text:
Lección 9
Familiacuna cushilla causangapajca ¿imatataj rurana can?
1. ¿Imamantataj leypi mandashca shina cazarana can?
Bibliapi tiyaj alli huillaicunaca “cushi Dios” Jehovamantami shamun (1 Timoteo 1:
Shuj c’ari shuj huarmi cazarashpaca, huañungacama cushilla causachunmi Diosca munan. Cusa huarmipuralla c’uyanacuchunmi Diosca munan (Hebreos 13:4). Diosca cusata o huarmita shitachun o divorciarichunca mana munanchu (Malaquías 2:
2. Cusa huarmica ¿ima shinataj causana can?
Jehová Diosca c’arita huarmitaca paicunapura ayudanacushpa causachunmi rurarca (Génesis 2:18). Cusaca familiapaj uma cashcamantami familiata mantinina, Diosmantapish yachachina can. Huarmita c’uyashcamantaca imapipish ayudanami can. Cusa huarmica paicunapura c’uyanacushpami respetota ricuchina can. Ishquindij juchayujcuna cashcamantami, cushilla causangapajca perdonanata yachana can. Efesios 4:
3. Llaquicunata charishpaca ¿cusa huarmica ch’icanyanachu can?
Cusa huarmi llaquicunata charishpaca, ishquindijmantami c’uyaihuan parlanacuna can (1 Corintios 13:
4. Diosca ¿imatataj huahuacunapaj munan?
Huahuacuna cushilla causachunmi Diosca munan. Chaimantami cushilla causangapaj imata ruranata yachachin. Shinallataj yaya mama yachashcata, yaya mamapaj experienciamanta yachachunmi munan (Colosenses 3:
5. Huahuacuna cushilla causachunca ¿imatataj yaya mamacunaca rurana can?
Yaya mamaca maipi causanata, micunata, churanatami huahuacunaman cuna can (1 Timoteo 5:8). Shinallataj Diosta c’uyanata, ‘Diospaj Shimitami’ huahuacunaman yachachina can (Efesios 6:4, Biblia en Quichua Cañar, 2010). Chashna rurajpica huahuacunaca alli yuyaicunatami charinga. Yaya mama Diosta c’uyajta ricushpaca, huahuacunapish Diosta c’uyangami. Deuteronomio 6:
Alli ruraicunamanta cushichichun, allimi rurashcangui nichunmi huahuacunaca minishtin. Huaquinpica jatun llaquicunapi ama urmachunmi huahuacunata cunana o rimana canchij (Proverbios 22:15). Shinapish mana maipish cachun rimanachu canchij. Colosenses 3:
Yaya mamacunata, huahuacunata ayudangapajca testigo de Jehovacunaca Bibliamanta yachachij tauca librocunatami llujshichishca. Salmo 19:
Ashtahuan yachangapaj
Cusandij huarmindij cushilla causangapajca Diosta mashcaichij
Cusandij huarmindij alli causangapajca ishqui alli tapuicunami ayudai tucun.
¿Pˈiñanacuicuna tiyajpica imatataj rurana cangui?
Pˈiñanacuicunata allichishpaca cushillami causangui mana cashpaca llaquillami causangui.
¿Familia ucupi cushilla causangapajca imatataj rurana canchij?
Jesusmi cusacuna, huarmicuna, yaya mamacuna, huahuacunapish ima shina cˈuyanacuna cashcata yachachirca. ¿Jesusmantaca imatataj yachai tucunchij?


c: text/html

text:
Wañuy
Wañuy nisqaqa kawsaypa puchukayninmi. Tukuy yurakunap, uywakunap, runakunappas wañunanmi.
Wañuywanqa kurku ayam tukukun.
Chanin yachaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wañuywanqa, imaypis, maychaupis, paqtallam puriikantsik.
- Wañuyqam piimaypaq: wamrapaqpis, yashqapaqpis; llullupaqpis, chakwaspaqpis, aukispaqpis.
- Wañunqantsik patsa chaamuptinqam, may tsaychaupis, imaykanaupis wañukuntsik.
- Manaraq wañushaq nirchi lluta kawakuntsik.
- Chakwaswan aukisqam puñuyninchau wañuyta yachakuyan. Tsaymi imaypis puñukuyanlla.
- Llapantsikpis wañuqllapaqmi kantsik. Piraq mana?
- Mana alli ruraqllam wañuyta mantsan.
- Hukllam wañuy.
- Wañuytaqa pipis maypis manam yachatsikuntsu; tsaymi kikintsik wañuyta yachakuntsik.
- Imayka aykayka wañuqta rikarmi wañuyta yachakuntisk.
- Ayakunaqam imaypis taaparaykayamantsik.
- Imapis mana alli kaptinqam ayantsikkunaman kamakuntsik, qayakuntsik. Paykunaqam, nuqantsiknau, aylluntsikta kuyayan.
- Ayakunapis llakinqantsikta, kuyanqantsikta musyayaananpaqmi mikuyta paykunapaq churakuntsik.
- Llutalla kawakurmi ayantsikta qarpuntsik.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Luis Enrique Cachiguango, Proredvi: Wañuymanta
- Francisco Carranza Romero: El mundo de los muertos en la concepción quechua (kastilla simipi)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk Sinchawkam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
Piruwqa sapan llaqtam, umalliqniyuq, Qurinaka nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.
Wichay larumanta Ikwadur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.
Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsia Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
- Urqukuna: Shuyturahu - Awsanqati - Sallqantay - Saksarayuq - Shaprarahu - Waskaran - Yerupaja - - Wallakuna
- Ariqkuna: Ampay - Chhachani - Chupiqiña - Hamp'atu urqu - Misti urqu
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Chinchayqucha - Pallqaqucha - Aqupiya qucha Chuqllu qucha - Lankilayu - Parinaqucha - Pumaqanchi qucha - Qunuqucha - Salinas qucha - Siwinaqucha
- Mayukuna: Amarumayu - Apurimaq - Huchusuma mayu - Mantaru- Marañun - Mayutata - Pampas mayu - Putumayu - Rimaq mayu - Santa mayu - Tampu mayu - Tumpis mayu - Ukayali - Willkamayu
- Wat'akuna: Chincha wat'akunakuna - Ballestas wat'akuna - Yuraqwat'a - Titiqaqa wat'a - Amantani - Intika - Uru wat'akuna
- Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Alto Purús mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Cerros de Amotape mamallaqta parki - Cordillera Azul mamallaqta parki - Cutervo mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Paraqas mamallaqta parki - Tinku Mariya mamallaqta parki - Utishi mamallaqta parki - Waskaran mamallaqta parki - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tropikal chiriqunuy:
Paraymit'a
Chirapakuna
Altu pachakuna
Transisiwnpa
- Qhichwa-qunuy chiriqunuy:
- Pampap chiriqunuy:
Qullaw Urquwan
- Rit'ipa chiriqunuy:
Altu Urqukuna
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- kuntur - tunki - wik'uña - chinchilla - charapa - tiwrun - khillaychuki challwa - chuqi challwa - samanna - pinwinu - quwi - añas - yukra - wisk'acha - mach'aqway - wakamayu - luru - puma - paqucha - wanaku - llama - suwaq'ara - uturunku
Llaqta pusanapaq rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dimukrasya
- Nisqalla Dimukratiya (Democracia nominal), 1824 – 1895
- Qullqisapallap Dimukratiyan (Democracia censataria), 1895 - 1930
- Qharikunap Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia masculina alfabeta), 1931 - 1955
- Chaqrusqa Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia mixta alfabeta), 1956 – 1978
- Sapsi Dimukratiya (Democracia Universal), 1979 watamanta kunankama
- Sananchakuna: Unancha - Wallqanqa - Llaqta taki - Huk sananchakuna:
- Suti
- Suti: Virú ---> Pirú ---> Perú (kastilla simipi) ---> Piruw (qhichwa simipi)
- Tukri sutin: República Peruana (Piruwki Sapan Llaqta) [1821 - 1950] ---> República del Perú (Piruw Sapan Llaqta Republikan) [1950 watamanta kunankama]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa askha runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyanku, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (tukri simi hina llamk'achisqa): 16 000 000 rimaq
- Qhichwa simi: 8 000 000 rimaq
- Aymara simi: 500 000 rimaq
- Awahun simi: 45 000 rimaq
- Ashaninka simi: 40 000 rimaq
- Machiqinqa simi: 10 000 rimaq
- Haqaru simi: 3 000 rimaq
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
(Pukyu: [1])
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristiyanu iñiy
- Tawantinsuyu iñiy, kathuliku kristiyanu iñiywan chaqrusqa
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lima 8 500 000 tiyaq
- Ariqipa 850 000 tiyaq
- Truhillu 790 000 tiyaq
- Piwra 315 000 tiyaq
- Qusqu 300 000 tiyaq
- Hullaqa 208 553 tiyaq
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kañinakuna: Sol de plata, Libra peruana, Sol de Oro, Inti, Nuevo Sol
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqakuna - Qillqaqkuna
- (Apu) Ollantay (aranwa)
- Waman Puma de Ayala (* 1534 ? (1550 ?) - † c. 1615)
- Inka Garcilaso de la Vega (1539 – 1616)
- César Vallejo (1892 - 1938)
- José María Arguedas (1911 - 1969)
- Julio Ramón Ribeyro (1929 – 1994)
- Mario Vargas Llosa (* 1936)
Taki kapchiy
- Ima Sumaq, Juan Diego Flórez, Felipe Pinglo Alva, Chabuca Granda, Tania Libertad, Jesús Vásquez, Arturo Cavero, Eva Ayllón, Dina Páucar Valverde, Sonia Morales, Delfin Garay, Uchpa, Shapis, Grupo 5, Gianmarco, Susana Baca (takiq, Grammy 2002)
Tusuy
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
-
-
Kuntur, Qullqa qhichwa hawanpi phawaq
-
Inka Garcilaso de la Vega wallqanqa
-
-
Mawk'a wasi pampa, Chan Chan
-
-
-
-
-
-
-
-
Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi Ayakuchu suyupi
-
-
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panamirikana ñan
- Khillayñan: 3.462 km
- ñankuna: 72.900 km
- 254 antanka pampa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Piruw.
- www.congreso.gob.pe - Rimana Wasimanta
- www.congreso.gob.pe / Perú Suyu Hatun Kamay Pirwa 1993
- Peru: Huk Ñeqen Ekolohika kallpayoq Pacha
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (kastilla simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (aymara simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (ashaninka simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (awahun simipi widyum)
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)


text:
Kay martes tutamanta, prefectura marka kamachik hillaykuna “mantenimiento vial” ñan llakaykunawan kallarirkami, chunka ayllu llakta – Ignacio Flores kitillipi “Zona Oriental”.
Luis Alfonso Shingon, Palopo Mirador ayllu llaktata pushak rimarkami, pasashka puncha markapak apuk mirariskami kay ñankunata allichispa sakinkapak; rimarishkashina, kunan puncha ña prefectura maquinarias hillaykunata kaypi charinchik shuk excavadora, motoniveladora, volquetas, rodillo y tanquero de agua; “ñukanchik churanakanchik material pétreo, shinallatik minka llankaykunawanpash katishun” nirkami.
Kay uchilla ayllu llakta ñankunata allichispa sakinka Moitanda, Jilingua Grande, Jilingua Chico, Palopo Mirador, Palopo Contadero, Palopo Centro Grande, shukti ayllu llakta ñankunawan..
Markapak pushak mashi, Jorge Guamán Coronel, nirkami kaypi rimarishkashina maquinaria hillaykunata sakinchik, amalla shukti ayllu llaktakunapi shina rikurichun, “hillaykunata wakllichiskakunami shukti ayllu llaktakunapi”, mañanchikmi ranti ranti makikushpa sumak ñankunatak sakinkapak.
Kay ayllullaktamanta tawka murukunami katuna pampaman llukshishkakuna.


text:
Taita Diosmanda Ali Villaigucuna
Ali villaigucunaca ¿imata can? Ali villaigucunata yachanaca ¿imamandata minishtirin? Cai folletopimi cai tapuicunamanda yachachin.
Cai folletoca ¿imapata ayudanga?
Bibliamanda yachajuchunmi ayudanga. Cada párrafo urapica Bibliapa textocunami ricurin. Chai textocunaca párrafo callaripi ashtahuan yanalla letrahuan escribishca tapuicunapa respuestata yachachunmi ayudanga.
Ali villaigucunaca ¿imata can?
Taita Dios cushca ali villaigucuna ima cashcata, imamanda yachajuna minishtirishca cashcatapash ricupai.
Diosca ¿pita can?
¿Diosca shutita charinllu? ¿Diosca ñucanchita juyanllu?
Ali villaigucunaca ¿Diosmandapachachu shamun?
Biblia Diospa Shimi cajtaca ¿imamandata yachanchi?
Jesusca ¿pita can?
Jesús imamanda huañushcata, imamanda Alpaman shamushcata, ñucanchita salvangapaj imata rurashcata, cunan punllacunapi imata rurajujta yachajupai
¿Imatata Diosca cai Alpahuan ruranga?
Bibliapica cai Alpata Dios imapa rurashcata, llaquicuna imashina tucurinata, cai Alpa ima tucunata, Alpapi picunalla causana cashcatami yachachijun.
Huañushca jipaca ¿imata tucunchi?
Huañushpaca ¿imata tucunchi? ¿Ñucanchi huañushca familiacunata cutin ricushunlla?
Diospa Reinoca ¿imata can?
¿Diospa Reinopica pita mandanga? ¿Diospa Reinoca imatata ruranga?
Diosca ¿imamandata llaquicuna tiachun saquishca?
¿Imashinata llaquicunaca tiai callarirca? Diosca ¿imamandata llaquicuna tiachun saquishca? ¿Llaquicunaca tucuringacha?
Familiacunaca ¿imashinata cushilla causai ushan?
Jehová Diosca familiacuna cushilla causachunmi munan. Cusacunaman, huarmicunaman, taitamamacunaman, huahuacunaman Biblia imata mandajta yachajupai.
Ali religiondaca ¿imashinata rijsi ushanchi?
Diosca ¿maijan religiondata alicachin? Taita Diosta ali catijcunata, ali religiondapash rijsichunmi Jesusca 5 yuyaicunata yachachirca.
Diospa mandashcacunaca ¿imashinata ayudan?
Jesusca imamanda ayudachun minishtishcata, Bibliapi ishcai ali ayudacuna tiashcatami yachachishpa saquirca.
¿Imashinata Diospa amigo caita ushanchi?
¿Tucui mañashcacunatachu Diosca uyan? ¿Imashinata mañana canchi? ¿Diospa amigo cangapaca maimanda rina canchi?
Panda religionhuanga ¿imata pasanga?
¿Imahurapash tucui gentecuna tandanajushpa shujlla Diosta adorangachu?
Jesusta catijcunaca ¿imamandata organizado cana can?
Bibliami Diosta ali catijcuna imata rurana cashcata yachachijun.
Bibliamanda yachajunataca ¿imamandata na saquina cangui?
Taita Diosmanda, Bibliapi ashtahuan yachajushpaca ¿imashinata shucunata ayudai ushapangui?¿Ima oportunidadtata charingui?


text:
Sandro Botticelli
Sandro Botticelli (Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi) sutiyuq runaqa ( 1 ñiqin pawqar waray killapi 1445 watapi paqarisqa Firenze llaqtapi - 17 ñiqin aymuray killapi 1510 watapi wañusqa Firenze llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.
Taytaː Mariano di Vanni di Amedeo Filipepi, Mamaː Smeralda.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sandro Botticelli.


text:
Limaq
Lima icha Limaq icha Rimaq (Lima < Limaq < Rimaq) llaqtaqa Piruw mama llaqtap Lima llaqta suyupas uma llaqtanmi. Chaypiqa qanchis hunu runakunam kawsanku. Francisco Pizarro llaqtataqa 1535 watapim kamarirqan. 1687 watapiqa hatun pacha kuyuymi llaqtataqa waqllichirqan.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1535 watapi "Ciudad de los Reyes" sutipaq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Katidral
- San Franciscu inlisya
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachay sunturkuna:
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Limaq.
- Lima llaqtap paqarisqanmanta


text:
Chiqaluwa
Chiqaluwa (QSHKS qillqaypi: Cheqaluwa), Pi icha π nisqaqa huk huchham, ≈ 3,1416 ñiqpi.
Kayninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sut'ichakukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Euklidis sutiyuq runas ñawpaq karqan pichus yuyaykurqan raqtawan rakisqa iruru muyuwan sinchikama chaniyuq kayta. Kaymi huk sut'ichakunkuna:
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup iruru muyun rakisqa raqtanwan.
- Chiqaluwaqa sinchikama chaniyuq kaq p'allta muyup hallka k'iti k'ancharnin rakisqa illwanpa t'asrap hallka k'iti k'ancharninwan.


text:
LECCIÓN 4
Jesusca ¿pitan?
1. Jesusca ¿maibita causai callarira?
Jesusca Allpama chara mana shamushallata jahuapachaibi ashca ushaita charic angel mara (Juan 8:23). Jesusca Jehova punda rashca churi mara. Paimi paiba Yayata yanapara, jahuapachaibi Allpaibihuas tiaccunatas rasha. Jesusta rangahua pihuas Jehovata mana yanapashcamandami, Bibliaga nin Jesusca “Diospa shuglla churi” man nisha (Juan 1:14). Diospa shimigunata pasachic ashcamandami Bibliaga Jesusta nin, “Causac Shimi” nisha. Proverbios 8:22, 23, 30; Colosenses 1:15, 16, leingui.
2. ¿Imaraicuta Jesusca Allpama shamura?
Diosmi paiba Churita Allpama cachara. Chita rangahuaga María shuti, mana carihuan causac huarmihua huicsa ucuibi Jesuspa causaita churara. Chiraicumi Jesusca mana runa yayata charira (Lucas 1:30-35). Jesusca ¿imaraicuta Allpama shamura? 1) Diosmanda sirtuta yachachingahuami shamura. 2) Sinzhi acpihuas, paillata Diosta tucuibi cazusha ñucanchita yachachingahuami shamura. 3) Paiba jucha illac causaita cusha ñucanchi “dihuita” pagasha huañungahuami shamura. Mateo 20:28, leingui.
3. ¿Imaraicuta ñucanchi dihuita pagana ara?
Imasaibiga, shuc runa mana huañungahuaga shuc dihuita pagana mara (Exodo 21:29, 30). Diosca mana munarachu, runaguna rucuyasha huañunauchun nisha. Chiraicu Diosca Adanda nira, ñucata mana cazushaga huañunguimi nisha. Adan mana juchayashca ashaga mana huañunma chara (Genesis 2:16, 17; 5:5). Biblia nishca shinaga, huañuiga Adanmandami “callarira”. Adanmi paiba huahuagunama juchata chimbachisha huañunata saquira. Chiraicumi huin runagunaga shuc quishpichicta minishtinchi. Romanos 5:12; 6:23, leingui.
Chasna acpihuas, ¿pita ñucanchi huañuimanda pagasha quishpichi tucushun? Huañushaga ñucanchi juchamandami paganchi. Juchayuc ashcamandaga ñucanchiga mana pihuas juchamanda paganata ushanchichu. Salmo 49:7-9, leingui.
4. ¿Imaraicuta Jesusca huañura?
Jesusca ima uraspas juchata mana rarachu. Paiga jucha illac mara. Chasna asha mana paiba juchamanda huañurachu. Runagunahua juchamandami huañura. Diosca paiba Churita ñucanchimanda huañuchun nisha cachashaga, ñucanchita ashca llaquishcatami ricuchira. Jesuspas ñucanchita llaquishcata ricuchira. Paiga mana quillasha paiba Yaya mandashcata cazusha ñucanchi juchamanda, huañuimanda quishpichira. Juan 6:40; Romanos 5:18, 19, leingui.
5. Cunan punzhaibiga ¿imatata Jesusca raun?
Allpaibi aushaga, Jesusca ungushcagunata jambira, huañushcagunatas causachira, turmintarishcagunata yanapara. Chasna rashami ricuchira shamuc punzhaibi Diosta sirvic runagunama ali causanata cungaraucta (Mateo 15:30, 31; Juan 5:28). Jesus huañucpiga, jahuapachaibi causachun nisha Diosca cuti causachira (Efesios 1:20). Chi huashaga Diospa ali maqui partima tiarira, paiba Yaya tucui Allpaibi mandana urdinda cunagama (Hebreos 10:12, 13). Cunan punzhaibiga Jesusca jahuapachaibimi mandaun. Paita caticcunaga mundu intiruibi chi gustu cuintaita camachiunguna. Mateo 24:14; Apocalipsis 11:15, leingui.
Dios cushca ushaihuanmi cai reyga nalla mana ali runagunata, llaquigunatahuas chingachinga. Jesuspi quirisha paita cazushaga, runagunaga cushiyasha, paraiso tucushca Allpaibimi causangauna. Mateo 5:5, leingui.


text:
Llipt'a
- Akullina llipt'a nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Chaqllisinchipiqa Llipt'a nisqakuna prutunkunata chaskiykuq imayaykunam. P'uchqu llipt'a ruranakuy nisqapi p'uchquqa llipt'aman prutuntam (yakuchaq pusitiwu q'ipisqa iñukuta) qun. Llipt'awanqa yaku iñuwa p'uchqu hinam ruranakun, yakumuksi q'ipisqa iñuwa (OH-) tukuspa. Chayrayku p'uchqu yakuwan chulluchisqaqa qanchismanta aswanmi pH chani nisqata ruran.
Kay hinam amunyaku yakuwan ruranakunmi:
- NH3 + H2O → NH4+ + OH-
Kaymi huk iskay p'uchqukunam:
- Amunyaku wapsi (NH3)
- Natriyu yakumuksi (NaOH)
- Kalyu yakumuksi (KOH)


text:
¿Imatá Biblia yachachin?
¿Imataj Diospa Reinonrí?
WAKIN RUNAS YUYANKU Diospa Reinonqa sonqollanchejpi kasqanta; wakintaj creenku Diospa Reinonqa kasqanta runas mayta kallpachakusqankurayku allin kausay kananpaj. ¿Imatá qan yuyanki?
BIBLIA NIN
“Janaj pachapi kaj Dios uj reinota sayarichenqa, chaytaj mana jaykʼajpis chinkachisqachu kanqa. [...] Tukuynin waj reinosta tukuchenqa” (Daniel 2:44). Diospa Reinonqa kanpuni.
BIBLIA NILLANTAJ
Diospa Reinonqa cielomantapacha kamachimun (Mateo 10:7; Lucas 10:9).
Diosqa chay Reinonejta cielopi, kay pachapitaj munayninta juntʼanqa (Mateo 6:10).
¿Maykʼajtaj Diospa Reinon jamonqa?
¿IMA NIWAJTAJ?
Ni pi yachanchu
Tumpamantawan
Ni jaykʼaj
BIBLIA NIN
“Janaj pacha reinomanta evangelio tukuynejpi willasqa kanqa, tukuy runas yachanankupaj; chaypachamá tukukoyqa jamonqa” (Mateo 24:14). Sumaj willaykunata tukuynejpi predicacojtin Diospa Reinon jamonqa, tukuy ima sajra kajtataj chinkachenqa.
BIBLIA NILLANTAJ
Jallpʼapeqa ni pi yachanchu maykʼajchus Diospa Reinon jamunanta (Mateo 24:36).
Bibliapi profecías rikuchin Diospa Reinon tumpamantawan jamunanta (Mateo 24:3, 7, 12).


text:
Mulla qipuncha
Mulla qipuncha[1] (Pulmonaria officinalis) nisqaqa huk hampi yuram, k'uyumanta anqaskama t'uktuyuq quram. Qipunchaqa Iwrupa, Asya allpa pachakunamantam hamun, kunantaq Awya Yalapipas wiñan.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Louis Girault: Kallawaya - guérisseurs itinérants des Andes. Recherches sur les pratiques médicinales et magiques. Paris 1984.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mulla qipuncha.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Mulla qipuncha


text:
Sergio Markarián
Sergio Apraham Markarián Abrahamian sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin ayamarq'a killapi 1944 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta pukllaykamachiq.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiuonatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sergio Markarián.


text:
Qhichwa runap yachaykunan
Juan Revollo Valencia
Qallariynin
Ñawpa Tawantinsuyu llaqtakunamantapach aqa runaqa simillapimin yachaykunataqa apaykachaq, jinapis chay yachayninkuwanmin kawsayninkuqa ñawpaqman thatkiriq karqa. May chhikata kay llaqtakunapi kawsaq runakunaqa mana qillqayta chanta ñawiriytaqa yachankuchu ñiqtaqa uyarikuq, jinapis ichapis mana Alfabeto Latinopi qillqaykuna kachkanku chaykunawanchu qillqanku, astawanqa kawsayninkup muyuyninpi tukuy kaqkunata awaypi, siq’iypi ima churanku. Chantapis yupay willaykunata apaykachanankupaqqa ‘khipu’ qillqawan riqsisqa kaqta apaykachallaqtaq kanku. Jinapis kaykunataqa wak llaqtakuna chanta sumaq qillqay yachaq runakunaqa mana qillqaytajinachu qhawanku. Ima kaptinpis, kay llaqtakunaqa yachayninkutaqa simipi, yuyaypi chanta willanakuypi apaykachaq kanku. Jinamanta tatakuna, mamakuna, jatun tatakuna, jatun mamakuna imaqa wawakunamanqa imata yachachinapaqqa parlarispa siminiqllata willariq kanku, chay willaytataq wawaqa sumaqmanta sunqupi chanta umapi ima jap’iqarispaqa tukuy kawsayninpaq jallch’akapuq.
Manaraq electricidad, chaywantaq televisión, kunan p’unchaykunapitaq DVD purichiqkuna, MP5, Celulares, chayri computadoras kaqkuna rikhurimuchkaptinku qa wawakunaqa mamanku, tatanku, jatun mamanku, jatun tatanku chayri llaqtanpi runakunap ruwayninkuta qhawaspamin kachkaq kanku, chaywantaq amañaspa chanta jap’iqaspa ima. Jinapis kunan watakunapiqa manaña tatap chayri mamap kamachiynintapis uyarinkuñachu.
Llatakunapi yachaykunata kunan p’unchaykunapi kallapachayqa sinch’i atiyniyuqmin kachkan, chaykunata yuyarispa yachachiqkuna, tatakuna, mamakuna, mayqin runamasillapis yachaykunanta tanqarinanpaq.
Riqsichiynin
Llaqtakunap yachayninkuta juqhariray, pallay, mask’ay imaqa kunan p’unchaykunaqa juk p’anqapimin jallch’arikunan tiyan. Chayta munaspataq kay kutipiqa juk mayk’a yachaykunallatapis runakunap rimarisqanmanta pallarikuspa karqa: Musuq Watata kunan wata jap’iqarikuchkasqpa pikunachus Mallkukuna kaqkunamanta, Chuwi suyumanta jinallataq, wakinkunataqa Aclo Potosí Wayrasimipi parlarikuchkaptinku , jinataq Awtipacha raymi Ch’allapata llaqtapi apakuchkaptin imapis, chay yachaykunataq kay p’anqapi piwrachaykuspa riqsichisqa qhipakun.
1. Mañakuy
Runaqa imaymana qutuchakuypi, raymikunapi imaymanata mañarikunku. Kay mañakuytaqa Pachamaman, Tata Intiman, Mama Killaman chayri Achachilakunaman apachikunata jaywakuchkaspa apaykachakuyta yachanku.
Foto: Juan Revollo Valencia
“Mamay, Tatay, qam guiyawayku kay juchasniykuta. Jinallataq tatay yanapawayku qam astawan poderman chayanaykupaq, kay wawakunaykita, kay lideresta guiyay, qam sunquchay sapa jukta, ajinamanta kay waqcha kawsayta chinkachinapaq, hermano, tatay. Gracias.
Yanapariwaychik hermanos niyta: Qhalla Suyu Charkas Qhara Qhara! – Qhallalla! – Qhallala Conamaq! – Qhallalla! – Qhallalla Autoridades Originarias! – Qhallalla!”
(Mesa Ritual en recepción del Año Nuevo Andino, Chawpi Mallku FAOI-NP. Llallagua, Junio de 2009)
2. Yuyaychay
Kay yuyaychay simikunatataq may kutikunacha runa tantakun, jatuchaq tantakuykunapi allinmanta kawsay chayri ruwaykuna apakunankupaq ruwakuyta yachan.
Foto: Juan Revollo Valencia, Chuwi, 2009
“Kay ratupi, Tata Mallkus, Mama T’allas, jóvenes estudiantes, pueblo en general, mañarikusunchik Tata Intimanta, Mama Killamanta, Pachamanta, Pachamamamanta, paykuna allin ñanta jaywanawanchikpaq, allin ñanta kicharinawanchikpaq , jinataq kay wakichiykuna ñawpaqman lluqsinanpaq. Jinallataq, año nuevo andino, año nuevo aymara nuqanchikpaq risin chamun, año nuevo. Q’aya p’unchay, kunan p’unchay juk jatun p’unchay aymara runakunapaq, chaykunataq kachkanchik ñuqanchik, ñawpaqman lluqsinapaq, imaynatachus hermanonchik Tupaq Katari nirqa: ñuqa wañusaq chayqa waranqa kutirimunqa nirqa, chay ñanpi kachkanchik, chayrayku chay ñanpi ñapis kunanqa atipaymanña richkanchik, y atipasunchik. Chayta nispa juktawan ñisaq: Tata Inti, Mama Killa, Pachamama, Pacha allin ñanta kichariwayku chayanaykupaq, chayananchikpaq, sumaq kawsay ñisqaman. Pachis. Chayta ñiytawan, yanapariwaychik niyta: qhallalla Suyu Charkas Qhara Qhara! –Qhallalla!. –Qhallalla Conamaq! –Qhallalla! –Qhallalla las autoridades originarias! – Qhallalla!-Qhallall a!
(Mesa Ritual en recepción del Año Nuevo Andino, Mallku de FAOI-NP. Llallagua, Junio de 2009)
3. Thayacha wakichiymanta
Kay wakichiykunataqa astawanqa chiri jallp’akunapi ruwayta yachanku. Mamakuna chayri warmi wawakunapis sumaqmanta wakirichiytawan wawakunapis misk’ita mikhurikuyta yachanku.
Ñawpaqtaqa uqata chayarquchina a, chayarquchiytawanta q llut’arquna, masitatajina ruwarquna, chaymantaq azucarcituwan astawan misk’i kananpaq yapaykuna, chaylla. Chaymantaqa t’antajina ruwarquna, chaylla. Chaytataq calamina pataman churarpana chaytaq q’ayanpaq thayaña.
Chaytaqa ocho, nueve, chay horasllata a, i?
Tutamantaqa chaytaqa mikhuchkanaykiñ a tiyan a. astawan p’unchayqa yakuyarpanqañ a a. Tutamantaqa sumaq. P’unchaypiqa q’alataña chullurapunri.
(Mama T’alla, FAOI.-NP, Llallagua, Junio de 2009)
Papamanta kikillantaq a.
Papata chayachinchik sumaqta, wayk’u papa kanan tiyan. Wayk’u papaqa ratitu chayan. Chantapis sumaq llamp’itu ratitu masajinallataq a. chanta azucarllatataq churaykunchik a. kikillantaq, uqa thaya kikillantaq chaypis. Azucartaqa achkhata churaykuna. Chiriqa laq’asuchipullaqtaq kasqa. Misk’iqa, azúcar kuraq churaykunchik chaypuni sumaq q’ayantinpaqqa.
(Mama T’alla, FAOI.-NP, Llallagua, Junio de 2009)
4. Imasmari
Kay laya rimaykunaqa llaqtata, runata asirichinapaq apaykachakunku. Ruwayninkutaq imaynachus runa, imaynachus pachamamap kaynin chaymanjina “imasmariqa” kachkan.
- Imasmari imasmari,
- imachus kanman.
- imapuni kanman.
- Juk warmi muyuspa muyuspalla chichuyanman.
- Imataq kanman?
(Phuchka)
(Mama Kuraka, Ayllu Qhiwiñal, Noviembre de 2008)
- Imasmari imasmari
- Imachus kanman.
- Tukuy pacha churarayachkallan, patanpi p’unchaynin mana k’anchawan purinku, tutantaq k’anchawan purinku.
- Imataq kanman?
(Awutu Ñan)
5. Wayrasiminiqta napaykuykuna
Kay qhipa watakunapi wayra simita tukuyniqpi tiyan, rimaynintaq imaymana ayllukunaman chayan. Jinamanta chakra runakuna, sipaskuna, waynakuna chayri mayqin runamasillapis llaqtapi kachkaspa wayrasimiman rispa kayjinamanta napaykurikuyta yachan.
“Ñuqapis kay tardesitopi chayarquy munani Municipio Tinkipaya, comunidad Tunupunka. Entonces chaypi tarikunku familiay, sutikuchkan tataypata Domingo Kallawara, mamaypatataq Celestina Sunqu. Entonces, igualmente saludos chayachillanitaq, maytaq, kachkallantaq, hermanay sutikuchkan Eusebia Kallawara, jinas chaykuna kachkanku, José Kallawara y, también kachkallantaq cuñadaypata mmmm, imachus, ma yuwarqunichu, pero disculpawanqacha. Entonces achaykunaman, familia Kallawaraman, enteroman, saludoy chayachini kay tardeyaypi, entonces.
De igual manera, chayarquy munani kay Potosí lugarman, entonces kachkanku jaqay T’ikaloma trechopi tiyakun, entonces, mmm chaypi tiyakun familia Fiskuya, siñoraypa familian, entonces chaypi tiyakunku, Maria, comadreypata sutikun Maria Fiskuya, chaymanta Sixto Fiskuya, chay Albertina Fiskuya, Hilda Fiskuya, entonces chaykunaman. mmm también madrinaypata sutikullantaq, entonces, pay kahckan Rosa Fiskuya, achaykunaman q’alaman saludaykuspa kani kay tardeyaypi, kay tardeyaypi allin saludasqa kachunku. Entonces ñuqa chayllata saludarquy munachkani. Ñuqaypata sutiy Jacinto Kallawara sutikuni. Gracias Bertha kay cobertura quwasqaykimanta.”
(Jacinto Kallawara, Radio Aclo Potosí, junio de 2009)
6. Willay apachikuykuna
Chakra runa chayri mayqin runallapis llaqtapi kachkaspa chayri maypi wayrasimi kaptin chaykunaman chimpaykurispa yawarmasikunaman willayta churakun chayri aparichikun.
“Willarikuy munani municipio Tinkipaya, Ayllu Sullk’aynari, comunidad Yawa Yawa. Chaypi mamitay uyarikuhckan Mayraba Manriki jinataq papasuy Paulo Pawqara, jinataq hermanitay Julia Pawqara, jinataq subrinitay Cornilia Quispi, Efraín Pawqara, chanta wawitay ichapis uyarikuchkan Margarita Flores. Chaymanta, imamachus ñuqa jamurqani, mamitay, allillan riwan, entones q’aya champusaq, piru ma urqhunichu, saqikuchkani; apachimuwanqacha primuy, chayta willamusaq ñirqayki mamitay. Ama phutikamushankichu, q’aya chamusaq. Chayllacha kanman Wirtita.
(A. Manriki, Radio Aclo Potosí, junio de 2009)
7. Wayñu
Wayñukunaqa tukuy llaqtapi tiyan, tukuy runataq wayñuwanpuni kawsaspapisjinan.
Warmi suwa takiy
Foto: Juan Revollo Valencia, Awtipacha 2009
Ishkaynitunku puñuykukunku, hermanituscha, ñuqa nillani
Ishkaynitunku puñuykukunku, hermanituscha, ñuqa nillani
Chawpi tutata catri kuyurin, usacha khanin, ñuqa nillani
Chawpi tutata catri kuyurin, usacha khanin, ñuqa nillani
Jisqun killanpi wawa waqarin, allqu uñascha, ñuqa nillani
Jisqun killanpi wawa waqarin, allqu uñascha, ñuqa nillani
(Ayllu Ch’alla Pata, Awtipacha Raymi, 14 de junio de 2009)
Foto: Juan Revollo Valencia, Awtipacha 2009
Ama waqaspa
Qayna kay horasqa, sambitay, sapan palomita
Qayna kay horasqa, sambitay, sapan palomita
Kunan kay horasqa, sambitay, taris palomita
Kunan kay horasqa, sambitay, taris palomita
Ay si, ay no, pero ama waqaspa
Ay si, ay no, pero ama waqaspa
Pikantura mayu, sambitay, mayupura tinkun
Pikantura mayu, sambitay, mayupura tinkun
Qhaway wawasniyta sambitay, yachaqpuras tinkun
Qhaway wawasniyta sambitay, yachaqpuras tinkun
Ay si, ay no, pero ama waqaspa
Ay si, ay no, pero ama waqaspa
(Ayllu Ch’alla Pata, Awtipacha Raymi, 14 de junio de 2009)


text:
Rasa
Rasa nisqaqa (kastilla simimanta: raza) - chawchu icha chawchuri nisqapas - sapaq khuskan kapuqniyuq kaq runakunas.
Kunanraqmi achka runakuna chawchuri rikurispa runakunata sapaq rasakunamanmi rakinku.
Awya Yalapi Kastilla Kamachiy pachapiqa kamachiq ispañul wiraquchakuna chawchuri rikurispa tukuy kamachipusqa runakunata sapaq hayñiyuq rasa icha kasta nisqakunamansi rakirqan.
Kastilla Kamachiy pachapi raza nisqakunaqa kaysi karqan:
- "Yuraq rasa" (blancos): Ispañamanta, Iwrupamanta hamuq runakuna, kriyullu (criollo) nisqa churinkuna willkankunapas;
- "Yana rasa" (negros): Afrikamanta hamuq runakuna, paykuna icha machunkuna Afrikapi hapisqa Aywa Yalaman apamusqa karqan isklaw kaspa yuraq nisqakunapaq llamk'ananpaq;
- "Indios" ("amirikanu rasa"): Awya Yala allpa pachayuq indihina runakuna.
Chikan raza nisqayuq tayta mamamanta paqarimuq runakunatataq kasta (casta) nisqakunamansi rakirqan: misti, kastisu, sampu, mulatu, murisku, chuluchinu.


text:
Wallpa
Wallpa, kichwapi Atallpa icha Atillpa nisqaqa huk uywasqa pisqum. Urqu wallpataqa utulu ninchik. Kay uywakunata aychanrayku, runtunkunarayku, phurunkunarayku uywasqaku. Wakin wallpakuna sapa punchawmi runtuta wachan. Unaymanta, Kulunpañawpan ( antes de Colón) tsay pishqu kay pachapi kasqa. Yaptam Atawalpata haruyananpaq niyaran Ataw Wallpa. Kunapas, huk guya qillqa nin wallpasamusqa Iwrupamanta. [1]. Ankash qallupi urqu wallpa = kakash [2]
Wallpa rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wachaq wallpa
- Uqllaq wallpa
- Ukukyaq wallpa (tuqtu wallpa)
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Wallpa


text:
Jehóvap Testigosnin, ¿picuna caycu?
Ashca etniasmanta y ckallusmanta amuycu, pero cusca quiquin ʼruasckaspi tiaycu. Astaan tucuymanta, Jehovát honrayta munaycu, Diuscka Bibliamanta y Creadorcka túcuy cosamanta. Jesucristót yachapiáypaj tucuyta sumajta ʼruaycu y cristianuscka huajyascka casckaycumanta cusiscka tiaycu. Sapa suj nockaycumanta, gentét Bibliamanta y Diuspa Reinunmanta yachanancuta yanapáypaj, regularidarhuan tiempót dedicaycu. Jehová Diusmanta y Reinunmanta huillasckaycuraycu o ʼrimasckaycuraycu, Jehóvap Testigosnin ina ʼrejsisckas caycu.
Sitiúych ckáay. Lineapi Bibliát léey. Nockaychmantát y creenciasniychmantát astaan ʼréjsiy.


text:
1995 watamantapacha "Añaskitu" p'anqa ruwakun, periódico "Conosur Ñawpaqman" nisqapta uña wawan jina. "Añaskituqa" wawakuna ñawinanpaq, wawakunap ruwayninkuta, yachayninkuta, kawsayninkuta qhichwa qallupi qillqarimun. Sutita churanapaqtaq, radio Raqaypanpawan uk atipanaku ruwakurqa, chaymanta "Añaskitu" suti lluqsimun, wawakunawan khuchka llank'anapaq, wawakunapura riqsinakunankupaq, "Añaskitu" niqta parlanarikunankupaq. Añaskituqa ñapis 25 watantaña junt’arpan.
Añaskitu N° 93 may chhika ruwaykunata wawakunamanta, wawakunapaq apamun, kay kutipi wawakunawan kikin jallp’a patapi parlarimurqa, siminkumanta yacharisun ch’uñuta ruwayta, imatataq wawakuna ch’uñu ruwaypi ruwanku, may chhika yacharinapaq Añaskitupiqa, ñawirina kachun. Ñawirina.
Añaskitu p’anqata rantirikuyta munaspaqa CENDA wasiman chinpaykamuychis.


text:
Gary Lineker
Gary Winston Lineker sutiyuq runapa, (30 ñiqin ayamarq'a killapi 1960 watapi, paqarisqa Leicester llaqtapi) sutiyuq runaqa huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: Barry Lineker, Mama: Margaret Lineker.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gary Lineker.


text:
¿Creenkuchu Jesuspi Jehová Diospa testigonkuna?
Orqoy
Arí, creeykun. Jesuspunin niran: “
Noqan kani ñanpas, cheqaq kaypas, kausaypas. Pipas noqallantapunin Yayamanqa chayanqa”, nispa (Juan 14:6). Creeykun Jesús janaq pachamanta jamusqanpi, runakunarayku ch’uya kausayninta qosqanpipas (Mateo 20:28). Pipas Jesuspi iñiqqa wiñay kausaytan chaskinqa (Juan 3:16). Creeykun kunan janaq pachapi rey kasqanta, pisi tiempomanta kay pachaman sumaq kausayta apamunanpipas (Apocalipsis 11:15). Ichaqa Jesusmi kayta niran: ‘
Yayaqa noqamanta aswan kuraqmi’, nispa (Juan 14:28). Chaymi Jesustaqa mana tukuy atiyniyoq Diosta jinachu rikuyku nitaq adoraykuchu.
Astawan yachanapaq
¡DIOSMANTA HAMUQ ALLIN WILLAKUYKUNA!
¿Pitaq Jesucristori?
Kaykunamanta yachay: ¿Imaraykun Jesús wañurqan? ¿Iman kacharichiy? ¿Imatan kunan ruwashan?


text:
¡JEHOVÁ DIOSPAQ JUNT’AQ KASUN!
Jehová Diospa testigonkunaq asamblean - 2016
Jehová Diospa testigonkunan invitaykiku kinsa p’unchay asambleaykuman.
KAYKUNAMANTAN YACHASUN
Viernespi: Discursokunapi videokunapin yachasun Jesucristo tukuypin “Diospaq junt’aq” sonqo kasqanta (Hechos 2:27).
Sabadopi: Yachasun imaynatan Job runa imaymana sasachakuykunapiña tarikuspapas Diospa junt’aq kasqanta.
Domingopi: Juj sumaq videotan qhawasun, chaypin rikusunchis imaynatan rey Ezequías ‘Diosman k’askakuran’ enemigonkuna wañuchiyta munashaqtin (2 Reyes 18:6).
¿PIKUNAN RINKUMAN?
Llapa runakuna. Gratisllan kanqa, manan qolqetaqa mañasunkikuchu.
Kaypin tarinki asamblepaq programata, rikullankitaqmi pisillapi iskay videokunata, chaykunatan asambleapi qhawasunchis.


text:
¿Cristianokunachu kanku Jehova Diospa testigonkunaqa?
Arí. Chayna kasqanmanta qatiqninpi qaway:
Kallpanchakunikum Jesuspa imayna kasqanta qatipakunaykupaq hinaspa yachachisqanman hina kawsanaykupaqpas (1 Pedro 2:21).
Manam iskayrayanikuchu Jesus salvawananchikpaq wañusqanmantaqa. Bibliam nin “
Hukqa manam pipas salvanmanchu, kay pachapiqa manataqmi pipas kanchu runakunata salvaqqa aswanqa Jesusllam.”, nispa (Hechos 4:12).
Jehova Diospa testigon kanaykupaqqa Jesuspa sutinpim bautizakurqaniku (Mateo 28:18, 19).
Jesuspa sutinpitaqmi Diosta mañakuniku (Juan 15:16).
Iñinikutaqmi Jesusqa llapa qaripa uman kasqanpi (1 Corintios 11:3).
Ichaqa wakinpim iñisqaykuqa mana iguallachu huk religionkunapa iñisqankuwanqa. Ñuqaykuqa manam iskayrayanikuchu bibliapi yachachisqanmantaqa, bibliapim nin Jesusqa Diospa churin kasqanmanta, manam ninchu dios tayta, dios churi, dios espiritu hukllapi kasqankutachu (Marcos 12:29) Chaymantapas manam iñinikuchu wañuqkunapa alman mana wañusqantaqa nitaq infiernopi mana allin runakunata Dios ñakarichisqanmantapas, manataqmi bibliapiqa yachachinchu religionpi punta apaqkuna iñiqmasinkunamanta aswan allinpaq hapisqa hinaspa hatunchasqa kanantaqa, chaymi ñuqaykuqa llapallayku igualla kaniku. (Eclesiastes 9:5; Ezequiel 18:4; Mateo 23:8-10).


text:
Illanchaykuy
Illanchaykuy (kastilla simipi: radioactividad) nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchayninmi.
Kay hinam illanchaykuykunam:
- Alpha illanchay (Ilyup iñuku huk'inkuna): pisilla t'uksiq illakuna (wayra pachapi 15 cm), mikhusqa imayaykunapi ancha millaq
- Bita illanchay (Iliktrun illanchay, Pusitrun illanchay): aswanña t'uksiq illakuna
- Gamma illanchay (Iliktrumaqnitiku illanchay): sinchita t'uksiq illakuna
Illanchaykuyqa runapaq, huk kawsaqkunapaqpas ancha millaqmi. Sinchi illanchaykuy runata wañuchinmi.
Illanchaykuy ismuykuy nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchaspa ismuykuyninmi.
Kay hinam ismuykunku:
- Alpha illanchay kaptinqa, iñuku huk'iqa iskay prutuntam iskay niwtruntapas chinkachin. Kay hinam iñuku wisnu tawa iñuku tupuwan chhallayan, iñuku ñiqintaq iskaywanmi pisiyan.
- Bita illanchay iliktrun kachasqa kaptinqa, iñuku huk'ipiqa huk niwtrun prutunman t'ikrakun, chaywanmi iñuku ñiqin hukwanmi mirakun. Iñuku wisnutaq aschallawanmi chhallayan. Pusitrun kachasqa kaptintataq, prutun niwtrunmanmi t'ikrakun.
- Gamma illanchay kaptinqa, manam iñuku ñiqichu, manapas iñuku wisnuchu hukchakun.
Ima illanchaykuq iñuku rikch'aqqa sapaq kuskan ismuykuy mit'ayuqmi. Chay kuskan ismuykuy mit'anpiqa imayaypa iñukunkunap kuskan kaqnin wakin imayaypa iñukukunam tukukun, alpha icha bita illanchaspa.
Sallqapi huk illanchaykuq iñuku rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Uranyu 235U, 238U
- Thoryu 232Th
- Radyu q'illay 226Ra, 228Ra
- K'illimsayaq 14C
- Trityu 3H
- Radun 222Rn
- Kalyu 40K
- Polonyu 210Po


text:
PAXAGUENAXAT 12
¿ʼEetec ra ishet ra inquigaxanqot ñi Dios?
1. ¿Naxaỹaxana Ñi Dios ʼenauac na natamnaxac?
Ñi Dios ỹaxana ʼenauac na shiỹaxauapi na nahuoʼopi ra qanquigot ñi maye ra natamen (Salmo 65:2, [TNM]). Qalaxaye reʼera sa ishet ra naigui ra naxaỹaxana, qoʼ nasheeteguet, ʼenauac na natamnaxac. Aye la Biblia ʼenac yaqto «saqca ca nqanaxat» ca natamnaxac, nache ca shiỹaxaua ỹahuoʼo ca lalamaqte lhua (1 Pedro 3:7). Coʼollaxa so israelitapi ỹoʼot na qauem ra nʼqueʼelataxac, nache ñi Dios sanaxaỹaxanalo na mayepi. Qalaxaye, ñi maye naxaỹaxana caua huoʼoi ca lasouaxashet ra huoʼo ca ntogotaxac. Autaxaỹaxan Isaías 1:15 taq Hechos 3:19.
2. ¿ʼEetec ra shenactec ca lataxac ra ñatamenac?
Natamnaxac huetaigui ra shioxorenac ñi Dios ỹoqoʼoye ndotec ñatamenaqot ñi Jehová (Mateo 4:10; 6:9). Taqaʼen, souaxat qomiʼ huoʼo ra qarpenaxac, nache ra ñatamenac soʼogoxonaxa ra lʼenaxat so Jesús, chaʼaye so maye ileulec ra qarasouaxashetpi (Juan 14:6). Ñi Jehová saỹaỹamaxaren ra qaỹeglaxattague na natamnaxac, chaqrata ra qanatamnaxac chigoqchigui añi qarquiyaqte. Autaxaỹaxan Mateo 6:7 taq Filipenses 4:6, 7.
Ñi Ỹoʼotapecna naxaỹaxana naua natamnaxac paỹahuoʼo lauel (1 Samuel 1:12, 13). Qomiʼ ỹanalo ra saxaỹet ñatamenac, ra yoʼoxoñe taq ivira ye ime ca naʼaq. Ra sequiaʼac huoʼotaq huoʼo ca qanachaataxac nquejnaxac. Autaxaỹaxan Mateo 15:36 taq 1Pedro 5:7.
3. ¿ʼEetec ra qomiʼ itauan na naponaxac cristianapi?
Na soʼonaqtaʼa qomiʼ qoleteqoto na shiỹaxauapi qaica ca lpiʼiỹaxac ñi Dios taq imaʼat ra qaỹien ra qaỹachaxanapec ca ndoʼ qome ca nlaxagayec ana aʼlhua. Neʼena ishet ra qomiʼ iqalviaqcheʼet ra qarañaxaco ra nquigaxanqot ñi maye (2 Timoteo 3:1, 4; 2 Pedro 3:3, 13). Ỹoqoʼoye seuenac ra ñaponaxaʼat na qaraỹepi cristianopi nache huoʼo ca qarañaxac. Na mayepi taqaʼen iuen ra huoʼo ca nʼañachitaguec. Autaxaỹaxan Hebreos 10:24, 25.
Ra llaponaxaʼat na shiỹaxauapi ra ỹauotec ñi Dios nache ishet ra nomteguet ra soʼonaqtoʼot ñi maye. Na naponaxac na testigopi de Jehová qomiʼ ỹañema ra ishet ra qomiʼ ỹapaxaguenque ra naloqnaxanaxat ra lpiʼiỹaxac ca qaraỹepi. Autaxaỹaxan Romanos 1:11, 12.
4. ¿ʼEetec ra ishet ra anquiguioʼot ñi Dios?
Aushet ra auennataxan, na mashe anapaxaguena, ñi maye ana la Biblia. Auennataxan na ỹoʼot, naua lqataxaco taq naua ỹachaxanapec ca nhuennataxac taq ra ñatamnaxac ishet ra ʼam itauan ra auaỹateeteguet ra lauochaxac taq ra laỹajnaxanaxac ñi Dios. Autaxaỹaxan Josué 1:8 taq Salmo 1:1-3.
Ndotec aushet ra qonetoʼot ñi Dios ra huoʼo ca arpiʼiỹaxac ñi maye. Qalaxaye ram npiʼiỹaxac ʼenaʼam ca ncaʼaltauec: iuen ra queta ra aquiaxan, qaq reʼera qaỹoʼot ra auennataxan táenʼco ra auamaqten naua aramaqtenaxaco. Autaxaỹaxan Mateo 4:4 taq Hebreos 11:1, 6.
5. ¿Négueʼt ca huoʼo ra inquigaxanqot ñi Dios?
Ñi Jehová iqochalo naua ỹauotec ñi maye. Ishet ra ilogueʼelo ca machaqca ca ishet ra ỹahuoʼo ca quejnaxac, ra lpiʼiỹaxac taq ra naquitaxac ra nachaalataxac tateec (Salmo 91:1, 2, 7-10). Iqataxaʼan naua nataxaco ca ỹaren ra nachaalataxac taq ntonaxac, taq ỹapaxagueʼn négueʼt ca ỹataqta ʼonaxaic lataxac taq ncaʼalaxa. Autaxaỹaxan Salmo 73:27, 28 taq Santiago 4:4, 8.
NQUIGUEC NAPAXAGUENAXAC
Aushelaique ra paxaguenaxac aye la Biblia, sa ishet ra ausheeten
¿Táenʼco ra qanapaxaguena aye la Biblia?
Aye la Biblia itauaatac na ỹataqta qalota shiỹaxauapi ʼenauac ana ʼalhua ra ỹanata na nnataxacpi ỹataqta ʼenec ra achaalataxac. ¿ʼAm anshetaique ra taqaʼen anapaxaguen?


text:
16 CAPÍTULO
Saqraman churapakusun
‘Saqraq contranpi qaqata sayaychis, chaymi payqa qayllaykichismanta ayqekapunqa.’ (SANTIAGO 4:7.)
1, 2. ¿Pikunan anchata kusikunku bautizakuqkunata rikuspa?
¿UNAYÑACHU Jehová Diospaq llankʼashanki? Chhaynaqa askha kutitañachá hatun huñunakuykunapi bautizakuqkunapaq discursota uyariranki. Chaywanpas, anchatachá kusikunki discurso tukuyta llapa bautizakuy munaqkuna hatarispa tapuykunaman “¡arí!” nispa kutichisqankumanta. Chayta uyarispaqa llapa chaypi kaqkunan kusisqa tʼaqllakunku, hukkunataq waqankuraq kusikuymanta. ¡Arí, anchata kusikunapaqmi chay llampʼu sonqo runakuna Jehová Diosman sayapakunankupaq qokusqankuqa!
2 Chaytaqa watapi kinsa kutita hinallan rikunchis. Angelkunan ichaqa askha kutita rikushanku. ¡Paykunaqa imaynataraqchá ‘hanaq pachapi [...] qʼochukunku’ sapa semana waranqanpi bautizakuqkunata rikuspa! (Lucas 15:7, 10.) Arí, paykunaqa anchatan kusikunku kay Hallpʼapi Diospa llaqtan wiñarisqanmanta (Ageo 2:7).
“SAQRAQA QAPARISHAQ LEÓN HINARAQMI [...] PURISHAN”
3. ¿Imaraykun Satanás “qaparishaq león” hinaraq purishan? ¿Imatan munashan?
3 Ichaqa manan llapa angelkunachu kusikunku waranqanpi runakuna millay kawsayninkuta saqespa bautizakusqankumanta. Supaykunan phiñakuymanta kirunkutaraq kʼutupakushanku. Ñawpa tiempopiraqmi Satanás runakunamanta kay hinata niran: ‘Paykunaqa manan Diosta munakusqankuraykuchu servinku, sasachakuykunapi tarikuspaqa saqepunqakun payta’, nispa (leey Job 2:4, 5). Chaymi pipas Diosman qokuqqa Satanás llulla kasqanta rikuchishan, chayta ruwaspaqa Satanaspa uyanpipas chʼaqlashanman hinan. Sapa semanan waranqanpi runakuna chayta ruwashanku chaytaqmi Saqrata sinchita phiñachishan. Chaymi payqa ‘qaparishaq león hinaraq tukuyneqta purishan pillatapas [iñiyninpi] oqoykunanpaq maskhaspa’ (1 Pedro 5:8). Payqa imaymanatan ruwashan iñiyninchispi chiriyapunanchispaq otaq Jehová Diosmanta karunchakapunanchispaq (Salmo 7:1, 2; 2 Timoteo 3:12).
Jehová Diosman qokuspa Bautizakuqqa Satanaspa llulla kasqantan rikuchin
4, 5. a) ¿Ima harkʼaykunatan churaran Jehová Dios Satanasman? b) ¿Imaninmi Biblia Saqraq contranpi sayaqkunata?
4 Millay “qaparishaq león” hinaña kashan chaypas manan manchakunanchischu. ¿Imarayku? Jehová Dios iskay harkʼaykunata churasqanrayku. Hukninmi kay: Satanasqa manan haykʼaqpas Diospa llaqtantaqa chinkachinqachu. Chaytaqa Satanaspas yachanchá. Jehová Diosmi ñawpaqtaraq qelqachiran ‘ancha askha runakuna’ “manchay ñakʼariymanta” qespichisqa kanankuta. Payqa huntʼanqapunin chay rimasqanta (Apocalipsis 7:9, 14).
5 Iskaytaq kay: Satanasqa manan urmachiyta atinqachu Jehová Dioswan hukllachasqa kaqkunata. Chaytan sutʼita yachanchis profeta Azarías Asá kamachikuqman kayta nisqanpi: “Señor Diosta servishallankichis chayqa, paypas qankunawanpunin kashanqa”, nispa (2 Crónicas 15:2; leey 1 Corintios 10:13). Askhan Diospa kamachinkunaqa Satanaspa contranpi qaqata sayaranku (Hebreos 11:4-40). Sichus paykuna hina Jehová Diosman kʼaskakusun chayqa Satanaspa contranpin qaqata sayasun, atipasuntaqmi. Chayqa Bibliapipunin qelqasqa kashan: ‘Saqraq contranpi qaqata sayaychis, chaymi payqa qayllaykichismanta ayqekapunqa’, nispa (Santiago 4:7).
“MANA ALLIN ESPIRITUKUNAWANMI” MAQANAKUNCHIS
6. ¿Imaynatan sapanka cristianokunata Satanás urmachiyta munan?
6 Arí, Satanasqa manan haykʼaqpas Jehová Diospa llaqtanta atipanqachu. Iñiyninpi chiriyapuqkunatan ichaqa atipanman. ¿Imaynata? Jehová Diosmanta pisi-pisimanta karunchachispa. Chaypaqmi imaymanawan cristianokunata ñakʼarichin, sapanka runawan espiritualpi maqanakun, imaymana toqllakunatataq churan. Sapankamanta yachasun.
7. ¿Imaraykun Satanás Diospa llaqtan contra sinchi phiñasqa hatarishan?
7 Ñakʼarichiykuna. Apóstol Juanmi niran: ‘Lliw kay pachan saqraq munaychakusqan kashan’, nispa (1 Juan 5:19). Chay simikunataqa llapa cristianokunan allinta entiendenanchis. ¿Imarayku? Ñataq kay pachapi runakuna Satanaspa makinpiña kashanku chayqa, Diospa llaqtanmanmi phiña león hinaraq phawaykushan hapʼiyta munaspa. Chaywanpas Jehová Diospa llaqtanqa ayqekushanmi makinmanta (Miqueas 4:1; Juan 15:19; Apocalipsis 12:12, 17). Pisillaña tiempon kasqanta yachaspan Satanasqa Diospa kamachinkuna contra astawanraq imaymanata ruwashan. Kay tukukuy tiempopiqa astawanraqmi ñakʼarichiwashanchis.
8. ¿Imatan rikuchisharan Pablo ‘maqanakunanchis’, nispa nisqanwan?
8 Sapanka runawan espiritualpi maqanakun. Pablon cristianokunaman kayta qelqaran: “Hanaqkunapi kaq mana allin espiritukunawanmi” ‘maqanakunanchis’, nispa (Efesios 6:12). ¿Imatan nisharan ‘maqanakunanchis’, nispa nisqanwan? Griego simipiqa, uya-uyapura maqanakuy ninanmi. Chaywanmi Pabloqa rikuchisharan sapankanchis supaykuna contra churapakunanchis kasqanta. Tiyasqanchis suyupi millay espiritukuna kananpi creenkuña manaña chaypas, chaymantaqa manan mayqenninchispas ayqekusunchu. Chaymantapas kayta amapuni qonqasunchu: Jehová Diosman qokusqanchismantapachan huk maqanakuyta qallariranchis. Chaymi Bautizakusqanchismantapacha supaykunawan maqanakuypi kashanchis. Chaychá Pabloqa Éfeso llaqtapi cristianokunata kinsa kutitaraq anyaran iñiyninkupi qaqata sayanankupaq (Efesios 6:11, 13, 14).
9. a) ¿Imaraykun Satanaspas supayninkunapas imaymana ‘qʼotukuq yuyayninkunawan’ urmachiyta munawanchis? b) ¿Imarayku yuyayninchista waqllichiyta munan? ¿Imata ruwana pay contra qaqata sayanapaq? ( ¡Paqtataq saqraq toqllankunaman urmawaq! nisqa recuadrota qhawariy.) c) ¿Ima toqllamantan yachasun?
9 Imaymana toqllakunata churan. Pablon cristianokunata kallpacharan ‘Saqraq qʼotukuq yuyayninkuna contra qaqata sayanankupaq’ (Efesios 6:11). ¿Imaraykun “qʼotukuq yuyayninkuna” nispa nin? Satanaspas supayninkunapas imaymana toqllakunatan churawanchis urmachiwananchispaq manan huk toqllallatachu. Chaytataq allinta yuyaykuspa ruwanku. Paykunaqa rikushankun wakin cristianokuna huk toqllakunamanta ayqekusqankuta qhepamantaq hukniray toqllakunaman urmasqankuta. Chaymi makilla qhawawashanchis imapi pisiyasqanchista yachaspa chayman hina urmachiwananchispaq. Biblian ichaqa willawanchis Satanaspa imakunachus yuyaykusqanta (2 Corintios 2:11). Ñawpaq capitulokunapin yacharanchisña Saqraq wakin toqllankunamanta: qolqe sonqo kaymanta, mana allin runakunawan mana huñunakuymanta, millay qhelli ruwaykunamantawan. Kunantaq yachasun supaykunawan hukllachachiq ruwaykunamanta.
LAYQAKUYQA DIOSPA CONTRANPI RUWAYMI
10. a) ¿Ima ruwaykunatan nikun layqakuy, nispa? b) ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin layqakuyta? ¿Qanri imaynata qhawarinki?
10 ¿Ima ruwaykunatan nikun layqakuy, nispa? Watuyta, hukkuna layqayta, hukkunata layqaspa hapʼichiyta, wañusqakuna rimachiyta chay hina huk ruwaykunatawan. Chaykunata ruwaqqa supaykunawanñan hukllachasqa kashan. Yachasqanchis hina chay hina ruwaykunataqa “sinchitan Señor Diosqa cheqnikun” (Deuteronomio 18:10-12; Apocalipsis 21:8). Chaymi llapa cristianokunata kamachiwanchis ‘mana allinkaqta cheqnikunanchispaq’. Supaykunaq munasqanta ruwasunman chayqa Diospa contranpin kashasunman (Romanos 12:9). Chayraykun chaykuna ruwaytaqa mana yuyaykunallanchispaschu.
11. ¿Imaynapin Satanás atipanman? Chayta willay huk rikchʼanachiywan.
11 Arí, layqakuyqa Jehová Diospa contranpi ruwaymi. Chaymi Saqraqa tukuy atisqanta ruwan paywan hukllachakunapaq ruwaykunaman urmachiwananchispaq. Pitapas chayman urmarachispan payllataq nikun: “Atiparuni”, nispa. ¿Imaynapitaq atipanri? Chayta huk soldadowan rikchʼanachisun. Sichus huk soldado awqanwan qʼotuchikunman hinaspa tropanta saqespa awqankunaq tropanman huñukapunman chayqa chay tropapi umalliqmi kusisqa tʼaqllakunmanraq. Yaqapaschá huk kaq tropapi umalliqta asipayanman chay tropanta saqepuq soldadota qhawachispa. Chay soldadoq ruwasqanta hinan ruwashanman layqakuypi puriq cristianopas. Satanaspa kamachin kapuspan yuyaypi Jehová Diosta saqepushanman. ¡Maytachá Saqraqa Diosta asipayanman huk cristiano paypa munasqanta ruwaqtinqa! ¿Munasunmanchu Jehová Diosninchista asipayananta? Manapunin, ñoqanchisqa manan Diosninchista traicionasunmanchu.
SATANASQA CHEQAQ KAQTAN ISKAYACHIN
12. ¿Imatan Satanás ruwan paywan hukllachakunapaq ruwaykunaman urmachiwananchispaq?
12 Supaykunawan hukllachakunapaq ruwaykunata cheqnikusun chayqa manan chay toqllakunaman urmasunchu. Chaytaqa Satanaspas yachanmi, chaymi hukniraytañataq yuyaykunanchista munan. ¿Imatan ruwan chaypaq? Iskayachiwanchismi, “mana allintan ‘allinmi’” ninanchista munan, “allintataq ‘manan allinchu’” nispa ninanchista (Isaías 5:20). Chaypaqmi askha runakunata urmachisqan toqllallatataq churan: cheqaq kaqtan iskayachin.
13. ¿Imaynatan Satanás cheqaq kaqta iskayachin? Chaymanta ejemplokunata willay.
13 ¿Imaynatan Satanás chayta ruwan? Chaymanta yachasun. Edén huertapin Satanás Evata tapuran: “¡Ahá! ¿Dioschu nirqasunkichis: Aman mikhunkichischu huertapi llapa sachʼa ruruta, nispa?” nispa. Askha watakuna qhepamantaq Diospa angelninkunawan kuska Diosman asuykuspa Job runamanta kayta tapuran: ‘¿Yanqallachu Job yupaychashasunki?’ nispa. Pachak-pachak watakuna qhepamantaq Jesús kay Hallpʼapi predicayta qallarishaqtin paytañataq kayta niran: “Diospa Churinchus kanki chayqa, kay rumikunata niy tʼantaman tukunanpaq”, nispa. Tawa chunka pʼunchay ñawpaqta hinallan Jehová Dios Jesusmanta niran: “Kaymi munakusqay Churiy, paymi anchata kusichiwan”, nispa. Chaymi “Churinchus kanki” nispa nisqanwanqa Jehová Diosta mana pʼenqakuspa asipayasharan (Génesis 3:1; Job 1:9; Mateo 3:17; 4:3).
14. a) ¿Imatan Saqra ruwan paywan hukllachakunapaq ruwaykunapi urmachiwananchispaq? b) ¿Imamantan qatimuq parrafokunapi yachasun?
14 Saqraqa ñawpa tiempopi hinan kunanpas iskayachiywan urmachiyta munawanchis. Chaymi supaykunawan hukllachakunapaq ruwaykunata allinpaq hina qhawarinanchista munan. Wakin cristianokunaqa urmankun chaykunaman, chaymi mayninqa cheqaq kaqmanta iskayaspa kay hinata tapukunku: “¿Millaypunichu kaykuna kanman?” nispa (2 Corintios 11:3). ¿Imaynatan yanapasunman chhayna yuyaykuqkunata? ¿Iman yanapawasun chay toqllaman mana urmananchispaq? Chay tapuykunaman kutichinapaq qatimuq parrafokunapi qhawarisun imaynatan Satanás qʼochukuyninchispi hampichikusqanchispipas layqakuykunawan waqllichiwasunman.
MUNASQANCHIS NECESITASQANCHIS TUMPALLAN URMACHIYTA MUNAWANCHIS
15. a) ¿Imaynatan wakin suyukunapi layqakuyta qhawarinku? b) ¿Imaynatan wakin cristianokuna supaykunawan hukllachakuyta qhawarinku?
15 Wakin suyukunapin layqakuyta, hukkuna layqayta, chay hina huk ruwaykunatapas allinpaq qhawarinku. Supaykunaq ruwayninmi imaymanapi rikhurimushan: televisionpi, librokunapi, videojuego nisqakunapipas, chaykunawanmi runakuna kusirikunku mana imanakuqpaq hinataq qhawarinkupas. Chaymantapas kanmi layqakuykunamanta rimaq allin reqsisqa librokuna, peliculakunapas, kantaqmi chaykunata anchata respetaq runakunapas. Supaykunan imaymanata ruwashanku layqakuykunata mana imanakuqpaq hina runakuna qhawarinankupaq. ¿Urmaranchu huk cristianollapas chhayna yuyaykuyman? Ari urmarankun. Huk cristianon layqakuymanta kaq peliculata qhawaspa niran: “Ari qhawaranin ichaqa manamá chayqa layqakuychu”, nispa. ¿Allinchu kanman chay hinata yuyaykuy?
16. ¿Imaraykun mana allinchu kanman layqakuy ruwaykunawan qʼochukuy?
16 Layqakuymanta peliculakuna qhawayqa manapaschá layqakuy hinachu kanman, ichaqa manan chaywanchu nisunman: “Manan imanawanqapaschu”, nispa. ¿Imarayku? Bibliaq nisqan hina Satanaspas supayninkunapas manan yachankuchu imatachus yuyaykusqanchista. * Chaymi paykunaqa tukuy ruwasqanchista imapi qʼochukusqanchistapas makilla qhawawashanchis, yuyaykusqanchista imapi pisipasqanchistapas yachanankupaq. Layqakuymanta peliculakunata librokunatapas qhawaqqa supaykunamanmi willashanman imakuna munasqanta. Chaywanqa imakunapi pisipasqantan rikuchishanman. Chayta rikuspan paykunaqa astawanraq kallpachakunkuman uya-uyapura maqanakuypi chay runata atipanankupaq. Arí, chay layqakuykunamanta qhawaspan wakin cristianokuna chay ruwaykunata munapayaranku, chaytaq layqakuykuna ruwaypi urmachiran (leey Gálatas 6:7).
17. ¿Imatan Satanás ruwanman onqosqa runaq pisipasqanta qhawarispa?
17 Hinaspapas onqospa hampichikuyta munasqanchis tumpallan Satanasqa layqakuyman urmachiwasunman. Yachanapaq, yaqapaschá huk iñiqmasinchis sinchi llakisqa tarikunman onqosqanmanta mana qhaliyayta atispa (Marcos 5:25, 26). ¿Imatan Satanaspas supayninkunapas ruwankuman pisipasqanta qhawarispa? Paykunaqa onqosqatan astawanraq llakikuywan ñit’inkuman, tanqankumantaqmi Bibliaq contranpi kaq hampikunawan hampichikunanpaq otaq ‘layqakunawan’ hampichikunankupaqpas (Levítico 19:26). Chay toqllaman urmaspaqa Jehová Diosmantan karunchakunman. ¿Imaynapi?
18. ¿Imayna hampiqkunamantan cristianokuna karunchakunanchis, imarayku?
18 Jehová Diosmi kamachikuyninta mana kasukuqkunata nirqan: “Pipas kamachikuy simita uyariyta mana munanchu chayqa, Diospas mañakusqantaqa millakullantaqmi”, nispa (Proverbios 28:9). Ñoqanchisqa manapunin chhaynapi tarikuyta munasunmanchu. ¿Munasunmanchu onqosqa kashaqtinchis mañakusqanchista Jehová Dios manaña uyariwananchista manaña yanapawananchistapas? Manapunin, riki (Salmo 41:3). Chhaynaqa, ¿imatan ruwasunman hampiwaqninchis runa imawan onqosqanchista willawananchispaq otaq hampiwananchispaqpas layqakuna hina imatapas ruwaqtin? Chaykunamantaqa karunchakunanchismi (Mateo 6:13). * Chhaynapin Jehová Diosmanta mana karunchakusunchu (“ ¿Supaykunawan hukllachakunapaq ruwaykunachu kanman?” nisqa recuadrota qhawariy).
¿ALLINCHU KANMAN SUPAYKUNAMANTA WILLASPA PURIY?
19. a) ¿Imaynatan Satanasta qhawarinku wakin suyukunapi? b) ¿Ima willakuykunatan cristianokuna mana uyarinanchischu nitaq willananchispaschu?
19 Huk suyukunapin Satanasta mana imanakuqta hina qhawarinku. Huk suyukunapitaq sinchi atiyniyoqpaq hina qhawarispa manchasqa kawsanku. Manchakunkuña chaypas tukuy yuyaywanmi millay espiritukunaq ruwasqankumanta uyarinku otaq willankupas. ¿Cheqaq Diospa kamachinkunari uyarisunmanchu chay willakuykunata, yachaspapas willasunmanchu hukkunaman? Manan, ¿imarayku?
20. ¿Imaynatan mana reparakuspa Satanaspaq propagandata ruwashasunman?
20 Ñawpaqta, chaykunata ruwaspaqa Satanastan yanapashasunman. ¿Imaynata? Bibliaqa willanmi Satanás atiyniyoq kasqanta ichaqa willallantaqmi ‘llulla [...] señalkunata, musphanakunata ruwaq’ kasqanta, ‘qʼotukuq’ kasqantapas (2 Tesalonicenses 2:9, 10). Payqa llapa llullakunamantapas aswan llullan, kusatan chaykunapi creeq runakunaq yuyaynintapas waqllichin. Chaymi payqa mana kaqta runakunaman rikuchin uyarichin ima, paykunataq ninku: “¡Rikurunin! ¡Uyarirunin!” nispa. Chaytataq cheqaqpas kanman hinaraq hukkunaman willanku, chayta uyariqkunataq yapa-yapayusparaq hukkunaman willallankutaq. ¿Chaykunapi huk cristiano purinman chayri? ‘Llullakunaq taytantan’ yanapakushanman. Chaywanqa Satanaspaqmi propagandata ruwashanman (Juan 8:44; 2 Timoteo 2:16).
21. ¿Imakunamantan parlananchis?
21 Iskaypi, cheqaqtaña wakin runakuna supaykunaq ñakʼarichisqan karanku chaypas, cristianokunaqa Cristollapin yuyaykunanchis manan Satanaspa ruwasqankunapichu. “[Criston] iñiyninchista paqarichiqqa, hinaspa huntʼasqata wiñachiqqa” chaymi payllata qhawananchis (Hebreos 12:2). Jesusqa maytachá yacharan Saqramanta, ichaqa manan chaykunamanta willaspachu qatikuqninkunawan puriran. Aswanpas Reinomanta allin willakuykunata willaspan puriran. Ñoqanchispas Jesús hina apostolninkuna hinan allin willakuykunallamanta ‘Diospa musphana ruwasqankunamantawan’ parlananchis (Hechos 2:11; Lucas 8:1; Romanos 1:11, 12).
22. ¿Imatan ruwananchis ‘hanaq pachapi astawan qʼochukuy kananpaq’?
22 Ñawpaqpi yachasqanchis hina Satanasqa imaymana toqllakunatan —hukninmi millay espiritukunawan hukllachakuy— churawanchis Jehová Diosmanta karunchawananchispaq. Sichus mana allin kaqta cheqnikusun allinkaqtataq munakusun chayqa manan Saqraqa ima toqllanwanpas urmachiwasunchu (leey Efesios 4:27). Chinkachisqa kanankama ‘saqraq qʼotukuq yuyayninkuna contra qaqata sayasun’ chayqa ‘hanaq pachapin astawan qʼochukuy kanqa’ (Lucas 15:7; Efesios 6:11).
^ párr. 16 Satanastan Biblia khaynata sutichan: hukkuna contra Sayariq, yanqamanta Tumpaq, Qʼotuq, Wateqaq, Llulla, nispa. Chaykunallatan Satanasqa atin, manan yachanchu yuyayninchispi sonqonchispi ima kasqantapas. Jehová Diosmantan ichaqa nin: ‘Sonqokunata pruebaq’ nispa, Jesusmantataq “sonqokunatapas, yuyaytapas tʼaqwiq”, nispa (Proverbios 17:3; Apocalipsis 2:23).
^ párr. 18 Astawan yachanaykipaq maskhay: 1994 watamanta 15 diciembre killamanta La Atalaya revistata “¿Una prueba de salud para usted?” nisqa temata 19-22 pág.; 2001 watamanta 8 enero killamanta ¡Despertad! revistapi “El punto de vista bíblico: ¿Importa qué tratamiento médico escogemos?” nisqa tematawan.


text:
T'aqanakuy
T'aqanakuy (divorcio) nisqaqa warmip qusanmanta, qharip warminmanta pasaqpaq rakinakuyninmi, kasarakuypa puchukayninmi, taripakuqpa kamachisqan. Manaraq t'aqanakusqa, ichataq manaña khuskanchu kawsaq qhari warmiqa rakinakusqa nisqam. Runa t'aqanakuyta munaspaqa, taripay sunturman rinanmi.
T'aqanakuytaqa achka sasachakuymi qatin:
- Wawankuna, churinkuna kaspaqa, maypim, mayqinwanmi kawsanqa?
- Warmi (icha qhari) mana llamk'aywan qullqita chaskikuspaqa, ima hinam chaskikunqa?
- Pitaq kuskanpa wasinmanta lluqsinqa, pitaq kakunqa?
Achka kutipi chaymantaqa taripay sunturmi kamachin.


text:
Tibet
Tibet, P'ut' (Tibet simipi: Bod) icha Phuig (Lhasa Tibet rimaypi: Poig) nisqaqa chawpi Asyapi huk mana qispi mama llaqtam, Chunwa mama llaqtaman kapuq.
1236 watakama Tibet qispi qhapaq llaqta karqaptin, Mungul-Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwa mama llaqtamanta wachuriq kaspapas kikin qhapaq suyu kakurqan (Ñilluwan qhapaq llaqta - T'a Ñilluwan?; han simipi: 大元 Dhah Qiuan, Wade–Gilespi: Ta Yüan, phinyimpi: Da Yuan
Ahinataq[pukyuta llamk'apuy]
- {{han simipi|中華|thunq'i=Dyung-hua|phinyim=Zhōnghuá|WG=Chung¹-hua²|qhichwa=Chun-huwa}}
- →Muyurikuq pusapunam tarisqa: Plantilla:Han simipi
- {{han simipi|中華}}
- →Muyurikuq pusapunam tarisqa: Plantilla:Han simipi).
1951 Chunwa Runallaqta Republikamanta awqaqkuna atirqan. Chaymantapacham Chunwaman kapuchkan. Chunwa kamachiqkuna Tibet Awtunumu Suyutam kamarirqan.
- 1 228 400 km²
- 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
- Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
- Han simi (tukri simi)


text:
Gustav Mahler
Gustav Mahler sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin anta situwa killapi 1860 watapi paqarisqa Kaliště llaqtapi - † 18 ñiqin aymuray killapi 1911 watapi wañusqa Wien llaqtapi) Chiksuyu mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi karqan.
Taytaː Bernhard Mahler; Mamaː Marie Hermann
Warmiː Alma Marie Schindler
Churinkunaː Marie wan Anna.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Gustav Mahler.


text:
Aykafchus tiyan mana qellqasusqaymanta! Achka anche imas llalleranku tuku qellqasusqaymanta. Astakunaayku noqaan mamaykian y na qaarayku suk wasita gustaasqaykuta, qam wawqeykian pukllanaykichispaq, suk anaq allpanan. Kunanqa rantikuyku tiya wasiychista, pero mana pipas rantinaan ni wasita ni imatachus, noqayku suyashkas pipas kachun willaaptiyku. Qam onqos ina kan y ancha ocqos tiyaranki. Ampicoqkuna niarayku aam.mana upiaptin remediusniykita mana ampeq reranki y suk hospitalpi churayku tiyasqanta. Pero tata yaya yanapayninan aam allicheranki y mosoqmanta achka diabluras inashkanki. Munasuykish qam y wawqeykita ishqayntin!
sábado, 25 de mayo de 2013
domingo, 5 de mayo de 2013
Baltazarpaq chunka suknioq kaqnin
Ishqay killasmanta mana qellqasuni wawitay! Kunan punchawpi qellqasunaarani ancha aschqata, qaas tatay onqos kaptin. Noqa yuyanimi imaynachus pay kasa kara noqaan noqa wawita qamina kaptiy y yachanimi payina kanaani qaman wawqeykian. Tata yaya munptin, pay allichanqa pero noqa llakishkani qaas pay hospitalpi, saykus sayanapi suj tuboyoq seqanpi akanta sorqochipunankunapaq
Qam kanky suk supaycito sumaq cha kasa kara chayna


text:
APÉNDICE
¿Imanötaq rikashwan Jehoväpa markampita qarqushqakunata?
Kastantsikkunata o familiantsikkunata congregacionpita qarquriyaptenqa alläpam llakikuntsik. Pero këkuna pasaptin Biblia nenqannö qarqushqakunata rikanqantsikmi, rikätsikonqa Diosnintsikta rasumpëpa kuyanqantsikta o mana kuyanqantsiktapis. * Tsëmi rikärishun tsënö pasaptin imata ruranapaqpis.
¿Imanötaq rikashwan Jehoväpa markampita qarqushqakunata? Bibliam kënö nimantsik: “Sinoqa niyaq Teyta Jesucristuman creyiquicarna, jucwan jucwanraq pununacoqcunawan, qellepaq erayaqcunawan, imajincuna adoraqcunawan, wasa rimacunawan, borrachucunawan y suwacunawan mana juntacuyänequipaqmi. Ama pecunawanqa juntupis micuyëtsu.” (1 Corintios 5:11.) Hina kënöpis nimantsikmi: “Pipis allapa yachaqtucushqa queninwan Jesucristupa yachatsiquininta mana sïguirqa, manam Dioswantsu quecan” tsëtanöqa “wayiquicunamanpis chasquiyëtsu; ni saludayepistsu. Peru saludaqnin y wayinman chasqueq caqqa peno mana alli nunam ticrarin” (2 Juan 9-11). La Atalaya 15 de noviembre 1981 watapa, 19 päginanchömi kënö nishpa willakun: “Saludariqa itsa más parlapëman, y hasta amigo këman chäratsimashwan. ¿Tsë rurëtatsuraq munashwan Jehoväpa markampita qarqushqakunawan?” manam. Tsëmi congregacionpita qarqushqakunawanqa pasëpa rakikärishwan, y manam pëkunawanqa Jehoväpitapis parlanantsiktsu.
¿Imanirtaq tsënö rikashwan Jehoväpa markampita qarqushqakunata? Tsëtaqa rurantsik Teyta Diosta y Palabran Bibliata kuyanqantsikta y respetanqantsikta rikätsikurninmi. Awmi, Jehová Diosnintsiktaqa shonquntsikpita patsëmi kuyantsik, tsëmi llapan mandamanqantsikta rurantsik, cumplinan mana fácil këkaptimpis. Hinamampis alleqmi musyantsik, ima ruranqampis noqantsikpaq alli kanqanta (Isaías 48:17; 1 Juan 5:3). Hinamampis tsë rurëninwanqa wakintapis mana alli rurëkunamanmi ishkitsinman. Tsëmi mana arrepentikoq nunapita chipyëpa rakikarnenqa, mana allikunaman ishkinantsikpita witikïkantsik y Jehová Dioswan alli kënintsik y congregacionpis limpiom këkanqa (1 Corintios 5:6, 7). Hina congregacionpita qarquyanqanqa hutsa rurashqa nunatam yanapan. ¿Imanötaq yanapanman? Biblia nenqanta wiyakurnin y anciänokuna tsë hutsa ruraq nunata congregacionpita qarquyänampaq decidiyanqanta wiyakonqantsikmi yanapanqa, itsa tsënöpa hutsa ruranqan alläpa mana alli kanqanta cuentata qokurnin arrepentikunman. Y kastankuna puntatanöna mana rikäyaptinmi “cuentata qocurir” Teyta Diospa markanman kutinampaq sinchikonqa (Lucas 15:17).
¿Y huk kastantsik Jehoväpa markampita qarqushqa kaptenqa? Jehová Diosta kuyanqantsikmi pruëbaman churakanqa. Tsënö kaptenqa, ¿imanötaq rikashwan congregacionpita qarqushqa kastantsikta? Tsëpaqqa atska yanapakïkunam kan, pero ishkëllata rikärishun.
Itsa Jehoväpa markampita qarqushqa nunaqa kastankunawan täranman. Y qarqushqa kanqanrëkurqa manam kastan kanqanqa ushakärintsu, ni wayichö ima ruranqantapis manam michayantsu. Pero Jehoväpaq rurëkunachöqa manam igualnatsu kanqa, Jehoväwan alli këninta oqranqanrëkur y mana wiyakonqanrëkur. Familiachö Diospita yachakuyaptin tsëchö këtaqa itsa puëdenman, pero manam parlanmantsu. Y wambrallaraq këkar Jehoväpa markampita qarqushqa kaptenqa, teytankuna Bibliapita yachatsita puëdeyanmi, makinllachöraq tsë wambra kaptin (Proverbios 6:20-22; 29:17). *
Y Jehoväpa markampita qarqushqa nuna kastanwan manana täraptenqa, ¿imanötaq rikäyan kastankuna? Tsënö kaptenqa llapan puëdeyanqanchömi rakikäriyan, y imapis familia asunto alläpa precisaptinraqmi qayayan. Y manam imatapis rurayantsu juntakäyananrëkorqa. Jehoväta y markanta respetarnin y kuyarninmi tsëtaqa rurayan. Tsënö mana juntakarninmi kastankunata kuyayanqanta rikätsiyan, tsënöpa Jehoväpa markanman kutinampaq (Hebreus 12:11). *
^ par. 1 Manam Jehoväpa testïgon këta munänatsu nishpa yarqukureqkunata imanö rikänapaqpis, congregacionpita qarqushqakunapaq Biblia willakonqanllam yanapamantsik.
^ par. 2 Wambrallaraq këkar Jehoväpa markampita qarqushqa kaptenqa, y teytankunallawanraq wayichö täraptenqa, yanapakïkunata tarinki, La Atalaya 1 de octubre 2001 watapa, 16 y 17 päginankunachö, y 15 de noviembre 1988 watapa, 20 päginanchö.
^ par. 3 Congregacionpita qarqushqa kastantsikkunata imanöpis rikänapaq más willakïkunataqa tarintsik, La Atalaya 15 de abril 1988 watapa, 26-31 päginankunachö, y 15 de noviembre 1981 watapa, 20-25 päginankunachö.