text:
Këkunapitam yachatsikun
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
“Jehoväqa reqinmi pëpa kaqkunata”
7 KAQ PÄGINA • 63 Y 66 KAQ CANTICUKUNA
¿Jaqikankiku mana alli rurëkunata?
12 KAQ PÄGINA • 64 Y 61 KAQ CANTICUKUNA
23 KAQ PÄGINA • 31 Y 92 KAQ CANTICUKUNA
28 KAQ PÄGINA • 102 Y 103 KAQ CANTICUKUNA
▪ “Jehoväqa reqinmi pëpa kaqkunata”
▪ ¿Jaqikankiku mana alli rurëkunata?
Kë yachatsikïkunaqa yachatsimantsik 2 Timoteu 2:19 textupitam, y Moisespa tiempunchö pasakunqanwan igualanqantam rikätsikun. Yachakuri imanö kanan witsan cristiänukunapis Jehoväpa kayanqanta y imanö mana alli rurëkunata jaqiyanqanta rikätsikïta puëdiyanqanta.
▪ ‘Testïgökunam kayanki’
▪ “Testïgömi kayanki”
Kë yachatsikïkunachömi rikäshun “Jehoväpa testïgunkuna” nir qayashqa kanqantsikqa alläpa precisanqanta. Jehoväpa y Jesuspa testïgu kanqantsikpita kushikunqantsikmi, Diospita yachatsikunapaq yanapamäshun, y alli portakïnintsikwan Diosta y Jesucristuta alabanapaqpis.
3 Kushishqam awnikuyarqan yanapakuyänampaq Micronesiachö
JANA QARANCHÖ: Ishkë panikunam Rasumpëpaqa, ¿imatataq Biblia yachatsikun? libruwan endebele grüpupita ishkaq warmikunata yachëkätsiyan. Tsë markachöqa tsënömi wayikuna y punkunchömi tëkäyan. Tsë nacionchö endebele nunakunaqa ichikllam kayan
50.500.000
94.101
1.003
ESTÄDUS UNÏDUSPITA Katherïniqa, 16 watayoqllam bautisakurqan. Alläpa precisaqpaqmi yachatsikïta churarqan, peru markanchöqa manam chaskikuyaqllatsu. Kënömi nin: “Diosta reqiyänampaq mañakoq nunakunapa willakïnintam publicacionkunachö leyeq kä. Tsënö nunakunatam tarita munaq kä, peru manam tareqtsu kä”.
Tiempuwannam Katherïniqa pensarirqan, Diospita yachakïta munaq nunakunapa markanman ëwëta. Peru puntata familiampita ishkë semänallapa yarqurir alläpa llakikunqanmanmi pensaq. ¿Atska tiempupa yarqurqa aguantanmantsuraq karqan? Diospita yachatsikur kushishqa këta munanqanmi yanaparirqan. Tsëmi mëchö yanapakunampaqnö kanqanta musyapakurir, Guamchö këkaq sucursalman cartakurqan, tsënam willariyarqan mëchö yanapakoqkunata wanayanqanta. Y 26 watayoq këkarmi, 2007 wata juliu killachö, lamar kuchunchö këkaq Saipan markaman ëwarqan, tsë islaqa këkan täranqampita 10.000 kilömetruchömi. ¿Alliku tsëchöqa karqan?
Mushoq congregacionman chanqampita ichik tiempullatanam, Bibliapita yachakïta munaq 45 watayoq Dörista taririrqan. Yachatsikun librupa qallanan kima capïtulunkunata yachatsir usharirmi, Katherïniqa yarpachakur qallëkurqan. Kënömi nin: “Dörisqa alleqmi yachakoq, y noqaqa manam pëta shumaq yanapaqnötsu sientikurqä. Manam tsënö yachakïta munaqtaqa yachatsishqatsu karqä, tsëmi juk mas alleq yachaqta o edä mayinta wananqanta pensarqä”. Tsëmi Katherïniqa Jehoväman mañakurqan alli yachatseq panita tarinampaq. Y tsëta Dörista willanampaqmi pensëkarqan.
Katherïnim nin: “Manaraq willaptïmi, Dörisqa juk problëmanta willamarqan. Shumaq wiyarirmi, tsënö problëmapa pasaptï Jehovä imanö yanapamanqanta willarqä”. Tsënam Dörisqa Katherïnita agradecikur kënö nirqan: “Qamtaqa Jehovämi kachëkamushurqunki. Wayïman chämunqëki junaqqa, atska hörapanam Bibliata leyikarqä y pillapis yachatsimänampaqmi Diosman rogakurqä. Y tsëllachönam punküman qayakaramurqëki. ¡Jehovämi mañakïnïta wiyarirqan!”. Tsëta yarparqa Katherïniqa waqarinmi, y kënömi nin: “Tsënö nimanqanwanqa Jehovämi mañakunqäta contestëkämarqan. Y Jehovämi rikëkätsimarqan Dörista yachatsinäpaq listu këkanqäta”.
2010 watachömi Dörisqa bautisakurirqan y atskaqtam Bibliapita yachëkätsin. Katherïnim nin: “¡Alläpam agradecikö unëpita rurëta munanqä cumplikanqanta!”. Kananqa Kosrae islachömi precursöra especialnö yanapakïkan.
Pachakpitapis masmi, 19 watayoqpita hasta 79 watayoq cristiänukunam Micronesiaman ëwayashqa, mas yachatsikoqkunata wanayanqanman. 2006 watachömi, Guam nacionta 19 watayoq Ërica yanapakoq ëwarqan, wakinkuna imanö sientikuyanqantam kënö nin: “Diospita yachakïta munaqkuna kayanqan markakunachöqa, precursorkunaqa alläpa allim pasakuyan. Jehovätam alläpa agredecikö tsënö sirwinäpaq yanapamanqampita. ¡Këmi alli vïdaqa!”. Kananqa këkan precursöra especialnömi Marshall islapa Ebeye markanchö. Juk markakunachö yanapakïqa manam fäciltsu. Micronesiachö yanapakoqkuna imanö venciyanqanta kimata rikärishun.
Wallkallawan kawakïta. 2007 watachö Palaos markaman chärirmi, 22 watayoq Simonqa cuentata qokurirqan Inglatërrachö gananqampitaqa mas ichikllata gananampaq kaqta, kënömi nin: “Llapan munanqäta rantita mana puëdinqätam yachakurqä. Kananqa alleqran pensä mikunapaq imata rantinapaq y entërupam tumamö chaninta tapukurllaraq. Imäpis pakiptinqa, makwa repuestukunatam ashï y pipis altsëta yanapamänampaqmi mañakö”. ¿Wallkallawan kawëta yachakunqan yanapashqaku? Kënömi nin: “Yachakurqö rasumpëpa imata wananqäta, y wallkallawan kawëtam. Jehovä cuidëkamanqantam rikarqö. Qanchis watapanam këchö yanapakïkä, peru mikunäpaq y mëchö pununäpaqpis kashqam”. Awmi, Jehoväqa pëta sirwiyänanrëkur precisaq kaqllawan kawaqkunataqa yanapanmi (Mat. 6:32, 33).
Llakikïkunata. Ëricam kënö nin: “Familiäpita mana yarqushqa karninmi llakikunäpaq kaqta pensarqä”. Jina ninmi: “Manaraq viajarmi, llakikïkunata imanö vencinapaq parlaq yachatsikïkunata Täpakoqchö leyirqä. Tsëchömi tarirqä, juk mama wamranta, ‘noqapita mas allim Jehoväqa cuidashunki’ ninqanta, tsëmi alläpa yanapëkamarqan”. Marshall islakunachö këkaq Majuro markachömi Hannahwan qowan Patrick yanapakuyan. Hannahqa llakikïninta vencin congregacionninchö yanapakurninmi. Kënömi nin: “Jehovätam alläpa agradecikö familiänö entëru munduchö cristiänu mayïkuna kayanqampita. Pëkuna yanapayämaptinmi, yachatsikoqkunata wanayanqan markakunachö yanapakïkä”.
Wakinkunapita rakikashqa sientikïta. Simonmi nin: “Juk nacionman chäriptikiqa imëkapis jukläyam. Höraqa brömakupti mana entiendiyaptinmi mana alli sientikö”. Ëricanam nin: “Qallananllachöqa wakinkunapita rakikashqam sientikoq kä. Peru Diospa kaqchö yanapakoq shamunqäman pensanqämi yanapamarqan alli sientikunapaq. Tiempuwanqa amïgu këmanmi chäyarqä y alläpam kushikö”. Palauanu idiömata yachakurmi Simonqa tsë markachö cristiänukunawan mas amïgu këman chashqa y masmi kuyayashqa (2 Cor. 6:13). Jinamampis, yanapakoq ëwashqakuna patsan cristiänukunawan juntu trabajayanqanmi yanapakun congregacionchö kuyanakï kanampaq. ¿Ima mas bendiciontataq chaskiyan wanayanqan sitiukunachö yanapakoqkunaqa?
Pablum qellqarqan: “Pipis atscata muroqqa atscatam ellun” (2 Cor. 9:6). Tsënö nirqa mas yanapakoqkunapaqwanmi nikan. ¿Imatataq cosëchayashqa Micronesiachö yanapakoqkuna?
Micronesiachöqa estudiu biblicuta qallëta puëdintsikran, y rikantsikran Biblia mandakunqannö kawar qallayaqtapis. Jina Patrickwan Hannahqa, 320 nunayoq Angaur islachöpis yachatsikuyashqam. Ishkë killa këkarnam, wamranta japallanlla wätaq y Bibliapita yachakïta munaq warmita tariyarqan. Bibliapita yachakurmi cambiukunata rurarqan. Hannahm willakun cada yacharatsir biciclëtankunachö kutikurnin “gracias Jehovä” ninakuyanqanta. Jina ninmi: “Kë warmitaqa Jehovämi markanman apamushqa, peru mas Diospita yachatsikoqkunata wanayanqan sitiukunachö yanapakuyaptïmi noqakuna tariyänäpaq Jehovä permitirqan. ¡Kë pasayämanqanmi mas shumaqqa kashqa!”. Ërica ninqannöpis, Jehoväta reqiyänampaq nunakunata yanapar kushikunqantsiktaqa manam imanö willakïtapis puëdintsiktsu.
Mëtsikaq nacionkunachömi Diospita yachatsikoqkunata wanayan. ¿Ëwëta puëdinkimantsuraq? Tsë munëta Jehovä qoshunëkipaq mañakï. Parlë anciänukunawan, congregacionkunata watukaqkunawan y juk lädukunachö yanapakushqakunawampis. Y valorarninqa, mëchö sirwita munanqëkita y imanö kanqanta musyänëkipaq sucursalman qellqë.* Itsa jövinpis, mayorpis, soltërupis o casädupis yanapakoq grüpuchö qampis këkankiman, y alli cosëchata cosechar kushikurinkiman.
^ par. 17 Rikäri “¿Macedoniaman yachatsikoq ëwankimantsuraq?” neq yachatsikïta, 2011 wata agostu killapa Diospita Yachatsikunapaq kaqchö.
“Yacheyoq nunaqa Diostam cuyan, y Diospis peta reqinmi.” (1 COR. 8:3)
1. Diosta janan shonqulla sirwiman ishkiyanqampita Biblia parlanqanta willakaramï (rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta).
SACERDÖTIKUNAPA mandaqnin Aaronmi Jehoväpa carpa wayin yëkunachö inciensuta kayanampaq shëkarqan. Jina Corëwan 250 nunakunapis (runakunapis) inciensunkunawanmi shëkäyarqan (Nüm. 16:16-18). Llapampis Jehoväta rasumpa adoraqnömi rikakuyarqan. Peru orgullösu karmi, sacerdöti këllapaq löcuyar këkäyarqan; Aaronllam manaqa (Nüm. 16:1-11). Tsënö adorayanqanta Dios chaskinqanta pensarpis, mallaqashqa këninkunawanmi Jehoväta ofendikäyarqan. Peru shonquta rikaq karmi, Jehoväqa musyarqan ardëlla imatapis alli tukur rurëkäyanqanta (Jer. 17:10).
2. a) ¿Imatataq Moises willakurqan? b) ¿Imanötaq Moises parlanqan cumplikarqan?
2 Qanyannin junaqmi, Moises kënö willakushqa karqan: “Warë qoyam Jehovä rikätsikunqa pëpa pï kanqanta” (Nüm. 16:5). Ninqannöllam, “Jehoväpita nina shamur” “inciensuta tsararëkaq” 250 nunakunata ushakäratsirqan; clärum rikakurirqan Diospa rasumpa sirweqninkuna pikuna kayanqan (Nüm. 16:35; 26:10). Aaronqa manam wanurqantsu, tsëwanmi Jehovä rikätsikurqan rasumpa sacerdötitanö y sirweqnintanö chaskinqanta (leyi 1 Corintius 8:3).
3. a) ¿Imataq pasakurqan Pablu kawanqa witsanchö? b) ¿Imatataq unë tiempuchö Jehovä rurashqa karqan Corëtawan qateqninkunata?
3 Apostul Pablu kawanqan witsampis, tsënöllam pasakurqan. Wakin cristiänukunaqa mana alli yachatsikoqmi tikrariyarqan, y congregacionchömi sïguiyarqan. Alli cristiänukunanö rikakuyaptimpis, Dios yachatsikunqampa contran yachatsikuyanqanqa wakinkunapaq mana allim karqan. Atoq üshatukoqnömi, wakinkunapa markäkïninkunata ushakëkätsiyarqan (2 Tim. 2:16-18). Peru cristiänu tukoq këninkunawanqa, manam Jehoväta engañayarqantsu. Tsëtam Pablupis musyarqan Corëtawan wakin nunakunata pasanqanta leyishqa karnin. Tsëpita Timoteuta parlapanqanta y imata yachatsimanqantsikta rikärishun.
4. a) ¿Imapitataq Pabluqa següru këkarqan? b) ¿Imanö nirtaq Pablu Timoteuman qellqarqan?
4 Pabluqa musyarqanmi, janan shonqulla sirweqkunataqa Jehovä alleq reqinqanta. Tsëtam Timoteuta cläru nirqan. Diospa contran tikrashqakuna, wakin creikoqkunata mana alliman ishkikätsiyanqampaq parlarmi, kënö nirqan: “Dios churanqan mana juchoq cimientuqa këkanllam, y sëllunqa kënömi nikan: ‘Jehoväqa reqinmi pëpa kaqkunata’, y: ‘Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqitsun’” (2 Tim. 2:18, 19, NM).
5, 6. a) ¿Imanirtaq ‘Dios churanqan mana juchoq cimientu’ ninqan palabrakunaqa alläpa jukläya? b) ¿Imanötaq Timoteuta yanaparqan Pablu ninqan?
5 ¿Imanirtaq ‘Dios churanqan mana juchoq cimientu’ ninqan palabrakunaqa alläpa jukläya? Porqui Bibliachöqa juk kutillam yurin. Peru ‘cimientu’ palabrallaqa atska kutim yurin, y Bibliaqa utilisan atska cösaskunata rikätsikunampaqmi; Jerusalenpaqmi cimientu nin, unë Israelpa capitalnin kaptin. Jina Jesuspaqpis cimientu ninmi, Diospa munënin cumplikänampaq yanapakïnin precisaptin (Sal. 87:1, 2; 1 Cor. 3:11; 1 Pëd. 2:6). Tsëqa, ¿imapaqtaq Pabluqa parlëkarqan ‘Dios churanqan mana juchoq cimientu’ nirqa?
6 Tsëtaqa Pablu parlëkarqan, Nümerus 16:5 textuchö Corëtawan qateqninkunata Moises ninqanman y pasakunqanman yarparninmi. Tsëwanmi Timoteuta yarpëkätsirqan, mana wiyakoqkunataqa Jehovä reqinqanta y munëninkunata rurakuyänanta mana permitinqanta. Munënin cumplikänanta Corë michëta manam puëdinqannöllam, Diospa contran tikrashqakunapis puëdiyänantsu karqan. ‘Dios churanqan mana juchoq cimientu’ ima kanqanta Pablu mana entienditsikushqa kaptimpis, Timoteutaqa yanaparqanmi Jehovä imëpis allillata ruranqanman markäkunampaq (yärakunampaq).
7. ¿Imanirtaq següru këkantsik Jehovä alli kaqta imëpis ruranampaq kaqta?
7 Jehovä mandakunqanqa manam imëpis cambiantsu. Salmu 33:11 textum nin: “Jehoväpa consëjunqa manam ushakanqatsu; shonqumpa pensëninqa imëyaqpis këkanqallam”. Wakin textukunapis parlan, mandakïnin, rasumpa kuyakïnin, alli rurënin y mana jaqikïnin Jehovächö imëpis këkanqantam (Ex. 15:18; Sal. 106:1; 112:9; 117:2). Malaquïas 3:6 textum nin: “Noqam Jehovä kä, imëpis kanqänöllam këkä”. Y Santiägu 1:17 textupis, “Pepa shonqunqa manam tumacantsu noqantsicpita” ninmi.
8, 9. ¿Imatataq yachatsimantsik ‘sëllu’ nir igualatsikïwan Pablu parlanqan?
8 Cimientuchö sellashqa willakï këkanqantam Pabluqa 2 Timoteu 2:19 textuchö parlan. Unë witsanchö wayita rurarninqa, cimientunchömi ruraqnimpa o duëñumpa jutinta qellqariyaq. Tsë igualatsikïtam Pabluqa qellqarnin churarqan.* ‘Dios churanqan mana juchoq cimientuchöqa’ ishkë willakïmi sellashqa këkan. Juk kaqmi, “Jehoväqa reqinmi pëpa kaqkunata” nin, y juk kaqnam, “Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqitsun” nin. Këqa yarpätsimantsik Nümerus 16:5* (leyi) ninqantam.
9 Jehoväpa kaqkunataqa, ¿imatataq yachatsimantsik ‘sëlluwan’ igualatsikï? Ichikllachöqa, Jehovä imanö kanqantaqa kë ishkan precisaqchömi musyarintsik y këqa manam imëpis cambiantsu: 1) pëllapaq kaqkunataqa Jehovä kuyanmi y 2) mana alli rurëkunataqa Jehovä chikinmi. ¿Peru imatataq rikätsimantsik congregacionchö Dios yachatsikunqampa contran yachatsikïkunapitaqa?
10. ¿Imanötaq cristiänukuna rikäyarqan Diospa contran tikrashqakunapa portakïninta?
10 Diospa contran tikrashqakunapa portakïninkunapitaqa, Timoteu y wakin cristiänukunaqa yarpachakuyarqanmi. Itsachi entiendiyarqantsu congregacionchö imanir sïguiyanqanta. O hasta tapukuyarqanchi, janan shonqulla sirweqkunata y shonqupita patsë sirweqkunata Jehovä rikëkanqanta o mana rikëkanqantapis (Hëch. 20:29, 30).
11, 12. ¿Imanirtaq Pablu qellqanqan cartaqa Timoteuta yanaparqan?
11 Pablu qellqanqanqa Timoteutam markäkïninchö yanaparqan, porqui yarpätsirqanmi rasumpa sirweqnin Aaronta Jehovä chaskinqanta, peru alli tukoq Corëtawan qateqninkunata ushakätsinqanta. Juk parlakïchöqa Pablu nikarqan, janan shonqulla sirweqkuna kayaptimpis, Moisespa tiempunchö reqinqannö, rasumpa sirweqninkunata Jehovä reqinqantam.
12 Jehoväqa manam cambiantsu, y markäkïpaqmi. Mana alli rurëtaqa chikinmi, y mana arrepentikuyaptinqa patsätsinqan tiempuchömi juzgan. “Jehoväpa jutinta” parlaptinmi, Pabluqa Timoteu nirqan ‘mana alli rurëkunata jaqinampaq’, y cristiänu tukoqkunapa costumbrinta mana permitinampaq.*
13. ¿Imapitataq següru këkantsik?
13 Pablu qellqanqanqa yanapamantsikmi. Porqui kushikïpaqmi pëllata rasumpa kuyanqantsikta Jehovä cuentachö katsinqanta musyëqa. Manam kushishqallatsu rikarämantsik, sinöqa pëpa kaqkunataqa precisaqpaqmi churamantsik. Tsëmi Bibliaqa nin: “Jehoväpa nawinkunaqa entëru patsapam rikarëkan pëllata llapan shonqunkunawan kuyaqkunata kallpanwan yanapanampaq” (2 Crön. 16:9). Tsëmi “alli shonquntsicwan” Jehoväpaq ruranqantsikkunaqa envänutsu kanqa, bendicishqam kashun (1 Tim. 1:5; 1 Cor. 15:58).
14. ¿Imanö adoraciontataq Jehovä chaskintsu?
14 Jina kushikïpaqmi, adoraq tukoqkunata Jehovä mana chaskinqanta musyëpis. Jehoväqa “entëru patsapam rikarëkan”, tsënöpam pikuna shonqupita patsë mana adoraqkunata rikan. Proverbius 3:32 textum nin, ‘mana allita ruraqtaqa’ o pakëllapa jutsata rurëkar adoraq tukoqkunata Jehovä chikinqanta. “Manam jutsata rurätsu” nir juk tiempupa engañakuyaptimpis, llapanta puëdeq y alli ruraq Jehoväqa clärum kënö nin: “Jutsankunata pakaqqa manam alli kawëta tarinqatsu” (Prov. 28:13; leyi 1 Timoteu 5:24 y Hebrëus 4:13).
15. ¿Imatataq pensanantsiktsu, y imanir?
15 Cäsi llapan cristiänukunam shonqupita Jehoväta sirwiyan. Casual-llam imatapis chaskita munarninlla, Moisespa y punta cristiänukunapa tiempunchönö, Jehoväta adoraq tukuyanman (2 Tim. 3:1, 5). Peru tsënö kaptimpis, manam allitsu kanman cristiänu mayintsikkunapaq “janan shonqullam Jehoväta sirwiyan” nir pensanqantsikqa (leyi Romänus 14:10-12 y 1 Corintius 13:7). Rasumpa kaqchöqa, tsënö desconfianqantsikqa Diosnintsikwan amïgu kënintsiktam mana alliman chäratsinman.
16. a) ¿Imatataq rurashwan Diosta janan shonqulla sirwïkanqantsikta mäkur raslla altsanapaq? b) ¿Imatataq yachatsimantsik “Pruebacugnö shumag tantiyacuyay” nishqan recuadru?
16 Cada cristiänum rikäkunan “allita o mana allita” rurëkanqanta (Gäl. 6:4). Jutsasapa karnin, itsa tantiyashwantsu Diosta janan shonqulla adorar qallëkanqantsikta (Heb. 3:12, 13). Tsëmi, imanir sirwinqantsikta alleq rikäkunantsik. Kënömi tapukushwan: “¿Jehovätaqa adorä kuyarninku? ¿Ciëluchöpis y Patsachöpis autoridäyoq kaptinku? ¿O Mushoq Patsachö alli kawakïta munarllaku?” (Apoc. 4:11). Kë tapukïkunaman yarpachakunqantsikmi yanapamäshun janan shonqulla sirwïkanqantsikta mäkur raslla altsanapaq.
17, 18. ¿Imanirtaq alli shonquntsikwan Jehoväta adorashwan?
17 Alli shonquwan Diosta adorarninqa kushishqam kashun. Porqui Salmu 32:2 textum nin: “Kushishqam nuna kanqa pëchö ima mana allitapis Jehovä mana tariptin, y espïritunchö engäñu mana kaptin”. Awmi, ardëlla adoraq tukuyanqampita shonqunkunata limpiaqkunaqa, kanan y shamoq tiempuchöpis kushishqam kayanqa.
18 Tiempunchömi Jehoväqa rikätsikunqa pakëllapa jutsa ruraqkuna pikuna kayanqanta. Clärum rikakurinqa ‘mana alli ruraqpita, alli ruraq nuna jukläya kanqan, y Diosta mana sirweqpita Diosta sirweq jukläya kanqan’ (Mal. 3:18). Tsëyaqqa, alli ruraqkunata Diosnintsik rikarëkanqanta, y mañakïninta wiyanqanta musyanqantsikmi animamantsik (1 Pëd. 3:12).
^ par. 8 Apocalipsis 21:14 textupis ‘chunca ishque sementu rumicunachö’ apostulkunapa jutinkuna qellqarëkanqantam nin.
^ par. 8 Nümerus 16:5: “Tsënam Corëta y pëwan llapan këkaq nunakunata parlapar kënö nirqan: ‘Warë qoyam Jehovä rikätsikunqa pëpa pï kanqanta y pï santu y pï pëman witinampaq kaqta, y pitapis pë akranqan kaqmi pëman witinqa[‘]”.
^ par. 12 Qateqnin kaq yachatsikïchönam rikäshun, mana alli rurëkunata Jehovänö chikinapaq.
“Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqitsun.” (2 TIM. 2:19, NM)
1. ¿Diosta adoranqantsikchöqa imataq alläpa precisan?
¿IMËLLAPIS rikarqunkiku Jehoväpa jutin unë rurayanqan cösaskunachö qellqarëkaqta? Itsa rikärirninqa alläpa kushikurqëki, porqui noqantsikpaqqa Jehoväpa jutin alläpam precisan. ¡Jehoväpa testïgunkunam kantsik! Tsë jutipaqa noqantsikllam reqishqa kantsik. Tsënö kaptimpis, tsë jutipa reqishqa këtaqa manam ichikllapaqqa churashwantsu.
2. ¿Jehoväpa jutinta aparninqa imanötaq kawanantsik?
2 Jehoväpa rikëninchö alli kanapaqqa, manam jutinllatatsu utilisashwan, sinöqa mandamanqantsiknömi kawanantsik. Tsëmi Bibliapis, “mana alli kaqkunapita witikï” nimantsik (Sal. 34:14). Y Pablupis clärum, “Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqitsun” nirqan (2 Tim. 2:19, NM). Testïgukunataqa Jehoväpa jutinta parlanqantsikpitam reqimantsik. Peru ¿imanötaq mana alli rurëkunata jaqintsik?
3, 4. ¿Pablu ima ninqampaqtaq yachaq nunakuna unëpita musyëta munayashqa, y imanir?
3 (Leyi 2 Timoteu 2:19, NM.) Kë textuchömi Pablu parlëkarqan, ‘Dios churanqan mana juchoq cimientupaq’ y tsëchö ishkë willakïkuna qellqarëkanqampaq. Punta kaqqa, “Jehoväqa reqinmi pëpa kaqkunata” ninmi, tsëtaqa nirqan Nümerus 16:5 textupitam (punta kaq yachatsikïta rikäri). Ishkë kaqqa, “Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqitsun” ninmi, y këtam yachaq nunakuna unëpita musyëta munayashqa. ¿Imanir?
4 Porqui tsëtaqa Escritüras Hebrëaspa juk textumpita jorqamunqantam pensayan, peru Pablu tsënö parlanqanwan igualaq textuqa manam kantsu. Tsëqa, ¿ima nitataq Pablu munëkarqan “Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqitsun” nirqa? Tsëta manaraq nirninmi, Corë rebelakunqampaq Nümerus librupa 16 kaq capïtulumpita parlëkarqan. Tsëqa, ¿manatsuraq tsë tiempuchö pasanqanllapaq parlëkarqan?
5-7. ¿Moisespa tiempunchö ima pasakunqanpaqtaq 2 Timoteu 2:19 textuchö Pablu parlëkarqan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
5 Bibliaqa nin, Moisespa y Aaronpa contran churakäyänampaq Datanwan Abiram, Corëwan juntakäyanqantam (Nüm. 16:1-5). Moisesta autoridäyoq kanampaq Jehovä churanqantam respetayarqantsu. Wakinkunata mana alliman apëkarpis, Jehoväpa markanchömi sïguiyarqan. Peru Jehoväqa clärum rikätsikurqan, pikuna wiyakoqkuna y rebelakoqkuna kayanqanta.
6 “Jehovämi Moisesta kënö nirqan: ‘Llapan juntu këkaqkunata kënö parlapë y nï: “¡Corëpa, Datanpa y Abirampa carpan kuchunkunapita witikuyë!”’. Tsëpitanam Moisesqa [. . .] Datanwan Abiram këkäyanqan kaqta ëwarqan. Y tsënam llapan[ta] [. . .] nirqan: ‘Kë mana alli nunakunapa carpan puntampita witikuriyë, y pëkunapa kaqtaqa ama imatapis yatayëtsu, jutsankunarëkur mana ushakäyänëkipaq’. Pëkunaqa jinan höram, Corëpa, Datanpa y Abirampa carpankuna puntampita më tsëpa witikuriyarqan.” (Nüm. 16:23-27.) Tsënam Jehoväqa rebelakoqkunata wanuratsirqan. Peru rasumpa adoraqkunaqa salvakuyarqanmi, porqui rebelakoqkunapita witikurmi mana alli rurëta jaqiyanqanta rikätsikuyarqan.
7 Shonquta rikaq karmi Jehoväqa musyan pikuna pëpa kayanqanta. Peru jinan höram mana alli kaqkunapitaqa rakikäyänan karqan. Tsëmi Nümerus 16:5, 23-27 textupita, “Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqitsun” nir Pablu parlëkarqan. Y këqa igualarinmi, “Jehoväqa reqinmi pëpa kaqkunata” ninqanwan, porqui tsë pasakunqanllapaqmi parlëkarqan (2 Tim. 2:19).
8. ¿Imanirtaq Jehoväpa jutinta parlëllatsu ni Diospa markanchö këllatsu precisan?
8 Moises kawanqan witsankunapaq parlarmi, Timoteuta Pablu yarpätsirqan Jehoväwan alli këninta cuidanampaqqa, firmi imatapis ruranampaq. Diospa markanchö këkanqanllaqa manam imëka mana allipita tsapänantsu karqan, porqui manam Corëtawan qateqninkunatapis Diospa jutinta parlayanqanllaqa yanaparqantsu. Tsëmi, Diospa sirweqninkunaqa alli firmi churakëkur “mana alli rurëkunata” jaqiyänan. ¿Imanötaq Timoteu rurarqan? ¿Y imatataq Pablu ninqampita yachakuntsik?
9. ¿Imanötaq “upa cuenta” parlayanqan o plëtuyanqanta unë congregacionta juknölla kanampaq yanapaqtsu?
9 Diospa Palabranmi nimantsik imakunata jaqinapaq kaqta. 2 Timoteu 2:19 textuta manaraq nirmi, Pabluqa Timoteuta nirqan “lluta yachatsiquicuna asuntu” mana plëtunampaq, y “mana combieneq” kaqkunata mana cäsunampaq (leyi 2 Timoteu 2:14, 16, 23). Wakin cristiänukunaqa Dios yachatsikunqampa contranmi parlayaq. Jina wakinqa, Bibliapa contran mana parlarpis, Biblia mana willakunqan yachatsikïkunapitam parlayaq. Tsëmi congregacion juknölla kanampaq yanapaqtsu. Tsënö kaptinmi, Pablu Timoteuta nirqan “upa cuenta” parlayanqanta o plëtuyanqanta mana cäsunampaq.
10. ¿Imanöraq rikashwan Dios yachatsikunqampa contran yachatsikïkunata?
10 Kanankunaqa manam Dios yachatsikunqampa contran parlayaqta congregacionchö wiyantsikllatsu. Peru wiyarninqa, mëpita shamuptimpis, manam cäsunantsiktsu. Diospa contran tikrashqakunawanqa manam parlashwantsu, ni atskaq juntakëkur parlayaqtapis wiyashwantsu. Yanapëta munar pëkunawan parlëqa, Biblia mandakunqampa contranmi kanman. Testïgukunaqa, Dios yachatsikunqampa contran yachatsikoqkunataqa manam ni imanöpapis wiyantsiktsu.
11. a) ¿Imaraq plëtukïman chätsikunman? b) ¿Imanötaq anciänukunaqa juk alli ejemplu kayanman?
11 Jina mëtsikam kan congregacionpa yamë këninta ushakätseqqa. Tantiyarinapaq, kushikuyänampaq rurëpita jukläya jukläya pensayanqampis plëtukïmanmi chätsikunman. Peru pipis kushikunanrëkur Dios mandakunqampa contran imatapis ruraptinqa, manam anciänukuna tsëta rikaräkuyanqatsu (Sal. 11:5; Efes. 5:3-5). Tsënö kaptimpis, manam kushikï asuntuchö kikinkunapa pensëninkunallataqa precisaqpaq churayanmantsu, antis kë consëjutam wiyakuyänan: “Üsha [. . .] cuidaqno qamcunapis Diosman creyicoqcunata cuidayë. [. . .] Y ama patronnoqa cuentequicunacho quecaq wauqicunata allqutsayëtsu; antis alli ruraq cayë pecunapaq” (1 Pëd. 5:2, 3; leyi 2 Corintius 1:24).
12, 13. a) ¿Imanötaq Testïgukuna rikäyan kushikï asuntuta? b) ¿Bibliapa ima musyatsikïninkunataq kushikï asuntuchö yanapamashwan? c) 12 kaq pärrafuchö rikanqantsiknöpis, ¿imanötaq Bibliapa musyatsikïnin imëka asuntuchö yanapamashwan?
12 Diospa markanqa manam pelïculakunata, vidëujuëgukunata, librukunata o cancionkunata revisantsu imakunapita michämänapaq. ¿Imanir? Porqui Bibliaqa cada cristiänutam animan, “allita o mana allita rurecayanqantapis” kikinkuna tantiyëta yachakuyänampaq (Heb. 5:14). Kushikï asuntuchö alli akranapaqqa, mëtsika musyatsikïkunatam Bibliachö tarintsik. Imëkata ëkëkata rurarpis ‘shumaq tantiyecurmi Teyta Dios munashqanno cawanantsic’ (Efes. 5:10). Jina Bibliaqa nin, teyta kaqqa, familian imata ruranampaq o mana ruranampaq kaqta decidita puëdinqantam (1 Cor. 11:3; Efes. 6:1-4).*
13 Rikanqantsik Bibliapa musyatsikïninkunaqa manam kushikï asuntullapaqtsu. Imanö vistikïpaq, altsapakïpaq, jampikïpaq y maskunapaq jukläya jukläya pensanqantsikpis plëtukïmanmi chätsimashwan. Tsënö kaptinmi, Biblia ninqampa contran mana kaptinqa Jehoväpa sirweqninkunaqa plëtuyantsu. Porqui Diospa ‘servigninga manam piñacurcunmantsu’. “Mas bienmi llaquipäcug [. . .] canman llapan runamajincunawanpis” (2 Tim. 2:24, NTCN).
14. ¿Ima igualatsikïtataq Pablu utilisarqan mana alli amïgukunapita witikunapaq?
14 ¿Imanö mastaq “Jehoväpa jutinta parlaq kaqqa mana alli rurëkunata jaqi[nman]”? Mana alli ruraq kaqkunapita witikurninmi. ‘Dios churanqan mana juchoq cimientupaq’ parlëkarninmi, Pabluqa juk igualatsikï masta kënö nirqan: “Rïcu runapa wayinchö imayca manëjuncunapis manam örullapitatsu ni gellëllapitatsu, sinöga canmi gerupitapis mitupitapis”. Wakinqa, “micuy öracunachö üsacunanpämi”. Wakinnam, “awipicunata y ismushgacunata gorircur jicharinanpä” (2 Tim. 2:20, 21, MTCS). Tsënömi consejarqan, “awipicunata y ismushgacunata” jichariyänampaq manëju o mati cuenta nunakunapita witikuyänampaq.
15, 16. ¿Imatataq yachakuntsik “rïcu runapa wayinchö” igualatsikïpita?
15 ¿Ima ninantaq kë igualatsikïqa? Pabluqa ‘rïcu runapa wayintawanmi’ congregacionta igualatsin, y ‘manëjuncunata’ o matinkunatanam congregacionchö kaqkunatawan. Cocinachö limpiu cösaskunataqa manam rakcha (iska) kaq cösaskunawanqa takuntsiktsu rakchataptin.
16 Tsënöllam, limpiu kawakïta procuraq Jehoväpa sirweqninkunapis, Bibliapa musyatsikïninkunata mana cäsukoq cristiänukunawanqa takukäyanmantsu (leyi 1 Corintius 15:33). Cristiänu kaqwan tsënö rurëkarqa, masraqmi mana cristiänu kaqkunawannäqa amïgu kashwantsu, porqui pëkunaqa kayan “qellellapaq locuyäcoq [. . .] papänintapis mamantapis mana cäsoq, [. . .] cuentusteru, llutan rurecunata mana teqñaq, allapa mana baleq, alli rurecuna mana gustaq, amiguncunata lebantar ranticoq [y] Diosnintsic munashqanta mana cäsushpa quiquincunapa munenincunallata” rurakoqmi (2 Tim. 3:1-5).
17. ¿Imanötaq israelïtakuna mana allita chikiyanqanta rikätsikuyarqan?
17 Bibliaqa willakun, Corëpa, Datanpa y Abirampa carpan puntampita witikuyänampaq israelïtakunata mandayaptin, ‘jinan höra’ witikuyanqantam (Nüm. 16:24, 27). Manam “rakikäku o manaku” nir këkäyarqantsu; rasmi witikuyarqan. Jina mandayanqannölla rurarmi “më tsëpa witikuriyarqan”. Manam janan shonqullatsu rurayarqan peligruchö këta mana munar. Clärum rikätsikuyarqan, Jehoväpa lädunman churakäyanqanta y mana allipa contran këkäyanqanta. ¿Imatataq këpita yachakuntsik?
18. “Jövencunapa llutan mana alli munaynincunapita witicur geshpicunqui” nirqa, ¿ima nitataq munëkarqan Pablu Timoteuta?
18 Jehoväwan amïgu kënintsik peligruman churakaptinqa, jinan höram tsë peligrupita witikunantsik. Tsënö ruranampaqmi Pablu Timoteuta nikarqan, “jövencunapa llutan mana alli munaynincunapita witicur geshpicunqui” nirnin (2 Tim. 2:22, NTCN). 30 watayoqnöna karpis, tsëkunapitaqa manam libritsu kaq. Rasmi witikunan karqan; ‘mana alli rurëkunatam jaqinan’ karqan. Jesuspis tsënöllam nirqan: “Sitsun nawiqui jutsa rureman jitayäshunqui, oqtirir jitariquï” (Mat. 18:9). Kanan cristiänukunapis kë consëjuta wiyakurmi, Dioswan amïgu këninkunata peligruman imapis churaptinqa, jinan höra tsëpita witikuyan.
19. ¿Imatataq wakinkunaqa rurayashqa Diospa amïgu këninkunata mana oqrayänampaq?
19 Wakinkunaqa manaraq Testïgu karnin alläpa upyëwan o ima kushikïkunawampis viciashqa karmi, Testïgu tikrarirqa ichikllatapis mana upyayänampaq o kushikïkunaman manana ëwayänampaq decidiyashqa (Sal. 101:3). Tantiyarinapaq, juk wawqitam manaraq Testïgu kaptin, melanëpaq tushukuna kanqan fiestakuna gustaq, tsëmi Testïgu tikrarirninqa cristiänu mayinkuna tushukuyanqanmampis ëwaqtsu mana alli munëkunata mana yarpätsinampaq. Cristiänukunaqa manam washku upyëpita, tushïpita (tushuypita) o juk cösaskunata rurëpita chipyëpa michashqatsu kantsik. Peru tsënö kaptimpis, alleqmi cuidakunantsik Dioswan amïgu kënintsikta mana oqrarinantsikpaq.
20. Mana alli rurëkunata jaqinan sasaraq kaptimpis, ¿imataq yanapamantsik?
20 Jehoväpa jutimpa reqishqa kanqantsiktaqa manam ichikllapaqqa churashwantsu; ‘mana alli rurëkunatam jaqinantsik’ (Sal. 34:14). Tsë rurëqa manam fäciltsu, peru “pëpa kaqkunata” y mandakunqannölla ruraqkunata Jehovä kuyanqanta musyëmi yanapamantsik (2 Tim. 2:19, NM; leyi 2 Crönicas 16:9a *).
^ par. 12 Rikäri jw.org päginachö, SOBRE NOSOTROS > PREGUNTAS FRECUENTES nishqanchö, “¿Tienen una lista de películas, canciones o libros prohibidos?” neq yachatsikïta.
^ par. 20 2 Crönicas 16:9a: “Jehoväpa nawinkunaqa entëru patsapam rikarëkan pëllata llapan shonqunkunawan kuyaqkunata kallpanwan yanapanampaq”.
KAWËNIN
TEYTÄQA Austria nacionpa Graz markanchömi 1899 watachö yurikurqan, y Punta kaq Jatun Guërra witsampaqqa jövinllaran karqan. Peru Ishkë kaq Jatun Guërra qallariptinmi, 1939 watachö, aleman tröpakuna apakuyarqan. Y 1943 watachömi Rusiachö pelyëkar wanurqan. Noqaqa ishkë watayoqllaran karqä; manaraq reqirninmi teytäta oqrarirqä. Wamra kënïchöqa alläpam teytayoq këta munarqä, y masran estudiaq mayïkuna teytayoq kayanqanta rikarninnäqa. Jövin këkarnam, ciëluchö imëpis mana wanoq juk Teytä kanqanta mäkurirqä. ¡Tsëta musyarirqa alläpam kushikurqä! (Hab. 1:12.)
Qanchis watayoq këkarninmi, Movimiento Scout (tsë ninanqa campuchö rikäyanqankunawan imanö këta y jukkunata yanapëta yachakuyanqanmi, pëkunaqa entëru Patsachömi këkäyan) nishqam grüpuman yëkurirqä. Boy Scouts, nishqam grüputaqa, Gran Bretäña tröpakunapa mandaqnin Robert Stephenson Smyth Baden-Powell nunam, 1908 watachö patsätsirqan. Jina 1916 watachömi Wolf Cubs o Cub Scouts (jina Lobatos nirpis reqiyanmi) grüputa mas jövin kaq wamrakunapaq patsäratsirqan, y tsëchömi karqä.
Semäna ushëkuna carpakunata rurëkur quedakï, uniformïkunawan tamborta tocarëkar puriqa alläpam gustëkamaq. Jina kushishqam yarparä wamra mayïkunawan monti rurinkunachö pukllayanqäkunata, y paqaspa ninata tsarïkatsir lädunman tëkur cantayanqäta. Jina yachakurqämi campuchö imëkakunapita, tsëmi yanapamarqan Dios Kamanqankunata kuyanäpaq.
Boy Scouts nishqankunataqa imëpis allita rurayänampaqmi animayaq. Y saludanakurninqa kënömi ninakuyaq: “Imëpis listum këkantsik”. Y tsëqa alläpam gustamaq. Grüpökunachöqa pachakpitapis masmi wamrakuna kayaq; pullanmi catölicu, pullannam protestanti, y jukllëllam budista karqan.
1920 watapitam Boy Scouts nishqankunaqa atska nacionpaq reunionkunata rurayaq, y jutinqa karqan jamborees nishqanmi. 1951 wata agostu killanchömi qanchis kaq reunionninkunaman ëwarqä, Austriachö Bad Ischl nishqan markaman. Y 1957 wata agostu killanchöpis isqun kaq reunionninman ëwarqämi, Inglatërrachö Sutton Park markaman. Tsëmanqa ëwayarqan 33 mil jövinkunam, 85 nacionpita, jina 750 mil këkaqkunachöqa Inglaterrapita reina Isabelpis këkarqanmi. Më tsë nacionpita familiayoqnömi sientikoq kä. Peru manam pensarirqätsu ichikllachöna Diosta kuyaq mas jatun familiata tarinäpaq kaqta.
Austria nacionpa Graz markanchömi, 1958 watachö, Grand Hotel Wiesler nishqanchö mösunö trabajanäpaq yachakïkarqä. Yachakïta ushanäna këkaptïmi, imëka mishkikuna rurëchö alli yachaq Rudolf Tschiggerl jutiyoq trabajaq mayï creenciampita parlapämarqan. Tsë kutiran rasumpa kaq yachatsikïpita wiyarqä. Kima Dios jukllëllachö kanqan creencia Bibliapita mana kanqantam nimarqan. Noqaqa imëkanömi tsë creenciäta defendirqä y llutanta creinqantam rikätsita munarqä. Rudi nirmi Rudolfutaqa qayayaq kayä, y yachanëpaq kaptinmi catölicu këman kutinampaq yanapëta munarqä.
Bibliata apamunampaqmi änimarqan, peru catölicu Biblia kaptinlla chaskinäpaq kaqtam nirqä. Y qoramaptinmi leyir qallëkurqä, peru Rudiqa Watchtower imprimimunqan tratädutam churashqa kanaq. Tsë ruranqanqa manam gustamarqantsu, porqui tratäduchö willakunqantaqa mana rasun kaqta rasuntanö willakïkanqantam pensarqä. Peru imanö kaptimpis Bibliapitaqa parlëtam munaq kä, peru Rudiqa manam ni ima publicacionta mas qomarqannatsu, y yachëllapam kima killapa Bibliapita parlapämarqan. Höraqa hasta paqasyaqmi Bibliapita parlar quedakuyaq kayä.
Graz marka hotelchö yachakur ushariptïmi, mamanïqa hotel asuntupita masta estudianäpaq churamarqan. Y tsë escuëlaqa Bad Hofgastein markachömi këkarqan, y Grand Hotelwan paqtam imatapis rurayaq, tsëmi hotelman mas yachakoq kuteq kä.
Rudiqa Vienachö sucursalmanmi willakurinaq mëchö täranqäta y sucursalnam, Ilse Unterdörfer y Elfriede Löhr* misionërakunaman direccionnïta aparatsinaq. Juk kutim hotelta atiendeq nuna willaramarqan ishkë mana reqinqä warmikuna ashikäyämanqanta. Pikuna kayanqanta musyëta munarmi yarqurirqä. Tsëpita tiempuwanqa, mäkurirqä tsë cristiänakunaqa manaraq Ishkë kaq Jatun Guërra kaptin, Alemaniachö publicacionkuna michashqa këkaptin puritsishqa kayanqantam. Aleman policiakunam tsarikur campos de concentracion Lichtenburg nishqanman apashqa kayänaq. Y tsëpita guërra këkanqan witsanqa, Berlinpa amänunchö këkaq Ravensbrück campo de concentracionmanmi apashqa kayänä.
Tsë cristiänakunaqa mamänï edämi kayarqan, y manam juk ishkë semäna shayämunqanchö “manam interesamantsu” nir tiempunkunata perditsita munarqätsu. Tsëmi mañarirqä, apostul Pëdrupa cargunta pikuna apayanqanta rikätsikoq textukunata apayämunampaq. Tsë textukunata cürata rikätsinäpaqmi nirqä. Pëwan parlarninmi musyanä karqan pï rasumpa kaqta yachatsikunqanta.
Catölicukunaqa llutantam creiyan Mateu 16:18, 19 textuchö Jesus parlanqanta, pëkunaqa niyan apostul Pëdru punta kaq päpa kashqantam, y tsëpita qateqnin kaq cürakunaqa pëpa autoridäninta chaskishqa kayanqantam. Catölicu Iglesiaqa nin, päpa cargunchö këkar imatapis niptinqa, rasun kaqlla kanqantam. Tsëmi noqapis creirqä, Kima Dios Jukllëllachö kanqanta Santu Pädri yachatsikïkaptinqa rasumpa kanqanta. Peru päpa pantashqa kaptinqa, tsë creenciapis itsa rasumpatsu kanman. Catölicukunapaqqa alläpam precisan Pëdrupa qepanmanqa cürakuna kayanqanman crei, porqui tsëpitaran llapan creenciankunapis yarqun.
Cürawan parlaptïqa manam contestamëta puëdirqantsu, peru Pëdrupa cargunta cürakuna chaskiyanqanta rikätsikoq librutam qomarqan. Llapantam leyirirqä, peru mas tapukïkunawanran kutirirqä. Contestamëta mana puëdirmi, kënö nimarqan: “Manam ni mëqantsikpis creitsinakïta puëdintsiktsu [. . .]. Mëchöpis allilla pasë”. Manam religionpita yapë parlayänäta munarqantsu.
Tsëpitanam, Ilsewan y Elfriedewan Bibliapita yachakur qallëkurqä. Pëkunam rasumpëpa santu Pädri Jehoväta reqitsiyämarqan (Juan 17:11). Tsë witsampaqqa, manam tsë markachö congregacion karqantsu, tsëmi panikunaqa yachakoqkunapa wayinkunallachö reunionta rurayaq y ichikllam ëwayaq. Ilsewan Elfriede panikunam cäsi llapan reunionta rurayaq, porqui manam juk bautisädu ollqu kaqtsu tsëta ruranampaq. Höra hörallam karu markapita juk wawqi shamoq alquilashqa localchö discursuta ruramunampaq.
1958 wata octubri killachö Bibliapita yachakur qallanqäpitaqa kima killallatam bautisakurirqä. Manaraq bautisakurmi, imanö yachatsikuyanqanta rikänäpaq pëkunawan yachatsikoq yarquyänäpaq mañakurqä (Hëch. 20:20). Tsëpitam, tsë kuti yarqurirllana juk territoriuta mañakurirqä, y juk marka entërutam qoykayämarqan. Japallämi wayin wayin y yachakïta munaqkunaman kutir yachatsikunä karqan. Y congregacionkunata watukakoq shamuptinraqmi yanaqiwanqa yachatsikoq yarqurqä.
1960 watachö hotel asuntupaq estudiukunata usharirmi, wayïta kutirqa Bibliapita yachakïkanqäkunata familiäta musyatsinäpaq. Peru kananyaqpis, manam ni mëqan Diospa yachatsikïninta chaskikuyashqatsu, tsënö karpis wakinqa ichikllatapis musyëta munayanmi.
1961 watachömi, congregacionkunaman juk cartata sucursal apatsirqan precursor kayänampaq invitakurnin. Noqaqa soltëru y alli saloryoqmi karqä, tsëmi precursor kanäpaqqa ni ima michämarqantsu. Congregacionkunata watukaq Kurt Kuhn wawqiwanmi parlarqä, jina precursor kënïchö yanapamänampaq juk ishkë killakunapa trabajarir juk cärruta rantita munëkanqätapis willarqämi. Pëqa kënömi nimarqan: “¿Jesuswan apostulkunaqa cärrutaraqku wanayarqan llapan tiempunkunawan sirwiyänampaq?”. Tsëwanqa clärum niramarqan. Y mas prontullana precursor kanäpaqmi pensarirqä. Peru hotelchöqa 72 hörakunam semänachö trabajaq kä, peru precursor këta munarqa tsëtam patsätsinä karqan.
Patrunnïtam semänachö 60 hörallana trabajanäpaq mañakurqä y munarqanmi, hasta igual-llatam pagamarqampis. Tiempuwannam semänachö 48 hörallana trabajanäpaq mañakurqä, munarqanmi, jina igual-llatam pagamarqan. Tsëpitanam semänachö 36 hörallana trabajanäpaq mañakurqa, y mana creipaqnö kaptimpis tsë kutichöpis munarqanmi y igual-llatam pagamar sïguirqan. Ëwakunäta mana munaqnömi karqan. 36 hörakunallana trabajarmi precursor tikrarirqä. Tsë witsankunaqa precursorkunaqa 100 hörakunam killachö yachatsikuyaq.
Tsëpita chusku killa pasariptinmi precursor especial churarayämarqan, y Carintia provinciapa Spittal an der Drau markachö këkaq congregacionmanmi, siervu de congregacion kanäpaq churarayämarqan. Precursor especial kayänampaqqa 150 hörakunam killachö yachatsikunä karqan. Manam precursor kënïchö yanaqï karqantsu, peru alläpam agradecikö Gertrude Lobner pani siervu auxiliarnö congregacionchö yanapamanqanta.*
1963 watapaqqa congregacionkunata watukanäpaqmi invitarayämarqan. Höraqa trenwanmi lasaq malëtäkunawan congregacionkunaman ëwaq kä. Cärrunkuna mana kaptinmi cristiänu mayïkunaqa ëlluyämänampaq shayämoqtsu. Taxiwan ëwëta puëdirpis, cristiänu mayïkunata alli sientikatsinärëkurmi posädäyaq chakillapa ëwaq kä.
1965 wata soltërullaraq këkaptïmi, Galaad Escuëlapa 41 kaq cläsinman invitayämarqan. Wakin estudiaq mayïkunapis jina soltërum kayarqan. Jina kushikïpaqqa Austriamanmi yapë asignarayämarqan. Tsëchömi congregacionkunata watukaqnö yanapakurqä, peru manaraq ëwakuptïmi, Nueva Yorkpa norti kaq lädunchö këkaq Cornwall sitiuchö, congregacionkuna watukaq Anthony Conte wawqita chusku semänapa yanaqänäpaq niyämarqan. Alläpam pëwan yachatsikï gustëkamarqan, porqui noqanömi yachatsikïta alläpa kuyaq.
Congregacionkunata watukanäpaq Austriaman mandayämanqanchömi, alläpa shumaq jövin Tove Merete jutiyoq cristiänata reqirirqä. Pëqa pitsqa watampitam Jehoväta reqeq. Imanö reqinakuyanqäta tapuyämaptinqa, “sucursalmi juntayämashqa” niyämi. Y juk wata pasariptin 1967 wata abril killachömi casakuriyarqä, y congregacionkunata watukar sïguiyänäpaqmi niyämarqan.
Tsëpita juk wata pasariptinmi, jatun kuyakïninchö Jehovä wamran kanäpaq chaskimanqanta musyarirqä. Tsëpita patsëmi ciëluchö këkaq teytäwan alläpa kuyanakuyä, y wakin wamrankuna niyanqannömi, Romänus 8:15 textuchö ninqannö “Papällä” nï.
Meretewanqa 1976 watayaqmi congregacionkunata watukaqnö, y watukakoqkunata rikaqnö sïguiyarqä. Rashta witsanqa, alalaq cuartukunachömi waräyaq kayä. Juk kutin, riyarkayämunäpaq frasadäkunapa kuchunqa alläpa alalëwan chukrushqa këkänaq. Jamanïkunawanmi chukrushqa kanäq. Tsëpitam juk ichik estüfa nishqanta puritsiyarqä qoñotsikuyänäpaq. Wakin sitiukunachöqa rashta janampam cuartökunapita bäñuman paqaspa ëwayäq kayä, pasëpam alalaq vientu ratëkayämaq. Wayïkuna mana kaptinmi, lüniskunapaqqa pasaq sëmänachö quedakuyanqä wayillachö quedakuyaq kayä. Y martiskunapanam, juk congregacionta watukayänäpaq viajayaq kayä.
Kuyashqa warmïqa imëpis alli yanapakoqmi kashqa, y alläpam pëpita kushikö. Manam ni imëpis yachatsikoq yarqunampaq animarqöraqtsu. Alläpam yachatsikïqa gustan. Cristiänu mayinkunatapis alläpam kuyan y llapankunapaqmi shonqupita patsë yarparan. Tsëqa alläpam yanapamashqa.
Y 1976 watapaqnam Austriachö Sucursalta Rikaqnö yanapakunäpaq invitayämarqan. Tsë witsanqa kë sucursalmi Euröpa del Estita rikaq y pakëllapam publicacionkunata chätseq. Tsë trabäjuchöqa Jürgen Rundel wawqim encargädu karqan y pëwanmi trabajarqä. Tsëpita tiempu pasariptinqa, Europa del Estichö chunka idiömakunatam rikaq kä. Jürgenwan warmin Gertrudeqa kananqa precursor especialnömi Alemaniachö sirwikäyan. 1978 watapaqqa Austriachö sucursalqa joqta idiömakunachömi revistakunata jorqamur qallëkamurqan y juk ichikllan wayichömi imprimiyämoq. Jina revistata mañakoq nunakunapaqmi më tsë nacionkunaman apatsiyaq kayä. Tsë llapan trabäjutaqa Otto Kuglitsch wawqim rikaq, kanan witsanqa Ingrid jutiyoq warminwanmi Alemania Betelchö sirwikäyan.
Jina Euröpa del Estichö wawqikunaqa grabashqa publicacionkunapitam papelman imprimiyämoq. Jina mas yanapakoqkunatam wanayaq. Pakëllapa tsënö trabajayanqankunataqa Jehovämi tsaparqan, Betelchöqa alläpam estimayä tsënö alläpa sasa y michäyanqan tiempukunachö trabajashqa cristiänukunata.
Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkunapita Theodore Jaracz wawqitam, 1989 watachö Rumaniaman yanaqarqä. Ëwayarqä juk grüpu wawqikunata yanapaqninmi. Porqui 1949 watachömi imëka pasakushqa kaptin, Jehoväpa markampita rakikäkurir, congregacionninkuna patsätsishqa kayänaq. Y Jehoväpa markanchö cristiänukunanöllam, yachatsikurnin, nunakunata bautisarnin, tröpakunata mana yanapayänanrëkur carcelman ëwarnin këkäyarqan. Rumaniachöqa, Jehoväpita yachatsikï michashqallaraq kaptinmi, wawqi Pamfil Albupa wayinchö pakëllapa juntakäyarqä chuskoq precisaq anciänukunawan, y tsë nacionchö sucursalta rikaq wawqikunawan, tsëtaqa principal oficïnapitam aprobayämurqan. Jina Austriapita Rolf Kellner wawqipis yanaqäyämarqanmi parlayanqäta idiömankunaman tumatsinampaq.
Ishkë kaq paqas juntakäyanqächömi wawqi Albuqa chuskun yanaqin anciänukunata Jehoväpa markanman kutiyänan precisanqanta nir animarirqan. Kënömi nirqan: “Kanan mana kutirqa, itsa yapëchöqa puëdishunnatsu”. Tsënöpam 5 mil cristiänukuna Jehoväpa markanman kutirayämurqan. ¡Jehovämi ganarirqan y Satanasqa laqyashqa cuentam quedarirqan!
1989 wata ushananchömi, Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkuna, warmïtawan noqata invitayämarqan Nueva York markachö këkaq principal oficïnachö trabajayänäpaq. ¡Tsëtaqa manam shuyäkuyarqätsu! Y 1990 watapa juliu killanchömi Brooklyn Betelchö sirwir qallëkuyarqä. Y 1992 watachönam, Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkunapita Entëru Patsachö Diospita Yachatsikïta Rikaqpa yanapaqnin kanäpaq churarayämarqan. Y 1994 watapita patsëmi Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqnö sirwikä.
Hotelchö mösunö trabajanqäpitaqa mëtsika watanam pasashqa. Kananqa entëru Patsachö cristiänu mayïkunapaqmi imëka mikï cuenta Diospa yachatsikïninta alistar yanapakö (Mat. 24:45-47, NM). 50 watapa llapan tiempöwan yanapakunqächöqa rikarqömi entëru Patsachö Jehovä markanta imanö yanapanqanta y tsëpitaqa alläpam kushikö y agradecikö. Atskaq nacionkunapaq asamblëakunaman ëwëqa alläpam gustaman, porqui tsëchömi yarpätsimantsik ciëluchö këkaq Jehoväta y palabranta mas reqita procuranapaq.
Jehovämanmi mañakö mëtsika millon nunakuna rasumpa kaqta Bibliapita yachakuyänampaq, y entëru munduchö cristiänu mayintsikkunawan juntu Diosta sirwiyanqa (1 Pëd. 2:17). Y wanushqakuna shäriyämoqta ciëlupita patsë rikämïta y Patsachö kaq papänïta taritam alläpam shuyarä. Alläpam shuyarä papämi, mamänï y wakin familiäkunapis mushoq Patsachö Jehoväta adorayänanta.
Wanushqakuna shäriyämoqta ciëlupita patsë rikämïta y Patsachö kaq papänïta taritam alläpam shuyarä
^ par. 15 1980 wata La Atalaya 15 de abril revistachömi ishkampa kawënimpita mas willakïtaqa taririnki.
^ par. 27 Kanan witsanqa, juk siervupa rantinqa anciänupura rurayänanta rikaqmi, y siervu auxiliarpa rantinmi secretariu.
“Jehovämi kënö nin: ‘Qamkunam testïgökuna kayanki’.” (IS. 43:10)
1, 2. a) ¿Imataq juk testïguqa? b) ¿Noticiata jorqamoqkuna Jehoväpita willakuyashqaku? c) ¿Imanirtaq noticiakunachö pëpita willakuyänantaraqku Jehovä wanan?
JUK testïguqa, pasakunqanta rikaq y willakoqmi. Tantiyarinapaq, Sudafricachömi 160 watapana juk periödicupa jutin The Witness (Testïgu). Tsë jutiqa alläpa allim, porqui juk periödicuqa kë munduchö imëka pasakunqantam rasun kaqllata willakunan. Tsë periödicuta patsätseq nunam nirqan, “rasun kaqllata y imëpis rasun kaqllata” willakunampaq rurashqa kanqanta.
2 Peru noticiakunachöqa manam precisaq pasakunqankunata willakayämushqatsu, o willakamurpis manam pasakunqantanöllaqa niyämushqatsu. Jina, manam Diospita rasumpa kaqta y ruranqankunata willakayämushqatsu. Peru Jehoväqa, manam noticiakunaparaq pëpita willakuyänanta wanantsu. Pëqa kënömi nirqan: “Llapan nacionkunam musyariyanqa noqa Jehovä kanqäta” (Ezeq. 39:7). Peru Jehoväpaqa 8 millonnö Testïgunkunam, pï kanqanta, ruranqampita y nunakunapaq imata rurëkanqampita entëru Patsapa willakïkäyan. Jina ruramunampaq änimanqantsiktapis willakïkantsikmi. Tsëta rurarninmi, jutimpa qayashqa kanqantsikta precisaqpaq churëkantsik. Isaïas 43:10 textuchömi Jehovä kënö nin: “Qamkunam testïgökuna kayanki, akrashqä sirwimaqnïmi kanki”.
3, 4. a) ¿Imëtaq Bibliata Estudiaqkuna jutinkuna churakuyarqan, y imanötaq sientikuyarqan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.) b) ¿Ima tapukïkunapitataq yachakushun?
3 Jehoväpa jutinta musyatsikïnöqa manam imapis kantsu, pëqa ‘imëkamayaqpis Mandakoqmi’, y kikinmi nin: “Këmi imëyaqpis jutï, y noqataqa manam wamrëkikunapa wamrankunapis qonqayämänantsu” (1 Tim. 1:17, NM; Ex. 3:15; igualatsi Eclesiastes 2:16 textutawan). Bibliata Estudiaqkunaqa 1931 watachömi, Jehoväpa testïgunkuna nir jutinkuna churakuyarqan, tsëpita patsëmi agradecikur cartakuyanqan kë revistachö yarqamurqan. Canadäpita juk congregacionmi kënö nirqan: “Jutintsik Jehoväpa testïgunkuna kanqanta musyëqa kushikïpaqmi, allichö katsitam procurayäshaq”.
4 ¿Imanötaq Jehoväpa jutimpa qayashqa kanqantsikta precisaqpaq churashwan? ¿Jehoväpa testïgunkuna neq jutita imanir churakunqantsikta entienditsikïta puëdintsikku? Yachakurishun.
5, 6. a) ¿Imanötaq israelïta teytakunaqa Jehoväpa testïgun kayarqan? b) ¿Ima masta rurayänampaqtaq israelïtakunata Jehovä mandarqan? c) ¿Imanirtaq teytakunapis tsënölla wamrankunawan rurayanman?
5 Isaïaspa tiempunchöqa israelïtakunam, Jehoväpa ‘testïgun’ kayarqan, y entëru nacionnam ‘sirweqninkuna’ (Is. 43:10). Testïgu kayanqantaqa rikätsikuyarqan, unë witsanchö Dios ruranqampita wamrankunata yachatsirninmi. Cada wata Pascuata celebrayänampaq mandakïchömi kë mandakïpis këkarqan: “Wamrëkikuna, ‘¿imanirtaq këta celebrayanki?’ niyäshuptikiqa, kënömi niyänëki: ‘Kë pascuaqa Jehoväpaq qarëmi, porqui egipciukunapa wamrankunata wanutsinampaq pasarninmi, israelïtakunapa wayinkunata jaqirirqan, y tsënömi salvarqan’” (Ex. 12:26, 27). Itsa wamrankunata willayarqan, Jehoväta sirwiyänampaq faraon kaqta Moises ëwar mañakuptin, faraon kënö contestanqanta: “¿Pitaq Jehoväqa mandakunqanta wiyanäpaq, y Israelta kachanäpaq?” (Ex. 5:2). Jina willayarqanchi, chunka castïgukuna pasakunqanta y Puka lamarpa tsimpayanqanta, Y faraonpa tapukïnin imanö contestakanqanta. Jehoväqa Llapanta Puëdeqmi karqan, jina këkanllam. Tsënöpam israelïtakunaqa testïgu kayarqan, porqui Jehovä rasumpa kaq Dios kanqanta y änikunqanta cumpleq kanqantam rikäyarqan.
6 Jehoväpa testïgun këta valuraq israelïtakunaqa, manam wamrankunallatatsu willayarqan, sinöqa juk markapita esclävunkunatawanmi. Jina Jehovä munanqannö limpiu portakuyänampaqpis wamrankunataqa willayarqanmi. Pëmi mandakurqan, “santum kayänëki, porqui noqa Jehovä Diosnikikunapis santum kä” nir (Lev. 19:2; Deut. 6:6, 7). Tsënöllam, kanan witsan teytakunapis wamrankunata yachatsiyänan, limpiu portakurnin apayanqan Diospa jutinta respetayänampaq (leyi Proverbius 1:8* y Efesius 6:4*).
7. a) Israelïtakuna Jehoväwan alli kayanqan witsanqa, ¿imanötaq vecïnun nacionkuna rikäyaq? b) ¿Imapitataq alleq cuidakunantsik Diospa jutimpa reqishqa kaqkunaqa?
7 Wiyakuyanqan witsankunaqa, israelïtakuna Diospa jutimpa reqishqa kayanqantam vecïnun nacionkunata cläru rikätsikuyarqan. Pëkunatam kënö niyashqa kayarqan: “Patsachö llapan nunakunam musyayanqa Jehoväpa jutimpa qayashqa ka[ya]nqëkita, y mantsayäshunkim” (Deut. 28:10). Peru israelïtakunaqa, nuna ruranqan dioskunata adorarninmi Jehoväta llakitsiyaq. Cananeukunapa diosninkunanömi mana alli tikrakuriyarqan, y wamrankunatam tsë diospaq kayayaq y waktsakunatapis sufritsiyaqmi. Këqa yachatsimantsik, Jehoväpa alläpa limpiu jutinta apëkarqa, limpiu këta imëpis procuranapaqmi.
8. a) ¿Imata ruranampaqtaq Isaïasta Jehovä mandarqa? b) ¿Y ima nirqantaq Isaïas?
8 Isaïastawanmi Jehovä israelïtakunata willatsishqa karqan, Jerusalen ushakänampaq kaqta, y pëkunata prësu apakuyänampaq kaqta. Tsënö nishqa karpis, nirqanmi markanta imanö libranampaq kaqta (Is. 43:19). Mana wiyakuyänampaq kaqta muyëkarpis, Isaïastawanmi willëkätsirqanlla. Jina Isaïaspa qallanan joqta capïtulunkunaqa parlan, Jerusalen ushakänampaq kaqtam. Peru Isaïasmi musyëta munarqan israelïtakuna imëyaq mana wiyakuyänampaq kaqtam. Jehovänam contestarqan, “llapan markakuna chipyëpa ishkinqanyaq, pipis mana täranqanyaq, y patsapis tsunyaq tikranqanyaq” nir (leyi Isaïas 6:8-11*).
9. a) ¿Imëtaq cumplikarqan Jerusalenpaq Isaïas willakunqan? b) ¿Imanirtaq noqantsikpis alkäbulla këkänantsik?
9 Isaïasqa tsë carguta chaskirqan Uzïaspa mandakïnin ushanan witsankunam, 778 wata (m.J.sh.) witsanchö. Profëtanöqa sirwirqan 46 watakunapam, 732 watakunayaq, Ezequïas mandakoq yëkuriptimpis sïguikarqanllam. Tsëqa karqan, 607 watachö Jerusalen ushakänampaq, 125 watakuna pishikaptinmi. ¡Israel nacionqa unëllapitanam wiyashqa karqan ima pasanampaq kaqta! Tsënöllam kanan witsampis, Jehoväqa unëpitana markanta willëkashqa shamoq tiempuchö ima pasakunapaq kaqta. 135 watakunapanam kë revistaqa, leyeqninkunata willëkashqa Satanaspa gobiernun ushakärinampaqna kaqta y Waranqa Watapa Jesuspa mandakïnin trukanampaq kaqta (Apoc. 20:1-3, 6).
10, 11. ¿Isaïas ima willakunqantataq Babiloniachö këkaq israelïtakuna rikäyarqan?
10 Jehoväta wiyakoq y babiloniukunaman entregakoq judïukunaqa, manam wanuyarqantsu Jerusalen ushakaptin; prësum apakuyarqan (Jer. 27:11, 12). 70 watakuna pasariptinnam, Jehovä kënö ninqan cumplikanqampita testïgu kayarqan: “Këtam Jehovä nishqa, Rantiyäshoqnikikuna, Israelpa Santun: ‘Qamkunarëkurmi Babiloniaman kachamushaq y carcelkunapa rëjankuna kichakärinampaqmi permitishaq’” (Is. 43:14).
11 Kë willakï ninqannömi, 539 watapa octubri killanchö, Jerusalen templupita apayanqan väsukunawan diosninkunapa nöpanchö babiloniukuna upyëkäyarqan. Y tsë paqasmi, Media y Persia tröpakunaqa Babiloniaman yëkuriyarqan. Y 538 o 537 watachömi Babiloniata Cïru ushakäratsirqan, y Jerusalenta kutir templuta altsayänampaqmi judïukunata mandarqan. Isaïasqa tsëtam willakurqan, y hasta arrepentikoq israelïtakuna Jerusalenta kutiyaptin Jehovä imanö cuidanampaq kaqtapis willakushqanam karqan. Tsë israelïtakunatam, “kikïpaq patsätsikunqä y alabansäta willakunampaq markä” nir Jehovä qayarqan (Is. 43:21; 44:26-28). Jerusalenta kuteq y templuta altsaq judïukunam, rasumpa kaq y änikunqankunata cumpleq Jehovä Diospa testïgun kayarqan.
12, 13. a) ¿Pikunataq israelïtakunaman juntakäyarqan Jehoväta yapë sirwir qallayänampaq? b) ¿Imanötaq ‘juk kaq üshakuna’ portakuyanman ciëlupaq akrashqakunata yanaparnin? c) ¿Ima bendiciontataq ‘juk kaq üshakuna’ chaskiyanqa?
12 Mëtsikaq mana Israel nunakunam, Jehoväta yapë sirwir qallaq israelïtakunaman juntakäyarqan, y tiempuwannam mana judïu kaqkunapis judïu tikrariyarqan (Esd. 2:58, 64, 65; Est. 8:17). Tsënöllam kanampis, “mana yupetapis puedipaq” ‘juk kaq üshakuna’, ciëlupaq akrashqakunata yanapëkäyan (Apoc. 7:9, 10; Juan 10:16, NM; Gäl. 6:16). Y pëkunapis Jehoväpa testïgunkuna neq jutitam apayan.
13 Y tsë jutïrëkurmi Diosta mana jaqishpa limpiu portakuyänan. Jina mana pantayänampaq sinchikïkarpis, jutsasapa karmi cada junaq Diosta perdonta mañakuyänan, y santu jutinta apayänampaq Dios permitinqampitapis agradecikuyänanmi (leyi 1 Juan 1:8, 9). Tsëta rurarllam, Waranqa Watapa Jesus mandakuptin, ushanan witsankunachö Jehoväpa testïgunnö kawashqa karnin, imakunapa pasayanqanta kawarimoqkunata kushishqa willayanqa.
14. ¿Ima ninantaq Jehovä jutiqa?
14 Apanqantsik jutita mas kuyanapaq, “Jehovä” juti ima ninan kanqanman pensarishun. Tsë jutiqa hebrëu idiömachö “ruraq” ninantam rikätsikun. Tsëmi Jehovä jutiqa “Pëmi Ruranampaq Yuritsin y Rurakätsin” ninan. Këmi cläru rikätsikun, kawaq kaqkunapa y mana kawaq kaqkunapapis Kamaqnin kanqanta, y ninqanta imëpis cumpleq kanqanta. Tiempu pasanqanmannömi, Satanas michäkïkaptimpis, llapan munëninta Jehoväqa cumplikan.
15. ¿Imanötaq jutin ima ninan kanqanwan, imanö kanqanta Jehovä willakurqan? (Rikäri “Imëkata musyatsikoq juti” neq recuadruta.)
15 Egiptupita markanta jorqamunampaq Moisesta Jehovä mandarmi, imanö kanqanta willarnin jutimpaq kënö nirqan: “‘Noqaqa rikätsikushaq munanqäta logrëta puëdeq kanqätam’ [o, ‘Noqaqa munanqa Këmanmi Chäshaq’]. Jina nirqanmi: ‘Këtam Israelpa tsurinkunata ninëki: ‘Noqaqa rikätsikushaqmi’ qamkunaman kachamashqa’” (Ex. 3:14, nota). Tsënömi Jehoväqa munëninta cumplinampaqqa, munanqan höra imanö këmampis tikran. Israelïtakuna esclävu këkäyaptinqa, libraqninman, tsapaqninman, pushaqninman y imëka wanayanqantapis qoqninmanmi tikrarqan.
16, 17. a) ¿Imanötaq Jehoväpa jutimpa qayashqa kanqantsikpita agradecikunqantsikta rikätsikushwan? b) ¿Imapitataq qateqnin kaq yachatsikïchö yachakushun?
16 Kanan witsampis, jutin ima ninan kanqantaqa Jehovä cumplïkanllam; llapan wananqantsikkunatam qoykämantsiklla y pëpitapis yachëkätsimantsikllam. Peru Jehoväpa jutinqa manam kikin munanqanman tikranampaq kaqllatatsu rikätsikun, sinöqa munënin cumplikänampaqqa, Testïgunkuna rurëta procurayanqanta cumplikätsinqantapis rikätsikunmi. Këkunaman pensanqantsikmi yanapamantsik, jutinta allichö quedatsinapaq. Noruëgapita 84 watayoq Käre jutiyoq Testïgun, 70 watapana Jehoväta sirwin, y kënömi nin: “Manam imawampis igualantsu imëyaqpis kawaq Jehoväta sirwinqantsiknöqa, y jutinta apaq markanchö kanqantsiknöqa. Bibliawan yachatsiptiki nunakuna kushikuyanqanqa alläpa kushikïpaqmi. Alläpam gustëkaman Jesus wanunqampita y tsërëkur shumaq Patsachö mana wanïpa kawakunapaq kaqpita yachatsikïqa”.
17 Awmi, wakin markachöqa manam Diospita yachakïta munaqkunata tarintsikllatsu. Peru ¿Kärenöku kushikuntsik juk wiyakoqta tarirnin, y Diospa jutin ima ninan kanqanta yachatsirnin? Y ¿imanötaq Jehoväpa testïgun këkarqa, Jesuspa testïgumpis kashwan? Tsëtam qateqnin kaqchö yachakushun.
^ par. 6 Proverbius 1:8: “Kuyashqa wamrä, teytëkipa yachatsikïninta wiyakï, y mamëkipa leyninta ama jaqitsu”.
^ par. 6 Efesius 6:4 (NM): “Qamkuna papäkuna, ama wamrëkikunata piñatsir këkäyëtsu. Tsëpa rantinqa, Jehoväpa yachatsikïninchö y consëjunchö wätayë”.
^ par. 8 Isaïas 6:8-11: “Y Jehoväpa voznintam kënö neqta wiyarirqä: ‘¿Pitaraq kachashaq, y piraq noqantsikpa rantintsik ëwanqa?’ Y noqanam nirqä: ‘¡Këchömi noqa këkä! Noqata kachamë’. Y pënam nirqan: ‘Ëwë y kë markata ni: “Kutin kutin wiyayë, peru ama entiendiyëtsu, y kutin kutin rikäyë, peru ama yachakuyëtsu”. Kë nunakunapa shonqunta mana wiyakunampaq y mana wiyakoq rinrinkuna mana wiyanampaq rurë, nawinkunata laqakätsi mana rikäyänampaq, rinrinkunawan mana wiyayänampaq, y shonqunkuna mana entiendinampaq, y arrepentikurnin mana kachakäyänampaq’. Tsënam nirqä: ‘¿Imëyaq Jehovälla?’. Tsënam pë nirqan: ‘Llapan markakuna chipyëpa ishkinqanyaq, pipis mana täranqanyaq, y patsapis tsunyaq tikranqanyaq’”.
“Noqapa testïgömi kayanki [. . .] patsapa mas karun kaq markakunachöpis.” (HËCH. 1:7, 8, NM)
1, 2. a) ¿Pitaq mas principal kaq Jehoväpa testïgun? b) ¿Ima ninantaq Jesus juti? c) ¿Imanötaq tsë juti ninqanmannö Diospa tsurin kawarqan?
REY kanqanta willarmi, Jesusqa mana mantsakïpa Römapa mandaqnin Ponciu Pilätuta kënö nirqan: “Tsepaqmi yuricushqa cä. Rason caqta willacoqmi que patsaman shamushqa cä” (leyi Juan 18:33-37). Tsëpaqmi Pabluqa, “juk testïgunö Ponciu Pilätu lädunchö llapan nunakuna wiyayänampaq parlanqanta” nirqan (1 Tim. 6:13, NM). Awmi, Satanaspa mundunchö, “rasumpacagta parlag cumplïdu testïgu” kanapaqqa, alli valoryoqraqmi kanantsik (Apoc. 3:14, NTCN).
2 Jesusqa judïu karmi, yurikunqampita patsë Jehoväpa testïgunllana karqan (Is. 43:10). Y mas principal kaq testïgunmi tikrarirqan. Y Dios churanqan jutin ima ninan kanqanmannömi llapanta cumplirqan. Juk angelmi Josëta willarqan Diospa poderninwan Marïa qeshyaq këkanqanta y tsëpitam nirqan: “Juk ollqu wamratam qeshpikunqa y jutinnam Jesus nir churanki, pëmi markanta jutsankunapita salvanqa” (Mat. 1:20, 21, NM, nota). Yachaq nunakunam niyan, Jesus jutiqa hebrëu idiömachö Jesüa kanqanta, y tsëqa “Jehovämi salvakoqqa” ninanmi. Tsë juti ninqanmannömi Jesusqa Israelchö “oqracashqa üsha[cunata]” yanaparqan jutsankunapita arrepentikur Jehoväwan alli këta tariyänampaq (Mat. 10:6; 15:24; Lüc. 19:10). Tsëmi Diospa Gobiernumpita chipyëpa yachatsikurqan. Marcusmi kënö qellqarqan: “Galilea marcacunaman ewar[mi] Diospa alli willaquininta Jesus yachatsicorqan queno nirnin: —Dios mandacoqniquicuna cananpaq tiempu chäramunnam. Tsemi mana alli rureniquicunata jaqirïcur, alli willaquininman creyicuyë” (Mar. 1:14, 15). Jesusqa mana mantsëpam, wanutsiyänampaq yanapakoq religiösukunapa contrampis churakarqan (Mar. 11:17, 18; 15:1-15).
3. ¿Imataq pasakurqan Jesus wanunqampita kima junaq pasariptin?
3 Peru wanunqampita kima junaqllatam, Jesustaqa mana wanoq espïritutanö Jehovä kawariratsimurqan (1 Pëd. 3:18, NM). Rasumpa kawarimunqanta creiyänampaqnam, Jesusqa nunaman tikrarir, tsë junaqllachö pitsqa kuti qateqninkunata yuripurqan (Mat. 28:8-10; Lüc. 24:13-16, 30-36; Juan 20:11-18).
4. a) ¿Imatataq Jesus rurarqan qorikashqa këkaq apostulninkunata y nunakunata yuripunqanchö? b) ¿Imata rurayänampaqtaq discïpulunkunata mandarqan?
4 Pitsqa kaq yuripunqanchönam, ëllukashqa (qorikashqa) këkaq apostulninkunata y nunakunata yuripurqan. Tsë kutichömi Jesusqa Bibliapita alli estudiatseq cuenta, “Diospa palabranta pecunata alli cäyitserqan”. Tsënöpam entiendiriyarqan Jesustaqa chikeqninkuna wanutsiyänampaq kaqta y kawarimunampaq kaqta Biblia unëpitana willakunqanta. Tsëchömi, qateqninkunata kënö nirqan: ‘Noqapa jutïchomi Jerusalenpita qallecur jinantin nasioncunapa ewar, nunacunata willapäyänëki jutsa rurayanqancunata jaqiriyaptin perdonashqa cayänanpaq’. “Qamcunam llapanta ricashqa carnin, testigoqa cayanqui”. Awmi, precisaq rurëyoqmi kayarqan (Lüc. 24:44-48, noqakunam yanayätsiyarqö).
5, 6. a) ¿Imanirtaq Jesusqa “noqapa testïgömi kayanki” nirqan? b) ¿Imatataq Jesuspa discïpulunkuna musyatsikuyänan karqan?
5 Tsëpita 40 junaqkuna pasariptin ultimuta yuripunqanchöraqchi, apostulkunaqa entiendiriyarqan Jesus kënö mandanqanta: “Noqapa testïgömi kayanki Jerusalenchö, Judëachö y Samaria markakunachö, y patsapa mas karun kaq markakunachöpis” (Hëch. 1:8, NM). ¿Imanirtaq Jesusqa Jehoväpa testïgunmi kayanki nirqantsu, sinöqa “noqapa testïgömi kayanki” nirqan? Tsëtaqa nirqan, llapan wiyaqninkuna israelïta karnin, Jehoväpa testïgunna kayaptinmi.
6 Jehovä rurëkanqanqa manam Egiptupita y Babiloniapita markanta libranqannöllatsu karqan, kananqa Jesustam utilisëkarqan nunakunata salvanampaq. Wanunqan y kawarimunqanmi, rikätsikun wanïpa (wañuypa) y jutsapa esclävun kayanqampita nunakunata libranqanta. Tsëtanam kananqa apostulkuna musyatsikuyänan karqan. 33 wata Pentecostes fiestachömi, ciëlupaq tsëllaraq akrashqa kaqkuna ‘Diospa espantepaq rurenincunata’ musyatsikuyarqan y mëtsikaqmi chaskikuyarqan. Y salvanampaq Jesusta Jehovä churanqanman markäkur arrepentikuyanqanmannömi, Jesusqa ciëlupita patsë jutin ima ninan kanqanta mas rikätsikurirqan (Hëch. 2:5, 11, 37-41).
7. ¿Imatataq rikätsikurqan Pentecosteschö pasakunqankuna?
7 Pentecosteschö pasanqankunam rikätsikurqan, nunakunapa jutsankunapita Jesus pagakunqanta Jehovä chaskinqanta (Heb. 9:11, 12, 24). Y kikin Jesusmi nirqan, ‘maytsicag runacunata salvanampaq’ shamunqanta (Mat. 20:28, NTCN). Tsë ‘maytsicagcunaga’ manam arrepentikoq judïukunallatsu kayanqa, sinöqa Dios munanqannömi “llapan nunacuna”, porqui Jesusqa pagakun llapan ‘nunacunapa jutsancunapitam’ (1 Tim. 2:4-6; Juan 1:29).
8. a) ¿Imataq discipulukunata yanaparqan Jesuspita willakuyänampaq? b) ¿Mëyaqtaq chätsiyarqan?
8 Jesuspa discïpulunkunaqa Jehoväpa santu espïritun yanapaptinmi, valorwan pëpita willakur sïguiyarqan (leyi Hëchus 5:30-32). Pentecostes fiestapita 27 watakuna pasariptinmi, ‘Jesuspa rasonpa alli willaquininta’ “mechopis tsechopis” willakushqa kayanqanta niyarqan (Col. 1:5, 23).
9. ¿Imataq pasarqan punta congregacionta?
9 Peru punta kaq congregacionqa manam alleq tsarakurqantsu (Hëch. 20:29, 30; 2 Pëd. 2:2, 3; Jüd. 3, 4). Jesus ninqannömi, Satanasqa Diospa contran yachatsikïkunata utilisarqan alli kaq yachatsikïkunata tsapärinampaq, tsëtaqa rurarqan ‘më tsëchö imëkapis imanö [patsätsishqa] këkanqampa ushënin witsanyaqmi’ (Mat. 13:37-43, NM). Y tsëpitanam Jehoväqa, nunakunapa Mandakoqnin kanampaq Jesusta churanan karqan. Y tsëtaqa rurarqan 1914 watapa octubri killanchömi, tsë watachömi Satanaspa mundunqa ‘ushanan junaqkunaman’ yëkurirqan (2 Tim. 3:1, NM).
10. a) ¿Ima wata y ima killa alläpa precisaq kanampaq kaqtataq ciëlupaq akrashqakuna niyarqan? b) ¿Imataq 1914 watapa octubri killanchö pasakurqan y imataq rikätsikushqa?
10 Daniel librum willakun, juk jatun qeru roqukanqampita ‘qanchis tiemputaraq’ brötimunqanta. Tsë willakïta estudiashqa karmi, kanan witsan ciëlupaq akrashqakunaqa 1914 watapa octubri killan precisaq kanampa kaqta niyarqan (Dan. 4:16). Tsë tiempupaqmi Jesus parlëkarqan, ‘Diosman mana marcäcoq caru nunacunapa’ tiempun nirnin, tsëtaqa nirqan këkämunqampaq, y ‘më tsëchö imëkapis imanö këkanqampa ushënimpaq’ parlanqanchömi. Y 1914 watapita patsëmi Cristu ‘këkämunqan’ señalqa mas cläru rikakämushqa (Mat. 24:3, 7, 14, NM; Lüc. 21:24). Tsëpita patsëmi, nunakunapa Mandakoqnin kanampaq Jesus corönata chaskinqanqa, ‘Diospa espantepaq rurenincuna’ kashqa.
11, 12. a) ¿Imatataq mushoq Mandakoq rurar qallarqan 1919 watachö? b) ¿1930 watakunachö imataq cläru rikakärirqan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
11 Nunakunapa Mandakoqnin tikrarirqa Jesusqa rasllam, ciëlupaq akrashqakunata, “jatun Babiloniapa” librarirqan (Apoc. 18:2, 4). Y 1919 watachönam, Diosnintsik salvacionta imanö apamunampaq kaqpita y Gobiernumpita entëru Patsapa Cristu willatsikur qallarqan. Tsëtam ciëlupaq akrashqakunaqa alleq provechayarqan y tsënöpam Cristuwan mandakayämunampaq kaqkunata mëtsikaqta juntayarqan.
12 Y 1930 wata witsëpanam cläru rikakärirqan, mana yupëtapis puëdipaq kë Patsachö kawaqpaq kaqkunata më tsë nacionpita Cristu juntar qallanqanta. Y pëkunapis, ciëlupaq akrashqakunapa yanapakïninwanmi, Jesusnöpis mana mantsakushpa, Dioswan Cristu salvakoq kayanqampita willakïkäyan. Jina mana jaqita willakuyanqampita y markäkuyanqampitam, Satanaspa mundun ushakaptin, jatun sufrimientuta kawëkar pasayanqa (Juan 10:16; Apoc. 7:9, 10, 14).
13. a) ¿Imata ruranapaqtaq Jehoväpa testïgunnö listu këkantsik? b) ¿Y imanötaq tsëta lograshun?
13 ‘Espantepaq rurëcunata’ Jehovä ruranqampita y ruramunampaq kaqpita Testïgu kanqantsikta imëpis precisaqpaq churëkäshun. Rasunmi, tsë rurananqa manam fäciltsu. Mëtsikaq cristiänukunam nunakuna burlakuyanqan sitiukunachö yachatsikuyan; hasta qatikachashqam kayan. Apostul Pabluwan yanaqinkuna rurayanqannömi kallpata jorqanantsik, pëmi nirqan: “Diosnintsicmi yanapayämashqa mana ichicllapis mantsacurishpa alli willaquininta willayänaqpaq aunqui marquequicunacho chiquicayämaptinpis” (1 Tes. 2:2). ¡Ama mantsakushuntsu! Diosllata sirwinantsikpaq änikunqantsikta alleq cumplita procurashun Satanaspa mundun ushakanqanyaq (Is. 6:11). Yarpäshun, manam kikintsikpa kallpantsikllawanqa puëdishuntsu, tsëmi, punta cristiänukunanöpis, Jehovä santu espïritunwan yanapamänapaq mañakunantsik (leyi 2 Corintius 4:1, 7; Lüc. 11:13).
14, 15. a) ¿Imanötaq nunakuna rikäyaq punta cristiänukunata? b) ¿Ima nirqantaq apostul Pëdru cristiänukunapaq? c) ¿Imanötaq sientikushwan nunakuna mana alli tratamashqa?
14 Kanan witsanqa mëtsikaqmi “Diostam sirwi y cristiänum kä” niyan, “peru rurenincunawanmi musyatsicuyan Dioswan mana rasonpa cayashqanta”, ‘chiquim cayan. “Allita rurashaq” nirpis, manam rurayantsu’ (Tïtu 1:16). Punta cristiänukunataqa chikiyarqanmi. Tsëmi Pëdru nirqan: “Jesucristuman creyicuyanqequirecur pipis ashayäshuptiqui cushicuyë. Porqui Diosnintsicpa puedeq Espiritunmi qamcunachoqa quecanqa” (1 Pëd. 4:14).
15 Tsëwanqa, ¿Jehoväpa testïgunkunatapis nikämantsiktsuraq? Awmi, porqui Jesuspa Gobiernumpitam yachatsikuntsik. Jehoväpa jutimpita chikishqa kanqantsikqa, ‘Jesucristuman creyicunqantsikpita’ chikishqa kënöllam. Tsëmi chikeqninkunata Jesus nirqan: “Cachamagnï Taytäpa shutinchö shamuptïmi nogata chasquiyämanquitsu” (Juan 5:43, NTCN). Tsënö këkaptinqa, yachatsikïkashqa mana alli tratamashqa ama llakikushuntsu, porqui tsëqa rikätsikun Diosnintsik chaskimanqantsikta y espïritun noqantsikchö ‘quecanqantam’.
16, 17. a) ¿Imataq entëru patsachö pasakïkan? b) ¿Imata rurartaq sïguikashwan?
16 Jina entëru Patsachömi Jehoväpa markanman mëtsikaq yëkïkäyan. Hasta imëpis yachatsikuyanqan markakunachöpis yachakïta munaqkunataqa tarïkantsikllam. Yachakïta munaqkunaman kutita y Bibliapita yachatsita procurashun Jehoväpa sirweqnin tikrayänampaq. Itsachi 60 watapana Jehoväpita yachatsikoq Sudafricapita Sarie cristiänanö sientikuntsik. Pëmi nin: “Alläpam agradecikö Jesucristu noqantsikrëkur wanunqampita, Patsachö y ciëluchöpis mandakoq Jehoväwan amïgu këta tarinqäta, y jutimpita yachatsikunqätapis”. Qowan Martinuswanmi Jehoväpa sirweqnin kayänampaq mëtsikaqta yanapayashqa; kiman wamrankunatapis. Jina Sarieqa kënömi nin: “Manam ni ima rurëpis Jehoväpita yachatsikïnöqa alläpa kushitsikuntsu, santu espïritunwanmi yanapamantsik kë salvakoq yachatsikïta willakïkänapaq”.
17 Bautisäduna kar o bautisäkunapaq estudiëkarpis, Jehoväpa testïgunkunawan juntu këkanqantsikpitaqa alläpam agradecikuntsik. Tsënö këkaptinqa, imëpis yachatsikïkäshun y Satanaspa mëlanëpaq mundumpita rakikashqa këta procurashun. Tsëta rurarmi Teytantsik Jehoväta imëpis alabëkäshun y jutinta kushishqa apëkäshun.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn päg. 74 Imëpis Jehovällapaq kawashun***
Cántico 63
Imëpis Jehovällapaq kawashun
(Salmo 18:25)
1. Jehová Diostam imëyaqpis
Servita munallantsik.
Markan karmi, Palabranta
Reqita munëkuntsik.
Wiyakurqa llapantsikmi
Alli kawakur kashun.
Kuyakoqmi, manam imë
Haqirallämäshuntsu.
2. Imëyaqpis kuyëkäshun
Cristiano mayintsikta.
Rurënintsik, parlënintsik
Imëpis shumaq katsun.
Diosta sirveq mayintsiktam
Alli respetanantsik.
Más reqinakunapaqmi
Biblia yanapamäshun.
3. Pushamaqnintsikkunata
Llapanchö wiyakushun.
Yachatsikuyanqantapis
Llapanta cäsokushun.
Tsëqa chaskishunmi Diospa
Shumaq bendicionninta.
Tsarakurqa, imëyaqpis
Pëllapaqnam kawashun.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 149:1; 1 Tim. 2:8; Heb. 13:17.)
^ ***sn päg. 78 Jehoväta servishun llapan shonquntsikwan***
Cántico 66
Jehoväta servishun llapan shonquntsikwan
(Mateo 22:37)
1. Dios Jehová llapan gobernaq,
Qamllatam wiyakö y kuyä.
Qamllatam adoranaqqa.
Manam piñatsillashqëkitsu,
Llapan ninqëkitam rurashaq.
Munanqëkitam rurashaq.
(CORO)
Jehová, qamllam chaskinëki
Shonqupita alabanqaqta.
2. Llapanmi alabashunki:
Patsa, Killa, qoyllurkunapis.
Shonqupitam servishqëki;
Shutikitam musyatsikushaq.
Qamtam kawënïta qoshqëki;
Alli kaqllatam rurashaq.
(CORO)
Jehová, qamllam chaskinëki
Shonqupita alabanqaqta.
(Kë textokunatapis rikäri Deu. 6:15; Sal. 40:8; 113:1-3; Ecl. 5:4; Juan 4:34.)
^ ***sn päg. 75 Yachakunqëkinö kawë***
Cántico 64
Yachakunqëkinö kawë
(Proverbios 3:1, 2)
1. Rasumpa kaqchö kawëmi alli kaqqa,
Tsëta kikikim akranëki.
Tsëpenqa Jehová ninqanllata wiyakï,
Nishunqëkiqa rasunllam.
(CORO)
Tsënö kawakï
Rasumpa qampaq katsun.
Kushishqa kawë
Jehová ninqannö
Rasumpa kaqta rurar.
2. Kallpachakurnin y tiempïkita horqar,
Kawanëkipaq Diosta servir.
Tiemponchö atska bendicionkunam kanqa,
Shamunqa alli kawëmi.
(CORO)
Tsënö kawakï
Rasumpa qampaq katsun.
Kushishqa kawë
Jehová ninqannö
Rasumpa kaqta rurar.
3. Diosnintsikpaqqa llullu wambranö kantsik,
Pushamänatam wanëkuntsik.
Imëpis wiyë ciëlochö Teytantsikta,
Bendicionnintam chaskinki.
(CORO)
Tsënö kawakï
Rasumpa qampaq katsun.
Kushishqa kawë
Jehová ninqannö
Rasumpa kaqta rurar.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 26:3; Pro. 8:35; 15:31; Juan 8:31, 32.)
^ ***sn päg. 72 Diosnintsik munanqannö kashun***
Cántico 61
Diosnintsik munanqannö kashun
(2 Pedru 3:11)
1. ¿Imanöraq pagäman, o qaräman
Kushishqa kawakunqäpita Dios Jehová?
Palabrëki espëjonö kaptin rikä
Shonqüyaq, y musyä imanö kanqäta.
Qamllapaqmi kawakushaq nirqämi,
Mana munëkarqa manam rurashaqtsu.
Llapan kallpawan, shonquwanmi sirveq.
Noqalläpis kushitsillashqëki.
2. Rikätsimë imanö kanqätapis,
Munanqëkinö nuna noqa kanäpaq.
Qamllapaqna kaqkunataqa kuyankim,
Noqapis shonqïkita kushitsimushaq.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 18:25; 116:12; 119:37; Pro. 11:20.)
^ ***sn pägk. 38 - 39 ¡Jehoväpa testïgonmi kantsik!***
Cántico 31
¡Jehoväpa testïgonmi kantsik!
(Isaías 43:10-12)
1. Imägentam serviyan
Diosta mana reqirnin.
Diosllam Llapan Puëdeq;
Rikätsikushqam.
Rurë diosqa musyantsu
Ima pasanantapis.
Adoraqninkuna kaptimpis,
Manam kallpankuna kantsu.
(CORO)
Kushiyämi Jehoväpa
Testïgon kayanqäta.
Ima pasananta musyanmi.
Ninqannömi rurakan.
2. Kushishqam willakuntsik
Imanö Dios kanqanta.
Y Gobiernompitam
Yachatsikuntsik.
Tsënöpam reqiyanqa
Rasun yachatsikïta.
Y yachakuyanqanmannömi
Noqantsikwan alabayan.
(CORO)
Kushiyämi Jehoväpa
Testïgon kayanqäta.
Ima pasananta musyanmi.
Ninqannömi rurakan.
3. Diospita willakurmi
Shutinta alabayan.
Diosta chikeqtapis
Willëkäyanmi.
Hutsanta perdonanmi
Pëman kuteqkunata.
Yachatsikïqa kushikïta,
Wiñey kawëtam qomäshun.
(CORO)
Kushiyämi Jehoväpa
Testïgon kayanqäta.
Ima pasananta musyanmi.
Ninqannömi rurakan.
(Kë textokunatapis rikäri Isa. 37:19; 55:11; Eze. 3:19.)
^ ***sn päg. 109 ‘Diospa Palabranta willaqui’***
Cántico 92
‘Diospa Palabranta willaqui’
(2 Timoteu 4:2)
1. Dios kanan mandamarquntsik,
Wiyakushun; alläpam precisan.
Listo kashun, shonquntsikpita
Shuyanqantsikta willakunapaq.
(CORO)
Willakuyë,
¡Precïsom wiyayänan!
Musyatsï,
Ushakë chämunqanyaq.
Ëwayë,
Manshu kaqta yanapë.
Llapanta
Willariyë.
2. Kanqa mana allikunam,
Michämarnintsik penqatsimäshun.
Mana wiyëta munayaptin
Jehoväman paqwëmi yärakuntsik.
(CORO)
Willakuyë,
¡Precïsom wiyayänan!
Musyatsï,
Ushakë chämunqanyaq.
Ëwayë,
Manshu kaqta yanapë.
Llapanta
Willariyë.
3. Wiyakoqkuna kayanqam,
Tsëchömi yachatsita tïrashun.
Salvaciontam willakunantsik
Jehoväpa shutin santo kanampaq.
(CORO)
Willakuyë,
¡Precïsom wiyayänan!
Musyatsï,
Ushakë chämunqanyaq.
Ëwayë,
Manshu kaqta yanapë.
Llapanta
Willariyë.
(Kë textokunatapis rikäri Mat. 10:7; 24:14; Hech. 10:42; 1 Ped. 3:15.)
^ ***sn päg. 121 Teyta Diospaq cantashun***
Cántico 102
Teyta Diospaq cantashun
(Salmo 98:1)
1. Kë cantoqa, kushikïllapaq cantom;
Teyta Diospa shutintam alaban.
Yanapakun pëllapaq kanapaqmi;
Kushi kushi cantashun llapantsik.
(CORO)
Cantanapaq ewkayämï,
¡Tsurinmi Rey; willakushun!
Shayämïna, cantëta yachakushun.
Qonqurïkur Diosta alabashun.
2. Reinopitam kë cantowan parlantsik.
Cristum reinan hinantin Patsapa.
Mushoq marka, o ciëlopaq kaqkunam,
Kënö niyan Jesuspa Reinompaq:
(CORO)
Cantanapaq ewkayämï,
¡Tsurinmi Rey; willakushun!
Shayämïna, cantëta yachakushun.
Qonqurïkur Diosta alabashun.
3. Kë cantota, llapanmi cantayanman;
Letrankuna kuyakïllapaqmi.
Atskaq nunam cantëta yachakushqa;
Pëkunapis kënömi nimantsik:
(CORO)
Cantanapaq ewkayämï,
¡Tsurinmi Rey; willakushun!
Shayämïna, cantëta yachakushun.
Qonqurïkur Diosta alabashun.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 95:6; 1 Ped. 2:9, 10; Apo. 12:10.)
^ ***sn päg. 122 Wayin wayin***
Cántico 103
Wayin wayin
(Hechos 20:20)
1. Wayin wayin, punkun punkun
Jehoväpita parlar.
Markan markan, hallqan hallqan
Yachakïkäyanmi
Diospa mandakïnimpita.
Jesus ninqannöllam
Hinantin Patsapa ëwan
Joven, mayorkuna.
2. Wayin wayin, punkun punkun
Salvacionpaq willar.
Jehoväpita parlakïta
Munaqkunaman chan.
¿Imanöraq parlayanqa
Mana reqirninqa?
Tsëmi Santo shutin chänan
Hinantin markaman.
3. Ëwalläshun punkun punkun
Willakïta apar.
Wiyar mana wiyarnimpis
Kikin akrakutsun.
Musyëllapis musyarinqam
Jehoväpa shutinta.
Punkun punkun ëwarninmi
Üshanta tarishun.
(Kë textokunatapis rikäri Hech. 2:21; Rom. 10:14.)
^ ***km 8/11 pägk. 4 - 6 ¿Macedoniaman yachatsikoq ëwankimantsuraq?***
¿Macedoniaman yachatsikoq ëwankimantsuraq?
1 49 watakuna witsanmi, apóstol Pablu Antioquía de Siria nishqa markapita yarqurqan misionëronö ishkë kaq viäjenta ruranampaq, y Efeso markatawan Asia Menorchö huk markakunatam visitanan karqan. Pero santo espïritum, “Macedoniaman shamicur yanapecalläyämë” nir invitarqan. Pabluwan yanaqinkunaqa kushishqam chaskikuyarqan tsë invitacionta, y tsënöpam tsë markachö punta congregacionta patsätsiyarqan (Hech. 16:9, 10; 17:1, 2, 4). Kanan witsampis hinantin Patsachömi imëka cosecha ëllupaki cuenta Diospita yachatsikïchö más yanapakoqkunata wanayan (Mat. 9:37, 38). ¿Listoku këkanki yanapakunëkipaq?
2 Itsa qampis apóstol Pablunö misionero këta munanki, pero mana ni imëpis pensashqankitsu huk nacionman yanapakoq ëwëtaqa. Itsa edänikirëkur, soltera kar o wambrëkikunataraq qeshpitsinëki kaptin, puëdenkitsu Galaad Escuëlaman ëwëta. O itsa huk idioma yachakïta mana puëdenëkipaq kaqta creir, o trabäjorëkur këkanqëki nacionman ëwakushqa karnin, kananqa huk nacionkunaman yanapakoq ëwëta pensarqunkitsu. Pero alli pensëkur y Jehoväman mañakurirqa, itsa cuentata qokurinkiman yachatsikoqkunata wanayanqan nacionkunaman ëwëta puëdenqëkita.
3 ¿Precisanku misionërokunapaq escuëlaman ëwanëki? Apóstol Pablutawan yanaqinkunataqa Jehoväman y santo espïritunman markäkuyanqanmi yanaparqan rurayanqankuna alli yarqunampaq (2 Cor. 3:1-5). Tsëmi, misionërokunapaq escuëlaman mana ëwashqa kaptikipis, huk nacionchö yanapakunqëkiqa alläpa allipaq kanman. Hina yarpänëkim mëchö këkaptikipis, Yachatsikunapaq Diospa Escuëlan y Diospa Gobiernompita Yachatsikunapaq reunionkunaqa alläpa yanapashunëkipaq kaqta. Y Galaad Escuëlaman o huk escuëlakunaman ëwëta munaptikipis, huk nacionkunachö misionero cuenta yanapakunqëkiqa, tsë escuëlakunaman chaptikim yanapashunki.
4 Edäyashqana publicadorkuna. Edäyashqana y Diospa kaqchö alli poquna wawqikunaqa paqwëmi yanapakïta puëdeyan publicadorkuna pishinqan nacionkunachö. ¿Jubilädoku qamqa kanki? Wakin jubilakushqakunaqa wallkalla chaskiyanqan qellëwanmi hampi o imëkapis más barätolla cuestaq nacionkunachö yanapakïkäyan.
5 Huk ingles parlaq anciano y precursor wawqim jubilakushqana karnin, Asia nacionchö turistakuna visitayänan sitioman ëwakurqan isqon ingles parlaq publicadorkunata yanapanampaq, y tsëchömi 30 mil ingles parlaq nunakuna kayarqan. Ishkë watallachömi reunionman asisteqkuna pitsqa chunkaman chäyarqan. Tsë wawqin kënö nin: “Kë markaman ëwakamunqäpitaqa imëpitapis masmi tukï bendicionkunata chaskirqö. Tiempopis manam tinkumanmantsu tsë llapan bendicionkunapita parlaptïqa”.
6 Soltera panikuna. Jehoväqa alläpam utilicëkan panikunata publicadorkuna pishinqan nacionkunachö alli willakïkunata willakuyänampaq (Sal. 68:11). Huk shipash panim más yachatsikunanrëkur huk nacionpa ëwakïta munarqan, pero teytankunam imapis pasëkunanta yarpachakuyaq, y rasunchömi yarpachakuyaq. Tsëmi qellë y política asuntochö mana alläpa problëmayoq nacionta akrarqan y sucursalman qellqarqan, y sucursalnam huk cartawan tsë nacionpita más precisaq kaqkunata musyatsirqan. Tsë nacionchöshi hoqta wata yanapakunaq y tukï bendicionkunatash chaskinaq. Kënö nirmi willakun: “Markächöqa manachi puëdëmantsu karqan mëtsika estudio biblicokunata dirigita. Pero publicadorkunata wanayanqan nacionman chärirqa, mëtsika estudio biblicotam tarirqä y masmi yachakurqä Bibliapita yachatsikïtapis”.
7 Familiakuna. ¿Wambrayoq karnin Diospa Gobiernompita willakoq huk nacionpa ëwëta mana puëdenëkipaq kaqtaku pensanki? Puwaq y chunka watayoq wambrakunayoq familiam tsëta rurëta tïrayarqan. Mama kaqmi kënö nin: “Alläpam kushikuyä wambräkuna këchö winayanqanta, tsënöpam precursor especialkunawan y misionërokunawan amigo tikrayashqa. Publicadorkunata más wanayanqan markakunachö yanapakïqa, rasumpam kawënïkunaman más kushikïta chätsimushqa”.
8 Idiömaqa manam tsapäkuntsu. ¿Huk idiömata yachakïta mantsarku qelananki? Itsa más yachatsikoqkunata wanayanqan nacionkunachö idiömëkita parlayan. Huk wawqiwan warminmi, inglesta parlëta yacharnin ëwakuyarqan castellänota parlayanqan nacionman, tsëchö ingles parlaqkunata yachatsiyänampaq. Sucursalshi apatsinaq mëqan congregacionkunachö ingles parlaqkunata wanayanqan listata. Tsëmi huk congregacionta akrarir, ishkë kuti visitayarqan. Nïkurnam, wayinkunaman kutïkur cada killachö mënosllatana gastayarqan, y tsënömi huk wata qellëninkunata churakuyarqan. Y ëwakuyänampaq listo këkäyaptinnam, tsë ëwayänan nacionchö wawqikuna taripushqana kayänaq huk shumaq wayita.
9 Nacionninkunata haqishqakuna. Itsa Bibliapita manaraq yachakunqëki witsan kanan këkanqëki nacionman ëwakurqëki. Tsënö karqa, itsa cosëchachönöpis Diospita más yachatsikoqkunata wanëkäyan nacionnikichö. ¿Imëllapis nacionnikiman yanapakoq kutita pensashqankiku? Tsëqa itsa huk nación wawqikunapitapis más fácil trabäjota y posädata tarita puëdenkiman, hinamampis mëraq yachankina tsë nacionchö parlayanqan idiömata. Y itsa nunakunaqa huk nacionpita shamoq wawqikunapita o panikunapitapis más qamta wiyariyäshunkiman.
10 Huk nunam Albaniapita safakur o qeshpikur Italiaman ëwakurqan. Tsëchömi alli trabäjota tarirqan y familiampaqpis qellëta apatseq. Tiempo pasariptinnam, Testigo tikrarirqan, tsënam Italiapita Albaniaman ewaqpaq huk grupo precursor especialkunata albanés idiömata yachatsir qallëkurqan. Tsë wawqim kënö nir qellqarqan: “Pëkunaqa haqinqä nacionmanmi ëwayänan karqan, y Albaniachö parlayanqan idiömata mana yacharpis, kushishqam tsë nacionman ëwëta munayarqan. Y noqapa idiömä y costumbrëqa Albania nacionpitam karqan, tsëqa, ¿imatataq ashikarqä Italiachö?”. Tsë wawqiqa nacionninman kutikïtam decidirqan, tsëchö alli willakïkunata willakïchö yanapakunanrëkur. Y kënömi nin: “Manam imëpis pësakurqötsu Italiachö trabäjöta y alli qellëta haqinqäpita. Y más alli kaq trabäjotaqa Albaniachömi tarirqö, noqapaqqa, más precisaq kaq y imëyaqpis kushitsikoq rurëqa, llapan kapamanqanwan Jehoväta servïmi”.
11 ¿Imanötaq rurashwan? Manaraq santo espíritu Macedoniapa ëwayänampaq dirigiptinqa, Inti o Rupay heqanan lädopam ëwayänan karqan Pabluwan yanaqinkunaqa. Pero santo espíritu michashqa kaptinmi, norte lädopa ëwayarqan (Hech. 16:6). Bitiniaman chëkäyaptinnam, Jesus yëkuyänanta micharqan (Hech. 16:7). Tsënöllam kanan witsampis Jehoväqa Jesusta dirigikätsin hinantin Patsachö yachatsikïta (Mat. 28:20). Tsëmi huk nacionman ëwakïta munarqa, Jehoväta mañakunëki yanapashunëkipaq (Luc. 14:28-30; Sant. 1:5; rikäri “¿Imanötaq musyäman ëwëta pensëkanqä nacionchö yanapakoqkunata wanayanqanta?” neq recuadrota).
12 Pensëkanqëkita willë congregacionchö anciänokunata o poqu cristiänokunata, y mañari shumaq willapäriyäshunëkipaq o yätsiriyäshunaykipaq (Pro. 11:14; 15:22). Huk nacionchö yachatsikïpaq parlaq publicacionkunata lei, y alli musyapakuri ëwëta munëkanqëki nacionpita. ¿Puëdenkimantsuraq musyapakoqllaraq tsë nacionman ëwarita? Ëwanëkipaq churakarqa, tsë nacionchö sucursalmanmi qellqanëki llapan precisaq kaqkunata willayäshunëkipaq. Kë wata kaq Anuariochö sucursalpa direccionninta ashi. Pero kikin sucursalman cartata apatsinëkipa rantinqa, congregacionnikichö anciänokunataraq puntata qoy, pëkunanam masta qellqarkur sucursalman apatsiyanqa (rikäri Organizados para hacer la voluntad de Jehová libropa 111 y 112 päginankunata).
13 Sucursalmi ëwëta munanqëki nación imanö kanqantapis musyatsishunki huk cartawan. Tsënö kaptimpis, manam vïsata o pasaporteta horqanëkipaq documentokunataqa qoshunkitsu, ni invitación o amparo cartëki ruramunqatsu. Hina posädëkipis manam ashimunqatsu. Manaraq viajarmi kë llapankunata kikiki rikänëki. Hina huk nacionman yëkunëkipaq o trabajanëkipaq permisota imanö solicitänëkipaqpis, kikikim embajädakunaman o consulädokunaman qayakunëki. Huk nacionman ëwëta munaqkunaqa, kikinkunam llapan documentonkunata solicitäyänan y llapan wanayanqanta procurayänan (Gal. 6:5).
14 Yachatsikuyänanta michäyanqan nacionkunachö. Wakin nacionkunachöqa, yachëllapam cristiano mayintsikkuna Diospita yachatsikuyan (Mat. 10:16). Tsëmi huk nacionkunapita o markakunapita ëwaqkunaqa, mana musyar chikikoq nunakunata cuentata qokaratsiyanman Diospita yachatsikïkäyanqanta, y tsënöpam patsan cristiänokunata problëmaman chäratsiyanman. Tsënö nacionman ëwëta pensarqa, congregacionnikita rikaq anciänokunawan nacionnikichö sucursalman cartata apatsi.
15 Y, ¿huk nacionman ëwëta mana puëderqa? Huk nacionman yanapakoq ëwëta mana puëderqa ama llakinëtsu. Itsa hatun “puncu quicha[ca]q cuenta” mëtsika rurëkuna shuyarëkäshunki (1 Cor. 16:8, 9). Itsa congregacionkunata watukaq wawqi musyan më congregacionkunachö más yanapakoqkunata wanayanqanta. Itsa huk idioma parlaq congregacionchö o grüpochö yanapakïta puëdenkiman. O patsan congregacionnikichöpis más yanapakïta puëdenkiman. Yarpë, imanö kaptimpis, Jehoväta llapan shonquntsikwan servinqantsikmi masqa precisan (Col. 3:23).
16 ¿Reqinkiku huk poqu cristiano huk nacionchö yachatsikï munaqta? Tsëqa, animë y puëdenqëkimannö yanapë. Antioquía de Siria nishqan markapita Pablu ëwakunqan witsampaqqa, Roma nacionchö llapan markakunapita kima kaq más hatun markam Antioquïaqa karqan (puntachöqa këkarqan Roma markam, y nïkurnam, Alejandría marka). Tsë congregacionchö mëtsika territorioyoq këkarqa, mëraq Pablupa yanapakïninta wanayarqan. Tsënö kaptimpis, tsë markapita cristiänokunaqa manam michäyarqantsu Pablu ëwakunanta. Manam kikinkunallamantsu pensayarqan, antis, ëllupakïpaq chakraqa hinantin Patsachö “nunacuna cayan[qantam]” cuentata qokuyarqan (Mat. 13:38).
17 Pabluwan yanaqinkunaqa tukï bendicionkunatam chaskiyarqan Macedoniaman ëwayänampaq santo espíritu ninqanta wiyakuyanqampita. Filipos markachömi Lidiata reqiyarqan, y “Diosmi shonqunta yatecorqan Pablu willapäcushqanta cäyiquicunanpaq” (Hech. 16:14). Pensari, imanöraq Pabluwan yanaqinkunaqa kushikïkuyarqan Lidiawan llapan familian bautizakuriyaptin. Mëtsika nacionkunachömi Lidianö alli shonquyoq nunakuna täräyan, y manaran Diospa yachatsikïninta wiyayashqaraqtsu. Qampis “Macedoniaman shamicur yanapecalläyämë” nir invitayäshunqëkita chaskikurqa, mëtsika nunakunata yanaparmi alläpa kushikïta tarinki.
[Yachakunapaq kaqpa tapukïninkuna]
1. ¿Imanöpataq Pabluwan yanaqinkuna Macedonia nacionman chäyarqan?
2. ¿Imanirtaq wakinkunaqa pensayan huk nacionkunaman yachatsikoq ëwëta mana puëdeyänampaq kaqta?
3. ¿Imanirtaq huk nacionkunapa yanapakoq ëwanëkipaqqa misionërokunapaq escuëlaman ëwanëkiraqtsu precisan?
4. ¿Imanirtaq edäyashqakunapis puëdeyan huk nacionkunachö yanapakïta?
5. Willakaramï huk jubilakushqa wawqi huk nacionman yanapakoq ëwanqanta.
6. ¿Imataq pasarqan más publicadorkunata wanayanqan nacionchö yanapakïta munaq shipash panita?
7. Willakaramï huk nacionman yanapakoq ëwaq familiata imata pasanqanta.
8. ¿Huk idiömata mana yachakurlla puëdentsikku huk nacionchö yanapakïta? Willakaramï.
9, 10. ¿Ima rurëtataq puëdeyan yurikuyanqan nacionta haqishqa wawqikuna y panikuna, y imanir?
11, 12. ¿Imatataq rurayänan huk nacionchö yanapakïta munaqkuna?
13. ¿Imachötaq sucursal yanapashïnikita puëden, y imakunatataq kikiki rikänëki?
14. ¿Imatataq ruranëki Testïgokuna yachatsikuyänanta michäyanqan nacionman viajëta o yanapakoq ëwëta pensarqa?
15. Huk nacionman yanapakoq ëwëta mana puëderpis, ¿imanötaq yachatsikïchö más yanapakunkiman?
16. ¿Imatataq rurashwan pipis huk nacionman yanapakoq ëwëta pensëkanqanta willamashqaqa?
17. ¿Imanirtaq alli kanman “Macedoniaman” yachatsikoq ëwanëki?
[5 kaq päginachö recuadru]
“¿Imanötaq musyäman ëwëta pensëkanqä nacionchö yanapakoqkunata wanayanqanta?”
• Tsëllaraq yarqamushqa Anuariochö rikë tsë nacionchö ëkaq nunakuna kayanqanta, y cada publicador ëkaq nunakunata yachatsinan kanqanta.
• Indicechö ashi tsë nacionchö ima experienciakuna pasanqanta y tsë nación imanö kanqanta willakoq publicacionkunata.
• Tsë nacionman chashqa o tsëchö tärashqa publicadorkunawan parlari.
• Kikikipa idiömëkichö yachatsikïta munarqa, ëwëta pensëkanqëki markachö idiömëkita parlaq nunakuna ëkaqnö kayanqanta musyapäkï librokunachö o Internetchö.


c: text/html

text:
Francisco de Miranda
Sebastián Francisco de Miranda Rodríguez , sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin pawqar waray killapi 1750 watapi paqarisqa Caracas llaqtapi - † 14 ñiqin anta situwa killapi 1816 watapi wañusqa Cádiz llaqtapi), huk Winisuylayuq ankallis karqan.
Winisuyla mama llaqtapi Ispaña kamachiyta 1810 watapi ankallikurqan.
25 ñiqin ayriway killapi 1812 watapi Winisuyla Dictador wan Jefe Supremo 26 ñiqin inti raymi killapi 1812 watapi
Tayta: Sebastián de Miranda Ravelo; Mama: Francisca Antonia Rodríguez de Espinoza.
Alma mater: Caracas Yachay suntur.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
JW.ORG nisqapi videos
Kaypeqa wawaspaj, jovenespaj, familiaspaj ima videosta tarinki, Jehovaj testigosninmanta videostapis. Imamantachus parlasqanman jina sukʼasqa kashan, chaykunatataj uraqachiyta chayri Internetpi qhawayta atinki.
PELÍCULAS
Jehovaj testigosnin Jallpʼantinpi willashanku
Jehovaj testigosnenqa Bibliamanta yachachisqankurayku may rejsisqas kanku. ¿Imayna wakichisqataj kashanku, pitaj paykunata umachan, ima qolqewantaj willanku?
PELÍCULAS
David Diospi atienekorqa
Davidqa kausayninpi pantarqa, ashkha chʼampaykunapitaj rikukorqa, chaywanpis Diospi atienekullarqapuni. Ruwasqanqa Diosman cheqa sonqo kanaykipaj yanapasonqa.
PELÍCULAS
Noé Diospa munayninta ruwarqa
Noeqa, niraj Jatun Para jamushajtin sajra runas chaupinpi may creeyniyoj kasqanta rikucherqa. Chay ruwasqan imaynatachus yanapawasqanchejta qhawariy.
PELÍCULAS
Creesqanchejrayku purinachej
Diosta kasukunapajqa wakin kuti mana runas ruwasqankuman jinallatajchu ruwananchej tiyan. Ajinatataj ñaupa cristianos ruwarqanku Jerusalenmanta ayqenankupaj.
VIDEO SERIES
Jehová amigoyki kachun: Takinachej
VIDEO SERIES


text:
Arthur Friedenreich
Arthur Friedenreich sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin anta situwa killapi 1892 watapi paqarisqa Pau Grande llaqtapi6 ñiqin tarpuy killapi 1969 watapi wañusqa ) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Klub con "*" jugó solo una vez
- Klub con "¿?" no son bien identificados.
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Arthur Friedenreich.


text:
Douglas Hyde
Douglas Hyde (gaelic simipi: Dubhghlas de hYde) sutiyuq runaqa, icha An Cribín Aoibhinn' (* 17 ñiqin qhulla puquy killapi 1860 watapi paqarisqa Castlerea llaqtapi - 12 ñiqin anta situwa killapi 1949 watapi wañusqa Dublin llaqtapi) huk Iraq mama llaqtap qillqaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Lucy Cometina Kurtz.
Churinkuna (2): Nuala wan Una.
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Douglas Hyde.


text:
Rumiñawi (awqaq pusaq)
Rumiñawi sutiyuq runaqa (25 ñiqin inti raymi killapi 1535 wañusqa Kitu ñiqpi) huk inka awqaq pusaqsi karqan.
Rumiñawiqa Atawallpap hatun awqaq pusaqnin kaspa Waskarman hayus awqarqan. 1532 watapis Rumiñawi, Kiskis, Challkuchimaq (Qarakuchima) atispa awqaqninkunata Qusquman pusqarqan. Francisco Pizarro 26 ñiqin anta situwa killapi 1533 Atawallpatas Kashamarka llaqtapi wañuchiptinsi Rumiñawi Chinchaysuyuman ayqispa ankalliytas qallarirqan. Sebastián de Belalcázarpa pusasqan ispañulkunata hark'ayta munaspa manas atirqanchu. Tiyuqaqa ñiqpi (kunan Chimpurasu markapi) huk ispañul kawallukunata wañuchispanpas atipasqa karqan. Churinkunaqa chaypachas wañurqan. Kitu llaqtatas thuñichirqaspas urqukunaman ayqirqan. 1535 watapis Rumiñawi urqupi ispañulkunap hap'isqan karqan. Anchata muchuchiptinpas, manas Atawallpap qurinmantachu willarqan. Ispañulkunaqa manas chaymanta uyarispa Rumiñawitas sipirqan.


text:
Urin Tirul
Urin Tirul icha Bolzano pruwinsya nisqa pruwinsyaqa (italya simipi: Alto Adige, provincia di Bolzano, aliman simipi: Südtirol, Provinz Bozen) nisqaqa Italyap lliwmanta aswan chincha pruwinsyanmi, Trentino Urin Tirul suyup chincha rakinmi.
Uma llaqtanqa Bolzano llaqtam.
Kunankamapas Urin Tirulpiqa achka aliman rimaqkunaraqmi, antinpitaq ladin simitapas rimanku.
Urqukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan hatun llaqtakuna:
-
Bolzano: Portici
-
-
-


text:
¿Doctoreswan jampichikunkuchu?
Arí. Jehovaj testigosnenqa doctoresman jampichikoj riyku, jampista qowasqaykutapis ujyayku. Manchayta cuidakojtiykupis, wakin kutispi doctorman riyku (Lucas 5:31). Astawanpis Jehovaj testigosninmanta wakenqa, Lucas jinallataj doctores kanku (Colosenses 4:14).
Chaywanpis Jehovaj testigosnenqa jampichikunankupaj Bibliaj yuyaychasqanta pʼakin chayqa chay jina jampichikuyta qhesachayku. Sutʼincharinapaj, Biblia kamachiwanchej yawarta mana churachikunata, chaytataj noqayku kasukuyku (Hechos 15:20). Chantapis Biblia juchachan tukuy laya layqerioswan jampikunata (Gálatas 5:19-21).
Chantapis, wakin imas jampichikunapajqa mana Bibliawan churanakunchu. Chayrayku sapa Jehovaj testigonqa ajllanan tiyan ima jampiwanchus jampichikunanta. Ichapis uj cristiano uj jinamanta jampichikuyta ajllanqa wajkunataj qhesachankuman (Gálatas 6:4, 5).


text:
10 kaq yachatsikï
¿Imataq Familiachö Diosta Adorana Höraqa?
Unë tiempopita patsëmi, Jehoväqa munashqa familiakuna juk rätollapis junto kayänanta, pëpa kaqchö más poquyänampaq, y más kuyanakuyänampaq (Deuteronomio 6:6, 7). Tsënöpam, Jehoväpa testïgon familiakunaqa semänachö tiempota jorqayä Diosta adorayänäpaq y necesitäyanqämannö yachakuyänäpaq. Soltero kaqkunapis tsë hörachöqa Diosta adorëta puëdeyanmi pëpita más yachakur.
Jehoväman más witinapaqmi yanapakun. “Dios Yayata mas cuyarnin payman witiyay, paypis mas llaquiyäshurniqui gamcunaman mas witimunanpag” (Santiago 4:8, NTCN). Jehová imanö kanqanta, y rurëninkunapitaqa más yachakuntsik Palabran Bibliachömi. Familiachö Diosta adorëta fácil-lla qallanëkipaqqa, Bibliatam leinkiman, quizá tsëpaqqa qatinkiman Yachatsikunapaq Diospa Escuëlanchö progrämata. Cada ünom Bibliata wallka wallkallatapis leiriyanman, nïkurnam yachakuyanqampita llapankuna parlakuriyanman.
Familiachö más kuyanakunapaqmi yanapakun. Casädokuna, teytakuna y wamrakunaqa masmi kuyanakuyan Bibliata junto estudiar. Llapantsik shuyaranqantsik y kushikïpaq Familiachö Diosta Adorana Höram kanman. Quizá tsëpaqqa, Täpakoq y ¡Despertad! revistakunapa mëqan tëmankunallatapis teytakunaqa akrariyanman wamrankunapa ëdänimpaqnö, quizá colegiochö ima problëmakunapa pasayänampaq kaqta y imanö altsayänampaq kaqta. Jina reunionchö cantanapaq kaq canticokunatapis cantariyanmanmi y usharirnam kushishqa imallatapis mikuriyanman.
Semänachö Diosta adoranapaq tiempökunata rakiyanqäqa yanapayäman Diospa Palabranta familiachö kushishqa yachakuyänäpaqmi, pëqa alläpam bendeciyäman kallpachakuyanqäta (Salmo 1:1-3).
¿Imanirtaq semänachö tiempökunata rakiyä familiachö Diosta adorayänäpaq?
¿Imatataq teytakuna rurayanman tsë hora shumaq kanampaq?


text:
Binidiktu I
Binidiktu I, Binidiktu I huk ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. I, Italya simipi: Benedetto I) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 30 ñiqin anta situwa killapi 579 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
2 ñiqin inti raymi killapi 575 watapi watamanta 30 ñiqin anta situwa killapi 579 watapi watakama Tayta Papam.
Tayta: Bonifasyu.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu I.


text:
Aliman Dimukratiku Republika
Aliman Dimukratiku Republika (aliman simipi Deutsche Demokratische Republik, DDR) nisqaqa huk susyalista republikam karqan, 1949 watamanta 1990 watakamam.
Iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi Suwit Huñup awqaqkuna anti Alimanyata hap'isptin, huk atiqkunataq kuntinta hap'iptin, Alimanya tawantin atiq mama llaqtap ukupasyun suyunman rakisqa karqan. Kimsantin kuntinpi kaq ukupasyun suyumanta 1949 watapi kapitalista, parlamintu dimukratiya kaq Tantasqa Republika Alimanya nisqam tukuptin, Suwit Huñup hap'isqan suyumantataq susyalista Aliman Dimukratiku Republika nisqam tukurqan.
Aliman Dimukratiku Republikap musikun, kawpay llikanpas ismuptin 1989 watapi Erich Honecker sutiyuq pusaqnin urmachisqa karqan. 1990 watapi akllanakuypi akllasqa musuq kamachinaqa mama llaqtata chulluchiyta kamarikurqan. Chaymantataq Tantasqa Republika Alimanyaman hukllakurqan. Chaywanmi susyalismu qulluchisqa kaptin runa llaqtap kapuyninkuna (Volkseigentum) nisqaqa kapitalistakunaman, aswanta kunti Alimanyayuq ruruchinakunamanmi qhatusqa karqan.


text:
Judas Tadeu
Judas Tadeu (kastilla simipi San Judas Tadeo, grigu simi Фaйлы ў kaTэropыi); (* 1 watapi paqarisqa Qana llaqtapi - † 28 ñiqin kantaray killapi 70 watapi wañusqa Beirut llaqtapi) Musuq Rimanakuypi nisqakamaqa Jesuspa chunka iskayniyuqnintin apustulu nisqa disipulunpura huksi karqan. Mawk'a Kristiyanu inlisyap ñawpaq kaq pusaqninsi karqan.
Tayta: Alfeo Cleofás; Mama: Miriam Antera
- 28 Kantaray killa San Judas Tadeu raymi p'unchawninmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Judas Tadeu.
- PrimerosCristianos.com
- Zenit.org (Binidiktu XVI: Simón el Cananeo wan Judas Tadeo).
- Commons
- Tradizione Cristiana (italianu simipi)
- IADFW.net Martyrol
- SJudasTadeo.com (Santuario de San Judas Tadeo, Duminikanu, Chicago, EE. UU).


text:
Olof Palme
Sven Olof Joachim Palme ( * 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1927 watapi paqarisqa Stockholm llaqtapi - 28 ñiqin hatun puquy killapi 1986 watapi paqarisqa Stockholm llaqtapi). Suwidsuyu mama llaqta pulitiku wan Uma kamayuq.
1982 watamanta 1986 watakama wan 1969 watamanta 1976 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Uma kamayuqnin karqan.
1967 watamanta 1969 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Yachachiy ministrunin karqan.
Tayta: ; Mama: Freiin von Knieriem
Ñawpaq warmi: Lisbet Palme
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Olof Palme.


text:
Saint John (New Brunswick)
Saint John nisqaqa Kanada mama llaqtap hatun llaqtanmi. New Brunswick pruwinsya aswan hatun llaqtanmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 18 ñiqin aymuray killapi 1785 watapi.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fredericton.
- Saint John Uficial Web


text:
Vladimír Mečiar
Vladimír Mečiar sutiyuq runaqa (* 26 ñiqin anta situwa killapi 1942 watapi paqarisqa Zvolen llaqtapi - ) huk Isluwakya mama llaqtapi wiñay taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Margarita Mečiar.
Churinkuna:
Yuyarina
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Vladimír Mečiar.


text:
Ispay, Qusqu-Qullawpi hisp'ay (jisp'ay), kichwapi ishpay nisqaqa kurkumanta ispa hich'aymi. Qhariqa sayaspa ullunwanmi hisp'an, warmitaq chukuspa rakha ñiqpi kaq ispana hutk'uwanmi. Warmip ispana ñanninqa aswan pisillam.
Sallqapiqa, ayllu llaqtachakunapipas hawapim ispanchik. Hatun llaqtapitaq ispana wasi, ispana, akana ukhukunam kanku.
Hawa t'inkikunaEditar
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ispachkaq qharikuna.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ispachkaq warmikuna.


text:
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou sutiyuq runaqa, (* 5 ñiqin anta situwa killapi - 1911 paqarisqa Montboudif (Cantal) llaqtapi - † 2 ñiqin ayriway killapi - 1974 wañusqa Paris llaqtapi ).
1969 watamanta 1974 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Pompidou
Mama:
Ñawpaq warmi: Claude Cahour
Wawakuna: Alan
Yachaywasi: Lapèrouse (Albi), Pierre de Fermat, Liceo Louis-le-Grand.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Georges Pompidou.
- (Ransiya simipi):


text:
Antawaylla
- Ama Qusqu suyupi Antawayllacha nisqa uchuy llaqtawan pantaychu!
Antawaylla (Kastilla simipi: Andahuaylas) nisqaqa huk piruwanu llaqtam, Apurimaq suyupi, Antawaylla pruwinsyap uma llaqtanmi. Chanka runakunap huk hatun llaqtansi karqan.
Antawaylla llaqtapiqa 23.275 runam kawsachkanku (2005).
Yuyarina
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- José María Arguedas, qillqaq
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Usma llaqtapi: 36 chullpa
- Wayaw 5 km
- Kumpikancha 5 km
- Quñiqpukyu
- Kampanayuq 5 km (qhawana)


text:
Hilderaldo Bellini
Hilderaldo Luiz Bellini sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin inti raymi killapi 1930 watapi paqarisqa Itapira llaqtapi - 20 ñiqin pawqar waray killapi 2014 watapi wañusqa São Paulo llaqtapi ) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hilderaldo Bellini.


text:
Wp/qug/Dolores Cacuango
Dolores Cacuango, San Pablo Urku (Cayambe kiti, Ecuador) 1881 watapi wacharishka, 1971 watapi Kayampipi wañushka, shuk Kayampi warmimi karka. Payka kichwa runakunapak shuk hatun ñawpaman pushak karka, chaymanta Mama Dulu nishkami karka. Payka kichwa runakunata allpayuk tukuchunmi munarka, chaymanta tukuy paypak kawsaypi wakcha runakunawan mishu allpayukta makanakurka. Shinallatami, mama Tránsito Amaguañawan, ishkay kawsaypi, ishkay simipipash yachay wasikunata rurarkan. Shinapash allpayuk mishukunaka chapakunawan Mama Duluta makashpa kawsashka, shinallatakmi payta Wichana wasipi churarka. Payka wiñay wakchalla kawsarka, shinallami wakchalla shuk uchilla wasipi wañurka[1].
Payka nirka, "pitishka urku uksha shina, kutin wiñakmi kanchik, shinami, urku uksha shinawan pachamamata katachishun", kashna paypak yuyaypi "Imashina inti tayta tukuykunata kunukyachin, nima ashtawan nima pishita, kari-warmikunata, shinallatakmi yachayka tukuykunaman achikyachinka, charikkunata, wakchakunata, amukuna cashpa serviciokunamanpash".
Pukyukuna[edit]
- ↑ Dolores Cacuangupak Muskui, Ariruma Kowii, Enrique Casiguano, 2007


text:
Wp/qug/Oscar Niemeyer
Oscar Niemeyer, 15 kapak killapi 1907 watapi wacharishka, 5 kapak killapi 2012 watapi wañushka, shuk Brasilmanta hatun wasichikmi karka (arquitecto nishka). 1940 watamanta, 1960 watakaman, ishkay mashikunawan, Brasilia mamallaktata allpamanta llukshichirkami, kipaka chay llaktaka mushuk Brasilpa uma llakta tukushkami. Sina shina, Brasil mamallaktapi, hatun samba tushuna wasi (sambodromo nishka) rurachirkami, karu mamallaktakunapipash llankarka, shina Francia mamallaktapi, Kumunista partidupak uma wasita rurachirkami, New York llaktapi ONU nishkapak hatun wasita rurachishkami. Shina shina, chay chusku sumak wasikunata rurachishkami :


text:
Wp/qxn/Apullashqa wamani
Apullashqa wamanita kastilla shimichu niyan Provincia de Pallasca. Yuriran Puwaqpanpa wamaniwan paqta.Watukayay Pwaqpanpa wamanita, Apushimita, hatun pushaqpa shutinta, wata yuríninta musyayta munarqa.
Pushana hinchi rakiy[edit]
Kay wamanichuqa chunka (10) distritukuna kayan.
- Kawana
- Bulunisi
- Kunchuqu
- Waqaqchuki
- Wantuwal
- Laqapanpa
- Llapu
- Apullashqa
- Panpash
- Santa Rusa (Kahamala, unay shuti)
- Tawka
Ñawpa unay watakuna[edit]
- Tariyasha Yachaymuruy Pashashninqanpa katupinkunata, rikapaykayan imanú kasha kanqanta.
- Shaprashakuna chayamunqanchu, kaychú taykayaran Kunchuqu runakuna, paykuna rimayaq Kulli shimita
- Francisku di Chavis ninqa wañutsinaq atska wamrakunata, awkishkunata, tsaynú nin Pidru Siisa di Liyun.(Cieza de León).Kikin kunchuqukuna huk shapra runata wañuskatsiyanaq.