text: 1Chaypitam ricapurü jana pachapita juc ángel uranpayämugta. Payga aywayämunag mana ushayniynag ruyi pözupa llävin aptasham. Jinamanmi alisca jatun cadenan aptasha. 2Chaura angelga, jatuncaray culebra ningantam charicurun. Chayga canag Asyagmi. Chaytam angelga watarun chay cadenawan waranga watapag. 3Jinarcurmi chay Asyagtaga mana ushayniynag ruyi pözuman jitayurun. Chaypitam puncunta shumag wichrgarcur llavërun, chay waranga watantin lapan nacionchru runacunata mana masta casquinwan pantacächinanpag. Chaypita chay waranga wata nä ayparamuptinga mana alä unaymi cachrarisha canga. 4Chaypitaga ricapurü juchacunata taripänanpag mandashacunatam trönucunachru tayarcayagta. Paycunaga capäcunag chay mogosha runacunapa almancunam. Paycunata mogopäcusha caycunapitam: Dios munangannuy cawapäcunganpitam, chay manchacuypa animalta, jinaman chay animal nirayagta runacuna rurapäcunganpa naupanman mana gongorpacurcanganpitam, nätan maquinchrüsi ni urcunchrüsi mana unanchächicurcanganpitam. Jinarcurmi paycunaga Cristowan cawacarcamur mandapäcunag waranga watantin. 5Chayga cayan naupacag cawacämuymi. Nätan waquin wanushacunaga manaran cawacapäcamusharagchu, chay waranga wata pasangancama. 6Chaura cushisham capäcunga Diospa raquishan chay naupa cawacämugcunaga. Paycunaga nina wayiman manam yaycapäcungachu, chay nina wayiman yaycuytam ‘Guepacag wanuy’ ninchi. Antis paycunaga capäcunga Tayta Diospa, jinaman Cristopa sacerdötincunam. Chaymi pay mandaptinga mandayta yanapapäcunga waranga watantin. 7Chaura nä chay waranga wata ayparamuptinga, Asyagga cachrarisham canga chay wichrgarayanganpita. 8Jinarcurmi yargorurga casquinwan pantacächinga cay pachachru maychru chaychru cayag runacunatas, jinaman Gog ningantawan Magog naciontas. Chaypitam gotunga guërrapag chay jatun gochra manyanchru agoysha chicata. 9Chauraga cay pachapa jegapäcunag alisca maluy malurmi. Jinarcurmi Diospa runancuna jäturarcayangantawan, Diospa cuyashan marcataga limpu muyurärin. Jinarcurmi jana pachapita nina ishquircamur ruparun chay muyurarcayagcunataga lapalanta. 10Nätan chay casquinwan pantacächig Asyagtaga jitarpurun azufriwan rupayag nina wayimanmi. Chaychrümi cayänag animalsi, Asyagpa willacugninsi. Chaychrümi cunchuchisha capäcunga pagas junag, chaynuyla imaycamas. 11Chauraga ricapurü juc jatun trönutam allanyagta, jinamanmi chay trönuchru tayayagnintas. Chaypitam paypa naupanpitaga cay pachas, jana pachas pasay shumag illacarärin. Chaura manam mastaga ricapushachu cä. 12Chaypita ricapurütan wanushacunata acraytas, acapatas Diospa naupanchru shayarcayagta. Jinarcurmi quichracarun Diospa imaycamas cawag runancunapa jutincuna isquirbiyarag libru, chaychru jutin cangantas u mana cangantas musyananpag. Chaypitas quichracaruntan juc librucunas. Chaura chay wanushacunataga tariparun imas rurapäcungantam chay librucunachru isquirbirayangannuy. 13Chaura jatun gochrasi cutirachinmi chaychru wanushacunata. Chaynuymi cutirachin wanuysi, jinaman panteoncunas lapan wanushacunata, chay runacunatas jucpacamam juchanta tariparun alitas u lutantas rurapäcunganta. 14Chaypitam wanuyman aywachicug Asyagga nina wayiman jitayucarun. Chauraga panteoncunas illacarunmi. Chaynuypam wanuyga illacarun. Chay nina wayiman yaycuyga cayan chay ‘Guepacag wanuy’ ninganmi. 15Chaymanmi jitayarärin Diospa chay imaycamas cawag runancunapa jutin isquirbirayag libruchru, jutin mana isquirbishacunataga.


c: text/html

text: 1Paykuna sacerdotesniy Noqapaj t'aqasqa kanankupaj kayta ruwanki: Ajllay uj torillota, iskay sumachaj corderostawan mana iman imanasqasta. 2Chantaqa mana levadurayoj t'antata, mana levadurayoj tortillastawan ruwanki aceitewan. Wakintataj patallanmanta aceitewan jawerqonki. Chaytaqa ruwanki trigo jak'oj yuraj ñut'itunmanta. 3Chaymantaqa chay t'antasta juch'uy canastaman churaykuspa, apanki jaywamunaykipaj torillotawan, chay iskay corderostawan khuskata. 4Chaymantaj pusanki Aaronta, churisnintawan Dioswan Tinkukuna Toldo punku, chaynejman, chaypitaj paykunata yakuwan mayllanki. 5Chantá Aaronta p'achallichinki, ñawpajta jatun puka p'achawan, patanmantaj efod mantata, patanmantaj efodta, chaypa patanmantaj pecherata. Chaymantataj efodpa kantusnimpi ruwasqa chumpiswan chumpiykuchinki. 6Chaymantataj umanman mana ninriyoj chhoqo ch'uluta churanki, chaypa patanmantaj sacerdote kasqanta rejsichej lliphipej pilluta. 7Chaymantataj jawina aceitewan umanman jich'aykuspa, payta jawiykunki sacerdote kanampaj. 8Chaymantaqa churisnintañataj wajyaspa, p'achallichinki, ima p'achastachus ruwacherqayki, chaykunawan. 9Chaymantá Aaronta chumpichinki, jinallataj churisnintapis, jinaspataj churaranki chay ch'ulusta sapa ujninkuman. Ajinamanta qanqa paykunata wiñaypaj sacerdotesniy kanankupaj t'aqapuwanki. 10Chaymantaqa torillota aysanki Dioswan Tinkukuna Toldoj ñawpaqenman. Chaypitaj Aarón, churisninwan chay torilloj umanman makisninkuta churachunku. 11Chaymantataj chay torillota ñak'anki Dioswan Tinkukuna Toldo punkupi Tata Diospa ñawpaqempi. 12Chay yawarman dedoykita chhapurispa, altarpi wajrasnin jina ruwasqasta jawiray. Chay puchojwantaj tukuyninwan altar urata ch'ajchorqoy. 13Chaymantaqa ch'unchulasmanta wirachay; jinaspataj chay wirata, k'iwichantawan, lurunisnintawan wirantinta altar patapi q'olachiy. 14Aychanta, qarantawan, wanusninta imaqa ruphachinki jaramanta jawapi; chayqa jucharayku q'olachina. 15Chaymantaqa chay iskaynin corderosmanta ujninta aysanki; chantá Aarón, churisnin ima makisninkuta uman pataman churachunku. 16Chay corderota ñak'aspa, yawarninwan ch'ajchorqoy altarpa patanta, muyuynintinta ima. 17Chantá chhikan chhikanta aychasninta khuchuranki. Wijsampi ch'unchulastawan, piernasnintawan mayllaranki. Chaykunata, umantawan khuska aychasnin pataman churanki. 18Jinaytawantaj, tukuynin aychasninta altar patapi q'olachinki ima munay q'apashajta Tata Diospa munasqanman jina; chayqa ninapi q'olachisqa Tata Diosman uj jaywana. 19Chaymantaqa chay ujnin corderoj umanmanñataj Aaronwan, churisninwan makisninkuta churachunku. 20Qantaj chay corderota ñak'anki, uj chhika yawarninwantaj Aaronpa paña ninrin uraman jawiykunki. Churisninmampis jawiykullaytaj paña ninrisnin uraman, jinallataj paña makisninkoj machu dedosninkuman, paña chakisninkoj machu dedosninkuman. Chay puchoj yawarwantaj altar patanta, tukuy muyuynintawan ch'ajchorqonki. 21Altar patapi kaj yawarwan, jawina kaj aceitepiwan uj chhikawan Aaronpa p'achasninman ch'ajchuriy, jinallataj churisnimpa p'achasninmampis. Ajinamanta Aaronqa, churisnin ima Diospaj t'aqasqa kanqanku, jinallataj p'achasninkupis. 22Chaymantataj jap'iy corderoj wiranta, chupanta, ch'unchulasninmanta wiranta, k'iwichanta, iskaynin lurunisninta, chaymanta wirasnintawan, chantaqa paña piernantawan; chay corderoqa Diospaj sacerdotesta t'aqanapaj kanqa. 23Jinaytawantaj uj jatun t'antata oqharinki, aceitewan ruwasqa t'antatawan, uj muyu tortillata aceitewan jawisqata, mayqenchus Tata Diospa ñawpaqempi mana levadurayoj t'anta canastitapi kashan, chayta. 24Chay tukuyninta Aaronman jaywanki, jinallataj churisninmampis, chaytataj paykuna Tata Diospa ñawpaqempi ikhaspa jaywanqanku. 25Makinkumanta oqhariytawantaj, chay t'antasta altarpi q'olachiy cordero wañuchisqa q'olachinawan khuska, Tata Diospa ñawpaqempi sumajta q'aparishajta. Chay ofrendaqa Tata Diospaj q'olachisqapuni kanqa. 26Aaronqa Diospaj t'aqasqa kanampaj, chay corderoj pechonta ikhasqa ofrendata Tata Diospa ñawpaqempi jaywanki. Chaytaj qampaj kanqa. 27Aarón, churisninwan Diospaj t'aqasqa karqanku, chay corderoj ikhasqa ofrenda pechonta, piernantawan t'aqanki. 28Chay t'asqasqataj kallanqapuni Aaronpaj, churisnimpajwan israelitasmanta wiñaypaj. Israelitas allinyakuy jaywanata jaywaspa, chay t'aqasqata Tata Diosman qonanku tiyan. 29Aaronpa sacerdote p'achasnenqa qhepakonqa, aswan qhepaman churisninmanta kajkuna churakunankupaj, chay p'achasta churakuspa aceitewan jawichikunankupaj, jinallataj Diospaj t'aqasqa kanankupaj. 30Aarón wañupojtin, mayqen churimpis cuentanmanta sacerdote jina sayajqa, Dioswan Tinkukuna Toldoman yaykuspa sacerdotej ruwanasninta ruwanampaj, Diospaj t'aqasqa cheqapi qanchis p'unchayta chay p'achasta churakonqa. 31Chaypaj wakichisqa kaj corderoj aychanta kankanki Diospaj T'aqasqa Cheqapi. 32Chaymantataj Aaronwan, churisninwan chay aychata mikhonqanku, juch'uy canastapi kashan, chay t'antatawan, Dioswan Tinkukuna Toldo punkupi. 33Paykuna chay aychata mikhonqanku, juchankoj cuentanmanta jaywasqa karqa sacerdotepaj t'aqasqa kashajtinku, chayta. Waj runasqa mana chayta mikhuyta atinkuchu, Diospaj t'aqasqa kasqanrayku. 34Sichus q'ayantimpaj chay aychawan, t'antaswan ima puchunman chayqa, ninapi ruphachinki ama pipis mikhunampaj, imaraykuchus chayqa Diospaj t'aqasqamin. 35Ajinata qanqa Aaronpaj ruwanki, churisnimpajwan imaynatachus Noqa kamachisqasuyman jina. Chay tukuy imasta qanchis p'unchayta ruwanki. 36Chaymantaqa sapa p'unchay Diosman jaywanki uj torillota juchaj cuentanmanta. Altarta sumajta llimphuchanki; chay patapitaj uj uywa wañuchisqa q'olachinata jaywanki juchasrayku; aceitewantaj jawiykunki Diospaj t'aqasqa kanampaj. 37Qanchis p'unchay junt'ata altar patapi uywa wañuchisqa q'olachinasta jaywanki altarrayku. Ajinamanta Diospaj t'aqasqa kanqa. Chay altartaj may santo kanqa. Imallapis chay altarman chayaykojqa Diosllapaj t'aqasqa kanqa. 38Kayta jaywanki sapa p'unchay mana qonqaspa altar patapi: Iskay corderosta uj watayojtakama. 39Ujnin kajta tutamanta jaywanki, ujnin kajtataj ch'isiyaykuyta. 40Chantapis, ñawpaj kaj corderowanqa jaywallankitaj iskay kilo trigo jak'oj yuraj ñut'itunta, uj litro olivo aceitewan chajrusqata. Chaymantaj ch'ajchuykunki uj litro ofrenda vinowan. 41Kikillantataj chay ujnin kaj corderotapis ch'isiyaykuyta jaywanki tutamanta jina, jak'uwan, vinowan ima. Sumaj q'apashaj ofrendata Tata Diospa munananta q'olachinki. 42Chay q'olachisqa ofrendaqa ñawpaqeypi Noqaman jaywasqapuni kanqa tukuy runaspa miraynimpi wiñaypaj, Dioswan Tinkukuna Toldo punkupi, maypichus tinkukusunchej parlasunaypaj, chaypi. 43Chaypipis tantakullasajtaj israelitaswan. Chay cheqataj, chaypi jatun kayniypa k'anchaynin kasqanrayku Noqallapaj t'aqasqa kanqa. 44Noqapaj t'aqasaj chay Tinkukuna Toldota, altarta ima. Chaymantaqa t'aqallasajtaj Aaronta, churisnintawan, paykuna sacerdotesniy kanankupaj. 45Israelitas ukhupi Noqa tiyakusaj, Diosninkutaj kasaj. 46Ajinamanta yachanqanku Noqa Señorninku Tata Dios kasqayta, pichus paykunata Egiptomanta orqhomorqa paykunaj chawpinkupi kanaypaj, chay. Noqamin kani Señorninku Tata Diosqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Chaskiychis pisi iñiyniyoq runata, ichaqa ima iskayrayanamantapas ama paywan churanakuspa. 2Wakinmi tukuy imapas mikhunalla kasqanta creenku, wakintaq pisi iñiyniyoq kaspa aychata mana mikhunkuchu. 3Chay hinaqa, tukuy imapas mikhuqqa ama pisichachunchu aychata mana mikhuq runataqa. Amataq aychata mana mikhuqpas tukuy imaymana mikhuqtaqa huchachachunchu, paytapas Diosqa chaskinmi. 4¿Pitaq qanqa kanki hukpa kamachinta huchachanaykipaqri? Patronninmi niyta atin allin kasqantapas, mana allin kasqantapas, ichaqa Señor Jesucriston atiyniyoq allinta sayachinanpaq, chaymi kamachiqa allinta sayanqa. 5Wakinmi huk p'unchayta allinpaq hap'in hukkaq p'unchaymantaqa, wakintaq llapa p'unchaykunatapas kaqkamapaq hap'in. Sapanka kikinpa yuyaykusqanta sut'ita entiendespa ruwachun. 6P'unchayta waqaychaqqa, Señorta hatunchananpaqmi waqaychan, [p'unchayta mana waqaychaqpas Señorta hatunchananpaqmi mana waqaychanchu]. Aychata mikhuqpas Señorta hatunchananpaqmi mikhun Diosman graciasta qospa, aychata mana mikhuqpas Señorta hatunchananpaqmi mana mikhunchu Diosman graciasta qospa. 7Manan mayqenninchispas kikillanchispaqchu kawsashanchis, manallataqmi kikillanchispaqchu wañunchispas. 8Kawsanchischus chayqa Señorpaqmi kawsashanchis, wañupunchischus chaypas Señorpaqmi wañupunchis. Chay hinaqa, kawsaspapas wañuspapas Señorpan kanchis. 9Chaypaqmi Cristoqa wañurqan, hinaspa kawsarimpurqan, wañusqakunaqpas kawsaqkunaqpas Señornin kananpaq. 10Qanri, ¿imanaqtintaq wawqeykita huchachanki? Qanpas, ¿imanaqtintaq wawqeykita pisichanki? Llapallanchismi Diospa ñawpaqenman asuykusun juzgasqa kananchispaq. 11Qelqasqan kashan: “Señor Diosqa ninmi, ñoqaqa kawsashanin, ñoqamanmi llapa qonqorikamuwanqaku, ñoqatan llapa runa yupaychawanqaku”, nispa. 12Chay hinaqa, sapankanchismi kikinchismanta Diosman cuentata qosun. 13Chayrayku, amaña hukkuna hukkunawan huchachanakusunchu, aswanpas khaynata yuyaykukuychis: Ama iñiqmasita imapipas misk'achiyta, nitaq urmachiyta. 14Ñoqaqa Señor Jesuspi iñiq kaspaymi cheqaqtapuni yachani ima mikhunapas kikillanmantaqa mana qhelli kasqanta, ichaqa pichus chay mikhunata qhellipaq yuyan chayqa, paypaqqa qhellin. 15Qanpa mikhusqayki hawachus iñiqmasiyki llakisqa kashan chayqa, manan munakuyman hinañachu purishanki. Ama pitapas imatachus mikhusqaykiwanqa urmachiychu, paypaqwanmi Cristoqa wañurqan. 16Amayá allinpaq hap'isqaykichistaqa mana allinpaq qhawachiychischu. 17Diospa qhapaqsuyunqa manan mikhunachu, manan ukyanachu, aswanpas Santo Espirituq yanapasqan chanin-kaymi, thak-kaymi, kusisqa kawsaymi. 18Chay hinapi Cristota serviqqa Diostan kusichin, runakunaq allinpaq qhawasqantaqmi kanpas. 19Chay hinaqa, hukkunaq thak-kaypi kawsanankupaq llank'asun, iñiq-masinchiskunawan wiñachinakunanchispaq kallpachakusun. 20Diospa ruwasqantaqa ama mikhusqayki hawa waqllichiychu. Ima mikhunapas manan qhellichu, ichaqa manan allinchu mikhusqaykiwan hukkunata huchallichiyniykiqa. 21Aswan allinmi aychata mana mikhuypas, vinota mana ukyaypas, ima hayk'ata mana ruwaypas iñiqmasita ama misk'achinapaq. 22Chaykunapi creesqaykitaqa Diosman willaspa sonqollaykipi hap'iy. Kusisamiyoqmi kanki allinpaq hap'isqaykita ruwashaqtiyki concienciayki mana huchachasunkichu chayqa. 23Pipas iskayrayaspa mikhuqmi ichaqa huchallikun, mana iñispa mikhusqanrayku. Tukuy imapas mana iñiywan ruwayqa huchan.


text: 1Cha yaha̱ cha catyi̱ ra Jesús tuhun ihya, ta quita̱ ra Galilea cuan, ta cuahan ra ityi Judea cha nyaá inga chiyo yuvi cahnu Jordán, ityi nu caña ñanyii. 2Cuaha ñáyɨvɨ chinyico̱n chi ra, ta yucuan sanduvaha̱ ra chi ñu cuhvi̱. 3Tyicuan ta suhva ra fariseo catuhva̱ ra chi ra Jesús, vatyi cacuñí ra nducu ra cuhva tyaa ra cuatyi sɨquɨ ra. Ta candaca̱ tuhun ra chi ra ta catyí ra: ―¿Atu vaha cha sandoo rayɨɨ chi ñasɨhɨ ra cha cuenda ñáá ri tɨsɨhɨ luhlu chaha̱ ña chi ra? 4Ta nacaha̱n ra ta catyí ra: ―¿Atu ta sacuaha ca nyoho nu tutu Nyoo nu catyí chi vatyi ra cha savaha̱ chi ndo nya quɨvɨ xihna ri, savaha̱ ra rayɨɨ ta ñaha sɨhɨ? 5Ta catyí tucu chi tyehe caa: “Tahán chi sandoo rayɨɨ chi sutu ra ta chi sɨhɨ ra, ta ndu ɨɨn ri ra chihin ñasɨhɨ ra. Ta chichi cha nɨnduvi ñu, cucuvi ñu tari cha noo ri ñáyɨvɨ.” 6Yucuan chaha, ñima ca uvi tahan cuví ñu, soco cha nanduvi̱ ñu noo ri ñáyɨvɨ. Yucuan chaha, cha sandu ɨɨ̱n ri Nyoo ña tahán chi cha sasɨɨn ñáyɨvɨ ―catyí ra. 7Tyicuan ta candaca̱ tuhun ra chi ra Jesús ta cacatyí ra: ―¿Ñáá tuhun cha tyaa̱ ra Moisés vatyi cuví cahnya noo rayɨɨ tutu chihin ñasɨhɨ ra ta sandoo ra chi ña? 8Ta ra Jesús catyí ra chi ra: ―Cha cuenda cha ndavá añima ndo, yucuan chaha, chaha̱ ra Moisés cha sandoo ra ñasɨhɨ ra. Soco quɨvɨ xihna ri ñima tyicuan caa cuvi̱. 9Yuhu catyí chi ndo tyehe caa: Ra cha sandoo̱ ñasɨhɨ, ta ñima cha cuenda cha natuvi̱ ña chihin inga ra, ta tandaha̱ ra chihin inga ñu, chicoo̱ cuatyi ra nuu Nyoo. Ta ra cha tandaha chihin noo ñaha sɨhɨ cha sandoo̱ yɨɨ chi, suri chicoo̱ tucu cuatyi ra cuan ―catyí ra. 10Tyicuan ta ra cachicá noo chihin ra, cacatyí ra chi ra: ―Tatu tyicuan caa tahán chi coo rayɨɨ chihin ñasɨhɨ ra, vaha taxin ca ma tandaha yo. 11Ta ra Jesús catyí ra chi ra: ―Soco ña tandɨhɨ ñáyɨvɨ cuví cutuñi iñi ñu tuhun ihya. Soco ñu cha chaha̱ Nyoo cha cutuñi iñi, ican ñu cua cutuñi iñi. 12Cha ña tandaha ñáyɨvɨ, cuaha ri cuenda cuví. Yɨhɨ́ ñu ña quichi cuví iñi ñu tandaha ñu vatyi ɨɨn caa maa ñu cacu ñu. Ta inga ñu ña quichi cuvi iñi ñu tandaha ñu vatyi cha yaha tava ñáyɨvɨ ñɨɨ ñu. Ta yɨhɨ́ ñu ña tandaha̱ ñu cha cuenda cha cuñí ñu sacuvi ñu tyiño nuu Nyoo, na nducuaha añima cha nyacá ñaha Nyoo. Tandɨhɨ ñu cuví sacuvi tyehe caa, na sacuvi ñu ―catyí ra Jesús. 13Tyicuan ta quichi̱ nyaca ñu suhva ra cuatyaa chi ra Jesús tacuhva na tyiso ra ndaha ra sɨquɨ ndotyin, ta cacan tahvi ra chaha ndotyin. Soco ra cachicá noo chihin ra quichaha̱ cacahan ra chi ñu quichi̱ nyaca chi ndotyin. 14Soco ra Jesús catyí ra: ―Sa̱ña ndo chi ra cuatyaa, na quichi maa ndotyin nu nyaí. Ta ma casɨ ndo. Vatyi ñu nyacá ñaha Nyoo añima, cuví ñu tari ra cuatyaa ihya ―catyí ra. 15Tyicuan ta tyiso̱ ra ndaha ra sɨquɨ ndotyin. Yaha̱ cuan ta cuahan ra. 16Noo ra tyivaa chaha̱n ra chindaca̱ tuhun ra chi ra Jesús ta catyí ra: ―Maestro vaha xaun. ¿Ñáá cha vaha tahán chi sacuvi ta ñihi ñayɨvɨ̱ cha ma naa ca maa coi? 17Ta ra Jesús catyí ra chi ra: ―¿Ñáá tuhun cha catyun tyi vaha yuhu? Noo ri ra vaha iyó ta ican ra cuan cuví Nyoo. [Ta cha catyun tyi vahi, nacotón tyi Nyoo cuvi.] Soco tatu cuñún quɨhvun ñayɨvɨ̱ cha ma naa ca maa, sa̱cuvun tandɨhɨ tuhun cha tachi̱ Nyoo tyi sacuvi yo ―catyí ra chi ra. 18Ta ra tyivaa cuan catyí ra: ―¿Nya cha cuví cuan? Ta ra Jesús catyí ra chi ra: ―Ma cahñun chi ñáyɨvɨ. Ma coo inga ñusɨhɨ chuun. Ma suhun cha chii ñáyɨvɨ. Ma cahun cuendu sɨquɨ ñu. 19Sa̱ha ñáyɨvɨ chi sutun ta chi sɨhun. Ta cu̱ñun chi ñáyɨvɨ, tari cha cuñún chi maun. 20Ta ra tyivaa cuan, catyí ra chi ra: ―Tandɨhɨ tuhun ihya ta quichahí nyata luhli ta nya vityin. ¿Ñáá ca cha cumañí chii? 21Ta ra Jesús catyí ra chi ra: ―Tatu cuñún cuvun noo ra cuɨtɨ nuu Nyoo, cua̱han ta xi̱con cha iyó chuun, ta cu̱hvon chi ñu ndahvi, ta cu̱nyicon chii. Tyicuan ta coo cha tyayɨɨ chuun nya gloria ―catyí ra. 22Soco cuhva cha chiñi̱ ra tyivaa cuan cha caha̱n ra Jesús tyehe caa, cuihya xaan cuanuhu ra vatyi tyayɨɨ xaan ra. 23Tyicuan ta ra Jesús catyí chi ra cachicá noo chihin ra: ―Cha ndicha catyí chi ndo vatyi yɨɨ xaan cuhva ra tyayɨɨ cha cunyaca ñaha Nyoo añima ra. 24Catyí chi ndo inga chaha, vatyi numi ca yaha noo camellu xiyu noo yɨquɨ tɨcu, ta ñima ca noo ra tyayɨɨ ta cuhva ra chi ra cha cunyaca ñaha Nyoo ―catyí ra Jesús. 25Cha cachiñi̱ ra cachicá noo chihin ra tuhun ihya, iyo xaan cacuñi̱ ra, ta quichaha̱ candaca tuhun ra chi ra tahan ra, ta cacatyí ra: ―Tu tyicuan caa, ¿yóó cha cuví cacu vii? 26Tyicuan ta nanyehe̱ ra Jesús nu nyicú ra ta catyí ra: ―Ñáyɨvɨ ma cuvi sacuvi ñu tyehe caa, soco Nyoo cuví sacuvi ra tandɨhɨ. 27Tyicuan ta quichaha̱ catyí ra Pedro chi ra: ―Sutu Mañi yuhu, nyuhu tandɨhɨ maa cha iyó chi ndi sandoo̱ ndi ta nyicón ndi chuun. ¿Ñáá cha cuñihi ndi? ―catyí ra chi ra. 28Ta nacaha̱n ra Jesús ta catyí ra: ―Cha ndicha catyí chi ndo, vatyi quɨvɨ cha cunduchaa tandɨhɨ, yucuan quɨvɨ yuhu Rayɨɨ cha quichi̱ nya gloria cucunyai ta cunyaca ñahi, ta nyoho cha nyicón ndo chii, cunyaa tucu nyoho nu uchi uvi tahan tyayu tyaquɨ. Ta cunyaca ñaha ndo chi ndɨ uchi uvi tahan ityi ñáyɨvɨ Israel. 29Ta tandɨhɨ ndo cha sandoo̱ ndo vehe ndo, o yañi ndo, o cuhva ndo, o sutu ndo, o sɨhɨ ndo, o ñasɨhɨ ndo o sehe ndo, o ñuhú ndo cha catyí yuhu, cunañihi ndo noo cientu ca chaha sɨquɨ cuan, ta cunañihi tucu ndo ñayɨvɨ̱ cha ma naa ca maa coo ndo. 30Cuaha xaan ñu cuahan ityi nuu vityin, ican ñu cuan, cuhun nya nu ndɨhɨ. Ta cuaha xaan ñu cuahan nu ndɨhɨ vityin, ican ñu cuhun ñu ityi nuu.


text: 1Chaymanta kuraj kaj sacerdoteqa Estebanta taporqa: Ajinachu kayqa? nispa. 2Estebantaj kuticherqa: Wawqesníy, tatas ima, uyariwaychej. Tatanchej Abraham Mesopotamiapi kashajtin, manaraj Harán jallp'aman tiyakoj ripushajtin, Jatun Atiyniyoj Diosqa payman nerqa: 3Ripuy kay jallp'aykimanta, aylluyki ukhumantawan, Noqa rikuchisqayki, chay jallp'aman, nispa. 4Ajinamanta Abrahamqa Caldeospa jallp'anta saqespa, Harán jallp'aman tiyakoj riporqa. Tatan wañupusqanmanta qhepamantaj, Diosqa payta pusamorqa kay jallp'aman, maypichus qankuna kunan tiyakushankichej, chayman. 5Diosqa kay jallp'api mana payman herenciata qorqachu ni chaki sarunan chhikallantapis. Chaywampis Diosqa Abrahammampuni kay jallp'ata qonanta nerqa, paypaj kanampaj, wañupojtimpis miraynimpaj qhepakunampaj. Chayta Dios nishajtenqa, manaraj Abrahampataqa wawampis karqarajchu. 6Dios payman nillarqataj: Qampa mirayniykeqa waj karu naciompi wata runas kanqanku. Chaypi runasqa mirayniykita tawa pachaj watasta mayta ñak'arichenqanku. 7Chay ñak'arichej naciontaqa Noqa juchachaspa, castigasaj. Qhepamantaj mirayniykeqa chay nacionmanta llojsimuspa, kay jallp'api yupaychawanqanku, nispa. 8Chantá Diosqa Abrahamwan circuncisión nisqa tratota ruwarqa. Ajinamanta Abrahamqa churin Isaacta circuncidarqa, nacekusqanmanta pusaj p'unchayninman. Isaacpis churin Jacobta circuncidarqa, Jacobpis kikillantataj chunka iskayniyoj aylluspa tatasninkuta circuncidarqa. 9Jacobpa churisnin, ñawpa tatasqa wawqenku Joseta chejnispa, wata runata jina payta venderqanku, Egipto nacionman apasqa kanampaj. Diostajrí Josewan karqa, payta waqaychaspa. 10Diosqa Joseta tukuy ñak'ariyninmanta orqhorqa. Allin ñawiwan qhawananta, yachaytawan ima qorqa Egiptomanta reypa ñawpaqempi, paytaj Joseta churarqa Egiptota kamachinampaj, ajinallatataj wasimpipis kamachinampaj. 11Chaypacha manchay ñak'arina yarqhay karqa Egiptopi, Canaanpi ima; ñawpa tatasninchejpis mikhunata mana tariyta aterqankuchu. 12Jacobtaj Egiptopi trigo kasqanta uyarispa, ñawpa tatasninchejta kacharqa ñawpaj kutipi. 13Iskay kuti risqankupitaj, Joseqa wawqesninman rejsichikorqa. Ajinapi Faraonqa Josejpa ayllusninta rejserqa. 14Chaymanta qhepamantaj Joseqa tatan Jacobta wajyacherqa, tukuy ayllusninwan Egiptoman jampunanta. Tukuyninkupi qanchis chunka phishqayoj karqanku. 15Ajinamanta Jacobqa Egiptoman tiyakoj urayk'orqa, chaypitaj wañuporqa. Paypa qhepantataj churisnin, ñawpa tatasninchej wañupullarqankutaj. 16Unay watasninmantaj paykunaj tullusninkuta aparqanku Sichem nisqa jallp'aman. Chaypitaj chay tullusta p'amparqanku Hamor ayllumanta Abrahampa rantisqan jallp'api. 17Dios imatachus Abrahamman nerqa miraynimpaj ruwananta, chay p'unchay junt'akunampaj qayllamushajtin, israelitasqa Egiptopi manchay ashkhaman mirarqanku. 18Chantá Egiptopi waj rey sayarerqa; payqa mana rejserqachu pichus José kasqanta. 19Chay reytaj ñawpa tatasninchejta chejnispa, manchayta paykunata ñak'aricherqa. Chayrayku kamacherqa israelitasmanta nacej qhari wawasta wijch'umunankuta ama kawsanankupaj. 20Chay tiempollapitaj Moisés nacekorqa, paytaj Diospajqa k'acha wawa karqa. Kinsa killankamataj tatampa wasimpi uywasqa karqa. 21Chantá saqerparisqa kashajtin, Faraonpa ususin tarikuspa, wawanta jina uywakaporqa. 22Ajinamanta Moisesqa yachachisqa karqa Egipto runaspa tukuy yachachiyninkupi. Chayraykutaj may sumaj atiyniyoj karqa parlanapaj, ruwanapaj ima. 23Moisés tawa chunka watayojña kashajtin, sonqon aysarerqa israelita ayllu masisninta waturikamunampaj. 24Chayaspataj, rikorqa uj Egipto llajtayoj runa uj israelitata maqashajta. Moisestaj israelitaman kutikuspa, chay egipcio runata wañurparicherqa. 25Moisesqa yuyarqa israelita wawqesnin umachakunankuta, Dios paynejta chay ñak'ariymanta paykunata orqhonanta. Paykunatajrí chaytaqa mana umachakorqankuchu. 26Q'ayantintaj Moisesqa rikorqa iskay israelitastañataj maqanakushajta. Allinyachiyta munaspa, paykunata nerqa: Qhari masis, qankunaqa wawqes kankichej; imaraykutaj qankunapura maqanakushankichejri? nispa. 27Runa masinta maqajtaj Moisesta tanqarparispa, nerqa: Pitaj qanta churasunki kamachejniyku, juezniykutaj kanaykipaj? 28Kunanqa, noqatañatajchu wañuchiwayta munanki, imaynatachus qayna egipciota wañucherqanki, ajinata? nispa. 29Moisestaj chayta uyarispa, Egiptomanta ayqerikaporqa Madián jallp'aman. Chaypitaj forastero jina kakorqa, iskay qhari wawasniyoj kanankama. 30Tawa chunka watas qhepaman, Moisés ch'impi kashajtin, Sinaí Orqopi nina larwashaj khishkarara ch'awjrapi uj ángel payman rikhurerqa. 31Moisesqa t'ukorqa chayta rikuspa. Imachus kasqanta allinta qhawanampaj qayllaykushaspataj, Diospa parlamusqanta uyarerqa: 32Noqa kani ñawpa tatasniykej Diosnin, Abrahampa Diosnin, Isaacpata, Jacobpata ima, nispa. Moisesqa mancharikuywan kharkatitispa, mana qhawariyllatapis munarqachu. 33Señortaj payta nerqa: Juk'utasniykita lluch'ukuy, imaraykuchus maypichus sayashanki, chayqa Diospaj t'aqasqa cheqa, may santomin. 34Cheqamanta Noqa rikuni Egiptopi israelita wawasniy ñak'arisqankuta, llakiyta ayqosqankuta ima uyarillanitaj. Chayrayku urayk'amuni chaymanta paykunata kacharichinaypaj. Kunanqa jamuy ari, Egiptoman kachasqayki, nispa. 35Kaymin chay Moisesqa, pitachus israelitas qhesachaspa, nerqanku: Pitaj qanta churasorqa kamachejniyku, juezniykutaj kanaykipajri? nispa, chay. Paytamin Dios kacharqa paykunaj kamachejninku, kacharichejninkutaj kanampaj, chay larwashaj khishkarara ch'awjrapi rikhurej angelnejta. 36Moisesqa israelitasta orqhomorqa Egiptomanta milagrosta, señalesta ima ruwaspa Egipto naciompi, Puka Qocha nisqapi, ch'in pampaspi ima tawa chunka watas junt'ata. 37Kaymin chay Moisesqa, pichus israelitasman nerqa: Qankuna ukhullamantataj Dios sayarichenqa uj profetata noqata jina, paytataj uyarinkichej, nispa, chay. 38Israelitas ch'in pampapi kashajtinku, kay Moiseswan angelqa parlasharqa Sinaí Orqopi, tatasninchejwan ima. Kay Moisesllataj Diosmanta jap'erqa kawsay simi nisqasta, noqanchejman qonawanchejpaj. 39Chaywampis ñawpa tatasninchejqa Moisesta mana kasuyta munaspa, payta qhesacharqanku, sonqosninkupitaj Egiptoman kutiripuyta munarqanku. 40Chayraykutaj Aaronman nerqanku: Dioskunata ruwapuwayku ñawpaqeykuta rinankupaj; Egiptomanta orqhomuwarqayku, chay Moisesqa imanakunchus, mana yachaykuchu, nispa. 41Chantá paykunaqa waka uña lantita ruwakorqanku. Uywasta wañuchispataj, chay waka uña ruwasqankuman jaywarqanku, chay ruwasqanku lantej sutimpitaj fiestata ruwaspa, kusikorqanku. 42Chayrayku Diosqa paykunamanta t'aqakuspa, saqerqa patapi kaj ch'askasta yupaychanankuta, imaynatachus profetaspa qhelqasqankupi nin: Israelitas, Noqamanchu uywasta wañuchispa jaywawarqankichej, tawa chunka watasta//ch'in pampapi kashaspa? 43Qankunaqa astawampis Molocpa toldontaraj apaykacharqankichej, Refán nisqa diosniykichejpa ch'askantawan. Chay lantista qankunallataj ruwakorqankichej, chaykunata yupaychanaykichejpaj. Chayrayku nacionniykichejmanta presota apachisqaykichej, Babilonia llajtamantapis aswan karumanraj, nispa. 44Ñawpa tatasninchejpaj karqa Diospa trato ruwasqanmanta Toldo ch'in pampapi, mayqentachus Dios kamacherqa Moisés ruwananta maychus rikusqanman jina, chay. 45Chay toldota ñawpa tatasninchej herenciata jina jap'ikuspa, aswan qhepaman Josuewan aparqanku nacionesmanta qhechusqanku jallp'aman, mayqenkunatachus Dios qharqorqa ñawpa tatasninchejpa ñawpaqenkumanta, chaypitaj karqa Davidpa tiemponkama. 46Davidqa Dioswan allin ñawiwan qhawachikuyta tarispa, Paymanta mañakorqa uj Templota ruwajta saqenanta Jacobpa Diosnimpaj. 47Chantá Salomonqa uj wasita Diospaj sayaricherqa. 48Chaywampis patapi kaj Diosqa mana runaj makisninwan ruwasqa wasipichu tiyakun, imaynatachus profetapis nin: 49Janaj pachaqa kamachina tiyanay, kay pachataj chakisniyta churanay. Ima laya wasitataj ruwapuwankichejri? Chayrí, maynejpitaj samarikusajri? 50Manachu kay tukuy imasta makiy ruwarqa? nin Señorqa. 51Estebanqa nillarqataj: Qankunaqa k'ullukoj runas, mana creej runas, mana uyarikojtaj kankichej. Chayrayku Espíritu Santoj contrampi churanakunkichejpuni, ñawpa tatasniykichej jina. 52Mayqen profetatataj ñawpa tatasniykichej mana qhatiykacharqankuchu ñak'arichinankupaj? Paykunaqa ñawpajmantapacha Cheqan Kaj jamunanta willashajkunata wañuracherqanku. Kunanrí, qankunañataj jap'ichispa, Payta wañucherqankichej. 53Qankunaqa angelesnejta leyta jap'ishaspapis, manapuni kasorqankichejchu, nispa nerqa Estebanqa. 54Jatun juntapi kamachejkunaqa Estebanpa parlasqanta uyarispa, maytapuni sonqosninkupi phiñarikorqanku, kirusninkuta k'arurakunankukama. 55Estebanrí Espíritu Santowan junt'a karqa, janaj pachata qhawarispataj, Diospa jatun kaynimpa k'anchayninta rikorqa; Jesustapis rikullarqataj Diospa pañampi sayashajta. 56Estebantaj nerqa: Qhawariychej, janaj pachata kichasqata rikushani, Runaj Churintataj Diospa pañampi sayashajta, nispa. 57Chantá sinch'ita qhaparispa, ninrisninkuta llup'aykorqanku, tukuyninkutaj ujllata Estebanman correykorqanku. 58Llajtamanta jawaman orqhospataj, rumiswan ch'anqaykorqanku. Chay ch'anqajkunataj p'achasninkuta qhawanampaj saqerqanku uj runa Saulo sutiyojman. 59Chay jinata ch'anqaykushajtinku Estebanqa, Diosmanta mañakuspa, nerqa: Señor Jesusníy, espirituyta jap'ikapuy, nispa. 60Qonqoriykukuspataj, sinch'ita qhaparerqa: Señor, ama paykunata juchachaychu kay ruwasqankumanta, nispa. Chayta niytawantaj, wañuporqa.


text: 1Chalapacü-masïcuna, ama-ari yaćhachicü-tuculcaypi wañupacuyalcaychu, yaćhachicücunaca sumätalä licaycuśha cananchicta yaćhayalcalñá. 2Ñatac lluymá imallaćhüpis mana allinta lulalpuyanchic. Limayninchicćhu ima mana allinllactapis niycücämi ichá sumäpa allincäćhu cayan. Chayurá lluy aychantapis sujitacunmanmá. 3¿Manachun cawallucta uchuy jaquimallawan, may-lädu munaśhanchicmanpis jinantin cawallucta puśhananchic? 4Chaynütacmi barcucta may-chica jatun cayaptinpis, maynu waywa apaycaćhaptinpis manijäca munaśhanman lichin uchuy manijacullanwan. 5Chaynümi shiminchicćhu uchuy allullanchicpis; maynu-maynücunactalämi limälunmanpis. ¿Manachun uchuy nina lataycuśhallanpi munticunactapis mallülunman? 6Cay allunchicpis ninanümi; llapan aychanchicpïta caymi mana allincäwan juntäśha cayan, lluy aychanchicman misminanpä. Nunäpa cawsayninchictam latachin; jinal quiquinpis wiñay nina waläcäwan latächisha cayan. 7Nunaca mansälunmanlämi llapan licchä uywacunactapis, pälïcunactapis, culucunactapis, challwacunactapis. 8Ñatac manamá pï nunapis shiminćhu cä alluntá mansayta atipanchu. Sujitachicuyta mana munä pasa-pasaypinninmari cayan. Shimi puntallanćhütacmi wañuchicü bininuctanuypis uywayan. 9Cay shiminchicćhu allunchicwanmi Duyñunchic Tayta Diosta alawanchicpis, chay allunchicwantacmi Diosninchic quiquintanülla camacuśhan nunancunactapis jalutacunchic. 10Chayurá jucllay shimillapïmi yalamun alawaycuywan jalutacuypis. Cuyaśhá chalapacü-masïcuna, chaynu'a manamá canmanchu. 11¿Jucllay pucyullapïta mishqui yacuwan ćhacćhä yacu yalämunmanchun ampá? 12Chalapacü-masïcuna ¿ïgus lantaca wayülunmanchun asïtunacta, ütac üba lantäpis wayülunmanchun ïgusta? Chaynümá ima pucyupïpis mishqui yacuwan ćhacćhä yacu mana yalunmanchu. 13Má, ¿amcunaćhu yaćhayniyu tantiayniyu cayalcanchun? Chayurá yaćhayninpi mana nunatucul allin lulaycuśhanpa camalaycachichun. 14Ñatac inbidinacuycunallacta lägacuycunallacta śhun'uyquićhu uywayal'a ama alawacuychu nïtac rasuncätapis nïgayaychu. 15Caynu “yaćhaycá” manam Diospïchu, aśhwanpa cay pachallapïmi, aychap munayllanpïmi, supaypa munayllanpïmi. 16Chaynu inbidinacuycuna, lägacuypi wañuyäcunaćhu'a mana allincunällam, pantaycunällam lläwalayalcanpis. 17Tayta Dios yaćhayninta uycuśhan nunam ichá caynu: imapïtapis sumä chuyam, jawcallam caycun, cuyacümi, allin śhun'uyümi, llaquipayniyümi, allincunällactam wayuycun, tantiayninwanmi limacun, cällanmanmi lulaycunpis. 18Mayanpis Diospa jawca cayninćhu cäcunacá, chay allincätam talpunmanpis, allin cawsaycäta cusichananpä.


text: 1Chaymi cay willacuy uyalishanchiccäćhu sumäpa caycunanchic, juc-läduman mana jućhuycaćhayänapä. 2Ñatac anjilcunäwan willacuśhanca rasunpa cayaptin'a, jinaman mana cäsucünincunacta tincüninman mućhuycayächiptin'a, Dios sumä jatun julaycamänanchiccäpi mana imactapis ucuyal'a cay mućhuchicuypi ¿imanuypaćh ayichwan? Cay jatun willacuyta quiquin Duyñunchicmi puntacta willacula. Chay uyalïcunäñatacmi rasun caśhanta tacyalpälichimälanchic. 4Jinaman quiquin Diostacmi tacyalpachila siñalcunawan, milagrucunawan, imaymana payllap lulaynincunawan, chaynütac Chuya Ispiritu munayninmannuy lulaycunacta aypuycuśhanwanpis. 5Cay limaśhanchic śhamü muśhü pachäta manam anjilcunäpa maquinmanchu ćhulaycula. 6Aśhwanpam nunacunap maquinmanlä juc-lädućhu nishancänuy: “¿Imañatan nunaca capäcullá caynüpaña yalpapämänayquipä? ¿Imañatan capäcullá caynüpaña licaycälimänayquipä? 7Anjilcunäpïpis mas mïnus camaśha cayalpis ¡sumä-sumä allinninwan altuman juluycuywanlämi waytaycälichimälanqui! 8¡Lluy lluytam maquïman ćhulaycälimälanqui!” nil. Tayta Dios maquinman lluyta ćhulaycuyaptin'a lluyñaćhari maquillanćhu cayan masqui canan lluy maquinćhu caśhanta manalä licayaptinchicpis. 9Chaynu captinpis, Jesustam ichá licanchic, anjilcunäpi tumpa mïnus ćhulaycuśha caśhanta, wañuycäta apaśhanta, Tayta Diospa llaquipayninwan lluy ya'anchic-laycu ñacaycuśhantapis. Chaymi canan altuman juluycuśha sumä allinninpälä waytaycachisha cayan. 10Lluy imactapis lulaycü uywaycü Tayta Dios Jesusta ñacayman caćhaycuśhanca cällanman tincüllanmanmi. Chaynüpamari Jesus sumä allinnin Allaycü Caminaycücäman licalila achca-achcacta Diosman puśhaycamuptin sumä cayninta ćhasquiycälinanpä. 11Juchannämanña muyuchïcäpis, juchannäña muyücäpis juc taytallapïmi cayanchic. Chaymi Jesus mana pin'acunchu “śhullcá” niyta. 12Isquirbishacunaćhu śhullcan caśhanchicpi cay niyanmari: “Taytáy, śhullcäcunaćhu ampïtam willacuśhä; juntunacuycunaćhüpis taquicunawanmi alawaśhayqui” nil. 13Chaynütacmi ya'anchicnu niyan: “Tayta Diosmanmi ya'a chalapacuśhä” nil. Jinaman niyantacmi: “Cayćhu cayalcá Tayta Dios uycamäśhan chulïcunawanmi” nil. 14Chayurá ya'anchicpis aychayu tulluyu cayaptinchicmi, Jesuspis aychayu tulluyu śhamula wañuyninwan chay wañuycäta maquinćhu cachï Satanaśhcäta mana caśhanman cutichinanpä. 15Caynüpam llapa nuna wañuycäta manchacul ćhänäśha cawsäcunäta julaycamälanchic. 16Rasunpa, manam anjilcunäta yanapaycüchu śhamula, aśhwanpa awquillunchic Abrahampa ya'anchic milaynincunämanmi. 17Chaymi lluy imaćhüpis ya'anchic śhullcancunanülla caycunan cala Diosta sirbïninćhu sumä llaquipayniyu, chalapacuna puydï sasirdüti caycunanpä, malcanpa juchan pampachaycuśha cananpäpis. 18Pay quiquin imaymana ñacay pruybaman ćhulaycuśha cayalmari, pruybaćhu cäcunätapis yanapaycamachwan.


text: 1Kinsa p'unchaymantataq Esterqa reina p'achanwan churaykukuspa reypa kamachikunan wasi ukhu pationman haykurqan. Chaypitaq sayaykurqan reypa tiyasqan wasi ukhu qhawantin, patio qhawarisqa tiyananpin reyqa tiyasharqan. 2Chaymi reina Esterta rikurqospa sumaqta qhawarirqan, hinaspan hap'isqan qori varanta haywarirqan, Estertaq asuykuspa varaq puntanta llamiykurqan. 3Reytaq tapuykurqan: –Reina Ester, ¿iman karqon? Willaway, ¿imatan mañakuyta munanki? Suyuq kuskannintaña mañakuwanki chaypas, qosqaykin, nispa. 4Paytaq kutichirqan: –Allin rikch'akusunki chayqa, valekuykin kunan p'unchay wasiyman Amanpiwan hamunaykita, hatun mikhuytan qanpaq wakichini, nispa. 5Hinan reyqa nirqan: –Kunanpacha Amanta waqyachimuychis reina Esterpa munasqanta ruwanaykupaq, nispa. Chaymi reyqa Amanpiwan reina Esterpa wakichisqan hatun mikhuyman rirqanku. 6Vinota ukyashaspankutaq reyqa Esterta nirqan: –Ima munasqaykita mañakuway, suyuq kuskannintaña mañakuwanki chaypas, qosqaykin, nispa. 7Hinan Esterqa kutichirqan: –Kayllatan mañakuyta munani: 8Qanpa sumaq qhawarisqayki kani, mañakusqaytapas qowayta munanki chayqa, valekuykin paqarin hatun mikhuyman Amanpiwan kutimunaykita. Chaypiña nisqayki imatachus munasqayta, nispa. 9Amanqa chay p'unchay ancha kusisqa sonqoyoqmi lloqsipurqan, ichaqa reypa kamachikunan wasi punkupi Mardoqueota tiyashaqta rikuspanmi sinchita phiñakurqan, payta rikushaspa Mardoqueoq mana sayarisqanmanta mana kuyurisqanmantawan, 10chaywanpas sonqon ukhullapi phiñakuspa upallakurqan. Wasinman haykupuspataq amigonkunata warmin Zerestawan waqyachispa 11paykunaman willarqan tukuy qhapaq kayninmanta, askha churiyoq kasqanmanta, payta hatunchaspa reypa tukuy ruwasqantapas, llapa oficialninkunamanta yuyaychaqninkunamantapas qollana qhawarisqa kasqantawan. 12Nillarqantaq: –Qhawariychis, reina Esterpas kunan p'unchay ñoqallatan waqyachiwan reypaq wakichisqan hatun mikhuyman. Kaqllataq paqarinpas reytawan ñoqallatawan hatun mikhuyman waqyashawanku. 13Ichaqa chay judío runa Mardoqueota reypa kamachikunan wasi punkupi tiyashaqta rikushallasaq chayqa, yanqapaqmi tukuy chaykunaqa kanqa, nispa. 14Hinan warmin Zeresqa llapan amigonkunapas nirqanku: –Seq'onata ruwachimuy iskay chunka iskayniyoq metro sayayniyoqta, hinaspa paqarin tutallamanta reyta valekamunki Mardoqueota seq'ochinanpaq. Ahinapi hatun mikhuyman reypiwan kusisqa haykunki, nispa. Hinan chay yuyaychasqan simikuna Amanman allin rikch'akurqan, chaymi seq'onata ruwachimurqan.


text: 1Re' hin i Pablo, wuch'ihil i Silvano, wuch'ihil Timoteo, noq xnutz'ihb'aaj reje i huuj wili aweh taq i hat aj Tesalónica, i tinimanik taq reh Ajaab'ees Dios, i QaJaaw Jesucristo. 2Neeta naq i ruyeew taq chaaweh i rotob'il, i suq kiil k'uxliis i Ajaab'ees Dios, je' wo' hoq i QaJaaw Jesucristo. 3Hat taq qahermano, chanab'eej taq chi eliik inqat'iosej ree Dios i k'ahchi' taq kaat i ruk'ul chi nqat'iosej ree Dios, ruum k'ahchi' taq areqem chi riij chi korik i nimanik, je' wo' ruk'axariik taq awiib' chawach k'ahchi' wo' taq areqem chi riij chi korik. 4Re' hoj i ruyeew rusuqkiil qak'ux ruq'orariik rib'iral keh i ju'jun ch'uq chi raj nimaneel i Dios chi riij taq i k'ahchi' kaat, ruum q'e' taq hat kuyuul, eh inak'uhtaaj taq chi nayeew taq ak'ux chi nimanik, atoob' ta xa reh reh wach i ti' k'axik, i ixowaal k'ahchi' taq ak'ulum. 5Re' wili ink'uhtanik reh chi re' Dios parub'ehel inq'atwik q'orik, ruum xrilow chi ruk'ul taq cha weh i okik haa' pa runimaal i rajaawriik i Dios. Eh ruum i re', k'ahchi' taq ak'ulum i ti' k'axik yu'naak. 6Je' re' noq re' Dios rub'ehel chuwach chi naa taqe ruye'em pa runimaal ti' k'axik awach kib'anik ti' k'axik taq aweh i hat. 7Eh re' taq i hat, i k'ahchi' taq ak'ulum i ti' k'axik yu'naak, naa ruye'eem taq ahi'liik quuk' i hoj, na' k'oloq ruka'peech i QaJaaw Jesucristo. Re' noq naa ruchaliik pan taxaaj ruch'ihil taqe ruánjel wilik kajaawriik. 8Re' reh pan xaq q'aaq' naa ruchaliik chi kiye'ariik pantojb'al mahk taqe i ma' xkaaj ta kinimam i Dios, eh ma' xkaaj ta kinimam i ak' k'uhb'aal i ruyeew i QaJaaw Jesucristo. 9Re' taqe re' naakiye'ariik pantojb'al mahk chi juneliik, najt naakikutariik reje, reh chi ma' naa ta kilom wach i ruloq'il i rajaawriik i QaJaaw Jesucristo. 10Eh na' k'oloq i QaJaaw Jesucristo pan jinaj q'iij, re' na' ye'aroq ruloq'il kuum taqe i raj nimaneel, noq naa rusahchiik kik'ux taqe aj nimaneel na' kilow wach. Ar wo' taq naa awihiik i hat i xatnimanik taq reh i ruk'uhb'aal i Dios poninaq qaq'orom taq aweh. 11Ruum aj re' eliik k'ahchi'kooj chi tiij taq chawiij, reh chi nee taq ti rutoob'eej, reh chi nee taq i na a'n i xraaj taq awuuk' noq xusik' taq chaawach. Eh chi ruuk' i rajaawriik nenooj eloq wach taq awuuk' chu'nchel i holohik laj na'ojb'al, ruch'ihil i rukamaj taq i na a'n ruuk' taq animaniik. 12Chi je' re', neenye'arik ruloq'il i rub'ihnaal i QaJaaw Jesucristo awuum taq i hat. Eh re' reh nee wo' ruyeew taq aloq'il i hat ruuk' i rotob'il i qaDios, ruuk' i rotob'il i QaJaaw Jesucristo.


text: 1Tayta Diosninchiman yupachicur, sumaj tantiyanacushun. Irmänunchicunapa yarpayninwan yarpayniqui mana tincuptinsi, ama pampaman çhuranacunquichu. Yarpayniqui-janan ama chiquinacunquichu. Chiquinacur, yatayayman pipis çhayan. 2Waquin irmänunchi tarishanta micun. Waquinna Tayta Diosninchi alli ricananta yarpar, ricsish-ricsishllata micun. 3Ricsish-ricsishllata micuptiqui Tayta Diosninchi alli ricashushayquita yarparpis, tarishanta micujcunata pampaman ama çhuranquichu. Tarishayquita micuptiqui Tayta Diosninchi alli ricashushayquita yarparpis, ricsish-ricsishllata micujcunata pampaman ama çhuranquichu. Llapantapis Tayta Diosninchi wamrachacusha. 4Llapanchi Tayta Diosninchipa maquinçhu cawaycanchi. Sumaj tantiyacushun. ¿Juc runapa uywayninta tincupänanchi camacanchuraj? Mana. Quiquin wasiyuj musyan uywaynin alli arushantapis, mana alli arushantapis. Chay-jina Tayta Diosninchipis allita rurananchipaj yanapaycämanchi. Munashanta ruraptinchi, pingayman çhayananchitapis mana camacächingachu. 5Waquin irmänunchi ricsish junajllaçhu jutucar, Tayta Diosninchita alliman çhuran. Waquinna waran-waran jutucan alliman çhurananpaj. Imanuy yarparpis, llapan shungunchiwan Tayta Diosninchita alliman çhurashun. Quiquinchi-pura ama tincupänacushunchu. 6Waquin irmänunchi ricsish junajta acran Tayta Diosninchita alliman çhurananpaj. Tarishan micuyta micun. Llapantapis ruran Tayta Diosninchita alliman çhurashpan: Ima allish micunäpaj tarichimanqui nir. Waquininchi ricsish micuyllata micurpis, micunchi Tayta Diosninchita alliman çhurashpanchi: Ima allish micunäpaj tarichimanqui nir. Ima-imata micurpis, rurarpis, mana llutantachu ruraycanchi. 7Mayganinchipis mana quiquillanchipächu cawanchi. Mana ushyaräcunallanchipächu wañunchi. 8Cawarpis, wañucurpis, Tayta Jesústa alliman çhuranchi. Cawarpis, wañucurpis, Washäcuj Jesúspa maquinçhu cawaycanchi. 9Nuwanchi-raycur Washäcuj Jesús wañuyman çhayasha. Ichanga cawarimusha cawajcunatapis, wañushcunatapis maquinçhu charänanpaj. 10Chaymi llapanchita maquinçhu Tayta Jesús puriycächimaptinchi, ¿imanirtaj irmänucunata waquinta jamurpanqui? ¿Imanirtaj pampaman çhuranqui? Llapanchita ima-imata rurashanchitapis Tayta Diosninchi jurgapämäshunpaj. 11Shiminçhüpis isquirbiraycan: Cawaycaj Tayta Dios caycä. Shimï çharcucanga. Munayniyuj cashäta tantiyacur llapan runa manchapacamar, ñaupäman jungurpacunga. Shiminwan alliman çhuramanga nir. 12Sumaj tantiyacushun. Tayta Diosninchi alli ñawinwan ricamänanchipäpis, juyu ñawinwan ricamänanchipäpis quiquinchi ima-imatapis rurashanchipita canga. Paymi llapan runata imata rurashantapis jurgapanga. 13Chaymi ama tincupänacushunchu. Tincupänacuptinchi, irmänunchicuna micushanchi-janan, upushanchi-janan juchata aparicurunman. Juchata aparicur, Washäcuj Jesústapis wasguirunman. 14Tayta Jesúsman yupachicuptinchi, ima micuypis juchaman mana jançhamanchichu. Waquin micuycuna mana allichu nijcuna quiquillanpita yarpan. Chaymi: Mana allichu niptin, ama micuchishuwanchu. Ama tincupäshuwanpishchu. 15Mana allichu nij irmänucunapa ricay ñawinçhu micur, tincupaj-yupay caycanchi. Mana llaquipäcuj-yupay pampaman çhuraycanchi. Micushanchi-janan pipis Washäcuj Jesústa ama wasguipanmanchu. Payga llapanchita washämänanchi-raycur wañuyman çhayasha. 16Chaymi shungunchi munashanta micur, Tayta Diosninchita pingayman ama çhurashunchu. 17Paypa maquinçhu cawanchi mana ricsish-ricsishllata micushanchipitachu, mana tarishanchita micushanchipitachu. Manchäga shungunchi shungunman tincunman. Paypa shungun munashanta rurashun. Llapanwan alli ricanacur, allilla juyäshun. Cushishalla cawashun. Llapanpäpis Espíritu Santu yanapaycämanchi. 18Washäcuj Jesústa manchapacur alli cawaptinchi, Tayta Diosninchi sumaj cushicun. Runa-masinchipis alli ricamäshun. 19Chaymi irmänunchicunawan imaypis alli ricanacushun. Tayta Diosninchiman sumaj yupachicunanchipaj shacyächinacushun. 20Micuy-janan Tayta Diosninchipa maquinçhu cawajcunata ama mashtacächishunchu. Ima micuypis allitaga allim. Ichanga micushanchi-janan irmänunchicunata mashtacächir, marca-pingayman çhayanchi. 21Chaymi irmänunchi: Cayga jucha nir yarpaptin, ricay ñawinçhu ima aychatapis ama micushuwanchu. Bïnutapis ama upushuwanchu. Achäqui cananpaj imatapis ama rurashuwanchu. 22Mana imananchu nir quiquillayqui yarparanquiman. Tayta Diosninchi llapanchipa shungunchita musyapämanchi. Imata micuptinchisi, Tayta Diosninchi mana juyu ñawinwan ricamäshunchu nir yarpar, shungunchi munashanta micur, upur cawashun. 23¿Allichuraj, manachuraj? nir micurmi ichanga, juchata aparicunchi. Tayta Diosninchipa shungunman tincushanta mana sumaj musyaycar ruraptinchi, imapis jucha.


text: 1Señor Diosniyku, qanmi watan-watan pakakunaykuqa kanki. 2Manaraq orqokunapas rikhurimushaqtin, manaraq teqsimuyuntinpas kashaqtin, qanmi wiñaymanta wiñaykama Diosqa kanki. 3Runatan ñut'u hallp'aman tukuchinki: Ñut'u hallp'aman tukuychis, nispa. 4Qanpaqqa waranqa wataqa chinkaripuq qayna p'unchay hinallan, tutapi huk puñuriy hinallan. 5Runakunatan unu lloqlla hina apanki, paykunataq pasaqpaq puñupunku. Paykunaqa qholla q'achu hinan kanku, 6tutamanta wiñarimuspan t'ikarin, inti haykuytataq naq'espa ch'akipun. 7Phiñakusqaykin tukupushawanku, k'arak phiñakusqaykin manchachishawanku. 8Huchaykutan ñawpaqeykipi rikhurichinki, pakalla huchallikusqaykutan qayllaykipi rikhurichinki. 9K'arak phiñakusqaykiwanmi kawsasqayku p'unchaykunaqa chinkaripushan, kawsasqayku watakunaqa samay hinallan tukukapushan. 10Qanchis chunka watallan kawsayku, kallpasapakunataq pusaq chunkakama chayayku, chaypas, chay watakunapiqa uma nanayllan, sasa kawsayllan. Usqhayllan watakunaqa ripushan, ñoqaykupas chinkaripushaykun. 11¿Pitaq reqsin k'arakllataña phiñakusqaykitari? Qanmi manchakunaykuqa kanki. Phiñakuyniykiqa ancha hatunmi, chayman hinan qanta manchakunayku. 12Kawsasqayku p'unchaykuna allin yupayta yachachiwayku, sonqoykupi yachayniyoq kanaykupaq. 13¡Señor Diosniyku, kutirimuwayku! ¿Hayk'aqkamataq mana usqhamunkichu? ¡Kay kamachiykikunata llakipayaykuwayku! 14Munakuyniykiwan sapa paqar hunt'aykuwayku, chaymi tukuy kawsasqayku p'unchay kusisqa q'ochukusaqku. 15Llakichiwasqaykiku watakunaman hina unay watata kusichiwayku. 16Kamachiykikunamanpas ruwasqaykikunata rikuchiwayku, qhapaq-atiyniykitapas wawaykuman rikuchiy. 17Señor Diosniyku, sumaqta qhawarimuwayku. ¡Llank'asqaykuta allinta sayachiy! ¡Arí, llank'asqaykuta allinta takyachiy!


text: 1Kriyiq masiykuna, qamkunallami yach'ankillapa watukushushayllapaqa mana yanqallachu karan nirmapis. 2Chaynullami yach'ankillapapis, imanumi Filipos pwiblupiqa unayqa kusalata musyar ima qischamaranllapa nirmapis. Chaymanta qamkunaman shamutiypis, wakinnikillapaqa kusalata ch'iqnir qischamaranllapa. Piru chaynumapismi Tayta Dyus kusalata yanapamaranllapa qamkunata paypa shumaq rimayninta yach'achishunayllapapaq. 3Chaqa manami pantar imachu karanta yach'achishurayllapa. Chaynulla manami ima mana allinta yarpur, ingañashuyllapata yarpur imachu yach'achishurayllapa. 4Ashwanmi Dyus nuqakunataqa shumaqta rikar akrar kach'amaranllapa, shumaq rimayninta yach'achikunayllapapaqqa. Chaymi imatapis karanlata rimar ima, manami runakuna alabamananllapata munar imachu yach'achikunillapa. Ashwanmi tukuy ima yarpuyashanchikmatapis allita yach'aq Dyusninchik alabakasha kananpaq yach'achikunillapa. 5Chaqa qamkunami allita yach'ankillapa, manami kusala shumaq imakunata willar alabashurayllapa imachu, imanullapis qillayta qumanaykillapapaq nirqa. Ashwanmi imatapis karanta yach'achishushayllapapaqqa, Dyus uk tistigu yupay allita yach'ayan. 6Chaynulla manami munashachu kanillapa mayqanpis kusa runapaq riqsir alabamananllapataqa qamkuna kar, manaqa ukkuna karmapis. Piru Jesucristupa apustulnin kashayllaparayku, munarqa nishunayllapata kusa runapaq riqsir ima ministishayllapapipis yanapamanaykillapapaq nir. 7Chayta rurachishunayllapamantaqami ashwan kusalata llakipar ima yach'achishurayllapa, imanutaq uk warmimaqa wamritunta kusalata munar kuytan ima chaynu. 8Chaynu kusalata munashushayllaparayku, manami Dyuspa shumaq rimayninta yach'achishunayllapalapaqchu karayllapa, ashwanmi qamkunarayku wanunayllapapaqmapis listu karayllapa. ¡Chiqaptami, qamkunataqa kusalata munashunillapa! 9Kriyiq masiyllapakuna, qamkunami allita yach'ankillapa Dyuspa shumaq rimayninta yach'achishurllapaqa, imanumi tuta, unaqmapis kusalata shachinakur trabajar ima ministishayllapatapis tarir kawsarayllapa nir. Chaynuqami rurarayllapa ama qamkunata ima ministishayllapapaq qillakachishunayllapapaqchu. 10Qamkuna, chaynulla Dyusninchikpismi uk tistigu yupay allita yach'an, imanu qamkuna kriyiqkunawan karqa, Dyus munashannula imatapis karanlata ruraray nir. Chaymi ima mana allinta rurashayki nimaymatapis mana puytinkillapachu. 11Chaynullami yach'ankillapapis, imanumi kusalata kunsular, animachir ima intrachishurayllapa, imanuch'i uk runa wamrankunata intrachin chaynu. 12Chaymi willashurayllapa imuraspis kusa shumaqta kawsanaykillapapaq, imanutaq Dyuspa kaqninkuna kawsan chaynu. Chaqa Dyusmi kusalata llakipar akrashushallapa, kusa llipyalla mantakuyninpina kawsanaykillapapaq. 13Qamkunata Dyuspa shumaq rimayninta yach'achishutiyllapaqa, manami ukmanta yarpur, kayqa runakunapa rimaynin kanqa niraykillapachu. Ashwanmi Dyuspa rimaynin nir, kusa shumaqta yarpur kriyiraykillapa. Chaqa chiqapta Dyuspa shumaq rimaynin kar, yanapashutinllapa kananqa kusa shumaqtana kawsankillapa. Chayraykumi nuqakunaqa imuraspis mana shaykuq, Taytanchik Dyusman payji nir ima mañakunillapa. 14Kriyiq masiykuna, imanutaq qamkunata pwibluykillamanta kaqkuna kusalata qischashuranllapa, chaynulla Judea pwiblukunapi, Jesucristupi kriyir, Dyuspa kaqninkunatapis pasaran. Chaqa paykunatapismi chay pwiblunmanta kaqkunalla kusalata qischaranllapa. 15Paykunallami Amitunchik Jesucristutapis wanuchiranllapa, imanuch'i unay rukunkunapis Dyuspa rimaqninkunata wanuchiranllapa chaynulla. Chaymi paykunalla nuqakunatapis mana munar kusalata qischar qatich'amaranllapa. Chaynu karmi, Dyuswan kayta mana munar, tukuylata ch'iqninllapa ima. 16Chaqa mana Israel kaqkuna washakananllapaq parlanayllapapaqpis, mana dijamanllapachu. Chaynumi waran waran ashwan kusalatana uchakushallapa. Piru paykunataqami Dyusqa kusala saqra manchaypaqta kastigar tukchinanpaqna nisha. 17Kriyiq masiykuna, uk tyimputa mana pullaykillapa kasha karmapismi, shunquyllapapiqa mana qunqashurayllapachu. Chaymi shamur watukushuyllapata kusalata munarayllapa. 18Ashwanmi nuqa Pablumaqa kutir kutir shamur kusalata watukushuyllapata yarpuray. Piru Satanasmi imanullapis arkamaranllapa. 19Chaqa Amitunchik Jesucristo tikrakamutinqami, qamkunarayku kusa shumaq allinpaq riqsikar aligriyashaqllapa paypa naypanpiqa nir kunfyakanillapa. Chayraykumi imanupis kusalata watukushuyllapata munanillapa. 20Chiqaptamiri, qamkunarayku kusa shumaq allinpaq riqsikar, aligriyashaqllapamapis.


text: 1Tata Diosqa Moisesman parlaspa, nerqa: 2Israelitasman niy kay jinata: Sichus mayqen israelitallapis, chayrí qankuna ukhupi tiyakoj forasteropis wawanta Moloc diosman jaywanqa chayqa, paypa llajta masisnenqa rumiswan ch'anqaykuspa, payta wañuchenqanku. 3Noqa chay runaj contrampi kasaj, chinkachisajtaj ayllusnin chawpimanta, tiyakunayta jinallataj santo sutiytapis ch'ichichasqanmanta wawanta Molocman jaywaspa. 4Sichus chay llajtayojkuna chay runata mana wañuchispa, qhawallankuman chay jinata ruwajta chayqa, 5Noqamin sayaykusaj chay runaj contranta, familiampatawan, jinamanta chinkachisaj ayllun ukhumanta, pikunachus qhenchachakorqanku Molocta qhatispa, chaykunatawan. 6Sichus pipis aysirisman, layqasmanwan rinman, chayta ruwaspataj qhenchachakunman chayqa, Noqa paypa contranta sayaykuspa, chinkachisaj ayllun chawpimanta. 7Tukuyniykichej juchamanta t'aqakuspa, may santos kaychej, imaraykuchus Noqamin Señorniykichej Tata Dios kani. 8Kamachisqasniyta kasuspa, junt'aychej. Noqamin Tata Diosqa kani, pichus qankunata Noqapaj t'aqakuykichej, chay. 9Pillapis tatanta, chayrí mamanta maldecejqa wañuchisqa kanan tiyan. Tatanta, chayrí mamanta maldecisqanrayku wañunampajqa paylla juchayoj kanqa. 10Sichus pipis runa masimpa warminwan puñuykapunman chayqa, chay khuchichaj qhari, jinallataj chay warmipis wañuchisqapuni kanqanku. 11Sichus mayqellampis tatanta p'enqaypi rikhurichinman warminwan puñuykapuspa chayqa, chay qhari, jinallataj chay warmipis wañuchisqa kanqanku. Chay wañuyninkumantaqa paykunalla juchayoj kanqanku. 12Sichus pillapis ñojch'anwan puñuykapunman chayqa, iskayninku wañuchisqa kanqanku. Wañuyninkumantaqa paykunalla juchayoj kanqanku, imaraykuchus chayqa jatun millay jucha. 13Sichus uj qhareqa, qhari masinwan puñuykapunman warmiwan jina chayqa, iskayninku wañuchisqa kanqanku, imaraykuchus jatun millay juchata ruwanku. Paykunalla wañuyninkumanta juchayoj kanqanku. 14Sichus uj qhari uj warmiwan mamantinwan casaraykunman chayqa, jatun millay juchata ruwan. Kinsantin kawsashaj ruphachisqa kanqanku, ama qankuna ukhupi chay jina jucha kanampaj. 15Sichus uj qhari ima uywallawampis warmiwan jina ruwanman chayqa, wañuchisqa kanqa; jinallataj chay uywatapis wañuchinkichej. 16Sichus uj warmi ima uywawampis uj qhariwan jina ruwanman chayqa, iskayninku wañuchisqa kanqanku. Paykunalla juchayoj kanqanku wañuyninkumanta. 17Sichus pipis pananta warmimpaj jap'ikuspa, paywan puñuykapunman, mamanmanta, chayrí tatanmanta panan kajtimpis chayqa, tukuy llajta masisnin rikushajtinku, iskayninku wañuchisqa kanqanku, imaraykuchus kikin pananwan kananqa millay p'enqay. Chayta ruwajkunalla juchayoj kanqanku wañuyninkumanta. 18Sichus pipis warmiwan puñuykapunman killampi yawarniyoj kashajtin, jinamanta yawarninta sut'iman rikhurichispa, chantá chay warmipis rikuchinman yawarninta chayqa, iskayninku wañuchisqa kanqanku. 19Ama puñuykapunkichu mamaykej ñañanwan, nitaj tataykej pananwan, imaraykuchus aylluyki ukhupi p'enqayta ruwawaj. Iskayninku juchayoj kanqanku chay jinata ruwasqankumanta. 20Sichus mayqempis tatampa wawqempa warminwan puñuykapunman chayqa, tionta p'enqaypi rikhurichin. Chaymantaqa iskayninku juchayoj kanqanku, wañonqankutaj iskayninku mana wawasniyoj. 21Sichus pipis wawqempa warminwan casaraykunman chayqa, wawqenta p'enqaypi rikhurichenqa. Chayrayku iskayninku mana wawasniyoj wañonqanku. 22Tukuy kamachisqasniyta, imastachus nisqasniytawan kasuychej, junt'aychejtaj. Ajinamanta chay jallp'aqa mana wijch'usonqachejchu, maymanchus tiyakunaykichejpaj chayachisqaykichej, chay. 23Qankunaqa chay runaspa ususninkuta ama ruwankichejchu, mayqenkunatachus qankunaj ñawpaqeykichejmanta qharqosaj, chaykunajta. Paykuna chay tukuy imasta ruwarqanku, chayrayku Noqaqa paykunamanta millachikaporqani. 24Noqa niykichej dueños kanaykichejta chay runaspa llajtankumanta; Noqa kikiy chay jallp'api qankunata mojonachisqaykichej, maypichus lechewan misk'iwan yaku jina purishan, chaypi. Noqamin Señorniykichej Tata Diosqa kani, pichus tukuy nacionesmanta qankunata t'aqarqaykichej, chay. 25Chayrayku qankunapis sumajta reparanaykichej tiyan mayqenchus ch'ichipaj qhawasqa, jinallataj llimphupaj qhawasqa animalesta, chantá phurusniyoj kajkunatapis. Ama ch'ichichakunkichejchu ni ima animalwampis, nitaj phurusniyoj kajkunawampis, nillataj pampapi qhatatakuspa purej ch'ichipaj qhawasqa animaleswampis, mayqenkunatachus Noqa t'aqani ch'ichipaj qhawasqa kanankupaj, chaykunawan. 26Qankunaqa Noqa jina juchamanta t'aqasqa santos kanaykichej tiyan, imaraykuchus Noqa Tata Diosqa may santopuni kani. Noqa qankunata ajllakorqaykichej tukuy ayllusmanta Noqajta kanaykichejpaj. 27Sichus pipis aysiri kanman, chayrí layqa kanman chayqa, rumiswan ch'anqasqa wañuchisqa kanqa. Chay wañunampajtaj paylla juchayoj kanqa.


text: 1“Runa mayiquita yanaparga alabash cayänalayquipäga ama yarpachacuyaysu. Sayno cayaptiquega Tayta Diosninsi manami ima premiutapis goyäshunquipäsu. 2“Muchogcunata yanapashpayquega say yanapashgayquita ama sumäsiyaysu waquin runacunanöga. Paycunaga pilatapis yanapaycorga pï-maypis musyayänanpämi cornëtata tucashpan sinagogacunacho y cällicunachöpis wilacuyan. Sayno cayaptinmi runacuna alabayashgalanna premiun canga. 3Muchogcunata yanapashpayquega ama pitapis wilapanquisu. 4Pitapis mana wilapaypa muchogcunata yanapaptiquega Tayta Diosninsimi premiuta goshunquipä. 5“Runacuna ricayänalanpämi waquin runacunaga yachag-tucuyashpan may höra Tayta Diosta manacuyan sinagogacunacho y cälli esquïnacunachöpis. Gamcunaga ama paycunano cayaysu. Paycunapäga runacuna alabayashgalannami premiun canga. 6Gamcunaga Tayta Diosta manacur pipis mana ricayäshunayquipä wayiquiman yaycuycur Tayta Diosta manacuyay. Tayta Diosla wiyashunayquipä manacuyaptiquega paymi premiuta goyäshunquipä. 7“Waquin runacuna Tayta Diosta manacorga yaparir yaparir say palabralawanmi manacuyan. Sayno manacuyan saynöparä Tayta Diosninsi wiyananpä cashganta yarparmi. Gamcunaga ama sayno manacuyaysu. Manarä manacuyaptiquipis Tayta Diosninsega imata nistaycäyashgayquitapis maynami musyaycan. 9Gamcunaga Tayta Diosta cayno manacuyanqui: Gloriacho caycag Tayta Dios, pï-maytapis tantyaycasilay respitaycuyäshunayquipä. 10Lapan runacuna gam munashgayquino cawaycuyäläsun. Gloriacho munashgayquita rurayashganno cay pasachöpis munashgayquita ruracaycuyäläsun. 11Micuyänäpä micuynë ama pishiyculäsunsu, Taytay. 12Chiquimagnëcunata nogacuna perdonayashgäno jusalicuyashgäcunatapis perdonaycayälämay. 13Jusalicasiyämayta Satanás munaptinpis sapaycayälämay, Taytay. Saynöpis yanapaycayälämay mana jusalicuypa imaypis cawayänäpä. [Lapanpäpis munayyog captiquimi gampa maquiquicho imaycapis caycan, Taytay. Saymi imayyagpis alabash canquipä.] Amén. 14“Runa mayiquita perdonayaptiquega Tayta Diosninsi gamcunatapis perdonayäshunquipämi. 15Runa mayiquita mana perdonayaptiquega Tayta Diosninsi manami gamcunatapis jusalicuyashgayquita perdonayäshunquipäsu. 16“Tayta Diosta manacuyänayquipä ayunarga ama waquin runacunanöga cayaysu. Paycunaga ayunaycäyashganta runacuna tantyacuyänanpämi aywapacashga puriyan. Sayno ayunaycashganta ricar runacuna alabayashgalannami premiun canga. 17Gamcuna ayunayashpayquega pipis mana tantyananpä cärayquita shumag maylacur umayquitapis nagsacurcur ayunayay. 18Sayno rurayaptiquega runacuna manami musyayangasu ayunaycäyashgayquita. Ayunaycäyashgayquita runacuna mana musyaptinpis Tayta Diosninsi musyaycanmi. Saymi paypita premiuta chasquiyanquipä. 19“Rïcu canalayquipäga ama yarpachacuyaysu. Cay pasachöga riquëzayquita puyupis ushanmi, ismurpis ushacanmi y runapis suwanmi. 20Cay pasacho rïcu cayänalayquipä yarpachacuyänayquipa trucanga yarpachacuyay muchogcunata yanapäyänayquipä. Sayno cawarga gloriacho riquëzayquita churacognömi caycäyanqui. Gloriachöga manami puyupis ushangasu, ni ismongasu ni runapis suwangasu. 21Rïcu canalayquipä yarpachacorga manami Tayta Dios munashganno cawayänayquipä yarpachacuycäyanquisu. 22“Cay nishgäcunata tantyacur cäsucuyashpayquega Tayta Dios munashgannömi cawaycäyanqui. 23Mana cäsucorga manami Tayta Dios munashgannösu cawaycäyanqui. Sayno carmi jusalicuycäyashgayquitapis tantyayanquisu. 24“Manami pipis ishcay patronta sirvinmansu. Ishcay patronyog carga jucninta cäsucur jucnintaga manami cäsucongasu. Jucninta cuyar jucnintaga manami cuyangasu. Saynölami rïcu canalanpä yarpachacogcunaga: ‘Tayta Diospa maquinchömi caycä’ nicarpis pay munashganno cawayta camäpacuyansu. 25“Sayno caycaptenga ama yarpachacuyaysu: ‘¿Imatarä micuycushä? ¿Imatarä upuycushä? ¿Imatarä jaticuycushä?’ niyashpayqui. Micuyninsi captinpis y mödanansi captinpis manami saylachösu ali cawayta tarinsi. 26Shumag tantyacuyay pishgucuna imano cawayashgantapis. Paycunaga manami murucuyansu, ni cosechayansu ni pirwacuyansu. Sayno cayaptinpis Tayta Diosninsimi micuyta puestupan. Tayta Diosninsipäga say pishgucunapitapis gamcuna masmi väliyanqui. 27“Mayjina yarpachacurpis ¿pirä winarcunman tamäñunpita juc cucush maslatapis? 28Sayno caycaptenga ¿imanirtä gamcuna yarpachacuyanqui ali mödanayog cayänalayquipäga? Tantyacuyay waytacuna imano cuyaylapä tuctuyashgantapis. Waytacunaga mana aruycarpis mana puscacuycarpis cuyaylapämi ricacuyan. 29Say waytacuna cuyaylapä cayashgannöga manami unay rey Salomón jaticushgan mödanancunapis cuyaylapä cashgasu. 30Saquiptin rupasish cananpä captinpis Tayta Diosninsega alimi guewacunata winasin. Yäracuyniynag runacuna, waytacunatapis cuyaylapäta tuctuycäserga ¿manasurä gamcunatapis Tayta Diosninsi yanapäyäshunqui mödanayquita tariyänayquipä? 31“Sayno caycaptenga ama laquicuyaysu: ‘¿Imatarä micushä? ¿Imatarä upushä? ¿Imatarä jaticushä?’ niyashpayqui. 32Saynöga laquicuyan Tayta Diosman mana yäracog runacunalami. Gamcunaga ama paycunano laquicuyaysu. Imata nistashgayquitapis Tayta Diosninsega musyaycanmi. 33Nistashgayquicunapä yarpachacuyänayquipa trucanga Tayta Diosninsi munashganno cawayänayquipä imaypis yarpachacuyay. Pay munashganno cawayaptiquega imata nistäyashgayquitapis puestupäyäshunquipämi. 34Sayno caycaptenga ama laquicuyaysu waray junagpäga. Tayta Dios canan junag yanapäshushgayquinölami waray junagpis yanapäyäshunquipä.


text: 1Chaymantataq Jesusqa boteman haykuspa qochanta chimparqan, hinaspan llaqtanman chayarqan. 2Jesusmanmi wantumurqanku mana kuyuriy atiq such'uta, hinan Jesusqa Diospi iñisqankuta rikuspa, chay such'uta nirqan: –Churíy, kallpachakuy, huchaykikunatan pampachayki, nispa. 3Chaymi kamachikuy simita yachachiqkunamanta wakinqa sonqonkupi nirqanku: –Kay runaqa Diostan pisichashan, nispanku. 4Jesustaq paykunaq yuyaykusqankuta yachaspa nirqan: –¿Imanaqtintaq sonqoykichispi mana allinta yuyaykushankichis? 5¿Mayqentaq aswan atikuq: Huchaykikunatan pampachayki, niychu, icha: Sayarispa puririy, niytaqchu? 6Yachanaykichispaqpas Runaq Churinqa atiyniyoqmi kay pachapi huchakunata pampachananpaq. Such'utataq nirqan: –Sayariy, puñunaykita hoqarispa wasiykita ripuy, nispa. 7Hinan such'uqa wasinta ripurqan. 8Runakunataq chayta rikuspa muspharqanku, hinaspan Diosta hatuncharqanku, runakunaman chay hina atiyta qosqanmanta. 9Chaymanta rishaspataq Jesusqa Mateo sutiyoq runata rikurqan contribución cobrana cheqaspi sisata cobrashaqta. Hinaspan nirqan: –Qhepayta hamuy, nispa. Hinan Mateoqa sayarispa qhepanta rirqan. 10Chaymantataq Jesusqa Mateoq wasinpi mikhunanpaq tiyashaqtin, contribución cobraq askha runakuna, huchasapamanta qhawasqakuna hamuspa Jesuswan yachachisqankunapiwan kuska tiyaykurqanku. 11Chayta rikuspan fariseokunaqa Jesuspa yachachisqankunata nirqanku: –¿Imanaqtinmi yachachiqniykichisqa contribución cobraqkunawan, huchasapakunapiwan mikhun? nispanku. 12Jesustaq chayta uyarispa paykunata nirqan: –Qhalikunaqa manan hampiqta necesitankuchu, aswanpas onqosqakunallan necesitanku. 13Riychis, hinaspa kayta yachamuychis, Diosmi nin: Khuyapayakuq kanaykichistan munani, manan sacrificio haywawanaykichistachu munani, nispa. Ñoqaqa manan chanin runakunata waqyaqchu hamuni, aswanpas huchasapakunata waqyaqmi hamuni, nispa. 14Bautizaq Juanpa yachachisqankunan Jesusman qayllaykuspa tapurqanku: –Ñoqaykupas fariseokunapas ayunaykun, ¿imanaqtintaq yachachisqaykikunari mana ayunankuchu? nispa. 15Chaymi Jesusqa paykunata nirqan: –¿Casamientoman invitasqakunaqa noviowan kuska kashaspa llakikunkumanchu? Manan. Ichaqa chayamunqan p'unchaykuna, noviota aparqoqtinku ayunananku, nispa. 16Manan pipas mawk'a p'achamanqa mosoq telawan remiendanchu, chay hina kaqtinqa mosoq tela remiendon q'estispa mawk'akaqta astawan llik'inqa. 17Manataqmi pipas upi vinotaqa mawk'a qara odrekunaman hillp'unchu, chay hina kaqtinqa qara odrekunatachá poqospa phatachinman, vinotaq hich'akunman, qara odrekunapas llik'ikapunman, aswanmi upi vinotaqa mosoq odrekunaman hillp'unku, chaymi vinopas mana usunqachu, odrepas mana llik'ikunqachu, nispa. 18Chaykunata Jesús paykunaman nishallaqtinraqmi, judío runakunaq huknin umalli payman hamurqan, qonqoriykukuspataq nirqan: –Ususiymi kunallanraq wañurqapun, ama hinachu kay, payta llamiykampuway kawsarinanpaq, nispa. 19Chaymi Jesusqa yachachisqankunapiwan paypa qhepanta rirqan. 20Huk warmin chunka iskayniyoq wataña yawar apaywan onqosharqan, hinaspan Jesuspa qhepanta asuykuspa p'achanpa ch'ullpanta llamiykurqan. 21Payqa sonqonpin yuyaykusqaña: Jesuspa p'achallantapas llamiykuspaqa qhaliyasaqpunin, nispa. 22Jesustaq ichaqa warmiman kutirispa nirqan: –Ususíy, kallpachakuy, iñiyniykin qhaliyachisunki, nispa. Hinan warmiqa kaq rato qhaliyarqapurqan. 23Jesustaq umalli runaq wasinman chayaspa, wañuchikuqpapi qenata tocapakuqkunata qaparkachaqkunatawan rikuspa 24nirqan: –Lloqsiychis, sipasqa manan wañunchu, puñushallanmi, nispa. Chaymi runakunaqa Jesusta asipayarqanku. 25Runakunata qarqospataq Jesusqa wasiman haykuspa makinmanta sipasta hap'iykurqan, hinan sipasqa hatarirqan. 26Chaymi Jesuspa chay ruwasqankunata lliw chay cheqaskunapi yacharqanku. 27Chaymanta Jesús rishaqtinmi, iskay ñawsakuna waqyakuspa payta qatipakurqanku: –¡Davidpa churin, khuyapayaykuwayku! nispanku. 28Wasiman Jesús haykuqtintaq chay ñawsakunaqa payman asuykurqanku, hinan Jesusqa paykunata nirqan: –¿Iñinkichischu kay mañakusqaykichis ruwanayta? nispa. Paykunataq: –Arí, Señor, nirqanku. 29Chaymi ñawinkuta llamiykurqan: –Iñisqaykichisman hina ruwasqa kachun, nispa. 30Ñawinkutaq kicharikapurqan. Hinan Jesusqa allin-allinta paykunata kamachirqan: –Aman kaytaqa pimanpas willankichischu, nispa. 31Paykunataq ichaqa lloqsispa hina Jesuspa lliw ruwasqankunata chay cheqaskunapi willakurqanku. 32Ñawsa kashaspa qhaliyaq runakuna lloqsishaqtinkutaq supaypa ñak'arichisqan upa runata Jesusman pusamurqanku. 33Supayta Jesús qarqoqtintaq upaqa rimarirqan, chaymi runakunaqa musphaspa nirqanku: –Manan hayk'aqpas Israel suyupi kay hinataqa rikurqanchischu, nispa. 34Fariseokunataq ichaqa nirqanku: –Kay runaqa supaykuna kamachiqpa atiyninwanmi supaykunata qarqon, nispa. 35Jesusqa llapan llaqtakunata ayllukunatawanmi purirqan, sinagogankupi yachachispa, Diospa qhapaqsuyunmanta allin willakuykunata willaspa, imaymana onqoyniyoqkunata, nanayniyoqkunata qhaliyachispa. 36Chaypin Jesusqa runakunata rikurqan mana michiqniyoq ovejakunata hina wikch'usqata, ch'eqechisqata, chaymi paykunata khuyapayarqan. 37Hinaspanmi yachachisqankunata nirqan: –Cosechanaqa askhapunin, llank'aqkunataq ichaqa pisilla. 38Chayrayku, chakrayoqta valekuychis cosechanman llank'aqkunata kachamunanpaq, nispa.


text: 1Apu Señor Diosmi huk rikhuriypi Abdiasman rikuchispa Edom suyumanta payman rimaykurqan. Señor Diospa willakuynintan uyarirqayku. Huk willakuqtan hatun suyukunaman kacharqan: ¡Sayariychis, Edom llaqta contran awqa-tinkuq risunchis! nispa, nimunanpaq. Apu Señor Diosmi Edomta nin: 2Hatun suyukuna ukhupin huch'uyllata churayki, ancha pisichasqan kanki. 3Hatunchakuq sonqoykin q'oturqasunki. Qanqa qaqa k'aktukunapin tiyashanki, hanaqpipunin tiyashanki, sonqoykipin ninki: ¿Pitaq pampaman urmaykachiwanman? nispayki. 4Anka hinaña wichayman seqawaq chaypas, ch'askakuna ukhupiña q'esachakuwaq chaypas, chaymantapas urmaykachimusqaykipunin. Ñoqa Señor Diosmi chayta nini. 5Suwakunaña hamusunkiman chaypas, tuta suwakunaña hamusunkiman chaypas, manan llapantachu apankuman. Uvas pallaqkunaña hamusunkiman chaypas, qhellapallatapas saqenkumanmi, ichaqa llapanpunin q'alanasqa kapushanki. 6¡Yaw, Esaú, sinchitapunin kaqniykikunata llat'anarqasunkiku! ¡Llapallantan illaykikunata suwarqasunkiku! 7Llapa qanwan huñukuqkunan q'oturqasunkiku, qorpaykikunan qarqorqasunkiku. Sumaq kawsaq-masiykikunapas awqaykin sayaripurqanku, mikhuq-masiykikunapas toqllatan churarqasunkiku, ichaqa manan qanqa imatapas reparankichu. 8Edom suyuta muchuchisqay p'unchaymi hamawt'ankunata chinkachisaq, Esaupa orqonkunapi yachayniyoqkunatapas chinkachisaq. Ñoqa Señor Diosmi chayta nini. 9Temán llaqta kallpasapakunan manchasqa khatatatanqaku, Esaupa orqonkunapi tiyaq llapa runan wañunqaku. 10Jacob wawqeykita maqasqaykimanta, wañuchisqaykimantawanmi sinchi p'enqasqa kanki, wiñaypaqmi ch'inyachisqa kanki. 11Karu llaqtayoqkuna kaqninkunata llat'anashaqtinkun, wak llaqtayoqkuna punkunkunata haykushaqtinkun, Jerusalenpaq sorteashaqtinkun, qanqa hukninku hinallataq karqanki, wakneqpitaq sayaykurqanki. 12Manan qanqa llakipi kashaqtin wawqeykita kusipayanaykichu karqan, manan chay muchushasqanku p'unchaypi Judá runakunamanta kusikunaykichu karqan, llaki-phutisqan p'unchaypiqa manan hatunchakunaykichu karqan. 13Manan chay waqasqan p'unchaypi llaqtay punkunta haykunaykichu karqan, manan chay muchusqan p'unchaypi mana allin kasqanta pisichanaykichu karqan, manan chay ñak'arisqan p'unchaypipas kaqninkunata suwakunaykichu karqan. 14Manan ñan palqakunapipas sayanaykichu karqan ayqekushaqkunata wañuchinaykipaq, manan hap'iykachinaykichu karqan llaki-phutiy p'unchaypi puchuqkunatapas. 15Llapa suyukunata muchuchinay p'unchaymi sispaykamushanña, chaypachan qanpa ruwasqaykita hina ruwasunkiku, qanllamantaqmi imachus chaskinaykiqa chayasunki. 16Imaynan llaqtayqa ch'uya orqoypi haya muchuyta ukyarqan, chay hinatan llapa suyukunapas hayata ukyashallanqakupuni. Ukyanqakun, machaykunqakun, t'iyusqan wañupunqaku. 17Ichaqa Sión orqopin wakillan qespikunqaku, Sionmi ch'uya kapunqa, Jacobpa mirayninkunan hallp'ankuta wakmanta hap'ikapunqaku. 18Esaupa mirayninkunaqa k'ukmu hinan kanqa, Jacobpa mirayninkunataq nina hina kanqa, Josepa mirayninkunapas nina rawray hinan kanqa, chay ninan hap'irispa ruphaykunqa, manan pipas Esaupa ayllunpiqa qhepanqachu. 19Neguev ch'inneqpi kaqkunan Esaupa orqonkunata hap'inqaku, Shefela moqo-moqopi kaqkunataq Filistea suyuta hap'inqaku. Hap'illanqakutaqmi Efraín hallp'atapas Samaria hallp'atapas, Benjamín ayllutaq Galaadta hap'inqa. 20Kamachipaq apasqa askha Israel runakunan Canaán suyu runakunaq hallp'anta Sarepta llaqtakama hap'inqaku. Sefarad llaqtapi kashaq Jerusalenmanta kamachipaq apasqakunataq Neguev ch'inneqpi kaq llaqtakunata hap'inqaku. 21Sión orqopi qespichisqa runakunan Esaupa orqo-orqonkunata kamachinankupaq wicharinqaku, ahinapin Señor Diosqa munaychakapunqa.


text:
Warmakunapa wiñayninku (chunka iskayniyuq watankumanta, chunka qanchisniyuq watankukama)
Sinchi sasachakuymi achka warmallaraq sipaskuna wiksayuq kaptinku. ENDES (Encuesta Demográfica y de Salud Familiar) 2011nisqanman hinaqa, chunka pichqayuq watankumanta chunka isqunniyuq watankukama, warmallaraq sipaskunamantam, 12,5% huk kutillapas wiksayuq karqakuña. Aswan achka primariayuq warmallaraq sipaskunam wachakunkuña (33,9 %), Yunkapi tiyaqkunam (25,3 %), “quintil inferior de riqueza” nisqapi kaqkunam (22,4 %) hinallataqmi campupi tiyaqkuna (19,7 %). Aswan pisillam lima metropolitanapi tiyaqkuna (8,3 %), educación superiorniyuq kaqkunam(8.6%), “quintil superior de riqueza” nisqapi kaqkunam( 2,5 %).
Perú suyunchikmi VIH/ SIDA unquyta kallpawan amachayta munan. Chayllaraqmi SIDA unquyniyuqta tarirqaku 1,983 watapi. Kimsa chunka hukniyuq punchaw diciembre killa 2,010 watakamaqa, ñam riqsisqaña karqaku iskay chunka pusaqniyuq waranqa tawa pachak tawa chunka pichqayuq SIDAwan unquqkuna; hinallataqmi notificasqaña kanku tawa chunka pichqayuq waranqa pusaq pachak qanchis chunka suqtayuq unquqkuna. 2,040 watakamaqa pachak waranqa runakunas “inmunodeficiencia humana” viruswan kanqaku.
Programa Conjunto de las Naciones Unidas sobre el VIH/SIDA – ONUSIDA nisqanman hinaqa, 16,0% unquqkunas manaraq aypankuchu chunka pichqayuq watankuman, hinallataqsi sapa wata suyunchikpi nacimunku tawa pachak pichqa chunka warmi qari wawakuna VIH unquyniyuq. Aswan achka warmallaraq wayna sipaskunam VIH unquywan karqaku 2009 watapi (66 casos). 2.010 watapi setiembre killakamam yachasqa karqaku pichqa chunka unquqkuna. Aswan achka unquqkunam warmikuna karqaku, ichaqa 2,008 watapim aswan achka warmallaraq waynakuna unquq karqaku.
Warmallaraq wayna sipaskunam VIH/SIDA unquywan kanku, manaraq unquykunamanta amachakuyta yachachkaspa, relaciones sexualesta ruwaptinku, mana allin educación sexual kaptin, mana unquykunamanta amachakuyta yachasqankupi, inyectablekuna mana allin churasqa kaptin, violacionkuna kaptin; chaynapim unquyta tarinkuman kikinkupas paykunawan kuska kaqkunapas.
Salud nutricionalmi kayna kachkan, 2000 watamanta 2009 watakamam aswan pisiña warmallaraq warmikuna anemiayuq kanku( chunka pichqayuq watankumanta chunka isqunniyuq watankukama), ñawpaqmi 29% karqa, 2,009 watapiqa 20%. Chayna kaptimpas huk niraq sasachakuymi kachkan, warmakunam sinchi llasay sapa kanku, sapa chunka warmallaraq wayna sipaskunamantam huk sinchi llasayniyuq kan kay Perú suyunchikpi; aswan achkaraqmi kanku hatun llaqtakunapi (16%), campupi (7%); mana wakcha kaq warmallaraq wayna sipaskuna (16%), wakcha kaypiraq tarikuqkuna (8%).
Educacionmanta rimaspaqa, aswan achka warmakunañam secundariaman rinku. 2.003 watapim-49% chunka qanchisniyuq watayuq hinallataq chunka pusaqniyuq watayuq wayna sipaskuna-secundariata tukurqaku, 2,009 watapiñataq 57,3%.
Hatun llaqtakunapim 69,1% warmallaraq wayna sipaskuna tupaqnin watapi secundariata tukunku, campupiñataqmi 35,7%.
2,011 watapi riqsisqa Estado de la Situación de la Infancia nisqanman hinaqa, chunka iskayniyuq watankumanta chunka qanchisniyuq watankupi kaqkuna, secundariaman riq estudiantekunamantas, 37% hayka watayuq kasqankuman hina tupaqnin gradumanta, huk wata qipapi kanku.
Aswan tumpa achka qari estudiantekunam atraso escolarpi kanku (38%), warmikunañataq(35%). Chay atrasom kan maypi tiyasqakuman hina, wakcha kasqankuman hina hinallataq ñawpa mama siminku rimasqankuman hina.
Campupi secundariaman riq estudiantekunamantam, 53% tupaqnin gradumanta qipapi kanku, manaya hayka watayuq kasqankuman hinachu; hatun llaqtakunapiñataqmi 26%; chaypas achkaraqmi ichaqa campupim iskay kuti achka atrasupi kanku.
Ima simi rimasqankuman hina, imayna wakcha kasqankuman hinam atrasuqa. 30% atrasupim kanku mana wakcha kaq warmakuna, (26%) atrasupi kanku castellano rimaqkuna (32%), 64% aswan achkam atraso escolar sinchi wakcha kaq warmakunapi (65%), hinallataq runa simi rimaqkunapi(66%).
Lliw suyunchikpi aswan achka warmallaraq waynakunam llamkanku (56%), warmikunañataq (51%), aswan chaynam campu llaqtakunapi, (85%) qarikunam llamkanku, (78%) warmikuna. Hatun llaqtakunapiñataqmi (37%) qarikuna llamkanku, warmikunañataq (34%).
Warmallaraq wayna sipaskunaqa, manam anchachu hatun llamkaykunapi kanku, ichaqa yanapakunkum wasi ruwaykunapi. 73% warmi qari warmakunam wasi ruwaykunapi yanapakunku, ichaqa 87% warmikunam aswan wasi ruwaykunapi kanku.
(50%) castellano rimaq warmakunam llamkanku, aswan achkam llamkaqkuna kanku (79%) ñawpa mama simiyuq kaqkuna.
Hatun llaqtakunapim (65%) warmallaraq wayna sipaskuna llamkanku, paykunamantam aswan achka, sapa semanapi iskay chunka horasta llamkanku. Qawarinanchikmi kayta, chunka tawayuq watankumanta chunka qanchisniyuq watankupi kaqkunamantam 18%, iskay chunka horasmanta aswan achkataraq llamkanku sapa semanapi.
Campupiñataqmi mana chaynachu, 18% warmakunallam mana llamkankuchu; llamkaqkunamantam (43%) iskay chunka horasllaman llamkasqanku aypan sapa semanapi, kantaqmi 38% campupi llamkaq warmakuna, iskay chunka horasmanta aswanraq sapa semanapi llamkaqkuna: 24% warmakunam llamkanku iskay chunka horasmanta tawa chunka horaskama sapa semanapi, 14% warmakunam llamkanku tawa chunka horasmanta aswanraq, sapa semanapi.
Imatataq niwanchik Plan de Acción por la Infancia 2012 – 2021: Perú suyunchikpim hatun sasachakuy kachkan “explotación sexual infantil”. Imaynampitaq chay sasachakuy wiñan?, llaqta runakuna mana nanachikuptinchik, ayllu ukupi warmakunata mana allin uyway yachasqanchikpi, manam qarikunata yachachinchikchu warmikunata warmi kayninkupi respetuwan qawanankuta; machismo kaptinmi warmikuna ususchisqa, maqasqa, kanisqa, manchachisqa kanku (psicológica, física o sexual), hinallataqmi warmikuna justiciata aypankuchu explotadorkunamanta, clientekunamanta amachasqa kanankupaq. Kay hatun sasachakuymi rikurin wakcha kaypa chawpimpi.


text:
Francisco Morazán
José Francisco Morazán Quezada (* 3 ñiqin kantaray killapi 1792 watapi paqarisqa Tegucigalpa llaqtapi - † 15 ñiqin tarpuy killapi 1842 watapi paqarisqa San Husi (Kustarika)). Unduras Awqaq pusaq, qillqaq wan pulitiku.
1830 watamanta 1834 wan 1835 watamanta 1839 ñawpaq kuti Chawpi Awya Yalapa Umalliqnin karqan.
1827 watamanta 1830 watakama ñawpaq kuti Unduraspa Umalliqnin karqan.
Tayta: Eusebio Morazán Alemán; Mama: Guadalupe Quezada Borjas
Ñawpaq warmi: María Josefa Lastiri Lozano
Wawakuna: ( )
Yachaywasi:
Alma Mater:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Francisco Morazán.
- Panaka


text:
Sach'a-sach'a qulluy
Sach'a-sach'a qulluy nisqaqa runap paqarichisqan sach'a-sach'akunap wañuyninmi.
Umawa paray sach'a-sach'akunam lliwmanta aswan ch'uqrinallam. Chay paray sach'a-sach'akuna qullukuptinqa, mana puqunachu kaq, as-aslla kawsachikuy imayayniyuq allpankunam chinkarin. Qullusqa sach'a-sach'akunapiqa yura, uywa rikch'aqkuna wañunmi.
Runakunaqa kaykunaraykum sach'a-sach'akunatam waqllin:
- Q'iruta (K'ulluta), yamt'atapas hurqunapaqmi sach'akunata muthunku;
- Michinakunata (ahinataq wakapaq) icha chakrakunata chaskinapaqmi sach'a-sach'akunata chaquspa qulluchinku;
- Sach'a-sach'akunata miyuchaspa - ahinataq puriq qullqiwan qurita hurquspa - wañuchinku;
- Hatun hark'a quchakunawan (yaku pinchikillachanakunapaq) hatun sach'a-sach'ayuq suyukunatam nuyuchinku.
Tukuy tiksimuyuntinpim chay sach'a-sach'a qulluyqa ancha hatun sallqa waqlliy sasachakuymi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Sach'a-sach'a qulluy.


text: 1Chasna acpi tapuni, Diosca paihua runagunata piñasha jichushcachu. Mana, mana jichushcachu. Ñáucallata israel runa mani, apayaya Abrahanmanda mirarimuc churi Benjaminmanda mirai mani. 2Dios ñaupa urasmandata israel runagunata japishcami paihua runaguna tucungahua, cunangamami paigunata mana jichushcachu. Diospa shimibi huañuc Eliasmanda quillcashcata manachu yachanguichi. Pai israelgunata piñasha casna Diosta rimashca: 3Dios, israelgunaga canda alabangahua shayachishcagunata urmachishcaunami, can rimashcata pasachic runagunatahuas huanchishcaunami. Tucui canhuan puriccunamanda ñuca sapalla mani, chasnallata ñucatahuas huanchingahua mascahuangaunami nishca. 4Elias chasna rimacpi Yaya Dios casna paita rimashca, Maican israelguna Baal nishca runa rashca diospa ñaupacpi mana cungurinaushcachu. Chi ñucahuan puriucunaga canzhis huaranga (7.000) israel runagunata cuirashcanimi nishca. 5Cunan uraspas Dios maican israelgunatas llaquishcamandami japishca. 6Astahuan llaquishcamandallami japishca, mana paiguna rashcamandachu japishca. Dios runa alita rashcamanda japishca acpiga mana llaquishcamandachu japishca tucunmara. 7Chasna acpi imata yuyarishun. Israelguna Diospacpi ali tucungahua munashallata paiguna quiquin rashcagunahuan mana ushashcaunachu. Dios japishca runagunalla paihuan ali tucushcaunami. Chi shuccunaga Diospa shimita mana uyashun nishcamanda mudu rinricuinta tucushcauna Dios paigunata alichinata mana munashcamanda. 8Paigunamanda Diospa shimibi casna quillcashcami: Dios cunan punzhagama paigunata saquira yuyai illactacuinta, puyuñahuitacuinta, mudu rinritacuinta saquira. Cunangama chasna aunguna. 9Chasna israelguna Dioshuan alichishca tucunata mana munashcamanda huañuc rey amu Davidbas casnami nishca: Paiguna jistagunaibi ashcata charishcamanda tugllaibis licaibis japitucushcacuinta asha mictiana rumicuinta urmasha turmintachishca tucunauchun. 10Puyuñahuicuinta tucunauchun mana ricungahua, paiguna huasha tulluhuas turmintarinahuan huiñai cumu anauchun, nishami David mañara paiguna Diosta saquishcamanda. 11Chasna acpi cuti tapuni, chi israel runagunaga Diosta huiñai mana cuti catingahua mictiasha urmashcaunachu. Mana. Paiguna Diosta mana cadsushcamandami Dios chi mana-israel runagunata quishpichishcami israelgunaga chi quishpinata cuti munanauchun nisha. 12Yuyarichi. Israelguna Diosta mana cadsusha saquishcamandami mana-israel runaguna Dios cushcata japishcauna. Chasna tucucpi israelguna Diosta cuti quirishaga yapa mas ashcata Diospacpi cuitucungaunami. 13Chasna acpi canguna mana-israel accunata rimauni. Dios ñucata japihuarami tucui mana-israel runagunata Jesucristomanda yachachigrichun nisha. Chasna acpi cangunata yapa alita yachachinata munani. 14Israel aillugunaga ñuca chi mana-israelgunata yachachishcata ricusha maicanguna cuti Diosta yuyarisha quishpichishca tucuchun nisha munani. 15Yaya Dios israelgunata jichushcaraicumi tucui chi shuccuna cai pachai causauc mana-israelgunaga Dioshuan ali tucunata ushanaura. Astahuanbas israelgunata Yaya Dios cuti japicpiga imasashi tucunga. Huañushcamanda causarishcacuinta manga. 16Caicuinta man, panda rana chapushcata Diosma cucpiga llambu muntun Diospaglla manga. Chasnallata shuc ruya angu Diospac acpiga pallcagunahuas paihuagmanga. 17Ruyata cuti yuyarishun. Israelguna shuc tarpushca olivos nishca ruyacuinta maunguna. Cangunaga mana-israel runaguna asha sacha olivos ruyacuinta manguichi. Ruya amu maican tarpushca ruya pallcagunata pitisha jichusha, chi sacha ruya pallcata randi chibi llutachishcami, ali ruya angumanda causaita japisha huiñachun nisha. Chasna tucucpi chicuinta canguna japishcanguichimi Dios israelgunama ali cushcagunata. 18Chasna acpi canguna llutachishca ashaga israelgunamanda mas yali ali manchi nisha ama yuyarichichu. Canguna chasna yuyarishaga caitas yuyarichi: canguna pallca ashami chi ruyama causaita mana cunguichichu, astahuanbas chi ruya angu cangunama causaita cunmi. 19Canguna randi casna rimanguichima: Ñáucanchita chi ruyai llutachingahuami chi shuc pallcagunataga pitishcauna nisha. 20Sirtumi casna tucura. Paiguna mana quirishcamandami pitishca pallcacuinta tucushcauna. Cangunaga quirishcamandami chi pitishcaibi llutachishcacuinta anguichi. Chimanda ama yali tucunguichichu, astahuanbas Diosta manzhasha causaichi. 21Chi ali ruyamanda quiquin pallcata pitishcacuinta israelgunata Dios libachishaga cangunatahuas libachinata ushanmi. 22Caita yuyarisha causaichi, Dios yapa llaquic ashallata libachic man, paita saquisha mana quirinata munac runagunata libachingami. Paita canguna sirtu quirishcata ricusha cangunata llaquinmi. Chasna acpi ama paita saquinguichichu. Paita saquicpiga cangunatahuas chi pitishca pallcatacuinta anchuchingami. 23Israelguna cuti sirtu quiricpiga Dios cuti chi ruyai llutachishcacuinta japingami. Chasna cuti llutachinata Dios ushanmi. 24Cangunaga sachamanda olivos nishca pallcagunacuinta ashallata tarpushca olivos nishca ruyaicuinta llutachishca manguichi. Manachu maspas israelgunaga quiquin pallcagunacuinta asha chi ruyallaita cuti llutachitucungauna. 25Dios ñaupa mana yachachishca shimita ñucata ricuchishca. Chita canguna yachanauchun nisha munani huauquiguna. Canguna chi shimita yachasha ñucanchi yali ali manchi nisha mana rimangahua caita yachachini, Dios chi mana-israel runagunata japina tupu quirinagamallami israelguna sinzhi shunguyuc asha cunan ashilla quirinaunmi. 26Huashaga tucui israelguna quishpichishca tucungaunami. Chimandaga Diospa shimibi casna quillcashcami: Quishpichic runaga Sion nishca llactamandami shamunga. Paiga huañuc apayaya Jacobomanda miraigunahua juchata anchuchingami. 27Juchata anchuchishcaibi chi paigunahuan rimashca shimita pactachishami nisha Dios nira. 28Dios canguna mana-israelgunata quishpichishcaraicumandami israelguna cunan Diosta piñaunguna, imasna quishpichitucunata mana munanaunzhu. Chasna agllaita Dios paigunahua punda apayayagunata japishcaraicu paigunamanda miraigunata chara pai llaquiunmi. 29Dios mana cambiaric asha pai japishca runagunataga mana saquinzhu, pai cumbiranagunataga mana quichunzhu. 30Canguna ñaupaga Diosta mana cadsuccharanguichi. Cunanga israelguna paita mana cadsushcamandami pai cangunataga yuyarisha yanapaun. 31Chicuintallata Dios cangunata yuyarisha japishcamanda paiguna cunan mana uyac agllaita paigunata cuti yuyarisha yanapangami cangunata cunan yuyarishcacuinta. 32Dios tucui runaguna mana cadsuccuna anauchun nisha saquishcami tucuigunata pariulla yuyarisha yanapangahua. 33Yaya Diosca tucui imatahuas alitapacha yachasha yuyariun. Paihua yuyaiga tucuita yali balic man, paiga tucuita yali yachac man. Paiga imata yuyariushcatas, imata raushcatas pihuas mana yachanzhu. 34Chimandami Diospa shimibi casna quillcashca: Yaya Dios imata yuyariushcata pihuas mana yachanzhu. Chasnallata pihuas paitaga yachachinata mana ushanzhu. 35Ñáucanchi Yaya Diosta mana imatas cushcanchichu ñaupataga, pai randi ñucanchita cumbiraitucungahuaca. 36Astahuanbas ima tiyaccunatahuas paimi tucuita rashca, tucuitami mandan. Tucui tiyaccuna paihuaglla maunguna. Paitaga huiñai huiñaigama balichishca achun. Chasna achun.


text: 1Sichus qan wawqey kawaj, mamaypa ñuñunwantaj wiñasqa kawaj chayqa, qanta tariytawan much'aykuykiman, chaymantataj runasqa mana pisipaj qhawawankumanchu. 2Chantapis noqaqa mamaypa wasinman pusaykuykiman, qantaj yachachiwankiman imaynachus munakuna kasqanta. Chantá sumaj kaj vinota noqaqa ujyachiykiman, granadasniymanta ch'irwasqatawan. 3Lloq'e makinta kunkay uraman churachun, paña makinwantaj ojllaykuwachun. 4Jerusalenmanta sipaskuna, jurawaychej: Munasqaytaqa ama rijch'arichipuwaychejchu. Saqepuwaychej puñukojta payllamanta rijch'arinankama. 5Pitaj ch'in pampamanta jamushanri, munasqanman atiykukuspari? 6Sonqoykiman apaykuway ari, makiykipi ñit'isqa señalta jina. Munakoyqa wañuy jina atiyniyoj. Celosakoyqa mana atipana ukhu pacha jina. Munakoyqa nina brasas jina k'ajarin, sinch'i nina larway jina. 7Ashkha yakuspis munakuytaqa mana thasnunmanchu, nillataj mayu yakuspis chinkachinmanchu. Sichus uj runa kapusqanwan munakuyta rantiyta munanman chayqa, cheqamanta chay runaqa pisipaj qhawasqa kanman. 8Uj juch'uy panitayku tiyapuwayku manaraj ñuñusniyoj. Payta mañaqaj jamojtinku, imanasuntajri? 9Sichus pay perqa kanman chayqa, chay perqa patapi qolqemanta torresta ruwaykuman. Sichus payqa punku kanman chayqa, cedro tablaswan payta wisq'aykusunman. 10Noqaqa uj perqa jina kani, ñuñusniypis torres jina. Chayrayku paypa ñawpaqempi kusiyta tariniña. 11Salomonpata uj uva huertan Baal-hamonpi karqa. Chayta saqerqa qhawajkunaman; paykunamanta sapa uj waranqa qolqeta poqoyninmanta apamunan karqa. 12Uva huertaytajrí ñawpaqeypi kashan. Salomón, qampajqa waranqa qolqe phisus kanqa, iskay pachajtaj pikunachus qhawaspa poqochejkunapaj kanqa. 13Huertas ukhupi tiyakoj warmi, kawsaqesninchej parlasqaykita uyarinku. Noqamampis chay parlasqaykita uyarichiway. 14Usqhayta t'ijuy ari, munasqáy; taruka jina phinkiriy, chayrí uña taruka jina k'achituta q'aparishaj lomasninta phinkiriy.


text: 1Kunanqa, qankuna ukhupi kaq umalli runakunatan valekuykichis. Ñoqapas qankuna hina umalli runallataqmi kani, Cristoq ñak'arisqankunamantapas testigon kani, qhapaq-atiyninpi Cristo rikhurimuqtinmi paywan kuska kasaq. 2Qankunaman hap'ichisqa kashaq Diospa ovejankunata allintapuni michiychis, makilla qhawaspa, ama kamachisqa hinachu, aswanpas sumaq munakuywan, ama qolqeraykullachu, aswanpas tukuy sonqo llank'aychis. 3Ama michisqaykichista munaychakuq hinachu, aswanpas paykunapaq yachaqakunankupaq hina kaychis. 4Hinan michiqkunaq Qollanan rikhurimuqtin, sumaq k'anchashaq coronata chaskinkichis, chayqa mana hayk'aq tukukuqmi. 5Hinallataq qankunapas, wayna-sipaskuna, umalli runakunata kasukuychis, llapaykichistaq huch'uyyaykukuspa yanapanakuychis. Diospa Simin Qelqan nin: “Diosqa hatunchakuqkuna contran sayarin, huch'uyyaykukuqkunatataqmi munakuyninwan saminchaykun”, nispa. 6Chayrayku, huch'uyaykukuychis yanapananpaq atiyniyoq Diospa qayllanpi, tiempo chayamuqtin pay hatunchanasuykichispaq. 7Tukuy llakikuyniykichista Diosman saqeychis, paymi qankunataqa cuidashasunkichis. 8Allin yuyayniyoq kaychis, makillapuni cuidakuychis, awqaykichis saqraqa qaparishaq león hinaraqmi tukuyneqta purishan pillatapas oqoykunanpaq maskhaspa. 9Saqraq contranpi qaqatapuni sayaychis, iñiyniykichispipas allintapuni takyaychis, chay kikin llakikuykunallapitaq kay pachantinpi kaq iñiq-masiykichiskunapas muchushasqankuta yachaspa. 10Tukuy imapi khuyapayakuq Diosmi Jesucristowan hukllachasqa kaqtinchis waqyawarqanchis wiñay qhapaq-atiyninpi paywan kananchispaq, payqa huk chhikanta muchusqaykichis qhepatañan hunt'asqata ruwasunkichis, kallpachasunkichis, qaqatataq takyachisunkichispas. 11Paypaq qhapaqchaypas hatun kamachikuypas wiñay-wiñaypaq kachun. Amén. 12Iñiypi hunt'aq wawqe Silvanowanmi kay pisilla qelqasqa cartata apachimuykichis, qankunata kunaykunaypaq, imaynachus Diospa cheqaq munakuynin kasqanta sut'inchaspa. Chay khuyakuyninpi allintapuni sayashaychis. 13Babilonia llaqtapi kaq akllasqa-masiykichis Diospa iglesianmi napaykamusunkichis, hinallataq iñiypi churiy Marcospas. 14Ch'uya munakuywan much'aykunakuspa napaykunakuychis. Llapallaykichis Jesucristopi iñiqkunawan thak-kay kachun.


text: 1Llapan Israel runakunan Davidman Hebronta hamurqanku, hinaspan nirqanku: –Ñoqaykuqa yawarniykin cuerpoykin kayku. 2Saúl kamachikushaqtinraqmi qanqa maqanakuypi Israelpa soldadonkunaq umallin karqanki. Diosninchis Señor Diospas nirqasunkin: Qanmi Israel llaqtayta michinkipas kamachinkipas, nispa. 3Ahinatan Israelpi llapan kurak runakuna rey Davidman Hebronta hamurqanku, chaypin reyqa paykunawan Señor Diospa ñawpaqenpi rimanakurqan. Hinan Davidta Israelpi rey kananpaq aceitewan hawirqanku, Señor Diospa siminta Samuelpa willasqanman hina. 4Chay qhepatataq rey Davidqa llapan Israel runakunapiwan Jebus nisqa Jerusalenta rirqanku. Chaypi tiyaq Jebus runakunataq 5Davidta nirqanku: –Manan qanqa haykumuyta atiwaqchu, nispa. Davidtaq ichaqa Sión pukarata munaychakurqan, chaymi Davidpa Llaqtan nisqa kapurqan. 6Davidmi nisqa: Pichus ñawpaqta Jebus runakunaman phawaykuspa wañuchinqa chaytan umalli qollanata churasaq, nispa. Sarviaq churin Joabtaq ñawpaqta phawaykurqan, chaymi payta umallita churarqan. 7Davidtaq Sión pukarapi tiyarqan, chaymi chay pukarata Davidpa Llaqtan nispa suticharqanku. 8Hinan Davidqa pukaraq muyuriqninpi llaqtata sayarichirqan p'ukru hunt'achisqa cheqasmanta muyuriq perqakama, Joabtaq wakin llaqtata allicharqan. 9Tukuy-atiyniyoq Señor Diosmi Davidwan kasharqan, chaymi Davidqa astawanpuni kallpachakusharqan. 10Davidpa mentasqa soldadonkunaq umallinkunapiwan llapan Israel runakunapiwanmi rey kananpaq Davidta yanaparqanku, hinallataq kamachikuynin Israel suyupi takyasqa kananpaq yanaparqanku, Señor Diospa nisqanman hina. 11Kaykunan chay mentasqa soldadokuna karqan: Hacmonimanta Jasobeammi kinsantin umallikunaq qollanan karqan, paymi huk maqanakuypi kinsa pachak soldadokunata lanzanwan wañurqachirqan. 12Ahoh ayllumanta Dodoq churin Eleazar, kinsantin umalli qharikunamanta iskaykaq karqan. 13Chay Eleazarmi Davidwan kuska kasharqan Pasdaminpi Filistea soldadokuna chaypi maqanakunanpaq huñukushaqtin. Israel soldadokuna Filistea soldadokunamanta 14ayqeshasqan cheqaspitaq cebada chakra karqan, hinan Eleazarqa soldadonkunapiwan chakra chawpipi sayaykuspa tupapakurqanku. Hinaspataq Filistea soldadokunata atiparqanku, ahinatan Señor Diosqa allintapuni atipachirqan. 15Kinsa chunka umallikunamanta kinsa umallikunan Adulam qaqa t'oqo qaylla qaqata Davidman uraykurqanku, Filistea soldadokunataq karpakuspa Refaim wayq'opi kasharqanku. 16Davidqa pukarapin kasharqan, Filistea soldadokuna Belenpi kashaqtin. 17Hinan Davidqa anchata ch'akichikuspa nirqan: –¡Ayyha! ¡Pillapas ukyaykachiwanman Belén llaqta punku p'uytu unuta! nispa. 18Chaymi kinsantin qhari soldadokuna Filistea soldadokunata tanqarparispa karpa-karpankuman haykurqorqanku, hinaspa llaqta punku p'uytumanta unuta horqomuspanku Davidman aparqanku. Paytaq ichaqa mana ukyayta munarqanchu, aswanpas Señor Diospaq ofrendata hina hich'aspa nirqan: 19¡Amapuni Señor Diospas munachunchu kay unu ukyanayta! Kay qharikunaq yawarnintapas ukyayman hinachá kanman, paykunaqa wañuyta mana manchaspan unuta apamuwarqanku, nispa. Chaymi mana ukyayta munarqanchu. Chaytan ruwarqan kinsantin umalli qharikuna. 20Joabpa wawqen Abisaitaq kinsa chunka qharikunaq umallin karqan. Paymi huk kutin kinsa pachak soldadokunata lanzanwan wañurqachirqan, chaymi paypas kinsa umalli qharikuna hinallataq mentasqa karqan, 21ichaqa manapunin paykunaman ayparqanchu. Chaywanpas kinsa chunka qharikunamanta aswan mentasqa kaspan paykunaq umallin kapurqan. 22Cabseel llaqtamanta Joiadaq churin Benaiasmi allin qhari kallarqantaq, paymi musphanakunata ruwarqan. Moabmanta maqanakuypi mentasqa iskay qharikunata wañuchirqan. Hinallataq huk p'unchay rit'ishaqtin, t'oqoman haykuspa huk leonta wañuchirqan. 23Iskay metro kuskannin sayayniyoq Egipto runatapas wañuchillarqantaq. Chay Egipto runaqa bayeta k'uyuna hina rakhu lanzayoqmi karqan, Benaiataq ichaqa maqana k'aspilla hap'intin asuykurqan. Hinaspataq Egipto runaq lanzanta makinmanta qechurqospa chay kikin lanzanwan wañurqachirqan. 24Chaytan ruwarqan Joiadaq churin Benaía, chaymi paypas kinsa umalli qharikunawan kuska mentasqallataq karqan, 25ichaqa manapunin paykunaman ayparqanchu. Chaywanpas kinsa chunka qharikunamanta aswan mentasqan karqan. Hinan Davidqa waqaychaqnin guardiakunaq umallinta churarqan. 26Kaykunan allin qhari soldadokuna karqan: Joabpa wawqen Asael, Belenmanta Dodoq churin Elhanán, 27Harodmanta Samot, Pelonmanta Heles, 28Tecoamanta Iquespa churin Ira, Anatotmanta Abiezer, 29Husamanta Sibecai, Ahohmanta Ilai, 30Netofamanta Maharai, Netofamanta Baanaq churin Heled, 31Benjamín ayllumanta Gabaa llaqtamanta Ribaipa churin Itai, Piratonmanta Benaía, 32Gaas k'aha-k'ahamanta Hurai, Arbatmanta Abiel, 33Bahurimmanta Azmavet, Saalbonmanta Eliaba, 34Gizonmanta Hasempa churinkuna, Ararmanta Sageq churin Jonatán, 35Ararmanta Sacarpa churin Ahiam, Urpa churin Elefal, 36Mequeratmanta Hefer, Pelonmanta, Ahías, 37Carmelmanta Hezro, Ezbaipa churin Naarai, 38Natanpa wawqen Joel, Hagriq churin Mebhar, 39Amonmanta Selec, Sarviaq churin Joabpa arma apaysiqnin Beerotmanta Naharai, 40Itrinmanta Ira, Garetpiwan, 41Het runa Urías, Ahlaipa churin Zabad, 42Rubén ayllumanta Sizaq churin Adina kinsa chunka runankunapiwan (payqa Rubén aylluq umallinmi karqan), 43Maacaq churin Hanán, Mitnimanta Josafat, 44Astarotmanta Uzías, Aroermanta Hotampa churinkuna Samapiwan Jehielpiwan, 45Simriq churin Jediael, Tizmanta wawqen Johapiwan, 46Mahavamanta Eliel, Elnaanpa churinkuna Jerebaipiwan Josaviapiwan, Moabmanta Itma, 47Eliel, Obed, Medobamanta Jaasielpiwan.


text: 1Munakusqasníy, Diosqa willawanchej kay imasta qonawanchejta; chayrayku cuerponchejta, sonqonchejtapis llimphuchakuna tukuy ch'ichi kajmanta. Diosta manchachikuspa, astawan astawan juchamanta t'aqakuna. 2Sonqoykichejpi munakuywan jap'iwayku; mana pitapis ima sajrata ruwarqaykuchu, nitaj pitapis pantacherqaykuchu, nillataj pitapis ch'awkiyarqaykuchu. 3Chaytaqa mana qankunata juchachanayraykuchu niykichej, imaraykuchus ñawpajtaña nerqaykichej qankunaqa sonqosniykupi kashasqaykichejta, khuskapuni kananchejpaj wañuypipis, kawsaypipis. 4Qankunamanqa sut'inta parlaykichej. Qankunamanta may sonqo junt'asqa kani. Tukuy llakiyniykupitaj may sonqochasqa, kusiyniyojtaj kani. 5Macedoniaman chayamusqaykumantapacha, ni imaynata samarikorqaykuchu, astawanqa imaymana llakiykuna jamuwarqayku; jawamanta ch'ajwas karqa, ukhumantataj manchachikuykuna. 6Chaywampis Diosqa, pichus yachan llakisqasta sonqochayta, Payqa noqaykutapis sonqochawarqayku Titoj chayamusqanwan. 7Mana chayamusqallanwanchu sonqochawarqayku; astawanqa imaynatachus payta sonqocharqankichej, chay jinallatataj sonqochawarqayku. Payqa willawarqayku rikuyta munawasqaykuta, waqasqaykichejta, noqamantapis llakikusqaykichejta ima. Chaytaj astawanraj kusichiwarqa. 8Qhelqamusqay cartawanchus llakicherqaykichej chaypis, mana pesachikunichu. Jaqay kutipeqa pesachikorqani; chaypacha llakikorqani, yachaspa chay cartaqa uj ratolla llakichisusqaykichejta. 9Kunanqa kusikuni, mana qankunata llakichisqayraykuchu, manachayqa kusikuni, imaraykuchus chay llakeyqa juchamanta Diosman kutirikunaykichejpaj karqa. Llakikusqaykichejqa Diospa munasqanman jina karqa, chayraykutaj noqaykumantaqa mana ima sajratapis jap'erqankichejchu. 10Diospa munasqanman jina llakikoyqa juchamanta Diosman kutirikuyman pusan salvasqa kanapaj. Chaymantaqa mana pesachikunachu. Kay pachaman jina llakiyrí wañuyta apamun. 11Qankunaqa llakikorqankichej Diospa munasqanman jina. Qhawaychej may jina k'uchismanchus tukorqankichej, jinallataj munarqankichejpuni mana juchayojpaj qhawasqa kayta. Chay jucharayku phiñakorqankichej, manchachikullarqankichejtaj. Qankunaqa rikuwaytapuni munarqankichej, tukuy sonqowantaj munarqankichej chay juchallejta wanachinapaj castigayta. Chay tukuypi rikuchikorqankichej mana juchayoj, llimphustaj kasqaykichej. 12Ajinaqa cartata qhelqamushaspa, mana chay juchallikojpichu yuyasharqani, nitaj pejpa contrampichus juchallikorqa, chay runapichu; astawanqa qhelqamorqaykichej, yachakunampaj Diospa ñawpaqempi imayna munakuyniyojchus noqaykupaj kasqaykichej. 13Chayrayku sonqochasqa kayku. Astawanqa Tito kusisqa kasqanmanta kusikuyku, imaraykuchus qankuna sonqonta pataman oqharerqankichej. 14Qankunamanta Titowan parlaspaqa, mayta jatuncharqaykichej, qankunataj mana p'enqaypi rikhurichiwarqankichejchu. Imatachus qankunaman nerqayku, chaytaqa mana llullakorqaykuchu; jinallataj imatachus Titoman willarqayku qankunamanta, chaytapis manallataj llullakorqaykuchu. 15Paypa munakuynenqa may jatumpuni qankunapaj. Sapa kuti yuyarikun kasukoj kasqaykichejmanta, imaynatachus chayamushajtin, qankuna ukhupi payta jap'erqankichej, manchachikuywan, kharkatitiywantaj, chaymanta. 16Kusikuni tukuy imapi qankuna kasukoj kasqaykichejmanta.


text: 1Chaynu Jesus ćhunca ishcayniyu yaćhapacünincunacta imacta lulapäcunanpäpis lluy limapaycäliptinmi, chay malcacunäman willacü liculcäla. 2Ñatac Bawtisä Juan carsilćhu cayalmi Jesus lluy lulaśhancunacta yaćhälul ishcay puliwshïnincunacta payman caćhala. 3Ćhälulmi tapupäcula: “¿Amchun cayanqui rasunpa Dios Caćhamuśhan nishanca ichá juctalächun alcapäcuśhä?” nil. 4Jesusñatacmi: “Canan Juanman cutiycul willaycäliy cay uyalipäcuśhayquitawan, licapäcuśhayquita: 5aplacunapis licaśhanta, latacunapis pulishanta, liprayücunapis tuqui sänaśhanta, upäśha linliyücunapapis quićhacacuśhanta, wañuśhacunapis śhalcamuśhanta, wacchacunämanpis allin willacuy ćhäśhantalä canpis. 6Jinaman'a niycäliy: ‘Ya'apïta mana ishcayyäcá cushisha caycuchun’ ” nila. 7Paycuna cuticuptinñam Jesus tapula chayćhu cä nunacunäta Juanpïta: “¿Ima-nilä nunacta licätan chay chunyäninman lipäculanqui? ¿Śhu'uśhta waywa apaycaćhäta licächun ichá imam? 8¿Icha juc rïcu nunacta ćhaquinpi umancama chipyayä müdacuśhacta licächun? Chaynu nunacuná puydï mandacücunap wasinćhümá cayalcan. 9Chayurá ¿ima licätan amcuna lipäculanqui? ¿Icha Diospa willacünin nunacta licächun? Rasunpa chaynu nunactamá licapäculanqui. Ñatac lluypïpis pay'a sumäninlämi. 10Diospa isquirbishanmannuy Salbacücäpa puntanta Juan śhamuśhanpïmi niyan: ‘Ampa ñawpäniquitam juc willacünïta caćhamüśhä, ćhänayquipä alistamunanpä’ nil. 11“Rasunpa cay Bawtisä Juanpïta mas lisimäcá manamá canchu jinantin pachäćhu. Chaynu captinpis Diospa gubirnunćhu'a ashllacta lisimäcäpis Juanpïta maslämi lisiman'a. 12Ñatac Juan willacuyta allaycuśhanpi caycamallam Diospa gubirnunpa cuntran śhalcacalcälil pasaypi lijïru nunacuna mana caśhanman cutichiyta jicutayalcan. 13“Licay, Diospa llapa unay willacünincunapis ñatac camachicuycunapis Diospa Caćhamuśhan Salbacüca śhamunantam willaculcäla Juan licalimunancama. 14Amcunap tantiayniqui captin'a, paymi ‘Elias śhamun'am’ nishanca. 15Linliyu cal'a, uyaliculcay-ari. 16“¿Imanuytá amcuna cayalcanqui? Achca walaśh wamlachacuna läsaćhu ayaycaćhaypa awsäcänümi. 17Chaymi casamintu fistacta awsal quïnanta parti tucalcaptinpis, manatac parti'a tuśhüshipäcunchu. Chaynütac wañupacuy awsayta awsayalcal wa'ay wa'ay taquicta taquiyalcaptinpis manatac wa'awshipäcunchu. 18Chaynümi Juan śhamul aybistá micuyta caćhaycul mana uchuclla upyacuptinpis, ‘Satanaśhpa nunan’ nil nipäcunqui. 19Ñatac ya'a Rasun Nunap Chulinca micuptïmi, upyaptïmi ichá, ‘micuypä camäśha, upyaypä camäśha, jucha-sapa nunacunap, alcabäla mañäcunap cunchawänin’ nil jamuyapämanqui. Ñatac Diospa yaćhaynin rasun caśhanta wayuyninpam nunacunaca tantiapäcun'a” nila. 20Ñatac milagrucuna lulaśhanta maynüpaña licayalcalpis mana wanaculcä malcacta yalpälulmi Jesus nila: 21“¡Imanuylä capäcunqui Corazin malca! ¡Imanuylä capäcunqui Betsaida malca! Amcunaćhu milagru lulaśhäta Tirowan Sidon licapäcunman cala. Chayürallaćh juchanpi wanaculcal sumä pin'acuywan llaquicuywan Diospa ñawpäninćhu uyshuläpacunman cala. 22Chayurá rasunpa cäraycunan muyuncäćhu'a Tirowan Sidon amcunapïta mïnus mućhuycachishalämi capäcun'a. 23Ñatac amcunapis Capernaum malca ‘Altuman juluśhaćh capäcuśhä’ ¿niyalcanquićh? Aśhwanpa allpäpa lulïninmanlämi wicapäśha capäcunquipis. Cay milagru amcunaćhu lulaśhäcunäta Sodoma malca licapäcul'a, cay muyuncäcamaćh cayalcanman cala. 24Chaymi cäraycunan muyuncäćhu Sodoma malcapïpis mas mastalä mućhuycachisha capäcunqui” nil. 25Chaypïtam nilatac: “Alawaycucmi Janay pachäćhu cay pachäćhu cä Tayta Diosní, lluy yaćhayniyu, umayu nunacunäpi caycuna pacaycuśhayquitam tantiaycachinqui mana cäpa licaśha nunacunäman. 26Aw, Taytay, caynu canantam munalanqui” nil. 27Chaypïtam nila: “Taytämi ya'ap maquïman cay lluy munaytapis yaćhaytapis ćhulamula. Taytallämá yaćhan paypi śhamüśha caśhäta. Chaynütacmi ya'alla yaćhá pay mayan caśhantapis. Chaymi mayantapis lisiycachishäcälla Taytäta lisipäcun'a. 28Chayurá ya'aman śhapämuy pishipäśha, llaquisha, llasä ipiwan ñitichicuśhanuy cäcuna. Śhamücunätá ya'ami yanapal, jawca jamayćhu jamachishayqui. 29Yügüman yaycapämuy llampu śhun'u allin śhun'u caśhäta lisipämänayquipä. Chayćha jawca cawsayta taliycälinqui. Ñatac cay uśhá yügüman matapämunayquipä maynu jacyallam cayan” nil.