaqtapi, Wuliwiyapi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (5 ñiqin ayamarq'a killapi 1964 watamanta 26 ñiqin aymuray killapi 1965 watakama, 26 ñiqin aymuray killapi 1965 watamanta 2 ñiqin qhulla puquy killapi 1966 watakama, 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1966 watamanta 27 ñiqin ayriway killapi 1969 watakama).


text:
Lila Downs
Ana Lila Downs Sánchez sutiyuq runaqa (9 ñiqin tarpuy killapi 1968 paqarisqa Oaxaka llaqtapi Mishiku), Mishikupi mama llaqtayuq takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi, kitara waqachiqmi karqan, kastilla simillapim qillqarqan inlish simipipas. Huk Ranchera takiqsi karqan, runaqa Mishiku mama llaqtayuq takiqmi, mishtika simi karqan.[1]
Kawsay qillqaLlamk'apuy
Mamanqa Ana Sánchez ayllu runa mishtika, taytantaq amirika mama llaqtapi paqarisqa Allen Downs. Sutinqa, Lila hindipi "grasyasapa warmi" niyta munansi. Indyapitaq Lila nisqaqa achkiypa pukllayninsi.
Musuq York llaqtapi, Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtapi 1992 watapi urqhurqa kantu, chanta Taki aranway sutichasqa ñawpaq kaq p'anqakunata inlish simipi qillqasqata. Kay taki kapchiy, Paul Cohen, suticharqa runasimita amirikawa sutiwan, ichapas kay rimay maymantacha tiqsikusqanmanta.
Downsqa Oaxaka de Juárez, Oaxaka llaqtakunapim yachay wasiman rirqan. 2002 watapi amirikawa llaqtapi hatun plasapi mikhunata qhatuchkaptin, Julie Taymor sutiyuq kuyu walltay pusaqsi pilikulapi pukllanapaq mink'achirqan, chaymanta Julie Frida sutiyuq pilikulanpim pukllarqan.
2011 sutiyuq pilikulapim Mariachi Gringo sutiyuq warmita pukllarqan, 2012 watapi Guadalajara llaqtapi Ariel Suñayta (Premio Ariel) chaskispa.
Lilaqa takinmi, takikunatapas kamarin, lliwninmanta aswan mishtika simipi, saputika simipi hukkunatataq kastilla simipim. Ñawpaq diskunqa La Sandunga sutiyuqmi.
DiskunkunaLlamk'apuy
Ñit'isqa phiruruLlamk'apuy
- 1994 - Ofrenda
- 1996 - Azuláo: En vivo con Lila Downs
- 1999 - La Sandunga
- 1999 - Trazos
- 2000 - Árbol de la Vida
- 2001 - La Línea
- 2004 - Una Sangre
- 2006 - La Cantina
- 2008 - The Very Best of Lila Downs (El alma de Lila Downs)
- 2009 - Ojo de Culebra
- 2010 - Lila Downs y La Misteriosa: En París Live à Fip
- 2011 - Pecados y Milagros
- 2015 - Balas y chocolate
- 2017 - Salón, Lagrimas y Deseo
Kuyuq rikch'a waqaychana allwiyaLlamk'apuy
- 2007 - Lotería Cantada (DVD)
- 2010 - Lila Downs y La Misteriosa: En París Live à Fip
PilikulakunaLlamk'apuy
- 2007 - iTunes- Live Session
Pukyumanta willaykunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
Kastilla simipiLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lila Downs.
- Lila Downs.com
- Letras de canciones en lyrics.time.


text:
Kuyakuqyá kasun: Chayqa ancha allinmi
APOSTOL Pablom qillqarqa chuya espiritu runakunata “kuyakuqta, kusisqata, hawkallata, pacienciakuqta, sumaq sunquyuqta, kuyapayakuqta, iñiyniyuqta, llampu sunqullata hinaspa controlakuqta” kawsachisqanmanta (Gal. 5:22, 23). * Chayna kawsakuq runaqa ‘musuq runa’ hinañam kawsakun (Col. 3:10). Imaynam sachaqa parqusqa kaspanqa allinta rurun, chaynam chuya espiritupa yanapakuyninman hina kawsaq runapas ruruchkaq hina allinta kawsakun (Sal. 1:1-3).
Pablom puntata nirqa ‘chuya espiritu runakunata’ kuyakuqta kawsachisqanmanta. Kuyakuq kayqa ancha allinmi, mana kuyakuq kaspanchikqa Pablopa nisqanman hinam ‘mana imapaqpas valechwanchu’ (1 Cor. 13:2). ¿Imaynataq kuyakuq runaqa? ¿Imakunatam ruwananchik kuyakuq kananchikpaq, hinaspapas imaynatam kuyakuq kasqanchikta sapa punchaw qawachichwan?
¿IMAYNATAQ KUYAKUQ RUNAQA?
Bibliapa nisqanman hinaqa pipas kuyakuqqa “pacienciakuqmi, allin sunquyuqmi”, “allin kaq ruwaywanmi kusikun. Imapiña tarikuspanpas allintam takyan, tukuytam creen, tukuytam suyan, tukuytam aguantan”. Chaymantapas hukkunata llakipayaykuspanmi yanapan, amistadninkunatapas manam saqirunchu. Mana kuyakuq runam ichaqa envidiakuq, hatun tukuq, pinqaypaq kaqkunata ruwaq, kikillanpaq munaq, chaylla piñakuruq hinaspa mana pampachakuq. Ñuqanchikqa manamá chaynachu kananchik nitaq ‘kikillanchikpaq munaqchu’, aswanmi sunqumanta kuyakuq kananchik (1 Cor. 13:4-8).
JEHOVA DIOSWAN JESUSMI KUYAKUQ KANAPAQ YACHACHIWANCHIK
‘Diosqa kuyakuqllañam’ (1 Juan 4:8). Chayna kasqantam qawanchik unanchasqankunapi hinaspa ima ruwasqanpipas. Hatun kuyakuynintam qawachiwarqanchik churinta kachamuspan, Jesusqa ñuqanchikraykum ñakarispan wañurqa. Chaymi apostol Juan nirqa: “Diosninchikmi sapallan churinta kay pachaman kachamurqa churinrayku kawsakuyniyuq kananchikpaq, chaynatam Diosninchikqa kuyawasqanchikta qawachiwarqanchik. Kuyakuyqa kaymi: Manam ñuqanchikchu Diostaqa kuyarqanchik, aswanqa paymi ñuqanchikta kuyawaspanchik sapallan churinta kachamurqa huchanchikrayku wañunanpaq, chaynapi Dioswan allinyanachiwananchikpaq”, nispa (1 Juan 4:9, 10). Diosninchik kuyawasqanchikraykum huchanchikmanta pampachasqa kanchik hinaspa wiñaypaq kawsakuytapas atisun.
Jesuspas runakunata kuyasqantam qawachirqa Diospa munayninta ruwananpaq kay pachaman hamuspan. Chaymi Pablo nirqa: “Diospa [...] ‘munayninman’ hinam ñuqanchikqa chuyanchasqa karqanchik, chaynaqa karqanchik Jesucristo cuerponta huk kutillata wiñaypaq qusqanwanmi”, nispa (Heb. 10:9, 10). Hukkunarayku pipas vidanta quspanmi ancha kuyakuynintaqa qawachinman. Chaymi Jesuspas nirqa: “Amistadninkunarayku pipas vidanta quqmi ancha kuyakuyniyuqqa, manam pipas kanchu chayna kuyakuqmanta aswan kuyakuyniyuqqa”, nispa (Juan 15:13). ¿Imaynatam ñuqanchikpas Diosninchik hinaspa señorninchik Jesus hina kuyakuq kachwan?
‘HINALLAYÁ KUYAKUQ KASUN’
Pablom nirqa: “Qamkunaqa kankichik Diospa kuyasqan churinkunam, chaynaqa paytayá qatipakuychik, chaymantapas hinallayá kuyakuq kaychik imaynam Cristopas ñuqanchikta kuyawasqanchikman hina, Cristoqa ñuqanchikraykum vidanta qurqa”, nispa (Efes. 5:1, 2). Hinalla kuyakuq kananchikpaqqa tukuy tiempo hinaspa imata ruwaspapas kuyakuq kasqanchiktam qawachinanchik. Ichaqa kuyakuq kasqanchiktaqa manam rimaspallanchikchu qawachinanchik, aswanmi ruwaspanchik. Juanpas nirqam: “Ñuqanchikqa manam rimaspallachu utaq simillanchikwanchu kuyanakunanchik, aswanqa imatapas sunqumanta ruwaspam”, nispa (1 Juan 3:18). Chaymi Diosta hinaspa runamasinchikta kuyaspanchikqa kallpanchakusun Diosmanta willakunapaq (Mat. 24:14; Luc. 10:27). Kuyakuq kasqanchiktaqa qawachinchiktaqmi pacienciakuq, llampu sunqu hinaspa pampachakuq kaspanchikpas. Chayraykum Biblia nin: “Imaynam Jehova Diospas tukuy sunqunmanta pampachaykusunkichik, chaynayá qamkunapas pampachanakuychik”, nispa (Col. 3:13).
Kuyakuq kasqanchiktaqa qawachinchiktaqmi pantarusqanmanta pitapas anyaykuspanchik. Wakin tayta-mamakunaqa ichapas warmachanku upallananrayku tukuy ima munasqanta ruwanmanku. Warmankuta kuyaq tayta-mamakunam ichaqa mana ruwankuchu warmachankupa munasqallantaqa, aswanmi correginanku kaptinqa correginku. Chaynallataqmi Diosninchikpas, kuyakuq kasqanrayku ‘haykam kuyasqantaqa corregin’ (Heb. 12:6). Chaynaqa, pitapas corregispanchikqa kuyakuq kasqanchiktam qawachichkanchik (Prov. 3:11, 12). Ichaqa pantaq kasqanchikraykum wakinpiqa mana kuyakuq kasqanchikta qawachisun. Chayrayku, kuyakuq kananchikpaq imakuna ruwananchikmanta yachaykusun.
¿IMAKUNATAM RUWANANCHIK KUYAKUQ KANANCHIKPAQ?
Puntataqa Diostam mañakunanchik chuya espiritunta quwananchikpaq. Jesusmi nirqa ‘mañakuqninkunamanqa’ espiritunta Dios qunanmanta (Luc. 11:13). Chuya espiritunta quwananchikpaq mañakuspanchikqa hinaspa chuya “espiritupa munasqanman hina” kawsanapaq kallpanchakuspanchikqa aswan kuyakuqmi kasun (Gal. 5:16). Chaymi iñiqkunapi punta apaqkunapas Diospa chuya espiritunta mañakunanku pantarusqanmanta pitapas kuyakuyllawan anyaykunankupaq. Tayta-mamakunapas chuya espiritunta Dios qunanpaqmi mañakunanku, wawa-churinkuta kuyakuyllawan correginankupaq.
Chaymantapas Jesus imayna kasqanpim yuyaymanananchik, payqa mana allinta ruwaptinkupas kuyakuq kasqantam qawachirqa (1 Ped. 2:21, 23). Jesuspi yuyaymanaspaqa kuyakuq kasqanchiktam qawachisun hukkuna mana allinta ruwawaptinchikpas. Chaymi tapukunanchik: “Mana allinta ruwaruptinkuqa, ¿imatataq Jesusqa ruwanman karqa?”, nispa. Chaynatam ruwan Lei sutiyuq iñiqmasinchik, payqa manaraq imatapas ruwachkaspanmi allintaraq yuyaymanan. Paymi nin: “Huk kutipim huknin llamkaqmasiy wakin llamkaqmasiykunaman yanqakunata ñuqamanta willakachakurusqa. Chaywanmi hukmanyasqa karqani. Ichaqa yuyaymanarqanim: ‘Chaynata ruwaruptinku, ¿imatataq Jesusqa ruwanman karqa?’, nispa. Chaypi yuyaymanaruspaymi mana allinkuna willakachakusqantaqa mana kaqpaqpas hapirqanichu hinaspam qunqarurqani. Chaymantam yacharurqani chay llamkaqmasiyqa llumpayta unqusqanmanta hinaspa hukmanyasqa kasqanmanta. Chaymi yuyaymanarqani: ‘Manachá mana allinta ruwaruwayta munaspanchu chaynataqa willakachakururqa’, nispa. Jesus imayna kasqanpi yuyaymanasqaymi yanapawarqa mana kutipakunaypaq hinaspa llamkaqmasiyta kuyanaypaq”, nispa. Chaynaqa, Jesusta qatipakuspaqa tukuy tiempom kuyakuq kasun.
Hinaspapas munasqanchikkunata saqiykuspam kallpanchakunanchik hukkunapaq allinkunata ruwananchikpaq. Chaynatam Jesuspa chiqap qatiqninkunaqa kuyakuyninkuta qawachinku (Juan 13:34, 35). Bibliapim niwanchik ‘Jesuspa imayna piensasqanman hina’ piensananchikpaq. Jesusqa kuyawasqanchikraykum hanaq pachapi allin kawsakusqanta saqispan ñuqanchikrayku wañurqa (Filip. 2:5-8). Jesusta qatipakuspaqa ‘imayna piensasqanman hinam’ piensasun, hinaspam munasqanchikkunata saqispa hukkunapaq allinkunata ruwasun. Ichaqa, ¿imanasqataq kuyakuq kananchikpaq kallpanchakunanchik?
¿IMANASQATAQ KUYAKUQ KANAPAQ KALLPANCHAKUNANCHIK?
Kuyakuq kaptinchikqa enteron pachapi iñiqmasinchikkunam ayllunchik hina kanqaku, hinaspapas iñiqmasinchikkunawanmi hawkalla hinaspa allinlla kawsakusunchik. Chaymantayá yachaykusun.
ENTERON PACHAPI IÑIQMASINCHIKKUNAM AYLLUNCHIK HINA KANQAKU. Kuyanakusqanchikraykum maymantaña kaptinchikpas iñiqmasinchikkunaqa ayllunta hina allinta chaskiykuwanchik. Kusikunchikmi enteron pachapi iñiqmasinchikkuna kuyawasqanchikmanta (1 Ped. 5:9). Chayna kuyakuqkunataqa Diospa llaqtallanpim tarichwan.
HAWKALLAM KAWSAKUSUN. Kuyanakusqanchikraykum aguantanakunchik hinaspam “huk sunqulla” kawsakunchik (Efes. 4:2, 3). Huk sunqulla kasqanchikmi qawakun huñunakuyninchikkunapi, manamá wakin runakunaqa huk sunqulla kawsakuytaqa atinkuchu (Sal. 119:165; Is. 54:13). Hukkunawan allinlla kawsakunapaq kallpanchakuspaqa kuyakuq kasqanchiktam qawachinchik, hinaspapas Diosninchiktam kusichinchik (Sal. 133:1-3; Mat. 5:9).
‘KUYAKUYQA RUNATAM KALLPANCHAN’
Pablom nirqa kuyakuyqa ‘runata kallpanchasqanta’ (1 Cor. 8:1). ¿Imaynatam runakunata kallpanchan utaq yanapan? 1 Corintios 13 capitulopim Pablo willakurqa imaynata kallpanchasqanmanta. Puntataqa pipas kuyakuqqa wakinkunapa allinnintam maskan manam kikillanpa allinnintachu, chaymi runakunata kallpanchan (1 Cor. 10:24; 13:5). Chaymantapas kuyakuq runa pacienciakuq, llakipayakuq hinaspa llampu sunqu kananpaq kallpanchakusqanraykum ayllunkupas kuyakuqllaña kanku, iñiqmasinkunapas huk sunqullam kawsakunku (Col. 3:14).
Pimantapas astawanqa Diosninchiktam kuyananchik, chayqa imamantapas aswan allinmi. Diosta kuyasqankuraykum tukuy llaqtamanta, castamanta hinaspa tukuy rikchaq rimayniyuq runakuna kusisqa hinaspa huk sunqulla Diosta yupaychachkanku (Sof. 3:9). Chaynaqa, kallpanchakusunyá kuyakuq kasqanchikta sapa punchaw qawachinanchikpaq.
^ par. 2 Kayqa chuya espiritupa yanapakuyninwan imaynata runa kawsakusqanmanta punta kaq yachachikuymi.


text:
K'akllapampa distritu
K'akllapampa distritu nisqaqa (kastilla simipi Distrito de Kaquiabamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa K'akllapampa llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa achka runam qhichwa simita rimanku (94,2 %).
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Antawaylla antanka pampa
- José María Arguedas
- Pachachaka mayu
- Paqucha
- Suntur (mawk'a llaqta)
- Waywaka (mawk'a llaqta)


text:
Kiru
Kiru nisqakunaqa runap, tulluyuq uywakunappas siminpi khachunapaq kurku yawrikunam.
Runa wawaqa iskay chunka tawayuq ñuñu kiruyuqmi. Chay ñuñu kirukuna paskakuptin, kimsa chunka suqtayuq wiñaypaq kirukunam wiñan.
- Ñawpaq kiru (dentes incisivi)
- Allqu kiru icha Ñawi kiru (dentes canini)
- Ñawpaq maran kiru (dentes praemolares)
- Maran kiru (dentes molares)
- Waqsa kiru (dentes torti)
- Antar kiru (dentes cuprei)
- Ñuñu kiru (dentes lactei)
- Wiñaypaq kiru (dentes permanentes)
- Waqaru (molares serotini)


text:
Fiscal General participó en reunión del Ejecutivo con familiares de personas desaparecidas
En la reunión de familiares de Personas Desaparecidas estuvieron presentes varias autoridades (de izq a der), Galo Chiriboga Zambrano, fiscal General del Estado; Cesar Navas, ministro Coordinador de Seguridad; Rafael Correa Delgado, Presidente de la República y José Serrano, ministro del Interior. *Fotos: Flickr/presidenciaecuador.
En la reunión semestral sobre Personas Desaparecidas, los familiares formularon preguntas a las autoridades.
Versión en Kichwa
Fiscaliapak pushak hatun tantanakuypimi parlashka chinkashkakunapak ayllukunawan
Kitu, 13 punlla octubre killa 2015 wata.- “tarishkanchimi kawsakta 4 llaktayukunata, wañushkata 22 shiallata maskayta katinakunmi 69 chinkashkakunata”. Shinami willashka Galo Chiriboga Zambrano, fiscalipak pushak shukta killa tantanakuypi shinakpi llaktapak pushak, Rafael Correa, knakashkakunapak ayllukunawan.
Fiscaliapak pushak shinchi noshkami ñawpaman rinakunchimi maskaykunata shinashpa kaykunamanta llankashpa katishkanchi, 2013 watamanta, kaykunamanta mushuk maskaykunata shinanakunchi chaypakka kamu kunata shinanakunchi, paktachina killkanakuna, katina killkay, shinallata Especializado Integral de Investigación de Medicina Legal shinallata kamayachina hampikuna.
Chaypi nishkami shinashunmi kamu kunata riksichinkapak aima shina makipurashpa llankanakunchi kinkashka llaktayuunata tarinkapak, chaykunapika mana shikanyachinakunchichu maskayta, chaytaka punllanta paktachinakunchi tukuy llaktapillata.
Kay IV Chinkashkakunapak aykuna tantanakuypika ruranakunmi sukta killakunata kay ayllukunawan yalishka 14:00.
Kay tantanakuypika kashka shukta pushak wasikunamanta shinallata kamayachiyukkunapak pushakunapash.


text:
AMWAN
Wanca Limay
Usted está aquí
Muśhü Limalicuyta bäjanayquipä
Bible.is. nishanćhümi Muśhü Limalicuyta lïgiycunquiman, uyaliycunquiman wanca limayninchicćhu.
Cayman yaycunayquipä llapiycuy cay ulapayćhu cayäcäta ütac cay puca liträtucta. Chayman yaycuptiquim ichü lädu manyanćhu liträtuchacuna cayan uyalinquiman, ütac cumputadürayquiman, cilularniquiman bäjanayquipäpis.
Caywanpis Android nishan cilularniquiman Wanca limayćhu Muśhü Limalicuyta bäjanquimanmi.
Yaycunayquipä cay ichü lädu liträtuman ütac cay ulapayćhu cayäcämanpis llapiycunquimanmi .


text:
Malwina wat'akuna
Malwina wat'akuna icha Malwinakuna (kastilla simipi: Islas Malvinas, inlish simi: Falkland Islands, phransis simipi: Îles Malouines) nisqaqa Atlantiku mama quchapi, Ninasuyup antinpi wat'akunam. Hukllachasqa Qhapaq Suyup kulunyanmi, Arhintina mama llaqtap atiqllasqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1764 watapis Louis Antoine de Bougainville Malwinakunapi phransis kulunyatas kamarirqan, Saint-Malo sutiyuq phransis wasi llaqtanmanta Îles Malouines sutichaspa, ichataq 1766 watapi ispañulsi tukurqan. Arhintina 9 ñiqin anta situwa killapi 1816 watapi ispañamanta kacharispas, Malwinakuna paypa watankunas tukurqan. 1820 watapi arhintina mama llaqta llamk'aqkunas wat'akunata tiyarirqan.
1833 watapis Hatun Britanyas Malwinakunata tiyarispa hap'irqan, britanya kulunyata ruraspa.
1982 watapi Malwina maqanakuymi karqan. 2 ñiqin ayriway killapi 1982 watapi arhintina awqaqkunam wat'akunata tiyarirqan, ichataq qanchis simana qhipaqta inlish awqaqkuna ch'utirqan, arhintinakunata atipaspa. 14 ñiqin inti raymi killapi 1982 watapi arhintinakuna saqirparirqan. Chay Malwina maqanakuypiqa waranqamanta aswan runakunam wañurqan, 649 arhintina, 258 britanya awqaqkunam.


text:
Thomas Müller
Thomas Müller ( 13 ñiqin tarpuy killapi 1989 watapi paqarisqa Weiltheim llaqtapi - ) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iwrukupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2010: Quri Piluta Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Thomas Müller.
- fussballdaten.de
- Müeller - Bayern München


text:
Mayukuna marka
Mayukuna marka nisqaqa (kastilla simipi: Provincia de Los Ríos) Ikwadur mama llaqtapi huk markam. Uma llaqtanqa Babahoyo llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka iskayniyuq kitinmi kan.
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mayukuna marka.


text:
Wawra distritu
Wawra distritu (kastilla simipi: Distrito de Huaura) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi , Wawra pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wawra llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna:
- Quchakuna: Pasiphiku mama qucha
- Mayukuna: Wawra mayu (Río Huaura) - Supi mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wawra distritu.


text:
Tuktunnaq sirk'ayuq
Tuktunnaq sirk'ayuq nisqakunaqa (Pteridophyta) mana muruyuq, ichaqa chillkiyuqña, raphiyuq, saphiyuq, sirk'ayuq yurakunam.
Tuktunnaq sirk'ayuqkunap mitan kamay raki huñukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Raki-rakikuna (Pteridopsida)
- Muqu-muqukuna (Equisetophyta)
- Hiki p'anqa yurakuna (Lycopodiophyta)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tuktunnaq sirk'ayuq.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Tuktunnaq sirk'ayuq


text:
1«Mana musyashayqui cajtaga ama ‹Rasunpami› ninquichu. Llutan rurajcunapa faburninpis ama jatarinquichu.
2«Waquin runacuna mana allita ruraptinpis paycunanöga ama ruranquichu. Autoridäpa ñaupancho achcaj jucnöpa-jucnöpa niptinpis gamga rasun cajllata parlanqui.
3Llutanta rurasha captenga ni pobri captinpis ama faburnin jatarinquichu.
4«Contrayquipa ima uywanpis pantacasha caycajta tarishpayquega duyñunman cutichinqui.
5Contrayquipa uywan cargantin tunisha caycajta ricarga ama päsacunquichu. Chaypa ruquenga yanapar jatarachëshinqui.
6«Dimandacamuptenga pobritapis alli arriglanqui.
7Mana rasunpa cajta dimandacamuptenga ama chasquinquichu. Mana juchayoj runapaj ama ninquichu ‹Juchayojmi cayga. Wañuchun› nishpayqui. Juchaynaj runata wañuchejtaga manami perdunashächu.
8«Autoridä captiqui faburnin canayquipaj pacayllapa guellayta pägayta munashuptiquipis ama chasquinquichu. Guellayta chasquej cäga ricacun gapranönami. Chaymi rasun cajtapis manana cäsupannachu. Chaynöpami guellay chasquëga juchaynajtana ‹juchayoj canqui› nir castigan.
9«Juc-lä runacunata ama ñacachinquichu. Gamcunapis Egiptuchöga juc-lä runa cashpayqui ñacarayquimi. Chaymi imano ñacay cashantapis musyaycarga juc-lä runata cuyapanqui.
10«Micuytaga sojta watami murupacunqui shuntapacunqui.
11Watannin ganchis wataman aywaj cajchönaga chacrayquita jamachinqui. Chacrayquicho shiwa wiñamur pogojcunaga canga pobricuna shuntacunallanpäna, jirca animalcuna micunallanpäna. Übas chacrayquita olivo chacrayquitapis chaynölla ruranqui.
12«Ima aruyniquitapis sojta junaj arunqui. Warannin ganchis junaj cajchöga jamanqui aroj wäcayquicuna, carga apaj uywayquicuna jamananpaj. Callpan yapay yurinanpaj jamachinqui uywayniquicunatapis arupacoj juc-lä runacunatapis.
13«Noga nishätaga juctapis mana gongaypa llapanta cumlinqui. Juc-lä runacuna yäracushan dioscunata ama mañacunquichu. Chay dioscunapa jutintaga ama rimanquipischu.
14«Cada watacho quimsa cuti fistata ruranqui nogata rispitamashpayqui.
15«Lebadüraynaj Tantata Micuna fistata ruranqui. Chay fistachöga nishänölla ganchis junaj lebadüraynaj tantallata micunqui. Chaytaga ruranqui Egiptupita llojshicamushayqui Abib quillachömi. Pipis nogata aduramaj shamoj cäga jinaylla ama shamongachu.
16«Chaypita Chaqui Micuy Cosëcha fistata ruranqui rimir caj cosëchata shuntayta usharcur. Wata ushananchöpis cosëchata shuntayta usharcur Übas Cosëcha Ushay fistata ruranqui.
17«Ollgu cajcunaga watacho quimsa cutimi noga Tayta Diosniquipa ñaupäman shamonga cada fista rurayllan.
18«Nogapaj uywayquita pishtarcur apamur uywapa yawarnintawan lebadürayoj tantata tallurcachir ama rupachinquichu. Chay uywapa wirantapis waranninpäga ama churaycunquichu.
19«Chacracho murushayqui micuyniquita rimir-punta shuntar raquishan mas allinnin cajtaga apamunqui rispitamänayquipaj caycaj wasiman. «Cabra-mallwapa aychantaga ama yanunquichu mamanpa lëchinwanga.
20«Nogaga anjilnëtami cachaycämö gamcunata pushashunayquipaj, aywaptiqui imapitapis chapäshunayquipaj. Chayachishunquipaj gamcunapaj camarishä cajman.
21Payta wiyacuy. Paypa contran imatapis ama ruraychu. Payga nogapa ruquë cashpanmi munaynëwan imatapis ruranga. Contran ruraptiquega manami perdunashunquipächu.
22Payta wiyacuptiquega gamcunata chiquishojcunapa contranmi cashaj.
23Anjilnë pushar chayachishunquipaj Amorreo runacuna tiyaycashanman Het runacuna tiyaycashanman, Ferez runacuna tiyaycashanman, Cananeo runacuna tiyaycashanman, Hev runacuna tiyaycashanman, Jebús runacuna tiyaycashanman. Chay runacunataga nogami ushajpaj illgächishäpaj.
24Chay runacuna ‹diosnë› nishantaga ama aduranquichu. Chaypa ruquenga ïduluncunata illgächinqui. Rispitashan wanca rumincunatapis agullargärinqui.
25«Nogallami Tayta Diosniquega cä. Chaymi nogallata rispitamashpayqui aduramanqui. Chayno cawaptiquega bindisyunta goshayquipaj micuypis, yacupis mana pishëshunayquipämi, ima gueshyapis mana charishunayquipämi.
26Gamcunachöga manami ni jucnayllapis warmicuna shullongapächu, ni manami cangapächu wawata mana tarejpis. Chayno manami wañunquipächu edäniquiman manaraj chayarga.
27«Nogami camacächishaj gamcuna päsashayqui nasyuncunapa tiyajcunaga manchacushunayquipaj, ima ruraytapis mana camäpacunanpaj, gueshpir aywacunanpaj.
28Chayno fiyupa mancharichiptëmi Hev runacuna, Het runacuna, Cananeo runacunapis gueshpir aywaconga.
29Chayno captinpis pushaycashä nasyunman chayachishpä chay runacunata manami juc watallachöga gargushächu. Juclla garguptëga chacra jamacur purunyanmanmi, jirca animalcunapis mirar ushashunquimanmi.
30Gamcunapa ñaupayquipitaga wamrayquicuna miraynin-tupu wallca wallcallami gargushäpaj. Chaypitanaga llapan chacrancunawan gamcunanami duyñu quëdanquipaj.
31«Nasyunniquipa lindan caynömi canga: Puca lamarpita Filistea runacuna tiyashan cantun lamarcama, chunyajpitana Éufrates mayucama. Chaycho tiyajcunataga gargunayquipaj munayniquimanmi churashaj.
32Chay runacunawanga alli goyänayquipaj ama parlacunquichu. Ni diosnincunatapis ama aduranquichu.
33Chay runacunataga ama cachanquichu tiyashayqui nasyuncho tiyananpaj. Gamcuna cajcho tiyarga mana wiyacamänayquipämi shimita goshunquipaj. Chaynöpami paycuna yäracushan dioscunata aduraptiqui castigashayquipaj.»


text:
Kiku Huhimuri
Keiko Sofía Fujimori Higuchi ( icha Kiiku Suqya Huhimuri Hiyuchi) sutiyuq warmiqa {25 ñiqin aymuray killapi 1975 watapi paqarisqa Lima llatapi) huk Piruw mama llaqtap pusaq warmim.
Keiko Fujimori Higuchiqa Alberto Fujimorip ususinmi. Mark Vito Villanellawanmi kasarakusqa kachkan, iskay wawayuqmi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapim istudyarqan musikuy kamachinata, Musuq York llaqtapi Stony Brook University nisqapi, Boston llaqtapi Boston University nisqapipas.
Fuerza Popular nisqa partidupi wankurisqa kaspa, 2006 watapi Piruwpa Apu kamaq wasiman akllasqa karqan.
2011 watapi sharichirqan Shamuqpaq Intuy raki pusanatam , umalliq tukunapaq purikachayta qallarirqan. 5 ñiqin inti raymi killapi 2011 watapi p'unchawpi umallinapaq akllanakuypi Ollanta Humala -wan hayu kaspa lliw akllaykunap 47-%-ninwan mana atispa chinkarqan.
2016 watapi umallina akllanakuykunapi musuqmantam aynirqan. 5 ñiqin inti raymi killapi 2016 watapi akllanakuykunapi iskay ñiqin akllanakuy muyupi Pedro Pablo Kuczynskitaqmi Keiko Fujimorita atirqan, Keiko lliw kunkakunap 49.88-%-ninta aypaptinmi.[1]
2021 watapi umallina akllanakuykunapitaq musuqmantam atipasqa karqan. Qispi Piruw nisqap pusaqnin Pedro Castillo sutiyuq 18 ñiqin ayriway killapi 2021 watapi Piruw akllanakuykunapim Piruwpa umalliqnin kananpaq tukuy akllaykunamanta 18,92%-ninta chaskirqan, tukuy mañakuqkunamanta aswan achka akllaykunata chaskisqa. 6 ñiqin inti raymi killapi 2021 watapi Piruwpa umalliqnin kanapaq akllanakuykunapi iskay muyuriypim umalliqman akllasqa kaspa Keiko Fujimoritam atiparqan, tukuy akllaykunamanta 50,12%-ninta chaskispa, Keiko 49,88%-ninta chaskiptin. Achka p'unchawtaq akllanakuypi atipaqqa manam riqsisqachu karqan, 6 ñiqin inti raymi killapi 2021 watapi p'unchawllapim rimarisqa karqan. Keikotaqmi nirqan, manam allintachu rurasqa karqan, ñuqam kani chiqap atipaq, nispa.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Resultados ONPE al 100%: PPK obtiene 50.12% y Keiko Fujimori 49.88%. La República, 9 ñiqin inti raymi killapi 2016 watapi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kiku Huhimuri.


text:
Qullana Mariya
Qullana Mariya nisqaqa (kastilla simipi: Virgen María, latin simipi: Virgo Maria, grigu simipi: Πapθέvoς Mapίa [Parthénos María]) Hisuspa maman karqan, kristiyanu iñiypi Apu yayapa Maman nisqa.
Kristiyanu iñiykamaqa wirhinsi (mana yuqusqa warmi) karqan, Husiy sutiyuq qiru llaqllaqwan tiyakuq. Ch'uya Ispiritup ch'uyalla, llump'aqlla yumasqan kaptinsi, Jesus wiksanpi tukurqan.
yayan: hutsannaq)|Huwakin, Mama: Hutsannaq Ana.
Kathuliku Inlisyapiqa Much'aykusqayki Mariya manaqa ( Mamita Mariya) nisqapim Qullana Mariyata yupaychanku.


text:
Marco Polo
Marco Polo sutiyuq runaqa (15 ñiqin tarpuy killapi 1253 watapi paqarisqa Venezia llaqtapi - 8 ñiqin qhulla puquy killapi 1324 watapi wañusqa Venezia llaqtapi ) huk Italya mama llaqtayuq, Veneziayuq qhatuqsi, wamp'uykachaqsi, suyu tariqsi, saywitu qillqaqpas karqan. Ñawpaq Iwrupayuqpura Sida Ñan nisqanta Chunwa mama llaqtaman puriq runapuras qarqan.
Taytanː Niccolò Polo; Mamanː Nicole Anna Defuseh.
Warmiː Donata Badoer.
Churinkunaː Fantina, Bellela wan Moretta.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Marco Polo.


text:
Wiraquchakunas kasqa, dukturkunapas. Atuqpa libruchanmantas rimasqaku ichaqa librupa qarallanta qawapayaspanku. Sunqunmanpuni yaykuyta mana atichkaspankupas tukuy imachakunatas hamutaqtukusqaku. Libruchataqa kichaparispa kicharispas taspirisqaku. Libruqa manas imatapas rimarisqachu. Dukturkunapa umanpiqa yuyayninpiqa wayrallas muyurichkan. Qawanakusqaku hinallas liyiqtukusqankumanta ima unanchaytapas mana atispanku. “Kay atuqqa inbidiyusum. Manam munanchu qillqanpi imapas nisqan yachananchikta”, nisqas huk wiraqucha. Hukñataqsi nisqa “Arí! Millaymi kay sallqaqa. Imataya pakawachkanchik”. Qawapayankusá libruchataqa. Huksi muskin, hukñataqsi rinrinman asuykachin, “icha imallatapas niwanman” nispa. Hukñataq iskaynin makinwan hapiykuspan librupa qaranta llaqwaykun. Huk dukturñataq rimapayan. Chunlla. Libruchapiqa qillqallas kachkan, suyu-suyu sisichakunahina. Yana sisichakunallas purichkan, suyuntakamalla purisqankupi mana pantarispanku. Libruchataqa musuqmantas taqwiykachanku, manasá imananpaschu. Dukturkunaqa qawanakunkus, wiraquchakunapas umallankutas maywirinku alliqmanraq ichuqmanraq. Chaynaspankus churmichakunku. Libruchamantaqa manas ima tinkuchiytapas atinkuchu. “Maldisyun atuq”, ninsi huk kaq ukullanpaqraq. “Supaypa wawan” nin hukñataq, chaytaqa llapankus uyarisqaku. Hukñataqsi nisqa qaparistinhina, “Llama supi atuq. Sallqa”. Chaynas atuqtaqa rabyasqallaña kamiykunku. Chaymantaqa puriykachankus hamutaqtukustin. Wakinqa chinkasqahina yuyayniyuqsi muspaykachan. Taqintin taqintin librukuna liyiq, pachak, iskay pachak libru qillqaq, yachaysapa dukturkuna manasá atillankuchu chay librucha liyiyta. “¿Imaynanpitaq kay libruchawan mitkakururqanchik? Kay churmichakuywan manaraq tupachkaspanchikqa hawkallam purikurqanchik. Chaymanta rimasunchik, qillqasunchikpas” nisqas hukñataq. “Kay atuqqa chiqap uma nanayninchikmi”, nisqa hukpas, kunkanta chutaparikuspa. “Muspachkanchikmi –nisqa hukñataq, ñawinmanta lintiojoschanta urquykuspan–. Imanasqataq kay libru mana rimarinchu? Chaymanta qillqasun, hamutasun, musuq yachaykunata qispichisunchik”. “Duktur, kamasninpim rimaykamunki”, ninsi huk wiraqucha. “Chaymi tinkusqa rimay, kuyayllapaq”, nin sipasniraq dukturapas. Chaynallasá rimanakusqaku, rimanakusqaku, rimanakusqaku... Rimanakusqallankupis llapankuña lintisniyuq rikurirqunku, qarachankupas sipuyasqaña, chukchankupas uchpay-uchpayñasriki. Wakinkuqa tawnachayuqñas, muqu wasachakunaña. Machuyarusqakus mitkakusqanku librucha paykunapa siminman tikranankuta suyasqankupi... Chayllapim tukun profesur, kay willakuyniy. Atuqpa simin mana riqsiq dukturkunapa isturyan riki.
Pablo Landeo (08/11/2020)
Imagen: dibujo realizado por la pintora Sonia Estrada Melgarejo para la revista Atuqpa Chupan.


text:
Kutipayaq micha
Kutipayaq micha icha Musuqchakuq micha nisqaqa mana huklla kuti (rumiyasqa rawrana - allpa wira, allpamanta k'illimsa - hina), ichataq kutipayaq qallarina micham.
Kutipayaq michakunata llamk'achisunchik runarayku pacha q'uñichiyta hark'anapaq, muyuriq pachata allinta amachanapaq, ahinataq pinchikillachanakunapi.
Kaymi huk kutipayaq michakuna:
- Kawsasqamanta micha (q'iru yamt'a, aka, chhalla, hukkunapas)
- Inti micha
- Yaku micha
- Wayra micha
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kutipayaq micha.


text:
Kastilla qillqay
Kastilla qillqay nisqaqa (kichwapi kastilla killkay, kastilla qillqaypi castilla quillcai) kastilla simipi llamk'achisqa hina allin qillqaymi.
Qhichwa simipaqpas kastilla qillqaytam unay pacha llamk'achirqanku, Kastilla Kamachiy pachapis, iskay chunka pachakwatakamapas. Kunan pachapas SIL International huk qhichwa simi k'iti rimaykunapaq kastilla qillqaytam llamk'achin, ahinataq Waywash rimaykunapaqmi, kichwa rimaykunapaqpas. Huk k'iti rimaykunapaqtaq SIL International k, q, w qillqaspa manam kastilla qillqayta llamk'achinchu. SIL Internationalpa David Weber-ninmi anchatam chay kastilla qillqayta llamk'achiyta munanmi.
Kastilla qillqayqa kay hinam:
- qara - ccara
- t'anta - ttanta
- wasi - huaci
- kiru - quiru
- qiru - quero
Kastilla qillqay qhichwa simip kunkallankunata manapuni rikuchiptinmi, kunan pachataq qhichwa simipaq manañam llamk'achinchikchu.


text:
Qullaw pruwinsya
Qullaw pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Qullaw jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de El Collao) Piruw mama llaqtap Punu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Jilawi llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin qhapaq raymi killapi 1991 watapi, Alberto Fujimori Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Jisk'a Larqanku - Larqanku; Walla: Barroso walla
- Quchakuna: Lurisquta
- Mayukuna: Jilawi mayu
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa distritunmi kan:
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta indihina simikunatam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waru waru, Jilawi distritu
Kaypipas qhaway [llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t’inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qullaw pruwinsya.
- Municipalidad Provincial de El Collao
- Saywitu: Punu suyu
- Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)


text:
1.¿Qué es la Discriminación?
1.Imatak tsiknika kan
La discriminación constituye un acto que por su naturaleza es repudiable pues comprende toda exclusión, restricción o preferencia que se fundamenta en diferentes motivos, ya sean culturales, étnicos, generacionales, de género, clase, ideología política, entre otros, y que tiene por objeto o resultado afectar o menoscabar el reconocimiento, goce o ejercicio de los derechos humanos.
Tsinika ima llakikuna tiyashkamanta manyayachi, kichkiyachi, chikan chikan llakikunamanta rikurishkami kan, kawsaytarpuymanta, runa kashkamanta, mitapataymanta, kari warmi patay, llaktayyuyaymanta, shuktakkunamantapash piñaymi kan. Kay takaykunaka riksinata, kushiyayta, runapak hayñi pushaytami urayachin.
De acuerdo con la jurisprudencia de varios organismos internacionales, el principio de igualdad y no discriminación se encuentra en el ámbito del jus cogens, es decir, es parte de las normas de máxima jerarquía dentro del Derecho Internacional y, en consecuencia, es una norma con obligaciones vinculantes para todos los Estados sin excepción alguna.
Ista kamaywasikuna kamachiy yachaymanta rimashkawan rikushpaka, paykunaka paktapakta kallarita, mana tsikninata rikuchin, shinami jus cogens yachaypipash rikuchin, achiklla rimashpakarin, kay Derecho Internacional ukupi rikushpaka, tukuy ista Mamallaktakuna kimirichik kamachiykunata paktachinatami riman, mayhan Mamallaktapash mana sakirinachu nin.
2.¿Porqué la lucha contra la violencia y la discriminación es una prioridad?
2. Imamantatak takayta, tsiknita anchuchinkapa kallari ñakarina kan
El art. 66 de la Constitución Ecuatoriana reconoce y garantiza el derecho a la integridad personal y a una vida libre de violencia en los ámbitos público y privado a través de la adopción de medidas que prevengan, eliminen y sancionen toda forma de violencia “[…] en especial la ejercida contra las mujeres, niñas, niños y adolescentes, personas adultas mayores, personas con discapacidad y contra toda persona en situación de desventaja o vulnerabilidad […]”
Kay Ecuador llakta Mamakamachiypak 66 nikipi, tukuylla, shukpaklla karmakunapi runapak ukunta, kawsayta kishpiyrishkata charichun riksin, kaman. Tukuysami takayta harkana, pichana, wanachina tupukunata churashpa paktachinka “[…] ashtawankarin warmikunata, kari warmi wawakunata, imillakunata, yuyak runata, tisiku runata, mana ushak runata, urmashka runakunata takakta mana sakin […]”
La práctica de la discriminación reproduce estructuras desiguales de poder, de exclusión y de rechazo social a determinados grupos en razón de su condición o sus características. Por ello, incide negativamente en el goce del derecho a la integridad personal y del derecho a una vida libre de violencia.
Ushay, mana ushayka wallpakunata chikanyayta mirachin, huchay imakakkunaka tantari yuyaypilla waykakunataka chinkachin, shitapanpash kan. Pay runakunapak kawsayka hayñikunatami yaykuchishpa piñanakuyta mana mashkashpa kacharishkatapash munan.
3.¿Cuáles son los motivos y características que pueden suscitar actos discriminatorios y qué efectos generan?
3.Imamantatak imakakta chikanyaytaka hatarichin, imakakka imapak usharinaraykupash tukuna kanka.
Existen motivos que construyen y refuerzan la discriminación. La etnia, la edad, el sexo, la identidad de género, la identidad cultural, entre otros, son elementos subjetivos, propios e innatos de las personas que repercuten de manera ilegítima para que estas reciban un trato desigual, excluyente, restrictivo o preferencial en el acceso o ejercicio de sus derechos. Por otro lado, también hay factores como estado civil, idioma, religión, ideología, filiación política, pasado judicial, condición migratoria, estado de salud, etc., que se producen en el entorno social y que muchas veces dan lugar, igualmente de forma ilegítima, a que una persona sea discriminada.
Chikanyayka ima tikra sinchiyachik rurashpa tiyan. Kawsayka, watayukka, kikin kariwarmika, kikin runakawsayka, shuktakkupash, runayuyay nipakuna, kikin runakunapak mana imata chaskina chullay ushaypash kanchu. Karkushka shinami, paypak hayñikunataka mana amañarichun yaykuytapashmi kan, shuktak manyayka, kutichi yupay llaktasapishinami kan, apunchik shimimanta rimak, yuyay yachachina kan, kapakkamaypak, hayna kachun, uchay chaymiman, allikay Mamallakta, shuktakkunapash kan, wakakunataka achkakunapi llaktaykawsayta kun, mana pakta paktachu kanka, shuk runa ima chikanyanka.
La aplicación del principio de igualdad y no discriminación permite establecer relaciones de respeto en las cuales se garantiza a toda persona, comunidad, pueblo, nacionalidad o colectivo el goce de las mismas oportunidades. La distinción, exclusión, restricción o preferencia por cualquier condición permanente o temporal de las personas, comunidades, pueblos, nacionalidades o colectivos, configura un acto discriminatorio y genera diversos resultados. Así, por ejemplo, las prácticas o actos discriminatorios impiden que los derechos establecidos en la Constitución se materialicen y puedan ser realmente ejercidos por las y los titulares de los mismos quienes, además, ven afectado su proyecto de vida y menoscabada su dignidad. Por otra parte, se refuerzan las relaciones de desequilibrio y las estructuras injustas y desiguales en la sociedad.
Tukuy runakunaka alliman kachun nishpaka mana chikanyayka pakta ruraypash kallarimanta sumaychaytaka mahin kimirina, wiñarinapash kan. Shinallatak ayllullakta, llakta, paykunallapitak tukuy kawsaymarkakunaka kushi kachun ninka. Chikanka, karkunaka, mana yanapay runakunapak kunanllapak kana kanka. Shinallatak ayllullaktakuna, llaktakuna, tukuylla kawsaymarkakupa, shuk ruraykunaka wiñarikka tukushka kan. Shina, pikunatak llankayyachaytaka ruraykunatapash chikan yachan, Mamakamachikpimi hañi tiyashkataka kiyayta rikuytapash rurarishpa payllatatak ushanrinkapa kashka, ashtawan, kawsay wakllichiyta pakchina yuyayta wakllirishkatami shamuchunpash wakllirishka. Chay shuk pakmamanta, kawsayka pakta pakta na sinchi kimirika mana alli pachatapash allichin.
4.¿Por qué es importante este tema para la Defensoría del Pueblo?
4.Kay Defensoría Pueblo kamaywasiman imapaktak maymutsurik kan
En el Ecuador la discriminación se ha convertido en un hecho permanente desde la cotidianidad. Diferentes individuos y grupos han sido, y son, excluidos de espacios públicos y privados por sus características intrínsecas (etnia, sexo, edad, origen nacional, orientación sexual, estado de salud). Esta exclusión ilegítima configura, por una parte, la conculcación del derecho a la igualdad formal y material en su dimensión autónoma, y por otra, un obstáculo para el ejercicio pleno de otros derechos, especialmente respecto de aquellas personas y grupos que se encuentran en situaciones de desventaja y en consecuencia presentan mayor vulnerabilidad. Por tal razón, la Defensoría del Pueblo, DPE, ha establecido como eje de trabajo fundamental dentro de la Institución la lucha contra la discriminación y la violencia. Asimismo, la DPE, al ser la Institución Nacional de Derechos Humanos, tiene un mandato imperativo en dicha tarea conforme lo establecen los Principios de París al señalar como parte de sus atribuciones: “dar a conocer los derechos humanos y la lucha contra todas las formas de discriminación […]”.
Kay Ecuador llaktapika chikanyayka shuk wiñayllamantatak rurayta kanka. Tawka shukkunapash imalaya kanka, kunanpash, pacha runakunapak shukllaktapash imakaktaka shitashpa hichurishka (llaktaykawsay, kariwarmi, wiñaywata, sapi, sapiyachay, yukuwan kushkachin, allikay pacha) kan. Kay kamarayta mana kanchu, shuk pakmata kuk, paktay wakllika hayñimanta kamachiy pakitaka llukpipash kikinpushay chikanmi kan, shuktay raykupash, shuktay hayñikunapash shuk harkaykunami amañarikunaka rurarin, runa chayllatami ashtawan sumaychayllataka tawkatapash mana allita tarinkuna, imatukushkata yuyak wakllichikta rikuchin. Shinallatak, Defensoria Pueblo kamaywasimantaka, DPE, yanapaywasi ukupika kakyaypitimi tiksitaka charirayaktaka chikanyan piñanakuytapash llankay kan. Shinallatak, DPE kamaywasika, runakunapak hayñikuna hatun yanapaywasika kanka, París llakta kallarimanta kamachiwataka shuk llankayta charin, apuykunataka imashinatak rikuchin: “runakunapak hayñikunataka chikanyanta makanakushpa tukuykunawan riksichin[…]” .
El trabajo de la Defensoría del Pueblo en este eje se encuentra organizado a través de la Adjuntía de Derechos Humanos y de la Naturaleza, que lo articula mediante sus Direcciones Generales de Tutela, Política Pública y Educación e Investigación, todas con sus respectivas direcciones nacionales.
Kay Defensoría Pueblo kamaywasimantaka charirayak wankurishpami chakanapi llankayta Adjuntía Derechos Humanos Naturaleza kamaywasikunapash taripan, kay Direcciones Generales Tutela, Política Pública Educación Investigación, kamaywasikunaka tukuy hatun kuskakunapi paykunapakmi willaykunaka kan.
5.¿Cuáles derechos se relacionan con este Eje?
5. Mayhan hayñikunatak kay Charirayakwan kimirin
En la lucha contra la discriminación y la violencia se involucran varios derechos que deben ser garantizados y protegidos por parte del Estado, por ejemplo:
Mamallaktamanta chikanyay, piñanakunpash makanakuykunapi achka kayñikunata wawanchishkapash yaykurin kanakankapak kan, shina:
-Derecho a la vida digna
-Sumakkay kawsayta charina hayñi
-Derecho al libre desarrollo de la personalidad
-Runakay kacharishka wiñariyna hayñi
-Derecho a la identidad personal y cultural
-Runa kikinkayman, kawsaymanpash hayñi
-Derecho a la igualdad formal y material
-Kamachiypi, charishkapi paktakay hayñi
-Derecho a una vida libre de violencia
-Takaymanta kishpiyrishka kawsana hayñita
-Derecho al honor y al buen nombre
-Awkichita, alli shutita charina hayñi
-Derecho a la integridad personal
-Tukuy runakayta charina hayñi
-Derecho a la libertad el cual incluye la prohibición de la esclavitud, explotación, servidumbre y el tráfico y trata de seres humanos en todas sus formas.
-Mana watashka kana hayñita charina, kayman kishpiyrina yaykurin, kayka, purikkachaypash tukuy kawsay runakunapatapashmi paypak waypakuna kanka.
Adicionalmente, cabe señalar que la igualdad constituye un principio transversal, indispensable para la protección de todos los demás derechos. Así, estos no pueden ser menoscabados con el pretexto de motivos o características propias de sus titulares, sean éstas étnicas, económicas, culturales, sociales, entre otras. El principio de igualdad y no discriminación tiene un doble carácter por ser considerado además como un derecho autónomo, por ello, los Estados tienen la obligación inmediata y directa de abolir toda medida que implique discriminación. Este derecho no está sujeto a una aplicación o vigencia progresiva, por el contrario, el Estado siempre debe garantizar una igualdad de trato a todas las personas.
Yapaymanta, shuk pakta kallari ima chakatarita rikuchin, tukuy hayñikunata ashtawan mutsurita aymipak kan. Shina, paykunallapaktaka llukchishpa ima nisha kikinpakta chay alliraykukunata mana alli usharinata kanka, ayllukunapak kaykunaka kana kan, kullkikamayukkuna, runakawsaykuna, kawsaykuna, shuktakkunapashmi kanka. Chikanyay paktaytapash hayñi kikinpushaytaka shuk killkaykunata ashtawan munashpa charinami kan, payllatak, Mamallaktakunapakka kamayachikka ukta chaymantapash mulanataka chikanyanta tukuykunami charinka. Kay imak hayñikunataka purikuykunata shukman mana ñawparina kan. Churanakukkunami, tukuy runakunapakmi Mamallaktaka piwi wiñayta paktaykunataka kaykuna kan.
6.¿Cuáles son las principales instituciones estatales que tienen obligaciones directas en relación a este Eje?
6.Mayhan yanapak tantariykunatak chariraykkunataka chayman kamayachikunataka charina kan
Función Judicial:
Kay Función Judicial shinami kan:
-Fiscalía General del Estado
-Kay Fiscalía General Estado kamaywasi
-Defensoría Pública del Ecuador
-Kay Defensoría Pública Ecuador kamaywasi
-Unidades Judiciales de la Mujer y la Familia
-Kay Unidades Judiciales de la Mujer y la Familia kamaywasi
Función Ejecutiva:
Kay Función Ejecutiva kan:
-Ministerio de Educación
-Kay Ministerio de Educación Kamaywasi
-Ministerio de Salud
-Kay Ministerio de Salud Kamaywasi
-Secretaría de Comunicación
-Kay Secretaría de Comunicación Kamaywasi
-Ministerio del Interior
-Kay Ministerio del Interior kamaywasi
-Ministerio de Justicia, Derechos Humanos y Cultos
-Kay Ministerio de Justicia, Derechos Humanos y Cultos kamaywasi
-Secretaria Técnica de Discapacidades
-Kay Secretaria Técnica de Discapacidades kamaywasi
-Ministerio de Inclusión Económica y Social
-Kay Ministerio de Inclusión Económica y Social kamaywasi
Función de Transparencia y Control Social:
kay Función de Transparencia y Control Social kamaywasi:
– Consejo de Participación Ciudadana
– Kay Consejo de Participación Ciudadana kamaywasi
– SUPERCOM
– KAY SUPERCOM KAMAYWASI
Consejos Nacionales para la Igualdad:
Kay Consejos Nacionales para la Igualdad kamaywasi:
– De género
– Kay De género uku
– Intergeneracional
– Kay Intergeneracional uku
– De pueblos y nacionalidades
– Kay De pueblos y nacionalidades uku
– De discapacidades
– Kay De discapacidades uku
– De movilidad humana
– Kay De movilidad humana uku
Otras instancias:
Shuktak ukukuna:
– CORDICOM
– KAY CORDICOM KAMAYWASI
7.¿Cuál es la labor de la DPE alrededor de este Eje y por qué su trabajo se diferencia de la labor de otras instituciones?
7.Kay DPE yanapayka ima muyunti llankayta chariraykunata imanishpatapash paykunapak shuktak kamaywasikunamantaka llankankunatak kan.
La DPE es una instancia de protección complementaria, de educación y de incidencia para que las políticas públicas en la materia se implementen con un enfoque de derechos humanos. Además, se constituye en un ente de control de las entidades y organismos del sector público, y de las personas naturales o jurídicas del sector privado que prestan servicios o desarrollan actividades de interés público, en materia de tutela y protección de los derechos humanos.
Kay DPE kamaywasimantaka paktachik ñanka shuk imamanta paktachiyaymi kan, runakunapak hayñika runakunapak kapakkamayka churapayta yachaypi imachikpakpash churachun kan. Ashtawanpash, yanapaypak wasikuna rikuraypika kuska tantarikunapak kakkunaka shuk yanapaykunapakmi kan, runa munaykunaka llankaykunapi aynikunata shukllakunapak kuskapi mañachin, kamachishkakunaka runayakkunapakpash kan, runa ayma hayñikunaka kamachik kamaytapashmi kan.
8.¿Cuál es el alcance en el trabajo de cada área: incidencia, educación y tutela frente a este Eje?
8.Imashinatak sapan yachaykanchayta hatipana kan: Imachik, yachay, kamachiytapash tiksitaka charirayan
A nivel de Incidencia: En la Dirección General de Incidencia en Políticas Públicas se elaboran informes temáticos y documentos de ayuda para el pronunciamiento de las autoridades de la DPE en materia de igualdad y no discriminación; se determinan indicadores de discriminación en los medios de comunicación; se realiza el análisis de la normativa vigente, de proyectos de ley y de políticas públicas en materia de no discriminación para sugerir la creación o reforma de las mismas; y, se generan espacios de discusión y coordinación de acciones con colectivos y con organizaciones de sociedad civil para ubicar los nudos críticos de exclusión que sufren dichos grupos, todo lo cual incide positivamente en la tarea de erradicar la discriminación.
Imachikkunapak nikimanta: Dirección General Incidencia Políticas Publicas kamaywasi ruran, llankashkakunata ruran, killkashka pankakunatapash DPE apukkunaka willankuna, yanapankunapash. Patay imayaykunapi mana chikanyaykunapipash kan; kawpi uyarikunapi chikanyaytaka rikuchishpa tukurikuna kan; tupuk purikuytaka kuskitami ruran, kamachiy paktachina yuyaymantaka runa kapakkamaytaka chikayanatapash kayka mana kanachu, shinallatak kikin wiñariytaka allichinkapakpash kan; pash, tukuy pacha tukuykunapak ayñikunapak tantaripash tantarikunawan llakta sapsikunapash, wankurikuna mana rimaykunata llakirichun, tukuy chikanyaykunaka llankaykunataka allitami tukuchin.
A nivel de Tutela: Desde la Dirección General Tutelar se protege el derecho a la igualdad y no discriminación en el trámite de casos específicos en los que se presume la vulneración de los derechos humanos. A través de investigaciones defensoriales, vigilancias del debido proceso, gestiones oficiosas, visitas en situ y mediante el Mecanismo Nacional de Prevención de la Tortura, se observa y emiten recomendaciones referidas a la discriminación.
Kamachiy kamay nikimanta: kay Dirección General Tutelar kamaywasi paktakayta, chikanyaytapash Tukuy Alki Kamachik kamaymantaka hayñikunata aymankunami kan. Harkak taripakkunaka karkashka, chapashpa rurayñantaka huntachishka, minkay llankaykunata, Mecanismo Nacional Prevención Tortura kamaywasikunamanta rikuyta rimanakunpashmi, kawari chikanyaytaka payllapa minkaytaka willankapashmi kan.
Adicionalmente, se realiza el patrocinio de oficio o a petición de parte de las garantías jurisdiccionales en casos de discriminación. Cabe recalcar que algunos de los casos patrocinados han sido determinados como: paradigmáticos y han sentado jurisprudencia, constituyendo precedentes respecto de otros similares que pudieran presentarse.
Yapaymanta, chikanyan chutu kushkakunamanta kaynikunami tiyan, saywa– ukukunapi mañaykunataka rurarin. Wakinkunaka shinami kutin Karaykuna tiyakpika chimpapurashpa kamachiy yachaypash tiyarishka, shuktak ñawpa shinallatak ushana kakpika rurarinka.
A nivel de Educación: A través de la Dirección General de Educación e Investigación se promueven procesos educativos y de reflexión sobre la discriminación con la sociedad civil y con funcionarias y funcionarios públicos. Además, se produce material educativo, cajas de herramientas y documentación especializada, insumos que son destinados a la promoción de los derechos humanos de los diferentes grupos sociales, en especial respecto de aquellos que se encuentran en situación de vulnerabilidad frente a la discriminación.
Yachay paktarikpika: kay kari warmi tukuykunapak llankaykunapi runakunapak llakta sasipash kay Dirección General de Educación, shinallatak mashkaykunawan yachaykunata tarpushpa yuyarinkapak chay chikanyankunataka paktachin. Shinallatak, yachay pankakunata mirachishpa, hillay pankakunatapash rurashka, sapan wankurikunaman rurashpa kay yachaykunata riksichishpa hayñita runakunaman kushka, wañulankikunaman chikanyayta chimpapurashpa paykunamanka karashka.
9.¿Cómo aporta el eje de lucha contra la discriminación y la violencia a posicionar la misión y el trabajo de la DPE?
9.Imashinatak kushun chay makanakuykunata chikanyayta makaytapash DPE kamaywasimanta llankay ukupi rikuyta llankaykunapika kana kan.
Los casos y situaciones que se han abordado desde la DPE en temas de discriminación, sobre todo con relación a los medios de comunicación, han logrado generar espacios de debate social y posicionar a la DPE como instancia referente en temas de discriminación. En virtud de ello, la DPE, además, mantiene contacto con colectivos de grupos tradicionalmente marginados y participa permanentemente en la lucha de estos colectivos contra la discriminación.
Kay DPE kushkamanta chinkayaykuna hawa rimarishkakukunamanta shinapash rimarishkami, shinallatak uyarikunawanpashmi paykunawan willankapak kashka, DPE chinkayaykunataka allí ninkapa llapapachakunapi rimankapa nishpa churashka. Paykuna chaymanta, DPE kamaywasi, ashtawan, chikanyaykunataka tukuy wankuriykuna uniyachaykunapi makanakushpa kay wankurikunaka ayninakunapi wiñarishpa rimarin.
En síntesis, la DPE mientras orienta su trabajo a garantizar a las ciudadanas y ciudadanos el derecho a una vida libre de discriminación y violencia en el ámbito público y privado, también contribuye a la construcción de una cultura de paz en la sociedad.
Ashallapi, shukllapa runakanllakunaka DPE kamaywasikunamantaka kitillaktayukkunaka paykunapak hañikunata kawsayta llankayta kacharishka chikanyashkatami piñanakuykunatapash alli ninkapa kan, chaymantami runakuna kasikawsayta alli rurayta kushkakuna.


text:
Pedro de Betancur
Pedro de San José Betancur (* 21 ñiqin pawqar waray killapi 1626 watapi paqarisqa Vilaflor, Tenerife, Ispaña - † 25 ñiqin ayriway killapi 1731, Antigua Guatemala, Guatemala) huk kathuliku Santu karqan.[1]
24 ñiqin ayriway killapi Pedro de Betancur raymi p'unchawninmi.
Tayta: Amador Betancur; Mama: Ana García.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Referenciakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pedro de Betancur.
- Oraciones Beethlemitas
- Biografía de San Pedro de San José de Betancur
- Obras del Hermano Pedro
- Orígenes del Santo Hermano Pedro


text:
Pultumarka distritu
Pultumarka distritu (kastilla simipi: Distrito de Baños del Inca, ñawpa pacha Intipukyu) nisqaqa Piruwpi huk distritum, Kashamarka suyupi, Kashamarka pruwinsyapi. Kashamarka nisqamantaqa 8 km karum.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Rumi Tiyana (Santa Apolonia)
- Mayukuna: Chunta mayu
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chaypi kawsaq runakunaqa qhichwa simitam rimanku, ichaqa Kashamarka rimay kastilla simip ancha chikichasqanmi.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pultumarka distritupiqa Yanaqucha qhuyam tiyan.


text:
Jorge Basadre pruwinsya
Jorge Basadre pruwinsya (aymara simipi: Taqna jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Jorge Basadre) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Taqna suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Lukumpa llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 19 ñiqin ayriway killapi 1988 watapi, Alan García Umalliqmi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Kimsa distritunmi kan.
WakiLlamk'apuy
RunakunaLlamk'apuy
8 814
SimikunaLlamk'apuy
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
IñiyLlamk'apuy
Llaqtap amachana santunLlamk'apuy
- Tayta Lukumpa Kristu
Karu puriyLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t’inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jorge Basadre pruwinsya.
- Saywitu: Taqna suyu
- Municipalidad Provincial de Jorge Basadre


text:
Abebe Bikila
Abebe Bikila Demissie (amhara simi: አበበ ቢቂላ) sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin chakra yapuy killapi 1932 watapi paqarisqa Jato llaqtapi - 25 ñiqin kantaray killapi 1973 watapi wañusqa Adis Ababa llaqtapi), huk Itiwpya mama llaqtayuq kallpanakuyuq, karu kaq purinakunapim (Maraton).
Taytan: Bikila Demissie, Maman: Wudinesh Beneberu.
Warmi: Yewebdar Wolde-Giorgis (1960-1973).
- Apuwasinyuq pukllaykuna 1960 Roma
- Apuwasinyuq pukllaykuna 1964 Tokyo
- Apuwasinyuq pukllaykuna 1968 Mihiku.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2 Ulimpiku medallakuna (2 Qori) (1960 wan 1964)
- Qori Medalla - Apuwasinyuq pukllaykuna 1960 Roma.
- Qori Medalla - Apuwasinyuq pukllaykuna 1964 Tokyo.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Abebe Bikila.


text:
Pedro Rodríguez Ledesma
Pedro Eliezer Rodríguez Ledesma sutiyuq runaqa, icha "Pedro" (* 28 ñiqin anta situwa killapi 1987 watapi paqarisqa Arico llaqtapi - ), huk Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: , Mama:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(*) Incluyendo Ispaña quchu
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaypi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pedro Rodríguez Ledesma.
- Kastilla simipi


text:
Pinchikilla
Pinchikilla (kastilla simipi: electricidad) huk micha rikch'aqmi.
Pinchikillaqa chuqikunapi, k'illimsapipas (pinchikilla pusaq nisqa) purinmi. Anta yawirkakunapim purichinchik, antaqa lliwmanta aswan allin pinchikilla pusaq kaptinmi.
Pinchikillataqa k'anchanapaq (achkinapaq), kuyunapaq, q'uñinapaq (ahinata yanuypaq), karuyaripaq (yawirka rimaypaq) ankichiypaq (radyupaq) hukkunapaqpas llamk'achinchikmi.
Pinchikillataqa pinchikillachanakunapim (k'illimsa pinchikillachana, yaku pinchikillachana, iñuku huk'i pinchikillachana, inti pinchikillachana, wayra pinchikillachana) - ruranku.


text:
Henryk Sienkiewicz
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz sutiyuq runaqa, icha Litwos (* 5 ñiqin aymuray killapi 1846 watapi paqarisqa Wola Okrzejska llaqtapi - 15 ñiqin ayamarq'a killapi 1916 watapi wañusqa Vevey llaqtapi), huk Pulunya mama llaqtayuq willay kamayuq wan qillqaq runam.
1905 watapis simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.
Taytan: Józef Sienkiewicz (1813–96); Maman: Stefania Cieciszowska (1820–73).
Warmi: Maria Szetkiewicz.
Churinkuna: (2) Henryk Józef (1882–1959) wan Jadwiga Maria (1883–1969).
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Quo Vadis
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1905 - Nobel Suñay.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Henryk Sienkiewicz.


text:
Daniel Estrada
Daniel Estrada Pérez sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin qhulla puquy killapi 1947 watapi paqarisqa Qusqu llaqtapi - † 23 ñiqin pawqar waray killapi 2003 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu Taripay amachaqm wan pulitikupas karqan.
Qusqupi Mama llaqta San Antonio Abad Yachay Sunturpim yachaqarqan.
1972 watapis abugadu tukurqan, llamk'aqkunap tantanakuyninkunata amachaspa. 1979 Qusqu llaqtapi runakunap hayñinkunata amachaq abugadukunap pusaqnin akllasqa tukurqan.
1983 watapim Qusqup kurakan akllasqa tukurqan, 1989, 1993 watapi huk kuti akllasqa kaspa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturpa yanapaqninsi karqan. Qusqu llaqtap tukri sutinta kastilla simipi "Cusco" nisqamanta QSHKS qillqaypi hina "Qosqo" nisqaman t'ikraptin, Daniel Estradata Qosqoruna nispa suticharqanku.
1995 watapiqa Estradata kunrisistas akllarqanku. 2002 watamanta pacha Unión por el Perú nisqa partidup kunrististan karqan.
2003 watapim apanqaramanta wañurqan.


text:
Vaupés suyu
Vaupés suyu nisqaqa (kastilla simipi: Departamento del Vaupés) Kulumbya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Mitú llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Departamento p'unchaw kamasqa 18 ñiqin chakra yapuy killapi 1991 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Vaupés suyu: 6 munisipyukuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Vaupés suyu.
- Uficial qillqa web Vaupés Gubirnasyun (kastilla simipi)
- Informacion ambiental de la Amazonia colombiana
- Se evita catastrofe ambiental en el Vaupés colombiano


text:
Wp/qug/Yaku
Yakuka (H2O) shuk iñiwami kan. Yakuka kimsa samikunapi tukunata ushan :
- Chiri kakpika, payka rasumi kan,
- Ashtawan kunuk kakpika, payka samaymi tukun
- Mana ashtawan chiri, mana ashtawan kunuk kakpika, payka yakumi kan.
Mamakucha manyakunapi, yakuka 0°C sinchiyarin, 100°C samaymi tukun. Ashtawan hawami kakpika, yakuka ashtawan utiyami samayta tukun, shinallatak Quito llaktapi (2760m) 90.7°C kunuk kakpika samayta tukun, Chimborazo rasu hawapi (6350m) 79°C kunuk kakpika samayta tukun[1].
Kawsaypak, yakuka kapakmi kan : tukuy kawsak kaykunaka yakuta mutsun, yurakunaka, wiwakunakapash. Mishki yakupi, mamakucha yakupipash challwakunaka, yaku wirakunatapashmi kawsan, allpapi kawsak wiwakunaka shinallatakmi yakuta mutsun.


text:
Florida pruwinsya
Florida pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Florida) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Samaypata llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Amboró mamallaqta parki
- Urqukuna:
- Mayukuna: Cuevas mayu - Qirusillas mayu
- Quchakuna: Ariq qucha
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa munisipyunmi kan:
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Florida pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Samaypata pukara: 1998 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
- Amboró mamallaqta parki


text:
Ban Ki-moon
Ban Ki-moon (Hangul: 반기문; hanja: 潘基文) sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin inti raymi killapi 1944 watapi paqarisqa Eumseong-gunpi - ), huk Tayhan mama llaqtayuq pulitikumi wan diplumatiqu qarqan.
2004 watamanta 2006 watakama Tayhan Republika Hawa ministru.
2007 watamanta 2016 watakama Huñusqa Nasyunkunap huk Sapsi Qillqakamayuqninmi karqan.
Warmi: Yoo Soon-taek
Churinkuna: (3) Seon-yong (1972), Woo-hyun (1974) wan Hyun-hee (1976).
Alma materː Mama Llaqtap Siul Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ban Ki-moon.
- Sapsi Sikritaryuninmi Ban Ki-moon- Runa llahtah wawankunamanta rimarin


text:
Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy
Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy
Ñawpaqmantan kay willakuy kan. Ñawpa watas tawa wawqikuna kasqaku, paykunaqa: Ayar Kachi, Ayar Uchu, Ayar Awqa, Ayar Manku nisqa kasqaku. Sapanka wawqikunas kaq warmillayuqtaq kasqaku, paykunaqa: Mama Waku, Mama Kuru, Mama Rawk’a, Mama Uqllu nisqa sutiyuq kasqaku.
Hukninkaq, Ayar Kachi sutiyuq wayqinkus, aswan kallpasapa runa kasqa, huk warak'allawansi urqukunata thuñichiq. Chayta rikuspas wawqinkuna chiqnikusqaku, mana rikuytapas atiqchu kasqaku.
Huk p'unchawsi wakin wawqinkuna, Ayar Kachitaqa mach'aypi wichq'arqapunku. Chayta ruraspas kimsantin wawqikunaqa ripuqku. Wanakawrimansi chayasqaku. Chaypis huk k'uychi rikhurisqa.
Ayar Uchu wawqis ñawparqusqa, chayllapis huk hatun wak’a rumiman tukurqapusqa. Chaypitaqsi Ayar Mankuta nisqa "Sutiykita Manku Qhapaqman t'ikray" nispa.
Iskaynin wawqikuna, tawa warmintin ripusqaku, chaysi Qusquman chayarqusqaku. Ayar Awqas ñawparqusqa, wakin qhawachkaptinsi, paypas huk rumiman tukurqapullasqataq.
Sapallansi Manku Qhapaqqa tawa warmintin qipasqa. Mama Wakus aswan mana manchakuq, allin amachakuq kasqa.
Qusquman chayarquptinkus Manku Qhapaq quri tawnata allpapi chinkaykachisqa. Chaypi tiyaq runapas Mama Wakuta rikuspas manchakuymanta ayqikusqaku. Chaypis Qusquta kamarqanku.


text:
Luis Calvo pruwinsya
Luis Calvo pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Luis Calvo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqichaka suyupi. Uma llaqtanqa Muyupampa (Villa Vaca Guzmán) llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam Waraniyi runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Luis Calvo pruwinsyapiqa kastilla, waraniyi, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:


text:
Olof Palme
Sven Olof Joachim Palme ( * 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1927 watapi paqarisqa Stockholm llaqtapi - 28 ñiqin hatun puquy killapi 1986 watapi paqarisqa Stockholm llaqtapi). Suwidsuyu mama llaqta pulitiku wan Uma kamayuq.
1982 watamanta 1986 watakama wan 1969 watamanta 1976 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Uma kamayuqnin karqan.
1967 watamanta 1969 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Yachachiy ministrunin karqan.
Tayta: ; Mama: Freiin von Knieriem
Ñawpaq warmi: Lisbet Palme
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Olof Palme.


text:
Hunan pruwinsya
Hunan pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Hunan, chun simipi: 湖南, phinyimpi: Húnán, machu: Honan, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Changsha llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
14 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mao Zedong Umalliq.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 66 980 runakuna.
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hunan pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Hunan saywitu (inlish simipi)
- Hebei en el China Internet Information Center (inlish simipi)
- Hunan (ksstilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika
[[Katiguriya:Hunan pruwinsya| ]


text:
Yawar phista
Yawar phista nisqaqa Antikunapi huk ayllu llaqtakunapi phistasqan turu pukllaymi. Chay yawar phistapaqqa kunturta chakuspa chay kunturta turuman watanku, maqanakunapaq.
Wirrinatu Piruwpi, Kastilla Kamachiy pachapiñas chay phistataqa ruraq karqan, asindadu piyunkunata saruptin. Turuqa ispañulkunap uywan kaptinsi, indihinakunap kunturninsi paywan maqanakurqan, ispañul awqakunaman hinas.
José María Arguedas chay phistamantaqa Yawar fiesta nisqa kawsay rikch'anpim willakun. Kunan pacha chay yawar phistaqa yaqa qunqasqañam.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Turu Puxkllay, Quyllurki, Kutawanbas llahtakunapi, yachay.com.pe (Turu pukllay, Quyllurki, Qutapampa llaqtakunapi)
- Quechua - Runasimi del MNC (Clodoaldo Soto Ruizpa qillqasqan), p. 62: Capítulo 16, Turu Pukllay. Wayllaypim turu pukllay kanqa.


text:
San Markus listritu (Anqash)
San Markus listritu (kastilla simipi: Distrito de San Marcos) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa San Markus llaqtam.
Maymanta pachan sutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Unay pachan sutin kasqa Allawka Pinku; chay nin allawka = lado derecho, pinku = techo, parte superior. Chay suti kan chakrat rantikur, qur qillqankupi. Pinku hatun ayllu runakunas sumaq chaskiyanku inkakunata, chay nin Inka Qarsilasu Wiqa, huk hatun ayllukunawan maqananku.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Warmichillashqa (Huarmichillashga) (+4.800 m)
- Quchakuna: Anta Mina qucha - Q'anrash qucha - Ninaqucha - Wachuqucha
- Mayukuna: Musna mayu
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pillicha mama, Pilarpa pallanin. (Virgen Peregrina).


text:
Martin Van Buren
Martin Van Buren sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1782 watapi paqarisqa Kinderhook llaqtapi - † 24 ñiqin anta situwa killapi 1862 watapi wañusqa Kinderhook llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runas karqan, umalliqnin (1837 watamanta 1841 watakama), ñawpaq Dimokratiku Partidupi kaq umalliqsi.
Yaya: Abraham Van Buren (1737–1817); Mama: Maria Van Alen (Hoes).
Alma mater:
1829 watamanta ñawpaq kuti New York suyu Kamachiq runa.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Martin Van Buren.


text:
Luis Álvarez Torres
Luis Álvarez Torres sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1913 watapi paqarisqa Ariqipa llaqtapi - 17 ñiqin ayamarq'a killapi 1995 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtaq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.
Tayta: Álvarez ; Mama: Torres.
Warmi:
Churinkuna:
Aranway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Collacocha
- El reino sobre las tumbas
- Como vienen, se van
- La muerte de Atahualpa
- La sequía
- Cruce sobre el Niágara
- El virrey y la actriz
Ñawikaruy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Simplemente María (Piruw, 1969).
- Natacha (1970)
- La casa de enfrente (1985)
- El hombre que debe morir (1989)
Kuyu walltay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- IMDb (Kastilla simipi)


text:
Wakllanwata
Wakllanwata nisqaqa kalindaryupi 366 p'unchawniyuq watam, manam 365 p'unchawllayuqchu. Griguryanu kalindaryup wakllanwatanpi hatun puquy killa 29 p'unchawniyuqmi, wakin watankunapitaq 28 p'unchawniyuqmi. Wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Huk trupiku wataqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa wakllanwatam.
365,25 chaylla p'unchawniyuq hulyanu kalindaryupi hina griguryanu kalindaryupiqa llapa tawawan hunt'a rakinalla wataqa wakllanwatam, ahinataq 2004, 2008, 2012. Mana hulyanu hinataq griguryanu kalindaryupi pachak hunt'a rakinalla watakunaqa manam wakllanwatachu, tawa pachak hunt'a rakinalla watakunataq wakllanwatam. Chayrayku kay watakunaqa manam wakllanwatachu: 1700, 1800, 1900, 2100 - kaykunataq wakllanwatam: 1600, 2000, 2400.


text:
Sebastián de Belalcázar
Sebastián de Belalcázar sutiyuq runaqa (1480 watapi paqarisqa Belalcázar llaqtapi, Ispañapi; 1551 watapi wañusqa Cartagena llaqtapi, kunan Kulumbyapi) huk ispañul kunkistadurmi karqan. Belalcázarqa Dariyin (Darién) llaqtaman rirqan 1514 watapi, chaypi kapitanmi karqan. Francisco Hernández de Córdoba sutiyuq maqanakuqkunata pusaqwan Nikarawa mamallaqtamanmi rirqan, chaypi León llaqtap alkalden akllasqam karqan 1524 watapi. 1532 watapiqa Francisco Pizarrowan Piruw mamallaqtamanmi rirqan, Tawantinsuyuta atinapaq. Atawallpa wañuchisqaña karqaptin, Belalcázar chinchamanmi rirqan. Chaypi kaq Kitu mamallaqtata atirqaspa Rumiñawi sutiyuq awqaq pusaqtam wañuchirqan.
Chay qhipataq musuqmantam chinchaman rirqan, urin Kulumbyata atinapaq. Wayakil, Neiva, Popayán llaqtakunatam kamarirqan. Hinapas chay watakunapi Awya Yalapi, Ikwadur, Kulumbya suyukunapi achka runakunam Belalcázarrayku wañurqan, unquymanta, yarqaymanta, maqanakuymanta. 1540 watamanta 1551 watakama Carlos V Riyqa payta urin Kulumbyap hatun pusaqnin nirqanmi. 1551 watapi Ispaña mamallaqtaman kutimuchkaspa manaraq kutimurqaspa Belalcázar Cartagena llaqtapi wañurqan.


text:
Qinti distritu
Qinti distritu (kastilla simipi: Distrito de San Lorenzo de Quinti) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Lima suyupi , Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qinti llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Paryaqaqa - Qullqip'ukru
- Quchakuna: Chuspiqucha - Paryachaka qucha - Pitiqucha - Qullqip'ukru qucha
- Mayukuna:
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Antankallu phaqchakuna
- Antikuna q'asa
- Chawpi Walla (Piruw)
- Jitpa walla
- Palakala phaqchakuna
- Paryaqaqa
- Paryaqaqa walla


text:
Ch'illa sirk'a
Ch'illa sirk'a (Vena) nisqaqa yawarta hawamanta sunquman pusaq sirk'am, pisilla ñit'iyniyuq yawarniyuq.
Aslla yawar ñit'iyraykum kay tawna sirk'a pirqankunaqa tawna sirk'apmanta aswan ñañullam, manam sinchi aychayuqchu. Ch'illa sirk'aqa sirk'a llapllayuqmi, yawar mana hawan kutimunanpaq, sunqullaman purinanpaq.
Kurkupi yawrikunaman pusaq ch'illa sirk'api yana yawar nisqaqa chimlasaysapam (CO2), surq'anman pusaq surq'an ch'illa sirk'apitaq puka yawar nisqa wayaysapa (chhuhusapam, O2) yawarmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ch'illa sirk'a.


text:
Daniel Radcliffe
Daniel Jacob Radcliffe (23 ñiqin anta situwa killapi 1989 watapi paqarisqa Fulham barriyupi, London llaqtapi) sutiyuq runaqa huk aranway pukllaqmi, kuyu walltaypi pukllaqmi, inlish runam.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Hollywood llaqtapi Harry Pottermanta pusaq pilikulapi Harry Pottertam pukllarqan.
Pilikulankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Harry Potter (pusaqnintin pilikula)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Daniel Radcliffe.


text:
Carlos Antonio Mendoza
Carlos Antonio Mendoza sutiyuq runaqa, (* 31 ñiqin kantaray killapi 1856 watapi paqarisqa Panama llaqta llaqtapi - 13 ñiqin hatun puquy killapi 1916 watapi wañusqa Panama llaqtapi). Panama mama llaqta willay kamayuq wan pulitiku qarqan.
1910 wata ñawpaq kuti Panamapa Umalliqnin karqan.
Taytan:
Mama: .
Ñawpaq warmi: Rita Barsallo.
Churinkuna: Josefa María, Carlos Ernesto, Ernestina Carlota, Juan Antonio, Silvia Rosa wan María Isabel.
Yachaywasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Carlos Antonio Mendoza.


text:
Osborne Reynolds
Osborne Reynolds sutiyuq runaqa (23 ñiqin hatun puquy killapi 1842 watapi paqarisqa Belfast llaqtapi - 21 ñiqin hatun puquy killapi 1912 watapi wa̪ñusqa Watchet llaqtapi) huk Chinchay Ilanda mama llaqtayuq Pachaykamay yachaq wan allwiya kamayuqmi qarqan.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Osborne Reynolds.