c: application/epub+zip

text:
Kaykunamanta yachachin
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
12 PÁGINA • 3, 65 TAKIKUNA
17 PÁGINA • 84, 72 TAKIKUNA
¿Imaynatan pisi kallpakunata qhawarinanchis?
23 PÁGINA • 77, 79 TAKIKUNA
Iñiqkunata yanapasun astawan llank’anankupaq
28 PÁGINA • 42, 124 TAKIKUNA
▪ Jehová Diosniykitan munakunki
▪ Runamasiykitan munakunki
Kay estudiokunan yachachishan Jesuspa nisqan iskay chaniyoq kamachikuykunamanta. ¿Ima ninantan Jesús nisharqan Diosta munakunki “tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykipiwan” nispa? ¿Imaynatan runamasinchista ñoqanchista hina munakusqanchista rikuchisunman?
▪ ¿Imaynatan pisi kallpakunata qhawarinanchis?
▪ Iñiqkunata yanapasun astawan llank’anankupaq
¿Imaynatan pisi kallpapaq hina qhawarikuqkunata yanapasunman? Hinaspapas, ¿imaynatan waynakunatapas chayllaraq bautizakuqkunatapas yanapasunman Diospa llaqtanpi astawan llank’anankupaq? Chaykunatan kay estudiokunapi yachasun.
3 Purinayki ñanta allichay ñawparinaykipaq
8 ¿Imaynatan divorciasqakunata yanapasunman?
TAPANPI KAQ: Okavango mayupi challwaqkunamanpas Diosmanta allin willakuykunatan willakun mbukushu simipi
2,021,000
2,096
47
5,735
ISRAEL llaqta Babiloniamanta 537 watapi (m.J.h.) Jerusalenman kutipushaqtinkun, Jehová Diosqa wakin Israel runakunata nirqan: “Ñanta llaqtaypaq wakichiychis, hatun ñanta allichaychis, rumikunata pallaychis”, nispa (Is. 62:10). Yaqapaschá chayta kasukuspa wakin runakunaqa ñawparirqanku, hinaspa ñanpi t’oqokunata hallp’awan hunt’achirqanku otaq ima mana allin kaqkunatapas allicharqanku. Chhaynapi llaqta mana sasachakuspalla purinanpaq.
Imaynan Israel runakunapas purinanku ñanta allichananku karqan, chay hinatan Jehová Diosqa munan iñiyninchispi ñawparinanchispaq ñanninchista allinta allichananchista. Chaymi niwanchis: “Purinaykita allinta tanteay [allichay, NM], allillantapuni sarunaykipaq”, nispa (Prov. 4:26). Waynaña kurakña kanchis chaypas, chay yuyaychaykunaqa llapanchistan yanapawasun.
Wayna-sipaskunaqa ratullan imatapas yachanku, kallpankupitaqmi kashanku ima ruwanankupaqpas. Chaymi runakunaqa ninku: “Waynapaqqa manan imapas sasachu”, nispa. Bibliapas nillantaqmi: “Waynakunaq sumaq-kayninqa kallpankun”, nispa (Prov. 20:29). Sichus wayna-sipaskuna decidikunqaku tukuy kallpankuwan Jehová Diospa munayninta ruwanankupaq chayqa, astawanmi Diospa llank’ayninpi yanapakunqaku kusisqataq kawsanqakupas.
Colegiopi allin notakunayoq Jehová Diospa testigonkunatan profesorkuna, estudiaqmasinkuna ninku universidadpi estudianankupaq. Chhaynapi allin reqsisqa kanankupaq qhapaq kayta tarinankupaqpas. Bola hayt’aypi allin pukllaq kaqtintaq, pukllaspa askha qolqeta ganananpaq kallpachanku. ¿Hayk’aqllapas chhaynapi tarikurqankichu? ¿Pillatapas chhaynapi tarikuqta reqsinkichu? ¿Iman yanapasunkiman allinta decidinaykipaq?
Biblian yanapasunki allin ñanpi purinaykipaq. Chaypin nin: “Wayna-sipasllaraq kashaspa Kamaqniykimanta yuyarikuy”, nispa (Ecl. 12:1). ¿Imaynatan kamaqniykimanta yuyarikuwaq? ¿Imaynatan llapanchispas kamaqninchismanta yuyarikusunman?
Chaymi sucederqan África lodomanta Eric* waynawan. Paymi allinta bola hayt’ayta yacharqan, chaymi 15 watallanpiraq kashaqtin nacionninpa equiponpi kananpaq qhawasharqanku. Chaymantaqa Europa ladopi allin yachachisqan kanman karqan. Chayta ruwaspaqa askha qolqetan gananman karqan. Ichaqa, ¿yuyarikushanmanchu karqan kamaqninmanta? ¿Imatan Eric decidirqan?
Eric waynaqa colegiopi kashallasparaqmi Jehová Diospa testigonkunawan Biblia estudiayta qallarirqan. Chaypin yacharqan Dioslla runakunaq sasachakuyninta allichanan kasqanta. Allintan entienderqan Diospa munayninta ruway aswan importante kasqanta. Chaymi decidikurqan tiempontapas kallpantapas chay ruwayman qonanpaq manataq bola h’aytaymanchu, hinan bautizakurqan. Hinamantaq Diospa llaqtanpi ñawparinanpaq kallpachakurqan. Tiempowantaq yanapakuq qhari kapurqan. Hinamanmi invitarqanku soltero qharikunapaq escuelaman.
Sichus Eric decidikunman karqan bola hayt’aypi kananpaq chayqa, yaqapaschá allin reqsisqa, askha qolqeyoq kanman karqan. Ichaqa allintan entienderqan Bibliapi kay textoq nisqanta: “Qhapaq runaqa hatunkaray perqapas kanman hinatan qhapaq kayninkunata qhawan”, nispa (Prov. 18:11). Chay textoq nisqan hina, runakunaqa qhapaq kaytan qhawarinku ima mana allinmantapas pakaykuqninkuta hina, ichaqa qhapaq kayqa tukukuqllan. Chaymi qhapaq kayta maskhaq runaqa ‘imaymana llakikunapi rikukun’ (1 Tim. 6:9, 10).
Ichaqa askha wayna-sipaskunan decidikurqanku tukuy tiemponkuwan Dios serviyta, chhaynapin kusisqa kawsanku. Ericpas precursormi kapurqan. Paymi nin: “Precursor kayqa ima equipomantapas aswan allinmi. Jehová Diostan gracias nini allin ñanpi kashanallaypaq yanapawasqanmanta, chaypin cheqaq kusikuyta tarini”, nispa.
Qanpas wayna-sipas, precursor kayta akllakuy, chay ruwaymi aswan allin kay pachapi imakunatapas ruwaymantaqa (qhaway “Universidadpi mana tarisqaytan tarirqani” nisqa recuadrota).
Huk casarasqa iñiqmasikunan Estados Unidos nacionpi Betel wasiman visitaq rirqanku. Chaypitaqmi rikurqanku llapa betelitakuna kusisqa llank’asqankuta. Chaykunata rikuspan paykunaqa decidikurqanku astawan Diosta servinankupaq. Ñawpaqpi imayna kasqankumantan hermana nirqan: “Ñoqaykuqa llakhin kasharqayku ima ruwasqaykuwanpas”, nispa.
Tukuy tiemponkuwan Diosta serviyta qallarinankupaqqa sasachakurqankun. Ichaqa huk p’unchaymi Diospa Siminta sapa p’unchay t’aqwisun nisqa folletopi leerqanku Juan 8:31 textota. Chay textopin Jesús nirqan: “Qankunachus rimasqayta hunt’ankichis chayqa, cheqaqtapunin yachachisqaykuna kankichis”, nispa. Chay textopi yuyaymanasqankun yanaparqan ama manchakuspa tukuy tiemponkuwan Diosta servinankupaq. Chaymi wasinkuta venderqanku kaqninkutapas pisiyachirqanku. Hinamantaq huk iñiq t’aqaman yanapakuq astakurqanku. Kunanqa precursormi kanku, huñunakuna wasikunata hatarichiypi yanapakunku, hatun huñunakuykuna kaqtinpas yanapakunku. Paykunan ninku: “Manaña ñawpaqpi hinachu imaymanakunayoq kayku chaypas, Jehová Diospa munasqanta ruwaspan kusisqa kashayku”, nispa.
Salomonmi nirqan: “Ñawpaqllatapuni qhaway, ñawiykikunaqa ñawpaqllatapuni qhawachun”, nispa (Prov. 4:25). Arí, ñoqanchispas ñawpaqllamanpunin qhawananchis imaynan carro manejaq qhawan hinata. Chay hinapin Diospa llaqtanpi llank’aykunaman aypasun.
Chay llank’aykunan kanman kaykuna: Tukuy tiempowan Diosta serviy, yanapanata necesitaq iñiq t’aqaman astakuy. Hinaspapas yaqapaschá huk iñiq t’aqapi umallikunapas yanapakuq qharikunapas pisilla kanku, chaykunamanpas riwaqmi yanapakuq. Chaypaqmi watukuq umallita tapukuwaq, paymi nisunki ima iñiq t’aqakunapi yanapakunaykipaq.*
Isaías 62:10 textopi leesqanchista yuyarisun. Wakin judío runakunaqa allintachá llank’arqanku ñanta allichaspa. Chay hinapin llapa Israel runakuna llaqtankuman allillan chayapurqanku. Chay hinata qanpas kallpachakushanki Diospa llaqtanpi astawan llank’anaykipaq chayqa ama pisipaychu, Diospa yanapayninwanqa aypallankin. Aswanpas kallpachakuy ama imawanpas hark’achikunaykipaq, Diospa yuyaychaynintataq mañakuy. Chhaynapin rikunki Diospa yanapayninta (Prov. 4:26).
^ par. 8 Sutinqa cambiasqan kashan.
^ par. 18 Qhaway Organizados para hacer la voluntad de Jehová librota 111, 112 paginakunata.
Bibliaqa manan hark’anchu chay ruwayta.
Biblian riman ñawpa tiempopi wañuqkunaq cuerponta tullunkutapas mayninpi kanasqankuta (Jos. 7:25; 2 Crón. 34:4, 5). Chay hinata wañuqkunaq cuerponwan ruwasqankuqa, yaqapaschá rikuchinman chay runakunaqa huchapakusqankurayku mana p’ampasqa kasqankuta. Ichaqa manan chayraykupunichu kanasqa karqanku.
Chaypaq qhawarisun Saulmanta kinsantin churinkunamantapas. Paykunaqa Filistea runakunawan maqanakuspan wañupurqanku. Chaypin Davidpa amigon Jonatanpas wañupurqan. Chayta yacharqospan Jabes llaqtamanta kallpasapa Israel runakunaqa, Saulpa cuerponta kinsantin churinkunaq cuerponkutawan apamuq rirqanku. Chay qhepamantaq ruphachipuspa tullunkunata p’ampapurqanku. Chay ruwasqankuta yachaspan Davidqa chay runakunata alabarqan (1 Sam. 31:2, 8-13; 2 Sam. 2:4-6).
Biblian nin wañuqkunaq kawsarimpunanta. Jehová Diosqa tukuy atiyniyoq kasqanraykun mosoq cuerpowan wañuqkunata kawsarichimpunqa, cuerponkuña ninaq ruphasqan karqan chaypas. Chaypaq yachasun ñawpa tiempopi kinsantin hebreo waynakunamanta. Paykunaqa Diospa kawsarichimpunanpin iñirqanku, chaymi mana manchakurqankuchu kanasqa kayta (Dan. 3:16-18). Kay tiempokunapipas askha cristianokunan ninaq ruphasqan wañupurqanku. Wakinmi iñiyninkurayku hatun carcelkunapi tarikurqanku, chaypin kanasqa wañupurqanku. Wakinqa wasinku ruphaqtin otaq imapipas tarikuspan ninaq ruphasqan wañupurqanku. Ichaqa Jehová Diosmi hunt’aq kasqankurayku paykunata kawsarichimpunqa (Apo. 20:13).
Jehová Dios kawsarichinanpaqqa manan wañuqpa cuerpontaraqchu necesitan. Chaymi rikukun hanaq pachapaq suyakuyniyoqkunaq kawsarichisqa kasqankupi. Paykunaqa Jesús hinan espíritu cuerpoyoq kawsarichisqa kanku, manan aycha cuerpopichu (1 Ped. 3:18). Chaywanpas manan huk runachu kanku, aswanpas cuerpollankun cambiapun. Kaqllan yuyayninkupas, munakuyninkupas kashanqa, kay tiempopi kawsasqankutapas manan qonqanqakuchu (1 Cor. 15:42-53; 1 Juan 3:2).
Wañupuqtinchis ruphachisqaña cuerponchis kanman chaypas kawsarimpusunmi. Chaytan Jehová Dios prometerqan, chayraykun hunt’anqapuni (Hech. 24:15). Manaña lliwtachu yachanchis imaynatachus Jehová Dios wañuqkunata kawsarichimpunanta chaypas, Jehová Diospin confianchis. Paymi Jesusta kawsarichisqanwan lliw runaman rikuchiwarqanchis chay ruway atisqanta (Hech. 17:31; Luc. 24:2, 3).
Chhaynaqa, sapanka familian otaq sapanka cristianon decidinan wañuqpa cuerponwan imatachus ruwakunanta. Ichaqa yuyaykunankun chay ruwayta imaynata runakuna qhawarisqankuta. Hinaspapas chay nacionpi leykunatan qhawarinanku (2 Cor. 6:3, 4).
Yaqachá pillatapas divorciasqata reqsishanki. Kay tiempopiqa manan admirakunapaqchu chayqa. Polonia nacionpi divorciomanta estudiasqankupin yacharqanku, astawanqa 30 watankupi kashaqkuna, kinsa otaq soqta wata casarakusqallankuman divorciakusqankuta. Ichaqa manan chay edadpi kaqkunallachu divorciakunku.
España nacionpi familiakunamanta rimaq institucionmi willan, Europa ladopi “iskay casarasqakunamanta huk divorciakapusqanta”. Hatun llaqtakunapipas chay hinallataqmi.
¿Imaraykun divorciakunku? ¿Imaynan divorcio qhepaman sientekunku? Casarasqakunata yanapaq doctoran nin: “Divorcioqa rikuchin casarasqakuna manaña kuskachu kayta munasqankutan”, nispa. Nillantaqmi: “Chay qhepamanqa llakiq qatirisqanmi kanku, sinchi phiñasqa, pesapakuspa ima. Hinaspapas engañasqa p’enqasqa iman sientekunku, mana ima ruwayta atispa”, nispa. Chaymi mayninpiqa wañuchikuytaraq munanku. Nillarqantaqmi: “Divorciopaq papelkuna lloqsimusqan qhepamantaq ch’usaq sonqo, mana piniyoq sientekunku. Yaqapaschá divorciakuq runaqa tapukunman: ‘¿Imatataq kunanri ruwasaq? ¿Imapaqñataq kawsaniri?’”, nispa.
Ewan* willakun divorciakusqan qhepaman imayna tarikusqanta. Paymi nin: “Divorciakusqay qhepamanmi wasimasiykunapas, llank’aqmasiykunapas ‘divorciada’ nispa sutichawarqanku, chaymi sinchita p’enqakurqani. Iskay wawayoqtaq karqani chayqa, ñoqallan taytapas mamapas kanay karqan. Sinchi phiñasqan kasharqani”, nispa. Iñiq t’aqapi 12 wataña umalli kashaqtinmi, Adam iñiqmasipas chhayna llakipi tarikurqan. Paymi nin: “Sinchi pisichasqan sientekuni, chaymi llapa runamanta karunchakuyta munani phiñasqataq tarikunipas”, nispa.
Hamuq tiempopi imayna kanankumanta llakikuspan, divorciasqakunaqa sasachakuyninkuta atipanankupaq kallpachakunku. Yaqapaschá yuyaykunku “manan pimanpas imapas qokunchu” nispa. Divorciakuymanta rimaspan huk periodista nirqan: “Chay qhepamanqa manan imatapas ñawpaqpi hinachu ruwananku, sasachakuyninkutapas sapallankuñan allichananku”, nispa.
Stanisław iñiqmi nillantaq: “Iskay ususichaykunatan mamanku mana visitanayta munaqchu. Chaymi yuyaykurqani: ‘Manan imapaqpas valeniñachu, Jehová Diospas wikch’upuwanmi’, nispa. Chaymi wañuyllataña munarqani. Tiempowanñan repararqani mana chhaynachu kasqanta”, nispa. Wanda iñiqmasitapas hamuq tiempopi imayna kananmi llakichiq. Chaymi nin: “Ñoqaqa yuyaykurqani llapallanku qonqapuwanankutan, iñiqmasiykunapas manaña ñoqatapas wawaykunatapas yuyarikunankuta. Kunanraqmi reparani iñiqmasiykunaqa mayta cuidawasqankuta, wawaykuna Diosta servinankupaq yanapawasqankutapas”, nispa.
Rikusqanchis hina, chhayna llakipi tarikuqkunaqa imaymanakunatan yuyaykunku. Yaqapaschá mana valeqpaq hina sientekuspa, mana yanapanapaq hina kasqankuta yuyaykunku. Hinaspapas yaqapaschá hukkunaq mana allin ruwasqankuta qhawayta qallarinqaku, chayraykun ninkuman: “Iñiqmasikunaqa mana munakuyniyoqmi kanku, manataqmi entiendewankuchu”, nispa. Ichaqa tiempowanñan reparanku iñiqmasikuna imaymanapi yanapasqankuta; paykunarayku sacrificiokuna ruwasqankuta manaña “gracias” nirqankuchu chaypas. Stanisławpas Wandapas qhepamanñan iñiqmasikunata agradecekurqanku.
Maytaña kallpachakusunman yanapananchispaq chaypas, divorciasqa iñiqmasinchiskunaqa maynillanpipas sapallankun sientekunqaku. Astawanqa cristianakunan chay hinata sientekunku. Alicja nin: “Pusaq watañan divorciakusqaymanta, chaywanpas pisipaqmi mayninqa qhawarikuni. Chhayna tarikuspayqa, lliwmantan karunchakuni sinchitataq waqanipas”, nispa.
Chhaynapi tarikuqkuna sinchi llakisqaña, phiñasqaña otaq imaynaña tarikunku chaypas, manan iñiqmasikunamanta karunchakunankuchu. Biblian nin: “[Karunchakuqqa] llapa allin yuyaychaykunatapas manan munanchu”, nispa (Prov. 18:1). Ichaqa, manan sapa kutillanqa warmi kashaspaqa qhari iñiqmasiman asuykunanchu yanapayta maskhapa, nitaq qhari iñiqmasipas chaytaqa ruwananchu. Chayta ruwankuman chayqa, yaqapaschá qhelli huchapi urmankuman.
Imaymana llakikuykunapin divorciasqa iñiqmasinchiskunaqa tarikunku. Mayninqa mana piqpa munasqan hinan sapallanku sientekunku. Chayraykun tukuy atisqanchista yanapananchis imaynan Jehová Diospas ruwan hinata (Sal. 55:22; 1 Ped. 5:6, 7). Tiempowanqa, anchatan agradecekunqaku cheqaq amigokunayoq kasqankumanta (Prov. 17:17; 18:24).
^ par. 6 Wakin sutikunaqa cambiasqan kashan.
“Señor Diosniykitan munakunki tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykipiwan” (MAT. 22:37)
1. ¿Imaraykun Jesuspas Jehová Diospas astawan munanakurqanku?
MANARAQ kay pachaman hamushaspan Jesusqa hanaq pachapi unay watakuna taytanwan kuska ‘llank’arqan’ (Prov. 8:30). Chaypin Jesusqa taytanmanta tukuy imaymanata yacharqan. Chhaynapitaqmi astawan munanakurqanku. Chaychá Jesusqa nirqan: ‘Yayaytan munakuni’, nispa. Nillarqantaqmi: ‘Yayapas Churitan munakun’, nispa (Juan 14:31; Juan 5:20).
2. ¿Ima tapuykunatan kay estudiopi kutichisun?
2 Rey Davidmi takirqan: “Señor Diosníy, munakuykin, kallpachaqniymi kanki”, nispa (Sal. 18:1). Chhaynatan ñoqanchispas Jehová Diostaqa munakunanchis. Sichus payta kasukusun chayqa astawanmi munakuwasun (leey Deuteronomio 7:12, 13). Manataq Diosta rikunchischu chayqa, ¿atisunmanchu Dios munakuyta? ¿Iman Diosta munakuy? ¿Imaraykun Diosta munakunanchis? ¿Imaynatan rikuchisunman Diosta munakusqanchista?
3, 4. ¿Imaraykun llapa runakunapas Dios munakuyta atinchis?
3 “Diosqa Espiritun” chaymi mana rikuyta atinchischu (Juan 4:24). Chaywanpas atisunmanmi pay munakuyta. Bibliapunin chayta ruwananchispaq kallpachawanchis. Moisesmi Israel llaqtata nirqan: “Diosninchis Señor Diosta munakuychis tukuy sonqoykichiswan, tukuy almaykichiswan, tukuy kallpaykichispiwan”, nispa (Deut. 6:5).
4 ¿Imaraykun Dios munakuyta atinchis? Diosmi kamawarqanchis payta yupaychananchispaq, munakuq kananchispaq, chayraykun payta munakunchis. Diosta reqsispaqa astawanmi munakunchis, aswan kusisqataq kanchispas. Chaymi Jesús nirqan: “Kusisamiyoqmi huch’uyyaykukuspa Diosta maskhaqkunaqa, paykunapaqmi hanaq pacha qhapaqsuyuqa”, nispa (Mat. 5:3). Hinaspapas askha runakunan ninku llapa runapas Diosta munakunanchispaq hina nacesqanchista. Abraham C. Morrison runan libronpi nirqan, llapa runapas Diosta maskhasqanta, Diospi iñiyta munasqantapas (“Manan sapallanchischu kashanchis”, inglés simipi).
5. ¿Imaynapin yachanchis Diosta tariy atisqanchista?
5 ¿Tarisunmanchu Diosta? Arí tarisunmanmi. Diosqa paywan amigontin kananchistan munan. Chaytan apóstol Pablo sut’incharqan Atenas llaqta runakunaman. Chay runakunaqa Atenas dioskunata yupaychaqmi templokunaman riq kanku. Ichaqa Pablon nirqan ‘kay pachata chaypi tukuy imaymana kaqtapas kamaq’ Diosta tariy atinankuta. Chaymantapas nirqanmi: ‘Payqa manan runakunaq ruwasqan wasikunapichu tiyan’, nispa. Kay hallp’apiña runakuna tiyanku chaypas, maskhaspankuqa atinkumanmi Dios tariyta. Pablon nirqan: “Diosqa manan sapankanchismantaqa karupichu kashan”, nispa (Hech. 17:24-27). Arí, Dios tariytaqa atisunmanmi. 7.900.000 más runakunañan Diosta tarirqanku, paykunan Jehová Diospa testigonkuna kanku.
6. ¿Mayqenmi Diospa kamachikuyninmanta aswan chaniyoq kamachikuy?
6 ¿Imaynatan Diosta munakunanchis? Fariseo runan Jesusta tapurqan: “Yachachikuq, ¿mayqentaq Diospa kamachikuyninmantaqa aswan chaniyoq?”, nispa. Hinan Jesusqa kutichirqan: “Señor Diosniykitan munakunki tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykipiwan. Chaymi aswan chaniyoq ñawpaqkaq kamachikuyqa”, nispa (Mat. 22:34-38).
7. ¿Imaynatan Diosta munakusunman a) ‘tukuy sonqowan’? b) ‘tukuy almawan’? c) ‘tukuy yuyaywan’?
7 ¿Ima ninantan Jesús nisharqan Diosta munakunki “tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykipiwan”, nispa? ‘Tukuy sonqowan’ nispaqa nishan sonqonchis ukhupi imayna sientekusqanchismanta, imakunata munasqanchismantawanmi. ‘Tukuy almawan’ nispaqa nishan imayna runa kasqanchismanta, imayna kawsayniyoq kasqanchismantawanmi. ‘Tukuy yuyaywan’ nispataq nishan tukuy yachasqanchiskunamanta. Chaykunan rikuchin Diosllapaqña kawsananchis kasqanta, Diosllapiña yuyayninchis kananta.
8. ¿Imaynatan rikuchinchis Diosta munakusqanchista?
8 ¿Imaynatan rikuchinchis Diosta tukuy sonqonchiswan, tukuy almanchiswan, tukuy yuyayninchiswan munakusqanchista? Bibliata allinta estudiaspa, kamachiwasqanchista tukuy sonqowan ruwaspa, gobiernonmanta willaspa iman (Mat. 24:14; Rom. 12:1, 2). Tukuy chaykunata ruwaspan astawan Diosman asuykusun (Sant. 4:8). Ichaqa, ¿imaraykun Diosta munakunchis? Wakinmanta yachasun.
9. ¿Imaraykun Jehová Diosta munakunki?
9 Jehová Diosmi kamaqninchis, paymi tukuy imatapas qowanchis. Pablon nirqan: ‘Payraykun kawsanchispas, purinchispas, kashanchispas’, nispa (Hech. 17:28). Arí, Diosmi kay hallp’ata runakunaman qowarqanchis (Sal. 115:16). Hinaspapas kawsananchispaqmi qowanchis mikhunata, tukuy imaymanatapas. Chaymi Listra llaqtapi tiyaq runakunata apóstol Pablo nirqan idolokunata amaña yupaychanankupaq, aswanpas ‘kawsaq Diosta’ yupaychanankupaq. Nillarqantaqmi: “Diosqa imapas allinta ruwasqanwanmi reqsichikurqan. Paymi parachimun, chakrakunatapas tiemponpi ruruchin, mikhunatapas askhata qowanchis, sonqonchistapas anchata kusichin”, nispa (Hech. 14:15-17). Chhaynapunin Diosqa, payqa ancha munakuq kasqanraykun mana imatapas faltachiwanchischu. Chaymi kamaqninchistaqa munakunchis (Ecl. 12:1).
10. ¿Imaynan sientekunki Jesuspa sacrificakusqanmanta?
10 Diosmi huchamantapas wañuymantapas kacharichiwarqanchis (Rom. 5:12). Biblian nin: “Diosmi ichaqa munakuyninta rikuchiwanchis, huchasaparaq kashaqtinchis Cristoq wañupuwasqanchiswan”, nispa (Rom. 5:8). Sonqomantapuni pesapakuspa Jesuspa sacrificionpi iñisun chayqa, Jehová Diosmi huchanchiskunata pampachanqa (Juan 3:16). ¡Maytan Jehová Diosta gracias ninchis churin ñoqanchisrayku wañupusqanmanta!
11, 12. ¿Imakunatan Jehová Dios prometewarqanchis?
11 Jehová Diosmi thak kawsayta prometewanchis (Rom. 15:13). Chay prometewasqanchismi yanapawanchis ima sasachakuykunapiña tarikuspapas Diospaq hunt’aqllapuni kananchispaq. Hanaq pachapaq akllasqa cristianokunan “wiñay kawsay coronata” chaskinqaku hunt’aq kasqankurayku (Apo. 2:10). Wakin hunt’aq runakunataq kay hallp’api wiñaypaq tiyanqaku huk sumaq paraisopi (Luc. 23:43). Chaymi “tukuy allin kaqkunatapas, tukuy chanin kaqkunatapas” qoq Diosta munakunchis, chaykunamantataq anchata kusikunchis (Sant. 1:17).
12 Diosmi wañusqakunaq kawsarimpunanta prometewanchis (Hech. 24:15). Munakusqanchis runakuna wañupuqtinqa llakikunchismi, ichaqa manan ‘mana suyakuyniyoq’ runakuna hinachu (1 Tes. 4:13). Jehová Diosmi munan llapa runakuna kawsarichiyta, astawanqa pay sonqo runakunata (Job 14:15). ¡Maytachá kusikusun wañuqkuna kawsarimpuqtinqa! Chaypin tupasunchis munakusqanchis runakunawan. Chaykunamantan Jehová Diosta gracias nisunchis. ¡Maytan Jehová Diosta gracias ninchis chay promesankunamanta!
13. ¿Imaynapin yachanchis Jehová Dios cuidawasqanchista?
13 Jehová Diosmi cuidawanchis (leey Salmo 34:6, 18, 19; 1 Pedro 5:6, 7). Yachanchismi Diosqa llapa serviqninkunata yanapashasqanta, chaymi llaqtanpiqa mana imamantapas manchakunchischu (Sal. 79:13). Hinaspapas churin Jesucristowanmi kay pachapi millay kawsayta tukuchinqa, chanin runakunataqmi thakpi wiñaypaq kawsanqaku (Sal. 72:7, 12-14, 16). Chaykunata yachaymi kallpachawanchis Jehová Diosta tukuy sonqowan, tukuy almawan, tukuy kallpawan, tukuy yuyaywan munakunanchispaq (Luc. 10:27).
14. ¿Imapaqmi Jehová Dios akllakuwarqanchis?
14 Jehová Diosmi testigonkuna kananchispaq akllakuwarqanchis (Is. 43:10-12). Diostan munakunchis llank’aysiqmasin kananchispaq akllawasqanchismanta. Chay hinapin sasachakuykunapi kashaq runakunaman allin willakuykunata apanchis. Mana iskayaspataqmi chaykunata willanchis. ¿Imarayku? Diospa cheqaq siminwan runakunata yachachisqanchisrayku. Hinaspapas, llapa prometesqantan Diosqa hunt’anpuni (leey Josué 21:45; 23:14). Tukuy chaykunaraykun Diostaqa anchata munakunchis. Ichaqa, ¿imaynatan rikuchisunman cheqaqtapuni munakusqanchista?
15. ¿Imaynatan yanapawanchis Bibliata estudiasqanchis chayman hina kawsasqanchispas?
15 Bibliata estudiaspa, yachasqanchisman hina kawsaspa. Chaykunata ruwaspan Dios munakusqanchista rikuchinchis, simin qelqawan yanapawananchista munasqanchistapas (Sal. 119:105). Ima sasachakuypipas tarikuqtinchisqa, Bibliapi Diospa promesankunata leeymi sonqochawanchis. Chaykunan kanman: “Qanqa manan qhawarparinkichu llakikuq huch’uyyaykukuq sonqoyoqtaqa”, nisqan. Chaymantapas kallanmantaqmi: “Señor Diosníy, munakuwaspayki yanapaykamuwarqanki. Sonqoyta llakikuna ñit’iykushaqtinmi, qanqa sonqochaykuwanki kusirichiwanki” nisqan (Sal. 51:17; 94:18, 19). Jehová Diospas Jesuspas khuyapayankun sasachakuypi tarikuqkunata (Is. 49:12; Mat. 15:32). Bibliata estudiaspan reparanchis Jehová Diosqa sapankanchista munakuwasqanchista. Chaytaqmi yanapawanchis astawan payta munakunanchispaq.
16. ¿Imaraykun Diosmanta sapa kuti mañakuqtinchis astawan payta munakunchis?
16 Sapa kuti mañakuspa. Mañakuqtinchisqa astawanmi Diosman asuykunchis (Sal. 65:2). Yaqapaschá yuyashanchis mana atipana hina sasachakuypi tarikushaqtinchis Diospa yanapawasqanchista (1 Cor. 10:13). Llakiq ñit’isqanpaschá tarikusharqanchis hinaspa Diosmanta mañakuqtinchis ‘thak-kayta qowarqanchis’ (Filip. 4:6, 7). Mayninpiqa Nehemías hinapaschá sonqonchis ukhullapi mañakurqanchis, hinaspa Diospa uyariwasqanchista repararqanchis (Neh. 2:1-6). Arí, Jehová Diosmanta sapa kutilla mañakuqtinchis paypa kutichimusqanta rikuspan, astawan payta munakunchis astawantaq paypi confianchis (Rom. 12:12).
17. ¿Imaynatan huñunakuykunata qhawarinanchis?
17 Huñunakuyninchista ama saqespa (Heb. 10:24, 25). Israel runakunaqa Diospa siminta uyarinankupaq, Diosta yupaychanankupaq iman huñukuqku. Chayta ruwaspan Jehová Diosta astawan munakuqku, kamachikuynintapas kasukuqku (Deut. 31:12). Diosta munakuspaqa, manan mayqen huñunakuymanpas faltakusunchu, manataqmi sasapaqchu qhawarisun (leey 1 Juan 5:3). Chayraykun kallpachakunanchis llapa huñunakuykunaman rinanchispaq. Chay hinapin Jehová Diosta munakushallasun (Apo. 2:4).
18. ¿Ima llank’aytan ruwashanchis Diosta munakuspa?
18 Allin willakuykunata willaspa (Gál. 2:5). Diosta munakusqanchismi kallpachawanchis waranqa wata Jesuspa kamachikuyninmanta willananchispaq. Paymi Armagedonpi ‘cheqaq-kayta’ hunt’achinanpaq maqanakunqa (Sal. 45:4; Apo. 16:14, 16). Runakunamanmi willashanchis Diospa munakuyninmanta, huk sumaq paraíso qowananchismantapas. ¡Maytan kusikunchis chaykunata willaspa! (Mat. 28:19, 20.)
19. ¿Imaraykun agradecekunanchis iñiq t’aqapi umallikunata?
19 Umallikunaq llank’asqanta agradecekuspa (Hech. 20:28). Jehová Diosqa llapanchistan yanapayta munawanchis, chaymi umallikunata churapuwanchis. Paykunan kanku “wayramanta pakakuna hina, chikchi pukllaymanta pakakuna hina, ch’aki hallp’api qarpana unu yarqha hina, ch’in pampapi llanthuykukuna hatun qaqa hina” (Is. 32:1, 2). ¡Maytan kusikunchis sinchi wayra otaq sinchi ruphay kashaqtin pakaykukunata tarispa! Chay hinatan umallikunapas yanapawanchis sasachakuykunapi tarikuqtinchis. Hinaspapas umallikunata kasukuspan rikuchinchis Diostapas Jesustapas munakusqanchista (Efes. 5:23; Heb. 13:17).
20. ¿Imakunatan ruwananchis Diosta munakuspa?
20 Jehová Diosta munakusun chayqa kamachikuyninkunatan kasukusun, ‘manan yanqa uyariqkunallachu kasunchis’ (leey Santiago 1:22-25). Kasukuq kaspaqa tukuy sonqowanmi predicasun, huñunakuykunamanpas manan faltakusunchu. Jehová Diostaqa tukuy sonqowanmi munakunchis, chaymi ‘hunt’asqa kamachikuy simintaqa’ kasukunchis (Sal. 19:7-11).
21. ¿Imamanmi rikch’akun mañakuyninchis?
21 Hinaspapas Diosta munakusqanchisraykun mañakunchis. Israel llaqtapi sacerdotekunaqa, sapa p’unchaymi inciensota Diospaq ruphachiqku. Chaychá rey Davidqa mañakuyninkunata inciensowan rikch’anachirqan, paymi takirqan: “Mañakamusqay ñawpaqeykiman incienso q’apay hina wicharimuchun, makiyta mast’arimusqaypas tardeyaykuy sacrificio hina kachun”, nispa (Sal. 141:2; Éx. 30:7, 8). Ñoqanchispas huch’uyyaykukuspa sonqomanta mañakusunchis chayqa, sumaq q’apaq incienso hinan mañakuyninchis Jehová Diospaq kanqa (Apo. 5:8).
22. ¿Imamantan qatimuq estudiopi yachasun?
22 Jesusmi nirqan Diosta munakunanchista, ichaqa nillarqantaqmi runamasinchistapas munakunanchista (Mat. 22:37-39). Jehová Diosta munakusun kamachikuyninkunatapas kasukusun chayqa, manan sasachu kanqa runamasinchiskunata munakuy. Chaytan qatimuq estudiopi yachasun.
“Runamasiykitan qan kikiykita hina munakunki” (MAT. 22:39)
1, 2. a) ¿Mayqen kamachikuytan Jesús nillarqantaq aswan chaniyoq kasqanta? b) ¿Imakunamantan kay estudiopi yachasun?
JESUSTAN huk fariseo tapurqan Diospa kamachikuyninmanta mayqenkaq aswan chaniyoq kasqanta. Chaymi payqa kutichirqan: “Señor Diosniykitan munakunki tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykipiwan”, nispa. Chaytan yacharqanchis ñawpaqkaq estudiopi. Jesusmi ichaqa nillarqantaq iskaykaq aswan chaniyoq kamachikuymanta. Paymi nirqan: “Runamasiykitan qan kikiykita hina munakunki”, nispa (Mat. 22:34-39).
2 Arí, Jesusmi nirqan runamasinchista ñoqanchis kikinchista hina munakunanchista. Ichaqa, ¿pin runamasinchis? ¿Imaynatan munakusqanchista rikuchisunman? Kay estudiopin chaykunamanta yachasun.
3, 4. a) ¿Ima rikch’anachiytan Jesús willarqan tapuqnin runaman? b) ¿Imaynatan Samaria llaqtayoq runa judío runata yanaparqan? (Kay paginapi dibujota qhaway.)
3 Jesustan huk runa tapurqan: “¿Pitaq runamasiyri?”, nispa. Chayta kutichinanpaqmi Jesusqa huk rikch’anachiyta willarqan, chaywantaqmi yachachirqan imaynata runamasinta munakunan kasqanta (leey Lucas 10:29-37). Chaypin willarqan huk judío runata suwakuna lliw kaqninta ch’utirqospa, k’iriykuspa, wañunayashaqta wikch’usqankuta. Hinamansi huk sacerdote, huk Leví runapas chayneqman chayaspa, payta rikuspa chimpallanta pasarqanku. Ichaqa Samaria llaqtayoq runan chay ñanta purishaspa payta yanapaykurqan. Chayqa admirakunapaqmi karqan, ¿imarayku? Chay tiempopi judío runakuna Samaria llaqtayoq runakunawan cheqninakusqankurayku (Juan 4:9).
4 Samaria llaqtayoq runaqa wañunayashaq runaq k’irinkunatan aceitewan vinowan hampirqan. Hinan huk alojakuna wasiman aparqan, dueñomantaq iskay jornal qolqeta qorqan chaywan cuidananpaq (Mat. 20:2). Chaypin rikunchis Samaria llaqtayoq runaqa runamasin munakusqanta. Ñoqanchispas runamasinchistan munakunanchis khuyapayananchis ima.
5. ¿Imata ruwaspan Jehová Diospa testigonkuna rikuchirqanku runamasinku munakusqankuta?
5 Tukuykuy qaylla p’unchaykunapi kawsasqanchisraykun runakunaqa mana khuyapayakuq, runamasinkuta mana munakuq kanku (2 Tim. 3:1-3). Chaymi rikukurqan 2012 watapi, Nueva York llaqtapi Sandy sutiyoq sinchi wayra kaqtin. Askha runakunan mana imawan q’oñikuyta atirqankuchu nitaq electricidadpas karqanchu. Chhaynapi tarikushaqtinkupas wakinqa mana khuyapayaspan hukkunaq kaqninkunata suwarqanku. Jehová Diospa testigonkunan ichaqa paykunapura yanapanakurqanku hukkunatapas yanaparqanku. Chhaynata ruwasqanchismi rikuchin runamasinchis munakusqanchista. Ichaqa, ¿imakunatawanmi ruwananchis munakusqanchista rikuchinapaq?
6. ¿Imatan predicaspa ruwanchis?
6 Runamasinchisman Diosmanta yachachisun. Predicaspaqa runakunatan Bibliawan sonqochashanchis (Rom. 15:4). Hinaspapas Diospa gobiernonmanta allin willakuykunata willaspan paykuna munakusqanchista rikuchinchis (Mat. 24:14). Ancha kusikunapaqmi Diospa promesankunata hukkunaman willayqa (Rom. 15:13).
7. a) ¿Imatan Jesús yuyaycharqan? b) ¿Ima bendiciontan chaskisun Jesuspa yuyaychasqanman hina kawsaspa?
7 Jesuspa yuyaychasqanman hina kawsasun. Orqo patapi yachachishaspan Jesusqa kayta yuyaycharqan: “Imaynatachus runakunaq ruwanasuykichista munankichis, chhaynallatataq qankunapas paykunata ruwaychis, chay hinatan kamachikun Diospa kamachikuy siminpas profetakunaq qelqasqanpas”, nispa (Mat. 7:12). ‘Kamachikuy simi’ nispaqa nishan Génesis libromanta Deuteronomio librokaman, “profetakunaq” nispataq nishan hebreo profetakunaq qelqasqan librokunata. Chaykunatan Jehová Diosqa llaqtanman qorqan paykunata munakusqanrayku, hinaspapas paykunapura munanakunankutan munarqan. Kunan tiempopipas Jehová Diosqa runamasinchis munakunanchistan munan. Jehová Diosmi Isaías libropi qelqachirqan: “Chaninkaqta ruwaychis, chaninta kawsaychis [...]. Kusisamiyoqmi chayta ruwaq runaqa”, nispa (Is. 56:1, 2). Sichus Jesuspa yuyaychasqanman hina runamasinchista munakusun chayqa, kusisqan kasun.
8. a) ¿Imaraykun enemigonchiskunata munakunanchis? b) ¿Iman kanman enemigonchiskunata munakuqtinchis?
8 Enemigonchiskunata munakusun. Ñawpa tiempomantapachan Jehová Diosqa enemigonchiskuna munakuyta yachachiwarqanchis. Jesuspa tiemponpin ichaqa wakin runakuna yachachiqku enemigonku cheqnikuyta. Chaymi Jesusqa nirqan: “Munakuychis awqaykichiskunata, [...] mañapuychis k’amiqniykichiskunapaqpas qatiykachaqniykichiskunapaqpas. Ahinapin hanaq pachapi kaq Yayaykichispa wawankuna kankichis”, nispa (Mat. 5:43-45). Apóstol Pablopas chay hinatan nillarqantaq: “Awqaykichus yarqachikun chayqa, mikhuchiy, ch’akichikuqtinpas ukyachiy”, nispa (Rom. 12:20; Prov. 25:21). Ñawpa Israel llaqtatan Jehová Diosqa kamachirqan enemigonkuta yanapanankupaq, enemigonkuq uywantapas yanapanankupaq (Éx. 23:5). Chhaynapin enemigontin kaqpas amigontin kapuqku. Chhaynallataqmi kunanpas. Sichus enemigonchiskunata otaq iñiyninchisrayku qatiykachawaqninchiskunatapas munakuywan qhawarisun chayqa, sonqonkutan thasnuykusunman chhaynapitaq cambiankuman. Yaqapaschá qhepamanqa Jehová Diospa testigonman tukupunkuman.
9. ¿Imatan ruwananchis iñiqmasinchiswan phiñachinakuspa?
9 Lliw runawan thakpi kawsasun (Heb. 12:14). Lliw runawantaq thakpi kawsana chayqa, astawanraqchá iñiqmasinchiskunawanqa. Jesusmi nirqan: “Ofrendaykita Diospa altarninman apaspa, chaypi wawqeykiq qan contra imapas kasqanta yuyarispaykiqa, altar qayllaman ofrendaykita saqeykuy, hinaspa kutiriy, wawqeykiwanraq ñawpaqtaqa allipunamuy, kutimuspaykitaq ofrendaykita hayway”, nispa (Mat. 5:23, 24). Iñiqmasinchiswan phiñachinakuspaqa usqhayllan allichananchis, munakusqanchistataq rikuchinanchis; chaymi Jehová Diosqa bendeciwasun.
10. ¿Imaraykun hukkunaq pantasqanta ama qhawashanachu?
10 Ama hukkunata huchachasunchu. Jesusmi nirqan: “Ama hukkunata huchachaychischu, ahinapin Diosqa mana huchachasunkichischu. Imaynatachus hukkunata huchachankichis chay hinallatataqmi Diospas qankunataqa huchachasunkichis, imaynatachus hukkunata ruwankichis chay hinallatataqmi Diospas qankunataqa ruwasunkichis. ¿Imaraykun wawqeykiq ñawinpi qhellita qhawanki, manataq ñawiykipi kaq kurkutaqa reparakunkichu? Chay hinari, ¿imaynatan wawqeykita ninki: Ñawiykimanta qhellita horqosqayki, nispa, ñawiykipitaq kurku kashaqtin? ¡Iskay uya! Ñawpaqtaqa ñawiykimantaraq kurkuta horqokuy, chayraqmi wawqeykiq ñawinmanta qhellita horqonaykipaq allinta rikunki”, nispa (Mat. 7:1-5). Chaymi yachachiwanchis hukkunaq imallapipas pantasqanta ama qhawashanapaq, mayninpiqa ñoqanchispunin imaymanapi pantanchis.
11, 12. ¿Imata ruwaspan runamasinchis munakusqanchista rikuchinchis?
11 Jesusmi yachachiwarqanchis runamasinchiskunaman allin willakuykuna willayta, chhaynapin munakusqanchista rikuchishanchis (Luc. 8:1). Paymi qatikuqninkunata kamachirqan: “Llapa suyu runakunata yachachimuychis, yachachisqaykuna kanankupaq”, nispa (Mat. 28:19, 20). Chayta ruwaspan runakunata yanapashanchis wañuyman apaq hatun ñanta saqenankupaq, hinaspa kawsayman apaq ñañu ñanninta rinankupaq (Mat. 7:13, 14). Sichus chay ruwaypi kallpachakusun chayqa, Jehová Diosmi bendeciwasun.
12 Ñoqanchispas Jesús hinan runakunata nimushanchis huch’uyyaykukuspa Diosta maskhanankupaq (Mat. 5:3). Chaymi “allin willakuykunata” astawan yachayta munaqtinkuqa, Diosmanta yachachinchispacha (Rom. 1:1). Yachasqankuman hina kawsaspaqa, Jesuspa sacrificio ruwasqanraykun Jehová Dioswan allipunapunku (2 Cor. 5:18, 19). Arí, runakunata munakusqanchisraykun predicanchis, chaymi aswan hatun munakuyqa.
13. ¿Imaynatan qhawarinanchis hukkunaman Diosmanta yachachiyta?
13 Bibliamanta yachachinapaq otaq yachay munaqkunaman visitanapaq preparakuspan, runakunata yanapashanchis Diospa munasqanman hina kawsanankupaq. Yaqapaschá wakinpaqqa sasa kanqa kawsayninkuta cambiapuy (1 Cor. 6:9-11). Ichaqa maytan kusikunchis “llapallan wiñay kawsaypaq” hina kaqkunata Jehová Dios llaqtanman pusamusqanmanta. Hinaspapas payqa yanapanqan kawsayninkuta cambianankupaq, chhaynapi paywan amigontin kanankupaq (Hech. 13:48). Jehová Diospi confiasqankuman hinan llakikuyninku pisi-pisimanta chinkapun, chhaynapin kusisqa kapunku. Chaykunata rikuymi anchata kusichiwanchis. Chaymi hukkunaman Diosmanta yachachiytaqa ancha sumaq llank’aypaq qhawarinanchis, chayta ruwaspan runamasinchis munakusqanchista rikuchinchis.
14. ¿Imatan Pablo nirqan munakuymanta 1 Corintios 13:4-8 textopi?
14 Apóstol Pablon willarqan imapunichus munakuy kasqanta. Sichus Pabloq nisqanman hina runamasinchista munakusun chayqa, Jehová Diostan kusichisun, manan sasachakuykunapichu tarikusun, kusisqataqmi kasunpas (leey 1 Corintios 13:4-8). Chayrayku Pabloq nisqanta yuyarisun, paypa nisqanman hina runamasinchis munakuytataq yachasun.
15. a) ¿Imaraykun pacienciakuq sumaq sonqo kananchis? b) ¿Imaraykun mana envidiakuqchu nitaq hatunchakuqchu kananchis?
15 “Munakuqqa muchukuqllan [otaq pacienciakuqllan], sumaq sonqollan”. Huchayoq runakunaña kanchis chaypas, Jehová Diosqa llapa runakunawanmi pacienciakun sumaq sonqotaq kanpas. Chhaynaqa aswantaraqchá ñoqanchis huchayoq runakunaqa paciencianakunanchis sumaq sonqotaq kananchispas. Biblian nillantaq “munakuqqa manan envidiakunchu” nispa. Sichus cheqaqtapuni iñiqmasinchiskunata munakusun chayqa, manan envidiakusunchu ima kaqninkumantapas, iñiq t’aqapi llank’anakuna chaskisqankumantapas. Manataqmi alabakuqchu nitaq hatunchakuqchu kasun. Jehová Diosqa cheqnikunmi hatunchakuq kaqta ‘anchaykachaq sonqotapas’ (Prov. 21:4).
16, 17. ¿Imatan munakuymanta nin 1 Corintios 13:5, 6 texto?
16 Munakuqqa “manan mana ruwanakunatachu ruwan”. Sichus runamasinchista munakusun chayqa manan llullakusunchu, suwakusunchu nitaq Jehová Diospa mana munasqankunatachu ruwasun. Hinaspapas munakuqqa “manan payllapaq kanantachu munan”, aswanpas hukkunaq allinnintaraqmi maskhan. Chaytan ñoqanchispas ruwananchis (Filip. 2:4).
17 Munakuqqa “manan phiñakunpachachu, manan sientepakunchu”. Pipas mana allinta tratawaqtinchisqa manan phiñakunanchispachachu, manataqmi tukuy tiempochu chay runapaq phiñakunanchis (1 Tes. 5:15). Sientepakuqtinchisqa Diospas mana allinpaqmi qhawariwasunman. Hinaspapas ñoqallanchistaqmi mana allinta ruwakusunman hinallataq hukkunatapas (Lev. 19:18). Chhaynaqa aswan allinmi kanman pampachaspa qonqapuy. Chaymantapas munakuqqa “manan mana chanin kaqmantachu kusikun”. Chaymi cheqnikuwaqninchis ima sasachakuypipas tarikuqtinqa, mana kusikunchischu (leey Proverbios 24:17, 18).
18. ¿Imatan munakuymanta yachachiwanchis 1 Corintios 13:7, 8 texto?
18 Pablon nillarqantaq: “Munakuqqa tukuy imatan muchun”, nispa. Chaymi pipas phiñachiwaspanchis pampachananchista munan chayqa, munakuq kasqanchisrayku pampachapunchis. Hinaspapas munakuqqa “tukuy imatan creen”. Chaymi Bibliapi tukuy willakuykunata creenchis, Diospa llaqtanpi yachachikuykuna chaskisqanchismantataq gracias ninchis. Chaymantapas munakuqqa “tukuy imatan suyakun”. Chaymi Jehová Diospa promesankunapi suyakunchis. Runamasinchista munakuspataqmi chay promesakunata paykunaman willamunchis (1 Ped. 3:15). Sinchi sasachakuypiña tarikuspapas Jehová Diosmantan mañakunchis, yanapawananchispitaqmi confianchis. Pablon nillarqantaq munakuqqa “tukuy imapin pacienciakun” nispa. Chaytan ruwanchis ñoqanchis contra hukkuna imatapas ruwaqtinku otaq iñiyninchisrayku qatiykachawaqtinchis. Tukunanpaqmi Pablo nillarqantaq: “Munakuyqa wiñaypaqmi”, nispa.
19, 20. ¿Ima textokunan kallpachawanchis runamasinchista munakushanallapaq?
19 Bibliapi kaq kamachikuykunata kasukusun chayqa, runamasinchistan kikinchista hina munakusun (Mat. 22:39). Hinaspapas manan runakunaq rikch’aynintachu qhawasunchis. Chaytan Jehová Diospas Jesuspas munanku. Ichaqa, yaqapaschá sasachakushanchisraq runamasinchista kikinchista hina munakunanchispaq. Chhayna kaqtinqa, Diospa santo espiritunta mañakusun. Chhaynapin Jehová Diospa sonqonta kusichisun, paytaqmi yanapawasun runamasinchista munakunanchispaq (Rom. 8:26, 27).
20 “Runamasiykita munakunki qan kikiykita hina” nisqa kamachikuytan Biblia nin “allinnin kamachikuy” nispa (Sant. 2:8). Israel runakunamanmi Jehová Diosqa kamachikuykunata qorqan runamasinkuta munakunankupaq. Chaymi qhepa watakunaman apóstol Pablo nirqan: “Chay kamachikuykunapas wakin kamachikuykunapas hukllamanmi huñukun: ‘Runamasiykitan qan kikiykita hina munakunki, niq simiman’. Munakuqqa manan runamasinta ima mana allintapas ruwanchu, chayraykun munakuyqa kamachikuy simita hunt’ay”, nispa (Rom. 13:8-10). Chhaynaqa, runamasinchista munakushallasun.
21, 22. ¿Imaraykun Diostapas runamasinchistapas munakunanchis?
21 Jesusmi taytanmanta nirqan: “Payqa intintan lloqsichimun allinkunapaqpas mana allinkunapaqpas, parachimullantaqmi chaninkunapaqpas mana chaninkunapaqpas”, nispa (Mat. 5:43-45). Chaymi yachachiwanchis llapa runamasinchista munakunanchis kasqanta, chaninña mana chaninña kaqtinkupas. Yachasqanchis hina, predicaspan rikuchinchis runamasinchis munakusqanchista. Bibliamanta yachasqankuman hina kawsaspankuqa Diospa amigonmi kapunkuman.
22 Kay estudiokunan yachachiwanchis Jehová Diosta tukuy sonqowan, tukuy almawan, tukuy yuyayninchispiwan munakunanchis kasqanta. Chaymantapas yachachiwanchismi runamasinchis munakuyta. Chayman hina kawsaspaqa Diospa iskaynin chaniyoq kamachikuyninkunatan kasukushanchis. Chhaynapin Jehová Diosta kusichisun.
¿Leerqankichu kay killakunapi chayamuq Qhawaq revistakunata? Chhayna kaqtinqa, ¿kutichiwaqchu kay tapuykunata?
14 nisán p’unchaypi, ¿ima horasta hinan uywa nak’akunan karqan?
Éx. 12:6 textopi nisqan hina, ovejataqa “rasphiyaykuyta” hinan nak’ananku karqan, inti haykuy qhepallata (15/12, 18, 19 paginakuna).
¿Ima yachachikuykunan wayna-sipaskunata yanapanqa allinta decidinankupaq?
1) Diospa Gobiernonta chanin kaynintawan ñawpaqta maskhay (Mat. 6:19-34). 2) Hukkunata servispa kusikuyta tariy (Hech. 20:35). 3) Wayna-sipas kashaspa Diosta servispa kusikuy (Ecl. 12:1) (15/1, 19, 20 paginakuna).
¿Hayk’aqmi ‘Cordero casarakunqa’? (Apo. 19:7.)
Llapa pantasqa religionkunata chinkachispa, Saqraq kamachisqan millay pachatapas Armagedonpi chinkachisqan qhepamanmi casarakunqa (15/2, 10 página).
¿Imaraykun Jesuspa tiemponpi judío runakuna ‘makillaña suyasharqanku’ Mesiaspa chayamunanta? (Luc. 3:15.)
Jesuspa tiemponpi judío runakunaqa manan allintachu entienderqanku Mesiaspa chayamunanmanta Danielpa willasqan profeciata (Dan. 9:24-27). Ichaqa uyarirqankuchá campopi uywankuta michiqkunaman Jesuspa nacesqanmanta angelpa willasqanta. Hinallataq uyarirqankuchá yupaychana wasiman Jesusta apaqtinku, profetiza Ana Jesusta rikuspa nisqanta. Chaymantapas Jerusalén llaqtamanmi chayamurqanku ch’aska qhawaypi yachaysapa runakuna, ‘judío runakunaq reynin naceqta’ maskhaspa (Mat. 2:1, 2). Qhepamantaq Bautizaq Juan willarqan pisi tiempollamanta Mesías chayamunanta (15/2, 26, 27 paginakuna).
¿Hunt’ashankichu arí nisqaykiwan? (2 Cor. 1:18.)
Mayninpiqa yaqapaschá qonqaylla imapas kaqtin compromiso ruwasqanchista mana hunt’ayta atisunchu. Chaywanpas imapaqpas comprometekuspa otaq piwanpas compromisota ruwaspaqa, kallpachakunanchismi chayta hunt’ananchispaq (15/3, 32 página).
¿Imatan ruwananchis qhelli ruwaykuna qhawaymanta karunchakunanchispaq?
Kaykunata: 1) Qhelli ruwaykuna rikhurimuqtinqa huk ladomanmi qhawarina. 2) Allin kaqkunapin yuyaymanananchis, Diosmantataq mañakunanchis. 3) Manan qhawanachu peliculapi otaq internetpi qhelli ruwaykuna kaqtinqa (1/5, 10-12 paginakuna).
¿Ima sasachakuykunan kan qosapas otaq esposapas qolqe ganananrayku karupi kaqtin?
Qosapas otaq esposapas huk nacionman llank’aq riqtinqa, wawakunan sinchi llakisqa kanku, tayta-mamankupaqpas phiñakunku. Hinaspapas qosapas esposapas qhelli huchakunapin urmankuman (15/4, 19, 20 paginakuna).
¿Ima tawa tapuykunapin yuyaymanananchis predicananchispaq?
¿Pikunamanmi predicananchis? ¿Maypin predicananchis? ¿Ima ratopin aswan allin kanman predicanapaq? ¿Imaynatan predicayta qallarisunman? (15/5, 12-15 paginakuna.)
“Huch’uyman rikch’akuwaqninchis miembrokunan [...] necesitakun” (1 COR. 12:22)
1, 2. ¿Imaraykun Pablo entienderqan pisi kallpakunata?
LLAPANCHISMI hayk’aqllapas pisi kallpa tarikurqanchis. Mayninpin gripe hap’iwaqtinchis iskay kinsa p’unchaykuna mana kallpayoq tarikurqanchis, chaymi ruwananchiskunata mana ruwayta atirqanchischu. Ichaqa, ¿imaynan sientekusunman tukuy tiempo pisi kallpa tarikuspa? Chhaynapi tarikuspaqa, hukkuna entiendewananchistan munasunman.
2 Apóstol Pablopas pisi kallpan mayninpiqa tarikurqan. ¿Imarayku? Iñiq t’aqapipas hawapipas sasachakuykuna kasqanrayku (2 Cor. 1:8; 7:5). Chaykunaraykun Pabloqa yacharqan pisi kallpa kaspa imayna kayta. Chaymi nirqan: “Pipas pisi kallpayaqtinqa, ñoqapas pisi kallpayallanitaqmi”, nispa (2 Cor. 11:29). Iñiq t’aqapi cristianokunatan payqa rikch’anachirqan cuerpoq miembronkunawan. Hinan nirqan “huch’uyman rikch’akuwaqninchis” miembrokunapas necesitakusqanta (1 Cor. 12:22). ¿Imatan chaywan nisharqan? ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin aswan pisi kallpakunata? ¿Imaraykun ñoqanchispas Jehová Dios hina paykunata qhawarinanchis? ¿Imaynapin allinninchispaq kanqa chhayna qhawarisqanchis?
3. ¿Imaynapin yanapanapaq kaq iñiqmasinchiskunata mana allinpaq qhawarishasunman?
3 Kay tiempopi runakunaqa pisi kallpakunata sarunchasparaqmi ima munasqankuta tarinku. Ñoqanchismi ichaqa mana chhaynachu kanchis. Ichaqa mana reparakuspallan chay runakuna hina kashasunman, chaymi yanapanapaq kaq iñiqmasinchiskunata mana allinpaq qhawarishasunman. ¿Imatan ruwananchis Jehová Dios hina paykunata qhawarinapaq?
4, 5. a) ¿Imatan yachachiwanchis 1 Corintios 12:21-23 texto Jehová Diosmanta? b) ¿Imaynapin allinninchispaq pisi kallpakunata yanapaykuy?
4 Jehová Diosqa sapanka iñiqtan importantepaq qhawarin. Chaypaqmi apóstol Pabloqa iñiq t’aqata rikch’anachirqan cuerponchiswan. Chaypin nirqan cuerponchispi huch’uyman rikch’akuq kaqkunapas cuerpoq allinninpaq kasqanta (leey 1 Corintios 12:12, 18, 21-23). Wakin runakunan ninku cuerponchispi wakin miembrokunaqa mana imapaqpas valesqanta. Chaytan ninku chakinchispi uña kaq dedonchismanta, ichaqa kay tiempokunapin yachakurqan uña dedonchisrayku allin sayasqanchista.
5 Runaq cuerponwan iñiq t’aqata Pabloq rikch’anachisqanmi yachachiwanchis sapanka iñiqmasi importante kasqanta. Saqraqa mana valeq kananchispaqmi creechiyta munawanchis, manapas Jehová Dios ñoqanchispi interesakunmanchu hinata (Job 4:18, 19). Jehová Diosmi ichaqa llapanchista valorniyoqpaq qhawariwanchis, pisi kallpaña kasunman chaypas. Chay yachasqanchismi yanapawasun iñiq t’aqapi ima ruwaysikusqanchiswanpas kusisqa kananchispaq, Jehová Diospa llaqtanpi kasqanchismantapas kusikunanchispaq. Kaypi yuyaykuy: ¿Imaynan sientekurqanki yuyaq iñiqmasita purinanpaq makinmanta pusaspayki? Kusisqachá sientekurqanki. Chhaynan sientekunchis hukkunata yanapaspaqa. Hinaspapas aswan pacienciakuq, munakuq, aswan allin cristianomantaqmi tukupunchis (Efes. 4:15, 16). Arí, munakuq taytanchisqa llapa iñiqmasinchiskunatan valorniyoqpaq qhawarinanchista munan, pisi kallpaña kanku chaypas. Chhaynata ruwasun chayqa, iñiq t’aqanchispin munakuy t’ikarinqa.
6. a) ¿Imata willananpaqmi Pablo pisi kallpa nispa qelqarqan? b) ¿Ima ninantan Pablo qelqarqan kallpayoq nispa?
6 Corinto cristianokunaman qelqaspan Pablo willarqan mana iñiq runakuna imaynata cristianokunata qhawarisqankuta. Mana iñiq runakunaqa pisi kallpapaqmi cristianokunata qhawariqku. Chayta willananpaqmi Pabloqa pisi kallpa nispa qelqarqan, ichaqa paypas mayninpi chhayna sientekusqanmantan willashallarqantaq (1 Cor. 1:26, 27; 2:3). Hinaspapas iñiyninpi kallpayoq cristianokunamantan qelqallarqantaq, ichaqa kallpayoq nispanqa manan paykuna hukkunamanta aswan allin kasqankutachu nisharqan (Rom. 15:1). Aswanpas nisharqan iñiyninkupi allin kaqkuna, pisi kallpakunawan pacienciakunankutan.
7. ¿Imaraykun sasachakusunman pisi kallpakunata yanapananchispaq?
7 Jehová Diosqa “pisi kallpayoq” kaqkunatan yanapan, chaymi kusikun ñoqanchispas pisi kallpakunata yanapaqtinchis (Sal. 41:1; Efes. 5:1). Mayninpiqa sasan kanman chayta ruway, ¿imanaqtin? Yaqapaschá nisunman: “Sasachakuyninkutaqa paykunañachá allichakunqaku”, nispa. Otaq mana ima niyta atispa karunchakusunman. Chaypaq yachasun Rosario* iñiqmasimanta, paytan qosan saqerparirqan. Paymi nin: “Chhayna llakipi tarikuspaqa amigoykikunaq sonqochanantan munanki. Chayta mana ruwaqtinkutaqmi sinchi llakisqa tarikunki astawanqa karunchakuqtinku”, nispa. Rey Davidpas qonqasqan karqan, chaymi yacharqan chhaynapi tarikuspa llakisqa kayta (Sal. 31:12).
8. ¿Iman yanapawasun iñiqmasinchiskunawan pacienciakunanchispaq?
8 Wakin iñiqmasinchiskunaqa onqosqa tarikuspa, llaki onqoywan tarikuspa, otaq mana iñiq familiakunayoq kaspankun pisi kallpayapurqanku. Chayta yachaymi yanapawasun paykunawan pacienciakunanchispaq. Ñoqanchispas hayk’aqllapas chhaynapin tarikusunman. Israel llaqta Egipto nacionpi kashaspaqa, wakchan karqanku pisi kallpataq kanpas. Chaymi prometesqa hallp’aman manaraq haykushaqtinku Jehová Diosqa paykunata nirqan: “[Wakchakunapaqqa] aman sonqoykichista rumiyachinkichischu”, nispa. Diosqa munarqan paykuna ukhupi wakcha pisi kallpa kaqkunata yanapaykunankutan (Deut. 15:7, 11; Lev. 25:35-38).
9. ¿Imatan ruwananchis iñiqmasinchiskuna pisi kallpayaqtinku?
9 Iñiqmasinchiskuna sasachakuypi tarikuqtinkuqa manan huchachananchispachachu nitaq paykunamanta aswan allin kananchispaqchu qhawarikunanchis. Aswanpas sonqochaykuspan yanapaykunanchis (Job 33:6, 7; Mat. 7:1). Chaypaq yachasun motopi phawashaspa k’irikuqmanta; hospitalman apaqtinku doctorkuna hampinankupaqqa, manan imaynapi k’irikusqantachu yachayta munanku aswanpas usqhayllan hampinku. Chhaynatan ñoqanchispas sasachakuykunarayku pisi kallpayaq iñiqmasinchiskunata yanapaykunanchis (leey 1 Tesalonicenses 5:14).
10. ¿Imaraykun pisi kallpapaq qhawarisqa iñiqmasikuna “iñiypi qhapaq” kanku?
10 Mayninpin ichaqa pisi kallpapaq hina qhawarisqanchis iñiqmasinchiskuna, iñiyninkupi aswan kallpayoqraq kanku. ¿Imanaqtinmi chayta ninchis? Wakin iñiqmasikunataqa familiankun hark’akun Dios servinankuta, chaywanpas watan-watanmi Diosta servishallanku. Wakin cristianakunataq sapallanku wawankuta uywanku, chaywanpas wawankuwan kuskan mana p’itiyta huñunakuykunaman rinku. Hinaspapas askha wayna-sipaskunan, sasachakuykunapiña escuelankupi tarikunku chaypas, Jehová Diosta servishallanku. Rikusqanchis hina kay iñiqmasikunaqa Jehová Diostan munakunku, chaymi Diospa llaqtanpi kashallanku. Diosta servinankupaq tukuy imata ruwasqankuwanmi reparanchis paykunaqa “iñiypi qhapaq” kasqankuta, pisi kallpapaq hinaña qhawarisunman chaypas (Sant. 2:5).
11, 12. a) ¿Iman yanapawasun pisi kallpakunata Diospa qhawarisqanta hina qhawarinapaq? b) ¿Imatan yachanchis imaynata Jehová Dios Aaronta qhawarisqanmanta?
11 Imaynata serviqninkunata Jehová Dios qhawarisqanmi yanapawasun pisi kallpapaq hina kaqkunata pay hina qhawarinanchispaq (leey Salmo 130:3). Chaypaq yachasun Aaronmanta. Payqa qori torillotan ruwarqan, imarayku chay ruwasqanmanta Moisés tapuqtintaq imaymanata nirqan (Éx. 32:21-24). Hinaspapas panan Mariaq tanqasqanmi Moisés contra rimapakurqan (Núm. 12:1, 2). Chaymantapas Moiseswan kuska Meriba hallp’api qaqamanta unuta horqospankun Diosta mana hatuncharqankuchu (Núm. 20:10-13). Chaykunata rikuspa, ¿imaynatan Aaronta qhawariwaq karqan?
12 Jehová Diosqa castiganmanmi karqan Aaronta chaykuna ruwasqanmanta. Ichaqa allin runa kasqanpin yuyaykurqan. Yaqapaschá Aaronqa hukkunaq tanqasqan otaq imapas kasqanrayku chaykunata ruwarqan. Ichaqa huchankunata reqsikuspan Diospa nisqanta kasukurqan (Éx. 32:26; Núm. 12:11; 20:23-27). Jehová Diosqa Aaronpa iñiynintan astawanqa qhawarirqan, pesapakusqanta ima. Chaymi askha watakuna qhepamanpas, Diosta manchakuqkunata hina Aaronta miraynintapas qhawarikushallarqan (Sal. 115:10-12; 135:19, 20).
13. Iñiqmasikuna imapipas pantaqtinku, ¿imaynatan paykunata qhawarinanchis?
13 Aarón hinan iñiqmasinchiskunapas pantankuman. Chaykuna kaqtin, ¿imaynatan paykunata qhawarinchis? (1 Sam. 16:7.) ¿Imaynatan qhawarinchis huk wayna mana allin yuyaywan imatapas ruwaqtin? Yaqapaschá phiñakusunman otaq mana allin runapaq qhawarisunman. Ichaqa allin cristiano kananpaq yanapaymi aswan allinqa kanman. Chay hinata iñiqmasinchiskunata yanapaspan aswan pacienciakuq kasun, Jehová Diostapas astawan munakusun.
14, 15. a) ¿Imatan Jehová Dios ruwarqan Eliaspa pisi kallpayasqanta rikuspa? b) ¿Imatan yachanchis Eliasta Jehová Dios yanapasqanmanta?
14 ¿Imaynan Jehová Dios sientekun llakiq ñit’isqan kamachinkunata rikuspa? Chaypaq yachasun profeta Eliasmanta. Payqa mana manchakuspan wañuchirqan Baal diospa 450 profetankunata. Ichaqa wañuchinanpaq Jezabel reina amenazaqtinmi mancharikuspa ayqekurqan. 150 kilometrota hina purisqan qhepamanmi Beerseba hallp’aman chayarqan. Hinamanmi retama chakipi sayk’usqa tiyaykurqan, Jehová Diostataq wañuchinanpaq mañakurqan (1 Rey. 18:19; 19:1-4).
15 ¿Imatan Jehová Dios ruwarqan chhayna llakisqata Eliasta rikuspa? ¿Mana allinpaqchu qhawarirqan pisi kallpayaspa llakiwan ñit’ichikusqanmanta? Manan. Aswanmi maykamalla aguantay atisqanta qhawarispa huk angelta kachamurqan. Paymi iskay kutita mikhuchirqan chaymi Eliasqa karuta puriyta atirqan (leey 1 Reyes 19:5-8). Chaywanmi yachanchis, Jehová Diosqa manaraq Eliasta kamachishaspa uyariykusqanta kallpachasqantapas.
16, 17. ¿Imaynatan Jehová Dios hina iñiqmasinchiskunata yanapasunman?
16 Ñoqanchispas Jehová Dios hinan pacienciawan pisi kallpakunata uyariykunanchis. Manan ima ruwanankutachu ninanchispacha (Prov. 18:13; 1 Cor. 12:23). Chayta ruwasun chayqa, yachasunmi imachus necesitasqankuta chhaynapin allinta yanapasun.
17 Qosanpa saqerparisqan Rosario iñiqmasimanta astawan yachasun. Payqa iskay ususinkunawanmi qhepakurqan. ¿Imaynatan wakin iñiqmasikuna yanaparqanku? Paymi nin: “Telefononta willakuqtiymi usqhaylla wasiyman hamurqanku. Weqe ñawintinmi chayamurqanku. Hinan iskay kinsa p’unchay mana kuyurispa ñoqaykuwan kasharqanku. Sinchi llakisqa kasqaykuraykun mana allintachu mikhusharqayku, chaymi wasinkuman pusawaqtinku chaypi qhepakamurqayku”, nispa. Chaymi yuyarichiwanchis Bibliaq kay nisqanta: “Huk wawqepas otaq huk panapas mana p’achayoq, mana mikhunayoq sapa p’unchay kashaqtin, mayqennillaykichispas paykunata niwaqchis: Allillanña ripuychis, allinta p’istukuychis, saksaykuychis, nispa, ichaqa manataq kawsananpaq imakunachus pisisqanta paykunaman qowaqchischu chayqa, ¿ima allintaq kanman? Chay hinallataqmi iñiypas allin kaqkunata mana ruwaspaqa wañusqa kashan”, nispa (Sant. 2:15-17). Chhaynata iñiqmasikunaq yanapasqanraykun, Rosariopas iskaynin ususinkunapas soqta killa qhepallaman precursor auxiliar kapurqanku (2 Cor. 12:10).
18, 19. a) ¿Imaynatan yanapasunman pisi kallpayaqkunata? b) ¿Pikunaq allinninpaqmi pisi kallpakunata yanapasqanchis?
18 Ima onqoymantapas manan usqhayllachu allinyanchis aswanpas pisi-pisimantan. Chhaynallataqmi iñiyninpi pisi kallpayaq cristianowanpas, yaqapaschá pisi kallpayarqan huchapi urmasqanrayku otaq ima sasachakuykunapipas tarikusqanrayku. Iñiyninpi allinyananpaqqa, pay kikinmi kallpachakunan Bibliata estudiaspa, Diosmanta mañakuspa, Diospa llank’aykuna qowasqanchispi llank’aspa ima. Ichaqa ñoqanchispas yanapananchismi, chaytan ruwasunman paywan pacienciakuspa, munakuyninchista rikuchispa ima. Chhaynaqa, tukuy atisqanchista ruwasun pisi kallpa kaqkuna munasqa sientekunankupaq, chaninpaq hap’isqa kanankupaqpas (2 Cor. 8:8).
19 Pisi kallpakunata yanapaspaqa kusisqan kawsasun, hinaspapas pacienciayoq khuyapayakuqmanmi tukupusun. Chaymantapas iñiq t’aqanchispin munakuy t’ikarinqa. Astawanqa Jehová Diostan qatikushasun, payqa llapa iñiqmasikunatan valorniyoqpaq qhawarin (Hech. 20:35).
^ par. 7 Sutinqa cambiasqan kashan.
“Qantan qhawashayki. Ñoqan yachachisqayki, ñoqan yuyaychasqayki” (SAL. 32:8)
1, 2. ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin kamachinkunata?
TAYTA-MAMAKUNA wawankunata pukllashaqta rikuspaqa admirakunkun imaymana ruway atisqankumanta. Yaqapaschá huknin wawaqa bola hayt’aypi allin, hukninkaqtaq munayta dibujanpas pitanpas. Chaymi tayta-mamakunaqa anchata kusikuspa wawankunaq ima ruway atisqankupi yanapanku, chhaynapi aswan allinta chaykunata ruwanankupaq.
2 Jehová Diospas huk tayta hinan wawankunapi interesakun. Kay tiempopi kamachinkunaqa “llapa nacionkunamanta valorniyoq kaqkunan” (Ageo 2:7, NM). Chhaynatan Jehová Diosqa paykunata qhawarin iñiyninkurayku, pay sonqo kasqankurayku ima. Hinaspapas imaymanatan ruwayta atinku. Wakinmi sumaq discursokunata qonku, wakintaq iñiq t’aqapi ruwanakunata allinta aparinku. Wakin cristianakunapas mana sasachakuspallan huk simikunata yachanku hinaspa chay simipi predicanku. Wakintaqmi khuyapayakuq kaspa sumaqta hukkunata kallpachanku otaq onqosqakunata cuidanku (Rom. 16:12). Chaymi anchata kusikunchis iñiq t’aqapi chhayna iñiqmasikuna kasqanmanta.
3. ¿Ima tapuykunatan kay estudiopi qhawarisun?
3 Ichaqa wayna-sipas otaq chayllaraq bautizakuq iñiqmasikunan manaraq yachankuchu iñiq t’aqapi imapi yanapakuyta. Chhaynaqa, ¿imaynatan paykunata yanapasunman allin ruway yachasqankupi astawan kallpachakunankupaq? ¿Imaraykun allinkuna ruwasqankuta qhawarinanchis?
4, 5. a) ¿Imatan Jehová Dios Gedeonpi qhawarirqan? b) ¿Imatan Jehová Dios qhawarin serviqninkunapi?
4 Jehová Diosqa manan allin runa kasqallanchistachu qhawan, qhawallantaqmi imakunatachus allin ruwasqanchista. Chaytan Bibliapas willan. Chaypaq Gedeonmanta yachasun. Diosmi payta akllarqan Israel llaqtata Madián runakunamanta qespichinanpaq. Chaytan Jehová Dios huk angelwan willachirqan, hinan angelqa khaynata napaykurqan: “Kallpasapa allin qhari, qanwanmi Señor Diosqa kashan”, nispa. Chayta Gedeón uyarispaqa admirakurqanchá, payqa manan kallpasapachu nitaq allin qharipaqchu qhawarikurqan. Aswanpas iñiyninpin iskayasharqan, mana valeqpaq hinataq qhawarikurqan. Jehová Diosmi ichaqa angelpa nisqanta hina Gedeonmanta yuyaykusharqan (leey Jueces 6:11-16).
5 Jehová Diosqa Gedeonpa imachus ruway atisqantan yacharqan, chaymi paypi confiarqan. Huk kutinmi Gedeonqa trigota tukuy kallpanwan p’anasharqan. Hinaspapas chaytaqa ruwasharqan manan hukkuna hinachu hawa pampapi, aswanpas vino saruna ukhupin. Chhaynapi trigo erashasqanta Madián runakuna mana suwanankupaq. Chaypin rikuchirqan allin llank’aq kasqanmantapas, allin yuyayniyoq kasqanta. Rikusqanchis hina, Jehová Diosqa Gedeonpa allinkuna ruwasqantan qhawarqan, chaymi llaqtanta qespichinanpaq akllarqan.
6, 7. a) ¿Imaynatan Jehová Dios Amosta qhawarirqan? b) ¿Imaynapin yachanchis Amosqa mana común runallachu kasqanta?
6 Amós profetanpipas Jehová Diosqa allin ruway atisqankunatan qhawarirqan. Hukkunan ichaqa mana valeqpaq hina qhawarirqanku. Amós kikinmi nirqan uywa michiqlla kasqanta, wakchakunaq mikhunan k’ita higoskunalla pallakuq kasqanta. Hinaspapas wakin Israel runakunaqa, mana allinpaqchá qhawarirqanku huchasapa 10 ayllukunata anyananpaq Jehová Dios akllaqtin (leey Amós 7:14, 15).
7 Amosqa huch’uy llaqtamantan karqan, chaywanpas allintan yachaq chay tiempopi kamachikuqkunamanta runakunaq costumbrenkutapas. Comerciantekunawan llak’asqanraykuchá yachashallaq qayllanpi kaq nacionkunapi imakunachus pasasqanta. Hinaspapas imaynapi Israel llaqta tarikushasqantan yachaq (Amós 1:6, 9, 11, 13; 2:8; 6:4-6). Chaymantapas kusa qelqaqmi karqan. Qelqankunaqa entiendenapaq hinallan karqan, sonqoman chayaqtaq karqanpas. Chaykunawanmi yachanchis Amosqa mana comun runallachu kasqanta. Payqa mana manchakuspan, mana allinkuna ruwaq Amasías sacerdoteta huchacharqan. Chaykunan rikuchiwanchis Jehová Diosqa willakuyninta apananpaq payta akllaspa mana pantasqanta. Amosqa imaymanatan allinta ruwayta yachaq, runakunapaqmi ichaqa mana sut’ichu chaykuna karqan. Jehová Diosmi ichaqa chaykunata rikurqan (Amós 7:12, 13, 16, 17).
8. a) ¿Imatan Jehová Dios Davidta nirqan? b) ¿Imaynatan Salmo 32:8 texto iskayaqkunata kallpachan?
8 Rikusqanchis hina, Jehová Diosqa imakunachus ruway atisqanchistan astawanqa qhawarin. Chaychá rey Davidtaqa nirqan qhawashaspalla yanapananta pusarinantapas (leey Salmo 32:8). Chaykunan anchata kallpachawanchis. Yaqapaschá iskayashasunman imatapas ruwananchispaq, ichaqa Jehová Diosmi yanapawasun mana ruway atisqanchiskunataraq ruwananchispaq. Imaynan huk profesorqa alumnonta yachachishallanpuni, chay hinatan Jehová Diosqa yachachishallawanchis imakunachus ruway atisqanchista astawan ruwananchispaq. Chaypaqmi Jehová Diosqa iñiqmasinchiskunawan yanapachiwanchis. Ichaqa, ¿imaynatan iñiqmasinchiskuna yanapawanchis?
9. ¿Imaynatan Pabloq nisqanman hina hukkunata kallpachasunman?
9 Apóstol Pablon kallpachawarqanchis llapa iñiqmasinchiskunata yanapananchispaq (leey Filipenses 2:3, 4). Chaymi imakunachus allin ruwasqankuta qhawarispa “kusa” ninanchis. Ñoqanchispas kusikunchismi allin ruwasqanchismanta pipas “kusa” niwaqtinchis. Chayta uyarispan kallpachakunchis aswan allintaraq imatapas ruwananchispaq. Chay hinatan iñiqmasinchiskunapas astawan kallpachakunqaku “allinmi chay ruwasqayki” nispa niqtinchis.
10. ¿Pikunan astawan necesitanku yanapanata?
10 Llapanchismi mayninpiqa yanapanata necesitanchis. Ichaqa, ¿pikunan astawan necesitanku yanapanata? Wayna-sipaskunan otaq chayllaraq bautizasqakunan. Paykunaqa iñiq t’aqapi yanapakuspan Diospa llaqtanpi allin sientekunqaku. Bibliapunin kallpachan chay iñiqmasikunata iñiq t’aqapi astawan llank’anankupaq (1 Tim. 3:1). Ichaqa yanapakusqankumanta mana nisunchu “allinmi ruwasqayki” nispa chayqa, yaqapaschá pisi kallpayaspa manaña astawan Diospa llaqtanpi llank’anankupaq kallpachakunqakuchu.
11. a) ¿Imaynatan huk umalli huk waynata yanaparqan? b) ¿Imatan yachasunman Julien waynamanta?
11 Ludovic sutiyoq umallin agradecekun wayna kashaqtin yanapasqankumanta. Paymi nin: “Sichus tukuy atisqayta ruwani huk iñiqmasita yanapanaypaq chayqa, ratollan iñiyninpi ñawparin”, nispa. Chaymi pasasqa Julien waynawan, payqa sinchi p’enqali manchali iman karqan. Chay umallin nin: “Payqa iñiq t’aqapi yanapakuyta munaspan imaymanata ruwaq, ichaqa manan imatapas allintachu ruwaq. Ichaqa repararqanin cheqaqtapuni yanapakuy munasqanta. Chaymi allin sonqoyoq wayna kasqanta qhawarispa kallpacharqani, manataq mana allinkuna ruwasqantachu qhawarqani”, nispa. Qhepamanmi Julienqa yanapakuq qhari kapurqan hinamantaq precursor regular.
12. ¿Imatan ruwananchis hukkunata yanapanapaq? Jesusmanta willay.
12 Diospa llaqtanpi astawan llank’anankupaq iñiqkunata yanapanapaqqa, allintan reparananchis imachus ruway atisqankuta. Chaypaqqa manan mana ruway atisqankutachu qhawananchis, aswanpas imayna sonqoyoq kasqankutan qhawarinanchis, imakuna ruway atisqankutawan. Chaytan Jesuspas apóstol Pedrowan ruwarqan. Pedroqa mayninpin iskayaq, chaywanpas Jesusqa Cefas nispan suticharqan, chay sutiqa “rumi” otaq “qaqa” ninanmi. Chaywanmi Jesusqa ñawpaqmantaña Pedrota qhawarisharqan iñiyninpi qaqa kananta (Juan 1:42).
13, 14. a) ¿Imatan Bernabé qhawarirqan Marcos waynapi? b) ¿Imaynapin huk wayna Marcos hina yanapasqa karqan? (28 paginapi fotota qhaway.)
13 Bernabepas Jesús hinan hukkunaq allin ruwasqankuta qhawarirqan. Chaytan ruwarqan Marcos sutiyoq Juanwan (Hech. 12:25). Pablowan Bernabewan viajashaspankun Marcosta pusarqanku yanapaqninkuta hina. Panfilia llaqtaman chayaqtinkutaqmi Marcosqa qonqaylla kutirikapurqan, Pablowan Bernabewan astawan yanapanata necesitashaqtinku. Paykunaqa suwakunaq kasqan wichay ladomanmi viajananku kasharqan (Hech. 13:5, 13). ¿Imatan Bernabé ruwarqan? Payqa manan Marcospa mana allin ruwasqantachu qhawarqan, aswanpas allinkuna ruwasqanpin yuyaykurqan, chaymi qhepamanpas yanapashallarqan (Hech. 15:37-39). Chayraykun chay waynaqa iñiyninpi allin poqosqa cristianoman tukupurqan. Pablotapas carcelpi kashaqtinmi yanaparqan. Chaychá Pabloqa Colosas llaqtapi iñiqkunaman qelqaspa sumaqta Marcosmanta rimarqan (Col. 4:10). Huk kutinmi Pabloqa Marcospa yanapayninta mañakurqan; chayta yachaspaqa anchatachá Bernabeqa kusikurqan (2 Tim. 4:11).
14 Alexandre umallitapas Bernabé hinan huk iñiqmasi yanaparqan, chaytan payqa agradecekun. Paymi nin: “Waynallaraq kashaspaqa, sinchitan manchakuq kani hukkunaq ñawpaqenpi Diosmanta mañakuyta. Chaymi huk umalli yanapawarqan preparakunaypaq thak kanaypaqpas. Hinan predicanapaq huñunakuykunapi Diosmanta mañakunaypaq niwaq, chaymi pisi-pisimanta manaña manchakurqanichu”, nispa.
15. ¿Imaynatan Pablo rikuchirqan iñiqmasinkuna munakusqanta?
15 Iñiqmasinchiskunaq allinkuna ruwasqankumanta, “allinmi ruwasqayki” ¿nispachu nishanchis? Pablopas Roma llaqtapi iñiqkunaman qelqaspan 16 capitulopi 20 más iñiqkunaq ruwasqanta agradecekurqan. Chay iñiqkunan Pabloq sonqonman chayaqta ruwarqanku, chaymi paykunata munakurqan (Rom. 16:3-7, 13). Chaypin Pabloqa nirqan Andronicopas Juniaspas paymantaqa aswan unayña Diosta servisqankuta, chaywanmi rikuchisharqan mana pisipaspa Diosta servisqankuta. Rufoq mamanmantapas nirqanmi maman hinaraq yanapasqanta.
16. ¿Imaynatan yanapan hukkunata kallpachay?
16 Ñoqanchispas Pablo hinan hukkunata kallpachasunman. Chaypaq yachasun Francia nacionmanta Rico sutiyoq waynamanta. Paytaqa taytanmi hark’arqan bautizakunanta, chaymi pisi kallpayaspa yuyaykurqan kurak kaspaña Diosta servinanpi. Hinaspapas escuelapin asipayaqku Biblia estudiasqanmanta. Ichaqa Frédéric umallin kallpacharqan, paymi estudiota qosharqan. Chay umallin nin: “Chay waynatan kallpacharqani ‘allintan ruwashanki’ nispa. Chay sasachakuykunapi tarikusqanmi rikuchirqan iñiyninmanta mana manchakuspa rimasqanta”, nispa. Chhaynata kallpachasqanmi Rico waynataqa yanaparqan. Chaymi iñiyninpi ñawparishallarqan, taytanpas tiempowanqa manañan hark’akurqanchu, hinan 12 watanpi bautizakurqan.
17. a) ¿Imaynatan iñiqmasinchiskunata yanapasunman iñiyninkupi astawan ñawparinankupaq? b) ¿Imatan huk misionero ruwarqan wayna iñiqkunata yanapananpaq?
17 Allinkuna ruwasqankumanta iñiqmasinchiskunata nisunchis “kusata ruwarqonki” nispa chayqa, astawanmi kallpachakunqaku Jehová Diosta servinankupaq. Francia Betelpi unay watakuna llank’aq Sylvie* iñiqmasin nirqan: “Cristianakunaqa qhari iñiqmasiq mana reparasqantan reparanku, chaymi paykunapas iñiqmasikunata kallpachayta atinku”, nispa. Nillarqantaqmi: “Ñoqaq ruwanayqa hukkunata kallpachaymi”, nispa (Prov. 3:27). Guayana Francesa llaqtapi Jérôme sutiyoq misioneropas, askha waynakunatan yanaparqan misionero kanankupaq. Paymi nin: “Sut’itan reparani predicacionpi allin ruwasqankumanta otaq huñunakuypi sumaqta rimamusqankumanta ‘kusa’ niqtiyqa, astawan kallpachakusqankuta”, nispa.
18. ¿Imaraykun waynakunawan llank’ananchis?
18 Hinaspapas ñoqanchiswan llank’anankupaq iñiqmasikunata waqyasun chayqa, astawanmi iñiyninkupi ñawparinqaku. Yaqapaschá huk waynaqa allinta computadoramanta yachan. Chhaynaqa huk umallin ninman jw.org nisqamanta qelqakunata horqospa kurak iñiqmasikunaman qonanpaq. Huñunakuna wasita allichaspataq yanapawananchispaq nisunman. Chaypin qhawarisunman imakunachus allin ruwasqanta, chhaynapi “kusa ruwasqayki” nispa ninanchispaq (Prov. 15:23).
19, 20. ¿Imaraykun hukkunata yanapanchis iñiyninkupi ñawparinankupaq?
19 Israel llaqtata Josué pusarinanpaqmi Jehová Diosqa Moisesta nirqan: “Josueta kallpachay”, nispa (leey Deuteronomio 3:28). Kunanqa astawanmi Diospa llaqtanman runakuna huñukamushan. Chaymi umalliña otaq manaña kanchis chaypas, waynakunata chayllaraq bautizakuqkunatapas yanapananchis Diospa llaqtanpi astawan llank’anankupaq. Chhaynapin aswan askha cristianokuna kanqa tukuy tiemponkuwan llank’aqkuna, paykunapas allin preparasqa kaspa “hukkunaman yachachinankupaq” (2 Tim. 2:2).
20 Chhaynaqa, hamuq tiempopi yuyaykuspa llank’asun hatun iñiq t’aqamantaña otaq grupomantaña kanchis chaypas. Hinaspapas, Jehová Dios hina iñiqmasinchiskunaq allinkuna ruwasqankuta qhawarisun.
^ par. 17 Sutinqa cambiasqan kashan.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn página 6 “Diosqa munakuymi”***
3 taki
“Diosqa munakuymi”
(1 Juan 4:7, 8)
1. Munakuq Diosqa munanmi
ñanninpi kananchista.
Diostapas lliw runatapas
anchatan munakuna.
Chhaynapin kusisqa kasun,
manataq wañusunchu.
Cheqaqmi munakuy ñanqa,
chaynintan purinanchis.
2. Kamaqta munakuspaqa
llapantan munakusun.
Kallpatan Diosqa qowasun,
paypunin cuidawasun.
Munakuq runaqa ch’uyan,
manataq cheqnikuqchu.
Chayraykun iñiqmasita
cheqaqta munakuna.
3. Imata ruwashaspapas
qonqanan phiñakuyta.
Dioswanmi pusachikuna,
hinan pay sonqo kasun.
Allintan yachachiwasun
lliwtapas munakuyta.
Chhaynapin rikuchisunchis
cheqaq kaq munakuyta.
(Kay textokunatawan leey: Mar. 12:30, 31; 1 Cor. 12:31–13:8; 1 Juan 3:23.)
^ ***sn paginakuna 76-77 “Kayninmi ñanqa, kayninta puriy”***
65 taki
“Kayninmi ñanqa, kayninta puriy”
(Isaías 30:20, 21)
1. Kanmi huk ñan,
sumaq kawsayman apaq ñan.
Anchay ñanqa
unay tiempomantañan kan.
Chaymantaqa
Jesusraqmi yachachirqan.
Kunantaqmi
chay ñanqa Bibliapi kashan.
(CORO)
Chayninta riy, kawsay ñanmi chayqa.
Allintayá ñawpaqllaman puriy.
“Kayninta puriy” ninmi Diosqa.
Qhepataqa ama qhawaspa riy.
2. Kanmi huk ñan,
munanakuyman apaq ñan.
Jehová Diosqa
lliw munaqtan chayman pusan.
Munakuqmi
khuyapayakuqmi payqa.
May sumaqmi
paypa ñanninpi puriyqa.
(CORO)
Chayninta riy, kawsay ñanmi chayqa.
Allintayá ñawpaqllaman puriy.
“Kayninta puriy” ninmi Diosqa.
Qhepataqa ama qhawaspa riy.
3. Kanmi huk ñan,
wiñay kawsayman apaq ñan.
Diosmi ninña:
“Chayllan allin ñanqa”, nispa.
Chay ñanllapin
kan munakuy thak kawsaypas.
Chay ñanqa kan
munakuq Diosninchisraykun.
(CORO)
Chayninta riy, kawsay ñanmi chayqa.
Allintayá ñawpaqllaman puriy.
“Kayninta puriy” ninmi Diosqa.
Qhepataqa ama qhawaspa riy.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 32:8; 139:24; Pro. 6:23.)
^ ***sn página 101 “Munanin”***
84 taki
“Munanin”
(Lucas 5:13)
1. Jesusqa munakuqllañan,
chayraykun kayman hamurqan.
Lliwmanmi Diosmanta
yachachimurqan,
manan hayk’aqpas sayk’uqchu.
Jesusqa lliwtan yanapaq,
sumaqtan ruwaq onqoqpaq.
Payqa “munanin”, nispan lliwman niq,
chhaynapin Diospaq hunt’arqan.
2. Maytan Dios yanapawanchis
‘hunt’aq kamachinta’ qospa.
Paywanmi servinchis
sapallan Diosta,
runatapas yanapanchis.
Viudapas wakcha wawapas
allin cuidasqan kananku.
Chhaynaqa “munanin”, nispayá niy
“yanapawayku” niqtinku.
(Kay textokunatawan leey: Juan 18:37; Efe. 3:19; Fili. 2:7.)
^ ***sn página 85 Munakuqmi kana***
72 taki
Munakuqmi kana
(1 Corintios 13:1-8)
1. Jehová Diostan tukuy sonqowan
llapallanchis waqyakunanchis.
Paymi kallpanta qoykuwasun,
hinan munakuyta yachasun.
Mana munakuq kasun chayqa,
manan imapaschu kasunman.
Chaymi munakuqpuni kana,
hinan Diosninchis kusikunqa.
2. Diospa llapan ovejanmanqa
manan yachayllatachu qona;
munakuytawanmi qonanchis
Diospa Siminta yachachispa.
Ima sasachakuy kaqtinpas
munakuymi yanapawasun.
Wiñaypaqpunin munakuyqa,
manan qonqananchischu chayta.
(Kay textokunatawan leey: Juan 21:17; 1 Cor. 13:13; Gál. 6:2.)
^ ***sn página 94 Pampachaykuqmi kana***
77 taki
Pampachaykuqmi kana
(Salmo 86:5)
1. Khuyapayaq Diosmi
Wawanta kachamurqan
huchata chinkachinanpaq,
kaqllataq wañuytapas.
Limpiasqa kananchispaqqa
huchatan saqepuna.
Jesusmi Yanapaqninchis;
sutinpin mañakuna.
2. Diostan qatikuna
pampachaq kananchispaq,
chay hina kaqtillanchismi
huchanchis limpiakunqa.
Lliwpaqmi pacienciakuna,
qonqanan phiñakuyta;
llapantan respetananchis
sumaqta munakuspa.
3. Khuyapayaq-kayqa
allinmi llapapaqpas.
Chay hina kasunchis chayqa,
chinkanqan phiñakuypas.
Lliwpaqmi Diosqa llamp’ulla;
pay hina kaspanchisqa
llapantan pampachasunchis
tukuy sonqonchismanta.
(Kay textokunatawan leey: Mat. 6:12; Efe. 4:32; Col. 3:13.)
^ ***sn página 96 May allinmi sumaq sonqo kayqa***
79 taki
May allinmi sumaq sonqo kayqa
(Efesios 4:32)
1. Ancha sumaqmi Jehová Diosninchis,
chaytan Biblia willan.
Payqa hatunmi, chaypas llamp’ullan,
chaymi kusisqa kashanchis.
2. Criston sayk’usqa kaqta waqyashan
samarichinanpaq.
Payqa sumaqmi, lliwtan kallpachan,
chaymi yugonqa ch’usalla.
3. Lliwmi makilla qatikunanchis
Diosta Jesustawan.
Tukuy ruwaypin rikuchinanchis
sumaq sonqo kasqanchista.
(Kay textokunatawan leey: Miq. 6:8; Mat. 11:28-30; Col. 3:12; 1 Ped. 2:3.)
^ ***sn página 52 Kallpachanan pisipaqkunata***
42 taki
Kallpachanan pisipaqkunata
(Hechos 20:35, NM)
1. Imaymanapin lliwpas
pantashallanchis,
chaywanpas Jehová Diosmi
cuidawashanchis.
Munakuqmi payqa,
khuyapayakuqtaq;
chaymi pisipaqtaqa
yanapaykuna.
2. ‘Lliwmi pisipaq kanchis’
nirqanmi Pablo,
chaymi lliw runarayku
Cristo wañurqan.
Jehová Diosmi cuidan
pisipashaqtapas,
chaymi lliwpas pay hina
yanapaq kana.
3. Manan pisipaqtaqa
huchachanachu,
aswanmi munakuywan
rimapayana.
Makillan kashana
yanapanapaqpas,
chhaynapin pisipaqqa
kallpachakunqa.
(Kay textokunatawan leey: 2 Cor. 11:29; Isa. 35:3, 4; Gál. 6:2.)
^ ***sn página 147 Sumaqta hukkunata chaskisun***
124 taki
Sumaqta hukkunata chaskisun
(Hechos 17:7)
1. Sumaqtan Jehová Dios lliwpaq ruwapun,
llapanmantapunin payqa llakikun.
Chayraykun qowanchis Intita, parata,
mikhuyta, kusisqa-kaytawan.
Sichus yanapasun wakchata chayqa,
Diospa wawankunan lliwpas kasunchis.
May sumaq sonqochus kasqanchisman hinan
Diospas ñoqanchispaq ruwanqa.
2. Yanapana kaqtan yanapaykuna,
hinan kusikuyqa t’ikarimunqa.
Hawa runatapas sumaqtan chaskina,
necesitasqantan haywana.
Imaynan Lidiapas qorpachaq karqan
chhaynan ñoqanchispas yanapaq kana.
Hinan Taytanchisqa chayta rikuspaqa
“allinpunin”, nispa niwasun.
(Kay textokunatawan leey: Hech. 16:14, 15; Rom. 12:13; 1 Tim. 3:2; Heb. 13:2; 1 Ped. 4:9.)
^ ***w13 15/12 paginakuna 18-19 “Chay p’unchaytan yuyarinkichis”***
llaqtata kacharipurqan (Éx. 1:11; 3:9, 10; 5:1, 2; 11:1, 5).
5 Israel runakunaqa manaraq kacharichisqa kashaqtinkun huk kamachikuyta chaskirqanku. Chaypaqqa kasharqan 1513 watan manaraq Jesús hamushaqtin, abib killa (21 marzo killapi hina), qhepamantaq nisán sutiyoq killa kapurqan. Chaypin Dios kamachirqan 14 nisán p’unchaypaq, 10 p’unchaymantapacha preparakunankupaq. 14 nisán p’unchayqa intiq haykusqan qhepatan qallarirqan. ¿Imarayku? Paykunapaq intiq haykupusqan qhepata mosoq p’unchay qallarisqanrayku. 14 nisán p’unchaypin sapanka familia orqo ovejata otaq cabrata nak’ananku karqan, yawarninwantaq wasinkuq punkun iskaynin sayaq k’aspita chakantawan ch’aqchunanku karqan (Éx. 12:3-7, 22, 23). Qhepamanmi mikhunanku karqan aycha kankata, mana levadurayoq t’antata, qorakunatawan. Chaykunata kasukuqkunaqa manan wañunankuchu karqan Diospa angelnin hamuspa phiwikunata wañuchiqtin. Chay qhepamanmi paykunaqa Egiptomanta lloqsimpunanku karqan (Éx. 12:8-13, 29-32).
6 Chay kacharichisqa kasqanku p’unchaytan sapa wata yuyarinanku karqan. Diosmi kamachirqan: “Chay p’unchaytan yuyarinkichis, sapanka mirayniykichispi ñoqapaq hatun fiestata ruwankichis. Ñoqan kayta kamachiykichis wiñaypaq ruwanaykichispaq”, nispa. 14 nisán p’unchayta yuyarisqanku qhepatan Mana Qonchuyoq T’anta Fiesta qallarirqan, chaytaqa qanchis p’unchaymi apariqku. Chay pusaq p’unchay fiestakunatan Pascua fiesta niqku (Éx. 12:14-17; Luc. 22:1; Juan 18:28; 19:14). Chay Pascua fiestata sapa wata yuyarinankupaqmi Jehová Dios kamachirqan (2 Crón. 8:13).
7 Jesuspas apostolninkunapas judío runakunan karqanku, chaymi Pascua fiestata sapa wata yuyariqku (Mat. 26:17-19). Ichaqa 33 watapi chay fiestata yuyarisqanku qhepatan, Jesús qatikuqninkunata kamachirqan chay fiestaq rantinpi Señorpa Cenanta sapa wata yuyarinankupaq. ¿Ima p’unchaypin yuyarinanku karqan?
¿IMA P’UNCHAYMI SEÑORPA CENANTA YUYARIKUNAN?
8 Jesusqa Pascua p’unchayta yuyarisqanku qhepallatan huk cenata ruwarqan. Chaymi Pascua fiestata yuyarisqanku p’unchayllapitaq Señorpa Cenanta yuyarikunan karqan. Ichaqa yaqapaschá wakinqa yachanchis kay tiempopi judío runakunaqa mana Jesuspa wañupusqanta yuyarisqanchis p’unchaypichu Pascua fiesta ruwasqankuta. ¿Imaraykun mana kaq p’unchayllapitaqchu yuyarikun? 14 nisán p’unchaypi ima horasta hina uywa nak’anankuta Jehová Dios ‘llapa Israel llaqtantinta’ kamachisqanta yuyariymi yanapawasun (leey Éxodo 12:5, 6).
9 Éxodo 12:6 textopi nisqan hina, ovejataqa “rasphiyaykuyta” hinan nak’ananku karqan. Tanakh nisqa judío runakunaq Biblianpas huk Bibliakuna hinan nin: ‘Intiq chinkaykapusqan qhepata’, nispa. Chay textopin huk Bibliakuna nillantaq: “tutayaykuyta”, “inti haykuyta”, “tardeyaykuyta”, nispa. Chaypin yachanchis ovejataqa inti haykuy qhepallata nak’ananku kasqanta, nisán killa 14 qallariy p’unchaypi.
10 Qhepamanmi wakin judío runakuna yuyaykurqanku yupaychana wasiman apasqanku llapa ovejakuna unaypi nak’asqa kasqanta. Chaymi Éxodo 12:6 textopi nisqanta entiendeqku, 14 nisán p’unchay tardemanta rimashasqanta, kuskan p’unchaymanta inti haykuykama. Sichus nisqanku hina 14 nisán p’unchay tardetaña ovejakunata nak’ankuman karqan chayqa, ¿hayk’aqmi Pascua mikhunata mikhunkuman karqan? 15 nisán p’unchaytan, Jonathan Klawans profesor nisqan hina. Ichaqa paymi nin: “Manan Éxodo qelqapiqa maypipas chaytaqa ninchu”, nispa. Hinaspapas manas kamachikuy qelqamanta yachachiqkunaq qelqanpipas willanchu, imaynatas Pascua fiestata ruwaqku manaraq 70 watapi yupaychana wasi thunisqa kashaqtin.
11 Chhaynaqa, ¿ima p’unchaymi Pascua fiestata yuyarirqanku 33 watapi? Jesusmi 13 nisán p’unchayta, ‘Pascua fiestapaq corderota nak’ananku’ p’unchay qayllaykamushaqtin Pedrota Juantawan nirqan: “Riychis, Pascua Fiesta mikhunata wakichimuychis mikhunanchispaq”, nispa (Luc. 22:7, 8). Hinan 14 nisán killapi, jueves p’unchay inti haykuy qhepata Pascua ‘mikhuna hora chayamurqan’. Chaypin Jesusqa apostolninkunawan mikhusqanku qhepata huk cenata ruwarqan, chaytan nikun “Señorpa Cenan” nispa (Luc. 22:14, 15). Chay tutan Jesusta hap’ispa juzgarqanku. Kikin 14 nisán kuskan p’unchaytataq k’aspipi warkurqanku, chay tardetaq wañupurqan (Juan 19:14). Arí, ovejata nak’ananku p’unchayllapitaqmi Jesusqa “sacrificasqa karqan Pascua Cordero hina” (1 Cor. 5:7; 11:23; Mat. 26:2). Chay p’unchay tardentan Jesusta p’ampapurqanku, manaraq 15 nisán p’unchay qallarishaqtin (Lev. 23:5-7; Luc. 23:54).
YUYARINAPAQ HATUN P’UNCHAY
12 Yuyarisun Egiptopi sucedesqanta.
^ ***w14 15/1 paginakuna 19-20 Wayna-sipas, allinta decidikuy***
(Jos. 24:15). Chaymi ñoqaykuqa mana niykikumanchu casarakunaykita, piwan casarakunaykita, imapi llank’anaykitapas. Wakinniykichisqa wakcha llaqtakunapin tiyankichis, wakintaq qhapaq llaqtakunapi. Sapankaykichismi hukniray yuyayniyoq, yachayniyoq, experienciayoq kankichis, manataqmi kaqllatachu ruwayta munankichis. Yaqapaschá Egiptopi hebreo wayna-sipaskuna hina tarikushankichis, Moisesqa qhapaqmi karqan, wakin wayna-sipaskunataq kamachikunalla karqanku (Éx. 1:13, 14; Hech. 7:21, 22). Qankuna hinan paykunapas tarikurqanku (Éx. 19:4-6). Sapankankun decidinanku karqan tukuy sonqowanchus Diosta servinqaku icha manachus chayta. Chaymi Moisesqa Diosta servinanpaq decidikurqan (leey Hebreos 11:24-27).
8 Jehová Diosmi yanapasunki allin yuyaywan imatapas decidinaykipaq. Payqa Bibliapi sumaq yachachikuykunatan qosunki imaynapichus tarikusqaykiman hina yanapanasuykipaq (Sal. 32:8). Chaymantapas iñiq tayta-mamayki, umallikuna iman yanapasunki chay yachachikuykunaman hina imatapas ruwanaykipaq (Prov. 1:8, 9). Qhawarisun Bibliapi kinsa yachachikuykunamanta, chaykunan yanapasunki allinta imatapas decidinaykipaq.
KINSA ALLIN YACHACHIKUYKUNA
9 Diospa Gobiernonta chanin kaynintawan ñawpaqta maskhay (leey Mateo 6:19-21, 24-26, 31-34). Jehová Diosmi hatunchawanchis akllakuy atiyta qowaspanchis, chaymi mana nisunkichu tukuy tiempoykiwan predicanaykita. Ichaqa Jesusmi yachachiwarqanchis Diospa Gobiernonta ñawpaqta maskhanapaq. Chayta ruwanki chayqa, Dios munakusqaykitan rikuchinki hinallataq hukkunapi interesakusqaykita wiñay kawsay suyakuymanta agradecido kasqaykitapas. Chhaynaqa, ¿Diospa Gobiernonta chanin kaynintawan ñawpaqta maskhasqaykitachu rikuchinki, piwan casarakuyta imapi llank’anaykitapas decidikuspa?
10 Kusikuyta tariy hukkunata servispa (leey Hechos 20:20, 21, 24, 35). Jesusmi chay hatun yachachikuyta munakuywan yachachirqan. Pay kikinmi kusisqa karqan Taytanpa munayninta ruwaspa. Kusikurqanmi willasqanta llamp’u sonqo runakuna sumaqta chaskikusqankumantapas (Luc. 10:21; Juan 4:34). Qanpas kusikurqankichá runamasiykita yanapaspaqa. Sichus Jesuspa yachachisqanman hina decidinki chayqa, kusisqan kanki Jehová Diostapas kusichinkin (Prov. 27:11).
11 Diosta servispan astawanqa kusikunchis (Prov. 16:20). Jeremiaspa secretarion Barucpi yuyaykusun. Payqa manan kusisqachu Diosta servisharqan, chaymi Jehová Dios nirqan: “¿Qanqa allin kaqkunallatachu munanki? ¡Ama mañakuychu chaytaqa! Ñoqan kachamusaq hatun llakikunata llapa runa pataman, chaywanpas qanqa maytaña rinki chaypas kawsashaqllapunin ayqenki”, nispa (Jer. 45:3, 5). ¿Imata ruwaspan Baruc kusikuyta tarinman? ¿Allin kaqkunallata maskhaspachu icha Diosta servispa qespichisqa kaspachu? (Sant. 1:12.)
12 Ramiro iñiqmasin kusisqa hukkunata yanapashan. Paymi nin: “Ñoqaqa wakcha familiapin uywasqa karqani, Bolivia nacionpi kaq huch’uy llaqtachapi. Huk kutinmi kurak wawqey munachiwarqan universidadpi estudiachiwananpaq, chaytaqa may allinpaqchá hukkuna qhawarinkuman karqan. Ichaqa huk precursormi munachiwallarqantaq huk huch’uy llaqtachaman predicaq rinaykupaq. Chaymi chayllaraq bautizakurqani chaypas decidikurqani chay llaqtaman ripunaypaq. Chaypin chukchata rutuspa llank’arqani. Chaypiqa askha runakunan Bibliamanta estudiayta munarqanku. Chay qhepamanmi huk simipi iñiq t’aqa qallarirqan, chaypitaq yanapakurqani. 10 watañan tukuy tiempoywan chaypi yanapakushani. Manan imapas kusichiwanmanchu runakunata rimasqanku simipi yanapasqay hinaqa”, nispa.
13 Wayna-sipas kashaspa Diosta servispa kusikuy (leey Eclesiastés 12:1). Diosta astawan servinaykipaqqa manan allin llank’anataraqchu maskhanayki. Kunan wayna-sipas kasqayki tiempopin Diostaqa tukuy atisqaykita servinayki. Familiayoq kapuspa, onqorqospa, pisi kallpayoq kapuspaqa sasañan kanman. ¿Imakunatan Jehová Diospaq ruwawaq wayna-sipasllaraq kashaspa? Yaqapaschá precursor kawaq, huk simikunata yachaspa yanapakuwaq otaq iñiq t’aqaykipi astawan llank’awaq. Imaynataña Diosta serviyta munanki chaypas, huk llank’anatan necesitanki kawsanaykipaq. Chhaynaqa, ¿imapin llank’anki? ¿Imakunatan yachanayki kanqa imapipas llank’anaykipaq?
ALLINTA DECIDINAPAQ YANAPAYKUNA
14 Ñawpaqkaq kinsa yachachikuykunan yanapasunkiman allin llank’anata
^ ***w14 15/2 página 10 ¡Kusikusun Corderoq casarakuyninwan!***
tupanachin mosoq ch’uya Jerusalén llaqtawan. Chay llaqtaqa ‘Diospa lliphlli-kayninwanmi k’anchashan, lliphipipiyninpas ancha chaniyoq umiña hinan [...], k’anchaq q’omer umiña qespi hinan sut’i illaqtaq’ kanpas (Apo. 21:10, 11). Apocalipsis qelqan willan chay ch’uya Jerusalén llaqta ancha sumaqpuni kasqanta (Apo. 21:18-21). ¡Chaychá salmistaqa nirqan novia ancha ‘munayllaña’ kasqanta!
9 ¿Pimanmi noviata pusanku? Rey Jesucristomanmi. Reyqa noviantan prepararqan “unupi mayllispa Diospa siminwan ch’uyanchananpaq”, chay hinapi ‘ch’uya, mana huchachana’ kananpaq (Efes. 5:26, 27). Noviapas casarakunanpaq hinan p’achasqa kashan. P’achanqa “qoriwan minisqan” kashan. “Pallaysapa sumaq p’achawan churaykusqatan reyman pusanku”. “Noviamanqa ch’uya k’ancharishaq sumaq lino p’achan qosqa karqan p’achakunanpaq [...]. Chay sumaq linoqa Diospaq ch’uya kawsaqkunaq chanin ruwasqankunan” (Apo. 19:8).
“CORDEROQ CASARAKUYNINMI CHAYAMUNÑA”
10 (Leey Apocalipsis 19:7.) ¿Hayk’aqmi Cordero casarakunqa? ‘Noviaqa wakichisqañan’ kashan casarakunanpaq, ichaqa Apocalipsis qelqan chay qhepallaman willan manchay ñak’ariy p’unchaypa tukukuynin qallarisqanta (Apo. 19:11-21). Chhaynaqa, ¿manaraq enemigonkunata Jesucristo atipashaqtinchu casarakuy kanqa? Manan, Apocalipsis qelqaqa manan qayllallamantachu willan imachus sucedenanta. 45 Salmo qelqa willasqan hina, Reyqa espadanta warkuykukuspa enemigonkunata ‘llallinanpaq ñawparisqan’ qhepamanñan casarakunqa (Sal. 45:3, 4).
11 Bibliaq willasqan hina, Reyqa kaykunatan ruwanqa enemigonkunata atipananpaq. Ñawpaqtaqa ‘millay rabona warmiman’ rikch’akuq llapa pantasqa religionkunatan chinkachinqa (Apo. 17:1, 5, 16, 17; 19:1, 2). Chay qhepamanmi Saqraq kamachisqan millay pachata chinkachinqa Armagedonpi, chayqa ‘Tukuy-atiyniyoq Diospa hatun taripay p’unchayninpaq hatun maqanakuymi’ (Apo. 16:14-16; 19:19-21). Llapa enemigonkunata atipananpaqtaq Saqrata supayninkunatawan chinkay-chinkay ukhuman wikch’uykunqa. Chaypiqa manañan pitapas urmachinqakuchu, wañusqapas kashankuman hinan kanqaku (Apo. 20:1-3).
12 Akllasqa cristianokunaqa, hanaq pachapi Jesuspa kamachikusqan tiempopi wañupusqankuman hinan hanaq pachapaq kawsarimpunqaku. Hatun Babilonia chinkachisqa kasqanmanta, Armagedón p’unchaypaq pisillaña kasqan tiempokaman Jesusqa novianta otaq kay pachapi qhepaq qatikuqninkunata hanaq pachapi huñunqa (1 Tes. 4:16, 17). Armagedón p’unchay qallarinanpaqqa, noviamanta kaq llapa akllasqa cristianokunan hanaq pachapiña kashanqaku. Hinan Diospa guerran tukusqan qhepaman Corderoq casarakuynin kanqa. ¡May kusikunapaqchá chay p’unchayqa kanqa! Apocalipsis 19:9 texton nin: “Kusisamiyoqmi Corderoq casarakuynin mikhuyman waqyasqakunaqa”, nispa. Noviaqa ancha kusisqan kashanqa chay p’unchay, Noviopas anchatan kusikunqa kamachikunankupaq llapa akllasqa cristianokuna ladonpi kashasqankumanta (Luc. 22:
^ ***w14 15/2 paginakuna 26-27 Leeqkunaq tapukusqan***
LEEQKUNAQ TAPUKUSQAN
¿Imaraykun Jesuspa tiemponpi judío runakuna ‘makillaña suyasharqanku’ Mesiaspa chayamunanta?
▪ Bautizaq Juanpa tiemponpi “runakunaqa makillañan suyasharqanku [Mesiasta], chaymi Juanmanta sonqollankupi yuyaykurqanku: Icha, ¿paychu Cristoqa kanman? nispa” (Luc. 3:15). ¿Imaraykun chay p’unchaykunapi suyasharqanku Mesiaspa chayamunanta? Chaykunamanta kunan yachasun.
Jesuspa nacesqan qhepamanmi, Diospa angelnin Belén llaqtaq camponpi tutantin uywankuta michishaq runakunaman rikhurirqan. Paykunatan ángel nirqan: “Kunanmi Davidpa llaqtanpi huk Qespichiq nacepusunkichis, payqa Criston, payqa Señormi”, nispa (Luc. 2:8-11). Chay qhepallamanmi “hanaq pachapi askha angelkuna rikhurimurqan Diosta yupaychaspanku: ¡Diosqa hanaq pachapi yupaychasqa kachun! ¡Diospa khuyapayasqan runakunataq kay pachapi sumaqta kawsachun! nispa” (Luc. 2:13, 14).
¡Chay uyarisqankun michiqkunata maytapuni kallpacharqan! Paykunaqa kaqratopachan Belenta rirqanku, Mariata Joseta wawaq ladonpi rikuspataq “wawamanta angelpa paykunaman nisqanmanta willakurqanku”. Hinan “llapan uyariqkuna muspharqanku michiqkunaq willakusqanmanta” (Luc. 2:17, 18). Ichaqa manan Joseman Mariallamanchu chayta willarqanku, “llapan uyariqkuna” nisqanpin yachanchis huk runakunaman ima willasqankuta. Chay michiqkunaqa ‘tukuy imakunachus kasqanmanta yachaspanku rikuspanku [iman] Diosta hatunchaspa yupaychaspa kutipurqanku’ wasinkuman (Luc. 2:20). Paykunaqa manan Cristomanta allin willakuykuna uyarisqankuta paykunallapichu hap’ikurqanku.
Huk kutinmi Mariaqa Kamachikuy Simi nisqanman hina wawata Jerusalenman aparqan. Chaypin profetisa Ana “Diosman graciasta qorqan, Jesús wawamantataq rimarirqan llapallan Jerusalén llaqtaq kacharichisqa kayninta suyakushaqkunaman” (Luc. 2:36-38; Éx. 13:12). Chay hinapin Mesías chayamusqanmanta willakuy llaqtantinman ch’eqerirqan.
Chay qhepamanmi “inti lloqsimuy lado suyumanta Jerusalén llaqtaman chayamurqanku ch’aska qhawaypi yachaysapa runakuna. Hinaspan tapukurqanku: ¿Maypitaq kashan judío runakunaq reynin naceqri? Ch’askantan inti lloqsimuy ladopi rikumuyku, chaymi payta yupaychaykuq hamushayku, nispanku” (Mat. 2:1, 2). Chayta uyarispan “rey Herodesqa hawapi-ukhupi sonqoyoq karqan, kaqllataq Jerusalén llaqtapi llapan runakunapas. Chaymi llapan sacerdote umallikunata, kamachikuy simita yachachiqkunatawan huñuspa, paykunata tapuykurqan maypichus Cristo nacenan karqan chayta” (Mat. 2:3, 4). Chaykuna kasqanwanmi askha runakuna yacharqanku Mesías kananpaq akllasqa runa chayamusqanta.
Lucas 3:15 textopi nisqan hina, wakin judío runakunan yuyaykurqanku Bautizaq Juan Mesías kasqanta. Ichaqa Juan kikinmi nirqan: “Qhepayta hamuqmi [...] ñoqamanta aswan atiyniyoq, manataqmi ñoqaqa usut’ankunallatapas apanaypaq hinachu kani, paymi bautizasunkichis Santo Espirituwanpas ninawanpas”, nispa (Mat. 3:11). Chhayna huch’uyyaykukuywan rimasqanta uyarispaqa, astawanchá runakunaqa Mesiasta suyakurqanku.
¿Imaynapin chay tiempopi judío runakuna yacharqanku Mesías chayamunanta? ¿Yaqachu Daniel 9:24-27 textopi 70 semanamanta profeciaq willasqanta allinta sut’incharqanku? Manan yachakunchu imaynapi yachasqankuta. Chay tiempopiqa manan llapa runakunachu kaqta yachachiqku 70 semanamanta profeciaq willasqanta. Manan mayqenpas kay tiempopi yachasqanchista hinaqa yacharqankuchu.
Esenio nisqa runakunan yachachirqanku 490 wata ukhupi iskay Mesías nisqa runakuna rikhurimunanta. Ichaqa manan yachakunchu Danielpa profetizasqanman hinachus chay hinata nirqanku icha manachus chaytaqa. Chay hinaña kanman karqan chaypas, chay runakunaqa judío runakunamanta t’aqakuspan huk ladopi tiyarqanku. Chaymi hayk’aqchus Mesías chayamunanmanta yachachisqankuta mana askha judío runakunachu uyarinkuman karqan.
100 watakuna kashaqtinmi (J.h.q.), wakin judío runakuna yuyaykurqanku chay 70 semanamanta profecía, 607 watapi (m.J.h.) yupaychana wasi thunichisqa kaqtin qallarisqanta, 70 watapi (J.h.q.) yapamanta yupaychana wasi thunichisqa kanankama kasqanta. Wakin judío runakunaqa macabeo runakunaq tiemponwanmi chay profeciata tupanachirqanku (170 watapi hina m.J.h.). Chay willakuykunapi rikusqanchis hina, manan kaqtachu runakuna yachachiqku 70 semanamanta profeciata.
Sichus apostolkunapas huk cristianokunapas 70 semanamanta profeciata sut’ita entiendenkuman karqan chayqa, chay pruebawanmi llapa runakunaman sut’inchankuman karqan Mesiaspa chayamusqanta. Ichaqa manan Biblia willanchu chay hina kasqantaqa.
Hinaspapas kaypi yuyaykusun. Evangelio qelqakunata qelqaq cristianokunaqa askha kutipin willarqanku Hebreo Qelqakuna Jesucristopi hunt’akusqanta (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16). Ichaqa manan mayqenninkupas willarqankuchu imaynapi 70 semanamanta profecía Jesuspi hunt’akusqanta.
Kaypi yachasqanchis hina, Jesuspa tiemponpi runakunaqa, manan sut’itapunichu entiendenkuman karqan 70 semanamanta profeciata. Ichaqa, ¿imaraykun Judío runakuna makilla suyasharqanku Mesiaspa chayamunanta? Chaytaqa Evangelio qelqakunan willashan.
[Uranpi willakuykuna]
Bibliaqa manan willanchu Jesús naceqtin angelkunaq takisqanta.
¿Imaynapin inti lloqsimuy lado suyumanta runakuna, huk ‘ch’askata’ judío runakunaq reynin’ nacesqanwan tupachirqanku? ¿Yaqachu ñanpi kashaspa Jesuspa nacesqanmanta uyarinkuman karqan?
70 semanamanta profeciata kunan imayna entiendesqanchista yachanaykipaq, qhaway ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa librota 197-199 paginakunata.
^ ***w14 15/3 página 32 ¿Hunt’ashankichu arí nisqaykiwan?***
kallpachakuq ima prometesqantapas hunt’ananpaq (2 Cor. 1:19). Payqa confianapaq hinan karqan, manan ‘aychaman hina yuyaykuqchu’ karqan (2 Cor. 1:17, MR). Hinaspapas ‘Santo Espirituq munasqanman hinan kawsarqan’ (Gál. 5:16). Tukuy ruwasqanpin rikuchirqan hukkunapi interesakusqanta. Arí nisqanqa, arí nisqapunin karqan.
¿HUNT’ASHANKICHU ARÍ NISQAYKIWAN?
Kay tiempopi runakunaqa manan Bibliaq nisqanman hinachu kawsanku, chaymi imallapas kaqtinqa prometekusqankuta mana hunt’ankuchu. Negociota ruwaqkunapas documentota ruwashaspan mana hunt’ankuchu arí nisqankuwan. Casarasqa kaqkunapas manan respetankuchu compromiso ruwasqankuta. Chaymi kay tiempopi askha casarasqakuna t’aqanakapushanku (2 Tim. 3:1, 2).
Qanrí, ¿hunt’ashankichu arí nisqaykiwan? Ñawpaq parrafopi rikusqanchis hina, qonqaylla imapas kaqtinqa, yaqapaschá compromiso ruwasqaykita mana hunt’ayta atinkichu. Chaywanpas imapaqpas comprometekuspa otaq piwanpas compromisota ruwaspaqa kallpachakunaykin chayta hunt’anaykipaq (Sal. 15:4; Mat. 5:37). Chayta ruwanki chayqa, confianapaq hina, cheqaqllata rimaqta hinan hukkuna qhawarisunkiku (Efes. 4:15, 25; Sant. 5:12). Tukuy ruwasqaykipi confianapaq hina kanki chayqa, makillan Diospa Gobiernonmanta willasqaykita uyarisunkiku. Chayrayku kallpachakushallay arí nisqaykita hunt’anaykipaq.
^ ***w14 1/5 paginakuna 10-12 Tentacionkunataqa atipawaqmi***
Tentacionkunataqa atipawaqmi
CARLOS nin: “Manaña qhelli ruwayta qhawayta munarqanichu chaypas, Internetpi qonqaylla huk mensaje rikhurimuqtinmi mana yachaspa kicharqani”, nispa.
JORGEN nin: “Llank’anaypin sumaq rikch’ayniyoq sipas niwarqan: ‘Haku hotelman huk rato kusirikunanchispaq’, nispa. Ratollan repararqani ima munasqanta”, nispa.
WAKIN runakunan tentacionkunata munapayanku. Wakintaqmi imaymanata ruwanku ayqenankupaq. ¿Qanri ima ninki? ¿Ayqenachu icha munapayanachu?
Wakin tentacionkunaqa manan sasachakuykunatachu apamun. Huk galletata munapayaspa mikhurunki chayqa manan imanasunkipaschu. Ichaqa qhelli ruwayta munapayaspa chayta ruwanki chayqa hatun sasachakuykunapi rikukuwaq. Proverbios 6:32, 33 textopi nisqan hina wasanchay huchata ruwaqqa mana yuyayniyoqmi, llakipitaq tarikunqa.
¿Imatan ruwawaq tentacionpi tarikuspa? Biblian nin: “Diosqa munanmi paypaq hina ch’uyatapuni kawsanaykichista. Chayrayku, ama pipas qhelli huchapi kawsaychischu”, nispa (1 Tesalonicenses 4:3). Chayta ruwananchispaqmi kinsa ruwaykuna yanapawasun.
1. Huk ladoman qhawariy
Qhelli ruwaykunata qhawayqa mana allin ruwaykunata munapayachiwasunman. Jesuspas chayta sut’ita nirqan: “Pipas huk warmita munapakuspa qhawaqqa ñan sonqonpi chay warmiwan wasanchay huchata ruwanña. Chayrayku, paña ñawiykichus huchaman urmachisunkiman chayqa, horqokuspa wikch’uy”, nispa (Mateo 5:28, 29). ¿Imatan Jesús chay nisqanwan yachachisharqan? Tentacionkunaman mana urmanapaqqa decidisqan kashananchis, manataqmi ni huk ratollapas qhelli ruwaykunata qhawananchischu.
Sichus huk runaq soldasqan k’anchayta rikuwaq chayri, ¿qhawallawaqchu? Manan riki, aswanpas huk ladoman qhawarinki otaq ñawiykita tapakunki. Chhaynallatataqmi huk ladoman qhawarinayki qhelli ruwayta periodicopi, televisionpi, hukkunapipas rikuqtiyki. Amapuni yuyayniykita qhellichaychu. Juanmi qhelli ruwaykunata qhawarqan, paymi nin: “Sumaq rikch’ayniyoq sipasta rikuspaymi askha kutita qhawapayayta munaq kani, ichaqa huk ladoman qhawaspa nikuni: ‘¡Jehová Diosman kunallan mañakuy!’, nispa. Chay qhepamanmi manaña munanichu qhawayta”, nispa (Mateo 6:9, 13; 1 Corintios 10:13).
Jobpa nisqanta yuyariy, paymi nirqan: “Ñoqa kikiymi allintapuni yuyaykurqani soltera sipaskunatapas mana munapayanaypaq”, nispa (Job 31:1). Qanpas decidikuy chayta ruwanaykipaq.
Kaytan ruwawaq: Hayk’aqllapas qhelli ruwayta rikunki chayqa huk ladoman qhawariypacha. Chaymantapas Salmo librota qelqaq hina Diosmanta mañakuy: “Hark’aykuway ama yanqa kaqkunata qhawanaypaq”, nispa (Salmo 119:37).
2. Yuyayniykimanta horqoy
Pantaq runa kasqanchisraykun mayninpi mana allin munapayaykuna hamuwasun. Biblia willan: “Pipas kikinpa millay munayninwan aysachikuspa sonqontapas suwachikun, chaymi wateqasqa-kayqa. Chay millay munaymi saphichakuspa huchata paqarichin”, nispa (Santiago 1:14, 15). ¿Imatan ruwasunman millay munapayaykuna yuyayninchisman hamuqtin?
Qhelli ruwaykuna yuyayniykiman hamusunki chayqa qanllan decidiwaq ima ruwayta. Yuyayniykimanta wikch’uy. Mana chayqa aswan sasa kanqa horqonaykipaq. Tomasmi Internetpi qhelli ruwaykunata qhawarqan, paymi nin: “Sasaña karqan chaypas kallpachakurqani qhelli ruwaykunata yuyayniymanta horqonaypaq, chaypaqmi allin kaqpi yuyaykurqani. Chaywanpas yuyaykusharqaniraqmi qhelli ruwaykunapi, pisi-pisimanta ichaqa manaña”, nispa. Elsan, sipas kashaspa sapa kutilla tentacionpi mana urmananpaq kallpachakurqan, paymi nin: “Iskay ruwaymi yanapawarqan: imaymana ruwanayoq kasqay, Jehová Diosmanta mañakusqay ima”, nispa.
Kaytan ruwawaq: Qhelli ruwaykuna yuyayniykiman hamun chayqa kaqpacha Diosmanta mañakuy. Biblian niwanchis: “Tukuy cheqaqkaqpi, tukuy allinkaqpi, tukuy chaninkaqpi, tukuy ch’uyakaqpi, tukuy sumaqkaqpi, tukuy allin qhawarinapaq kaqpi yuyaychis, ima allinpas yupaychanapaq hina kanmanraq chayqa, chaykunapi yuyaychis”, nispa (Filipenses 4:8).
3. Qhelli ruwaykunamanta ayqekuy
Sichus pipas qhelli ruwayta munapayan, hinaspa tentasqa kanman, manataq pipas rikushanmanchu chayqa urmanmanmi huchaman (Proverbios 7:6-23). ¿Imatan ruwawaq chhaynapi mana tarikunaykipaq?
Biblian niwanchis: “Yuyayniyoqqa mana allin kaqtan reparan hinaspan pakakun, pisi yuyayniyoqkunan ichaqa pasallanku hinaspan k’irisqa rikukapunku”, nispa (Proverbios 22:3). Chaymi ñawpaqmantapacha qhawarinayki imakuna tentacionman apasunkiman, hinaspa chaykunamanta ayqenayki (Proverbios 7:25). Felipe qhelli ruwaykunata manaña qhawanñachu. Paymi nin: “Computadoratan llapa rikusqanpi churarqani, huk programatawan instalarqani qhelli mensajekuna mana rikhurinanpaq. Wasipi pipas kallaqtinmi Internetman haykuni”, nispa. Tomaspas nin: “Sichus peliculapi qhelli ruwaykuna kan chayqa mana qhawanichu, qhelli ruwaykunamanta rimaqkunamantapas karunchakuni. Chhaynapi mana tentasqa tarikunaypaq”, nispa.
Kaytan ruwawaq: Sut’illanta qhawarikuy imaynachus kasqaykita, hinaspa ñawpaqmanta yuyaykuy imakunas tentacionman apasunkiman chaykunata, chhaynapin atinki chaykunamanta ayqeyta (Mateo 6:13).
¡AMA PISIPAYCHU!
Sichus hukmanta tentacionman urmarqanki chayqa, ama pisipaychu kallpachakushallay. Biblian nin: “Qanchis kutitaña chanin runa urmanqa chaypas, payqa sayaripullanqapunin”, nispa (Proverbios 24:16). Taytanchisqa yanapaytan munawanchis. Chay yanapayninta chaskinaykipaqqa Paymanta mañakushallay, Bibliata leespa iñiyniykita wiñachiy, huñunakuykunapas yanapasunkin. Diosmi prometewanchis: “Ñoqan kallpachasqaykipas yanapasqaykipas”, nispa (Isaías 41:10).
Qallariypi Carlosmanta rimarqanchis, paymi nillantaq: “Qhelli ruwaykuna qhawayta saqenaypaqqa manan facilchu karqan. Yapa-yapamanta qhawashallarqanin, Jehová Diospa yanapayninwanmi ichaqa atiparqani”, nispa. Jorgepas nillantaqmi: “Chay sipaswanqa puñuymanmi karqan, ichaqa kallpata hap’ispa ‘manan’ nirqani. Allin concienciayoq kayqa allinmi. Chay ruwasqaymantaqa Jehová Diosqa anchatachá kusikurqan”, nispa.
Sichus kallpachakunki tentacionkunata atipanaykipaq chayqa, Jehová Diosmi kusikunqa chay ruwasqaykiwan (Proverbios 27:11).
[Uranpi willakuy]
Sutikunaqa cambiasqan kashan.
[11 paginapi dibujo]
Qhelli ruwaykunata rikurunki chayqa huk ladoman qhaway
[11 paginapi dibujo]
Qhelli ruwaykuna yuyayniykiman hamun chayqa Diosmanta mañakuy
[12 paginapi foto]
“Wasipi pipas kallaqtinmi Internetman haykuni”
^ ***w14 15/4 paginakuna 19-20 Manan iskay patrontaqa serviyta atisunmanchu***
(Prov. 31:10, 27, 28). Wawakunaqa tayta-mamanku sapa p’unchay Diosmanta rimasqankuta uyarispa, imayna servisqankuta qhawarispan kaqllatataq ruwanku.
¿IMA SASACHAKUYKUNAN KAN?
8 Huk nacionman riqkunaqa yachankun sasachakuykuna kananta, ichaqa manan reparankuchu familianku imaynapi tarikunanta (Prov. 22:3). Huk nacionman risqan qhepamanñan Lilianapas, qosanpas, wawanpas sinchita llakikurqanku. Wawanmi sapa kutilla tapuq: “¿Imaraykun saqerpariwarqanki?”, nispa. Lilianaqa pisi tiempollapaqmi chay nacionman rirqan, ichaqa unaymi chaypi qhepakurqan. Hinan repararqan familian paymanta pisi-pisimanta karunchakapushasqanta. Wawanmantan nin: “Manañan ñawpaqpi hinañachu munakuwarqan”, nispa.
9 Taytankumanta otaq mamankumanta t’aqasqa wawakunaqa qhepamanmi sasachakuykunapi rikukunku. Huch’uy wawakunan astawanqa tayta-mamanku unay ripuqtin sasachakuypi rikukunku. Lilianan willakun: “Wawaytan niq kani: ‘Qanraykun kaypi llank’ashani’, nispa. Ichaqa manapas munakuymanchu hinatan qhawariwaq. Ñawpaqtaqa phiñakuqmi karupi kasqaymanta, visitaq riqtiytaq mana rikuytapas munawaqchu”, nispa. Hukpa makinpi uywasqa wawakuna hinan, Lilianaq wawanpas manaña mamanta kasukurqanchu nitaq munakurqanchu (leey Proverbios 29:15).
10 Lilianaqa wawanta kusichinanraykun qolqeta regalokunata ima apachiq, ichaqa astawanmi chaykunawan wawanta paymanta karunchasharqan. Arí, chaykunata wawanman qosqanwanmi yachachisharqan, chaykunaraq espiritual kaqkunamanta familiamantapas aswan importante kasqanta (Prov. 22:6). Wawanmi niq: “Chayllapi qhepakamuy regalokunata apachimuwanaykipaq”, nispa. Lilianaqa manan cartakunawan, telefonopi waqyaspa nitaq Internetpi paywan parlaspa wawanta uywayta atirqanchu. Paymi nin: “Manan Internetpiqa wawaykita puñuykunanpaq abrazaykuyta nitaq much’aykuyta atiwaqchu”, nispa.
11 Hinaspapas Lilianaqa manan iñiyninpi allinchu kasharqan. Huk kutillatan semanapi iñiqmasikunawan tupaq predicacionmanpas lloqsiq, maynintaq mana. Chaymantapas sasachakuykunan casado kawsayninpi kasharqan. Patronninmi munapayaspa sapa kutilla rimapayaq. Qosanpas pay hinan, sapan tarikusqanrayku llakikuyninta hukman willakuq. Chaymi yaqalla iskayninku wasanchay huchaman urmarqanku. Chaykunapi tarikuspañan Lilianaqa repararqan mana Bibliaq nisqanman hinachu kawsashasqankuta. Paykunaqa manan warmi-qhari kasqankuta hunt’asharqankuchu nitaq sonqochanakuqkuchu llakikuykuna otaq imapas kaqtin. Manañan kuskachu imamantapas kusirikuqku, parlariqku, otaq imatapas ruwaqku (Can. 1:2; 1 Cor. 7:3, 5). Manañan ñawpaqpi hinachu familianwan kuska Diosta servirqan. Lilianan nin: “Huk hatun huñunakuypin uyarirqani Diospa hatun p’unchayninmanta pakaykusqa kanapaqqa, familiantin Diosta yupaychay allinpuni kasqanta. Chaypin reparakurqani wasiyman kutipunay kasqanta. Diosman familiaymanwanmi kutipunay karqan”, nispa.
WAKINQA MANA ALLINTAN YUYAYCHAWASUNMAN
12 Wasinman Liliana kutipunanta yacharqospan umallikuna, “allinmi” nirqanku. Pay hina familianta saqepuq cristianokunan ichaqa mana allinpaqchu decidikusqanta qhawarirqanku. Qhepakunanraykun nirqanku: “¿Imawanmi haqaypi kawsanki? Manaraq imapin kunan kutirqamunki”, nispa. Cristianokunaqa manan hayk’aqpas chay hinataqa iñiqmasinchiskunata ninanchischu. Aswanmi kallpachananchis “sipas warmikunata qosanku munakuyta, wawanku munakuyta [...], wasinkupi imallapas ruwakuyta”. Arí, kallpachananchismi wasinkupi familianta yanapanankupaq chay hinapi “ama pipas Diospa simin contra rimananpaq” (leey Tito 2:3-5).
13 Wakin llaqtakunapiqa llapa familiankuta uywaymi, paykunata yanapaymi aswan importante. Chhayna uywasqa kasqankuraykun, huk llaqtaman llank’aq rispa familiankupi yuyaykunku, astawanqa tayta-mamankupi. Chaymi Diosta ñawpaqman churaq cristianokuna familiankuwan sasachakuykunapi rikukunku.
14 Carin iñiqmasin nin: “Ñoqaqa qosaywan kuskan huk nacionpi llank’arqayku, chaypitaq Don wawayku nacerqan. Familiaymi munasharqan wawaykuta paykunaman
^ ***w14 15/5 paginakuna 12-15 Jesuspa yuyaychasqanman hina runakunata yanapasun***
qhawariwanankuta?”, nispa. Chaymantataq runamasinchispa allinninpaq imatapas ruwananchis (1 Cor. 10:24).
3 Cristianokunaqa Jesuspa yuyaychasqanman hinan iñiqmasinchiskunawan kawsanchis. Chaywanpas Jesusqa huk runakunata enemigonchiskunatapas imayna qhawarinanchismantan rimasharqan (leey Lucas 6:27, 28, 31, 35). Jesuspa yuyaychasqanman hinataq enemigonchiskunatapas qhawarinanchis chayqa, astawanraqchá predicacionpi “wiñay kawsaypaq” hina kaq runakuna tarisqanchistaqa (Hech. 13:48).
4 Chaymi kay estudiopi kay tawa tapuykunaman kutichisun: ¿Pikunamanmi predicananchis? ¿Maypin predicananchis? ¿Ima ratopin aswan allin kanman predicananchispaq? ¿Imaynatan predicayta qallarisunman? Chaykunan yanapawasun runakunaq imayna sientekusqankuman hina predicanapaq (1 Cor. 9:19-23).
¿PIKUNAMANMI PREDICANANCHIS?
5 Runakunaqa sapankapas hukniraymi kanku, hukniray sasachakuyniyoq kawsayniyoq ima (2 Crón. 6:29). Chaymi allin willakuykunata runakunaman willaspaqa kaykunata tapukunanchis: “Sichus predicasqay runa kayman chayri, ¿imayna qhawariwanankutan munayman? ¿Munaymanchu mana reqsiwashaspa mana allinkunata ñoqamanta yuyaykunankuta? Icha, ¿allinta reqsiwanankutachu munayman?”, nispa. Kaykunata tapukuymi yuyarichiwasun sapanka runapas hukniray kasqanta.
6 Cristianokunaqa yachanchismi llapa runakunatapas ‘ancha sumaqtapuni’ rimapayananchis kasqanta (Col. 4:6). Ichaqa pantaq runa kasqanchisraykun otaq imamantapas phiñasqa kasqanchisraykun mayninpi k’araqta rimarqosunman (Sant. 3:2). Chay kaqtin, ¿munasunmanchu “k’araq simi runa” nispa pipas niwananchista? Manapunichá. Chaymi pipas millayta kutichiwaqtinchisqa, mana ninanchischu “mana respetoyoq runa” nispaqa. Aswanpas entiendenanchismi imaynapi tarikushasqanta.
7 Predicashaqtinchis millayta pipas kutichiwaqtinchisqa, entiendenanchismi imarayku chhayna kashasqanta. Yaqapaschá chay runaq llank’ananpi otaq estudiasqanpi sasachakuykuna kashan otaq sinchi onqosqa kashan. Ichaqa llamp’u sonqowan Jehová Diospa testigonkuna kutichisqankuraykun, ñawpaqpi phiñasqa tarikuq runakunaqa allinta uyarikapurqanku (Prov. 15:1; 1 Ped. 3:15).
8 Testigokunaqa pachantinpi runakunamanmi predicashanchis. Kay qhepa watakunapin Qhawaq revistapi askha kutipi lloqsimurqan “Bibliaq yanapayninwan cambianku” nisqa tema. Chaypin askha runakuna willakushanku Bibliamanta yachaspa cambiapusqankuta. Wakinmi karqanku machaq, suwa, drogakuqkuna. Wakintaq politicapi puriqkuna, religionpi umallikuna, llank’anallaman qokuqkuna, qhelli ruwaykunapi puriqkuna ima. Ichaqa allin willakuykunata uyarispan, huk Testigowan Bibliata estudiayta qallarirqanku. Chaymi yanaparqan ñawpa kawsayninkuta saqepuspa Jehová Diospa testigon kapunankupaq. Chaymi mana hayk’aqpas yuyaykunanchischu “kay runaqa manan uyarikunmanchu” nispaqa (leey 1 Corintios 6:9-11). Aswanpas yuyaykunanchismi allin willakuykunaqa ‘lliw runakunaq’ sonqonman chayananpaq hina kasqanta (1 Cor. 9:22).
¿MAYPIN PREDICANANCHIS?
9 Runakunawanqa wasinku punkupin astawanqa Bibliamanta parlarinchis (Mat. 10:11-13). Wasinchispiqa mana manchakuspan thakpi kawsayta munanchis, chaymi hukkunaq respetanankuta munanchis. Chay hinatan predicasqanchis runakunapas wasinku respetananchista munanku. Ichaqa, ¿chaytachu ruwashanchis? (Hech. 5:42.)
10 Tukukuy p’unchaykunapi kawsasqanchisraykun imaymana millay ruwaykuna kashan, chaymi runakunaqa wasi punkunkupi pitapas rikuspaqa makilla qhawanku (2 Tim. 3:1-5). Chayraykun mana imatapas ruwananchischu wasiyoqpa mana allinta yuyaykunanpaq hinaqa. Yaqapaschá punkuta takaqtiyki mana pipas lloqsimuqtin ventananta qhawayta munawaq otaq wasita muyupayawaq pitapas tariyta munaspa. Ichaqa, ¿ima ninkumanmi runakuna chayta rikuspa? ¿Allinpaqchu qhawarinkuman? Ñoqanchisqa munanchismi kusikunapaq willakuykuna apasqanchista llapa runakuna yachananta. Chaymi tukuy atisqanchista ruwanchis llapa wasiyoqkunaman willananchispaq (Hech. 10:42; Rom. 1:14, 15). Ichaqa manan imatapas ruwananchischu mana allinta ñoqanchismanta yuyaykunankupaq hinaqa. Apóstol Pablon nirqan: “Manan pimanpas ima misk’anatapas churaykuchu, llank’ayniykumanta ama p’enqayta rimanankupaq”, nispa (2 Cor. 6:3). Hukkunaq wasinkuta respetaqtinchisqa yaqapaschá hukkunapas uyarikuyta munanqaku (leey 1 Pedro 2:12).
¿IMA RATOPIN ASWAN ALLIN KANMAN PREDICANAPAQ?
11 Llapanchispas imaymana ruwanayoqmi kanchis, tukuy ruwananchispaqtaq tiemponchista allinta t’aqanchis (Efes. 5:16; Filip. 1:10). Chaymi mayninqa phiñakusunman ruwananchiskunata makilla ruwashaqtinchis pipas qonqaylla tatichiwaqtinchis. Llapanchispas munasunmanmi visitamuwaqninchis runa imarayku hamusqanta usqhaylla niwananchista. Chhaynaqa, ¿imatan ñoqanchispas ruwananchis runakunata visitaspa?
12 Ñawpaqtaqa qhawarinanchismi ima ratopi visitanapaq aswan allin kasqanta. Chaypaqmi kaykunata tapukunanchis: “¿Ima horatan runakuna wasinkupi tarikunku? ¿Ima ratopin aswan qasi kashanku?”, nispa. Chayta qhawarisqanchisman hinan tiemponchista t’aqananchis chay horapi visitananchispaq. Wakin llaqtakunapiqa tardeyaykuytan astawanqa runakuna wasinkupi tarikunku. Chhayna kaqtinqa, yaqapaschá tiemponchista t’aqasunman tardenkunatapas predicaq lloqsinanchispaq (leey 1 Corintios 10:24). Sichus runakunata yanapananchispaq kallpachakusun chayqa, Jehová Diosmi tukuy ruwasqanchispi yanapawasun.
13 ¿Imatawanmi ruwasunman? Sichus pipas makilla uyariwasunman chayqa, manan unaychu paywan parlananchis. Yaqapaschá usqhaylla imatapas ruwanan kashan. Sichus “ratollan visitamushayki” nispa nisqanchisrayku uyariwasun chayqa, ratolla rimaspan ripunanchis (Mat. 5:37). Ichaqa manaraq ripushaspan nisunman: “¿Hayk’aqmi kutimuyman?”, nispa. Otaq huk iñiqmasinchiskuna hina nisunman: “Astawanmi qanwan parlariyta munayman. ¿Waqyamuykimanchu telefonopi icha mensajetachu qelqamuykiman manaraq hamushaspa?”, nispa. Pablon nirqan: “Manan ñoqaq allinnillaytachu maskhani, aswanpas askhaq allinnintan maskhani, paykuna qespichisqa kanankupaq”, nispa (1 Cor. 10:33). Pablo hinan ñoqanchispas runakunaq allinninta maskhaspa tiemponkuq kasqanman hina yanapananchis.
¿IMAYNATAN PREDICAYTA QALLARISUNMAN?
14 Kaypi yuyaykusun. Huk runan punkuykita takaykamuspa nisunkipacha: “¿Ima mikhunatan munawaq?”, nispa. Sonqoykipiqa ninkichá: “¿Pitaq kay runari? ¿Imatataq munanri?”, nispa. Hinan chay runawan pisita parlarispa wasiykiman haykupunki. Kunanqa kaypiñataq yuyaykusun. Wasiykita takaykamuq runan willasunki pi kasqanta, imapi llank’asqanta. Chayman hinan payqa willasunki qhali kanapaq ima mikhuykuna allin kasqanta. Chay runataqa makillachá uyarinki. Arí, llapallanchismi munanchis mana reqsisqanchis runakuna respetowan rimapayawananchista imarayku hamusqanta willawananchistapas. Ñoqanchispas chaytan ruwananchis runakunaman predicaspa.
15 Wakin llaqtakunapi runakunaqa ñawpaqtan yachayta munanku imarayku visitashasqanchista. Ichaqa, wasiyoqman imatapas willayta munasqanchisraykun pi kasqanchista mana willaspa tapusunmanpacha: “Kay pachapi tukuy sasachakuykuna kasqanmanta, ¿mayqentan chinkananta munawaq?”, nispa. Chayta qonqaylla tapusunman chayqa, yaqapaschá sonqonpi ninqa: “¿Pitaq kay runari? ¿Imatataq munanri chaytaq kaykunata tapuwashan?”, nispa. Chaykuna mana kananpaqmi allinta yuyaykuspa rimayta qallarinanchis (Filip. 2:3, 4). ¿Imaynatan chayta ruwasunman?
16 Qhawarisun imaynatan iñiq t’aqakunata watukuq umalli runakunawan rimayta qallarin chayta. Payqa napaykusqan qhepamansi willan pi kasqanta, chaymanñas ¿Hayk’aqllapas kaykunata tapukurankichu? nisqa tratadota qospa nin: “Kay qelqatan llapa runakunaman saqemushayku. Kaypin soqta tapuykunata kutichishan. Qanmanpas saqesqayki”, nispa. Chay hinata niqtinsi yaqa llapa runakuna uyarikunku. Chay qhepamansi tapun: “Kaykunamanta, ¿mayqenkaqtan tapukurqanki?”, nispa. Chaysi akllakusqanman hina, Bibliaq yachachisqanta chay qelqapi rikuchin. Pitapas manchapakuqta hina qhawarin chayqa, pay kikinsi huk tapuyta akllaspa chaymanta parlarin. Ñoqanchispas chay iñiqmasi hinan predicayta qallarisunman otaq hukniraymantapas. Wakin llaqtakunapi runakunaqa costumbrenkuman hinan rimapayanata munanqaku. Imaynaña kaqtinpas, Diosmanta willasqanchista runakuna uyarikunankupaqqa paykunaq allinninta qhawarispan rimananchis.
JESUSPA YUYAYCHASQANMAN HINA PREDICASUN
17 Kay estudiopi yachasqanchis hina, Jesuspa yuyaychasqanman hina predicanapaqqa sapanka runatan imayna kasqanman hina qhawarinanchis. Respetowanmi paykunatapas wasinkutapas qhawarinanchis. Wasinkupi kasqanku ratopin predicananchis, tiemponkuq kasqanman hinataq. Hinaspapas rimayta qallarinapaqqa costumbrenkuman hinan ruwananchis.
18 Arí, Jesuspa yuyaychasqanman hinan runakunapi interesakunanchis sumaq sonqowantaq qhawarinanchis. Chayta ruwaspan hanaq pacha Taytanchista hatunchasun (Mat. 5:16). Sichus chhaynata runakunata qhawarisun chayqa, aswan askha runakunan allin willakuykunata uyarikunqaku (1 Tim. 4:16). Chaywanpas manaña wakin runakuna uyariwasunmanchu chaypas, kusisqan kasun Diospa kamachiwasqanchista hunt’aspa (2 Tim. 4:5). Apóstol Pablon nirqan: “Tukuy chaykunataqa Cristomanta allin willakuykunaraykun ruwani, chay willakuypa saminchanwan saminchasqa kanaypaq”, nispa (1 Cor. 9:23). Ñoqanchispas Jesuspa yuyaychasqanman hinan allin willakuykunata willashanallanchis.