text:
Resolution 217 A (III) (10.12.1948)
Chunka punchaw diciembre killapim 1948 watapi Hukllawasqa Nacionkuna huñunakuspanku allinmi nirqaku hinaspam reqsichirqaku runakunapa lliw derechonkunata, chaymi kay librochapi tukuy nisqanku kachkan.
Chay hatun huñunakuypim rimanakurgaku lliw Runakunapa Derechonkuna sapakama nacionkunapi reqsichisqa, yachachisqa hinaspa leesqa kananpaq, reqsichisqamá kanan tukuy rikchaq yachay wasikunapipas, chaynataqa rurana chay nacionkunapa mana imayna kasqantapas qawaspam.
QAWARISUNYA: Libre kawsakuywan kay pachapi tukuy imapi hawka kawsakuyqa sumaq sapichasqam kachkan kaykunapi: Lliw runakunaqa mamanchikpa wachakuwasqanchikmantapunim mana pipapas usuchisqan allin qawasqa hinaspa igual derechoyoq kananchik.
QAWARISUNYA: Runakunam tukuy mana allin ruwaykunaman chayarunku, runapa derechonkunata mana sumaqta reqsispanku otaq yachachkaspankupas chaykunata mana kaqpaqpas hapispanku, lliw runakunam munanchik hamuq punchawkunapi allin kawsakuyta; tukuy manchakuykuna hinaspa muchuyllapi wakcha kaykuna chinkaruptinqa lliw runakunam mana manchakuspaña rimarisun imam umanchikpi kaqta, mana manchakuspataqmi chaskisun imam yachay munasqanchiktapas.
QAWARISUNYA: Kananmi Runakunapa Derechon waqaychaq munayniyoq kamachikuykuna, chay kamachikuykunam mana pimanpas sayapakuspa yanapanan derechon valechiy munaq sarutyasqa hinaspa usuchisqa runakunata.
QAWARISUNYA: Kay pachapi nacionkuna amistadta armanankupaqmi sonqonchikpi munaypaq-munananchik hinaspam chay munayta cheqechinanchik.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam kay qellqapi cheqapyachirqaku Iliw runakunapa derechonpi creesqankuta hinaspam rimanakurqaku runakunaqa qari kaspapas otaq warmi kaspapas igual derechoyoqkama kasqan reqsichiyta. Tukuy chaykunata sumaqta yachaykuspaqa libre kawsakuyninchikpa kallpanchasqanmi aswan sumaqtaraq llamkasunchik llaqtanchik hatunyananpaq.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam rimanakurunku lliw runakunapa derechonchikqa hinaspa libre kayninchikqa llapallanpa allin chaskisqan kananpaq.
QAWARISU NYA: Runakunapa derechonchikwan libre kayninchik allin reqsisqa kaspaqa cheqapmi kanqa.
HATUN HUÑUNAKUYPI RUNAKUNAPA DERECHON REQSICHISQA KASQANMANTA
Hatun rimanakuyman lliw nacionkunamanta hamuqkunam kay qellqapi reqsichinku lliw mundontin runakunapa derechonkunata, chaynapi runakuna maypiña yachaspapas kay qeliqata qawaspanku respetayta hinaspa libre kawsakuyta yachanankupaq; atisqankuman hinam wakinkunamanpas reqsichinqaku tukuy kaykuna cheqappuni kananpaq; kaykunataqa ruwanqaku hukllawasqaman perteneceq nacionkunapi kawsaqkunam otaq kay nacionkunapa amparonpi kaqkunam.
Lliw runakunam nacesqanchikmantapacha libre kanchik, lliw derechonchikpipas iguallataqmi kanchik. Yuyayniyoq kasqanchikraykum hawkalla aylluntin hina kawsayta debenchik llapa runakunawan.
Kay qellqapi tarikuq derechonchikmanta yachachikuykunaqa lliwchanchikpaqmi, manam imananchu huk runapa imayrikuq kayninpas nitaq qari warmi kayninpas nitaq imayna rimasqanpas nitaq ima diospi creesqanpas, manam imananchu imayna formapi gobierno kananpaq piensasqankunapas nitaq maylawmanta kasqanpas nitaq wakcha-apu kasqanpas nitaq imaynaña kasqanpas.
Lliw nacionkunam libre kaspapas otaq mana libre kaspapas imaymana rikchaq gobiernoyoq kanchik, wakinñataqmi huk nacionkunaman hapipasqa kanku, ichaqa imaynaña kaspapas manam hukmanpaq qawasqachu kananchik.
Lliw runakunam derechoyoq kanchik kawsananchikpaq libre kananchikpaq hinaspa waqaychasqa kananchikpaq.
Manam pipas usurpasqa sirvienteqa kachwanchu, tukuy formapi prohibisqam runakunata dueñochakuruspa sirvichikuyqa hinaspa runa rantinakuyqa.
Manam pipas imaymana ñakariykunaman churasqaqa kachwanchu, manataqmi runa kayninchikta penqayman churaykuspa castigasqaqa kachwanchu.
Lliw runakunam maypiña tarikuspapas derechoyoq kanchik ima juiciopipas valechikunanchikpaq.
Lliw runakunam derechoyoq kanchik igualkama leypapas chaskisqan kananchikpaq, leyqa mana pimanpas sayapakuspanmi amparawananchik. Kantaqmi derechonchik kay yachachikuykunata mana kasukuspa contranchikpi sayariy munaqkunamanta. Derechoyoqtaqmi kanchik kay yachachikuykuna qonqayta pantaypi kaptin leypa waqaychasqan kananchikpaqpas.
Lliw runakunam derechoyoq kanchik justiciapi uyarisqa kaspanchik amparachikunanchikpaq, leyman hina derechonchikpa contranpi ruwaqkunamantam waqaychasqa kananchik.
Faltanta mana sumaqta yachachkaspaqa manam pipas detenesqaqa, presochasqaqa nitaq hukláw nacionman qarqosqaqa kanmanchu.
Lliw runakunam igual kasqanchikrayku mana sayapakuq justiciawan uyarichikunanchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqmi kanchik juiciopi ima deberninchikpas otaq derechonchikpas yachananchikpaq. Imamanta tumpasqa karuspapas yachananchikpaqmi sumaqta qawachiwananchik.
Manam pipas yanqapas yanqaqa chaqwanmanchu vidanchiktaqa nitaq ayllunchikkunapatapas, manam yanqapuniqa yaykukuykunmanchu wasinchikmanpas, manataqmi cartanchiktapas yanqaqa pipas Ieekurunmanchu. Lliwmi derechoyoq kanchik kaykunamanta leywan amparachikunanchikpaq.
Lliw runakunam derechoyoq kanchik imayna formapipas piensananchikpaq, conciencianchikman hina kawsakunanchikpaq hinaspa ima diospi creenanchikpaqpas. Kay derechonchikman hinaqa librem kanchik ima religiontapas chaskinanchikpaq hinaspa imayna formapipas creesqanchikta ruwananchikpaq. Sapallanchikpipas otaq huk huñunakuypipas ruwachwanmi chay creesqanchiktaqa hinaspapas yachachichwanmi wasinchikpi otaq maypipas.
Lliw runakunam imayna piensasqanchiktapas rimarinanchikpaq derechoyoq kanchik, erechoyoqtaqmi kanchik mana pipa harkakusqan chaykunata willakunanchikpaqpas, chaskichwantaqmi hukkunapa piensasqantapas.
Llapallan runakunam derechoyoq kanchik educacionpi, kupuqninchikpi hinaspa imayna kawsayninchikpipas amparasqa kananchikpaq chaynapi tukuy allin kayman chayananchikpaq. Chay seguridadtam chaskinchik kaykunawan: Gobiernom organizasqa kaspan ñoqanchikpaq atisqanta ruranan imakunam nacionninchikpi kaqkunawan, allinninchikpaqmi ruranan kallpanman hina otaq huklaw nacionkunapa yanapasqanpas.
Lliw runakunam derechoyoq kanchik samananchikpaq hinaspa samarispa asirikunanchikpaq, derechoyoqtaqmi kanchik atisqanchikman hinalla sapa punchaw llamkananchikpaqpas hinaspa vacacionalninchik chaskinanchikpaqpas.
Derechoyoqmi kanchik nacionninchikpi hinaspa lIiw nacionkunapipas runakunapa derechon valechiq organizacion kananpaq, chaynapi kay tukuy qawasqanchik derechonchik hinaspa libre kasqanchik haypananchikpaq.
Kay qelíqapa nisqankunaman hapipakuspaqa manam pipas otaq gobiernopas imatapas ruwanmanchu, derechonchikta hinaspa libre kayninchikta usurpanankupaqa.


c: text/html

text:
¿Imarayku yawarta mana churachikunkuchu?
Runaspa nisqanku, cheqa kaj ima
Runaspa nisqanku: Jehovaj testigosnenqa mana doctoreswan jampichikuyta munankuchu.
Cheqa kaj: Jehovaj testigosnenqa sumaj dostoreswan jampichikuyta munayku. Pillapis noqaykumanta chayri familiaykumanta onqojtin chayri operachikunan kajtin, pikunachus yawarta mana churaspalla sumajta operanku chay doctoresman riyku. May agradecesqas kashayku mana yawarllawan operasqankumanta. Ashkha suyuspeqa mana noqallaykutachu ajinata operawayku manaqa waj runasmanpis. Kunan pʼunchayqa pi runallapis ajllayta atinman yawarta churachiykuytachus manachus. Ajinamanta yawarta mana churachikuspa ashkha onqoykunamanta jarkʼakunkuman.
Runaspa nisqanku: Jehovaj testigosnenqa milagrosnejta jampikunku.
Cheqa kaj: Noqaykoqa ni jaykʼaj ajinata ruwaykuchu
Runaspa nisqanku: Mana yawarwan operachikoyqa ashkha qolqepaj.
Cheqa kaj: Mana yawarwan operachikoyqa ari ashkha qolqepaj ajinapis allinninchejpaj. *
Runaspa nisqanku: Ashkha Jehovaj testigosnenqa, wawasninku ima sapa wata wañunku mana yawarta churachikusqankurayku.
Cheqa kaj: Chayqa mana jinachu. Kay tiempopeqa Doctoresqa tullusninchejmanta, sonqonchejmanta, waj imasmantawan operaspa, mana yawarta churaspalla operanku. * Pikunachus mana yawarllawan operachikojkunaqa, yawarwanpis operachikunkuman jina allinyakunku, wakin kutispitaj astawan usqhayta wapuyanku, wawaspis kachunku. * Chayrayku ni pi niyta atinmanchu mana yawarta churachikojtin wañunanta chayri yawarta churachikojtin kausananta.
¿Imarayku Jehovaj testigosnin mana yawarta churachikunkuchu?
Imapichus creesqaykurayku, manataj mana jampichikuyta munasqaykuraykuchu. Bibliaqa Ñaupa testamentopi, Mosoj testamentopi ima nin, mana yawarta churachikunanchejta nitaj mikhunanchejtapis (Génesis 9:4; Levítico 17:10, 11; Deuteronomio 12:23; Hechos 15:28, 29). Chantapis Diospajqa, yawarqa, kausaywan ninakun (Levítico 17:13, 14). Chayrayku Jehovaj testigosnenqa chay kamachiykunata kasukuyku, mana yawarta churachikuykuchu nitaj mikhuykuchu, Diosta jatunpaj qhawasqaykurayku. Pichus kausayta qowarqanchej.
Mosoj Sutʼinchaykuna
Ñaupa wataspi Doctoresqa mana yawarllawan runata jampeyqa wañuywan ninakusqanta nej kanku. Chayrayku ajinata jampichikojkunaman, “Wañuytachu munankichej” nispa nillajtaj kanku. Chaywanpis ajina yuyayqa kay qhepa watasllapi tijrakun. Sutʼincharinapaj, 2004 watapi doctorespaj orqhosqanku uj revistapi ajinata nerqa: “Imaynatachus Jehovaj testigosninta mana yawarllawan operasqaykoqa qhepan wataspi tukuypaj uj ley jina kanqa”, nispa. * Chantá 2010 watapitaj Medicina transfusional nisqa libropi nikorqa, mana yawarllawan doctores operasqankoqa, astawan ruwakunanta.
Jallpʼantinpi may chhika doctoresqa, mana yawarllawan operanku, mana atina jina kajtinpis. Ashkha suyuspi, wajcha suyuspipis doctoresqa mana yawarta churaspalla operanku. Ashkha runastaj, mana Jehovaj testigosnin kaspapis, mana yawarta churachikuspalla operachikuyta ajllanku.
^ párrafo 8 Qhawarillawajtaj: Medicina transfusional, página 14; Transfusion and Apheresis Science, volumen 33, número 3, página 349.
^ párrafo 10 Qhawarillawajtaj: Revista Española de Cardiología, volumen 59, número 5, páginas 507 a 509; Acta Médica Colombiana, volumen 26, número 5, página 261; The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, volumen 134, número 2, páginas 287 y 288; Texas Heart Institute Journal, volumen 38, número 5, página 563; Basics of Blood Management, página 2; Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, volumen 4, número 2, página 39.
^ párrafo 10 Qhawarillawajtaj: Revista de la Federación Argentina de Cardiología, volumen 34, número 3, páginas 407 y 408; Revista Española de Cardiología, volumen 60, número 7, páginas 727 a 731.
^ párrafo 14 Qhawarillawajta: Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, volumen 4, número 2, página 39.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
IMAYNATATAQ ÑAWPAQ RUNAKUNAQA WATANKUNATA
YUPARANKU?
Sapa
Qollanawanmi, sapa Kamachikuqwanmi wata yupayqa churakuran. Chayraykun Felipe Waman
Puma de Ayala, kuraq Qelqakamayoq, “Nueva Crónica y Buen Gobierno” nisqapi, sapa
Qollanakunawan watakunaqa yupakuran. Hinatan Waman Puma qelqasqa. Sichus astawan
qelqa qhawayta munankichis, chayqa kay rimayninchiswan qallarisunchis.
Hayk’a
unaymi Tawantinsuyunchis kay pachapi kawsaran? Sichus noqanchis hatun Hamut’a taytanchiswan,
Thunupa nisqa wiraqochawan qallarisunchis, 1535 watakaman (Apuruna qhepanman), chayqa
5 waranqa watakunañan puririrqan.


text:
YUYARISUNCHIS
Pisqa punchay abril killapin, 1992 watapin, kay llulla runa, kay suwa runa Hatun
Kamachiyninchista (Constitución Política) p’akirpariran, chaymantataq sapachallan
Congresopis karan, sapachallan juezpas karan, sapachallan imaymanakunaman
tukumurqan.
Hap’ipakun Peru suyunchista, payllan Ministro nisqakunapas kashan, payllan
juezpas kashan, payllan Jurado Electoralpas kashan. Kay llula runatachu noqanchis
presidentepaq ajllasunchisman? Hinata yuyananchispaq, wak’a runakunachu noqanchis
kashanchis? Wak’a runakunachu kasunchisman?
Yuyarisunchis: 1535 watapi, Francisco Pizarro millay runa, khuchi runa, Atawallpa
Inkata wañuchirqan. Ñawpaqtataq qori qolqeta mañakuran, manan wañuchishaykichu
nispa. Maytukuy qori qolqetan Inka masinchiskuna llipin Tawantinsuyumanta huñuspa
chay khuchi runapaq Qasamarkaman (Cajamarca) aparanku. Yuyariychis. Yuyarisunchis.
Chay khuchi runa hinan, kay japonés nisqa, khuchi runa kaspa llullakuwashanchis,
suwakuwashanchis.
Imatan churinchiskunata willasunchisman? Llullakuspachu? Ima runakunataq, hina kaqtinqa,
noqanchis kasunchisman?
YUYARISUNCHIS: Hayk’aqmi tayta mamanchiskuna llullakuypi uywakuwaranchis?
HOQ P’UNCHAYKAMAÑA, WAYQE PANAYKUNA.
Arequipa, 08 de enero de 2000.


text:
Testigo de Jehovagunaga ¿pigunara anchi?
Intiru mundumanda ashas, caran tunu shimiunara rimashas, gunlla chi iyaigunahuallara anchi. Ñucanchi Jehová Diosta adorangahua munanchi. Paimi tucuira Ruraj Dios, Biblia yachachiushca Dios an. Jesús rashcasna tucui shunguhua causangahua munanchi. Jesusta catijcuna ashcamanda cushiyanchi. Caran testigo de Jehová timpura llujchinchi Bibliamanda, Diospa Reinomandas shujcunara yachachingaj. Jehová Diosmanda, pai Reinomandas rimasha purishcamanda testigo de Jehovaguna nishami ñucanchira rijsinaun. Cai paginai maincadas can munashcara mascangui. Internetpi Bibliara leangui. Ñucanchira, ñucanchi quirishcaunaras mas rijsina ushangui.


text:
¿Pikunan kayku Jehová Diospa testigonkuna?
Ñoqaykuqa lliw nacionkunamantan kayku, imaymana rimaykunamanta, hukniray kawsaynikunayoq. Llapaykutaqmi huk hinallata yuyaykuyku. Astawanqa munayku Jehová Dios hatunchaytan, paymi Bibliata qelqachirqan, tukuytapas kamarqan. Chaymantapas Jesucristota qatikunaykupaqmi kallpachakuyku, ancha allinpaqtaqmi qhawariyku cristiano kasqaykuta. Sapankaykupas tiempotan t’aqayku runakunata Bibliamanta Diospa gobiernonmantapas yachachinaykupaq. Jehová Diosmanta gobiernonmantawan willasqaykuraykun reqsichikuyku “Jehová Diospa testigonkuna” nisqa sutiwan. Hukkunatawan kaypi t’aqwiy. Internetpi Bibliata leey otaq ñoqaykumanta imakunapi iñisqaykumantapas astawan yachay.


text:
ÑAK’ARISHANCHIS
Kay Perú suyunchismi anchatapunin ñak’arishan. Imaraykun?
Kunan suyunchismanta rimarisunchis. Qankunaqa allintapuni yachashankichis.
HUQ SUWA RUNA
Ñan chunka wataña huq runa, llik’i ñawi runa, qollanapaq noqanchiswan ajllachikusqa.
10 wataña ñak’arishanchis.
Paymi, peruano kani nispa, ajllachikusqa. Sutinmi Alberto Fujimori Fujimori. Payqa,
4 agostopi, 1934 watapi, Japón suyupi, Kawachi llaqtapin paqarimusqa. Kay suyunchismanmi
ña watayoq kaspaña taytamamankunawan chayamusqa. Iskay kuraqkunaqa kasqaku: Juana
Albertowan. Maman Mutsué nisqa, 2 churikunawan chayamusqaku. Hinatan barco papelkunapi
qelqasqa kashan. Llipinchismi televisionkunapi ñan kimsa wataña rikuranchis.
Periódicokunapi revistakunapipas hinapunin qelqasqa kashan.
Chaymantataq, kay suwa runa, Libro de bautizos papelpin cheqaq llaqtanta
ch´usaqyachisqa, hina pichasqa patapitaq MIRAFLORES (LIMA) nisqata qelqasqaku.
Pikunan chaykunata ruwaranku? Imaraykun cheqaq qelqasta picharanku? Chaymantataq
huq periodista Cecilia Valenzuela sutiyoq, wayna warmi periodista, maskhakuq
churakusqa, maypipunin kay Fujimori runa, paqarimurqan nispa. Kay sipasmi imaymanakunata
tarimusqa, chaymantataq televisionpi, periodicopi revistakunapipas
cheqaqta rimariwanchis, fotokunatapas horqosqanta qhawachiwanchis.
Kay runaqa, JAPONESMI KASQA. MANAN PERUANOchu KASQA. Imaraykun
kimsa kutin presidente kayta munashan?
Kay chunka watakunapin, llipin Empresas del Estado nisqakunata vendeyapun, chhalayapun.
Chaykunamantan US$11,500 millones
qolqenchiskunata qara taka runa suwamuwanchis.
Maypitaq chay qolqekunari kashanku? Lluy qolqekunatan sapachallan millp’urakapushan.
Churinkunatataq Estados Unidosman kachaspa, qolqenchiswan educashan,
noqanchistaq kallpanchiswan, hunp’inchiswan, mana qolqeyoq kaspa ñak’arishanchis,
paytaq qolqenchiswan, wijsa punkisqallan kawsashan. Noqanchis kay suwa runapaq llank’ashanchis.
Allinchu kay kanman? Chanintachu ñoqanchis yuyayninchista hap’ikushanchis?
Runamasinchiskunan kay Fujimori runata manañan munankuchu. Sapa p’unchay mana llank’ay
kanchu, churinchiskunataq tullullaña, k’aspillaña, tankallaña wiñashanku, paytaq,
qolqenchiswan qharillaña churakun. Kay suwa runatachu hoqmanta presidentepaq
ajllasunchisman? Manapunin, wayqe panaykuna hoqmanta llullachikusunchismanchu. Japonestaqa
manañan. Llullapakuq llik’i ñawi runataqa llaqtanchismanta wijch’usunchis.


text:
TEQSIMUYU
QALLARIYNINMANTA
(De los orígenes de la tierra)
Hayk’a watañan kay Pachamama kawsayninmanta? Hayk’a unayñataq kay teqsimuyu
kamasqanmanta?
Pikunan kaykunata yachankuman? Suyukuna kamachikuqkunachu? Qolqesapa runakunachu?
Qhapaq suyukunachu? Hamawt’akunachu? Yachaysapa (científico) runakuna nisqakunachu?
Chaqhay avionniyoq, barcoyoq, fabricayoq, industrial
runakunachu chaykunata yachankuman?
Papa de Roma nisqachu imaymanakunata yachanman? Pikunapunin yachankuman?
Sichus ñoqanchis ñan
kimsa ñeqen waranqalliman (hacia el tercer milenio) chayamuranchis, chayqa, ajllasqa
runakunachá kakunchis. Apu Taytanchischá kay p’unchaykunaman chayananchistaqa munakuran.
Paypunin munaran.
Pitaq kay Taytanchisrí?
Qankuna reqsinkichischu? Wakinkunaqa manachu hina. Illa Teqsi Wiraqocha nispan ñawpaq
runakuna Taytanchistaqa sutinchakuranku. Pacha Ruraq Apu, Pachamama kamaq Apunmi
Illa Teqsi Wiraqochaqa. Manan Hoq Wiraqochachu. Huqllan Apunchisqa. Manan iskay
apukunachu, kimsa apukunachu, askha apukunachu. Huqllan Apunchisqa. Paymi Hanaqpacha
Ruraq, Kaypacha Kamaq, Tukuy Pacha Kamaq, Paqarina Kamaq, Waranikuna (constelaciones)
Kamaq, Imaymana Kamaq. Huqllan Taytanchisqa.
Kay Apunchisllan imaymanakunata yachakushan: noqanchismanta, kawsayninchismanta,
nunanchismanta yuyayninchismantawan, kay teqsimuyumanta, yachayninchismanta, imaymanakunamanta.
Payllan hayk’a watakunan kay teqsimuyu qallariyninmanta puririrqan. Hayk’a
pachakunan ñawpaq k’anchaymanta, ñawpaq illamanta kashan. Hayk’a unayñan ñawpaq
runa paqarimusqanmanta.


text:
¿China, o pajechin, ri testigos re Jehová?
Oj winaq re jujuun taq tinamit y kʼiyaal taq chʼabʼal, pero junaam ri kaqachʼobʼo. Kaqaj kaqayak uqʼiij ri Jehová ruma ri re xʼanow re ri Biblia y ronoje ri kaqilo. Kaqaʼan ri qachuqʼaabʼ qakʼaano junaam ruukʼ ri xuʼan ri Jesús. Kojkiʼkotik ruma kojterej chiriij ri re. Chiqajujunal kaqaya ri qaqʼiij re keqatoʼo ri winaq re kaketamaj ri kubʼij ri Biblia y ri Utaqaneel o Qʼatbʼal Tziij re ri Dios. Kojtzijonik, o kojlapanik, puwiʼ ri Jehová y ri Utaqaneel, ruma laʼ ketaʼam qawach oj testigos re Jehová.
Tzukuj wara re kawetamaj más. Wilaʼ ri Biblia pa Internet. Kawetamaj más puwiʼ ri kaqaʼano y ri kaqakojo.


text:
Jinallataq qhichwa qallunchikta parlarikuna, ñawirina, qillqarina ima. Kay kutipi ch’usarirqayku jaqay Mizque llaqtakama, chaypitaq parlariyku tata Manuel Claure nisqawan, payqa asirin asirin willariwanchik lluqt’a Suwa Runamanta:
Kay cuentoqa mana cuentochu, ciertopuni kasqa, San Pedro Bajo comunidadpi, provincia Mizquepi pasasqa.
Kukata misk’ita akullinapaqqa lluqt’apuni, ichari? Kay San Pedro Bajo comunidadpi uk comunarioqa pay kikin lluqt’ataqa qimakuq nin, rantiytaqa mana munaqchu, payqa yachaqña imaynatachus sumaq lluqt’ata ruwakuyta.
Misk’i lluqt’aqa sit’ikiramanta, pakana cactumanta, kay compañeroqa sit’ikira uchphata wakichisqa, papatawan ukllapi qimasqa, chaytataq wasi pataman ch’akichik kasqa nin. Tukuypis wasin qayllata pasaspaqa chay lluqt’ataqa antojaspa pasaq kanku nin ari.
Jinapi don T’uqlu chay qayllallapitaq tiyakusqa, payri sapa wasinman ripuytawan, rikuq lluqt’a ch’akiqtaqa nin, manchayta munariq nin. Jinallapi uk p’unchayqa kay runaqa lluqt’ataqa suwarpasqa, wasinman pakaymanta apakapusqa, chayaytawanqa kukataqa mik’ita akullirisqa nin.
- Ummm, kay jina misk’i kay lluqt’aqa, nispa akullirichkan payqa.
Lluqt’a ruwakuqri nisqa:
- ¡Manasina tukuyninchu lluqt’ayqa!, imanakuntaqri, pi apanri, nispa mancharikuchkan nin. Wasinpi waturakusqa, lluqt’antaqa nipi rikusqachu. Watiq ruwallasqataq:
- Kunanmá lluqt’a suwata jap’isaqqa, nisqa.
Misk’i lluqt’ataqa qimallasqataq, wasi pataman ch’akichillasqataq. Suwata jap’inanpaqqa, karitupi pakarikusqa. Jinallapi don T’uqluqa rikhurimusqa, tukuy chiqata qhawarakuytawan, mana ni pita rikuytawan, watiq lluqt’ataqa tukuyninta suwakapullasqataq, phinki phinkilla ayqisqa
- Ahhh, ¡kay carajulla lluqt’aytaqa suwarichkasqa!, kunanma kunanqa, paypaq sumaq lluqt’ata ruwaripusaq, nirisqa lluqt’a ruwakuqqa.
Jinapiqa jaya molle uchphata apakamuytawan qimasqa, papatawan ñat’usqa, chaytataq wasi pataman ch’akichillasqataq.
- ¡Jamuchun kunan, apachun kay caraju!, nisqa.
Kay lluqt’a suwaqa watiq rikhurimusqa, tukuy chiqata qhawarakuytawan lluqt’ataqa ayqichillasqataq. Wasinman chayasqa.
- Kay misk’i lluqt’awan akullirisaq, nispaqa wasin k’uchitupi chukurqukusqa, kukanta akullirisqa, lluqt’ata khamurisqa, kukata siminman churallasqataq. Ajinata payqa misk’ita akullirichkan, mana unayninmanchu, ukllata siminta pelarpasqa, pukayarpachisqa, phusullus junt’aykusqa nin.
- ¡Atatay caraju, imataq karqari, nispa nanaytaqa awantay mana atisqachu nin. Piwan janpichikuymanri nispa llakisqa, lluqt’a suwaqa t’ukurichkan nin.
- Risaq Mizqueman “señoritawan” (enfermera) janpichikamusaq, nispa umachakuytawan kachaykukusqa.
Mizquepi llaqtapiqa “Señorita” nisqa enfermera kaq, payqa imawanchus janpirqapis, ruphasqa simiqa nicha chay ratu thañinchu.
Jinapi organizacionpata reunión chayamusqa, chaymanqa tukuy afiliados rinku, don T’uqlu ajina simin ruphasqa riykusqa. Chaypiri:
- Imanakurqankitaq simiykita don T’uqlu? imamanta chay jina pukallari, imawan unquykunkiri?, kunkaykichu nanasqa imataqri, nispa asipayaykusqanku nin.
Ni imanakuyta atispaqa, ch’in kakusqa, p’inqayta reunionpiqa chukukusqa nin. Chaymantapacha lluqt’a suwakuytaqa qunqapusqa, wanachisqanku.
Ajina normas comunales tiyan, comunidad ukhupiqa mana imatapis pakaymantaqa ruwallawaqchu, wist’u kanki chayqa, kikin comunidad jasut’ipusunki, ajina juch’uy wanachiykunawan, chayta justicia comunitaria ninchis.
Lluqt’a ruwakuypis mana facilchu, sit’ikira, pakana cactupis mana kallanchu, Mizquepiqa lugarcitullapi tiyan, sit’ikiramanta manachay pakana cactumanta uchphata urqhuytawan, chayasqa papatawan qimanku, masata jina, chaymanta ch’akichina, may sumaq kay lluqt’aqa. Lluqt’a jaya molle uchphawanqa veneno ari, chay uchphawanchari sarata lluch’unku, sinchi jaya kasqanrayku, simipaqri ima venenochus ari. Chayllapi tukuni kay willayta.
Willariwanchik: Jesús Manuel Claure.
Comunidad: Yunguillas, provincia Mizque.
Qillqarintaq: Julia Román M.


text:
28 YACHAQANA
Internetman churasqaykupi, ¿imastataj tariwaj?
Jesucristo discipulosninman nerqa: “Kʼanchayniykichejqa kʼanchachun runaspa ñaupaqempi, paykuna allin ruwasqasniykichejta rikuspa, janaj pachapi kashaj Tataykichejta jatunchanankupaj”, nispa (Mateo 5:16). Chaypajtaj, runas tʼukuna imasta ruwasqankuwan yanapachikuyku, ujqa Internet nisqa. Internetpi jw.org/qu nisqaqa, creeyniykumanta, ruwayniykumanta ima willan. ¿Imastataj chaypi tariwaj?
Tapuyniykipaj Bibliamanta kutichiykunata. Arí, runaj mana kutichiy atina tapuykunasninpaj, kutichiykunata tarinki. Chaykunamanta sojtata, Chiqa kutichiykunata yachayta munawaqchu nisqa tratadopi tarinki. Chaytaj 400 kuraj qalluspi tiyan. ¿Imastawan tarinki? Traducción del Nuevo Mundo nisqa Bibliata 100 kuraj qalluspi; Bibliamanta yachakunaykipaj yanapasta, ¿Imatapunitaq Biblia yachachin? librota jina; chantá kunallanraj llojsimoj Torremanta Qhawaj, ¡Despertad! revistata ima. Ashkha publicacionestataj, kikin Internetpi leeriyta chayri uyariyta atiwaj. Mana chayqa, uyarinaykipaj chayri leenaykipaj PDF, EPUB nisqapi uraqachiwaj. Munaspaqa qalluykipi wakin paginasta imprimikuwaj, Diospa Reinonmanta yachayta munajman rikuchinaykipaj. Chantapis tarillawajtaj, makiswan parlajkunapaj videosta, dramapi jina Bibliata leerisqasta, dramas nisqasta, tiempituykipi uyarinaykipaj kʼacha takiykunata ima.
Ruwasqasniykumanta willaykuna. Internetpeqa, mosoj willaykunata yachanki. Chantapis juchʼuy videosta tarinki; willayniykumanta, runata yanapasqaykumanta, imaschus Diospa llajtanwan kashasqanmanta ima. Willallantaj ima jatun tantakuychus qayllamushasqanta, imaynatachus uj willayta sucursalesniykuman chayachinamanta ima.
Chaykunanejtaqa, cheqa kajmanta kʼanchay tukuy kʼuchusman chayashan. Arí, may karu, chiri Antártida nisqa lugarmanpis chayashan. Jehová jatunchasqa kananpaj, “Palabran tukuynejpi [usqhayllata] uyarisqa kana[nta]”, Paymanta mañakuyku (2 Tesalonicenses 3:1).
¿Imaynatá jw.org/qu nisqanejta cheqa kajta rejsichishayku?
¿Imastataj jw.org/qu nisqapi maskʼayta munawaj?


text:
28 WILLAKUY
¿Imakunatan Internet direccionniykupi tarinki?
Jesusmi qatikuqninkunata nirqan: “K’anchayniykichis runakunaq ñawpaqenpi k’anchachun, allin ruwasqaykichista rikuspa, hanaq pachapi kaq Yayaykichista yupaychanankupaq”, nispa (Mateo 5:16). Chaypaqmi Internet nisqawan yanapachikuyku. Jehová Diospa testigonkuna imapi iñisqaykuta, imakuna ruwasqaykutawanmi Internetpi jw.org nisqapi willashan. ¿Imakunatan chaypi tarinki?
Runakunaq tapukusqanta Bibliawan kutichin. Chaypin tarinki ñawpaqmantapacha runakunaq wakin tapukusqankuman kutichisqanta. ¿Hayk’aqllapas kaykunata tapukurankichu? nisqa tratadon soqta tapuykunata kutichishan, chayqa 400 más simikunapi hinan lloqsimun. Traducción del Nuevo Mundo nisqa Bibliapas 100 simikunapi hinan kashan. Bibliata estudianapaq qelqakunapas askhan kashan, hukninmi ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa libro. Kallantaqmi Qhawaq, ¡Rikch’ariy! revistakunapas. Wakinmi kashan leenapaq wakintaq uyarinapaq, hinaspapas horqokunmanmi uyarinapaq. Munaspaqa papelpipas horqowaqmi Bibliamanta yachay munaqman qonaykipaq. Kanmi makillawan rimaqkunapaq videokuna, hinaspapas horqokunmanmi uyarinapaq dramakunata, Bibliamanta leesqa dramakunata, sumaq takikunatapas.
Testigokunamanta sut’illanta willan. Chaypin tarillankitaq Hallp’antinpi predicación aparisqaykumanta, imakuna sucedesqanmanta, imapas kaqtin yanapanakusqaykumanta willaq noticiakunata, videokunatapas. Chaypin willallantaq hatun huñunakuy hayk’aq aparikunanta, sucursalta imayna tapukunamantapas.
Chaykunawanmi yanapachikuyku cheqaq k’anchay llapa llaqtakunapi k’ancharinanpaq, sinchi chiriq kasqan Antártida cheqaskunapi imaraq. Diosmantan mañakuyku Hallp’antinpi paypa “simin mast’arikunanpaq”, hatunchasqa kananpaq ima (2 Tesalonicenses 3:1).
¿Imaynatan Internetpi jw.org nisqa runakunata yanapan cheqaq yachayta tarinankupaq?
¿Imamantan yachayta munawaq Internetpi kaq direccionniykupi?


text:
Resolution 217 A (III) (10.12.1948)
Preamble
Lapan runakuna chaynuyla washa kananpaqmi mana pisi rantisha runatanuy sirbichikunanpaqmi mana ima lutantas ruranakurkaananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaqmi.
Lapan runakuna chay washasha kapaakunanta mana musyarmi, mana kaasukurmi runakuna qalayapaakusha lutan ruranakuyta, ashlinakuyta, kaykunam juchakachimanchi lapan runakunata. Chaymi musyachipaakuu lapan runata mana manchakular, mana ima wanaychruusi kay pachachru kawapaakunanpaq. Jinamanmi "Rimashaq" nirqa, rimapaakunanpaq, naatan munanqanman, Diosmansi u jukmansi yupachikurkaananpaq.
Maychru chaychruusi mandaqkuna ninakunqannuyla rurapaakunanpaq. Runankunata lutan runakunapa makinpitas washananpaq, lutan mandaqninta mana ima lutantas rurapaakunanpaq. Chaynuytaq lapan nasyunchru runakunas alipa rikanakur kawapaakunanpaq.
Lapan nasuyunpita delgadukuna wamaqta qutukaanan junaqchruumi rimanakurkur iskirbipaakura lapan runa, warmis, olqos chaynuyla alipa rikasha kananpaq. Chaychruutan rimanakurkara runakunata ali kawayta yanapapaakunanpaq. Naatan mana pisi rantiyasha runawannuy piwansi sirbichinanpaq. Chaychruutan chay lapan nasyunkunapita qutukaq de!gadukuna ninakaraarira chay rimanakurkanqannuy yanapaanakur kawapaakunanpaqsi.
Kay rimanakunqanchi rurasha kananpaq musyachishun lapan runata, warmitas, olqotas ninakurkaras, naatan mandaqkuna runankunata chay i mayqapitas washapaakunanpaq.
LAPAN NASYUNPITA QUTUKAQKUNAM ISKIRBIPAAKURA
Kay Pachachru Maychru Chaychruusi Runakana Chay Washasha Kapaakunanapaq
Lapan runakuna mayaq chayaq nasyunchruusi mandaqnintin kay iskirbishakunata yarpapaakunanpaq, jinaman yachrachipaakunanpaq. Chaynuytan kay iskirbishakunata mandaqkunaqa rurachipaakunman, nasyunninkunachruusi u jukla nasyunkuna munayninchru alipa kayaqkunatas rikanakurkaananpaq.
ARTICULO 1
Lapan runas kay pachachru nasimun juk rantisha runanuy mana pitas sirbinanpaqmi, alipa rikasha kananpaqmi, washasha kananpaqmi. Lapan runakunas nasipaakamun yarpayniyoqmi naatan tantiyayniyoqmi ima lutanta rurapaakurursi tantiyakunanpaq. Lapan runakunas kawapaakunaman juk wawqenuylam.
ARTICULO 2
Washasha kananpaq kay lapan iskirbirayaqnuylam rurakanman lapan runawansi, yuraqwansi, yanawansi, imaniraqwansi kachun quechua rimaqsi, castellano rimaqsi, u kachun warmis, olqos, Diosman yupachikuqsi u imaman yupachikuqsi, kachun manadaqninpita pinsiyaqsi u ima insiyaqsi, kachun mayaq markapitas u maychru, nasishas, kapuqniyoqsi u mana imaynaqsi. Imanuy ayqaynuy karsi rikanakurkanman juk kastanuylam.
Kachun mayqan mandaqkunapa qatiraqninsi, kachun libritayoqsi u jinalas, kachun mayaq markapita aywakamushas, pi maysi rikanakurkanman chaynuylam, juklaa nasyun mandaqpa makinchru karsi, mana jukpa makinchru kaqnuylam rikapaakunman alipa, chay mandaqpa runankunatas.
ARTICULO 3
Pi may runatas amam munachwanchu pitas wanuchipaakunanta, piwansi mana munayaqwan sirbichikurkaananta, jinaman maqasha u ashlisha kapaakunantas.
ARTICULO 4
Amam pisi, pipa sirbiqninsi imaysi yaykunqachu imapita nirsi u imapaq nirsi.
ARTICULO 5
Amam pi tasi kawaypa kuchuchinmanchu juk uywatanuyqa, manatan pitas ashlinmanpishchu mana baliq nirsi.
ARTICULO 6
Lapan runas, may chay nasyunchru kaqsi kanman chay kikin nasyun runanuy alipa rikasham, libritaanaq mana karsi.
ARTICULO 7
Lapan runas kapaakunman chaynuyla alipa rikasham. Naatan pis aliska kunchuchiptin kay iskirbishakunapita juknuypa ruraptin nasuynchru mandaqqa washanmanmi lapan runakunata. Amam rirqararmanchu pisi, mandaqninpita lutanta rimayaqta u wakta, kayta lutanta ruray niyaqta. Manatan rirqaranmanchu wakinta alipa rikaqtas u wakinta lutanpa rikaqtas.
ARTICULO 8
Jucha taripaq runakuna wiyaripaakunman lapan runatam nasyunninchru kaqtaqa. Paykunaqa runakunata washapaakunman iskirbishankunanuymi mana imas lutan rurasha kapaakunanpaq.
ARTICULO 9
Amam pitas manakaqpita, charichinmanchu u karselman wichrqachinmanchu. Naatan nasyuninpitas jurquchinmanchu.
ARTICULO 10
Juchaakushakunata taripaq runakuna rikapaakunman chaynuylam lapan runatas. Paykuna wiyaripaakunmanmi Chay juchachasha runamayin wanuchiqta imaninqantas". Chawra mana mayqantas kuyapaalarmi ima nipaakumansi rimakurkanqannuy.
ARTICULO 11
- "Juk runapita lutantam rurasha" nipaakuptin rasunpa shumaq musyakamunqankamaqa "Manam yanqa rimapaakunmanchu paymi rurasha". nir. Naatan juchaakusha karqa, kikin chay runa washakushun u washachun juk runas. Chay jucha taripaqkuna achka runakuna kayaptinmi mayapaakunman chay juchachasha runa rimaqta.
- Pi runa imatas ruraruptin, manam imaniytas atipapaakurachu nasyuninkunachru mana kaynuy iskirbishakuna kaptin. Naatan manatan karachu iskirbishakuna j uchaakushakunata imaypa aliska kunchuchinapaqsi. Chaypi taran mandaqkuna iskirbipaakura kayta naa imayqas juchaakusha jananchruuraq.
ARTICULO 12
Mariam pitas ayluykunata "Lutanta ruray". nichwanchu. Naatan manatan wayinchru imanuy kawakuqtasi imatas jatipachwanpishchu. Manatan kartantas pisi kichrapunmachu ni washantas rimanmanpishchu. Kay iskirbishakunanuymi rurakasha kanman. Jinaman washasham kapaakunman lapansi kay tukuy lutan ruraypita.
ARTICULO 13
- Runaqa pi maysi munanqantam aywanman maytas, chaytas. Naatan nasyunninchruusi munanqanchruutan yachranman maychru chaychruusi.
- Pi maysi munarqa yarqunmanmi imaysi nasyunninpita. Naatan munarqa kutiyunmantan imaysi.
ARTICULO 14
- Mana kaqpita pis yanqa qatikachraptinqa, chay runakunaqa yarqukurkanmanmi nasyunninpita juklaa nasyunchru maylachruusi ali kakunanpaq.
- Naatan imatas lutanta rurapakusha karqa amam yarqunmanchu nasyunninpita juklaa nasyunchru washapaakunanpaq, Lapan Nasyunpita Qutukaq runakuna manam munapaakunchu kaykuna rurakananta.
ARTICULO 15
- Lapan runas kapaakunman juklay nasyunlata markanch akusham.
- Manam pisi "Qampa naa manam kankimanchu kay nasyunnikipa runanqa" nir, qarqunmanchu pitas. Ni manatan chariranmanpishchu " Qamqa manam kankimanchu juklaa nasyunpa runanqa nirsi.
ARTICULO 16
- Naa kasaranan timpuman chrarurqa, warmis, olqos kasarakunmanmi, may kastawansi; yanawansi, yuraqwansi. Kasaranmantan juklaa nasyun runawansi, Diosman u mana Diosman yupachikuqwansi. Nasyunchru iskirbishankunanuymi washanman lapantam runankunata, kasarakunanpaqsi, kasararuptinsi u chulaanakuruptinsi.
- Manam pisi kasarachinmanchu mana munaqta. Kasarachinmanqa munanakuqlatam.
- Chay kasadukuna lapan wamrantinmi kapaakunman alipa rikasha, mandaqkunapita washasha. Chay kasadukuna wamrankunawan aliskam balin.
ARTICULO 17
- Pi may runapas kanmanmi munaptinqa chrakransi, wayinsi u imayqansi, kikilanpasi u juk runakunapawansi. Chaynuy kananta manam pisi amachanmanchu.
- Manam pisi kitanmanchu chay imayqantasi oíqoorir manakaqpitaqa.
ARTICULO 18
Pi may runasi munanqantam pinsiyakunman, naatan ali u lutan ruranqantasi tantiyakunmanmi. Chawraqa j inam yupachikunman Diosmansi u imamansi. Muyunmanmi juk riligiyunpita juk riligiyunmansi. Muyunmantan juknuy kawaypita juknuy kawanmansi. Jinam pi maysi imanaypasi Diosninta alawaakunman, japaíansi u wakin runawansi, washachruusi u wayilachruusi. Yachrachipaakunmantan .yachrakurkanqantawan juknuypa kawaynintas, naatan rurapaakunmanmi fistankunatas.
ARTICULO 19
Chawra runaqa jinam pinsiyanman, naatan "Rimashaq" nirqa, rimanman. Naatan chay pinsiyayanqan runata piñaakachinan mana pipitas amachasha kaptinqa amam rimanmanchu. Runaqa pi maysi yachrakunman munanqantam librukunata leyepasi u jukkuna rimaptin mayakuypasi. Naatan munarqa pinsiyanqanta iskirbinmanmi u rimanmanmi wakinkaqkunas mayakurkaananpaq. Naatan apachinmanmi mayaq chayaq nasyunkunamansi amam juklaa nasyunman imanaypa apachikuptinsi; ama apachiychu ninmanchu pisi.
ARTICULO 20
- Pi may runasi jinam qutukaakurkanman imapaqsi. Naatan qutukapaakunman imapaqsi, alipaqmi.
- Manam pi tasi "Runakunawan qutukaashun" ninmanchu mana munaqta wapuypaqa.
ARTICULO 21
- Pi may runasi, mandaqnin ima ruraytas munaptinqa íapanmi chaychru kapaakunman, kikinkunas u deígadukunas.
- Mandaqkuna imawansi yanapaamuptinqa wakinkunanuymi chraskinman lapansi.
- Lapan runasi munanqantam akrapaakunman mayqantasi mandaqninpaq. Naatan chay mandaqninkuna akrapaakunqan kanman ayqa' watakamas nasyuninkunachru iskirbishankunanuymi. Mandaqninta akrapaakunman mana kaskipanakularmi iskirbipas u makin chakcharkuypas.
ARTICULO 22
Juk nasyunchru yachraq runapa kapunman aypam imansi ayqansi kawaananpaq. Naatan mayqanpas masía kapuptinqa yanapanman walkala kapuqtam. Chaynuytan masía kapuptinqa nasyunkunas, yanapanman mana alaapa kapuqniyoq nasyunkunata, wakinkunapita mana jukmapasha kapaakunanpaq. Chaypita tukuy j inanpa yanapanakur, ali kapaakunanpaq.
ARTICULO 23
- Pi may runasi uryanman imachruusi munanqanchruumi maychruusi. Jinaman alipam rikanakurkanman uryaqsi u urayachiqsi. Naatan mana uryata tariptinqa mandaqninkunam yanapanman tariyta.
- Ishkay runa chay uryalachru kaptin jinaman chaynuyla ishkaynin uryaptinqa, pagasha kapaakunman ayqata karsi chaynuylam.
- Uryaqkuna ali pagasham kapaakunman mana ima wanaychruusi kapaakunanpaq. Jinaman aylunkunas alipa rikasha kapaakunanpaq. Naatan gananqan mana imapaqsi aypaptinqa nasyunninchru mandaqninkunam yananpanman.
- Pi may runas urayaqqa qutukapaakunmanmi uryaq mayinkunawan imas mana ali kaptin rimanakurkaananpaq. Manam pisi "Ama qutukapaakuychu" ninmanchu pitas. Maslata ganayta munarqa u alipa rikasha kayta munarqa, jinam manakurkaananpaq qutukarkur rimanakurkanman.
ARTICULO 24
Pi may runasi uryaqqa jamanmanmi. Chay jamar imatas rurakunman munanqantam. Naatan pisi amam uryachinmanchu rimanqanpita masqa. Jinaman watachamur jamaptin pagasham kanman.
ARTICULO 25
- Pi may runapas kanman aypam imalansi ali kawapaakunanpaq, aylunkunas mana qeshyapaakunanpaq, kanman aypan mikunan, jakun, jinaman wayin yachrananpaq. Qeshyarur aywanmanmi medikuman u hospitalmansi jampichikuq. Naatan mandaq runakuna yanapapaakunman lapantam: uryapakuytam mana tariq runakunata, qeshyaqkunata, mana uryaq atipaqkunata, japatukushakunata, chachakunata, mana juchaynaq kayarsi imaynaqsi kidashakunata.
- Pachrayoq warmikunas jinaman iñashakunas kapaakunman aliska yanapasham imayqachruusi. Akapa wamrakuna kapaakunman ali rikasham lapansi kasadupa karsi u mana kasadupa karsi.
ARTICULO 26
- Runakuna lapanmi yaykupaakunman iskuylaman. Naatan "amam pisi paganmanchu qalayunqanpita ushanqankamas. Wamrakunata kachrapaakunman lapatam munaqtas, mana munaqtas primariya iskuylaman. Chaypita masta yachrakuy munaqkuna, jinam yachrakurkanman medikupaqsi, abugadupaqsi u imayqapaqsi. Unibersidakunaman mana atipaqkuna ali yachrarqa chraskisham kapaakunman. Naatan mana yachraqkunata "Amam chraskipaakunmanchu imansi rayqoqa.
- Chay iskuylakunachru yachrachiykuna kanman lapan yachrakuqkunata ali runa kayta yanapananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaq, lapan runata yanapaa- nanpaqmi, rantisha runanuy mana pipa sirbichiqninsi kapaakunanta musyapaakunanpaqmi, juklaa nasyun runakunawan, u juk rimayta rimaqkunawan alipa kawapaakunanpaqmi Diosman yupachikuqtawan, mana yupachikuqtas alipa rikanakurkaananpaqmi. Jinaman yachrachipaakunmanmi lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna iskirbipaakunqanta yanapanakur kawaypitas, mana wanuchinakuy kananpaq.
- Naatan taytakunam akrapaakunman churinkuna may iskuylachru yachrachisha kanapaqsi.
ARTICULO 27
- Runakuna pi maysi markachru imayqatas rurakunman munanqatam: ruranmanmi fistatas, kantamanmi kantatas, awanmanmi imatas, dibujanmanmi imayqatas u tantiyayninpita wamaqkunatas jurqamunmanmi, wakin aíiska tantiyay yachraq runakunanuysi.
- Pi may runasi, shumakuq wamaqlata imatas kamakarachirqa u mana pisi iskirbinqanta wamaqta imapitas iskirbirurqa pagasham kapaakunman. Naatan "Amam chay ruranqantaqa pisi yachrapanmanchu. Noqam wamaqta jurqaramuu" nir, kaskinwanqa qolqeta charinan rayqosi u alawasha kanan rayqosi.
ARTICULO 28
Lapan runam may nasyunchru, kaqsi, ima lutantas rurayaqkuna qalayapaakunman ali kawayta runamayinwan, kaychru lapan kay iskirbishakunanuy.
ARTICULO 29
- Runakuna Iapanmi markachru mandaqkuna imatas niptin kaasukurkanman. Chay kaasukuq karqa, pi maysi kapaakun alipa rikasham, naatan ali runa pipaqsi.
- Juk nasyunchru yachraqkuna, nasyunninchru iskirbishakunata 1apanmi kaasukurkanqa, mana pisi juk rantishanwannuy piwansi sirbichikunanpaq, j inaman ali runa kapaakunanpaq. Pi maysi alim kawanman runamayinwan, naatan lapanmi imachru yanapanakurkanman ali kawayta chay nasyunninkunachru.
- Kay lapan iskirbishakuna manam kaasukanmanchu kara, lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna "Rurashunmi" ninakur rurayta mana qalayusha kapaakuptinqa.
ARTICULO 30
Juk nasyunchruusi u runa qutukaqchruusi u juk runalatas imata rurananpaqsi pisi kaychru skirbirayaqpita juklasipa imapitas tantiyachinanta manam munapaakuuchu.


text:
Kasta
Awya Yalapi Kastilla Kamachiy pachapiqa kasta (casta) nisqakunaman kapuq runakuna chikan rasa (raza) nisqayuq tayta mamamanta paqarimuq runakunas karqan.
Kamachiq ispañul wiraquchakuna chawchuri rikurispa tukuy kamachipusqa runakunata sapaq hayñiyuq rasa icha kasta nisqakunamansi rakirqan.
Ispañul kamachiqkunaqa kay tiksi nisqa kastakunatam kamarqan:
- Misti (Mestizo): ispañul taytayuq, indihina mamayuq.
- Kastisu (Castizo): misti taytayuq, ispañul mamayuq.
- Sampu (Zambo): yana taytayuq, indihina mamayuq.
- Mulatu (Mulato icha Pardo): ispañul taytayuq, yana mamayuq.
- Murisku (Morisco): mulatu taytayuq, ispañul mamayuq.
- Chulu (Coyote icha Cholo): misti taytayuq, indihina mamayuq.
- Chinu (Chino): mulatu taytayuq, indihina mamayuq.


text:
Kay tapuykunamanta yachankapak munankimanchu
Gentekunaka achka tapuykunatami charin. Kanpash manachu kay tapuykunapi yuyashkanki:
- Dioska ñukanchikta kuyanchu.
- Shuk punchaka llakikuna, makanakuykunaka tukurinkachu.
- Wañushka kipaka, imatak tukunchik.
- Wañushkakunaka kawsarinkachu.
- Dios ñukanchikta uyachunka, imashinatak mañana kanchik.
- Kushilla kawsankapakka, imatatak rurana kanchik.
Kay tapuykunamanta yachakunkapakka, imatatak rurankiman. Wakinkunaka shuktak gentekunata, pastorkunata, curakunatami tapunkuna. Tapukpika, paykunaka chikan chikan yuyaykunatami yachachin. Kutin wakinpika, paykunapa yachachishkakunaka alli shinami rikurin. Shinapash, asha watakuna kipaka, chay gentekunapa yuyaykunaka ña mana alli rikurinchu.
Kay jawapi tiyakuk tapuykunamanta ashtawan yachankapakka, shuk alli libromi tiyan. Chay libroka maykantak kan. Diosta mañakushpaka, Jesucristoka nirkami: “Kanpak shimika napacha llullakchu” nishpa (Juan 17:17). Kunan punchakunapika, chay Shimitami, Diospa Shimi (Biblia) nishpa riksinchik. Kay hojapika achka gentekunapa tapuykunamanta, imata Biblia yachachiktami rikukrinchik.
Dioska ñukanchikta kuyanchu.
GENTEKUNAKA, IMAMANTATAK KAY TAPUYTA RURANKUNA. Kunan punchakunapika achka llakikuna, achka mana alli ruraykunami tiyan. Chaymantami achka religionkunaka yachachin, shina kawsachunmi Dioska munan nishpa.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN. Job 34:10 versopi, Biblia Quichua Chimborazoka ninmi: ‘Mana allita ruranaka Diosmantaka karupimi kan. Millayta ruranapash, Tukuyta Rurak Diosmantaka karupimi kan’ nishpa. Dioska, gentekunata kuyaymantami shamuk punchakunapika achka bendicionkunata kay Allpaman apamunka. Chaymantami Jesuska kashna mañankichik nirka: “Jawa pachapi tiyakuk ñukanchi Taytalla […]. Kan mandanaka, ucha chayamuchunmi munanchi. Imashnami jawa pachapika kan munashkashna ruranakun, chashnallata kay pachapipash, kan munashkashna ruranakushpami alli kanman” nishpa (Mateo 6:9, 10). Shinaka, ñukanchikta achkata llakimantami, Dioska paypa Churita kay Allpaman kacharka (Juan 3:16).
Kay versokunatapash liyinki: Génesis 1:26-28; Santiago 1:13; 1 Pedro 5:6, 7.
Shuk punchaka llakikuna, makanakuykunaka tukurinkachu.
GENTEKUNAKA, IMAMANTATAK KAY TAPUYTA RURANKUNA. Jatun makanakuykunapika waranka waranka gentekunami wañun. Chaymantami tukuy ñukanchikkunaka achkata llakirinchik.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN. Diospa Reino mandakukpika, tukuy muyuntin Allpapimi gentekunaka kasilla, alli kawsankakuna. Chaypika, “makanakuyta yachachinapash, na ashtawan tiyankachu”. Shinallatak, gentekunaka ‘paykunapak espadakunataka, yapuna rejakunamanmi tikrachinkakuna’ (Isaías 2:4). Ashtawanpash tukuy llakikunata, mana alli ruraykunataka Diosmi tukuchinka. Chaymantami Bibliapika kashna nin: “Tayta Diosmi, paykunapak ñawimantaka, tukuylla wikita pichanka. Wañuypash, wakaypash, llakipash, nanaypash, na ashtawan tiyankachu. Punta ima tiyashkapash illankami” nishpa (Apocalipsis 21:3, 4).
Kay versokunatapash liyinki: Salmo 37:10, 11; 46:9; Miqueas 4:1-4.
Wañushka kipaka, imatak tukunchik.
GENTEKUNAKA, IMAMANTATAK KAY TAPUYTA RURANKUNA. Gentekuna wañukpipash paykunapa almaka mana wañunchu nishpami, achka religionkunaka yachachin. Kutin wakinkunaka ninmi: “Wañushkakunaka gentekunataka llakichinmi, ayudanmi” nishpa. Shinallatak shuktakkunaka ninmi: “Mana alli gentekunataka, Dioska uku pachapimi unay unaykama rupachun kachan” nishpa.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN. Eclesiastés 9:5 versopika ninmi: “Wañushkakunaka, imatapash na yachanchu” nishpa. Chaymantami wañushkakunaka uyaytapash, rikuytapash, parlaytapash, yuyaytapash mana ushankuna. Shinaka, wañushkakunaka pitapash ayudayta, llakichitapash mana ushankunachu (Salmo 146:3, 4).
Kay versokunatapash liyinki: Génesis 3:19; Eclesiastés 9:6, 10.
Wañushkakunaka kawsarinkachu.
GENTEKUNAKA, IMAMANTATAK KAY TAPUYTA RURANKUNA. Tukuykunami ñukanchik familiakunawan, amigokunawan kushikushpa kawsankapak munanchik. Chaymantami shuk familia, shuk amigo wañukpika, kutin rikunkapak munanchik.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN. Wañushkakunaka kawsarinkami. Jesuska kashnami nirka: ‘Wañushpa pampay tukushkakunaka, tukuyllami ñuka rimakta uyashpaka kawsarinka’ nishpa (Juan 5:28, 29). Chay wañushkakuna kawsarishpaka, maypitak kawsanka. Dioska shuk kuyaylla, alhaja paraíso Allpapi gentekuna kawsachunmi munarka. Shinaka, wañushkakuna kawsarishpaka paraíso Allpapimi kawsankakuna (Isaías 65:21-25). Shinallatak, shamuk punchakunapika Diosta kasuk gentekunapashmi mana wañushpa, mana unkushpa chay paraíso Allpapi kawsankakuna. Chaymantami Bibliapika nin: Justokunami, “llaktataka japinka. Chay llaktapika, kawsaytami kawsanakunka” nishpa (Salmo 37:29).
Kay versokunatapash liyinki: Job 14:14, 15; Lucas 7:11-17; Hechos 24:15.
Dios ñukanchikta uyachunka, imashinatak mañana kanchik.
GENTEKUNAKA, IMAMANTATAK KAY TAPUYTA RURANKUNA. Maykan religionmanta kashpapash, gentekunaka ninmi: “Diostaka mañanchikmi. Shinapash, Dioska ñukanchik mañashkakunataka mana uyanchu” nishpa.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN. Mañanata yachachikushpaka Jesuska nirkami: “Diosta mañakushpaka, ama chay shimikunatallata kutin kutin tikrashpa mañankichu” nishpa (Mateo 6:7). Shinaka, ñukanchikpa mañashkakunata Dios uyachun munashpaka, mana chay shimikunatallatak kutin kutin ninachu kanchik. Ashtawanpash, Dios munashka shinami mañana kanchik. Dios munashka shina mañankapakka, Diospa munay maykan kashkatami yachana kanchik. Chaymantami, 1 Juan 5:14 versopika nin: ‘Pay munashkashna ñukanchi imata mañakuktapash, Dioska uyanllami’ nishpa.
Kay versokunatapash liyinki: Salmo 65:2; Juan 14:6; 16:23, 24; 1 Juan 3:22.
Kushilla kawsankapakka, imatatak rurana kanchik.
GENTEKUNAKA, IMAMANTATAK KAY TAPUYTA RURANKUNA. Achka gentekuna ninmi: Kushilla kawsankapakka achka kullkita, tukuy gentekunapa respetota charinami ministirin nishpa. Chaymantami, paykunaka chay cosaskunatalla maskashpa kawsankuna. Achka kullkita charishpapash, shuktak gentekunapa respetota charishpapash, gentekunaka mana kushilla kawsankunachu.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN. Jesuska nirkami: “Diosmanta yachakunkapak, paykunapak shunkupi ninanta [achkata] munakkunaka, ninantami kushikun” nishpa (Mateo 5:3). Jesús nishka shinaka, kushilla kawsankapakka, Diospa munaytami Bibliapi yachakuna kanchik. Shinallatak, Bibliapa consejokunata ñukanchik kawsaypi paktachishpaka alli, kushillami kawsashun (Lucas 11:28).
Kay versokunatapash liyinki: Proverbios 3:5, 6, 13-18: 1 Timoteo 6:9, 10.
Kay hojapika, sukta ministirishka tapuykunamanta Biblia imata yachachishkatami rikushkanchik. Shinapash, ashtawan yachakunkapak munankimanchu. Diosmanta ashtawan yachakunkapak munashpaka allimi kan. Wakinpika yuyankichari: “Ñukanchikta Dios kuyashpaka, imamantatak llakikuna tiyachun sakishka. Shinallatak, familiawan kushilla alli kawsankapakka, imatatak rurana kani” nishpa. Kay tapuykunamantaka, Bibliami ashtawan yachachin.
Kay tapuykunamanta Biblia yachachikpipash, achka gentekunaka mana liyinkapak munankunachu. Paykunaka ninkunami: “Bibliata intindinaka sinchimi kan” nishpa. Gentekuna shina nikpipash, Bibliapa yachachishkakunata ashtawan intindinkapak munankimanchu. Bibliata ashtawan alli intindichunka, Jehovamanta willakkunaka imatatak rurashkakuna.
Jehovamanta willakkunaka, Imatatak Bibliaka yachachin nishka librotami llukchishkakuna. Kay libroka, gentekunapa tapuykunamanta Bibliawan yachachinkapakmi kan. Shinallatak, Jehovamanta willakkunaka gentekunapa wasikunaman rishpami, Bibliamanta asha asha yachachinkuna. Kan munakpika, kanpa wasiman rishpami tukuy semanakuna Bibliamanta yachachinkakuna. Bibliamanta yachachishpaka mana kullkita mañankunachu. Waranka waranka gentekunami, Bibliataka kashna yachakushkakuna. Achka gentekunakarin nishkami: “Achka tapuykunamantaka, Bibliapimi alli yachakushkani” nishpa.
Bibliapa yachachishkakuna alli kashkataka, kanpashmi yachay ushanki. Bibliapa yachaykunaka, panta krishkakunata, mana alli yuyaykunata sakichunmi ayudan. Chaymantami Jesuska nirka: “Na llullashpa willashkami, kankunataka kacharichinka” nishpa (Juan 8:32). Shinaka imashinami rikukushkanchik, Bibliaka kushilla, alli kawsachunmi ayudan.


text:
K'uskiykuy
K'uskiykuy icha T'aqwiy (kastilla simipi: investigación) nisqaqa yachaqkunap musuq yachayta tarinanpaq maskaynin. Yachay sunturpi k'uskiykunkum.
Ñawpaqta ñawpaq takyachisqa (hypothesis) nisqatam nichispa, chay ñawpaq takyachisqatam qhawaywan, chapaywan, llami aknawan (experimentum nisqawan) icha qillqakunata ñawiriywan chiqanchaspa, arí icha manam nispa chaskinchik icha mana chaskinchikchu. Chay hinam musuq yachayta tarinchik.
Chay k'uskiykuywan rikusqamanta allinta takyasqa kaymataqa ñasa (theoría) ninchikmi.


text:
Xabi Alonso
Xabier Alonso Olano sutiyuq runaqa; (* 25 ñiqin ayamarq'a killapi 1981 watapi paqarisqa Tolosa llaqtapi - ) huk Ispaña mama llaqtayuq wan Real Madrid piluta hayt'aqmi.
Tayta: Periko Alonso; Mama: Olano.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta silicciun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Xabi Alonso.
- Xabi Alonso en liverpoolfc.tv
- Xabi Alonso en Realmadrid.com
- Xabi Alonso en RFEF.com


text:
Tawantinsuyu
Tawantinsuyu nisqaqa Inkakunap mama llaqtankus karqan, tawantin suyuyuq kaq. Qusqu llaqtas uma llaqtan kaptin, unanchankutaq wiphalas karqan. Kunan pachaqa Antikunap runankunam kikinkunatapas llaqta suyunkunatapas kawsay saphintapas Tawantinsuyu nikunku.
Yuyarina
Inkakunap tawantin suyun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qusqu, Inkakunap uma llaqtanñas ñawpa pachañas Qusqu qhapaq suyu pachañas tawantin llaqta suyuyuqsi karqan. Chaypacha Hanan Qusqu, Urin Qusqu suyus karqan, chay iskay suyutaq iskaymansi rakisqa karqan, tawantin suyus.
1438 watapi Pachakutiq Inka Yupanki Chanka runakunata atipaspa hatunkaray suyuta hap'iptinsi, Inkakunap atiynin, mama llaqtan anchata mast'arikurqansi. Ñawpa pacha hina, manas qhapaq llaqtallapichu, ichataq tukuy atipasqan suyuntinpis tawantin rakin kamarirqanku. Chay tawantin suyunkaqa karqan: Chinchaysuyu, Antisuyu, Kuntisuyu, Qullasuyu. Suyunkunap kuchunkunaqa uma llaqtapi, Qusqupi, tarikurqanku. Tawa suyumanta Tawantinsuyu suti hamun.
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chinchaysuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Antisuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuntisuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qullasuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Tawantinsuyu.
- Inka taytanchiskunaq kawsayninta yacharispa. Instituto Superior Público la Salle, proyecto CRAM II, Urubamba, Qusqu 2002.
- Inkakunap paqarisqanmanta: Titiqaqa quchamanta ñawpa willakuy, Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy. Runasimi.de, Waskaran portalmanta hamuq.


text:
K'illimsayaq icha Karbunu (musuq latin simipi: carboneum < carbo, "k'illimsa"), C nisqaqa huk sinchi kaq, mana q'illay qallawam.
K'illimsayaqqa kawsa imayaypi aswan kaq, yakuchaqwan t'inkisqa qallawam. Iskay kuti muksinqa, chimlasay, wayra pachapi kaq wapsim.
K'illimsayaqqa k'illimsapi aswankaray kaq qallawam.
Kay pachapiqa k'illimsayaq iskaynintin rikch'aq hinam:
K'illimsayaq wayra pachapi rawraspaqa, muksichaq wapsiwan chimlasaytam ruranakun.
Yakuchaqwan k'illimsayaqwan t'inkisqakunata k'illimsa yakuchaqkuna ninchik.


text:
Qullana Mariya
Qullana Mariya nisqaqa (kastilla simipi: Virgen María, latin simipi: Virgo Maria, grigu simipi: Πapθέvoς Mapίa [Parthénos María]) Jesuspa maman karqan, kristiyanu iñiypi Dyuspa Maman nisqa.
Kristiyanu iñiykamaqa wirhinsi (mana yuqusqa warmi) karqan, Husiy sutiyuq karpintiruwan kasarakusqa. Ch'uya Ispiritup ch'uyalla, llump'aqlla yumasqan kaptinsi, Jesus wiksanpi tukurqan.
Tayta: Huwakin, Mama: Santa Ana.
Kathuliku Inlisyapiqa Much'aykusqayki Mariya nisqapim Qullana Mariyata yupaychanku.


text:
CAPÍTULO 8
Diospa Reinoka imatak kan
Bibliapi nishka shinaka, Diospa Reinoka imatak kan.
Imatatak Diospa Reinoka rurarka.
Ima punchakunapitak Diospa Reinoka kay Allpata mandanka.
TUKUY muyuntin Allpapika, achka waranka waranka gentekunami padrenuestro oraciontaka yachan. Jesucristollatakmi chay oraciontaka yachachishpa sakirka. Padrenuestro oracionpika, achka cosastami yachakuyta ushanchik. Shinaka, Bibliata ashtawan alli intindinkapakka, padrenuestro oracionta yuyarishun.
2 Padrenuestro oracionpika, Jesuska kashna nishpa mañankichik nirkami: “Jawa pachapi tiyakuk ñukanchi Taytalla, kanpak jucha illak shutikuka, allikachi tukushka [santo] kachun. Kan mandanaka [reino], ucha chayamuchunmi munanchi. Imashnami jawa pachapika kan munashkashna ruranakun, chashnallata kay pachapipash, kan munashkashna ruranakushpami alli kanman” nishpa (Mateo 6:9-13). Jesuska, imamantatak kashna nishpa mañankichik nirka.
3 Yuyarishun: Ñawpa capitulokunapika yachakurkanchikmi, Diospa shutika Jehová kashkata. Shinallatak, paypa munayta paktachinkapak imata rurashkata imata ruranatapash yachakushkanchikmi. Shinapash, imamantatak Jesuska kanpa ‘mandana [reino] ucha chayamuchun’ nishpa mañakurka. Diospa Reinoka, imatak kan. Kay Reino shamushpaka, imashinatak Diospa shutita santota ruranka. Imashinatak Diospa munayta paktachinka.
DIOSPA REINOKA IMATAK KAN
4 Diospa Reinoka shuk gobiernomi kan. Jehovami kay gobiernotaka churarka. Jehovallatakmi Jesustaka akllarka chay Reinopi Rey kachun. Jesuska mana kay Allpapi gobiernokuna shinachu kan. Jesuska ashtawan jatun mandakmi kan. Chaymantami Bibliapika nin, Jesuska ‘jatun mandakkunatapash Jatun Mandakmi kan, amokunapakpash jatun Amomi’ kan nishpa (1 Timoteo 6:15). Wakin gobiernokunaka alli ruraykunatami ruran. Shinapash, Jesuska ashtawan yalli ushaytami charin, ashtawan alli ruraykunata rurankapak.
5 Diospa Reinoka, maymantatak mandanka. Yuyarishun, Jesús kawsarishpaka maymantak rirka. Jesús kawsarishpaka, jawa pachamanmi rirka (Hechos 2:33). Shinaka Diospa Reinoka ‘jawa pachapimi’ kan. Chaymantami Bibliapika nin, kay Reinoka jawa pachamantami mandakun nishpa (2 Timoteo 4:18). Kay gobiernoka jawa pachapi kashpapash, tukuy Allpapi kawsak gentekunatami mandanka (Apocalipsis [Revelación] 11:15).
6 Jesuska mana kay Allpapi gobiernokuna shinachu kan. Jesuska ashtawan alli gobiernomi kan. Yuyay, kay Allpapi mandakkunaka asha watakunatalla kawsashpami wañun, shinapash Jesuska mana wañunkachu. Chaymantami Bibliapika nin, Jesusllami ‘wañuytapash na wañushpa kawsan, pipash na chayay ushanalla michapi tiyakun’ nishpa (1 Timoteo 6:16). Jesús kay Allpata mandakukpika, achka achka bendicionkunami tiyanka.
7 Jesuska, imashinatak mandanka. Bibliapika kashnami nin: “Paypimi, Mandak Diospak Espirituka kawsanka. Chay Espiritumi, alli yachaytapash, allipacha yachakushka kawsanatapash, alli yuyayta kunatapash, ninan ushaytapash payman kunka. Chay Espiritumi, Mandak Diosta riksishpa, manllashpa kawsana yuyaytapash kunka. Mandak Diosta manchashpa kawsanatapash, allikutapachami yachachikunka. Payka, na ñawita rikushpalla llakichikunkachu. Imata rurana kakpipash, na shukkuna nishkata uyashpalla rurakunkachu. Ashtawankarin imakutapash na charikkunataka, imatapash kashkatapacha rurashpami mandakunka. Llaktapi kawsanakuk na kariyakkunataka, allikuta rikushpami mandakunka” (Isaías 11:2-4). Kay versokunapi nishka shinaka, Jesuska justo, kuyak Reymi kanka. Shinaka, manachu chashna Reytaka charinkapak munankiman.
8 Bibliapi nishka shinaka, Diospa Reinopika mana Jesusllachu mandanka. Shuktakkunapashmi Jesuswanka mandakrinka. Chaymantami, apóstol Pabloka Timoteotaka nirka: “Llakikunata apanakushpaka, paywanmi mandakrishun” nishpa (2 Timoteo 2:12). Shinaka, Pablopash Timoteopash shuktak alli gentekunapash Jesuswan jawa pachapi mandakrinkami. Shinapash, Dioska mashna gentekunatatak akllashka, Jesuswan mandakrichun.
9 Imashinami capítulo 7-pi ña yachakurkanchik, apóstol Juanka muskuypi shina rikushpami, kashna nirka: “Sion shuti urku jawapi [jawa pachapi paypa mandana pushtu] Llama [Jesucristo] shayakukta ñapash rikurkani. Paywanka, patsak chusku chunka chusku waranka [144.000] gentekunami chaypi karka. Paykunaka, maltun Llamapak shutita, paypak Taytapak shutitapash, frentepi escribishkami karka”. Kay 144.000 gentekunaka, pikunatak kan. Apóstol Juanka ninmi: “Llama mayta rikpipash, payta katishpami purin. Paykunaka, tukuy gente purakunamanta kishpichishka kashpa, Tayta Diosmanpash, Llamamanpash punta karay tukushkakunami” kan nishpa (Apocalipsis 14:1, 4). Shinaka, kay 144.000 gentekunaka, Diospa tukuy mandashkakunata paktachikkunami kan. Paykunami wañushka kipaka kawsarinka, jawa pachamanta kay Allpapi ‘tukuykunata mandankapak’ (Apocalipsis 5:10). Jehová Dioska, apostolkunapa punchakunamanta kallarishpa kunan punchakunakamami, 144.000 gentekunataka akllakushka.
10 Jehovaka, imamantatak Jesustapash, 144.000 gentekunatapash kay Allpata mandachun akllashka. Tukuy gentekunata kuyashpami, Jehovaka Jesustapash, 144.000 gentekunatapash mandachun akllarka. Yuyarishun, Jesús kay Allpapi kawsaymantaka, gentekuna ima laya llakikunata charishkataka allimi yachan. Chaymantami Pablopash kashna nirka: “Ñukanchita llakik curatami charinchi. Ashtawankarin ñukanchitashna pantachinkapak munakpipash, na juchata rurak curatami charinchi” (Hebreos 4:15; 5:8). Shinallatak, chay 144.000-kunapash allimi yachan gentekunaka ima llakikunawan kawsakta. Kay 144.000-kuna Allpapi kawsashpaka, ñukanchik shinami llakikunata, unkuykunatapash charirka. Juchayukkuna wacharishpapash, paykunaka tukuypimi Diostaka kasurkakuna.
DIOSPA REINOKA, IMATATAK RURANKA
11 Yuyarishun: Jesuska nirkami, jawa pachapi shina, kay Allpapipash Diospa munay paktarichun mañankichik nishpa. Jawa pachapi alli angelkunaka Diospa tukuy munashkatami paktachinakushka. Shinaka, imamantatak Diospa munay jawa pachapi paktarichun nishpa mañankichik nirka. Yuyari, capítulo 3-pika yachakurkanchikmi, shuk millay angelmi Diospa contra tukurka. Kay millay angelmi Adantapash Evatapash juchata ruranata yachachirka. Capítulo 10-pimi kay millay ángel Satanasmantaka ashtawan yachakushun. Jesuspa punchakunapika, Satanaspash demoniokunapash jawa pachapi kawsanakurkarakmi. Shinaka, chay punchakunapika mana tukuy angelkunachu jawa pachapika Diospa munayta paktachinakurka. Shinapash, Jesucristo manday kallarishpaka, Satanastaka ña mana jawa pachapi kachun sakinachu karka (Apocalipsis 12:7-9).
12 Jesús manday kallarikpika, Satanaspash demoniokunapash imatak tukuna karka. Apóstol Juanka kashnami nirka: “Jawa pachapi ninanta kaparikta uyarkani: ‘Kunanmari, ñukanchita kishpichina puncha chayamushka. Ñukanchi Tayta Dioska, ninan ushayta charishpa, mandakushkatami rikuchimushka. Pay karamushka Kishpichik Cristo mandakuktapash, ñamari rikuchimushka. Ñukanchi Tayta Diospak ñawpakpi tutapash, punchapash ñukanchi wawkikunata juchachikka [Satanás], jawa pachamantami shitay tukurka’ ” (Apocalipsis 12:10). Kay versopi nishka shinaka, Jesucristo Diospa Reinopi manday kallarishpaka, Satanastami jawa pachamanta Allpaman shitana karka.
13 Satanasta demoniokunatapash jawa pachamanta shitakpika, jawa pachapika imatak tukurka. Bibliapika ninmi: ‘Jawa pachapash, chaypi kawsakkunapash, kushikunami kankichi’ nishpa (Apocalipsis 12:12). Kay versopi nishka shinaka, Satanasta demoniokunatapash jawa pachamanta shitakpika, alli angelkunaka achkatami kushikurka. Satanasta demoniokunatapash jawa pachamanta shitakpika, jawa pachapika kushilla alli kawsaymi tiyarka. Shinaka, Diospa munayka ñami jawa pachapika paktarikun.
14 Satanasta, demoniokunatapash kay Allpaman shitamukpika, kay Allpapi kawsayka, imatak tukurka. Bibliapika kashnami nin: “Allpapi kawsakkuna, mama kuchapi kawsakkunapash, ay imachari tukunkichi. Diabloka, punchakuna tukurikukta yachashpami, ninanta piñarishpa kankunapakman uriyakumurka” (Apocalipsis 12:12). Jawa pachamanta llukchishpa kachakpimi, Satanaska achkata piñarishka kan. Payta tukuchina punchakuna chayamukuktaka Satanaska allimi yachan. Chaymantami, Allpapi kawsak gentekunataka llakichikun. Capítulo 9-pimi yachakushun kay Allpapi ima llakikuna tiyakta. Shinapash, imashinatak Diospa Reinoka Diospa munayta kay Allpapi paktachinka.
15 Imashinami capítulo 3-pi ña yachakurkanchik, Jehovaka tukuy muyuntin Allpatami shuk paraisota rurasha nirka. Alli gentekunapash chay paraisopi mana wañushpa kawsachunmi munan. Adanpash Evapash juchata rurashkamantami, kunan punchakunapika mana shuk paraisopi kawsanakunchik. Shinapash, kay Allpata shuk paraisota ruranataka, Jehovaka mana kunkashkachu. Chaymantami Bibliapika nin: “Imatapash kashkatapacha rurakkunami, llaktataka japinka. Chay llaktapika, kawsaytami kawsanakunka” nishpa (Salmo 37:29). Diospa Reinomi kay profeciataka paktachinka. Shinapash, imashinatak paktachinka.
16 Daniel 2:44-pika kashnami nin: “Chay jatun mandakkuna mandakuy punchakunapimi, jawa pachapi kawsakuk Tayta Dioska, ima horapash na tukuchi tukuna mandana llaktata churanka. Chay mandana llaktataka, na shuk llakta runakunaman kunkachu. Chay mandakka, kay tukuylla mandana llaktakunatami ñutushpa tukuchinka. Ashtawankarin payka, kawsayta kawsaykaman mandakunkallami”. Kay versopika, imatatak Diospa Reinomantaka yachakunchik.
17 Daniel 2:44-pi ‘chay jatun mandakkuna mandakuy punchakunapimi’ Diospa Reinoka mandanka nishpaka, imatatak nikun. Kay Allpapi shuktak gobiernokuna tiyakpillatak, Diospa Reino manday kallarinatami nikun. Shinallatak, kay versopi nishka shinaka, Diospa Reinoka mana tukurinkachu. Diospa Reinomi kay Allpapi gobiernokunawan makanakushpa, tukuy kay gobiernokunataka tukuchinka. Chay kipaka, Diospa Reinollami tiyanka. Diospa Reino mandakpika, gentekunapash kushikushkakunami kawsanka.
18 Imashinami ña yachakushkanchik, Diospa Reinomi kay Allpapi tukuy gobiernokunawan makanakunka. Kay makanakuyka, imashinatak kanka. Bibliapika ninmi, tukurimuy punchakunapika mana alli angelkunami llullakunata kayman chayman nishpa, ‘tukuy kay pachapi kawsak jatun mandakkunata’ umachinka nishpa. Chay mana alli angelkunaka, imapaktak gobiernokunataka umachinka. Tukuy Ushayta Charik Tayta Diospa ‘llakichimuy punchapi makanakukrichun tantachinkapakmi’ gobiernokunataka pantachinka. Chay gobiernokunatami ‘hebreo rimaypika, Armagedón shuti pampapi’ tantachinka nin (Apocalipsis 16:14, 16). Kay versokunapi nishka shinaka, Diospa Reinowan gobiernokunawan makanakuytami Armagedón nishpa shutichin.
19 Diospa Reinoka, imamantatak Armagedonpi makanakuna kan. Yuyarishun, Jehovaka munanmi tukuy Allpaka shuk paraíso tukuchun. Shinallatak, gentekunapash jucha illakkuna kachun, justokuna kachunmi Jehovaka munan. Shinaka, imamantatak kunan punchakunapika mana alli kawsay tiyan. Ñukanchikkunaka juchayukkuna wacharishkamantami, unkunchik, rukuyanchik, wañunchikpash. Shinapash, imashinami capítulo 5-pi ña yachakurkanchik, Jesús paypa kawsayta kushkamantaka, ñukanchikkunaka mana wañushpa kawsayta ushashunmi. Chaymantami, Bibliapika kashna nin: “Tayta Dioska, kay pachapi kawsakkunata ninanta kuyashpami, paypak shuklla Churita karamurka. Pipash payta krishpaka, na chinkayta chinkakrinkachu, ashtawankarin kawsaytami kawsakrinka” (Juan 3:16).
20 Ashtawanpash, imamantatak kunan punchakunapika mana alli kawsay tiyan. Achka gentekunaka Diospa munayta mana rurankapak munanchu. Paykunaka llullashpa, pantachishpa, shuk warmiwan shuk kariwan mapayashpami kawsan. Chaymantami, Dioska Armagedón shuti jatun makanakuypi paykunataka tukuchinka (Salmo 37:10). Gobiernokunapash gentekunataka mana yachachishkachu Diospa munayta rurachun. Achka gobiernokunaka mana allikunachu kan. Paykunaka imata rurasha nishpapash mana paktachinchu. Ashtawankarin, llaktakunapa kullkikunata shuwashpami kawsan. Chaymantami Bibliapika nin: ‘Runaka, paypak llakipakllata kayshuk runataka llakichikun’ nishpa (Eclesiastés 8:9).
21 Armagedón kipaka, shuklla gobiernomi tiyanka. Kay gobiernoka Diospa Reinomi kan. Chay Reinomi Diospa munaytaka paktachinka, achka bendicionkunatapash kunka. Satanastapash, demoniokunatapash kay Allpamanta anchuchinkami (Apocalipsis 20:1-3). Yuyarishun: Ñukanchikta kishpichinkapakka, Jesusmi paypa kawsayta kurka. Jesús paypa kawsayta kushkamantaka, chay punchakunapika, ña mana unkushunchu, ña mana wañushunpashchu (Apocalipsis 22:1-3). Ashtawankarin, kay Allpapash shuk paraisomi tukunka. Chashnami, chay Reinoka Diospa munayta kay Allpapi paktachinka. Shinallatak, Diospa shutitapash santota rurankami. Shinapash, imashinatak Diospa shutitaka santota ruranka. Chay punchakunapika, tukuy gentekunami Jehovapa shutitaka respetanka. Shinami, gentekunaka Diospa shutitaka santota ruranka.
IMA PUNCHAKUNAPITAK DIOSPA REINOKA KAY ALLPATA MANDANKA
22 Yuyarishun: Jesús kay Allpapi kashpaka, “kan mandanaka, ucha chayamuchunmi munanchi” nishpami mañankichik nirka. Jesús chashna nikpimi yachanchik, Jesuspa punchakunapika, Diospa Reinoka manarak manday kallarishkata. Shinaka, jawa pachaman rishkantinchu Jesuska manday kallarirka. Mana, Apóstol Pedro, Apóstol Pablo nishka shinaka, mana jawa pachaman rishkantinchu manday kallarirka. Salmo 110:1-pipash kashnami nin: “Mandak Diosmi, ñukata Mandaktaka kashna nirka: ‘Kanta piñakkunata kanpak chaki ukupi ñuka churankakaman, ñuka alli ladopi tiyari’ ” (Hechos 2:32-35; Hebreos 10:12, 13). Kay versopi nishka shinaka, Jesús manday kallarinkapakka, shuyanarakmi karka.
23 Jesús manday kallarinkapakka, mashna watakunatatak shuyana karka. Wata 1914 manarak chayamukpillatakmi, Bibliata yachakukkunaka ña yacharka 1914 watapi Jesús manday kallarinata. (Kay 1914 watamanta ashtawan yachakunkapak munashpaka, apendiceta rikunki.) Imashinatak yachanchik paykuna mana pantarishkata. Tukuy muyuntin Allpapika, achka profeciakunami paktarikun. Profeciakuna paktarikukta rikushpami, 1914 watapi Jesús jawa pachapi manday kallarishkata yachanchik. Shinallatak achka profeciakuna paktarikta rikushpami, Satanaspa tukurik punchakunapi kawsakushkatapash yachanchik (Apocalipsis 12:12; Salmo 110:2). Shinaka, Diospa Reinoka ñallami tukuy kay Allpata mandanka. Ashtawankarin, Dios munashka shinami Paraíso Allpapika kushilla alli kawsashun. Chayta yachashpaka, manachu achkata kushikunki. Shinapash, imashinatak yachanchik tukurik punchakunapi kawsanakushkata. Tukurimuy punchakunapi kawsakushkataka shamuk capitulopimi yachashun.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Diospa Reinoka jawa pachapimi kan. Jesucristomi Rey kan. Jesuswanka mandachunka, Dioska 144.000 gentekunatami akllashka (Apocalipsis 14:1, 4).
- Diospa Reinoka 1914 watapimi manday kallarirka. Chay watapimi Satanastaka jawa pachamanta kay Allpaman shitarka (Apocalipsis 12:9).
- Diospa Reinoka ñallami kay Allpapi tukuy gobiernokunata tukuchinka. Chay kipaka, kay Allpatapash shuk paraisota rurankami (Apocalipsis 16:14, 16).
TAPUYKUNA
1. Imatatak yuyarikrinchik.
2. Jesuska, ima kimsa cosastatak mañankichik nishpa yachachirka.
3. Ima tapuykunatatak yachana kanchik.
4. Diospa Reinoka, imatak kan. Diospa Reinopika, pitak Rey kan.
5. Diospa Reinoka, maymantatak mandanka. Pikunatatak mandanka.
6, 7. Imashinatak yachanchik Jesuska alli Rey kanataka.
8. Pikunatak Jesuswanka mandakrinka.
9. Mashna gentekunatak Jesuswanka mandanka. Ima punchakunamantatak Dioska paykunata akllay kallarirka.
10. Jehovaka, imamantatak Jesustapash, 144.000 gentekunatapash kay Allpata mandachun akllashka.
11. Jesuska, imamantatak Diospa munay jawa pachapi paktarichun mañankichik nirka.
12. Apocalipsis 12:10-pika, imatatak yachakunchik.
13. Satanasta jawa pachamanta shitakpika, jawa pachapika imatak tukurka.
14. Satanasta Allpaman shitakpika, Allpapi kawsayka imatak tukushka.
15. Allpapika, ima laya kawsay tiyachuntak Dioska munarka.
16, 17. Daniel 2:44-pika, imatatak Diospa Reinomantaka yachakunchik.
18. Diospa Reinoka kay Allpapi gobiernokunawanmi makanakunka. Kay makanakuyka, ima shutitak kan.
19, 20. Imamantatak kunan punchakunapika mana alli kawsay tiyan.
21. Diospa Reinoka, imashinatak Diospa munayta paktachinka.
22. Salmo 110:1-pika, imatatak yachakunchik.
23. a) Ima watapitak Diospa Reinoka manday kallarirka. b) Shamuk capitulopika, imatatak yachakukrinchik.


text:
Budismu
Budismu nisqaqa Siddhārtha Gautama (Buddha) sutiyuq runap kamasqan iñiymi, yachay wayllukuypas.
Chay Budismuqa Indyapi ñawpaq kaq yachaykunatas, ichataq musuq yuyachakuykunatas ch'aqtan, runata paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta pusanapaq. Runaqa allin kawsaypi kururakuspa imakunap chiqap kayninta riqsikuspa kawsachun, chaywan chay paqariypa wañuypapas muyuyninkunamanta qispichikuchun, nispa Buda yachachin.
Runap yuyayninqa - karma nisqa - huk wañusqa runap kawsasqanmanta musuqmanta paqarisqa runap kawsayninman pasachispa qallaykunsi. Budismuqa kakuq alma, kakuq ñuqa (atma) manam kanchu nispa nin. Chay almaqa manas kakuqchu, llapa wañuywan musuqmanta paqarimuywan hukchaykuqsi.
Budismu Indyapis paqarirqan, kimsa kaq kñ pachakwatapi tukri iñiy tukuspa. Qanchis kaq kq pachakwatapitaqsi Indyapi Hinduwismup anchhuchisqansi karqan. Kunankamaqa anti Asyapi lliwmanta aswan hatun iñiymi.


text:
Isku rumi
Isku rumi (CaCO3; kastilla simipi: caliza) nisqaqa huk ancha pasqa rumim, Kalsyu chimlasay puchq'uchasqam.
Iskumanta rurasqa k'aspikunata yachay wasikunapi yana qillqana pirqapi qillqanapaqmi llamk'achinchik.
Ancha k'apka, sinchi isku rumitaqa pachar (mármol) ninchik. Chay pachartaqa wasichanapaqmi pirqa rumita hina llamk'achinchik.
Iksu kusaspa kalsyu muksitam (CaO, kusasqa isku, cal viva nisqa) ruranchik. Chay kusasqa iskutaqa wasichaypim llamk'achinchik. Yakuwan chapuspa isku chapusqa ruraptinchik kalsyu yakumuksim (Ca(OH)2) tukukun. Chay kalsyu yakumuksiqa wayra pachapi kaq chimlasaywan ancha k'apka iskutam ruranakuspa kusasqa tikakunata ancha allinta llut'achispa.


text:
Yaku
Yaku, Qusqupi Unu nisqaqa q'ispi puriqllam (likidu), t'inkisqa imayaymi, yakuchaqpa muksinmi. Huk yaku iñuwapiqa iskay yakuchaq iñukuwan huk muksichaq iñukum (H2O). 0 °C-manta aswan chiriyaspaqa, yaku chullunkuyanmi (rit'iyan). 100 °C-manta aswa q'uñiyaspataq, wapsiyanmi. 4 °C kaptinqa, puriqlla yaku aswan llasaqmi. Chullunkuqa puriqlla yakumanta aswan pisim llasaq.
Tiksi muyupiqa yakuta mayukunapim, quchakunapipas. Mayupiqa yaku purinmi, quchapitaq mana purinchu. Mama quchaqa kachiyuq yakum. Chay tukuy tiksi muyupi yakukunataqa yaku pacha ninchikmi.
Tukuy kawsaqkunaqa, yurakuna, uywakuna, runakunapas kawsanapaq yakuta mat'ipayanku. Mana yaku kaptin, wañunchikman.
Runaqa upyana yakuta yaku hurqunakunamantam icha pukyukunamantam hurqun. Yaku purichina nisqa wiruwan icha witkhuwan runap wasinkunamanmi purichiyta atinku. Hatun llaqtakunapi kawsaq runakunata yaku pilakunantam yakuwan ñukyunku.


text:
Killa pacha
- Killa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Killa (sut'ichana) rikuy.
Iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpi - tawa simanapi - killaqa huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta killa icha killa pacha ninchik.
Qhichwa simipi rimasqa killa sutikunaqa ancha ñawram (chaypi qhaway).
Griguryanu nisqa kalindaryukamataq huk watata chunka iskayniyuq killa pachamanmi rakinchik. Chay killakunaqa kimsa chunka, kimsa chunka hukniyuq, iskay chunka pusaqniyuq icha iskay chunka isqunniyuq p'unchawniyuqmi:
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero) - 31 p'unchawniyuq
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero) - 28 p'unchawniyuq, sapa tawa kaq watapitaq 29 p'unchawniyuq
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo) - 31 p'unchawniyuq
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril) - 30 p'unchawniyuq
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo) - 31 p'unchawniyuq
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio) - 30 p'unchawniyuq
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio) - 31 p'unchawniyuq
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto) - 31 p'unchawniyuq
- Tarpuy killa, Quya raymi killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre) - 30 p'unchawniyuq
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre) - 31 p'unchawniyuq
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre) - 30 p'unchawniyuq
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre) - 31 p'unchawniyuq


text:
Jepka paskanmi mushuk kullki ukuta Quitopi
Kay kulllki kamak mañachik wakaychik wasi Juventud Ecuatoriana Progresistaka paskarkami shuk mushuk kullki ukuta Ecuador runakunapak Quito kitikapakpi kayka tukuy mama llakta ukuman chayasha nishpak kan.
Kay JEP kullki ukuka sakirinmi hanan suyu mishu llaktapi Rodrigo de Chávez shinallata Pedro de Alfaro sector Villaflorapi; ukukunaka tawka tukushpa wankurishkakunapak, clientekunapa shinallata chaypi kawsakkunapa mutsurishkakunata rikushpa rurashkami kan kaypika charinmi pirkamanta kullkita llukchinkapapish ishkay chunka chusku saylla pachakunata, kaypika alli yachay tukunkimi imashina mañankapak, kullkita llankachinkapak shinallata tecnología de puntapish.
JEP kullki kamak wasika willachinmi paypa yanapaykunata awaki punllamanta inti punllakaman pusak pacha tutamanta sukta pacha chishipachakaman tukuy mama llakta kullki ukukunapi.. Wiñaykawsay.
JEP kullki kamak wasika socialmi kan kullki hawami llankamun. Kayka kallarirkami 1971pi Sayausi kitilli Cuenca kitipi Azuay markapi; 42 watatami apan Ecuador runakunaman yanapashpa.
Kay kullki kamak wakaychik shinallata mañachik wasika Ecuadorpi ashtawan hatun kullki kamak wasimi kan, kunan pachapi kacharinmi 690 junu dólar kullkita chanita charik imakunami kan, shinallata kushkami 500 junu dólar kullkita mañachishpa; chunka shuk niki yupaypimi churashka kan latinoamericapi shinallata Caribepipish.
Minkashka.- Pukuykuna yanapaykunata karana shinallata kullki hawa yanapaykuna tantanakuypi yuyashpa runakunapa mutsurita paktachinkapak.


text:
Iwrupa Huñu
Iwrupa Huñu, IH nisqaqa (inlish simipi: European Union, EU, kastilla simipi: Unión Europea, UE) mama llaqtakunap tantanakuynimi, kunanqa iskay chunka qanchisniyuqmi wankurisqa Iwrupapi mama llaqta kachkan. 1 ñiqin ayamarq'a killapi 1993 p'unchawpim kamasqa karqan, Iwrupa Huñu Rimanakusqa (Tratado de la Unión Europea) chanirikuptin, 1957 watapi kamasqa Iwrupa Musiku Huñup qatiqnin.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Iwrupa Huñu.


text:
Shanxi pruwinsya
Shanxi pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Shanxi, chun simipi: 山西, phinyimpi: Shānxī, machu: Shansi, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Taiyuan llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
11 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Shanxi pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Mapa de Shanxi (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Shaanxi (kastilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Mohamed Morsi
Mohamed Mohamed Mursi Isa al-Ayyat, Mohamed Mursi sutiyuq runaqa arabya simipi: محمد محمد مرسى عيسى العياط (* 8 ñiqin chakra yapuy killapi 1951 watapi paqarisqa Al Sharqia suyupi - 6 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi wañusqa Qahira llaqtapi). Ihiptu mama llaqta allwiya kamayuq wan pulitiku karqan.
2012 watamanta ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan.
Tayta: Morsi; Mama:
Ñawpaq warmikuna: Naglaa Ali Mahmoud
Churinkuna: (5)
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mohamed Morsi.


text:
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Roberts, Margaret Thatcher, sutiyup warmiqa, (* 13 ñiqin kantaray killapi 1925 watapi paqarisqa Grantham llaqtapi - † 8 ñiqin ayriway killapi 2013 watapi), Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap uma kamayuqninmi kachkan.
1979 watamanta 1990 watakama Hukllachasqa Qhapaq Suyu Uma kamayuq
Tayta: Alfred Roberts, Mama: Beatrice Stephenson.
Yachay wasikuna: Kesteven wan Somerville.
Alma mater: Oxford Yachay suntur.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
{{commons:Margaret Thatcher}}


text:
Kiru
Kiru nisqakunaqa runap, tulluyuq uywakunappas siminpi khachunapaq kurku yawrikunam.
Runa wawaqa iskay chunka tawayuq ñuñu kiruyuqmi. Chay ñuñu kirukuna paskakuptin, kimsa chunka suqtayuq wiñaypaq kirukunam wiñan.
- Ñawpaq kiru (dentes incisivi)
- Allqu kiru icha Ñawi kiru (dentes canini)
- Ñawpaq maran kiru (dentes praemolares)
- Maran kiru (dentes molares)
- Waqsa kiru (dentes torti)
- Antar kiru (dentes cuprei)
- Ñuñu kiru (dentes lactei)
- Wiñaypaq kiru (dentes permanentes)
- Waqaru (molares serotini)


text:
Latin simi
Latin simi (Lingua latina) nisqaqa romanukunap rimaynin karqan. Roma llaqtayuq atipaqkunaqa urin Iwrupapi, kunti Asiyapi, chinchay Afrikapipas mast'arqan, chaypi rimasqa simikunata anchuchispa. Chaymantataqmi musuq simikunam, romanu simi nisqa paqarirqan: Kastilla simi, Purtuyis simi, Fransis simi, Italya simi, Rumanya simi. Tukuy chay rimaykunataqa latin siq'i llumpawanmi qillqanku.
Yachaykunapiqa, Katuliku inlisyapipas chunka isqunniyuq pachakwatakamaraqmi chay simita llamk'achirqanku. Chay qhipaq latintaqa musuq latin simi ninchik.


text:
Tinkurachina siwi
Tinkurachina siwi nisqakunaqa (kastilla simipi: coordenada geográfica) Tiksimuyupi ima puystutapas sut'ichanapaq, taripanapaq runap kamachisqan siwi hina muyukunam.
Kimra siwi icha Tinkurachina hanaq (latitud) nisqaqa chawpipacha siq'imanta qhipakunakama yupasqam. Chawpipachapiqa ch'usaq k'atma (0º), chinchay qhipapiqa chinchay hanaq isqun chunka k'atma (90º Ch / 90º N), urin qhipapitaq urin hanaq isqun chunka k'atma (90º Ur / 90º S).
Suni siwi icha Tinkurachina suni (longitud) nisqataq London llaqtanta puriq Greenwich siwimanta iskaynintin kinraymanmi yupasqa. Greenwich siwipiqa London llaqtapi ch'usaq k'atma (0º), chay siwipqa huk kinrayman, anti puriyllaman anti pachak pusaq chunka k'atma (180º An / 180º E) nisqakama, kunti puriyllaman kunti pachak pusaq chunka k'atma (180º Ku / 180º W) nisqakamam yupanchik.


text:
Illanchaykuy
Illanchaykuy (kastilla simipi: radioactividad) nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchayninmi.
Kay hinam illanchaykuykunam:
- Alpha illanchay (Ilyup iñuku huk'inkuna): pisilla t'uksiq illakuna (wayra pachapi 15 cm), mikhusqa imayaykunapi ancha millaq
- Bita illanchay (Iliktrun illanchay, Pusitrun illanchay): aswanña t'uksiq illakuna
- Gamma illanchay (Iliktrumaqnitiku illanchay): sinchita t'uksiq illakuna
Illanchaykuyqa runapaq, huk kawsaqkunapaqpas ancha millaqmi. Sinchi illanchaykuy runata wañuchinmi.
Illanchaykuy ismuykuy nisqaqa ismuykuq, radyunuklidu nisqa iñuku rikch'aqkunap illanchaspa ismuykuyninmi.
Kay hinam ismuykunku:
- Alpha illanchay kaptinqa, iñuku huk'iqa iskay prutuntam iskay niwtruntapas chinkachin. Kay hinam iñuku wisnu tawa iñuku tupuwan chhallayan, iñuku ñiqintaq iskaywanmi pisiyan.
- Bita illanchay iliktrun kachasqa kaptinqa, iñuku huk'ipiqa huk niwtrun prutunman t'ikrakun, chaywanmi iñuku ñiqin hukwanmi mirakun. Iñuku wisnutaq aschallawanmi chhallayan. Pusitrun kachasqa kaptintataq, prutun niwtrunmanmi t'ikrakun.
- Gamma illanchay kaptinqa, manam iñuku ñiqichu, manapas iñuku wisnuchu hukchakun.
Ima illanchaykuq iñuku rikch'aqqa sapaq kuskan ismuykuy mit'ayuqmi. Chay kuskan ismuykuy mit'anpiqa imayaypa iñukunkunap kuskan kaqnin wakin imayaypa iñukukunam tukukun, alpha icha bita illanchaspa.
Sallqapi huk illanchaykuq iñuku rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Uranyu 235U, 238U
- Thoryu 232Th
- Radyu q'illay 226Ra, 228Ra
- K'illimsayaq 14C
- Trityu 3H
- Radun 222Rn
- Kalyu 40K
- Polonyu 210Po


text:
Runa
Ñuqanchikqa runa (latin simipi: Homo, grigu simipi: Άvθpwπoς [ánthrōpos]) nikunchikmi. Mitan kamaypaq sutinchikqa latin simimantam, Homo sapiens nispa, yachaq runa niyta munaspa.
Tukuy tiksi muyupiqa suqta llunamanta aswan runakunam kachkanchik. Runakunaqa sayasqalla purinchik. Ch'ullam yuyaychakuq kawsaq kay kanchik.
Runakunaqa warmipas qharipas kanchik.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Runa


text:
Orthodoksa Inlisya
Orthodoksa Inlisya (grigu simimanta: OpθόδoEn Ekkλnσίa (orthódoxī ekklīsía) "allin iñiy inlisya [qayakusqa runakuna]", chaymanta latin simipi Ecclesia Orthodoxa, kastilla simipi: Iglesia Ortodoxa) nisqaqa anti Iwrupapi kaq kristiyanu inlisyam.
Hatun rakiypi chunka hukniyuq kaq pachakwatapis ñawpaq kaq inlisyamanta Bisantinu qhapaq suyupi tukurqan, kunti Iwrupapi kaq Kathuliku Inlisyamantas rakispa. Chay pacha inlisyap umanqa Bisantyu llaqtapis karqan, hatun Aya Sophiya ΆYιa Eoφίa (Santa Sophiya) nisqa hatun inlisyayuq. 1453 watapi Turkukuna Bisantyuta atispa Orthodoksa Inlisyata saruparqan, Islam nisqata mast'aspa.
Kunan pachaqa Grisyapim, Bulgaryapim, Makidunyapim, Sirbyapim, Rumanyapim, Ukranyapim, Bilaruspim, Rusyapim lliwmanta aswan hatun inlisyam.


text:
Servindi, 29 de marzo, 2010.- Presentamos nuestro resumen semanal de noticias -nacional e internacional- en runa simi o quechua. Se autoriza la libre reproducción y difusión:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
- Mundo Indígena al Día, quechua, 29 de marzo, 2010 (archivo mp3, 11 minutos, 15 segundos. Descargar con un clic en el enlace y elegir guardar como).
Teqsemuyuntimpi willakuykuna
Teqsemuyu.- Chay Programa de las Naciones Unidas para el Medio Ambiente (PNUMA) nisqan nimun, usqhayta qhahuarisun electrónica nisqa qopakunamanta tukuy mana allintan apamun kausayvidapaq tiyasqanchispaqpas.
Chay PNUMA nisqa huq qelqata qawarichimun sinchi mana allinmi kaman chay venenuyoq qopakuna juñurikushan llaqakunapi, china india brasil suyukunapi
Rit’ikunamanta.- Orqokunapi rit’ikunas chinkaripunqa pasaqpaq pisqa otaq soqta watakunaman, nispan nimun Juan Pablo Bonilla Banco Interamericano de Desarrollo nisqapi llank’ariq wayqe.
Llikaq sonqon yachay atipay.- Chay Unión Nacional para las Telecomunicaciones nisqa hinallataq Fondo Indígena nisqapiwanmi mink’akamushanku huq yachay atipaiman, ñaupa llatayuqkunaq pueblos indígenas paykunaq derechunkunamanta, llikaq sonqonta willakuykunamantawan.
Chaypaqmi qelqanchayta chasquimushanku kay marzo killa tukuy kama.
Comision Interamericana nisqamanta.- Asháninka masachaq, Central Asháninka del Rio Ene (CARE) nisqamanta wayqekuna kejakamunku Washinton Estados Unidos suyupi imaraikuchus mana allinchu chay Proyecto hidroeléctrico Paquitzapango chayta.
Chay proyecto nisqas chunka ayllunaq patanpi aparikunqa, ene nisqa mayuq purisqan huayq’uta.
Chaypin isqay waranqa taitamamakunata wawakunantin sasachasqa rikukunqa nispan nimun chay CARE nisqamanta wayqekuna, Comision interamenricana de derechos humanos nisqa huñukuypi.
Haití suyumanta.- Republica Dominicana humalliq Leonel Fernandez hinallataq Organización para la Agricultura y la Alimentación (FAO) nisqamanta, Jacques Diouf, paykunan yuyaykamunku, chaqra llankariyta pisi phunchaykunallapi wiñaq mikuykunata, yarqay llallinapaq haqay Haití suyupi, paikunan cushkanintin llaqta yarqaypi rikukunku.
Ecuador suyumanta.- Chay Organización Acción Ecológica nisqan llakisqa willakamun imaraikuchus Ecuador suyu gobierno tecnología atómica o nuclear nisqata apamuyta munan.
Chay t’ojaykunaqa sinchi mana allintan apaunman kausayvidapaq mijuykunapaqpis aqay Cordillera del Condor cheqaspi.
Colombia suyumanta.- Chay Organización Nacional Indígena de Colombia (ONIC) nisqamantan wayqekunan puririnku Europa suyukunata, llaqtayku runakuna chinkapushayku, chaipaqmi yanapakuyta mañarikushayku nispa.
Brasil suyumanta.- Chay Organización Salva la Selva nisqa wayqekunan willakamushanku imaraikuchus mana allinchu kanman sichus aparikunqa chay represa hidroeléctrica uno qochañaq Xingú mayupi chayta.
Paykunan nimunku chay unu qochañaykunaqa sasachaytan apamunqa Matogrosso hinallataq Pará llatakunapi Brasil suyupi.
Bolivia suyumanta.- Bolivia suyu humalliq Evo Morales wayqen nimun, reqsechinqas Naciones Unidas nisqaman, huq rimariyta, “runaq kausayninpaq derechunmi unuqa” nispa, hinallataq mink’arikamun teqse muyuntimpi waiqekunata, juñulla chayta mañakusun nispa.
Teqsemuyu.- Tiempo qhawariq Organización Meteorológica Mundial nisqamanta Geaelle Sevenier, paymi nimun; qayna iskay waranqa isqunniyoq watan karqan aswan qoñe wata, pisqa watamanta, waranqa pusaqpachaq pisqachunaqa watapi yupaiyta kallarisqanmanta pacha.
Teqsemuyu.- Pachamamaq qoñerepusqan raykun, World Wildlife Fund (WWF) nisqapi juñurisqa wayqekunan mast’arimunku, “Campaña la hora del Planeta 2010” nisqata
¿Imataq chay la hora del planeta nisqari?, lluymi luz k’anchayta sipipusun kay sabado isqaychunka qanchisniyoq pùnchay, pusaq horas phasminmanta, isqon horas phasmin kama, ch’isinta.
Perú suyukunamanta willakuykuna
Ñaupa llaqtayoq wayqekunamanta, pueblos indígenas nisqamanta.- chunka iskayniyoq llaqtaq kamachinpi pururiq wayqekunaq willakusqantan rikurichimunku,
Imaraykuchus katinajasqa rirkukuranku llaqtawan kushka sayarisqankunmanta. Chaytan chaninchamunranku yunka runakuna masachaq Asociación Interétnica de Desarrollo de la Selva Peruana (AIDESEP) nisqawan hinallataq mineriaq sasachasqan ayllukuna (CONACAMI) ima
“La idea es perseguirlos”,“Yuyaykuyqa qatipaimi”, sutiyoq qelqan apamun Alberto Pazangoq, Teresita Antasu, Saul Puerta, Cervando Puerta, Sixto Alverca, Mario Tabra, Magdiel Carrión, Daysi Zapata, Nora Melchor, Zebelio Cayap, Rolando Huaracca, hinallataq Valeriano Ccama wayqekuna panakunaq willakusqakuta.
Petroleo pusana oleoducto nisqamanta.- Perenco sutiyoq ingles llaqtayoqwan francés llatyopiwan masachasqa empresan nimun, Amazonas llaqtapis pusarinqaku oloeoducto nisqata, mana tupayachikuq runakunaq tiyasqankuta mana kasuspa.
Chay empresan willakamun imakunas mana allinchu kanman chayta, ichaqa manan rimarinkuchu chay pueblos aislados nisqa manatupayusqa runakunamanta. Chaytan reqserichimun Survival nisqa wayqekuna.
Hidrocarburos nisqamanta.- “Políticas Energéticas y Amazonía ¿Qué nos espera?” nisqa rimanakuymanta yachaqkunan llakirisqa nimunku manan allinchu chay yauraq qosñi, gas nisqata gobiernoq hawa suyukunaman apayta yuyayuqanqa, aswanmi llaqtanchisparaq aypachimunan nispa.
Redd nisqamanta.- Qayna iskaychunka tawayoq p’hunchay marzo killatan Sociedad Peruana de Derecho Ambiental (SPDA) wayqekunan rikuchimunku “REDD en el Perú: Consideraciones Juridicas para su implementacion” nisqa qelqatamait’uta, Jose Luis Capello hinallatq Milagros Sandoval, paykunaq qelqarimusqanta.
Chay qelqan qawarichimun, ima qelqakunawansi qollochisunman yunqapi mallki kunpaykunata hinallataq millay qosñikunata ima.
Oxapampa chiqasmanta.- Oxapampa Pasco llaqtapis mayu aparapun Villa America sutiyoq llaqtachata, Palcazú chiqaspi, saqeyuntaq kinsachunka iskainiyoq taitamamakunata wawakunantinta mana imayoqta, hinallataq sasachaykun pusaq chunka tawayuq wayqekunata.
Bagua nisqamanta.- Awajun runakuna humalliq wayqe, Jesús Manases, paymi nimun, kay killa tukuypaqsi tukuyapunqaku Curva del Diablo nisqapi qayna pisqa p’unchay junio killata tukuy imakuna karqan chay taqweriykuna.
Manases wayqen llanqarishan Mari Carmen Gomez panawan paikunan juñushanku tukuy willakuykunata, chay gobiernoq churamusqan t’aqweriq comision nisqas mana llapantachu churamunku, qayna chunqa iskayniyoq enero killapi hayhuayamusqanku qelqapiqa.
Pachaq pusaqchunka tawayuq lote yupaimanta.- Yaqa waranqa runakunan qayna iskaichunka kinsayoq p’unchay marzo killata, manan munaykuchu chay PeruPetro nisqa empresaq petroleo qawarimusqanta nispa.
Chay sayariymi aparikuran, San José de Sisa, plasapi juñunayukuspanku soqtachunqa kuraq oraganizacionkunamanta wayqekuna. Paykunan kutichiranku imaraikuchus chay empresa waquichiran willakuykunata aqay municipalidad wasipi.
Chay sayariypin nimunku mana munaykuchu chay petroeo maskaq empresakunata, Narajos hap’iy Rioja llaqtamanta Puerto Rico hap’ìy Picota llaqtakama.
Huallaga nisqamanta.- Sinchi paraysi Huallaga mayuta yaparanpun, chay raykun challwakuna wañurayun. Chaymi chay huallaga mayuq apamusqan rikhuriyun ashqa wañusqa challwakuna.
Justicia nisqamanta.- Isqon wata hunt’a juiciopi puriq aqay Mayoc hinallataq Daza San Mateo de Huanchor nisqapi wayqekunan chayraq uyarinqaku “sentencia judicial” nisqata, delitos ambientales qellechaykunamanta juchachasqa Mineria Lisandro Proaño S.A. empresapaq.
Kay chunka suqtayoq p’unchay abrill killan qanqa huq hatun suyasqa p’unchay pobre waqcha comunmerokunapaq, chaypin Margarita Pérez Anchiraico pana, kejakuyta churakamaurqan. Chay raykun Matucana llaqamanta Juez Mixto kamachimun chunka suqtayoq p’unchay abril killata ñawincahuchun chay sentencia nispa.
Afroperuanos nisqa wayqekunamanta.- Monica Carrillo, aqay Centro de Estudios y Promoción Afroperuanos (LUNDU) nisqa humalliq panan llakisqa willakamun imaraykuchus qelqamayt’upi willakuykuna, radiokunapi televisionpi ima, sinchita cheqnekuyta t’utuchimunku chay África suyumanta paqariq huq hina riqchayniyoq wayqepanakunapaq.
Malqui chaqllakunamanta.- Delitos Ambientales nisqamanta Fisalian qechuramun haqay empresa Proyecct World Green Perú nisqaq mallki cuchusqankunata, chaypaqmi willarikamuranku “Puerto Azul” ayllumanta wayqekuna Padre Abad hap’iypi, Ucayali llaqtapi.


text:
Wamp'artupuykama
Wamp'artupuykama nisqaqa (kastilla simipi: trigonometría, grigu simimanta tpιYwvo [trigōno] "kimsa-k'uchu" + uetpov [metron] "tupu") kimsak'uchu (wamp'ar) nisqakunamanta yachayninmi. Chaywanmi chhukakunata huk tupusqa chhukakunamanta huchhanchik.
Wamp'artupuykama paqtachikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsak'uchu ABC nisqaqa C chhukapi chiqan kimsak'uchum; paywanmi sut'ichasunchik nisqa chhukap paqtachinkuna Chimpamanyaypurachi, Qatiq manyaypurachi, Manyakupurachi, A k'utmuwan ninakuq, muyup chawpinpi kaq.
- Chimpamanyaypurachi icha Sinu (sinus - sin) nisqaqa chimpa manyaku (katitu) a rakisqa kinray manyawan (hipotenusawan) c,
- Qatiq manyaypurachi icha Kusinu (cosinus - cos) nisqaqa qaylla manyaku b rakisqa kinray manyawan c,
- Manyakupurachi icha Tanqinti (tangens - tan) nisqaqa chimpa manyaku a rakisqa qaylla manyaku b,


text:
Yuri Gagarin
Yuri Alekséyevich Gagarin sutiyuq runaqa (rusya simipi: Юpий AлekceeBич ГarapиH)(* 9 ñiqin pawqar waray killapi 1934 watapi paqarisqa Klúshino, Smolenskpas Óblast llaqtapi - 27 ñiqin pawqar waray killapi 1968 watapi wañusqa Novosyolovo, Vladimirpas Óblast llaqtapi) huk Rusyap mama llaqtayuq Phawaq awqaq suyu runam karqan.
Tayta: Alexey Ivanovich Gagarin; Mama: Anna Timofeyevna Gagarina.
Warmi: Valentina Goryacheva
Yachay wasi:
Alma mater: Yachay suntur.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yuri Gagarin.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuri Gagarin.
- El primer hombre en el espacio
- El increíble viaje de Yuri Gagarin


text:
Sirk'a iskuyay
Sirk'a iskuyay (Atherosclerosis) nisqaqa mana qatiqlla unquymi, tawna sirk'akunap pirqanpi wira, chaymantataq isku rumi paqarimuptinqa.
Paqarichiq unquykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Llasaq yawar: sirk'ap ukhu qaranta p'akichiq;
- Wirasapa yawar: yawarpi nisyu LDL, mana aypaq HDL;
- Sayri pitay: nikutina nisqaqa sirk'ap pirqanta millaychan;
- Misk'i unquy;
- Kurku kallpanchay muchuy (runa mana kuyuptinqa);
- Wirakaray;
- Qhari hormonu (Testosteron); warmi hormonu amachanmi, chayrayku aswan payallam warmikuna unqurin.


text:
Tiksimuyu (Tiksi muyu), Qusqupi Tiqsimuyu (QSHKS qillqaypi teqsi muyu, teqse muyu) icha Allpa pacha nisqaqa (Latin simipi: Terra, grigu simipi: Γn [gī], kastilla simipi: Tierra) intimanta kimsa karu kaq puriq quyllurmi inti llikapi. Ñuqanchikpa, runakunap planitanchikmi. Kaypiqa kawsanchik. Chayraykum kay pacha nispa ninchikpas.
Tiksi muyup rakinkunaqa allpa pacha, yaku pacha, wayra pacham ima. Tukuy kawsaqnintinkunatataq kawsay pacha ninchikmi.
Hawa t'inkikunaEditar
Última modificación el 10 mar 2013, a las 13:16
Pukyumanta willaypi pantasqa:
unanchacham kachkan, ichataq manam
unanchachachu


text:
Hudyu iñiy
Hudyu iñiy icha Yudayismu nisqaqa hudyukunap, israyil runa llaqtap iñiyninmi.
Hudyukunaqa huklla dyuspi iñinmi.
Hudyu iñiymantaqa iwriyu simipi qillqasqa Tanah [תנ"ך] (rakikuna: Tora [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna"), Talmud [תלמוד] "yachachiy" nisqa liwrukunam willakun. Kaymi hudyukunap huk hatun ñawpa iñiq runankuna:
- Awraham
- Isaak
- Jakub ("Challi"; Israyil, "Dyuswan maqanakuq"), hudyukunap ñawpa yayan
- Moshe (Moises), Israyil runallaqtata Ihiptumanta pusaq, payninta Dyusqa chunkantinta kamachirqan Sinay urqupi
- hukkunapas
Hudyukunap willka qillqankunaqa kristiyanukunap Dyuspa Simin Qillqanpi Ñawpa Rimanakuymi.


text:
Fortaleza (Ceará)
Fortaleza (purtuyis simipi: Fortaleza de Nossa Senhora de Assunção) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 3 ñiqin ayriway killapi 1726 watapi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Salvador 2 447 409 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
- Universidade da Frotaleza
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fortaleza (Ceará).
- Página oficial del gobierno municipal
- Ceara ciudades
- Fortaleza


text:
Louis Pasteur
Louis Pasteur sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1822 paqarisqa Dole llaqtapi, Ransiyapi - † 28 ñiqin tarpuy killapi 1895 wañusqa Villeneuve-L'Etang llaqtapi Paris ñiqpi) huk phransis chaqllisinchi, hampi yachaqsi karqan.
Arpaysapa ruraykuspas unquchiq añakikunamantas k'uskiykurqan. Upyanata mikhunata quñichispa chaypi unquchiqkunata wañuchispa pastirisasyun nisqatas kamarqan.
Tayta: Jean Pasteur ; Mama: Marie Laurent.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Medalla Rumford (Royal Society)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Louis Pasteur.


text:
Tibet
Tibet, P'ut' (Tibet simipi: Bod) icha Phuig (Lhasa Tibet rimaypi: Poig) nisqaqa chawpi Asyapi huk mana qispi mama llaqtam, Chunwa mama llaqtaman kapuq.
1236 watakama Tibet qispi qhapaq llaqta karqaptin, Mungul-Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwa mama llaqtamanta wachuriq kaspapas kikin qhapaq suyu kakurqan (Ñilluwan qhapaq llaqta - T'a Ñilluwan?; han simipi: 大元 Dhah Qiuan, Wade–Gilespi: Ta Yüan, phinyimpi: Da Yuan).
1951 Chunwa Runallaqta Republikamanta awqaqkuna atirqan. Chaymantapacham Chunwaman kapuchkan. Chunwa kamachiqkuna Tibet Awtunumu Suyutam kamarirqan.
- 1 228 400 km²
- 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
- Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
- Han simi (tukri simi)