c: application/epub+zip

text:
Kaykunamanta yachachin
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
3-7 PAGINAKUNAPI
Wañuytan atipayta munarqanku 4
Jehová Diospa testigonkunawan rimaspa: ¿Imaraykun hinallata Dios qhawan ñak’ariykuna kananta? 8
Bibliaq yanapayninwan cambianku 12
Leeqkunan yachayta munanku: ¿Imaraykun Dios hinallata qhawan atiyniyoqkuna runamasinku sarunchasqankuta? 15
BIBLIAMANTA HUK TAPUKUYKUNA: ¿Imatan Dios munan ñoqapaq?
(Ñit’iykuy ENSEÑANZAS BÍBLICAS > PREGUNTAS SOBRE LA BIBLIA, español simipi)
QALLARIYPI KAQ | ¿ATIPASUNMANCHU WAÑUYTA?
Yaqa llapa runakuna mana wañuyta munankuchu, ichaqa llapanchismanmi wañuyqa chayamuwasun.
Pipas familianchismanta wañupuqtinqa manan sonqonchista tiyaykachiyta atinchischu. Wañuyqa qonqayllan chayamun otaq pisi-pisimanta.
Antonioq papanmi huk accidentepi wañupurqan, paymi willakun: “Imaynan wasiykita qechupusunkiku hinaspa manaña hayk’aqpas haykuyta atinkichu chay hinatan sientekunki. Imaynachus kasqallantañan yuyarinki, chaymantapachan kawsayniyki hukniray kapun manan sonqoyki tiyaykuyta munanchu, manataqmi imatapas ruwayta atinkichu”, nispa.
Dorothyn anglicana religionmanta karqan, 47 watanpi kashaqtinmi qosan wañupurqan. Payqa sapa domingonpi wawakunata religionmanta yachachiq, chaypin yachachirqan: “Wañusqanchis qhepamanqa kawsashallanchismi”, nispa. Chaywanpas iskayasharqanmi creesqanmanta, chaymi pastorninta tapurqan: “¿Imaynapin wañuqkuna tarikunku?”, nispa. Pastornintaq nirqan: “Manan pipas chaytaqa yachanchu”, nispa.
¿Manachu yachayta atisunman imaynapi wañuqkuna tarikusqankuta?
QALLARIYPI KAQ | ¿ATIPASUNMANCHU WAÑUYTA?
Wañuyqa enemigonchismi, chaymi llapa runakuna atipayta munanchis. Familianchismanta pipas wañupuqtinqa manan imanakuytapas atinchischu. Wayna-sipaskunaqa yaqapaschá ninkuman: “Ñoqamanqa mana hayk’aqpas wañuyqa chayamuwanqachu”, nispa. Chhayna yuyaykuymi ichaqa mosqoylla.
Ñawpaq tiempopi Egipto nacionpi kamachikuq faraonkunaqa yuyaykurqankun wañusqanku qhepaman kawsashanallankupaq, chaytan rikuchinku piramide ruwasqankupi, chaykunata ruwanankupaqmi askha runakunata watan-watanta llank’achirqanku. Chay hinapin paykunaqa wañuyta atipayta munarqanku.
China nacionmanta kamachikuqkunapas manan wañuyta munarqankuchu. Qin Shi Huang kamachikuqmi llank’aqninkunata kamachirqan mana wañunanpaq huk hampita tarinankupaq. Ichaqa chay hampita tupachinankupaqmi mayninpi mercurio nisqata churaqku. Yaqachus hina chay kamachikuqqa chay hina hampita ukyasqanrayku wañupurqan.
Karu llaqtakunata viajaq Juan Ponce de León runan 1513 watapi Puerto Rico nacionta viajarqan, hinaspa maskharqan mana machuyanapaq unuta. Ichaqa manaraq chay unuta tarishaspan wañupurqan chay llaqtapi runakunawan maqanakuspa.
Qhawarisqanchis hina, atiyniyoq kamachiqkuna, karu llaqtakunata viajaqkunapas maytan munarqanku wañuyta atipayta. Mana allinpaqña ruwasqankuta qhawarinchis chaypas, chay ruwasqankun sut’ita rikuchiwanchis runakuna wiñaypaq kawsay munasqanchista.
¿Imaraykun runakuna mana wañuyta munankuchu? Biblian nin: “[Jehová] Diosqa lliwtan tiemponpi tupaqpaq ruwarqan. Runamanqa qoykurqanmi wiñay kaqpi yuyay atiyta”, nispa (Eclesiastés 3:11, Edición 1988).* Chay textopi nisqan hina manan 80 watakunallachu kawsayta munanchis, aswanpas wiñaypaqmi, chaytan sonqonchis mayta munan (Salmo 90:10).
¿Imaraykutaq Diosri runakunaq sonqonman wiñaypaq kawsayta churarqan? ¿Llakisqa kawsananchispaqchu? Manan. Diosmi prometerqan wañuyta chinkachinanpaq. Askha kutitan Bibliaqa willan wañuy chinkachisqa kananmanta, wiñaypaq kawsayta qowananchispaqpas (qhaway “Wañuyta atipakun” nisqa recuadrota).
Jesús kikinmi nirqan: “Wiñay kawsayqa kaymi: Qan sapallayki cheqaq Diosta, kachamuwasqayki ñoqa Jesucristotawan reqsiyninku”, nispa (Juan 17:3, Edición 1988). Chay hinaqa atipasunmanmi wañuytaqa, chaypaqmi ichaqa necesitanchis Diospa yanapayninta.
^ par. 9 Bibliaqa willanmi Diospa sutin Jehová kasqanta.
QALLARIYPI KAQ | ¿ATIPASUNMANCHU WAÑUYTA?
Jerusalén llaqtaq qayllanpin tarikurqan Betania llaqta (Juan 11:18). Chaypin tiyarqan Jesuspa amigon Lázaro, paymi sinchita onqospa wañupurqan.
Jesusmi Lazaroq wañupusqanta yacharuspa qatikuqninkunata nirqan: “Amigonchis Lazaron puñushan, payta rikch’arichimuqmi risaq”, nispa (Juan 11:11). Qatikuqninkunaqa manan entienderqankuchu rimasqanta, chaymi sut’inta nirqan: “Lazaroqa wañupunmi”, nispa (Juan 11:14).
4 p’unchay p’ampasqanku qhepamanmi Jesusqa Betania llaqtaman chayaspa Martata maskharqan sonqochananpaq, chaymi Martaqa Jesusta nirqan: “Señor, kaypi kashawaq karqan chayqa, turayqa manan wañunmanchu karqan”, nispa (Juan 11:17, 21). Jesustaq nirqan: “Ñoqan kawsarimpuypas kawsaypas kani. Ñoqapi iñiqqa, wañusqaña kashaspapas kawsanqan”, nispa (Juan 11:25).
“¡Lázaro, lloqsimuy!”
Rimasqan cheqaq kasqanta rikuchinanpaqmi Lázaro maypichus p’ampasqa kasqanman rispa kunkayoqta nirqan: “¡Lázaro, lloqsimuy!”, nispa (Juan 11:43). Hinan Lazaroqa lloqsimurqan.
Jesusqa iskay runatañan kawsarichirqan. Hukninmi karqan Jairoq ususin. Chaypipas Jesusqa wañuytan puñuywan rikch’anachirqan (Lucas 8:52).
Chay iskaynin kutipin Jesusqa wañuyta puñuywan rikch’anachirqan. ¿Imarayku? Misk’ita puñunki chayqa manan imatapas reparankichu nitaq sientenkipaschu (Eclesiastés 9:5, qhaway “Wañupuqkunaqa puñuypi hinan kashanku” nisqa recuadrota). Ñawpa tiempopi cristianokunapas allintan entienderqanku wañuqkuna imaynapi tarikusqankuta. Chaymi Religionnmanta rimaq libron nirqan: “Diospaq hunt’aq sonqo runakunaqa puñuyta hinallan wañuyta qhawariqku aya p’ampanatataq samakunapaq cheqasta hina* [...]”, nispa.
Wañuqkunaqa aya p’ampanapin puñushanku manan ñak’arishankuchu, chay yachayqa kusichiwanchismi.
Llapanchispas munanchismi misk’ita puñuyta, ichaqa manan wiñaypaqchu. ¿Kanmanchu ima suyakuyllapas wañuqkunapaq? ¿Atinkumanchu Lázaro, Jairoq wawan hina kawsarimpuyta?
Ñawpa tiempopi Job Diosta tapurqan: “[¿]Sichus uj runa wañun chayqa, ujtawan kawsanmanchu?”, nispa (Job 14:14, Diosmanta Qhelqasqa).
Pay kikin kutichikurqan: “Waqyamuwaqtiykiqa kutichimusqaykin, kamasqayki runamanta sonqoykita ‘ch’allaq’ nirichinki”, nispa (Job 14:15). Jobqa manan iskayarqanchu kawsarichisqa kananmanta, chay yuyaykusqanqa cheqaqmi karqan.
Jehová Diosmi Jesusman atiytan qorqan wañuyta atipananpaq, chaytan sut’ita rikuchirqan runakunata kawsarichispa. Biblian willan Jesús ‘wañuypa llaventa’ hap’isqanta (Apocalipsis 1:18). Chay llavewanmi aya p’ampanakunata kicharimunqa, imaynan Lázarota kawsarichispa aya p’ampanata kicharirqanku hinata.
Bibliapiqa sapa kutillanmi kawsarimpuy suyakuymanta uyarinchis. Ñawpa tiempopi Diosta serviq Danieltan huk ángel nirqan: “Qanqa wañukapunkin, herenciaykita chaskinaykipaqtaq p’uchukay p’unchaykunapi kawsarimpunki”, nispa (Daniel 12:13). Saduceo runakunan mana iñirqankuchu kawsarimpuypi, chaymi Jesús paykunata nirqan: “Pantankichismi Diospa Simin Qelqatapas Diospa atiynintapas mana yachaspa”, nispa (Mateo 22:23, 29). Apóstol Pablopas nirqanmi: “Ñoqapas Diospi suyakuni chaninkunatapas mana chaninkunatapas wañusqankumanta Diospa kawsarichimpunanta”, nispa (Hechos 24:15).
¿Hayk’aqmi chanin mana chanin runakuna kawsarimpunqaku? Danielman angelpa nisqan hina chayqa ‘p’uchukay p’unchaypin’ kanqa. Martapas nirqanmi turan Lázaro ‘p’uchukay p’unchaypi kawsarimpunanta’ (Juan 11:24).
Biblian ‘p’uchukay p’unchayta’ tupachin Jesuspa waranqa wata kamachikusqanwan. Apóstol Pablon nirqan: “Cristoqa kamachikunqapunin tukuy awqankunata chaki sarunanman Dios churanankama. Qhepallataña ch’usaqyachina awqaqa wañuymi”, nispa (1 Corintios 15:25, 26). Chayraykun Diospa Gobiernon hamunanpaq mañakunanchis, chhaynapin Diospa munaynin kay pachapi hunt’akunqa.*
Jobpa nisqan hina Diosqa munanmi wañupuqkunata kawsarichiyta, chay p’unchay chayamuqtinmi wañuyqa chinkapunqa, manañan pipas tapukunqachu: “¿Wañuyta atipakunmanchu?”, nispa.
^ par. 8 Griego rimaypi “cementerio” simiqa “samakunapaq cheqas” ninanmi.
^ par. 18 Astawan yachayta munanki chayqa ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa libropi 8 capitulota maskhay, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan. Horqowaqmi www.jw.org/quz nisqamanta.
JEHOVÁ DIOSPA TESTIGONKUNAWAN RIMASPA
Qhawarisun imaynatas Testigokuna runakunawan parlarinku chayta, chaypaqmi Isabel sutiyoq Testigo, señora Sofiawan parlarinqa.
Isabel: Imaynalla señora Sofía. Kusikuni hukmanta tupaspay.
Sofía: Imaynalla señora Isabel
Isabel: Qayninpan parlasqanchispin tapuwarqanki imaynan Dios sientekun ñak’arisqanchista rikuspa.* Chaytaqa unaymantañan yachayta munarqanki riki, astawanqa mamayki accidentakusqanmantapacha. ¿Imaynan mamitayki kashan?
Sofía: Kunanqa allinmi kashan, mayninpin ichaqa mana allinchu sientekun.
Isabel: Chhaynapi tarikuyqa manan facilchu.
Sofía: Ari, chaymi mayninpiqa tapukuni: “¿Hayk’aqkamataq chhaynatari ñak’arisaqku?”, nispa.
Isabel: Allinmi chay hina tapukusqaykiqa, qayninpa parlasqanchispin kayta tapurqayki: “¿Imaraykun Dios atiyniyoq kashaspapas, hinallata qhawan ñak’ariykuna kananta?”, nispa riki.
Sofía: Arí, yuyashanin.
Isabel: Manaraq Bibliawan chay tapuyta kutichishaspa, yuyarisunchis qayninpa rimasqanchismanta.
Sofía: Allinmi kanman.
Isabel: Chaypin yacharqanchis huk runa Diosta kay hinata tapusqanta: “¿Imaraykun hinallata qhawanki ñak’ariykuna kananta?”, nispa. Chay hina tapusqanwanqa Diosqa mana phiñakurqanchu nitaq nirqanchu, “mana iñiyniyoq runa” nispaqa.
Sofía: Chaytaqa manan yacharqanichu.
Isabel: Yachallarqanchistaqmi ñak’ariypi tarikuqtinchis Jehová Diospa sonqon nanasqanta. Biblian nin: “Diosqa Israel runakunaq muchusqanta rikuspa pasaqtapuni llakikurqan”, nispa.* ¿Manachu chay yachasqanchis sonqochawanchis?
Sofía: Arí, sonqochawanchismi.
Isabel: Tukuypitaq yacharqanchis Diosqa tukuy atiyniyoq kasqanta chaymi atin ima ñak’ariytapas tukuchiyta.
Sofía: Chaytan mana entiendenichu. Diosqa tukuy atiyniyoqtaq chayqa, ¿imaraykun hinallata qhawan ñak’ariykuna kananta?
Isabel: Chayta yachananchispaq qhawarisunchis Génesis librota, ¿yuyashankichu Adanmanta Evamanta hark’asqa sach’a rurumantapas?
Sofía: Ari, chaytaqa iglesiaypin yacharqani. Diosmi paykunata nirqan sach’a ruruta ama mikhunankupaq ichaqa manan kasukurqankuchu.
Isabel: Ari, ichaqa ñawpaqta qhawarisun imas pasarqan manaraq chayta ruwashaqtinku. Chaypin yachasun imaynata ñak’ariy paqarisqanta. Chaypaqqa leesun Génesis 3 capitulota 1-5 versiculokama. ¿Leerqowaqchu?
Sofía: Chaypi nishan: “Mach’aqwayqa Señor Diospa ruwasqan llapan salqa animalkunamantapas aswan yuyaysapan karqan. Hinan warmita nirqan: ‘¡Ahá! ¿Dioschu nirqasunkichis: Aman mikhunkichischu huertapi llapa sach’a ruruta, nispa?’ nispa. Warmitaq mach’aqwayman kutichirqan: ‘Huertapi sach’akunaq ruruntaqa atiykun mikhuyta, huerta chawpipi kaq sach’a rurullatan manaqa, Diosmi niwarqanku: Aman chaytaqa mikhunkichischu, amallataq llamiykunkichispaschu, mana chayqa wañunkichismi’, nispa. Hinaqtinmi mach’aqwayqa warmita nirqan: ‘Manapunin wañunkichischu. Diosqa yachanmi chayta mikhuqtiykichis hina ñawiykichis kicharikunanta, hinaspa Dios hina allinkaqta mana allinkaqta reqsiq kanaykichista’”, nispa.
Isabel: Gracias, kunanqa chay textokunata t’aqwirisunchis. Chaypi nisqan hina huk mach’aqwaymi Evata rimapayasqa. Huk texton sut’inchan manan mach’aqwaypunichu rimasqanta aswanpas Saqra Satanás.* Saqran Evata tapurqan Jehová Diospa kamachisqanmanta. ¿Imatan Dios Adanman Evamanwan kamachirqan? Chayta mana kasukuqtinkuqa, ¿ima pasanan karqan?
Sofía: Wañunankun karqan.
Isabel: Arí. Saqran ichaqa nirqan: “Manapunin wañunkichischu”, nispa. Chaywanmi Diostan tumpasharqan llullamanta
Sofía: Chaytaqa manan hayk’aqpas uyarirqanichu.
Isabel: Chay tumpasqanqa unaypiraq sut’inchakunan karqan. Yachanki, ¿imarayku?
Sofía: Manan yachanichu.
Isabel: Chaypaq kaywan rikch’anachisun. Huk p’unchay hamuspaymi niykiman: “Qanmantaqa aswan kallpasapan kani”, nispa. ¿Imaynatan chay rimasqayta sut’inchawaq?
Sofía: Yaqapaschá iskayninchis aswan llasa q’epita hoqarisunman.
Isabel: Ari, chayta ruwaspan reparasunman mayqenninchis aswan kallpasapa kasqanchista. Chaytaqa ratollan sut’inchakunman, riki.
Sofía: Arí.
Isabel: Ichaqa sichus tumpaykiman: “¿Kay señoraqa manan honradachu nispa chayri?”
Sofía: Chayqa hukniraymi.
Isabel: Honrada kasqaykita sut’inchayqa manan facilchu riki.
Sofía: Ari.
Isabel: Chayta sut’inchanapaqqa tiemporaqmi pasanan, chhaynapi hukkuna honradachus kanki icha manachus chayta yachankuman.
Sofía: Ari, chhaynapunin kanan.
Isabel: Hukmanta qhawasun Génesis librota, Saqra nirqanchu: “¿Ñoqan Diosmanta aswan kallpasapa kani nispa?”
Sofía: Manan.
Isabel: Diosninchispaqqa manan sasachu kanman karqan chayta sut’inchayqa. Satanasmi ichaqa Diosmanta nirqan: “Manan honradochu”, nispa. Kay hinatapas nishanman hinan karqan: “Diosqa llullakushanmi ñoqan cheqaqta nishayki”, nispa.
Sofía: ¿Chaytachu nisharqan?
Isabel: Ari, Diosqa ancha yachayniyoqtaq chayqa repararqanmi tiempowan chay tumpasqanta sut’inchananta. Chaypiraqmi sut’iman horqonan karqan pi llulla kasqanta.
Sofía: Ichaqa Diospa cheqaq rimasqantaqa sut’ichakurqanmi riki Evaq wañupusqanwan.
Isabel: Ari, ichaqa Saqraqa manan chayllamantachu rimarqan. ¿Imamantawanmi 5 versículo willashan?
Sofía: Sach’a ruruta mikhuqtinkuqa ñawinku kicharikunan karqan.
Isabel: Ari, ‘Dios hina allinkaqta mana allinkaqta reqsinanku’ karqan. Chaywanmi Diosta tumpasharqan allin kaqta runakunamanta hark’ashasqanta.
Sofía: Ahhh . . .
Isabel: Chay nisqanwanmi Diosta tumpashallarqantaq.
Sofía: ¿Imamanta? Manan entiendenichu.
Isabel: Saqran Evaman llapa runakunamanpas nisharqan: “Diostaqa manan necesitankichischu”, nispa. Diosqa chayta sut’inchananpaqqa tiempo pasanantarqami suyanan karqan. Chaymi hinallata saqerqan kay pachata Satanás kamachikunanpaq. Chhaynaqa kay pachata kamachikuqqa Saqra Satanasmi, chayraykun hallp’antinpi ñak’ariy kashan.* Ichaqa kashanmi allin willakuykuna.
Sofía: ¿Allin willakuykuna?
Isabel: Ari, Biblian riman allin willakuykunamanta. Ñawpaqpi nin: Jehová Diosqa manan karupichu kashan ñak’ariq runakunamanta. Rey Davidmanta yachasun, paymi sinchitan kawsayninpi ñak’arirqan, chaywanpas Salmo 31:7 textopi kayta nirqan. ¿Leerqowaqchu?
Sofía: Riki, nishanmi: “Anchatapunin munakuwanki, chaymi q’ochukuspa kusikusaq. Qanmi muchusqaykunata rikurqanki, llakikusqaykunatapas yacharqanki”, nispa.
Isabel: Qhawarisqanchis hina Davidqa nishutan ñak’arirqan, chaywanpas Jehová Diospa khuyapayasqanta yuyarispan sonqon tiyaykuq. Qanri, ¿imayna sientekunki Jehová Dios khuyapayakuq kasqanmanta, ñak’arisqanchista rikumusqanmantapas yachaspa?
Sofía: Sonqoymi thak-niyun.
Isabel: Chaymantapas Jehová Diosqa manan hinallatachu qhawanqa wiñaypaq ñak’arinanchista. Bibliapin niwanchis Jehová Dios pisi tiempomanta Satanaspa kamachisqanta chinkachipunanta. Hinaspapas chinkachinqa lliw ñak’ariykunata, chhaynapin mamitaykipas qanpas manaña ñak’arinkichisñachu. Huk kaq semanapin kay tapuyta kutichisunman, ¿imaraykun mana iskayananchischu pisi tiempomanta Jehová Dios ñak’ariykuna tukuchinanmanta?*
Sofía: Allinmi kanman.
¿Bibliaq imapas yachachisqantachu mana entiendeshanki? ¿Testigokunaq creesqanmantachu yachayta munanki? Chhayna kaqtinqa, paykunata tapuy. Anchata kusikunqaku qanwan rimaspa.
^ par. 7 Qhaway 2013 wata 1 setiembre killamanta “Jehová Diospa testigonkunawan rimaspa” nisqa yachachikuyta. Horqowaqmi www.jw.org/quz nisqamanta.
^ par. 17 Qhaway Jueces 10:16.
^ par. 26 Qhaway Apocalipsis 12:9 textota.
^ par. 55 Qhaway, Juan 12:31; 1 Juan 5:19 textokunata.
^ par. 61 Astawan yachayta munanki chayqa ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa libropi 9 capitulota maskhay, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan. Horqowaqmi www.jw.org/quz nisqamanta.
Yupaychana wasipi qolqe churanaqa warmikunapaq patiopin karqan. Imaynachus yupaychana wasi kasqanmanta willaq libron nin: “Perqaq ladonpin tarikurqan sapaq-sapaqpi 13 ñañu kunkayoq botellaman rikch’akuq arca nisqa, chaymanmi qolqeta churaqku”, nispa.
Chay arcakuna ñañu kunkayoq kasqanraykun trompeta nispa sutichallarqankutaq. Sapankataq imaymana clase ofrendakunapaq t’aqasqa karqan. Chayman qolqe churasqankutataq imapaqchus kasqanman hina utilizaqku. Huk kutinmi Jesús chay patiopi kashaspa wakcha viudata rikurqan qolqenta huknin arcaman churashaqta (Lucas 21:1, 2).
1, 2 arcakunaqa yupaychana wasimanta impuestota pagakunanpaqmi karqan chay watamanta, ura watamantapas. 3-7 arcakunataq karqan urpikunapaq, llant’apaq, inciensopaq, qorimanta vasokunapaq hukkunapaqwan. Sichus huk judío ofrendata rantisqanmanta qolqen puchurqan chayqa, huknin arcaman churanan karqan. 8-12 arcakunataq karqan huchapaq, phalaq animalkunata ofrendapi haywanapaq, nazareokunapaq, lepra onqoymanta qhaliyapuqkunapaq hukkunapaqpas. 13 arcataq karqan sonqonkuq tanqasqan qolqeta churanankupaq.
Lucasmi Hechos, Lucas librokunata qelqarqan, nirqantaq: “Qallariyninmanta allintapuni t’aqwirqani”, nispa. Wakinmi ichaqa iskayanku chay nisqanmanta (Lucas 1:3). ¿Mayqenninku cheqaqta rimashanman?
Lucasqa sut’itan rikuchirqan paypuni qelqasqanta. Qelqasqan librokunapiqa rikhurinmi titulokuna, chay titulokunaqa ñawpaq Roma nacionllapin reqsikurqan. Chaykunan t’ikrakun: Tesalónica llaqtamanta juezkuna, kamachiqkuna, Éfeso llaqtapi fiestamanta encargakuqkuna ima (Hechos 16:20; 17:6; 19:31). Herodes Antipas runatapas suticharqan “distrito llaqtata kamachiq” nispa. Sergio Paulotataq nirqan Chipre llaqtamanta “procónsul” nispa (Hechos 13:1, 7).
Lucasqa chay tiempopi titulokuna kasqanman hina qelqarqan. Chay titulokunaqa sapa kutillanmi cambiakurqan, chaymi Bibliamanta yachaq runa nirqan: “Hechos qelqapin titulokunaqa Roma llaqtapi utilizakusqanman hinan kashan”, nispa. Ñawpaq kawsaymanta yachaq William Ramsay nirqan: “Lucasqa k’apaktapunin imatapas qelqarqan”, nispa.
BIBLIAQ YANAPAYNINWAN CAMBIANKU
NACESQAN WATA: 1922
NACIÓN: ESPAÑA
ÑAWPAQPI KARQAN: RELIGIONMANTA YACHACHIQ
Bilbao llaqtapin nacerqani, chayqa España naciopin kashan, tawa ñañakunan karqayku. Llapaykupas católico kaspan sapa p’unchay misaman riq kayku, 23 wataypi kashaspaymi profesora karqani. Chay ruwayqa anchatan gustawaq chaymi 40 wata chaypi llank’arqani. Chaymantapas Religiontan yachachiq kani, chay ruwayqa kusichiwaqmi, tardenkunatataq warmi wawakunata yachachiq kani primer comunionta ruwanankupaq.
12 watañan kusisqa qosaywan kawsasharqayku, 33 wataypi kashaqtiymi qosay wañukapurqan tawa wawayoqtataq saqewarqan. Qosay wañukapusqan qhepamanmi kay tapuyniykuna karqan: “Wañuymanta Jesús kachariwanchisña chayqa, ¿imaraykun wañushallanchis? Allin runakuna hanaq pachaman ripunku chayqa, ¿imaraykun Diospa Gobiernon hamunanta mañakunchis? Dios wañuqtinchis jusqawanchisña chayqa, ¿imaraykun hanaq pachamanta, purgatoriomanta, otaq infiernomanta lloqsinanchis juicio p’unchaypi jusgawananchispaq?”, nispa. Religionniyqa manan chay tapuykunaman kutichiwarqankuchu.
Askha sacerdotekunatan chhaynata tapurqani. Chaykunamanta hukninmi niwarqan: “Manan yachanichu, obispota tapukamuy. Diospi iñinkiña chayqa imapaqñataq tapukachakunki”, nispa. Chaywanpas yachaytan munarqani, chaymi Jesuita, Pentecostal, Gnóstico religonkunaman rirqani, ichaqa manan mayqenninkupas tapuniykunaman sut’itaqa kutichiwarqankuchu.
60 más wataypi kashaqtiymi 7 watanpi huknin kaq alumnay invitawarqan Jehová Diospa testigonkunaq huñunakuyninman. Allinpaqña qhawarirqani chaypi uyarimusqayta rikusqayta chaypas, ruwanaykuna kasqanraykun manaña paykunawan tupapurqanichu. Iskay wata qhepamantaq Juanwan Maitewan predicawarqanku. Kinsa killan tapuyninkunata kutichiwarqanku chay qhepamanñan Biblia estudiayta qallarirqayku.
Ima hinaraqmi Testigokunata suyaq kani Bibliamanta yachachiwanankupaq. Imachus yachachiwasqanku cheqaqpuni kasqanta sut’inchanaypaqmi kinsa Bibliawan yanapachikurqani. Pisi tiempollapin repararqani creenciaykuna Bibliawan mana tupasqanta. ¡Askha watakunan pantasqa yachachikuykunapi iñirqani! Creesqaykunaqa huk sach’a hinan allin saphichasqa kasharqan chaytan saphinmantapacha horqopusharqanku, chaymi llakisqa kasharqani.
Bibliamanta yachasqaytan qorita hinan qhawarirqani
Qhepa qosaypas onqopuspan wañupullarqantaq. Chay tiempopin jubilakapurqanin hinaspan Bilbao llaqtamanta huk tiempo ripurqani. Juanpas esposanpas huk llaqtamanmi ripullarqankutaq, chaymi Biblia estudiayta saqepurqani. Bibliamanta yachasqaytan ichaqa qorita hinan qhawarirqani, manataqmi hayk’aqpas qonqarqanichu.
20 wata qhepamanmi 82 wataypi kashaqtiy Juanwan Maitewan Bilbao llaqtaman kutimurqanku. Paykunata rikuspayqa anchatan kusikurqani. Chaypin repararqani Jehová Dios manan qonqawasqanta, chaymi hukmanta paykunawan Bibliata estudiarqani. Paykunaqa pacienciawanmi sapa kuti kaq tapuyniykunaman kutichiwarqanku. Bibliaq yachachisqanta askha kutitan uyariyta munaq kani, chhaynapi ñawpaq creesqaykunata saqepunaypaq. Hinaspapas yachayta munarqani imaynatan amigoykunaman familiaykunamanpas cheqaq yachasqayta willanaypaq.
Jehová Diospa testigonkunaq hatun huñunakuyninpi 87 wataypi bautizakapurqani. Chay p’unchaypi anchata kusikurqani, llapa bautizakuqkunan huk sumaq discursota uyarirqayku, chaymi waqarqaniraq. Jehová Diospas rimapayawashanman hinan karqan. Bautizakusqay qhepallamanmi askha Testigokuna hamurqanku felicitawanankupaq manaña reqsiwarqankuchu chaypas.
Yacharqaninpuni Jesús ‘ñan’ kasqanta (Juan 14:6). Biblia estudiasqaymi ichaqa yanapawarqan Jehová Diosta reqsinaypaq, Paymanmi Jesusqa pusawanchis. Kunanqa amigoyman munakusqay Taytaman hinan mañakuni. Acerquémonos a Jehová* librotan leesqaymi cambiawarqan. Qallariypiqa huk tutallapin llapanta leerqani, chaypin yacharqani Jehová Dios ancha khuyapayakuq kasqanta, chaymi kusichiwarqan.
Unay watakunan cheqaq kayta maskharqani, chaypi yuyaymanaspan Jesuspa nisqanta yuyarini: “Diosmanta mañakuychis qosunkichismi, maskhaychis tarinkichismi, waqyakuychis kicharimusunkichismi”, nispa (Mateo 7:7). Kunanqa tariniñan tapukuyniykunaq kutichiyninta, chaytan hukkunaman willashani.
90 wataypiñan kashani, chaywanpas astawanraqmi Jehová Diosmanta yachanay kashan. Huñunakuypin sapa kutillanmi ancha sumaq yachachikuykunata yachamuni, kusikunitaq iñiqmasikunawan kaspa. Ima hinaraqmi yachachiyta munashani Paraisopi (Apocalipsis 21:3, 4). Astawanqa wañupuq familiaykunawanmi tupayta munashani (Hechos 24:15). Paykunamanpas Diosmantan yachachisaq, willasaqtaq imaynatan kurakña kashaspa Jehová Diosta servisqaytapas.
^ par. 15 Jehová Diospa testigonkunan ruwan.
Diosqa mana rikuna espiritun. Paymi kamarqan hanaq pachata kay pachata chaypi llapa kawsaqkunatapas. Paytan ichaqa mana pipas kamarqanchu manataqmi qallariyninpas kanchu (Salmo 90:2). Diosqa munanmi maskhananchista reqsinanchistapas (leey Hechos 17:24-27).
Diosninchisqa sutiyoqmi. Dios imayna kasqantaqa yachasunman kamasqankunata qhawaspa (Romanos 1:20). Ichaqa Diosta allinta reqsinapaqqa Bibliatan estudiananchis. Chay hinapin yachasun sumaq Dios kasqanta (leey Salmo 103:7-10).
Jehová Diosqa cheqnikunmi mana chanin ruwaykunata. Runakunatapas payman rikch’akuqtan kamarqan (Deuteronomio 25:16). Chaymi yaqa llapa runakunapas cheqnikunku mana chanin ruwaykunata. Ichaqa manan Dioschu huchayoq chaykuna kananmanta. Payqa runakunamanmi qorqan paykunallamanta decidiy atiyta, wakinkunan ichaqa mana allinta yuyaykuspa mana allinkaqta ruwanankupaq decidinku. Jehová Diosqa llakikunmi mana allinta decidiqtinchis (leey Génesis 6:5, 6; Deuteronomio 32:4, 5).
Jehová Diosqa chanin kaqtan munakun, chaymi mana wiñaypaqchu mana allin ruwaykunata hinallata qhawanqa (Salmo 37:28, 29). Bibliapin Dios prometewanchis pisi tiempollamanta mana chanin ruwaykunata tukuchinanta (leey 2 Pedro 3:7-9, 13).
Bibliapin Dios prometewanchis chanin kawsayta apamunanpaq
Astawan yachayta munanki chayqa ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa libropi 1 capitulota maskhay, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan
Horqowaqmi www.jw.org/quz nisqamanta
LEEQKUNAN YACHAYTA MUNANKU
Bibliapin willawanchis wakin atiyniyoq runakuna runamasinkuta sarunchasqankuta. Ahabmi 900 watakuna manaraq Jesús hamushaqtin Israelpi kamachirqan, paymi Nabotpa chakranta hap’ikapuyta munarqan. Chaymi Ahabpa warmin Jezabelqa yanqamanta tumpachispa Nabot-ta wañuchirqan qosantaq mana imatapas ruwarqanchu hark’ananpaq (1 Reyes 21:1-16; 2 Reyes 9:26). ¿Imaraykun Jehová Dios hinallata qhawarqan chay hina ruwaykunata?
‘Diosqa manan llullakunchu’ (Tito 1:2)
Jehová Diosqa manan llullakuqchu (Tito 1:2). Qallariymantapachan Jehová Diosqa runakunaman willarqan payta mana kasukuqtinku wañunanku kasqanta, chaytaqmi pasarqanpas. Edén huertapi huchallikusqankumantapachan runakunaqa wañunchis. Qallariypi runamasinta sarunchaqqa Cainmi karqan, paymi wawqen Abelta wañuchirqan (Génesis 2:16, 17; 4:8).
Biblian willarqanña ‘runaqa runamasinta mana allinta ruwananpaq munaychakusqanta’ (Eclesiastés 8:9). Jehová Diosqa willarqanña Israel llaqtata millay reykuna kamachinanta, chaymi paykunaqa Diosman waqyakunanku karqan (1 Samuel 8:11-18). Yachayniyoq rey Salomonpas saruncharqanmi Israel llaqtata, askha impuestota mañaspa (1 Reyes 11:43; 12:3, 4). Huk reykunaqa Ahab hina aswan millayraqmi karqanku. Sichus Jehová Dios hark’anman karqan chay sarunchaykunata chayqa, ñawpaqpi rimasqan simikunaqa manachá cheqaqchu kanman karqan.
‘Runaqa runamasinta mana allinta ruwananpaqmi munaychakun’ (Eclesiastés 8:9)
Hinaspapas Satanás nisqan hinaqa runakunaqa imatapas chaskinankuraykulla Diostaqa servinku (Job 1:9, 10; 2:4). Chayrayku sarunchaymanta Dios hark’awasunman chayqa, Satanaspa rimasqan hunt’akushanman. Chaymantapas runakunata imamantapas hark’anman chayqa, ninkumanmi: “Runaqa atinmi runamasinta allinta kamachiyta mana piqpa yanapaynillanwan”, nispa. Bibliaq nisqan hina runaqa manan kawsayninllantapas pusariyta atinchu (Jeremías 10:23). Chaymi Diospa Gobiernon hamunanta necesitanchis, chay Gobiernollan mana chanin kayta chinkachinqa.
¿Chay hinaqa hinallatachu Dios chaykuna kananta qhawashan? Manan. Ñawpaqtaqa: sut’imanmi horqon sarunchaqkunaq ruwasqanta. Bibliaqa sut’itan willan Nabot-ta wañuchinanpaq Jezabelpa imakuna ruwasqanta. Willantaqmi pin mana reparachikuspalla atiyniyoqkunata tanqashan runamasinkuta sarunchanankupaq chayta (Juan 14:30; 2 Corintios 11:14). ¿Pitaq payri? Satanasmi. Chaykunata sut’iman horqosqanwanmi yanapawanchis mana allin ruwaykunaman ñoqanchispas mana urmananchispaq, chhaynapin atisun wiñay kawsayman aypayta.
Iskay kaq: Diosmi prometewanchis sarunchaqkunata wañuchinanpaq. Chaytan ñawpaqpi ruwarqan Ahabwan Jezabelwan huk sarunchaqkunawanpas. Chaykunamanta yachasqanchiswanmi mana iskayanchischu hamuq tiempopi millay runakunata wañuchinanmanta (Salmo 52:1-5). Hinaspapas willawanchismi Diosqa pay munakuqkunaman sumaq kawsay qonanmanta.* Nabotpas wawankunapas kay pacha paraíso kaqtinmi chaypi tiyanqaku (Salmo 37:34).
^ par. 8 Astawan yachayta munanki chayqa ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa libropi 11 capitulota maskhay, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.
Diosmanta hamuq Bibliaqa manan kaqllachu huk librokunamanta. Millonninpin Bibliataqa ruwakamurqan askha rimaykunapitaq. Bibliapi yachachikuykunaqa runakunaq kawsaynintan cambian (leey 1 Tesalonicenses 2:13; 2 Timoteo 3:16).
Bibliapiqa hamuq tiempomanta profeciakunan tarikun, chaykuna rikuchin Diosmanta hamusqanta. Hinaspapas Kachi Qocha qayllanpi kaq qaqa t’oqopin tarirqanku Isaiaspa qelqasqamanta huk copiata, chayqa qelqakurqan 100 wata más manaraq Jesús hamushaqtinmi. Chaypin Babilonia llaqta thunisqa kanamanta willakurqanña, chay profeciaqa Jesuspa wañupusqan askha watakuna qhepamanñan hunt’akurqan (leey Isaías 13:19, 20; 2 Pedro 1:20, 21).
Waranqa soqta pachak watakunapi hinan Bibliataqa 40 runakuna qelqarqanku. Bibliaqa qallariyninmanta tukuyninkaman hukllamanta willashan. ¿Imaynatan chayta ruwarqanku? Jehová Dios paykunata yuyaychasqanrayku (leey 2 Samuel 23:2).
Diosmi mayninpiqa angelkunawan, runakunaq mosqoyninpi rikhurispa Siminta qelqachirqan, ichaqa astawanqa imachus yuyaykusqantan runakunaq yuyayninman churarqan, paykunataq rimasqanku simikunapi qelqarqanku (leey Apocalipsis 1:1; 21:3-5).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ ***bh paginakuna 76-85 ¿Imataq Diospa Reinonri?***
8 capítulo
¿Imataq Diospa Reinonri?
¿Ima ninmi Biblia Diospa Reinonmanta?
¿Imatan chay Reino ruwanqa?
¿Hayk’aqmi Diospa Reinon kay Hallp’api Diospa munayninta hunt’achinqa?
MILLONNINPI runakunan teqsimuyuntinpi yachanku yayayku nisqa mañakuyta. Jesucriston chay mañakuytaqa yachachiran, chay mañakuymantaqa imaymanatan yachasunman. Yayayku nisqa mañakuypi kinsa ñawpaq mañakuyninkunamanta yachasun, chaymi yanapawasun imatapuni Biblia yachachisqanta entiendenapaq.
2 Mañakuyta qallarinapaqmi Jesús uyariqninkunata niran: “Qankunaqa kay hinata mañakuychis: Yayayku hanaq pachapi kaq, sutiyki yupaychasqa kachun, kamachikuq-kayniyki [reinoyki] takyachisqa kachun, munayniyki kay pachapi ruwakuchun, imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata”, nispa (Mateo 6:9-13, Edición 1988). ¿Ima ninanmi kay kinsa mañakuykuna?
3 Askhatañan yachanchis Jehová Diospa sutinmanta. Yachallaranchistaqmi Diospa munayninmantapas, ñawpa tiempopi ruwasqanmanta hamuq tiempopi llapa runakunapaq ruwananmantapas. ¿Ima ninantan Jesús niran “kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun” nisqanwan? ¿Imataq Diospa Reinonri? ¿Imaynatan ch’uyanchanqa Diospa sutinta? ¿Imapin tupan Diospa Reinon Diospa munaynin hunt’akunanwan?
¿IMATAQ DIOSPA REINONRI?
4 Diospa Reinonqa Jehová Diospa kamachikusqanmi. Diosmi akllan chay Reinopi Kamachikuqta. ¿Pitaq chay Kamachikuqri? Jesucriston. Paymi llapa kamachikuq runakunamanta aswan atiyniyoq kamachikuq; chay rayku Biblia sutichan, “reykunaq Reynin, señorkunaqpas Señornin”, nispa (1 Timoteo 6:15). Kamachikuq runakunamanta aswan allin kamachikuqkunamantapas Jesusmi aswan atiyniyoq allinkunata ruwananpaqqa.
5 ¿Maymantan kamachimunqa Diospa Reinon? ¿Maypin Jesús tiyashan? Ñawpaqpi yachasqanchis hina, Jesustaqa kurkupi warkuspan wañuchiranku, kawsarisqan qhepamantaq hanaq pachaman hoqarisqa karan (Hechos 2:33). Chay rayku Diospa Reinon hanaq pachapi kashan, chaymi Biblia sutichan ‘hanaq pacha kamachikuy’, nispa (2 Timoteo 4:18, Edición 1988). Hanaq pachapiña kashan chaypas kay Hallp’atan kamachinqa (Apocalipsis 11:15).
6 Manan Jesús hina pi kamachikuqpas kanmanchu. ¿Ima rayku chayta ninchis? Payqa, manan hayk’aqpas wañunqachu. Biblia nin: “Pay sapallanmi mana wañuqqa, mana chimpaykuy atina k’anchaypi tiyaqqa”, nispa (1 Timoteo 6:16). Paypa lliw allin ruwasqanqa wiñaypaqmi kanqa. Imaymanatataqmi ruwanqa.
7 Jesusmantan Bibliaqa kayta willaranña: “Señor Diospa espiritunmi mana p’itiyta paywan kashanqa, ahinapin yachayniyoq allin yuyayniyoq kanqa, payqa kusa yuyaykuqmi allin kallpayoqmi kanqa, Señor Diospa munaynintan reqsinqa, paytan manchakunqa. Señor Diosta yupaychaspan payqa kusikunqa. Manan payqa ñawinpa rikusqanman hinallachu juzganqa, manataqmi rimayta uyarispallachu huchachanqapas. Chanin-kayman hinan sarunchasqakunata chaninchanqa, suyupi wakchakunaq uyarichikusqanmanmi sayakunqa”, nispa (Isaías 11:2-4). Chaypi rikusqanchis hina Jesusqa chanin-kaywan, khuyapayaywanmi runakunata kamachinqa. ¿Munawaqchu chhayna kamachikuqta?
8 Diospa Reinonpiqa manan Jesusllachu kamachimunqa, hukkunawan kuskan kamachimunqa. Apóstol Pablon Timoteota niran: “Pacienciawanchus muchusun chayqa, payllawantaqmi kamachisunchispas”, nispa (2 Timoteo 2:12). Arí, Pablowan Timoteowan huk cristianokunapiwanmi Jesusqa hanaq pachamanta kamachimunqa. ¿Hayk’an Jesuswan kamachimunqaku?
9 7 capitulopi yachasqanchis hina, apóstol Juan huk rikhuriypi rikusqa, “Sión orqo patapi [hanaq pachapi kamachikuynin] Cordero [Jesucristo] sayashaqta, paywantaq pachak tawa chunka tawayoq waranqa runakunata, chaykunaq mat’inpitaq qelqasqa kasqa Corderoq sutin, Yayanpa sutinpiwan”. ¿Pikunan kanku chay 144.000 runakuna? Apóstol Juanmi kutichin: “Paykunan Corderowan kuska purirqanku maytaña riqtinpas. Paykunaqa runakuna ukhumanta ñawpaqkaq ruru hinan Diospaq Corderopaqwan rantisqa karqanku”, nispa (Apocalipsis 14:1, 4). Arí, Jesuspa hunt’aq qatikuqninkunan kanku, paykunan akllasqa karanku Jesuswan kuska hanaq pachamanta kamachimunankupaq. Wañusqankumanta kawsarinpuspan Jesuswan kuska ‘kay pachata kamachinqaku’ (Apocalipsis 5:10). Diosqa apostolkunamanta qallarispan hunt’aq cristianokunata akllaran 144.000 cristianokuna hunt’akunankama.
10 Jehová Diosmi munakuq-kayninpi Jesusta, 144.000 kamachikuqkunatawan akllaran runakunata kamachimunankupaq. Jesusqa ñoqanchis hina runa karan, chaymi reqsin runakunaq ñak’ariyninta. Apóstol Pablo niran: “Pisi kallpa kashaqtinchispas khuyapayawanchispunin, payqa ñoqanchis hinan imaymanapi wateqasqa karqan, ichaqa manan huchallikurqanchu”, nispa (Hebreos 4:15; 5:8). Paywan kamachikamuqkunapas ñak’arirankun llapa runakuna hina. Pantaq runakunaña karanku chaypas kallpachakurankun allin kaqta ruwanankupaq, muchurankutaq imaymana onqoykunawan. Chay rayku paykunaqa entiendenqakupuni runakunaq sasachakuyninta.
¿IMATA RUWANQA DIOSPA REINON?
11 Jesusqa manan Diospa Reinon hamunanmanta mañakunallankutachu yachachiran; yachachillarantaqmi mañakuyta Jehová Diospa munaynin “kay pachapi” “hanaq pachapipas” ruwakunanpaq. Hanaq pachapi hunt’aq angelkunaqa ruwarankupunin Diospa munayninta. Ichaqa 3 capitulopi yachasqanchis hina huk millay angelmi manaña Diospa munayninta ruwasqachu, Adanta Evatapas huchallichiranmi. Chay millay angeltan Satanás nispa sutichakuran, 10 capitulopi astawanraq paymanta yachasun. Diosqa hinallatan qhawaran Satanaspas supayninkunapas hanaq pachapi kanankuta. Chaymi Jesuspa tiemponpiqa mana llapa angelkunachu Diospa munayninta ruwasharanku. Ichaqa manan chhaynallachu kanan karan, Jesucristo Diospa Reinonpi kamachikuyta qallarishaspan Satanaswan maqanakunan karan (Apocalipsis 12:7-9).
12 Ñawpaqmantan willakuranña kay sucedenanta: “Hanaq pachapi kunkayoq waqyakuqta uyarirqani: Kunanmi chayamun Diosninchispa qespichiynin, atiynin, kamachikuynin, Cristonpa atiyninpas. Wawqe-pananchiskunata tumpaqmi hanaq pachamanta wikch’usqaña. Paymi wawqe-pananchiskunata Diosninchispa ñawpaqenpi tuta-p’unchay huchachashallaqpuni”, nispa (Apocalipsis 12:10). ¿Reparankichu chay textopi iskay allin ruwaykuna sucedesqanta? Ñawpaqtaqa Jesucriston hanaq pachapi kamachikuyta qallariran. Chaymanta, Satanastan hanaq pachamanta kay Hallp’aman wikch’uykamuranku.
13 Chaykunaqa hunt’akunñan, chaykunamantan astawan yachasun hamuq capitulopi. ¿Imataq karan chay sucedesqanwan? Hanaq pachapi sucedesqanta leesun: “Chayrayku, hanaq pachakuna, ¡kusikuychis! Chaypi llapa tiyaqkuna, ¡q’ochukuychis!” (Apocalipsis 12:12). Arí, Satanaspas supayninkunapas hanaq pachamanta qarqosqa kasqankumantan hunt’aq angelkuna kusikuranku, hanaq pachapi qhepaq angelkunaqa llapallankun Jehová Diosman hunt’aq kanku, huk hinallataq thakpi kawsanku. Chay raykun hanaq pachapiqa Diospa munayninta ruwakushanña.
14 ¿Iman sucederan Hallp’api? Biblia willan: “¡Ay, imaynaraqmi kankichis kay pachapi lamar-qochapi tiyaqkuna! Saqran qankunaman uraykamun, sinchi phiñasqan kashan, tiempoqa pisillaña kananta yachaspa”, nispa (Apocalipsis 12:12). Satanasqa sinchi phiñasqan kashan kay pachaman wikch’uykamusqankumanta tiemponpas pisillaña kasqan rayku. Sinchi phiñasqa kasqanwanmi kay Hallp’api sasachakuykunata paqarichishan. Hamuq capitulopin astawan yachasun chay sasachakuykunamanta. Chhayna sasachakuykuna kashaqtin, ¿imaynatan Diospa Reinon kay Hallp’api Diospa munayninta hunt’achinqa?
15 Yuyariy imatan Jehová Dios kay Hallp’apaq munan. Payqa munan Hallp’antin paraíso kanantan chanin runakuna mana wañuspa chaypi tiyanankutawan, chaytan Edén huertapi rikuchiran, 3 capitulopi yachasqayki hina. Satanasmi Adanta Evatawan huchallichiran chaymi kay Hallp’apaq Diospa munaynin mana hunt’akuranchu, munayninmi ichaqa hunt’akunqapuni. Jehová Diosqa munanpunin kay qelqa hunt’akunanta: “Chanin runakunaqa kay hallp’atan hap’ikapunqaku, chaypin wiñaypaq tiyanqaku” (Salmo 37:29). Diospa Reinonwanmi chayqa hunt’akunqa. ¿Imaynata?
16 Daniel 2:44 texton kay profeciata willan: “Chay reykuna kamachikushaqtinmi, Hanaq Pacha Diosqa mana hayk’aq thunikuq suyuta [reinota] sayarichinqa, manataqmi wak suyuqa chayta kamachinqachu, aswanpas llapa suyukunatan ñut’uspa tukunqa, wiñaypaqtaq kanqapas”, nispa. ¿Ima ninmi chay profecía Diospa Reinonmanta?
17 Ñawpaqkaqpi nin: “Reykuna kamachikushaqtinmi” Diospa Reinon takyachisqa kanqa, nispa. Iskaykaqpi nin: Diospa Reinon wiñaypaq kanqa, nispa. Manan ima kamachikuqpas atipanqachu nitaq paypa rantinta kamachinqachu. Kinsakaqpitaq nin: Diospa Reinonmi kay pachapi kamachikuqkunawan hatun maqanakuypi kanqa, Diospa Reinontaqmi atipanqa, nispa. Diospa Reinollanmi runakunata kamachimunqa, llapa kamachikuqkunamantapas aswan allintan kamachimunqa.
18 Bibliaqa askhatan willan Diospa Reinon kay pachapi kamachikuqkunawan maqanakunanmanta. Willanmi imaynata p’uchukay p’unchay qayllaykamushaqtin millay espiritukuna llullakuywan ‘kay pachantinpi tiyaqkunaq reyninkunata’ q’otunqa. ¿Imapaq? ‘Tukuy-atiyniyoq Diospa [...] hatun maqanakuyninman paykunata huñuykamunankupaq’. Chay reykunatan huñuykunqaku “hebreo rimaypi ‘Armagedón’ nisqa cheqaspi” (Apocalipsis 16:14, 16). Chay iskay versiculokunapi nisqan hina, Diospa Reinonwan kay pachapi kamachikuqkunawan maqanakuytan sutichakun Har–Magedón, otaq Armagedón, nispa.
19 ¿Ima allinkunatan Diospa Reinon Armagedonwan apamunqa? Yuyarisun kay Hallp’apaq Jehová Diospa munasqanta: payqa munan paraisoman tukunantan, runakunapas ch’uya kapuspa chanin kapuspa pay yupaychanankuta. ¿Iman hark’ashan kay tiempopi Diospa munaynin hunt’akunanpaq? Ñawpaqtaqa, huchayoq runan kanchis chay raykun onqonchis wañunchispas. Ichaqa Jesusmi ñoqanchis rayku wañuran wiñay kawsayniyoq kananchispaq, 5 capitulopi yachasqanchis hina. Yuyarishankichá apóstol Juanpa qelqasqanta: “Diosqa anchatapunin runakunata munakurqan, chaymi sapan Churinta kachamurqan, pipas paypi iñiqqa ama wañunanpaq, aswanpas wiñay kawsayniyoq kananpaq”, nispa (Juan 3:16).
20 Hinaspapas askha runakunan millayta kawsanku. Llullakunku, q’otunku, qhelli huchapitaq kawsanku. Manan munankuchu Diospa munaynin ruwayta. Chhaynapi kawsaqkunaqa Armagedón maqanakuypin wañuchisqa kanqaku (Salmo 37:10). Hinaspapas, kay pachapi kamachikuqkunaqa manan runakunata kallpachankuchu Diospa munayninta ruwanankupaq. Askha kamachikuqkunan mana allintachu kamachiranku, waqllipuranku yana almataq karankupas. Sut’itan Biblia nin: ‘Runaqa runamasinta mana allinta ruwananpaq munaychakun’, nispa (Eclesiastés 8:9).
21 Armagedón qhepatan ichaqa Diospa Reinollanña kamachimunqa. Chay Reinon Diospa munayninta hunt’anqa, sumaq saminchaykunatataqmi apamunqa. Manañan Satanaspas supayninkunapas kanqañachu (Apocalipsis 20:1-3). Jesuspa sacrificakusqan rayku hunt’aq runakunaqa manaña onqonqakuchu nitaq wañunqakuchu, aswanmi wiñaypaq kawsanqaku (Apocalipsis 22:1-3). Hallp’atapas sumaq paraisomanmi tukuchinqa. Chhaynapin Reino Diospa munayninta kay Hallp’api hunt’achinqa Diospa sutintapas ch’uyanchanqa. ¿Ima ninanmi chay? Reinoq kamachikusqan tiempopin llapallanku Jehová Diospa sutinta hatunchanqaku.
¿HAYK’AQMI DIOSPA REINON KAMACHIKUYTA QALLARINQA?
22 Jesusmi qatikuqninkunata yachachiran khayna mañakunankuta: “Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun”, nispa, chaywanmi sut’ita yachakuran Reino manaraq takyachisqa kasqanta. ¿Jesús hanaq pachaman kutipuqtin hinachu takyachisqa karan? Manan, apóstol Pedropas Pablopas willarankun Jesuspa kawsarisqan qhepaman Salmo 110:1 textopi profecía paypi hunt’akusqanta: “Señor Diosmi Señorniyta nirqan: ‘Paña ladoypi tiyaykuy, awqaykikunata chaki sarunaykiman churanaykama’”, nispa (Hechos 2:32-35; Hebreos 10:12, 13). Arí, Jesucristoqa suyananraqmi karan.
23 ¿Ima watakaman suyanan karan? 1800-1900 watakuna ukhupi Bibliata estudiaqkunaq pisi-pisimanta reparasqankuman hinaqa 1914 watakaman suyanan karan. (Chaymanta astawan yachayta munaspaqa maskhay apéndice nisqata, 215-218 paginakunapi.) 1914 watamantapacha imaymana sucedesqanmi rikuchin Biblia estudiaqkunaq entiendesqankuqa cheqaq kasqanta. Bibliamanta profeciakuna hunt’akusqanmi rikuchin 1914 watapi Jehová Dios Cristota Kamachikuq kananpaq churasqanta, Diospa Reinon kamachikuy qallarisqantawan. Arí, Satanaspa ‘tiemponqa pisillañan’ kashan, chay tiempopitaqmi kawsashanchis (Apocalipsis 12:12; Salmo 110:2). Reinoq yanapayninwanmi kay Hallp’api Diospa munaynin ruwakunqaña. ¿Ima ninkin chay allin willakuymanta? ¿Cheqaqchu kanman? Qatimuq capitulopin astawan yachasun imatapunin Biblia yachachin chaykunamanta.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Diospa Reinonqa hanaq pachamanta Diospa kamachikusqanmi. Jesucriston Kamachikuqqa, kay Hallp’amanta akllasqa 144.000 runakunataq paywan kuska kamachinqaku (Apocalipsis 14:1, 4).
▪ 1914 watapin Diospa Reinon kamachikuyta qallariran, chay qhepatataq Satanasta hanaq pachamanta qarqospa kay Hallp’aman wikch’uykamuranku (Apocalipsis 12:9).
▪ As pisillamantan Diospa Reinon kay pachapi kamachikuqkunata wiñaypaq chinkachinqa kay Hallp’atataq paraisoman tukuchinqa (Apocalipsis 16:14, 16).
[Tapuykuna]
1. ¿Ima reqsisqa mañakuymanta yachasun?
2. ¿Yayaykupi ima kinsa mañakuykunatan Jesús yachachiran qatikuqninkunaman?
3. ¿Imakunatan yachananchis Diospa Reinonmanta?
4. ¿Imataq Diospa Reinonri, pitaq Kamachikuqri?
5. ¿Maymantan kamachimunqa Diospa Reinon, mayta kamachimunqa?
6, 7. ¿Ima raykun Jesús hina mana pi kamachikuqpas kanmanchu?
8. ¿Pikunan Jesuswan kamachimunqaku?
9. ¿Hayk’a runakunan Jesuswan kuska kamachimunqaku, hayk’aqmantapachan Dios akllayta qallariran?
10. ¿Ima rayku nisunman munakuq-kayninpi Jehová Diosqa Jesusta 144.000 kamachikuqkunatawan akllaran runakunata kamachimunankupaq?
11. ¿Ima raykun Jesús niran qatikuqninkunata hanaq pachapi Diospa munaynin ruwakunanpaq mañakunankuta?
12. ¿Ima iskay allin ruwaykunatan Apocalipsis 12:10 texto willan?
13. ¿Iman sucederan hanaq pachamanta Satanasta qarqoqtinku?
14. ¿Iman sucederan Hallp’aman Satanasta wikch’uykamuqtinku?
15. ¿Imatan Dios munan kay Hallp’apaq?
16, 17. ¿Ima ninmi Daniel 2:44 textopi Diospa Reinonmanta?
18. ¿Imaynatan sutichakun Diospa Reinonwan kay pachapi kamachikuqkunawan maqanakuyta?
19, 20. ¿Imakunan hark’ashan kay Hallp’api Diospa munaynin hunt’akunanpaq?
21. ¿Imaynatan Diospa Reinonwan kay Hallp’api Diospa munaynin hunt’akunqa?
22. Diospa Reinonqa manaraqmi takyachisqachu kasqa Jesús kay Hallp’api kashaqtin nitaq kawsarisqan qhepallamanchu, ¿imaynapin chayta yachanchis?
23. a) ¿Hayk’aqmi Diospa Reinon kamachikuyta qallariran? b) ¿Imamanta qatimuq capitulopi yachasun?
[83 paginapi dibujokuna]
Satanás supayninkunapas hanaq pachamanta wikch’uykamusqa kasqankumantapachan kay Hallp’api sasachakuykuna yapakushan. Ichaqa pisi tiempomantan tukupunqaña
[84, 85 paginakunapi foto]
Reinoq yanapayninwanmi kay Hallp’api Diospa munayninqa ruwakunqa imaynan hanaq pachapi ruwakun hinata
^ ***w13 1/9 paginakuna 8-9 ¿Diospa sonqon nananchu ñak’ariqtinchis?***
JEHOVÁ DIOSPA TESTIGONKUNAWAN RIMASPA
¿Diospa sonqon nananchu ñak’ariqtinchis?
Qhawarisun imaynatas Testigokuna runakunawan parlarinku chayta, chaypaqmi Isabel sutiyoq Testigo, señora Sofiawan parlarinqa.
¿IMARAYKUN DIOS HINALLATA QHAWAN CHAYKUNA SUCEDENANTA?
Isabel: ¿Imaynalla? Kay tratadotan wasimasiykikunaman saqemushani, ninmi: “¿Hayk’aqllapas kaykunata tapukurankichu?”, nispa. ¿Munawaqchu saqenayta?
Sofía: ¿Religionmantachu rimashan?
Isabel: Arí. Kaypin soqta tapukuykuna kashan. ¿Mayqenmantan...?
Sofía: Amaña rimapayawayñachu. Manan tiempoyki usuchiyta munanichu.
Isabel: ¿Imaraykun chayta ninki?
Sofía: Manan yachanichu Dios kanchus icha manachus chayta.
Isabel: Gracias sut’illanta willawasqaykimanta. Ichaqa, ¿chhaynatapunichu yuyaykurqanki?
Sofía: Manan, huch’uyllaraq kaspayqa iglesiamanmi riq kani, ichaqa unayñan mana ripunichu.
Isabel: ¿Unayñachu mana ripunki? Ay, qonqashasqani, sutiyqa Isabelmi.
Sofía: Ñoqaqtaq Sofía.
Isabel: Chhaynaqa reqsinakusun.
Sofía: Arí, reqsinakusunyá.
Isabel: Ñoqaqa manan yuyaykusqaykita cambianaypaqchu hamuni, ichaqa kayta tapuykusqayki: ¿Imaraykun Dios kasqanmanta iskayapurqanki?
Sofía: 17 wata ñawpaqtan mamay carropi accidentakurqan, chayraykun iskayapurqani.
Isabel: Maytan llakikuni chaywan. ¿Imaynan kunan mamayki kashan?
Sofía: Manan puriyta atipunchu.
Isabel: Chayqa, ¿sinchitachá llakichisunki?
Sofía: Arí. Manan chaytaqa qonqayta atinichu: Sichus Dios kan chayri, ¿imaraykun hinallata qhawan ñak’arinanchista?
¿NISUNMANCHU DIOSMANTA CHHAYNATA?
Isabel: Chhaynapi tarikuspaqa pipas chhaynata tapukunmanmi, allinmi tapukusqaykipas. Imamantapas ñak’arispaqa yachaytan munanchis imarayku chhaynapi tarikusqanchista. Ñawpa tiempopi tukuy sonqonkuwan Diosta serviq qharikunapas warmikunapas chay hinapin tarikurqanku.
Sofía: ¿Cheqaqta?
Isabel: Arí. ¿Yachayta munawaqchu pi chhaynapi tarikusqanmanta?
Sofía: Arí, munanin.
Isabel: Qhawariy Habacuc imatachus Diosta tapusqanta. Leesun Habacuc 1:2, 3 textokunata, ninmi: “Señor Diosnilláy, ¿hayk’aqkamataq waqyakamusqayki, manataq uyariwankichu? ¿Hayk’aqkamataq: ¡Sarunchashawankun! nispa qaparimusqayki, manataq qespichiwankichu? ¿Imanaqtintaq mana chaninkaqta rikuchiwanki?”, nispa. ¿Chhaynatachu qanpas tapukunki?
Sofía: Arí.
Isabel: Diosqa manan Habacuctaqa castigarqanchu chhayna tapusqanmanta, manataqmi pisi iñiyniyoqta hinachu qhawarirqanpas.
Sofía: Wau.
JEHOVÁ DIOSQA CHEQNIKUNMI ÑAK’ARIYKUNATA
Isabel: Diosqa rikumushanmi ñak’ariyninchiskunata, siententaqmi kanpas chaykunata rikumuspa, chaytan Biblia willawanchis.
Sofía: ¿Sientenmanchu Dios ñak’ariyninchiskunata rikuspa?
Isabel: Arí, chayta rikuchisqayki Éxodo 3:7 textopi. ¿Leerqowaqchu?
Sofía: Riki. Ninmi: “Señor Diosqa nillarqantaq: Allintan rikuni llaqtaypa Egipto suyupi muchushasqanta, uyarinin muchuchiqkuna hawa waqyakamusqankuta, yachanitaqmi ñak’arishasqankutapas”, nispa.
Isabel: Gracias. Leesqaykiman hina, ¿rikushanchu Dios runakunaq ñak’ariyninta?
Sofía: Yaqachus hina.
Isabel: Ichaqa manan rikushallanchu. Reparay kay tukupuyninpi nisqanta. Diosqa nirqanmi: “Yachanitaqmi ñak’arishasqankutapas”, nispa. ¿Chhaynata ninmanchu mana sienteq Dios?
Sofía: Manan.
Isabel: Ichaqa manan kaqllachu piqpa ñak’arisqantapas rikuywan, piqpa ñak’arisqantapas rikuspa sienteywanqa.
Sofía: Cheqaqmi chayqa.
Isabel: Ama chayta qonqaychu. Kashallantaqmi huk willakuypas. Chaymi tarikun Jueces 10:16 textopi, tukupuyninpin nin: “Hinan Señor Diosqa Israel runakunaq muchusqanta rikuspa pasaqtapuni llakikurqan”, nispa. ¿Imaynan Dios sientekurqan llaqtan ñak’arisqanta rikuspa? ¿Llakikurqanmi riki?
Sofía: Arí, chay hinatan nishan.
Isabel: Diosqa yanapaytapunin munawanchis, manapunitaqmi munanchu ñak’arinanchista. Ima llakipipas tarikuqtinchisqa, paypa sonqonpas nanallantaqmi.
¿IMARAYKUN HINALLATA QHAWAN ÑAK’ARIYNINCHISTA?
Isabel: Manaraq ripushaspay, ¿willariykimanchu huk yachachikuymantawan?
Sofía: Allinmi kanman.
Isabel: Bibliapin khaynata nin Diospa atiyninmanta. Leeypuway Jeremías 10:12 textota.
Sofía: Ninmi: “Atiyninwanmi Señor Diosqa kay pachata ruwarqan, yachayninwanmi teqsimuyuntinta takyachirqan, yuyayninwanmi hanaq pachatapas mast’arirqan”, nispa.
Isabel: Gracias. Pisillapi t’aqwirisun chay textoq nisqanta. ¿Imayna atiyniyoqmi Dios kanan karqan kay pachatapas tukuy rikusqanchistapas kamananpaq?
Sofía: Sinchi atiytan chaypaqqa necesitarqan.
Isabel: Diosqa atiyniyoq kaspanmi kay pachata kamarqan, ¿chaychu mana atinman ñak’ariykuna tukuchiyta?
Sofía: Atiyniyoqtaq chayqa tukuchinmanmi.
Isabel: Mamaykipi yuyaykuy. ¿Imaraykun sonqoyki nanan ñak’arisqanta rikuspa?
Sofía: Mamay kasqanraykun, hinaspapas paytaqa munakunin.
Isabel: Sichus atiyniyki kanman ñak’ariyninta tukuchinaykipaq chayri, ¿chinkachiwaqchu?
Sofía: Riki, chaytapunin ruwayman.
Isabel: Arí, chaytapunin ruwasunman. Bibliapin yacharqanchis Diosqa ñak’ariyninchiskunata rikushasqanta, chayta rikuspa sientesqantapas, atiyninpas kanmi tukuchinanpaq. ¡Maytan payqa munashan ñak’ariyninchiskuna tukuchiyta!
Sofía: Manan chaykunapiqa yuyaykusqanichu.
Isabel: Ichaqa, ¿imaraykun ñak’ariykunata manaraq Dios tukuchinraqchu?
Sofía: Imaraykuchá.
Isabel: Telefonoykichus hina waqamushan. ¿Kutimuymanchu chaymanta astawan rimanapaq?
Sofía: Allinmi kanman, gracias.
¿Bibliaq imapas yachachisqantachu mana entiendeshanki? ¿Testigokunaq creesqankumantachu yachayta munanki? Chhayna kaqtinqa, paykunata tapukuy. Anchatan kusikunqaku qanwan rimaspa.
[Uranpi willakuykuna]
Astawan yachayta munanki chayqa ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa libropi 11 capitulota maskhay, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.
Qhepakunapin lloqsimunqa, ¿imaraykun hinallata Dios qhawan ñak’ariykuna kananta? nisqa yachachikuy.
[8 paginapi foto]
^ ***bh paginakuna 86-95 ¿‘Tukukuy qaylla pʼunchaykunapichu’ tiyashanchis?***
9 capítulo
¿‘Tukukuy qaylla p’unchaykunapichu’ tiyashanchis?
¿Kay tiempopi imakuna sucedenantan Biblia willaranña?
Diospa Simin Qelqa nisqan hina, ¿imaynan runakuna kananku karan ‘tukukuy qaylla p’unchaykunapi’?
¿Ima allin willakuykunatan Biblia willaranña ‘tukukuy qaylla p’unchaykunapaq’?
TELEVISIONPI noticiakunata qhawaspa, hayk’aqllapas tapukurankichu, ¿imapiraqmi kay pacha rikukunqa? nispa. Qonqayllamantan suceden hatun llakikuykuna, manataqmi pipas yachanmanchu paqarin ima sucedenanta (Santiago 4:14). Jehová Diosmi ichaqa yachan (Isaías 46:10). Ñawpaqmantaraqmi Biblia willaranña hatun llakikuykuna kananta, willallarantaqmi hamuq tiempopi allinkuna sucedenantapas.
2 Jesucriston willaranña Diospa Reinonmanta, chay kamachikuymi chinkachinqa millay ruwaykunata Hallp’atataq paraisoman tukuchinqa (Lucas 4:43, Edición 1988). Reino hayk’aq chayamunantan Jesusta uyariq runakuna yachayta munaranku. Qatikuqninkunapas tapurankun: “Kutimunaykiña [otaq qayllaykamunaykiña] kashaqtinqa kay tiempopas p’uchukapunanpaqña kashaqtinqa, ¿imakunatan rikusaqku?” nispa (Mateo 24:3). Jesusmi kutichiran, Jehová Diosllan yachan kay millay pacha hayk’aq tukukapunanta, nispa (Mateo 24:36). Ichaqa willaranñan manaraq Diospa Reinon kay Hallp’aman thak kawsayta apamushaqtin imakuna sucedenanta. Chay willasqanqa kunanmi hunt’akushan.
3 ‘Kay tiempo p’uchukapunanpaqña kasqanta’ yachanapaqqa, ñawpaqta yachasun mana pipas rikusqan hatun maqanakuymanta. Chay hatun maqanakuyqa hanaq pachapin karan, chaypi sucedesqantaqmi ñoqanchismanpas ñak’ariyta apamuwaranchis.
HANAQ PACHAPI HATUN MAQANAKUY
4 Jesucriston 1914 watapi hanaq pachapi kamachikuyta qallarisqa, chaytan ñawpaq capitulopi yacharanchis (Daniel 7:13, 14). ¿Iman sucederan chay qhepallaman? Biblia willan: “Hanaq pachapi hatun maqanakuy karqan. Miguelmi [Jesuspa huk sutin] angelninkunantin dragón [Satanás] contra maqanakurqan, hinallataq dragonpas angelninkunantin Miguel contra maqanakurqan”, nispa. Saqran supayninkunantin maqanakuypi atipachikuspa kay Hallp’aman wikch’uykamusqa karanku. Chaymi hunt’aq angelkuna kusikuranku Satanaspas supayninkunapas hanaq pachamanta qarqosqa kasqankumanta. Ichaqa manan runakunaq kusikunanpaqchu karan. Biblian willaranña: “¡Ay, imaynaraqmi kankichis kay pachapi [...] tiyaqkuna! Saqran qankunaman uraykamun, sinchi phiñasqan kashan, tiempoqa pisillaña kananta yachaspa”, nispa (Apocalipsis 12:7, 9, 12).
5 Kay Hallp’aman qarqomusqanku raykun Saqra sinchi phiñasqa kaspa runakunata sasachakuykunawan ñak’arichinan karan. Kunanmi chay sasa tiempokunapi tiyashanchis. Chay ‘tiempoqa pisillaña kanan’ karan, Satanaspas chaytaqa yachanmi. Biblian chay tiempota sutichan ‘tukukuy qaylla p’unchaykuna’, nispa (2 Timoteo 3:1). Diosqa ñan tukuchinqaña kay Hallp’amanta Saqraq pantachiyninta, chayta yachayqa ¡anchatan kusichiwanchis! Bibliaqa willaranñan kay tiempopi imaymana sucedesqanta, kunanqa chaykunamanta yachasun. Chaykuna sucedesqanwanmi yachanchis p’uchukay p’unchaykunapi tiyasqanchista, as pisimantaqmi Diospa Reinon Jehová Diosta munakuqkunapaq sumaq saminchaykunata apamunqa. Ñawpaqta yachasun tiemponchispaq Jesuspa tawa profeciakuna willasqanmanta.
TUKUKUY P’UNCHAYKUNAPI HATUN SUCEDESQANKUNA
6 “Llaqtakunan huk llaqtakuna contra maqanakunqa, suyukunapas suyukuna contran sayarinqa.” (Mateo 24:7.) Kay pachak watakuna pasasqanpin millonninpi runakuna maqanakuykunapi wañuranku. Inglaterra suyumanta historiador nisqa kayta qelqaran: “Siglo XX nisqapi mana hayk’aq wañuchinakusqankuta runakuna wañuchinakuranku. [...] Chay siglopiqa qati-qatillan maqanakuykuna karan, pisi p’unchaykunallan mana maqanakurankuchu”, nispa. Instituto Worldwatch nisqa willaran: “Qallariy siglomanta 1899 watakama maqanakuykunapi wañusqankumantaqa, [siglo XX] watakunapin kinsa kutita hinaraq maqanakuykunapi wañusqaku”. 1914 watamantapacha pachak millón aswantaraq runakuna wañuranku. Chay maqanakuykunawanmi askha runakuna mana familiayoq qhepakapuranku. Yaqapaschá qanpas chhayna llakipi tarikuranki.
7 “Kallanqataqmi askha cheqaskunapi yarqaypas.” (Mateo 24:7.) Yachaqkunan ninku kay kinsa chunka qhepa watakunapi mikhuykuna astawan yapakusqanta. Chaywanpas yarqayqa kashallanmi, manan askha runakunaq hallp’an kanchu mikhuy tarpunankupaq, nitaq qolqenku kanchu mikhuy rantinankupaq. Wakcha suyukunapi waranqa millón runakuna sapa p’unchay pisi qolqellawan kawsanku: huk dolarwan, otaq aswan pisiwan. Yaqa llapankutaqmi sapa p’unchay yarqaymanta muchunku. Organización Mundial de la Salud nisqa willan, pisqa millón wawakuna sapa wata wañusqanta, yaqa llapankun wañunku mana allin mikhusqankumanta.
8 “Sinchi pacha chhaphchiykunan kanqa.” (Lucas 21:11.) Estados Unidosmanta Servicio Geológico nisqan willan, 19 kutita hina terremotokuna sapa watan pasananta; chaykunan wasikunata raqranman hallp’atapas kicharinman. Wakin hatun pacha chhaphchiykunaqa yaqa sapa watanmi wasikunata thunichin. Informekunaq willasqanman hina, terremotokuna pasasqanwanmi 1900 watamantapacha iskay millón más runakuna wañuranku. Huk willakuymi nin: “Imaymanataña ciencia ruwan chaypas, yaqa kaqllan runakuna wañushanku”, nispa.
9 “Onqoykuna [...] kanqa.” (Lucas 21:11.) Medicina nisqa allintaña ñawparishan runa hanpiypi chaypas, runakunaqa onqoshallanku ñawpa onqoykunawan mosoq onqoykunawanpas. Huk willakuypi nisqan hina, kay qhepa watakunapi iskay chunka reqsisqa onqoykuna astawan mast’arikushan —tuberculosis, paludismo otaq chukchu, cólera nisqa onqoykunapas—, huk onqoykunapaqtaq mana hanpikuna kanchu. Hinaspapas kinsa chunka onqoykunan rikhurimullantaq. Wakinmi wañuyman apan manataqmi kunankama chay onqoykunapaq hanpi kanchu.
TUKUKUY P’UNCHAYKUNAPI RUNAKUNA
10 Bibliaqa manan tukukuy p’unchaykunapi imakuna kanallantachu willaran, willallarantaqmi runakuna imayna kanantapas. Apóstol Pablon chaytaqa willaranña. 2 Timoteo 3:1-5 nin: “Tukukuy qaylla p’unchaykunataqa sasa tiempokunan chayamunqa”, nispa. Pabloq nisqan hina khaynamanmi runakuna tukupunan karan:
▪ paykuna kikinkuta munakuqkuna
▪ qolqe sonqokuna
▪ tayta-mamankuta mana kasuqkuna
▪ mana reqsikuqkuna
▪ mana munakuyniyoqkuna
▪ aychankuq munaynillanta ruwaqkuna
▪ millay yana alma runakuna
▪ Dios munakunankutaqa aycha kusichiyllapi puriqkuna
▪ Dios sonqo runamanmi rikch’akunqakupas, kawsayninkuwantaqmi ichaqa Dios sonqo-kaytapas manan valenchu ninqaku
11 ¿Chhaynachu kanku llaqtaykipi runakuna? Chhaynachá. Hallp’antinpin runakuna chhayna kanku. Chaywanmi rikunchis imatan Dios ruwanqa as pisimanta, Biblia nin: “Millay runakunachus qora hina phutumunku chaypas, tukuy mana chaninta ruwaqkunachus llanllarinku chaypas, wiñaypaq ch’usaqyachisqan kanqaku”, nispa (Salmo 92:7).
KUSIKUNAPAQ PROFECIAKUNA
12 Bibliaq willasqan hina, kay tukukuy p’unchaykunapin imaymana sasachakuykuna kashan. Ichaqa Jehová Diospa munaynin ruwaqkunapaqmi allinkuna kashan.
13 ‘Aswan yachaymi [mast’arikunqa]’, nispan Daniel qelqa willaranña. ¿Hayk’aqmi chay simikuna hunt’akunan karan? ‘P’uchukay tiempopin’ (Daniel 12:4). Jehová Diosmi 1914 watamantapacha munaynin ruway munaqkunata yanaparan Bibliamanta yachaykunata aswan allinta entiendenankupaq. Wakinmi kaykuna: Diospa sutin, Diospa munaynin, Jesucristoq sacrificion, wañupuqkuna imaynapi tarikusqan, kawsariypiwan. Jehová Diospa kamachinkunaqa yachankuñan sumaq kawsaytapas, chaytaqmi Diosta hatunchan. Hinaspapas allintan entienderanku Diospa Reinonmanta, kay Hallp’ata imayna allichanantapas. ¿Imatan ruwashanku chay yachasqankuwan? Chay tapuymi apawanchis tukukuy p’unchaykunapi huk profeciaq hunt’akusqanman.
14 “Diospa kamachikushasqanmanta [reinomanta] allin willakuykunan kay pachantinpi willasqa kanqa”, chaytan Jesucristo niran ‘tiempo p’uchukapunan’ kasqanmanta willaspa (Mateo 24:3, 14, Edición 1988). Teqsimuyuntinpin Reinomanta allin willakuykunata willakushan, imayna kasqanmanta, ima ruwananmanta, saminchayninkunata imayna chaskinamantapas. Chay allin willakuykunan iskay pachak kinsa chunka suyukunaman hina willakushan, tawa pachak simikunapi hina. Millonninpin Jehová Diospa testigonkuna “llapa suyukunamanta, ayllukunamanta, llaqtakunamanta, tukuy rimaykunamantawan” Reinomanta allin willakuykunata kusikuywan predicashanku (Apocalipsis 7:9). Hinaspapas, millonninpi yachay munaqkunamanmi mana qolqellapaq Bibliamanta yachachinku. Chay profeciaq hunt’akusqanqa musphanapaqmi, hinaña cristianokuna “tukuypa cheqnisqan” kananku karan chaypas (Lucas 21:17).
¿IMATAN RUWANKI?
15 ¿Manachu kunan p’unchaypi Bibliamanta profeciakunaq hunt’akusqan rikuchisunki tukukuy qaylla p’unchaykunapi kasqanchista? Kay allin willakuykunan predicakunqa Jehová Diospa munasqankama, chayñan “p’uchukayqa chayamunqa” (Mateo 24:14). Diosmi tukuchinqa kay Hallp’api millay ruwaykunata chaytan sutichakun ‘p’uchukay’, nispa. Diosmi Jesuswan angelninkunapiwan wañuchinqa pay contra sayariq runakunata (2 Tesalonicenses 1:6-9). Satanaspas supayninkunapas manañan runakunata q’otunqakuñachu. Chay qhepamantaq Diospa Reinon kasukuq runakunapaq askha saminchaykunata apamunqa (Apocalipsis 20:1-3; 21:3-5).
16 Ñataq Satanaspa munaychakusqan tukupushanña chayqa, sapankanchismi tapukunanchis: “¿Imatan ruwanay?” nispa. Jehová Diosmantan yachashanalla, ñoqanchismanta ima munasqantapas (Juan 17:3). Tukuy sonqoykiwan Bibliata estudiay. Jehová Diosta yupaychaqkunaq huñunakuyninpi huñunakushallay (Hebreos 10:24, 25). Diospa yachay qosqanmanta yachashallay, kawsayniykitataq allichay Diosta kusichinaykipaq (Santiago 4:8).
17 Jesusmi willaranña yaqa llapa runakuna tukukuy qaylla p’unchaykunapi kasqanchista mana reparanankuta. Millay runakunaq wañuyninmi qonqayllamanta chayamunqa mana pipas suyashaqtin, imaynan suwakuq runa tutapi hamun hinata (1 Tesalonicenses 5:2). Jesusmi anyaran: “Imaynan Noepa p’unchayninkunapi karqan, chay hinallataqmi Runaq Churin hamuqtinpas kanqa. Runakunata manaraq unu millp’ushaqtinmi, mikhusharqanku, ukyasharqanku, casarakusharqanku, casaranankupaq rimanakusharqanku Noepa arcaman haykusqan p’unchaykama, manataq imatapas repararqankuchu millp’uq unu chayamuspa llapanta millp’unankama. Chay hinallataqmi Runaq Churin hamuqtinpas kanqa”, nispa (Mateo 24:37-39).
18 Chay raykun Jesús anyaran: “Cuidakuychis qankuna kikiykichista, paqtataq sonqoykichis rumiyanman viciokunawan, machaywan, kay kawsaypa llakichikuyninwan, chaytaq Runaq Churin kutimunan p’unchay qonqaylla hap’isunkichisman. Seq’ona waskha hinan chayamunqa kay pachantinpi lliw kawsaqkunapaq. Chay hinaqa, tuta-p’unchay Diosmanta mañakuspa rikch’ashaychis, tukuy chay hamuqkunamanta ayqenaykichispaq, hinaspa Runaq Churinpa qayllanpi rikhurinaykichispaq”, nispa (Lucas 21:34-36). Chay nisqantaqa kasukunanchismi. ¿Ima rayku? Jehová Diosta “Runaq Churin” Jesucristotapas kasukuqkunaqa pakaykusqan kanqaku Satanaspa kamachikuynin tukupuqtin. Hinaspapas qayllaykamuq sumaq mosoq pachapin wiñaypaq tiyanqaku (Juan 3:16; 2 Pedro 3:13).
[Uranpi willakuy]
Apéndice nisqapin 218, 219 paginakunapi willashan Miguel Jesuspa huk sutin kasqanta.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Kay tukukuy qaylla p’unchaykunapin kashan hatun maqanakuykuna, yarqaykuna, hatun pacha chhaphchiykuna, onqoykunapiwan (Mateo 24:7; Lucas 21:11).
▪ Kay tukukuy qaylla p’unchaykunapiqa askha runakunan pay kikinkuta munakunku, qolqe sonqo kanku, Dios munakunankutataq aychanku kusichiyllapi purinku (2 Timoteo 3:1-5).
▪ Kay tukukuy qaylla p’unchaykunapin Reinomanta allin willakuykuna Teqsimuyuntinpi predicakushan (Mateo 24:14).
[Tapuykuna]
1. ¿Maypin willawanchis hamuq tiempopaq sucedenanta?
2, 3. ¿Imamantan Jesusta tapuranku qatikuqninkuna, ima nispan pay kutichiran?
4, 5. a) ¿Iman hanaq pachapi sucederan Jesús kamachikuyta qallariqtin? b) Apocalipsis 12:12 texto nisqan hina, ¿iman sucedenan karan hanaq pachapi hatun maqanakuy tukupusqan qhepaman?
6, 7. ¿Imaynatan maqanakuymanta, yarqaymanta Jesuspa willasqan kunan tiempopi hunt’akushan?
8, 9. ¿Imaynapin yachanchis Jesuspa profetizasqan pacha chhaphchiykunamanta onqoykunamantapas hunt’akusqanta?
10. 2 Timoteo 3:1-5 nisqan hina, ¿imaynan kanku runakuna kay tiempopi?
11. Salmo 92:7 texto nisqan hina, ¿iman sucedenqa millay runakunata?
12, 13. ¿Imaynapin yachanchis kay ‘p’uchukay tiempopi’ ‘aswan yachay’ mast’arikusqanta?
14. ¿Hayk’a suyukunapi, hayk’a simikunapin Reinomanta allin willakuykunata predicakushan, pikunataq predicashanku?
15. a) ¿Tukukuy p’unchaykunapiñachu kashanchis, ima rayku chhaynata kutichinki? b) ¿Iman sucedenqa ‘p’uchukaypi’ Jehová Diospa contranpi sayariqkunata Diospa Reinonta kasukuqkunatapas?
16. ¿Imakunatan ruwanayki?
17. ¿Ima raykun qonqayllamanta chayamunqa millay runakunaq wañuynin?
18. ¿Jesuspa ima anyasqantan kasukunanchis?
[93 paginapi dibujokuna]
“Diospa kamachikushasqanmanta allin willakuykunan kay pachantinpi willasqa kanqa.” (Mateo 24:14, Edición 1988)
^ ***bh paginakuna 8-17 ¿Imatan Biblia yachachin Diosmanta?***
1 capítulo
¿Imatan Biblia yachachin Diosmanta?
¿Cheqaqtapunichu Dios munakusunki?
¿Imaynataq Diosri? ¿Sutiyoqchu?
¿Payman asuykusunmanchu?
¿REPARARANKICHU wawakuna imaymanamanta tapukusqankuta? Wakinqa rimayta yachaspa hinan tapukuyta qallarinku. Yachayta munaspan ñawichanta allinta kicharispa tapukunku: “¿Ima raykutaq azulri hanaq pacha?”, “¿Ima raykun ch’askakuna k’anchan?”, “¿Pin urpikunata takiyta yachachiran?” nispa. Kallpachakunchisña kutichinapaq chaypas, mayninpiqa manan kutichiyta atinchischu. Allintaña kutichishaqtinchispas astawanmi tapukunku: “¿Ima rayku?” nispa.
2 Manan wawakunallachu tapukunku. Wiñasqanchisman hinaqa tapukushallanchismi imamantapas, yaqapaschá maymanpas chayanapaq, ima ñak’ariymantapas ayqekunapaq, otaq yachayta munaspalla. Askha runakunan ichaqa manaña allin tapukuykunata tapukunkuñachu. Otaq chay tapukuyninkuman manaña kutichiyta maskhankuchu.
3 Yuyaymanay kay libroq tapanpa tapuyninpi, kinsa paginamanta qanchis paginakama tapuykunapi, kay capituloq qallariynin tapuykunapipas. Chay tapuykunaqa allin tapukuykunan. Askha runakunan ichaqa manaña chay tapukuykunaman kutichiykunata maskhayta munankuchu. ¿Ima rayku? ¿Kutichinmanchu Biblia chay tapukuykunaman? Wakin runakunan ninku, Bibliaq kutichisqanqa sasa entiendenapaqmi, nispa. Wakinqa p’enqaypi kanankuta manchakuspan mana tapukunkuchu. Wakintaq ninku, religionpi umalliqkunan, yachachiqkunan chay tapuykunaman kutichiytaqa maskhananku, nispa. ¿Qanri ima ninkitaq?
4 Tariytapunichá munanki allin tapuykunaman kutichiykunata. Yaqapaschá kaykunata tapukuranki: “¿Ima rayku kaypi kashanchis? ¿Kanmanraqchu kay kawsaymanta huk kawsay? ¿Imaynataq Diosri?” nispa. Chay tapukuykunapi yuyaykusqaykiqa allinmi, ichaqa kallpachakunaykin chay tapuykunaman cheqaq kutichiykunata tarinaykipaq. Allin yachachikuq Jesucristo niran: “Mañakuychis qosunkichismi, maskhaychis tarinkichismi, waqyakuychis kicharimusunkichismi”, nispa (Mateo 7:7).
5 Allin tapukuykunaman kutichiykunata ‘maskhashallanki’ chayqa allinniykipaqmi kanqa (Proverbios 2:1-5). Imakunataña nirasunkiku chaypas, kanmi chay tapuykunaman kutichiykuna, tarinkin. Bibliapin tarikun manataqmi sasa entiendenapaqchu. Hinaspapas kusikuyta suyakuytawanmi qowanchis, yanapawasunmanmi kunanpas sumaqta kawsananchispaq. Qallarinapaqqa askha runakunaq tapukusqantan kutichikunqa.
¿RUMI SONQOCHU DIOS?
6 Askha runakunan chhaynata ninku. Ninkun, sichus Dios qhawariwasunman chayqa manan khaynapichu kawsasunman, nispa. Kay pachapiqa nishupunin kashan hatun maqanakuykuna, cheqninakuy, nanaypas. Llapallanchismi onqonchis, ñak’arinchis, munakusqanchis runakunapas wañupunku. Chay rayku wakin runakuna ninku: “Sichus Dios munakuwasunman chayqa, ¿manachu chay sasachakuykunamanta qespichiwasunman?” nispa.
7 Religionpi umalliqkunan astawan Diosta rikuchinku rumi sonqota hina. Hatun llaki kaqtinmi ninku, Diospa munayninmi karan, nispa. Chay nisqankuwanqa Diostan tunpashanku chay hatun llakikuna kasqanmanta. ¿Cheqaqchu kanman? ¿Imatapunin Biblia yachachin? Santiago 1:13 texton kutichin: “Pipas sasachakuypi wateqasqa kaspaqa, ama nichunchu: Diosmi wateqashawan, nispaqa. Diosqa manan mana allinpa wateqananchu, manataqmi pitapas Diosqa wateqanchu”, nispa. Diosqa manan huchayoqchu kay pachapi imaymana millaykuna kasqanmanta (Job 34:10-12). Hinallata Dios qhawan millay ruwaykuna kananta chaypas, manan paychu chay millaykunataqa ruwan.
8 Chayta kay rikch’anachiywan astawan entiendesun: huk yachayniyoq taytan munakuq kayninpi kuraq churinta wasinpi hap’isharan. Churitaq taytanpa contranpi hatarispa wasimanta pasakapun. Millay ñanpi purispataq sasachakuykunapi tarikun. Niwaqchu, taytanmi huchayoq chay sasachakuykunapi tarikusqanmanta, nispa. Manapunichá (Lucas 15:11-13). Chhaynatan Diospas runakunata mana hark’aranchu millay ñanpi purisqankumanta, chay rayku Diosqa mana huchayoqchu ima sasachakuykunapipas tarikusqankumanta. Runakunaq ñak’arisqanmanta Diosta tunpayqa manan chaninchu kanman.
9 Diosñachá yachan ima rayku mana hark’anchu runakunaq millay ñanpi purisqankuta. Yachayniyoq, atiyniyoq Kamaqninchistaq chayqa, manan willawananchischu ima ruwasqanmantapas. Ichaqa munakuwasqanchis rayku willariwanchis. 11 capitulopin astawan yachasun ima rayku Dios mana hark’anchu runakunaq millay ñanpi purisqankuta. Ichaqa manapunin paychu huchayoq sasachakuyninchiskunamanta. Aswanmi, pay chay sasachakuyninchiskunata allichanqa (Isaías 33:2).
10 Hinaspapas Diosqa ch’uya Diosmi (Isaías 6:3). Ch’uya Dios kasqan raykun mana ima millaypas sonqonpiqa kanchu. Chaymi tukuy sonqowan paymanta hap’ipakusunman, runakunapin ichaqa mana, waqllipuq kasqanku rayku. Allin kamachikuqña kankuman chaypas manan millay runakunaq ruwasqanta allichayta atinkumanchu. Diosmi ichaqa tukuy-atiyniyoq. Payqa tukuchinqapunin millay kawsayta ñak’ariytapas. Chay ruwayta qallariqtinmi millay kawsayta wiñaypaq tukuchinqa (Salmo 37:9-11).
¿IMAYNATAN DIOS SIENTEKUN MANA CHANIN RUWAYKUNAWAN ÑAK’ARIQTINCHIS?
11 ¿Imaynatan Dios qhawarin kay pachapi, kawsayninchispipas imaymana sucedesqanta? Biblia nin, ‘Diosqa chanin [...] [kaqtan] munakun’, nispa (Salmo 37:28). Payqa qhawamushallanmi allin kaqta mana allin kaqtapas, mana chanin ruwaykunatataqmi cheqnikun. Biblia willan Diospa ‘sonqon maytapuni nanasqanta’ ñawpa tiempopi millay kawsay q’oñirisqanmanta (Génesis 6:5, 6). Diosqa kaqllapunin (Malaquías 3:6). Cheqnikushallanpunin millay ruwayta, ñak’ariqkunatataqmi ichaqa khuyapayan. Biblia nin: “Paymi qankunata qhawashasunkichis”, nispa (1 Pedro 5:7, Edición 1988).
12 ¿Llakikunchu Dios ñak’arisqanchista rikuspa? Chayta yachanapaq kaytawan qhawarisun. Bibliaq yachachisqan hina, Diosmi runata kamaran payman rikch’akuqta (Génesis 1:26). Dios sumaq kayniyoq kasqan raykun ñoqanchispas sumaq kayniyoq kanchis. Kaypi yuyaykuy, ¿llakikunkichu mana huchayoq runakunaq ñak’arisqanta rikuspa? Arí, llakikunkichá, Diosmi ichaqa astawanraq llakikun.
13 Runaq sumaq kayninkunamantaqa munakuq kayninmi aswan sumaqqa. Chaypipas Diosmanmi rikch’akunchis, Biblia nin: “Diosqa munakuymi”, nispa (1 Juan 4:8). Munakuq Dios kasqan raykun ñoqanchispas munakuq kanchis. Sichus atiyniyoq kawaq chayqa, ¿manachu kay pachapi ñak’ariyta, mana chanin kaytawan tukuchiwaq? ¿Manachu munakuyniyki kallpachasunkiman chayta ruwanaykipaq? ¡Arí, chaytapunichá ruwawaq! Chaytapunin Diospas ruwanqa, tukuchinqan kay pachapi sasachakuykunata. Kay libroq qallariy paginankunapi leesqaykiqa manan mosqoyllachu nitaq yanqa suyakunapaqchu: Diosmi prometen, chay rayku hunt’akunqapuni. Ichaqa Diostaraqmi allinta reqsina chay promesakunapi iñinapaqqa.
DIOSQA MUNANMI REQSINAYKITA
14 ¿Imatan ñawpaqta ruwanki piwanpas reqsichikuyta munaspa? ¿Manachu sutiykitaraq willanki? ¿Diosri sutiyoqchu? Askha religionkunapin yachachinku, sutinqa “Dios” otaq “Señor” nisqan nispa, ichaqa “Dios”, “Señor” simikunaqa manan sutikunachu. “Rey”, “presidente” simikuna hina titulokunallan. Biblia yachachin Dios askha titulokunayoq kasqanta, “Dios”, “Señor” simikunapas titulonkunallan. Willallantaqmi sutinta: Jehová. Salmo 83:18 nin: “Qanllapuni Señor Diosqa [Jehová] kasqaykita yachachunku, qanllapuni teqsimuyuntinpi Ancha Hatun Dios kasqaykita reqsichunku”, nispa. Sichus Bibliaykipi Diospa sutin mana rikhurinchu chayqa, astawan yachanaykipaq maskhay kay libropi apéndice nisqapi 195-197 paginakunata. Bibliaq ñawpa qelqankunapiqa waranqanpin Diospa sutin rikhurin. Chay raykun Jehová Diosqa munan sutin reqsinaykita, sutinmanta waqyakunaykitapas. Bibliapin Diosqa yachachisunki pi kasqanta.
15 Kikin Diospunin Jehová sutitaqa churakun, ¿ima ninantaq Jehová sutiri? Lliw prometesqanta lliw munasqantapas hunt’aq ninanmi. Manan Diospa sutin hinaqa kanchu, payllan chay sutiyoqqa. Hinaspapas Jehová Dios hinaqa manan pipas kanmanchu. ¿Imaynapi?
16 Jehová Diosmantan Salmo 83:18 textopi nin: ‘Qanllapuni teqsimuyuntinpi Ancha Hatun Dios kanki’, nispa. Hinaspapas payllatan nikun “Tukuy-atiyniyoq” nispa. Apocalipsis 15:3 texto nin: “Tukuy-atiyniyoq Señor Diosniyku, ancha hatun musphanan lliw ruwasqaykikunaqa. Llapa suyukunaq Reynin, chaninmi, cheqaqmi ñanniykikunaqa”, nispa. “Tukuy-atiyniyoq” nikun mana pipas pay hina atiyniyoq kasqan rayku. Mana atipana sinchi kallpayoqmi. 1 Timoteo 1:17 texton nillantaq ‘wiñay-wiñaymanta Rey’ nispa, chay titulon rikuchin mana kamasqa kasqanta, mana hayk’aq wañunantapas. Salmo 90:2 texton willan: “Qanmi wiñaymanta wiñaykama Diosqa kanki”, nispa. Chaypi yuyaykuyqa musphanapaqmi, ¿riki?
17 Jehová Diosllatan nikun Kamaq, nispa. Apocalipsis 4:11 texto nin: “Qanqa Señor Diosniyku, hatunchaytapas, yupaychaytapas, atiytapas chaskinaykipaq hinapunin kanki, tukuy imaymanata qan kamasqaykirayku, chaymi munayniykiwan kashankupas, kamasqapas karqanku”, nispa. Jehová Diosmi lliwta kamaran: hanaq pachapi angelkunata, tutapi k’anchaq ch’askakunata, frutayoq sach’akunata, lamar-qochapi mayukunapi kaq challwakunata, tukuy imaymanakunatawan.
¿ASUYKUWAQCHU JEHOVÁ DIOSMAN?
18 Wakinqa Diospa hatun kayninkunata yachaspan manchakunku. Ninkun, Diosqa nishu karupin kashan, manan qhawariwasunmanpaschu, nispa. ¿Cheqaqchu chay kanman? Bibliaqa manan chhaynatachu yachachin, aswanmi nin: “Diosqa manan sapankanchismantaqa karupichu kashan”, nispa (Hechos 17:27). Hinaspapas kayta mink’awanchis: “Diosman asuykuychis, hinan payqa asuykamusunkichis”, nispa (Santiago 4:8).
19 ¿Imaynatan Diosman asuykuwaq? Diosman asuykunaykipaqqa paymantan astawan yachanayki. Jesusmi niran: ‘Chay wiñay kawsayqa kaymi: Qan sapallayki cheqaq Dios kasqaykita, kachamusqayki Jesucristotawan reqsiyninku’, nispa (Juan 17:3). Arí, Bibliaq yachachisqan hina, Jehová Diosmanta Jesusmantapas yachayqa ‘wiñay kawsaymanmi’ apawasun. Yacharanchisñan ‘Dios ancha munakuq’ kasqanta (1 Juan 4:16). Ichaqa askhan Jehová Diospa sumaq kayninkunaqa, llapallantaqmi sumaqkama. Biblian willawanchis ‘khuyapayakuq, sumaq sonqo [...]. Mana usqhaylla phiñakuq, [...] tukuy tiempo munakuq, cheqaqtaq’ kasqanta (Éxodo 34:6). Payqa “sumaqmi, hucha pampachaykuqmi” (Salmo 86:5). Pacienciayoq (2 Pedro 3:9). Hunt’aq (1 Corintios 1:9). Biblia leesqaykiman hinan yachanki imaynatan Jehová Dios chay sumaq kayninkunata huk sumaq kayninkunatapas rikuchin.
20 Diostaqa manan rikusunmanchu espíritu kasqan rayku (Juan 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17). Biblian ichaqa willawanchis imayna Dios kasqanta. Salmistaq nisqan hina qanpas Jehová Diospa ‘sumaq kayninta qhawawaqmi’ (Salmo 27:4; Romanos 1:20). Paymanta astawan yachanki chayqa, cheqaqpunin payqa qanpaq kanqa, astawanmi payman asuykunki astawantaq munakunkipas.
21 Pisi-pisimantan entiendenki ima raykun Biblia kallpachawanchis Taytanchista hina rikunapaq (Mateo 6:9). Diosqa manan kawsayllatachu qowaranchis, aswanmi munan sumaq kawsananchista imaynan allin taytapas munan wawankuna sumaq kawsanankuta hina (Salmo 36:9). Bibliaq nisqan hina, runakunapas Jehová Diospa amigonmi kasunman (Santiago 2:23). ¡Yuyaykuy chaypi: qanpas Kamaqpa amigonmi kawaq!
22 Biblia estudiasqaykita rikuspa yaqapaschá pipas yuyaychasunkiman estudiasqaykita saqenaykipaq. Llakikunkupaschá hukniray iñiyniyoq kapunaykimanta. Ichaqa ama pipas Dioswan amigo kanaykipaq kallpachakusqaykita hark’achunchu, Dioswan amigo kayqa manan imawanpas tupanmanchu.
23 Qallariypiqa manan lliwtachu entiendenki. Chay rayku ama p’enqakuspa yanapayta mañakuy. Jesusmi niran, k’umuykukuq wawa hina kayqa allinmi, nispa (Mateo 18:2-4). Yachasqanchis hina wawakunaqa tapukushallankun. Diosqa munanmi tapukuyniykikunaman kutichiykuna tarinaykita. Ñawpa tiempopi runakunapas anchatapunin Diosmanta yachayta munaranku. Chay rayku Diospa Simin Qelqakunata allinta t’aqwiranku hinapunichus kasqanta yachanankupaq (Hechos 17:11).
24 Jehová Diosta allinta reqsinapaqqa Bibliatan allinta t’aqwina, Bibliaqa manataqmi huk librokuna hinachu. ¿Imapitaq hukniray? Qatimuq capitulopin chayta yachasun.
[Uranpi willakuy]
¿Ima ninanmi Diospa sutin, imaynata rimakun? chaykunamanta astawan yachanaykipaqqa maskhay apéndice nisqapi 195-197 paginakunata.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Diosqa qhawarishasunkin (1 Pedro 5:7, Edición 1988).
▪ Jehová nisqan Diospa sutinqa (Salmo 83:18, NM).
▪ Jehová Diosmi mink’arisunki payman asuykunaykipaq (Santiago 4:8).
▪ Jehová Diosqa munakuq, sumaq sonqo, khuyapayakuqtaqmi (Éxodo 34:6; 1 Juan 4:8, 16).
[Tapuykuna]
1, 2. ¿Ima rayku allin kanman tapukuy?
3. ¿Ima rayku askha runakuna manaña allin tapukuykunaman kutichiykunata maskhankuchu?
4, 5. ¿Ima allin tapukuykunatan tapukunanchis, ima rayku chay tapuykunaman kutichiykunata maskhananchis?
6. ¿Ima rayku askha runakuna ninku, Diosmanqa manan imapas qokunchu runakunaq ñak’arisqan, nispa?
7. a) ¿Ima rayku religionpi umalliqkuna Diosta rikuchinku rumi sonqota hina? b) ¿Imatapunin Biblia yachachin ñak’arisqanchismanta?
8, 9. a) ¿Ima rikch’anachiywanmi rikuchiwaq millay kawsayta paqarichiywan millay kawsayta hinallata qhawaywan, mana kaqllachu kasqanta? b) ¿Chaninchu kanman Diosta huchachay runakunaq millay ñanpi purisqankumanta?
10. ¿Ima raykun nisunman, Diosqa tukuchinqapunin ñak’ariyta millay kawsaytapas, nispa?
11. a) ¿Imaynatan Dios qhawarin mana chanin-kaqta? b) ¿Imaynatan Dios qhawarin ñak’ariqkunata?
12, 13. a) ¿Ima rayku munakuyniyoq kanchis, imaynatataq munakuq kayninchisri qhawarichiwanchis kay pachapi ñak’ariyta? b) ¿Imaynapi yachanchis Dios kay pachapi ñak’ariyta tukuchinanta?
14. ¿Iman Diospa sutin, ima raykun sutinmanta waqyakunanchis?
15. ¿Ima ninanmi Jehová, suti?
16, 17. ¿Imatan Jehová Diosmanta yachachiwanchis kay titulokuna: a) “Tukuy-atiyniyoq”? b) ‘Wiñay-wiñaymanta Rey’? c) “Kamaq”?
18. ¿Ima raykun wakin runakuna ninku, Diosmanqa manan asuykusunmanchu nispa, ichaqa imatan Biblia yachachin?
19. a) ¿Imaynatan Diosman asuykusunman, ima saminchaytataq chaskisun? b) ¿Diospa ima sumaq kayninkunan qanpaq aswan sumaq?
20-22. a) Manaña Diosta rikunchischu chaypas, ¿imaynatan payman asuykusunman? b) ¿Imatan yuyaychasunkikuman Biblia estudiasqaykimanta, ichaqa imatan ruwawaq?
23, 24. a) ¿Ima rayku mana p’enqakunaykichu tapurikuyta? b) ¿Imamantan yachasun qatimuq capitulopi?
[12 paginapi foto]
Piwanpas reqsichikuyta munaspa, ¿manachu sutiykitaraq willanki? Diospas Bibliapin sutinta willawanchis
[12, 13 paginakunapi fotokuna]
Biblian yachachin munakuq Jehová Dios kay pachata hanaq pachatapas kamasqanta
[14 paginapi foto]
Allin taytaq munakuyninmi rikuchin aswan hatun munakuyta: hanaq pacha Yayanchispa munakuwasqanchista
^ ***bh paginakuna 106-114 ¿Ima raykun Dios hinallata qhawamun runaq ñakʼarisqanta?***
11 capítulo
¿Ima raykun Dios hinallata qhawamun runaq ñak’arisqanta?
¿Dioschu huchayoq kay pachapi ñak’ariy kananpaq?
¿Imatan iskayachikuran Edén huertapi?
¿Imaynatan Dios allichanqa llapa sasachakuykunata?
HUK suyuq hatun maqanakuyninpin warmikunata wawakunatapas waranqanpi wañuchisqaku. Llapallankutan p’anpasqaku huk t’oqopi, muyuriqninpitaq huch’uy cruzkunata churasqaku, sapanka cruzpitaq kayta qelqasqaku: “¿Ima rayku?” nispa. Sinchi llakikuypi tarikuqkunan astawanqa chayta tapukunku. Astawanqa llakikuywan chaykunata tapukunku hatun maqanakuypi, hatun llakikuykunapi, onqoypi, otaq imapipas munakusqanku runa wañupuqtin, wasinkupas thunipuqtin otaq imapipas sinchita ñak’arichiqtinku. Yachaytapunin munanku ima rayku chay sasachakuykunapi tarikusqankuta.
2 ¿Ima rayku Dios hinallata qhawan runakunaq ñak’arisqanta? Tukuy-atiyniyoq, munakuq, yachayniyoq, chanin Dios kashaqtin, ¿ima rayku kay pachapi sinchi cheqninakuy kan? ¿Ima raykutaq mana chanin-kaypas hunt’aykushan? ¿Hayk’aqllapas chay tapuykunata tapukurankichu?
3 ¿Ima rayku Dios hinallata qhawan runakunaq ñak’arisqanta? ¿Chayta tapukuy huchachu kanman? Wakinmi ninku, chayta tapukuqqa Diospi mana iñisqantan rikuchin otaq mana Dios manchakusqanta, nispa. Ichaqa Bibliata leespan yachanki Diospa kamachinkunapas chay hina tapukusqankuta. Profeta Habacucmi Jehová Diosta tapuran: “¿Imanaqtintaq mana chaninkaqta rikuchiwanki? ¿Imanaqtintaq ñak’arichiytaqa ch’inlla qhawanki? Runa ch’utiqllatan runa maqaqllatan rikushani, quejanakushankun churanakushankun”, nispa (Habacuc 1:3).
4 ¿Phiñakuranchu Jehová Dios Habacucta chhayna tapukusqanmanta? Manan phiñakuranchu. Aswanmi chay tapukusqanta Bibliapi qelqachiran. Hinaspapas kutichiranmi chay tapukusqanman yanaparantaqmi iñiyninpi wiñananpaq. Qantapas chhaynatan yanapayta munasunki. Yuyariy, Biblian willan Dios ‘qhawariwasqanchista’ (1 Pedro 5:7, Edición 1988). Diosmi runamantaqa astawan cheqnikun mana allin ruwayta ñak’ariytapas (Isaías 55:8, 9). Chhayna kashaqtinpas, ¿ima raykutaq kay pachapi sinchi ñak’ariy kan?
¿IMA RAYKU KAN SINCHI ÑAK’ARIY?
5 Askha runakunan religionninpi umalliqkunata yachachiqkunatapas tapunku, ¿ima rayku sinchita ñak’arinchis? nispa. Paykunataq kutichinku, chayqa Diospa munayninmi, paymi ñawpaqmantaña yuyaykuran imaymana kananta llakikuykuna kanantapas, nispa. Askha runakunamanmi ninku, Diospa ñanninqa sasa entiendenan nispa, otaq Diosmi runakunata wawakunatapas hanaq pachaman apapun paywan tiyanankupaq, nispa. Ichaqa ñawpaqpi yachasqayki hina, Diosqa manan hayk’aqpas mana allintaqa ruwanmanchu. Biblia nin: “¡Diosqa manan hayk’aqpas mana allintaqa ruwanmanchu! ¡Tukuy-atiyniyoqqa manan hayk’aqpas mana chanintaqa ruwanmanchu!” nispa (Job 34:10).
6 ¿Ima raykun runakuna Diosta tunpanku ñak’ariykuna kasqanmanta? Yaqa llapa runakunan ninku, Diosmi kay pachataqa kamachin, nispa. Manan yachankuchu Bibliapi kay cheqaq yachachikuymanta: Satanasmi kay pachata kamachishan, chaytaqa qanpas 3 capitulopin yacharanki.
7 Biblia sut’itapuni nin: ‘Kay pachaqa saqraq munaychakusqanmi kashan’, nispa (1 Juan 5:19). Chay raykun ñak’ariykuna kan. Kay pachapi millay runakunaqa Saqramanmi rikch’akunku, “paymi kay pachantinta q’otuspa pantachin” (Apocalipsis 12:9). Satanasqa llullan, cheqnikuq, sinchi millaytaq. Chay rayku makinpi kaq runakunapas kanku llullakuq, cheqnikuq, sinchi millaytaq. Chaymi ñawpaqkaq razón.
8 Kaymi iskaykaq razón: Adanwan Evawan Diospa contranpi hatarisqankumantapachan llapa runakuna huchayoq kapunchis, chaytan 3 capitulopi yacharanchis. Chay rayku runakunaqa atiyniyoq kayta maskhanku, chayta maskhasqankupitaq paqarichinku hatun maqanakuykunata, muchuchiykunata, ñak’ariykunatapas (Eclesiastés 4:1; 8:9). Kaytaq kinsakaq razón: Biblia khaynata willan, “sapankan [qonqaylla] imaynapipas rikukunku”, nispa (Eclesiastés 9:11). Manan Jehová Dioschu kay pachataqa kamachishan, chay rayku payqa mana ima sasachaymantapas pakaykunchu. Chaymi runakunaqa maypi kashaspapas qonqaylla ñak’ariypi tarikunku.
9 Mana Jehová Dioschu ñak’arichiykuna paqarichiq kasqanta yachayqa kusichiwanchismi. Manan paychu huchayoq hatun maqanakuykunamanta, wañuchinakuykunamanta, sarunchanakuykunamanta, pacha chhaphchiykunamanta, lloqllakunamanta, imaymana kasqanmantapas. Ichaqa kutichinaraqmi kashan kay tapuyman, ¿ima rayku hinallata qhawan chay ñak’ariykuna kananta? Tukuy-atiyniyoq kayninpiqa chinkachinmanmi chay ñak’ariykunata. Chhaynaqa, ¿ima rayku mana chinkachinku? Yacharanchismi Jehová Dios ancha munakuq kasqanta, chhaynaqa kanpunichá huk allin razón chay ñak’ariykunata hinallata qhawananpaqqa (1 Juan 4:8).
ISKAYACHIY PAQARIN
10 ¿Ima rayku Dios hinallata qhawan ñak’ariy kananta? Chayta yachanapaqqa sasachakuykuna qallarisqan tiempomanmi kutinanchis. Satanasmi tanqaran Adanta Evatawan Jehová Diosta mana kasukunankupaq, chaypin paqariran huk iskayachiy. Satanasqa yachanmi Jehová Dios tukuy-atiyniyoq kasqanta, chaymi mana atiyniyoq kasqantachu iskayachiran. Aswanmi Kamachikuq kasqanta iskayachiran. Niranmi Diosqa llullan, manan munanchu runakuna allin kananta, chay nisqanwanmi Saqraqa Diosta tunparan mana allin kamachikuqmanta (Génesis 3:2-5). Nillarantaqmi, runakunata Dios mana kamachiqtinqa aswan allinmi kankuman, nispa. Chhaynata nisqanwanmi Saqraqa Jehová Diospa kamachikusqan contra sayariran.
11 Adanwan Evawan Jehová Dios contra sayarisqankuwanmi kaytapas nishankuman hina karan: “Manan munaykuchu Diospa kamachiwanankuta. Ñoqallaykumantan akllakuykuman allin kaqta mana allin kaqtapas”, nispa. ¿Imaynatan Jehová Dios allichanman chay iskayachiyta? ¿Imaynatan rikuchinman angelkunaman runakunamanpas pay contra hatariqkuna llullakusqankuta, paypa ruwasqallan aswan allin kasqantapas? Wakinqa ninkun, wañuchinman karan pay contra hatariqkunata, huk warmi-qharitataq kamanman karan, nispa. Diosmi ichaqa nisqaña kay Hallp’a paraíso kananta, Adanpa Evapa wawankuna miraspa chaypi hunt’anankutapas (Génesis 1:28). Jehová Diosqa hunt’anpunin rimasqanta (Isaías 55:10, 11). Hinaspapas, sichus wañuchinman karan Edén huertapi pay contra hatariqkunata chayqa, kamachikusqanmanta iskayachiymi mana allichakunmanchu karan.
12 Kaywan rikch’anachisun. Huk profesormi alumnokunaman yachachishan matemáticas nisqamanta huk sasachay allichayta. Chayllamanmi huk yuyaysapa mana kasukuq alumno profesorninta nin, manan allintachu yachachishanki, nispa, chaywanqa mana allin yachachiqta hinan profesorninta rikuchishan. Waynan atipakuspa nin, ñoqan aswan allinta allichayman chay sasachaytaqa, nispa. Wakin yachaqmasinkunapas payta uyarispa profesor contra hatarillankutaq. ¿Imata ruwanman profesor? Qarqonmanmi pay contra hatariq alumnokunata, ichaqa ¿imaninkumanmi wakin alumnokuna? Ninkumanpaschá, profesor contra hatariq yachaqmasinchiskunaqa cheqaqtapaschá rimaranku, nispa. Manapasñachá profesorta respetankumanchu, yuyaykunkumantaq profesorqa manchakunmi mana allin yachachiq kasqanta sut’iman horqonankuta, nispa. Ichaqa profesormi pay contra hatariq alumnota saqen llapa alumnokunaq ñawpaqenpi chay sasachay allichananta.
13 Jehová Diospas chay hinatan ruwaran. Yuyariy, Edén huertapi iskayachiyqa manan Dios contra hatariqkunallapichu qheparan. Millonninpi angelkunan chay sucedesqantaqa qhawamusharanku (Job 38:7; Daniel 7:10). Chay iskayachiyta Jehová Dios imayna allichasqanmi afectaran qhawamuq angelkunata llapa runakunatapas. Chhaynaqa, ¿imatan Jehová Dios ruwaran? Satanastan hinallata saqeran runakunata kamachinanpaq. Runakunatapas hinallatan saqeran paykunalla kamachikunankupaq Satanaspa yuyaychasqanwan.
14 Profesorqa yachanmi mana kasukuq waynapas payman sayapakuq alumnokunapas yanqa rimasqankuta. Sichus profesor hinallata saqenqa chay alumnokuna chay sasachayta allichanankuta chayqa, llapa alumnokunan yachanqaku pin allin yachachiq kasqanta. Arí, mana kasukuq alumnokuna chay sasachayta mana allichasqankuwanmi allin sonqoyoq alumnokuna reparanqaku profesorlla allin yachachiq kasqanta. Hinaspapas entiendenqakun ima raykun profesor qarqoshan pay contra hatariqkunata. Chay hinatan allin angelkuna Dios sonqo runakunapas yachanqaku Satanaswan supayninkunawan llulla kasqankuta, runakunapas paykunallamanta mana kamachikuy atisqankuta. Jeremiaspa kay qelqasqantan yachanqaku: “Señor Diosníy, yachanin, manan runaq munayninchu imayna kananpaqpas, runaqa manan yachakunchu imayna kanantapas” (Jeremías 10:23).
¿IMA RAYKU KHAYTUKUY TIEMPO?
15 ¿Ima rayku Jehová Dios khaytukuy tiempo hinallata qhawashan runaq ñak’arisqanta? ¿Ima rayku mana hark’anchu millay kaqkuna kananta? Kayta yuyaykusun, rikch’anachiymanta profesorqa manan kay iskay kaqkunata ruwanmanchu. Manan hark’anmanchu mana kasukuq waynata chay sasachay imayna allichananta nitaq yanapanmanchu chay sasachay allichayta. Chay hinallataqmi Jehová Diospas mana kay iskay kaqkunata ruwaranchu. Ñawpaqta: Diosqa manan hark’aranchu Saqratapas yanapaqninkunatapas munasqankuta ruwaspa rimasqankuta sut’inchanankuta. Chaypaqqa tiempo pasanan karan. Waranqa-waranqa watakunapin runakuna imaymana kamachikuykunata reqsiranku, ñawparirankun ciencia nisqapi huk yachaykunapipas. Chaywanpas astawanmi yapakushan mana chanin-kay, wakcha-kay, millay ruwaykuna, hatun maqanakuykunapas. Chaykunawanmi yachanchis runaq kamachikusqan yanqapaq kasqanta.
16 Iskaykaqpi: Jehová Diosqa manan yanaparanchu Satanasta kay pacha kamachikusqanpi. Sichus Dios hark’anman wañuchinakuykunata huk ñak’ariykunatapas chayqa, ¿manachu pay contra hatariqkunata yanapashanman? ¿Manachu nisunman, runaq kamachikuyninqa allinmi manan ima sasachakuypas kanchu? nispa. Jehová Dios chayta ruwanman chayqa Saqraq llullamasinmi kanman. Ichaqa ‘manapunin Diosqa llullakunchu’ (Hebreos 6:18).
17 ¿Imatan Dios ruwanqa pay contra hatarisqankumantapacha imaymana sasachakuykuna ñak’ariykunapas kasqanwan? Jehová Diosqa tukuy-atiyniyoqmi. Payqa allichanqan chay sasachakuykunata ñak’ariykunatapas. Ñawpaqpi yachasqanchis hina, Hallp’an allichasqa kapunqa, sumaq paraisomantaq tukunqa. Jesuspa wañusqanpi iñisqanku raykun runakunaq huchanpas panpachasqa kanqa. Wañupuqkunapas kawsarimunqakun. Chhaynapin Jehová Diosqa Jesuswan ‘Saqraq ruwasqankunata thunichinqa’ (1 Juan 3:8). Chaykunataqa yuyaykusqan p’unchaypin ruwanqa. Chay p’unchay manaraq chayamusqanmantaqa kusikunanchismi, pacienciayoq kayninpin Jehová Dios ñoqanchismanpas cheqaqta yachachiwaranchis munaynintapas ruwashanchis (2 Pedro 3:9, 10). Manaraq chay p’unchay chayamushaqtinmi Jehová Dios maskhashan payta yupaychay munaqkunata, yanapashantaqmi kay pachapi ñak’ariykunata aguantanankupaq (Juan 4:23; 1 Corintios 10:13).
18 Wakinqa yuyaykunkupaschá, sichus Dios Adanta Evata kamanman karan mana pay contra sayarinankupaq hina chayqa, manan ñak’ariy kanmanchu karan, nispa. ¿Ima rayku mana chhaynatachu kamaran? Chayta yachanapaq yuyarisun Jehová Diospa huk sumaq regalo qowasqanchismanta.
¿IMATAN RUWANKI DIOSPA REGALONWAN?
19 Runakunan kamasqa karanchis munayniyoq kananchispaq otaq munasqanchisman hina akllakunanchispaq, chaytan 5 capitulopi yacharanchis. Chay regaloqa ancha chaniyoqmi. Diosmi kamaran lliw animalkunatapas, ichaqa llapallankun kamasqa kasqankuman hinalla imatapas ruwanku. Runaq ruwasqan carrokunaqa manan kikillanmanta maymanpas rinmanchu, runa apallaqtinmi maytapas rin. ¿Kusisqachu kasunman chhayna kamasqa kaspa? Manan, riki. Chay raykun kusikunchis munasqanchisman hina akllasqanchiswan, akllasunmanmi imayna runa kayta, imayna kawsayta, pikuna amigonchis kanantapas. Ñoqanchisqa kusisqan kashanchis akllay atisqanchiswan, Diospas munanmi chhayna kananchista.
20 Jehová Diosqa manan munanchu tanqasqalla munaynin ruwananchista (2 Corintios 9:7). ¿Iman tayta-mamata astawan kusichinman: wawanku tanqasqalla “anchatan munakuyki” nisqanchu, icha sonqomanta, “munakuyki” nisqanchu? Chhaynaqa kaytan tapukunayki: “Jehová Diostaq kamawaran munayniyta akllakunaypaq chayqa, ¿imatan munayniywan ruwasaq?” nispa. Jehová Diosta qhepanchaspan Satanaspas Adanpas Evapas mana allin kaqta akllaranku. ¿Qanri? ¿Imatan akllanki?
21 Munasqanchista akllanapaq regalo chaskisqanchiswanqa allin kaqtan akllakuwaq. Jehová Diosta millonninpi yupaychaq runakunamanmi huñukuwaq. Chay runakunan rikuchinku Satanás llulla kasqanta, sinchi millay kamachikuq kasqantapas, chaywantaqmi Diosta anchata kusichinku (Proverbios 27:11). Qanpas chayta ruwawaqmi Diospa munasqanman hina kawsaspa. Qatimuq capitulopin chaymanta yachasun.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Manan Dioschu huchayoq ñak’ariy kasqanmanta (Job 34:10).
▪ Satanasmi niran, Jehová Diosqa llullan manataqmi munanchu runakuna allin kananta nispa, chaywanmi iskayachiran Diospa kamachikusqanta (Génesis 3:2-5).
▪ Jehová Diosqa Reinonpi Kamachikuq Churinwanmi kay pachapi ñak’ariyta tukuchinqa llapa sasachakuykunatapas allichanqa (1 Juan 3:8).
[Tapuykuna]
1, 2. ¿Ima sasachakuykunan ñak’arichiwanchis, ima tapuykunatan runakuna tapukunku?
3, 4. a) ¿Imaynapin yachanchis runaq ñak’ariyninmanta tapukuy mana huchachu kasqanta? b) ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin mana allin ruwayta, ñak’ariytapas?
5. ¿Ima nispan religionpi umalliqkuna kutichinku ñak’ariymanta tapukuqtinku, ichaqa imatan Biblia yachachin?
6. ¿Ima rayku askha runakuna Diosta tunpanku kay pachapi ñak’ariykuna kasqanmanta?
7, 8. a) ¿Imakunapin kay pachapi runakuna kamachiqninkuman rikch’akunku? b) ¿Ima rayku huchasapa kaypas, ‘sapanka [qonqaylla] imaynapi rikukusqanchispas’ ñak’ariyta apamun?
9. Kanpunichá Jehová Diospa huk allin razonnin ñak’ariykunata hinallata qhawananpaqqa, ¿imaynapin chayta yachanchis?
10. ¿Imatan Satanás iskayachiran, imaynatan chayta ruwaran?
11. ¿Ima rayku Jehová Dios mana wañuchiranchu Edén huertapi pay contra hatariqkunata?
12, 13. ¿Ima rikch’anachiymi rikuchin, ima rayku Jehová Dios hinallata saqeran Satanás kay pachata kamachinanpaq, runakunapas paykunalla kamachikunankupaq?
14. Jehová Diosmi runakunata saqeran paykunallamanta kamachikunankupaq, ¿imakunatan chaywan runakuna yachanqaku?
15, 16. a) ¿Ima raykun Jehová Dios khaytukuy tiempo hinallata qhawashan runaq ñak’arisqanta? b) ¿Ima rayku Dios mana hark’anchu wañuchinakuykunata, huk ñak’ariykunatapas?
17, 18. Runakunaq kamachikuyninwan Saqraq yuyaychasqanpiwanmi imaymana sasachakuykuna paqarin, ¿imatan Jehová Dios ruwanqa chay sasachakuykunawan ñak’ariykunapiwan?
19. ¿Ima ancha chaniyoq regalotan Jehová Dios qowanchis, ima raykun chay regalota chaninchananchis?
20, 21. ¿Imaynatan munasqanchista akllakunapaq regalowan allin kaqta akllasunman, ima raykun chayta akllakunanchis?
[106, 107 paginapi foto]
Jehová Diosmi tukuchinqa llapa ñak’ariykunata
[110 paginapi foto]
¿Alumnochu profesormanta aswan wakichisqa kashan yachachinanpaq?
[113 paginapi foto]
Diosmi yanapasunki ñak’ariykunata aguantanaykipaq
^ ***bh paginakuna 18-26 Diosmi Bibliata qowanchis***
2 capítulo
Diosmi Bibliata qowanchis
¿Imapin Biblia hukniray huk librokunamanta?
¿Imaynatan Biblia yanapawanchis sasachakuykunata atipanapaq?
¿Ima raykun iñisunman Bibliaq profeciankunapi?
¿YUYARISHANKICHU amigoykiq sumaq regalo qosqasuykita? Maytachá kusikuranki chay regalo chaskisqaykimantaqa. Chay regalowanmi amigoyki rikuchiran hayk’a munakusqasuykita, chay regalo chaskisqaykimantaqa agradecekurankichá.
2 Ñoqanchispas Diostan agradecekunanchis Biblia qowasqanchismanta. Bibliapi yachasqanchistaqa manan maypipas yachasunmanchu. Willanmi hanaq pacha, ch’askakuna, Hallp’a, ñawpa warmi-qharipas kamasqa kasqanmanta. Bibliapiqa kallantaqmi sumaq kamachikuykuna sasachakuykunata llakikuykunatapas atipanapaq. Bibliaqa willallantaqmi imaynatan Dios kay Hallp’aman sumaq kawsayta apamunqa. ¡Arí, Bibliaqa ancha sumaq regalon!
3 Bibliaqa Jehová Diosmanta yachachiwasqanchiswanmi sonqonchista kusirichin, chaypin rikullanchistaq sumaq regalo kasqanta. Diosqa munanmi payta allinta reqsinanchista chay rayku Bibliata qowaranchis. Arí, Biblian yanapawanchis payman asuykunanchispaq.
4 Sichus Bibliayoq kanki chayqa, hukkunapas Bibliayoqmi kanku. Bibliaqa t’ikrakun hunt’asqata otaq wakillanta iskay waranqa kinsa pachak simikunapi hina, chay rayku Hallp’antinpi yaqa llapa runakuna Bibliayoq kanku. Bibliakunata ruwanku hunt’asqata otaq wakillanpi waranqa-waranqa millonninpi, sapa semanataq Bibliata rakispa huk millonta wasapanku. Biblia hinaqa manan ima libropas kanchu.
5 Hinaspapas Bibliaqa ‘Diospa yuyaychasqanmi’ (2 Timoteo 3:16). ¿Ima ninanmi ‘yuyaychasqa’ simi? Biblian kutichin: Runakunan “santo espirituq yuyaychasqan kaspan Diosmanta rimarqanku”, nispa (2 Pedro 1:21). Chayqa kaymanmi rikch’akunman, huk jefe secretarianta kamachin cartata qelqananpaq. Jefetaq niran chay cartapi ima qelqananta chayqa, chay cartapi willakusqanqa paypan manan secretariaqchu. Bibliapi willakuykunapas Diospan, manan qelqaq runakunaqchu. Chay raykun Bibliaqa ‘Diospa siminpuni’ (1 Tesalonicenses 2:13).
K’APAKTA WILLAQ LLIWPI TUPAQ LIBRO
6 Bibliatan qelqaranku waranqa soqta pachak watapi, sapanka qelqaqtaq wak tiempopi qelqaran, paykunan karanku: chakrapi llank’aqkuna, challwaqkuna, uywa michiqkuna, profetakuna, juezkuna, kamachikuqkunapas. Lucas librota qelqaqpas médico karan. Chay qelqaqkuna maymantaña karanku chaypas, Bibliaq yachachikuyninqa tupanmi qallariyninmanta tukukuyninkama.
7 Bibliapi ñawpakaq libron willan imaynatan kay Hallp’api sasachakuykuna qallariran, qhepakaq librotaq willan kay Hallp’a paraisoman tukupunanta. Bibliapin waranqa-waranqa watakunapi sucedesqanta qelqakuran, willasqantaq tupan Diospa munaynin hunt’akunanwan. Chay tupasqanmi musphachiwanchis, chhaynapin yachanchis Diospa yuyaychasqanpuni kasqanta.
8 Cienciamanta willaspapas Bibliaqa k’apaktan yachachin. Bibliaqa willaranñan ciencia chayraq yachachisqanta. Yachanapaq, Levítico libropin ñawpa Israel suyupaq kamachikuykuna karan imayna bañakunamanta, p’acha t’aqsaymanta, onqosqakunata sapaqchaymantawan, wak suyukunaqa manan imatapas chaykunamanta yacharankuchu. Hinaspapas ñawpa tiempokunapin Hallp’a pacha imayna kasqanmanta pantasqata yachachiranku, Biblian ichaqa niranña muyu otaq rump’u kasqanta (Isaías 40:22). Willarantaqmi ‘ch’usaqllapi hallp’a pachapas warkusqa’ kasqanta (Job 26:7). Bibliaqa manan cienciamanta yachanapaq librochu, cienciamanta rimaspan ichaqa k’apakta willan. ¿Manachu Diospa Simin Qelqa chhayna kanan?
9 Bibliaqa sut’illantan willan ñawpa tiempopi sucedesqanmantapas. Willanmi hayk’aq, maypi imayna sucedesqanta, pimanta willaspapas manan sutillantachu willan aswanpas machulankuq sutintawanmi willan. Huk qelqaqkunaqa llaqtankuq atipachikusqanta pakanku, Biblia qelqaqkunan ichaqa sut’illanta qelqaranku huchallikusqankumanta llaqtankuq huchallikusqanmantapas. Yachanapaq, Moisesmi Números libropi qelqaran huchallikusqanmanta wanachisqa kasqanta (Números 20:2-12). Ñawpa tiempopi sucedesqanmanta willaq librokunaqa manan sut’intachu willanku, Biblian ichaqa sut’illantapuni willan Diospa Simin Qelqa kasqan rayku.
ALLIN YUYAYCHAQ LIBRO
10 Bibliaqa Diospa yuyaychasqantaq chayqa ‘allinpunin yachachinapaq, anyanapaq, wanachinapaqpas’ (2 Timoteo 3:16). Allinta kawsananchispaqmi yanapawanchis. Bibliata leespan reparanchis Bibliata Yuyaychaq Dios allintapuni reqsiwasqanchista. Chayqa manan musphanapaqchu, yachasqanchis hina Kamaqninchis Jehová Diosmi Bibliataqa qelqachiran. Paymi ñoqanchismantaqa aswan allinta yachan sonqonchispi ima yuyaykusqanchista. Hinaspapas payqa yachanmi imata ruwananchis kusisqa kawsananchispaq ima millay ruwaykunamanta ayqekunanchistapas.
11 Orqo Patapi Jesuspa yachachisqanpi yuyaykuy, chayqa Mateo libropi 5-7 capitulokunapin tarikun. Chay ancha sumaq yachachikuykunapin Jesús imaymanamanta yachachiran, kusisqa kawsaymanta, phiñachinakuy allichaymanta, imayna mañakuymanta, qhapaq-kayta imayna qhawarinamantapas. Yachachisqanqa anchatan yanaparan runakunata, kunanpas yanapashallanmi.
12 Bibliapiqa kallantaqmi kamachikuykuna familiapaq, llank’anapaq, hukkunawan imayna kawsanapaqpas. Yuyaychayninkunaqa lliw runakunaq allinninpaqmi. Bibliapi chaniyoq yachaymantan Dios pisillapi profeta Isaiaswan kayta qelqachiran: “Ñoqan Diosniyki Señor Diosqa kani, ñoqan allinniykipaq yachachiyki”, nispa (Isaías 48:17).
PROFECIAKUNATA WILLAQ LIBRO
13 Bibliapiqa kanmi askha profeciakuna wakintaq hunt’akunña. Hukninmanta yachasun. Profeta Isaiasmi kawsaran qanchis pachak wata ñawpaqta manaraq Jesús kay Hallp’aman hamushaqtin, paywanmi Jehová Dios willachiranña Babilonia llaqta thunichisqa kananta (Isaías 13:19; 14:22, 23). Willachillarantaqmi imaynapi llaqta atipasqa kanantapas. Llaqtaq chawpinta pasaq mayutan awqankuna ch’akichinanku karan, awqankunawan mana maqanakuspataq llaqtata haykunanku karan. Willallarantaqmi Babilonia llaqta atipaqpa sutinta: kamachikuq Ciro (Isaías 44:27–45:2).
14 Iskay pachak wata qhepatan 5, 6 octubre tutata, 539 watapi Babilonia llaqtaq qayllanpi huk ejército kasharan. ¿Pitaq umalliran? Persia suyupi kamachikuq Ciro. Lliwmi profeciaq hunt’akunanpaq hina kasharan. ¿Atipanmanchu Babilonia llaqtata Ciroq ejerciton mana maqanakuspalla?
15 Chay tutatan Babiloniapi runakuna fiestata ruwasharanku, llaqtankuta muyuriq perqakuna hatunkaray kasqanwanmi mana imatapas manchakurankuchu. Chaykaman Ciro allinta yuyaykuspa Babilonianta pasaq mayuta ch’akichiran, unu pisiyaqtintaq mayuntakama llaqtaman haykuranku. ¿Imaynatan perqayoq llaqtaman haykuranku? ¡Llaqtaq punkunkunatan qonqarusqaku wisq’ayta!
16 Jehová Diosqa nisqañan kayta Babilonia llaqtamanta: “Chaypiqa manan pipas hayk’aqpas tiyanqañachu, Árabe runakunapas manan chaypiqa karpakunqañachu, michiqkunapas manan uywankuta michinqañachu”, nispa (Isaías 13:20). Chay profeciaqa manan llaqta thunichisqa kanallantachu willaran, wiñaypaq raqay-raqay kanantawanmi willaran. Qanpas rikuwaqmi chay profecía hunt’akusqanta. Irak suyuq Bagdad capitalninpa 80 kilómetros uranpin kashan Babilonia llaqta raqay-raqayllaña. Manan pipas chaypi tiyanñachu, “pichasqata hinan ch’usaqyachisaq”, nispa Isaiaswan Jehová Diospa willachisqanqa hunt’akuranmi (Isaías 14:22, 23).
17 ¿Manachu Bibliaq profeciankuna hunt’akusqan iñiyninchista kallpachan? Arí, ñawpa tiempopi Jehová Diospa promesankuna hunt’akusqanmi rikuchiwanchis kay Hallp’a paraisoman tukunanpaq promesan hunt’akunanta (Números 23:19). Arí, ‘wiñay kawsaytan suyashanchis. Chay kawsaytan mana llullakuq Dios prometerqan, manaraq kay pachapas kamasqa kashaqtin’ (Tito 1:2).
“DIOSPA SIMINQA KAWSAQMI”
18 Kay capitulopi yachasqanchismi rikuchin Biblia hinaqa mana ima libropas kasqanta. Bibliapi yachaykunaqa qallariymanta tukukuykaman tupan, cienciamanta ñawpa tiempopi sucedesqanmanta willaspapas k’apaktan willan, yuyaychasqanpas allinninchispaqmi, profeciankunapas hunt’akunmi, ichaqa manan chay raykullachu Bibliaqa chaninniyoq. Apóstol Pablo kayta qelqaran: “Diospa siminqa kawsaqmi, atiyniyoqmi, llapa iskay filoyoq espadamantapas aswan filollañan. Almatapas, espiritutapas, moqo-moqotapas, chilinatapas taripanankaman haykun, sonqopi yuyaykusqakunatapas lliwtapunin sut’inchan”, nispa (Hebreos 4:12).
19 Diospa ‘siminta’ leesqanchisqa t’ikranmanmi kawsayninchista. Yanapawanchismi mana hayk’aq reparakusqanchista qhawarikunapaq. Manan simillanchiswanchu nina, Diosta munakuni nispa. Bibliapi yachachikuykunata kasukusqanchis otaq mana kasukusqanchismi rikuchinqa iman yuyayninchispi sonqonchispipas kasqanta.
20 Jehová Diosmi Bibliataqa qowanchis. Chaymi leenanchis, estudiananchis, munakunanchistaq. Bibliata t’aqwishallay chhaynapin rikuchinki Biblia chaskisqaykimanta agradecido kasqaykita. Chaymantapas, runakunapaq Diospa munasqanta aswan chaniyoqta qhawarinki. Qatimuq capitulopin yachasun imatan Dios munan runakunapaq, imayna hunt’akunantapas.
[Uranpi willakuykuna]
Bibliamantan wakin runakuna ninku, manan lliwpichu tupan nispa, chayqa yanqa rimayllan. Chaypaq maskhay, La Biblia... ¿la Palabra de Dios, o palabra del hombre? nisqa librota, 7 capitulota, chay librotaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.
Yachanapaq, Lucas 3:23-38 textopin k’apakta willashan Jesuspa machulankunamanta.
Huk profeciakunamanta astawan yachanaykipaq maskhay Un libro para todo el mundo nisqa folletota, 27-29 paginakunata, chay folletotaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.
Bibliapi profeciakunaqa askhañan hunt’akun, Babilonia llaqta thunichisqa kasqanpas huk profeciaq hunt’akusqallanmi. Tiro, Nínive llaqtakunapas thunichisqan karan profeciakunaq nisqanman hina (Ezequiel 26:1-5; Sofonías 2:13-15). Danielpas willaranñan Babilonia qhepata hatun suyukuna rikhurimunanta, Medopersia, Grecia, hukkunapiwan (Daniel 8:5-7, 20-22). Apéndice nisqapi 199-201 paginakunapin tarinki Mesiasmanta profeciakuna Jesucristopi hunt’akusqanta.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN
▪ Diosmi Bibliataqa yuyaycharan, chay raykun k’apakta willan, hap’ipakunapaq hinataq (2 Timoteo 3:16).
▪ Bibliapi yuyaychaykunaqa sapa p’unchay kawsayninchispi yanapawanchis (Isaías 48:17).
▪ Bibliapi Diospa promesankunaqa hunt’akunqapunin (Números 23:19).
[Tapuykuna]
1, 2. ¿Ima rayku Biblia Diospa ancha sumaq regalon?
3. ¿Ima raykun Jehová Dios Bibliata qowaranchis, ima raykutaq sonqonchista kusichin chay regalo?
4. ¿Ima ninkin Biblia askhanpi rakikusqanmanta?
5. Bibliaqa ‘Diospa yuyaychasqanmi’, ¿ima ninanmi chay simi?
6, 7. Bibliaq yachachikuyninqa qallariyninmanta tukukuyninkaman tupan, ¿ima raykun chay musphanapaq?
8. Bibliaqa cienciamanta rimaspa k’apaktan willan, ¿imaynapi chayta yachanchis?
9. a) Bibliaqa ñawpa tiempomanta willaspaqa sut’illantan willan, ¿imaynapi chayta yachanchis? b) ¿Ima rayku Biblia qelqaqkuna sut’illantapuni willaranku?
10. ¿Ima raykun Biblia kawsayninchispi allinta yanapawanchis?
11, 12. a) ¿Imakunamantan Jesús yachachiran Orqo Patapi? b) ¿Imakunatawanmi Biblia yachachin, ima raykun yuyaychayninkuna allinpuni tukuy tiempopaq?
13. ¿Imatan Jehová Dios profeta Isaiaswan qelqachiranña Babiloniamanta?
14, 15. ¿Imaynatan hunt’akuran Babilonia llaqtamanta Isaiaspa profetizasqan?
16. a) Isaiaspa profetizasqan hina, ¿iman sucederan Babilonia llaqtata? b) ¿Imaynatan hunt’akuran Babilonia raqay-raqay kananmanta Isaiaspa profetizasqan?
17. ¿Ima raykun iñiyninchista kallpachan Bibliaq profeciankuna hunt’akusqan?
18. ¿Ima niranmi apóstol Pablo ‘Diospa siminmanta’?
19, 20. a) ¿Imaynatan Biblia yanapawanchis mana hayk’aq reparakusqanchista qhawarikunapaq? b) ¿Imaynatan rikuchiwaq Biblia chaskisqaykimanta agradecido kasqaykita?
[19 paginapi fotokuna]
Traducción del Nuevo Mundo de las Santas Escrituras nisqaqa askha simikunamanmi t’ikrakun
[22 paginapi dibujokuna fotokunapiwan]
Profeta Isaiasmi willaranña Babilonia llaqta thunichisqa kananta
[24, 25 paginakunapi foto]
Raqay-raqay Babilonia llaqta