text:
Datem del Marañón pruwinsya
Datem del Marañón pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Datem del Marañón) nisqaqa Luritu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa San Lorenzo llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 2 ñiqin chakra yapuy killapi 2005 watapi, Alejandro Toledo Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suqta distritunmi kan.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay wamanipiqa Chayawita, Shipibo-Conibo, Wamwisa runakunam kawsanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Datem del Marañón pruwinsya.
- Saywitu: Luritu suyu


c: text/html

text:
Qullqaquyllur
Qullqaquyllur icha Mayu nisqaqa (latin simipi: Via Lactea) ñuñu waraninchikmi. Watiqaykunamanta, Qullqaquyllurmi huk wisnuyuqqa 1012 intip wisnunkunahina, huk muyuqi k'aspim icha. Huk chayna-chayna 100.000 achkiy wata chawpi raqtawan, quyllur yachaqkuna Qullqaquyllurmi 200.000 hunu quylluryuq 400.000 hunu quylluryuqpas llup'inku. Intim Qullqaquyllurpa chawpinmantaqa 27.700-chá achkiy wata (8,5 kpc).
Qullqaquyllurpa Pitinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñuñu waraninchikpa kimsa sapaq pitin kan: halo, disco y bulbo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ampay mamallaqta willkachasqa
Ampay mamallaqta willkachasqa (kastilla simipi: Santuario Nacional de Ampay) muyuyqa qhawasqa kasan, Piruw mama llaqtapi, ,Apurimaq suyupi, Awankay pruwinsyapi, Tampurqu distritupi. Llipinchispa qhawakuntaqmi askha qhapaq kasqan hina. Quchakunatapis qhawariytaya munasankun.
- Hallka k'iti kanchar: 3.635 ha
Allpa saywachiLlamk'apuy
ChiriqunuyLlamk'apuy
FloraLlamk'apuy
Sach'a-sach'ap yurankunaLlamk'apuy
- 1985 (Galiano, Tupayachi, Ricalde, Tupayachi, Venero), Pukyu: [1]
FaunaLlamk'apuy
- Atuq (Pseudalopex culpaeus)
- Taruka: Yuraqchupa luwichu (Odocoileus virginianus), Hatun taruka (Hippocamelus antisensis);
- Kuntur (Vultur gryphus)
- Wisk'acha (Lagidium peruanum)
- Qiwlla (Larus serranus)
- Puma
- Kuntur
Ñuñuqkunap layankuna 1995 watapiLlamk'apuy
(Galiano, Tupayachi, Nuñez, Ochoa, Zevallos, 1995)
Karu puriyLlamk'apuy
- Phaqcha (Catarata Paccha), hanaq kay: 50 m (Awankay: 12 km)
- Intimpa sach'a sach'a
- Pajonal Paco Paco
- Bosque Enano
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakunaLlamk'apuy
1962 watapiqa kimsa ayllu Santuario Nacional de Ampay suyupi tiyarqan, ca. 1977 watapi 30 ayllu karqan. Kamasqa watapiqa, 1987, 70 ayllu muyuypi tiyarqan, Tuturpampa, Qucha, Phaqchaq, Umaq'ata, Chupapata, Sawanay, Ñacchiru, Supayhuayq'u, Llawipunku, Negromonte llaqtakunapi (Hostnig & Palomino, 1997). 1996 watapiqa 51 runa Ñacchiru llaqtapi, Umaccata llaqtapi, Chupapata llaqtapipas tiyarqan, 36 runa Sawanay llaqtapi, Ampay llaqtapi, Maucacalle llaqtapipas, 38 runa Qurwani llaqtapi, Uqshapampa llaqtapi, Phaqchaq llaqtapipas tiyarqan.


text:
AMWAN
Wanca Limay
Usted está aquí
Ima pasaśhancuna
Achin malcaćhu
Achin malcaćhümi müsu, lasaccunäpa juntunacuynin cala. Chaymanmi śhapämula lluy malcacunäpïta, tayta mamacuna, walaśh wamlacunäpis. Chay juntunacuyninmanmi ya'acunacta ayachipämäla yaćhachipäcunäpä. Chayćhümi “müsum wasinpïta licun” nishan libruwan yaćhachipäcunäpä, chay libructa aypuyta allaycapäcuptí lluy nunacunaca maquinta chacchalcamul libructa quitanacalälin, lïgipäcunanpä, licapäcunanpä. Chayćhü lïgïta mana yaćhäcunäñatacmi liträtuncunallacta licacaćhaycälil müsu lasaccunäman pasälälin. Ñatac Dominga, 40 ćhunca watayu walmim lïgiyta mana yaćhalpis cushisha-cushisha licacuyan lïgiy yaćhänüpis yaćhachicücäwan cusca. Caycunam masta callpanchaycapämäla lïgiyta, isquirbiyta wanca limayninćhu yaćhachipäcunäpä.
Wanca limayćhu Santa Rosa de Iláćhu uru/acapacunacta yaćhachiptí
Lluy uru/acapacunacta yaćhachiyta allaycuptïmi, puntallactá ash uru/acapacunalla śhapämula, sumä manchacalälisha. Chayćhu manam mayanpis wanca limayta limañächu, manatacmi lïgiñpäcuñäpischu. Waquincunam nila: "Mamänïwan awilämi chaytá limapäcun" nil. Ñatac yaćhachishäpam ash-ashllacta yaćhayculpis mastaña munacuyalcan. Chaymi paycuná yaćhayta
munayninwan callpanchaculcäla. Ishcay muyuncäćhüñatacmi ya'acuna nipäculá. "Canan'a manañaćh śhapämun'achu" nil llaquisha cayalcälá. Ñatac chay muyunpä lluy willanacälälil mas achcaña ćhälälimun. Chayćhu cushisha yaćhapäculmi nipäman: "¿Imaymi cutipämunqui yaćhachipämänayquipä? Tuquillam caña, mastam yaćhayta munapäcú" nil.


text:
Llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin
PACHANTIN LLAQTAKUNAPI RUNAP ALLIN KANANPAQ HATUN KAMACHIKUY
Paqarichiq: Huñunasqa Nasyunkuna
Tikrapayaq: DINEBI
Lima, inti raymi 2003
Riqsichiy[edit]
Chunka punchaw qapaq inti raymi 1948 watapi pachantin llaqtakunapa huñunasqa kachkaspanku allinmi ninku riqsichinku ima "pachantin llaqtarunapa runaq allin kananpaq hatun kachiyta" chaypi tukuy ima nisqanmi kay qillqapi rikurichkan. Chay rimanakuy qipanmanmi, llapan nacionkuna hapiyninpi kaqkunata mañakun kay qillqa tukuyniraq yachay wasikunapi riqsisqa, ñawirisqa kananpaq, mana imayna nacionkuna kasqankuta qawarispa.
- Kofi Annan
- Secretario General
Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachiy
Qallariynin[edit]
Qispisqa kawsakuywan kay pachapi tukuy imapi hawka kawsakuyqa sumaq sapichasqam kachkan kay qillqapi: Lliw runakunaqa mamanchikpa wachakuwasqanchikmantapunim mana pipapas usuchisqan allin qawasqa hinaspa kaqlla derechuyuq kananchik. Runakunam tukuy mana allin ruwaykunaman chayarunku, runapa derechunkunata mana sumaqta riqsispanku utaq yachachkaspankupas chaykunata mana kaqpaqpas hapispanku, lliw runakunam munanchik hamuq punchawkunapi allin kawsakuyta; tukuy manchakuykuna hinaspa muchuyllapi wakcha kaykuna chinkaruptinqa lliw runakunam mana manchakuspaña rimarisun imam umanchikpi kaqta, mana manchakuspataqmi chaskisun imam yachay munasqanchiktapas, iñisqanchiktapas. Kananmi Runakunapa Derechun waqaychaq munayniyuq kamachikuykuna, chay kamachikuykunam mana pimanpas sayapakuspa yanapanan. Kay pachapi nacionkuna allipanakuyta armanankupaqmi sunqunchikpi munaypaq munananchik hinaspam chay munayta chiqichinanchik. kay pachantin nacionkuna huñunakuypi kaq llaqtakunam kay qillqapi chiqapyachirqaku Iliw runakunapa derechunpi iñisqankuta hinaspam rimanakurqaku runakunaqa qari kaspapas utaq warmi kaspapas kaqlla derechuyuqkama kasqan riqsichiyta. Tukuy chaykunata sumaqta yachaykuspaqa qispisqa kawsakuyninchikpa kallpanchasqanmi aswan sumaqtaraq llamkasunchik llaqtanchik hatunyananpaq. kay pachantin nacionkuna huñunakuypi kaq Estadukuna rimanakunku lliw runakunapa derechunchikqa hinaspapas qispisqa kayninchikqa llapallanpa allin chaskisqa kananpaq. Sichus llapallan runakuna huk yuyayllawan hapinchik kay qillqapi churasqa derechukunata qispisqa kayninchikkunata ima chayna allin riqsisqa kaspaqa chiqapmi kanqa. Chaykunata qawarispan kay hatun huñunakuy llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin. Hatun rimanakuyman lliw nacionkunamanta hamuqkunam kay qillqapi riqsichinku lliw tiqsi muyu runakunapa derechunkunata, chaynapi runakuna maypiña yachaspapas kay qillqata qawaspanku chaninchayta hinaspa qispisqa kawsakuyta yachanankupaq; atisqankuman hinam wakinkunamanpas riqsichinqaku tukuy kaykuna chiqappuni kananpaq; kaykunataqa ruwanqaku hukllawasqaman chayaqiq nacionkunapi kawsaqkunam utaq kay nacionkunapa hapiyninpi, amparonpi kaqkunam.
Punta kaq (1)[edit]
Lliw runakunam paqarisqanchikmantapacha qispisqa kanchik, lliw derechunchikpipas kaqllataqmi sapakamanchikpa kanan. Yuyayniyuq kasqanchikraykum hawkalla aylluntinhina kawsayta atinanchik llapa runakunawan.
Iskay kaq (2)[edit]
Kay qillqapi tarikuq derechunchikmanta yachachikuykunaqa lliwchanchikpaqmi, llapanchikpaqmi manam imananchu huk runapa imarikuq kayninpas nitaq qari warmi kayninpas nitaq imayna rimasqanpas nitaq ima apukunapi iñisqanpas, manam imananchu imayna yuyaymanakusqankupas nitaq maylawmanta kasqanpas nitaq wakcha kasqanpas nitaq imaynaña kasqanpas. Lliw nacionkunam qispisqa kaspapas utaq mana qispisqa kaspapas imaymana rikchaq gobiernuyuq kanchik, wakinñataqmi huk nacionkunaman hapipasqa kanku, ichaqa imaynaña kaspapas manam hukmanpaq qawasqachu kananchik.
Kimsa kaq (3)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik kawsananchikpaq qispichisqa kananchikpaq hinaspa allin qawasqa kananchikpaq.
Tawa kaq (4)[edit]
Manam pipas qasimanta kamachillapi llamkaspa kachwanchu, manataqmi piqpa rantisqanchu kanchik imaymana llamkaypi muchunapaq. Chaynapi llamkayka tukukapunñan
Pichqa kaq (5)[edit]
Manam pipas imaymana ñakariykunaman churasqaqa kachwanchu, manataqmi runa kayninchikta pinqayman churaykuspa hasutasqaqa kachwanchu.
Suqta kaq (6)[edit]
Lliw runakunam maypiña tarikuspapas derechuyuq kanchik ima juiciopipas uyarichikunanchikpaq.
Qanchis kaq (7)[edit]
Lliw runakunam kaqlla derechuyuq kanchik, kamachikuykunapapas chaskisqan kananchikpaq, kamachikuykunaqa mana pimanpas sayapakuspanmi qawawananchik. Kallantaqmi llapanchikpa derechunchik kay yachachikuykunata qunqaspa pantaypi puriq runakunamanta piña kaspapas kasqallan qawasqa kanapaq.
Pusaq kaq (8)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik justiciapi uyarisqa kaspanchik amparachikunanchikpaq, kamachikuykunamanhina derechunchikpa waqllichiq ruwaqkunamantam allin qawasqa kananchik.
Isqun kaq (9)[edit]
Huchanta mana sumaqta yachachkaspaqa manam pipas mana imamanta hapisqaqa kananchu, carcilpi wisqasqa nitaq hukláw naciunman qarqusqaqa kanmanchu.
Chunka kaq (10)[edit]
Lliw runakunam kaqlla kasqanchikrayku mana sayapakuq justiciawan uyarichikunanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqmi kanchik juiciupi ima rurananchikpas utaq derechunchikpas yachananchikpaq. Imamanta tumpasqa kaspapas yachananchikpaqmi sumaqta qawachiwananchik.
Chunka hukniyuq (11)[edit]
- Lliw runakunam ima huchamanta tumpasqa kaspanchikpas manam huchayuqchu kani niyta atin, chaypaqmi derechuyuq kanchik, kamachikuykunamanhina juiciupi huchayuq kasqanchikta tarinankukama. Chay juiciupipas kanmi derechunchik garantiata chaskispanchik chiqaptapuni amachasqa kananchikpaq.
- Huk runapa imapas rurarusqanmantaqa manam wisqaruspanku hasutanmankuchu sichus chay ruwasqan punchawkunapi manaraq kamachikuykuna lluqsispa hucha kasqanta qawachichkaptinqa. Hasutasqa kanqa chay hucha ruwasqan punchawkunapi kamachikuykunamanhina nisqanmanhinalla.
Chunka iskayniyuq (12)[edit]
Manam pipas yanqapas yanqaqa chaqwanmanchu ñuqanchikmanta nitaq ayllunchikkunapatapas, manam pipas yanqapuniqa yaykukuykunmanchu wasinchikmanpas, manataqmi chaski qillqanchiktapas yanqaqa pipas ñawirunmanchu. Lliwmi derechuyuq kanchik kaykunamanta kamachiykunawan amparachikunanchikpaq.
Chunka kimsayuq (13)[edit]
- Lliw runakunam maypipas purinanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik may llaqtatapas, may chiqantapas akllakuna chaypi wasichakunapaq.
- Lliw runakunapam derecho kapuwanchik kikin nacionninchikmanta utaq maylaw nacionmantapas lluqsinanchikpaq hinaspa kikin nacionninchikman kutimunanchikpaq.
Chunka tawayuq (14)[edit]
- Sichus huk runa qatikachasqa kanman naciunninpa gobiernunhina mana yuyaykusqanrayku, hinaspaqa payqa derechuyuqmi huklaw naciunman ayqikuspa chaskisqa kananpaq.
- Ichaqa chiqap hucha rurarusqanmanta justiciapa qatikachasqan runaqa manam runakunapa derechunman hapipakunmanchu huklaw naciunman ayqikuspa chaypiña qispisqa kawsakunanpaq.
Chunka pichqayuq (15)[edit]
- Lliw runam derechuyuq kanchik huk nacioniyuq kanapaq.
- Kay derechunchiktaqa manam pipas yanqamantaqa qichuwachwanchu. Manataqmi pipas harkawasunmanchu huk naciunniyuq kananchista.
Chunka suqtayuq (16)[edit]
- Qaripas warmipas casarakuy patapiqa derechuyuqmi kanchik kuskachakuspa aylluyuq kananchikpaq, manam imananchu piña mayña kasqanchikpas utaq maylawmantam kayninchikpas, qaripas warmipas kaqlla derechuyuqmi kanchik casado kayninchikpi allin kawsakunanchikpaq chaynataq rakinakuy patapiña kaspanchikpas.
- Pipas maypas ñawpaqta allinta rimanayukuspan casarakuchwan mana piqpa qatiykusqan.
- Tayta-mamam llapa aylluntin estadopa chaninchasqan kananchikpaq derechuyuq kanchik, ñuqanchikqariki nacionta wiñachiq huk hatun ayllum kanchik.
Chunka qanchisniyuq (17)[edit]
- Lliwmi derechuyuq kanchik sapallanchikpas utaq hukllanasqapas ima rurasqanchikmanta kapuqniyuq kananchikpaq.
- Manam kapuqninchiktaqa yanqaqa pipas qichuwachwanchu.
Chunka pusaqniyuq (18)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik imaynamantapas yuyaymanakunanchikpaq, sumaq sunquchakusqanchikmanhina kawsakunanchikpaq hinaspa ima apupi iñinanchikpaqpas. Kay derechunchikman hinaqa qispisqam kanchik ima iñiytaña chaskinanchikpaq hinaspa imaynamantapas iñisqanchikta ruwananchikpaq. Sapallanchikpipas utaq huk huñunakuypipas ruwachwanmi chay iñisqanchiktaqa hinaspapas yachachichwanmi wasinchikpi utaq maypipas.
Chunka isqunniyuq (19)[edit]
Lliw runakunam imayna yuyaymanakusqanchiktapas rimarinanchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik mana pipa harkakusqan chaykunata willakunanchikpaqpas, chaskichwantaqmi hukkunapa yuyaymanakusqantapas.
Iskaychunka (20)[edit]
- Kanmi derechunchik huñunakunapaq chaynataq ima huñunakuyta hawkalla hatarichinapaqpas.
- Manam pipas mana munaspaqa mayqinña huñunakuymanpas qatiykusqaqa kanmanchu.
Iskaychunka hukniyuq (21)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik gobiernunpi imallapipas yanapakunapaq, chaytaqa rurachwanmi kikinchikpunipas utaq munasqanchikta akllaspapas.
- Lliw runakunam kaqlla derechuyuq kanchik gobiernunchikpa wasinkunaman yaykuspa chaypi uyarichikunapaq, ima mañakusqanchikta huntachikunapaq.
- Gobiernupa atiyninqa kachkan lliw llaqtakuna munaspanchik chay auturidadta quptillanchikmi, chay munasqanchiktam riqsichinchik maychus akllaspanchik; chay akllaytam ruwayta atinanchik mana pipa yachasqanta chaynapi munasqanchikpaq akllananchikpaq.
Iskaychunka iskayniyuq (22)[edit]
Lliw runakunam llaqtapa chayaqiq kasqanchikrayku derechuyuq kanchik may tiyasqanchik llaqta ukupi allin qawasqa kanapaq, chaynapi tukuy allin kayman chayananchikpaq. Atikunmi, llaqtanchikpa llamkayninmanta huk nacionkunapa yanapayninmantapas imaymana chaskinapaq: qullqiyuq kanapaq, allin runahina kawsanapaq, allin yachaykunayuq kanapaq, chaywan allin kawsayman chayanapaq, sumaq runahina kanapaq.
Iskaychunka kimsayuq (23)[edit]
- Lliw runakunam munasqanchikpi llamkananchikpaq derechuyuq kanchik, derechuyuqtaqmi kanchik mana llamkayniyuq kaspa llamkayta tarinanchikpaq, llamkasqanchikmanhina qullqita chaskinapaq, manam pipas munarispanqa qarquwachwanchu llamkayninchikmantaqa.
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik mana ima sayapakuykunawan llamkayninchikmanhina, llamkasqanchikmanhina pago chaskinanchikpaq.
- Lliw llamkaq runakunam derechuyuq kanchik llamkasqanchikmanhina pagonchik chaskinanchikpaq, ichaqa chay qullqi chaskisqanchik aypananmi aylluntin sumaq kawsakunanchikpaq; mana chayqa chaskinam yanapakuyta chaypaqhina hatarichisqa yanapakuqkunamanta.
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik llamkaq masinchikkunawan sindicato nisqata paqarichiyta utaq may sindicatumanpas yaykuyta chaynapi derechunchikta amachanapaq.
Iskaychunka tawayuq (24)[edit]
Lliw runakunam derechuyuq kanchik llamkaymanta samananchikpaq, chay samaypi ima munasqanchik rurananpaq, derechuyuqtaqmi kanchik atisqanchikmanhinalla sapa punchaw llamkananchikpaqpas hinaspa vacacionalninchik chaskinanchikpaqpas.
Iskaychunka pichqayuq (25)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik allin kawsayta tarispa aylluntin allin mikusqa, allin pachasqa hinaspa qali kawsakunapaq. Derechuyuqtaqmi kanchik amparasqa kananchikpaq, mana ima ruray atiq kaspapas, unquqña kaspapas, warminpa qarinpa wañusqan rayku saqisqa runa kaspapas, machu utaq paya kaspapas; derechuyuqtaqmi kanchik manaña llamkayniyuq kaspapas ima mantenikunanchikpaq kaqta chinkachispapas amparasqa kananchikpaq.
- Wiksayuq warmikunapas chaynataq irqikunapas derechuyuqmi kanku allin qawasqa kanankupaq. Allin kuskachasqa warmi qari kaq utaq sirvinakuy ukupi paqariq irqikunapas kaqlla derechuyuqmi kanku amparasqa kanankupaq.
Iskaychunka suqtayuq (26)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik yachay wasiman yachakuq yaykunanchikpaq. Qallariyllanpipas yachakuytaqa mana qullqillapaqmi wawakuna chaskinanku. Kamachisqamanhinaqa chaynanpunim kanan. Derechuyuqtaqmi kanchik Universidad, mama yachay wasiman llapallanchik yaykunapaq. Llapallanchikpaqmi kaqlla kanqa chay hatun wasikunaman yaykuspa yachaykuna chaskinapaq, ichaqa allin yachakuy hapisqanchikmanhina astawanraq hatun wasikunapa punkun kicharikunqa, chaynapi imam munasqanchikman chayananchikpaq.
- Educacionpa rurunqa kanan runakunapa allin kawsakuyninmi hinaspa lliw derechunkuna sumaq riqsiymi chaynapi qispisqa kaynin allin chaninchasqa kananpaq. Chaywan hawkalla kaspanchikmi uyarinakunanchik, rimapayakunanchik huklaw nacionkunawan, wakin mana riqsisqanchik runakunawan huk apukunapi iñiqkunawanpas. Huñunasqa nacionkunatapas ima rurayninpipas yanapananchikmi tukuy kay pachapi hawka kawsakuy kananpaq.
- Tayta mamakunaqa derechuyuqmi kanchik imayna educacionta wawanchikkuna chaskinankupaq.
Iskaychunka qanchisniyuq (27)[edit]
- Lliw runakunam derechuyuq kanchik munasqanchikmanhina maymi kawsayyachaykuna ruray kaptinpas yanapakunanchikpaq. Ima sumaq ruray yachaywan sunquchakuyta, chaymantapas derechuyuqmi kanchik chay musuq chiqap yachaykunawan yanapachikuyta, imatapas chay ruraykunamanta chaskiyta.
- Sichum umallanchikmanta imapas chaninchayuq kaqta hurquruchwan: qillqaykunata, sumaq ruray yachayta utaq pipapas manaraq rurasqanta imatapas chayraq taqwiruswan, ruraruchwan, hinaspaqa derechuyuqmi kanchik chay paqarichisqanchikkunapa ima qusqanrayku paguta chaskinapaq, hinallataq chaninniyuq kasqanta harkananchikpaq.
Iskaychunka pusaqniyuq (28)[edit]
Derechuyuqmi kanchik nacionninchikpi utaq may nacionkunapipas huk runahinalla, kaqlla derechuyuqhinalla qawasqa kananchikpaq, chaynapiqa kay tukuy qawasqanchik derechunchikkuna aypasqa kanqa.
Iskaychunka isqunniyuq (29)[edit]
- Lliw runakunam llaqtanchikrayku imapas kanchik, chayraykum llaqtanchikpi yuyaywan ima rurasqanchikpas allin kanan.
- Derechunchikpa nisqanmanhina utaq qispisqa kayninchikpi ima rurasqanchikpas manam pipa harkasqanchu kanman, chaykunamantaqa kamachikuykunallam harkakuwachwan, chayqa kanman wakinpa derechunkuna utaq qispisqa kayninku mana usurpasqa kananpaqmi, chaynapi chaqwakuna mana kananpaq. Chaynapitaq lliw runakunaqa sapakama kikin naciunninchikpi hawkalla kawsakunanchikpaq.
- Kay derechunchikkunaqa utaq qispisqa kayninchikkunaqa manam imaraykupas hukllawasqa naciunkunapa munasqanta ima rurayninkunata waqllichiy yuyaywanqa rurakunmanchu.
Kimsa chunka (30)[edit]
Kay hatun kamachikuy qillqapiqa nichkanqa llapanchikpa derechunchik qispisqa kananpaqmi, manam huk runallapaqchu, manataqmi kamachikkuqkunallapaqchu, aswanpas pachantin llaqtakunapin huntakunan. Manam pipas kay qillqapa nisqanta waqllisqata hapispa ima munasqanta ruranmanchu.
Hawa tinkikuna[edit]
- http://qu.wikipedia.org/wiki/Pachantin_llaqtakunapi_runap_allin_kananpaq_hatun_kamachikuy (Qhichwa Wikipidiyapi qillqa)
- Llapallan Tiksimuyu runakunapa derechosninta riqsichin
- Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy (Ayakuchu runasimipi)


text:
Obispo Santiestevan pruwinsya
Obispo Santiestevan pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Obispo Santiestevan) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Montero llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika RakiyLlamk'apuy
Pichqa munisipyunmi kan:
RunakunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Obispo Santiestevan pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, waraniyi, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
20 KAQ YACHACHIKUY
“Ñoqaqa creenim”
1. ¿Imaynam Martaqa tarikurqa hinaspa imanasqa?
MARTAQA turinta maypi hinaspa imaynata pampasqankupim piensarqa. Turin wañukuptinmi muspayninpi hina llumpay llakisqa tarikurqa. Lazaro wañukusqanmantaqa tawa punchawñam pasarurqa. Martaqa afanasqataqmi tarikurqa consuelanankupaq achka runakuna watukusqankuwan.
2, 3. a) ¿Imanasqam Martaqa astawan hukmanyasqa tarikurqa Jesuswan tupaykuspan? b) ¿Imatam Martaqa qawachirqa rimasqankunawan?
2 Hinaptinmi willarqaku turin Lazaropa kuyasqan Jesus hamusqanmanta chaymi Martaqa tupaykunanpaq tariparqa. Payta rikuykuspanmi Martaqa turinta yuyarispan llumpay hukmanyasqa tarikurqa, payqa yacharqam Jesuslla turinta wañuymanta librananpaq kasqanta. Betania llaqtapa hichpanpi Jesuswan rimasqankuman hinam Martaqa manaña llumpay llakisqachu tarikurqa. Payqa musyarqam Jesusqa tukuy sonqonwan llakipayasqanta. Wañuqkunapa kawsarimuyninpi iñisqanta yuyarichispanmi Jesusqa Martata tapuspan kallpancharqa. Chaymi Martaqa kaynata contestarqa: “Ñoqaqa creenim, qamqa kanki kay pachaman hamuq Diospa Churin Cristom”, nispa (Juan 11:27).
3 Martaqa ancha iñiyniyoq warmim karqa. Martamanta pisillapi Biblia willawaptinchikpas paymanta yachasqanchikqa iñiyninchikpim chaynataq Diosta serviyninchikpim kallpanchawasun. Imayna yanapawasqanchikmanta manaraq yachachkaspayá puntata yachasun paymanta Biblia imakuna willawasqanchikta.
Tukuyta ruwasqanwanmi afanasqa tarikurqa
4. ¿Pikunawantaq Martaqa yacharqa? ¿Imaynam Jesusqa chay familiawan tarikurqa?
4 Lazaro sanollaraq kaspanqa Jesucristotam wasinpi samaykachiq. Lazaroqa panin Martawan hinaspa Mariawanmi yacharqaku otaq tiyarqaku Betania llaqtapi. Yachayniyoq runakunam ninku Martaqa mayor kasqanmanta, Bibliam paymanta willakun samaykachikuq kasqanmanta chaymantapas wakinpiqa paymantam puntata riman (Juan 11:5). Manam yachakunchu mayqenninkupas tiempo pasasqanman hina casarakusqankumantaqa, Jesuswanmi ichaqa allin amistadta armarqaku. Judea llaqtapi predicaspanqa Lazaropa wasinpim Jesusqa samapakuq. ¡Payqa maynatachá kusikurqa chay wasipi kaqkunaqa kuyakuq chaynataq hawkalla kasqankuwan! Judea lawpi kaqkunaqa Jesustam llumpayta cheqnirqaku.
5, 6. a) ¿Imanasqam Martaqa llumpay afanasqa tarikurqa Jesuspa chayamunanta yacharuspan? b) ¿Imatam Mariaqa ruwarqa Jesus wasinkuman chayaruptin?
5 Martam anchata kallpanchakurqa wasinkupi imapas allin kananpaq. Payqa vivallañam wasinpi tukuy ruwaykunata ruwarqa, astawanraqmi Jesusta samachispanqa. Chaymi Jesusta chaynataq riqmasinkunata sumaqta atiendeyta munaspan mikuykunata ruwananpaq anchata afanakurqa. Martapa tiemponpi runakunaqa samaykachikuqmi karqaku. Pitapas samaykachispankuqa muchaykuspam chaskiqku, usutanta chustuspam chakinta mayllaqku hinaspam miski asnaq aceitewanpas umankuta untaqku (leey Lucas 7:44-47). Maypi puñunanpaqmi alistapuqku chaynataq mikunantapas manam faltachipuqkuchu.
6 Martawan Mariaqa tukuy ruwayniyoqmi karqaku. Wasinkuman Jesus manaraq chayamuptinqa Mariaqa ñañantachá ima ruwaykunapipas yanaparqa, Jesus chayaramuptinmi ichaqa manaña yanaparqañachu. Paykunapa wasinman chayaruspanmi Jesusqa Diosmanta sumaqta yachachiyta qallaykurqa. Chay tiempopi religionpi yachachiqkunamantaqa Jesusqa warmikunamanpas respetowanmi Jehova Diospa Gobiernonmanta yachachirqa. Chaymi Mariaqa Jesuspa yachachisqankunata allinta entiendenanpaq kusisqallaña paypa chakin lawpi tiyaykurqa.
7, 8. ¿Imanasqataq Martaqa astawan hukmanyarqa hinaspa ima nirqataq?
7 Mikuykunata yanusqanman hinam Martaqa astawan afanasqa tarikurqa, tukuymi ruwanan karqa Jesusta chaynata puriqmasinkunata atiendenanpaq. Kaylawman-waklawman purispanmi tukuyta ruwarqa ñañanñataqmi hawka tiyakurqa. Yaqapaschá Martaqa Mariata qawarirqa piñasqa. Imayna kaptinpas sapallanqa manam haypakurqachu tukuy ruwayninpi.
8 Martaqa llumpay hukmanyasqam tarikurqa ñañan mana yanapaptin, chaymi Jesusta qonqayllamanta nirqa: ‘Señor ¿manachum imapas qokusunki sapallay ruwaqta ñañay qawawaptin? Niyá yanapawananpaq’, nispa (Luc. 10:40). Mana recelaspanmi Martaqa Jesusman chaynata nirqa. Payqa piensarqachá yanapananpaq Mariata kamachinanpaq kasqanpi.
9, 10. a) ¿Ima nispanmi Jesusqa Martata contestarqa? b) ¿Jesusqa Martapa yanukusqantachu mana allinpaq qawarqa, imanasqam chaynata ninki?
9 Chaynata niptinmi, Jesusqa kuyakuyllawan kaynata contestarqa: ‘Marta, Marta, tukuy imapa atipasqanmi muspaypi hinaña kachkanki tukuy imawan. Hukllam ruwanaykiqa kachkan, chay allin kaqtam ñañayki Mariaqa akllakurun, chaytaqa manam pipas qechunqachu’, nispa (Luc. 10:41, 42). Chaynata contestasqanwanqa maynatachá Martaqa admirakurqa, Bibliata leeqkunapas Jesuspa chayna nisqanwanqa admirakunkum. Ichaqa chayna contestasqanwanqa, ¿ima niytataq Jesusqa munarqa? ¿Nichkarqachu Martaqa Diosmanta mana yachay munasqanta icha manachu allinpaq qawarqa mikuykuna yanukusqanta?
10 Manam. Jesusqa allinpaqmi qawarqa tukuy sonqonwan Martapa tukuy imakuna ruwasqantaqa. Mateopa ‘hatun convido’ ruwapusqanmanpas Jesusqa rirqam (Luc. 5:29). Mana allinpaqqa karqa manam yanukuypi Martapa afanakusqanchu aswanqa imata puntapi churasqanmi, payqa yanukuypi afanakusqanwanmi astawan allin kaqta yanqachachkarqa. ¿Imatataq yanqachachkarqa?
Jesusqa Martatam anchata kuyarqa imapas qokuykuq kasqanmanta chaynataq tukuy sonqowan ruwasqanmantapas
11, 12. ¿Imaynatam Jesusqa Martata sumaqllata corregirqa?
11 Jesusqa Martapa wasinmanmi rirqa Jehova Diosmanta cheqap yachachikuyta yachachinanpaq. Chaytam Martaqa yanqachachkarqa miskillaña mikuykunata yanukuypi afanakusqanwan. Jesusqa maynatachá llakikurqa amistadnin Marta ruwayninkunapi afanakuspan Diosmanta yachachisqanta mana uyarisqanwan, ichaqa kikin tanteakunanpaqmi saqerqa. * Jesusqa manataqmi munarqachu Diosmanta yachasqanta saqespan Mariapas huk ruwaykunapi afanakunantaqa.
12 Martata hawkayachinanpaqmi Jesusqa sutinmanta rimapayaspan sumaqllata corregirqa kaynata: ‘Tukuy imawan atipachikuspam muspaypi hinaña kachkanki. Hukllam ruwanaykiqa’, nispan. Martapaqqa allinmi kanman karqa huk otaq iskay clase mikuyllata yanukuruspan Diosmanta yachachikuykunata uyariyninqa. Mariaqa Jehova Diospa yachachikuyninkunata uyarisqanraykum Jesus nirqa: ‘Allin kaqtam akllakurun’, nispa.
13. ¿Imatam yachachiwanchik Martaman Jesuspa nisqanqa?
13 Martapa wasinpi imam pasasqanqa llapallanchikmanmi yachachiwanchik. Yachachiwanchikmi Diosmanta yachay necesitasqanchikta huk ruwaykunawan mana yanqachanapaq (Mat. 5:3). Pitapas invitaspaqa Marta hinam tukuy sonqonchikwan imatapas qoykuna. Ichaqa manam yanqachananchikchu tukuy ruwasqanchikwan iñiyninchikpi yanapawananchikpaq kaqkunataqa. Iñiqmasinchikkunawan mikuspaqa manam mikuyllapichu afanakunanchik aswanqa Diosta hinalla servinapaqmi imamantapas willanakuspa kallpanchanakunanchik (leey Romanos 1:11, 12). Imallatapas mikuspa kallpanchanakunapaq parlariyqa ancha allinmi.
Kuyasqa turinkum kawsarimurqa
14. ¿Imaynatam yachanchik Jesuspa corregisqanwan Martaqa mana sientekusqanmanta?
14 Lazaromanta willakusqanpim apostol Juan nirqa: “Jesusqa sinchitam kuyarqa Lazarota, kuyarqataqmi Martatapas chaynataq ñañantapas”, nispa (Juan 11:5). Ichaqa, ¿allinpaqchu Martaqa hapirqa Jesuspa corregisqanta? Awriki. Martata Jesus corregisqanmanta achka killakunaña pasaruptinpas payqa manam sientikurqachu nitaq hukmanyarqachu. Ñoqanchikpas paytam qatipakunanchik, llapallanchikmi imamantapas correginata necesitanchik.
15, 16. a) ¿Imatam Martaqa ruwarqa Lazaro onqoruptin? b) ¿Imanasqataq Martawan Mariaqa hukmanyarurqaku?
15 Lazaro onqoruptinqa Martachá cuidarqa. Tukuytachá ruwarqa sanoyananpaq ichaqa astawanmi Lazaroqa sapa punchaw aswanyarqa. Paninkunaqa mayna allinta atiendespapas sanoyananpaqqa manam ima ruwaytapas atirqakuchu. ¡Martaqa maynatachá turinmanta llakikurqa astawan aswanyasqanta qawaspan! Yuyarirqataqchá llakikuypipas chaynataq kusikuypipas unay watakuna imayna vida pasasqankuta.
16 Lazaroqa wañuy patanpiña kasqanta qawaspankum paninkunaqa Jesusman willachimurqaku, payqa Betaniamanta iskay punchaw puriy karupiraqmi tarikurqa. Lazaropa paninkunaqa kaynatam willachimurqaku: “Señorlláy, amistadniki Lazarom onqochkan”, nispa (Juan 11:1, 3). Paykunaqa yacharqakum turinkuta Jesus ancha kuyasqanta chaynataq paylla yanapaykunanpaq kasqanmantapas. Martawan Mariaqa munarqakum Lazaro kawsachkaptinraq Jesus chayamunanta ichaqa manaraq chayamuchkaptinmi turinkuqa wañukurqa, chaywanmi llumpayta hukmanyarurqaku.
17. ¿Imanasqam Martaqa astawan llakikurqa? ¿Imatam chaylla ruwarqa Jesus hamusqanta yacharuspan?
17 Chaymi turinkumanta waqaspanku pampanankupaq tukuyta alistarqaku, chaymantapas watukamuqninku runakunatam wasinkupi chaskirqaku. Jesusqa manaraqmi chayamurqachu, chaywanqa yaqapaschá Martaqa astawan llakisqa tarikurqa. Lazaropa wañukusqanmanta tawa punchaw pasaytañam Martaqa yacharurqa Betania llaqtapa hichpantaña Jesus hamusqanta. Vivallaña imapas ruwaq kasqanwanmi Martaqa ñañanman mana imata nispan kallpaylla Jesusman tariparqa (leey Juan 11:18-20).
18, 19. ¿Imapitaq Martaqa iñirqa? ¿Imanasqataq iñiyninqa admirakuypaq karqa?
18 Martaqa Jesusta rikuruspanmi qaparispan ñañanwan imam piensasqankumanta kaynata nirqa: “Señorlláy, qam kaypi kaptikiqa turillayqa manachá wañunmanchu karqa. Aswanqa yachanim, Diosqa qosunkim tukuy ima mañakusqaykitaqa”, nispa. Chayna nisqanwanmi Martaqa qawachirqa kawsarimuypi hinalla iñisqanta. Hinaptinmi iñiyninpi kallpanchananpaq Jesus nirqa: “Turikiqa kawsarimunqam”, nispa (Juan 11:21-23).
19 Martaqa piensarqam turinqa hamuq tiempopi kawsarinanpaq kasqanta, chaymi nirqa: “Wañuqkunapa kawsarimunan tukupay punchawpi kawsarimunantaqa yachanim”, nispa (Juan 11:24). ¡Iñiyninqa admirakuypaqmi karqa! Religionpi yachachiq saduceokuna kawsarimuypi mana creeptinkupas Martaqa Diospa yachachisqanpim confiarqa (Dan. 12:13; Mar. 12:18). Payqa yacharqam kawsarimuymanta Jesuspa yachachisqanta chaynataq wakin runakunata kawsarichisqanmantapas, ichaqa manaraqmi Lazaro hina achka punchawña wañusqakunataqa kawsarichirqaraqchu. Martaqa piensarqachá Jesusqa imata ruwananpaq kasqanpi.
20. ¿Ima niytataq Jesusqa munarqa Juan 11:25-27 nisqanman hina? ¿Imatam Martaqa qawachirqa imayna contestasqanwan?
20 Jesusqa Taytanpa atiyninwan Allpantinpi wañusqakunata hamuq tiempopi kawsarichinanpaq kasqanmantam nirqa: “Ñoqam kani kawsarichiqpas chaynataq kawsay qokuqpas”, nispa. Hinaspam tapurqa: “¿Creenkichu kayta Marta?”, nispa. Payqa kay yachachikuypa qallariyninpi nisqanman hinam kaynata nirqa: “Ñoqaqa creenim”, nispa. Profetakunapa willakusqanman hinam Martaqa iñirqa Diospa Churin Cristo kay pachaman hamunanpaq kasqanpi (Juan 5:28, 29; leey Juan 11:25-27).
21, 22. a) ¿Imaynatam Jesusqa qawachirqa pipapas wañusqanqa llumpay llakikuypaq kasqanta? b) ¿Imaynam Lazaropa kawsariyninqa karqa?
21 ¿Allinpaqchu qawan chayna iñiyniyoqkunata Jehova Dioswan Jesucristoqa? Awriki. Martaqa iñiyniyoq kasqanraykum imakuna pasasqanta qawarqa. Jesuswan rimasqanmantam Martaqa ñañanta qayamunanpaq kallparqa. Hinaptinmi Mariawan tupaykuspan Jesuspa llumpay llakikusqanta qawarqa, Mariaqa consuelaqninku runakunapiwanmi karqa. Chaymantapas Martaqa rikurqam Jesusqa mana penqakuspan weqenpas suturinankama waqasqanta, chaywanmi qawachirqa pipas wañukuptinqa llumpay llakikuypaq kasqanta. Hinaspapas uyarirqam Lazaro pampasqanku uchkupa punkunpi rumita suchuchinankupaq Jesuspa kamachisqanta (Juan 11:28-39).
22 Martaqa imam piensasqanta chaylla rimaq kaspanmi nirqa: “Señorlláy, ñachá asnarichkanña, tawa punchawñam wañukusqanqa”, nispa. Hinaptinmi Jesusqa kaynata contestarqa: ‘¿Manachu nirqayki: “Creespaykiqa rikunkim Diospa atiyninta” nisqayta?’, nispa. Martaqa iñirqam. Lazarota kawsarichinanpaqmi Jehova Diosqa Churin Jesucristoman atiyta qorqa. Chaywanmi Martaqa qawarqa Diospa admirakuypaq milagronta. Jesusmi Lazarota kamachirqa uchkumanta lloqsimunanpaq, payñataqmi allillamanta lloqsimurqa telakunawan wankusqa. Chaymi Jesusqa kamachirqa paskanankupaq hinaptinmi Martawan Mariaqa Lazarota abrazaykurqaku kusisqallaña. Turin imayna kawsarisqantaqa manachá haykapipas Martaqa qonqarqachu (leey Juan 11:40-44). Chaywanmi turinmantaqa manaña llakikurqañachu.
23. ¿Ima ruwaytam Jehova Dioswan Jesusqa munanku? ¿Imatam ruwananchik Diospa bendicionninta chaskinapaq?
23 Chay willakuymi qawachiwanchik kawsarimuymanta Bibliapa yachachisqanqa cheqap kasqanta, chayqa anchatam consuelawanchik (Job 14:14, 15). Marta, Maria hinaspa Lazaro hina iñiyniyoq serviqninkunataqa Jehova Dioswan Jesusqa bendeciytam munanku. Ñoqanchikpas Marta hina iñiyniyoq kaspaqa bendecisqam kasunchik.
‘Martam servirqa’
24. ¿Martapa ima ruwasqanmantam Bibliaqa willawanchik?
24 Jesusqa wañuchinankupaq huk semanallaña faltachkaptinmi amistadnin Lazaropa wasinpi kaqmanta samapakurqa. Jerusalenmantam Betaniaman kimsa kilometrota rirqa. Chay llaqtapim Jesuswan Lazaro lepra onqoymanta sanoyaq Simonpa wasinpi cenarqaku. Martaqa mikuyta chaypi ‘servisqanmantam’ Bibliaqa willawanchik, chaymanta qepataqa manañam imatapas paymantaqa willawanchikñachu (Juan 12:2).
25. ¿Imanasqataq ancha kusikuypaq congregacionninchikpi Marta hina kaq warmikunaqa?
25 Martamantam Biblia willakuyta qallarin vivallaña imapas ruwasqanmanta, paymanta willakuyta tukuspanpas ninmi mikuyta serviypi yanapakusqanmanta, Martaqa anchatam kallpanchakurqa hukkunata yanapaypi. Kay tiempopipas congregacionninchikkunapim kan Marta hina warmikuna, paykunapas anchatam kallpanchakunku imapas qokuykuq kaypi. Chaymantapas iñiyniyoq kasqankuraykum hukkunata yanapanku. ¿Martaqa hinallachu iñiyniyoq karqa? Yaqapaschá, chaychá ima sasachakuytapas atiparqa.
26. ¿Ima sasachakuykunapi tarikuptintaq Martata iñiynin yanaparqa?
26 Simonpa wasinpi cenasqankumanta punchawkuna pasayllatam Martaqa llumpay llakipi tarikurqa kuyasqan chaynataq yachachiqnin Jesucristota wañurachiptinku. Chay iskay uya mana llakipayakuq runakunaqa Jesusta manaraq wañuchichkaspankum turin Lazarotapas wañuchiyta munarqaku, payta kawsarichisqanrayku Jesuspi iñiptinku (leey Juan 12:9-11). Chaymantapas Martaqa manam kuyasqa turin Lazarowan chaynataq ñañan Mariawanqa wiñaypaqchu kuska kawsarqaku, wañuymi rakinarqa. Ichaqa manam yachanchikchu haykapi chaynataq imawan wañukusqankumantaqa. Martaqa iñiyninpi allin kasqanraykum wañukunan punchawkama chayna sasachakuytapas aguantarqa. ¡Mayna allinmi iñiyninpi Martata qatipakuyninchikqa!
^ par. 11 Martapa tiemponpi warmikunataqa manam estudiachiqkuchu. Wasipi imakunapas ruwaykunallatam yachachiqku. Martaqa admirakuspachá qawarqa Jesuspa yachachisqanta chakin lawpi tiyaykuspan Mariapa uyarisqanta.


text:
Manuel de Bernardo Alvarez
Manuel de Bernardo Alvarez del Casal, (* 21 ñiqin aymuray killapi 1743 watapi paqarisqa Santa Fe) llaqtapi - † 10 ñiqin aymuray killapi 1816 watapi wañusqa Santa Fe, (Kulumbya) llaqtapi), Kulumbya mama llaqtaq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1813 watamanta 1814 ñawpaq kuti Kulumbyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Bernardo Alvarez; Mama: Josefa del Casal
Ñawpaq warmi: Josefa Lozano de Peralta
Churinkuna: ?
Willay pyukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Abella Rodríguez, Arturo. El Florero de Llorente. Bogotá, 1969.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Manuel de Bernardo Alvarez.


text:
Bartolina Sisa
Bartolina Sisa sutiyuq warmiqa (12 ñiqin chakra yapuy killapi 1750 watapi icha 24 ñiqin chakra yapuy killapi 1753 watapi paqarisqa Sullkawi llaqtapi, 5 ñiqin tarpuy killapi 1782 watapi wañusqa Chuqiyapu llaqtapi) Hanan Piruwpi huk aymara ankallis karqan, Tupaq Katarip warminsi.
Qusanta maqayninkunapi yanapaspa, Andres Tupaq Amaruwanpas Chuqiyaputa ch'utirqanku. Ayriway killapi 1781 watapi Ispañulkuna Tupaq Katarita hap'irqaptinsi, indihina awqaqsuyutas pusarqan. Ispañulkunap Bartolinatapas hap'irqaspansi, runa warkhunapi wañuchirqan, Gregoria Apasa sutiyuq Tupaq Katarip panantawan.


text:
José Bonifácio
José Bonifácio de Andrada e Silva sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin inti raymi killapi 1783 watapi paqarisqa Santos llaqtapi - 6 ñiqin ayriway killapi 1838 watapi wañusqa Niterói llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq yachaq, qillqaq wan pulitiku runam karqan.
Tayta: Bonifácio José Ribeiro de Andrada, Mama: María Bárbara da Silva.
Warmi:
Churinkuna (3): Carlota Emília, Gabriela Frederica wan Narcisa Cândida.
SuñaykunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José Bonifácio.


text:
Pacha q'uñichiy
Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi.
Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi.
Runarayku pacha q'uñichiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna achka rumiyasqa rawranata - allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas - kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa pacha q'uñichina wapsi kaptin, wayra pacha astawanmi quñukuchkan. Wayra pacha q'uñichkaptinmi, hatun chullunkukunam yakuyachkanku, mama quchakunapi yakuta mirachispa. Chayraykum mama quchap hawan huqarikuchkanmi, chalakunapi kachkaq llaqtakunatam llump'iyta hurapaspa.


text:
Wayne Rooney
Wayne Mark Rooney sutiyuq runaqa, (* 24 ñiqin kantaray killapi 1985 watapi paqarisqa Croxteth llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayne Rooney.


text:
Paul Dirac
Paul Adrien Maurice Dirac sutiyuq runaqa (8 ñiqin chakra yapuy killapi 1902 watapi paqarisqa Bristol llaqtapi - 20 ñiqin kantaray killapi 1984 watapi wañusqa Tallahassee llaqtapi) huk Inlatirra Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi qarqan.
1933 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Taytan: Dirac, Maman: .
Ñawpa warmi: Magrit Wigner.
Alma mater: Cambridge Yachay Sunturnin wan Florida Yachay Sunturnin.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Max Planck Medal 1933.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul Dirac.


text:
Chow Yun-fat
Chow Yun-fat sutiyuq runaqa (chinu simi: 周潤發) (* 18 ñiqin aymuray killapi 1955 watapi paqarisqa Hong Kong llaqtapi - ) huk Chunwa mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi .
Taytan: Chow Yung-wan; Maman: Chan Lai-fong.
Warmikuna: Candice Yu (1983) / Jasmine Chow (1987- ).
Churinkuna: ).
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chow Yun-fat.
- IMDb


text:
Achanqaray
Achanqaray, Achanqara (Qusqu, Buliwya) icha Achankaray (Anqash) (genus Begonia) nisqakunaqa waytasapa qurakunam, 800 rikch'aqniyuq rikch'anam, Awya Yalapi, Aphrikapi Asyapipas wiñaq, achanqaray t'ikakuna ayllumantam (Begoniáceae).
Achka achala waytakunam. Iska iskaymanta urqu chinantinpi t'ikan, pukamanta pantikama llimphikunapi. Wiru tulluyuq, hatun muyu raphiyuq, raphinpa wasanpi anku hina puriqniyuq. T'ikanpa tullunqa tunpan sunin, wiruna, qhatqi, purgapaq allinmi.
Achanqaray papaqa, kay yurap ch'ullan saphin, papaman rikch'asqa, chukchu hampinapaq allinmi, kaq ima k'ipchan unquykunapaqpas.
Yunka Achanqaraq nisqaqa achanqaraypa huk ayllunmi, sach'a yuram, huk utaq iskay mitru nisqata hanankama. Wiñan yunka ukhupim, Chawpi Awya Yalamanta Ura Awya Yalakama. Hatun raphiyuqmi, warku warku t'ikayuqmi.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Achanqaray.


text:
Jorge Chiarella
Jorge Enrique Chiarella Krüger sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin ayamarq'a killapi 1943 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi - 1 ñiqin ayriway killapi 2021 watapi wañusqa Limaq llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq willay kamayuq, takichaq, qillqaq wan aranway pukllaqmi karqan.
Taytan: Jorge Chiarella Füller, Maman: Rosa Natalia Kruger Mora.
Warmi:
AranwayLlamk'apuy
ÑawikaruyLlamk'apuy
Kuyu walltayLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jorge Chiarella.
- IMDb (Kastilla simipi)


text:
Killkanuku Ishkayshimi Yachay llankakkunata shuk raymita rurarka Ishkayshimi Yachaypi llamkashkamanta
Rómulo Antun, Killkanuku Ishkayshimi Yachay Pushak paypak llamkakunawan shuk uchilla raymita rurarka Elizabeth Fierroman Lucia Mejeant Marlene Coromanpash Ishkayshimi Yachay Wasipi llamkashkamanta kikinkunapak llamkak punlla tukurishkamanta shinami nin kamachi chashnami SESEIB wasika yupaychani nin kay warmikuman.
Rómulo Antun, kay uchilla raymita kallarirka kayta nishpa: “Yupaychani kay wasiman kikinkunapak shunkuta kawsaytapish kushkamanta kankunapak yachaykunawan yanaparkakichik ishkayshimi yachay sinchyachun shinallatak wawakuna kuitsakuna wamprakunapish alli yachay charichun, kay wasipa punkuka paskashpa charinka kankunata mana kunkarinkichik tigrankichik, kutinpish yupaychani”.
Kakwillaykunata kurka sinchita llamkashkamanta. Llamkak warmikunaka yuyarirka imashina kay wasipi llamkarkuna sumak mashikunata riksirkakuna shinallatak ishkishimi yachay sinchyashkata rikurkakuna, yupaychani shinallatik shunkupi apashpa rishun nirkakuna.


text:
Mamallakta hunta Tantanakuy Código Administrativo kamachiyta rimanakunkapa kallarirka, kay kamachiyta 430 yupay tantaripi rimankunka, kay kamachika tukuylla kamaywasiwan, llankak runakunawan kimirishpa llankanka.
Chaymanta tukuy kamaywasikuna kimirichun churarka, kay llaktayukkunapak ruraykunata, hayñikunata hapin, ashtawankarin kamachiypi tiyak munaykunata kaman, kallaripi sumaychan. Mana pantashpalla alli paktashpa katichun chapan.
Tukuylla kamayta uchillayachina, hawalla kachun yuyaymi kan. Shinami runakuna tukuylla mitachita hawalla hapichun harkan, shina Mamallakta alli wallparichun yanapanka.
Kay mushuk kamachiyka llankak runakuna, kamaywasikunawan allita rimarichun, kimirichunmi yanapan. Shinallatak kamaypak mana shuktak yanka rurakunata churanka, tukuypak alli kachunmi ashtawankarin llankachinka. Kaykuna rikushpami runaka tukuylla kamaypi maymutsurin rikurin, shinami Mamallakta llaktayukunapak hayñita paktachichun mañan.
Shuktakkunapak yapa, mitachita, zirmawan shutita killkachun yanapan, llakta ushay killkayta sinchiyachin, mushuk sumakruraykunata sinchiyachin, kay hillaykuna runapak hayñita, kamayta mana llakichinchu, shina ashtawan mushuk hillaykunawan llankachun yanapan.
PJ/pv/jc-kichwa


text:
Rishi Kapoor
Rishi Kapoor sutiyuq runaqa, (4 ñiqin tarpuy killapi 1952 watapi paqarisqa Mumbai llaqtapi - 30 ñiqin ayriway killapi 2020 watapi wañusqa Mumbai llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq aranway pukllaq wan kuyu walltay pusaqmi qarqan.
Taytan: Raj Kapoor; Maman: Krishna Malhotra.
Warmi: Neetu Singh (1980 watamanta).
Churinkuna: 2, Riddhima Kapoor Sahni wan Ranbir Kapoor
PilikulakunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rishi Kapoor.
- IMDb


text:
Recep Tayyip Erdoğan
Recep Tayyip Erdoğan, sutiyuq runaqa (* 26 ñiqin hatun puquy killapi 1954 watapi paqarisqa Istanbul llaqtapi - ), huk Turkiya mama llaqtap musikuq wan pulitiku karqan.
2014 watamanta kuti Turkiyapa Umalliqnin karqan.
2003 watamanta 2014 watakama kuti Turkiyapa Uma kamayuqnin karqan.
1994 watamanta 1998 watakama kuti Istanbulpa Kurakanin karqan.
Tayta: Ahmet Erdoğan; Mama: Tenzile Erdoğan
Ñawpaq warmi: Emine Erdoğaɳ
Churinkunaː Ahmet Burak, Bilal, Esra, Sümeyye.
Alma mater: Marmara Yachay Suntur
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Recep Tayyip Erdoğan.
- Turkiya Umalliq Ufisyal Website (inlish simipi)
- Erdoğan's personal Website (inlish simipi)


text:
Yakuchaq, Yawraq wapsi icha Idruhinu (musuq latin simipi: Hydrogenium, grigu simimanta YδpoYόvov, "yaku ruraq"), H nisqaqa huk mana q'illay qallawam, ñawpaq ñiqin, lliwmanta aswan llamsam (chhallam). Tiksi muyup wayra pachanpiqa mana kaptinpas, intipim ancha achkam, lliw qallawamanta aswan yakuchaqmi. Tiksi muyupi kachkaspa, yakuchaq wapsim iskaynintin iñukup iñuwankunayuq (H2).
Yakuchaqqa muksichaqwan anchata t'uqyaspa yakutam ruranakun. Huk yaku iñuwapiqa iskay yakuchaq iñukuwan huk muksichaq iñukum (H2O).
Kawsa imayaypi achka k'illimsayaqwan t'inkisqa yakuchaqmi kan. Yakuchaqwan k'illimsayaqwan t'inkisqakunata k'illimsa yakuchaqkuna ninchik.


text:
Jeanine Áñez
Jeanine Áñez Chávez (Yianini Añis Chawis) sutiyuq warmiqa (13 ñiqin inti raymi killapi 1967 watapi paqarisqa San Huwakin (Mamuriy) llaqtapi, Mamuriy pruwinsyapi, Beni suyupi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku warmim.
10 ñiqin ayamarq'a killapi 2019 watapi Evo Morales umalliymanta achhurakuptinmi, Jeanine Áñez rimana huñunakuypa qatiq pusaqnin kaspam, Wuliwiyap Umalliqnin kasaq nispa 12 ñiqin ayamarq'a killapi 2019 watapi umalliq rurachikurqan. Mishiku mamallaqtapi kachkaq Evo Moralestaq nirqan, Jeanineqa manam umalliqchu, nispa.
18 ñiqin kantaray killapi 2020 watapi Buliwya akllanakuykunapi Luis Arce Buliwyap umalliqninman akllasqa kaptinmi, Jeanine Áñez atiyninpaq samincharqanmi.
Unay hawkashkuta milanan. Patsan runata chikin. Achkayniraq warmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jeanine Áñez.


text:
1Llapan warmicunapitapis mas cuyayllapaj warmi, ¿maypataj aywacusha cuyayniquega? ¿Maymantaj aywanman? Ashej aywashun ari.
2Cuyaynëga aywasha wertanmanmi. Payga aywasha cuyayllapaj alli asyaycaj wayta wertanmanmi. Chaymanmi aywasha uyshancunata michicoj, rösa waytacunata pallaj.
3Nogaga cuyaynëpami cä, paypis nogallapami. Payga uywancunata michin liryu waytacuna cashanchömi.
4Cuyaynë, gamga canqui Tirsa siudänöpis fiyupa cuyayllapämi, Jerusalén siudänöpis maysi cuyacuyllami; pipis mana ichipashan pillyaman aywaycaj suldärucunanömi.
5Amana ricapämaynachu ari. Ricapämashpayquega pengacachimanquimi. Ajchayquicunapis cabra-mallwacuna Galaad jircacunapa pañar purejnörämi caycan.
6Quiruyquicunapis llapan cuyayllapaj yurajllami carcaycan. Chayga carcaycan bäñashanpita uyshacuna fïlayllanpa chayraj llojshirisha caycajno millwanta rutunanpaj alli caycajnömi.
7Granadata pullanpa partirishanömi shucutayqui rurincho cärayquega caycan.
8Sojta chuncami (60) caycan raypa warmincunaga. Pusaj chuncami (80) caycan chïnancunaga. Raypa donsëlla jipashnincunaga aycashi caranpis.
9Chayno captinpis cuyashä palumäga jucnayllami. Payllatami acrashcä. Pay japallanmi caycan maman gueshyacushpan mas cuyashan cäga. Jipashcunapis ricashpan «alli goyay» nin. Raypa warmincunapis, chïnancunapis paypäga allitami parlan.
10¿Pitaj chay watgarcamun tutapa inti yagarcamojnöpis? Quillanöpis cuyayllapämi, intino achicyaycachaycaj, pipis mana ichipashan pillyaman aywaycaj suldärucunanömi.
11Nuwal yöracunalla caycashan muntipa aywashcä. Aywashcä yacu aywaj ragra cantun pampa berdiraycajta ricapaj. Übas chichiycajta, granada waytaraycajta ricayta munashpämi urashcä.
12Chaypitaga manami musyashcänachu imano cashätapis. Raynëpa ñaupanchöna cawallu garchashan carrëtacho ricacushcä.
13¡Cuticamuy, Sulamita, cuticamuy ari! ¡Gamta ricaytami munä! ¡Cuticamuy ari! Warmin ¿Imano caycajtataj Sulamitataga ricayta munarcaycanqui? Yanasancuna ¡Tolducunacho gachwajno gachwaycajtami ricayta munä!


text:
Linti
Linti nisqaqa ima ch'uya, q'ispi kaqpas achkiyta ch'iqichinapaq icha pallanapaq. Chay lintikunataqa chaykamaqa ch'iqichina linti, pallana linti nichkimi.
Pallana lintiqa huk rikch'a hamuq ackiywan huk rich'atam, t'ikrasqa rikch'atam, rikch'ay (virtual) nisqa rikch'atam ruranmi. Q'ispillumanta rurasqa pallay lintikunaqa phutu hap'inakunapim, ch'iñi qhawana (mikruskupu) nisqapim, karu qhawana (tiliskupu) nisqapim. Qhawana q'ispillupitaq pallana lintikunam icha ch'iqichina lintikunam.
Ñawinchikpiqa pallana linti llika qarachapim rikch'ay rikch'ata paqarichin.
Huk runa karulla rikuq ñawiyuq kaspaqa, qhawana q'ispillupi pallana lintikunatam chaskin; qayllalla rikuq ñawiyuq kaspaqa, ch'iqichina lintikunatataqmi chaskin.


text:
360º Ñawpatiyay Shuyurikuchik
Kay Instituto de Estudios Históricos de la Policía Nacional, llankaypi Quito ayllullaktapa ña churanmi yanapaykunata shinallatak tukuykunapa. Chapakkunapa Ñawpatiyay, kaypi rikuchinmi 500 imaykuna ñawpatiyaykunata kaykunami illapa hayñikuna, killka pankakuna, chapakkunpa churanakuna, pupaykuna, ananaykuna, imaykuna shinallatak shuktak chapakkunapa imaykuna, rikuchinmi ñawpa chapakkunapa wiñaykawsayta, paypak llankay kati wallpakuna, shinallatak shuktakyachi, pay wiñarishkamanta, mirarishka kay llankay katikunata kunan punchakuna chikan chikan chapakkunapa llankay wasikuna.


text:
Sapsi rakiqunakunayuq sutisuyu
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
- CLo (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- CMaslak (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan llamk'aqninkuna)
- CSteigenberger (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- DMaza (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- DSharpe (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- DWalden (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- DannyH (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Guillaume (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- JAbrams (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan llamk'aqninkuna)
- JEissfeldt (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- JSutherland (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- JWang (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Jrogers (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- KLevan (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan llamk'aqninkuna)
- Kalliope (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Kbrown (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- MSchottlender-WMF (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Martin Urbanec (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan llamk'aqninkuna)
- Mdennis (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- NForrester (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan llamk'aqninkuna)
- NKohli (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, editor global de interfaz -wan llamk'aqninkuna)
- NahidSultan (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- PEarley (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- PSaxena (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Reedy (WMF) (k'itillapi kan, llamk'aqninkuna -wan llika kamachiq)
- SNg (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- SPoore (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Samuel (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Slaporte (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- TChan (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan llamk'aqninkuna)
- Tgr (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- Tim Starling (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna -wan llika kamachiq)
- WMFOffice (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)
- ZSoo (WMF) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, llamk'aqninkuna)


text:
José Antonio Páez
José Antonio Páez Herrera sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin inti raymi killapi 1790 watapi paqarisqa Acarigua llaqtapi - † 6 ñiqin aymuray killapi 1873 watapi wañusqa New York llaqtapi) huk Winisuylanu mama llaqtayuq Awqa suyuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Tayta: Páez
Mama: Herrera.
Warmi: Dominga Ortiz
Yachay wasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: José Antonio Páez.


text:
San Pidru distritu
San Pidru distritu (kastilla simipi: Distrito de San Pedro) nisqaqa Qanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi,Piruwpi, huk distritum. Uma llaqtanqa San Pidru llaqtam.
- Qusqu: 122 km
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Raqch'ipi Qun Tiksi Wiraqucha yupaychana wasip puchunkuna
- Raqch'ipi inlisya


text:
Musuq Loja
Musuq Loja (kastilla simipi: Nueva Loja) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi Sukumpiyu markap uma llaqtanmi, P'uchqu qucha kitipi. Musuq Loja k'itipiqa ancha achka allpa wiratam hurqunku.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Musuq Loja llaqtataqa 1970 watapis kamarirqanku. Chaypi kaq paray sach'a-sach'apiqa Hukllachasqa Amirika Suyuyuq, Texaco sutiyuq ruruchinap llamk'aqkuna allpap ukhunpi allpa wiratam tarirqan, k'itita Lago Agrio ("P'uchqu qucha") sutichaspa, Sour Lake sutiyuq, Texas suyupi kaq Texacop tiyaynin llaqtamanta. Chaymantapacha chay llaqtaqa anchatam wiñarqan.
Musuq Loja k'itipi kaq sach'a-sach'aqa ancha dañuchisqañam.
Llaqtapi paqarisqaLlamk'apuy
RikchakunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
{stub}}


text:
Steve Jobs
Steven Paul Jobs sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin kantaray killapi 1955 watapi paqarisqa San Francisco llaqtapi - 5 ñiqin kantaray killapi 2011 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq ruruchiqmi qarqan.
iPhone nisqa llamk'aykuna llikap kamaqninmi, Apple Computer Company nisqa ruruchinap kamaqninmi pusaqninpas.
Ñawpaq warmi: Laurene Powell (1991-2011)
Churinkuna: Lisa, Reed, Erin wan Eve.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Steve Jobs.
- Logros de Steve Jobs.
- Productos patentados por Steve Jobs
- BBC News


text:
Alben W. Barkley
Alben William Barkley sutiyuq runaqa (24 ñiqin ayamarq'a killapi 1877 watapi paqarisqa Graves County llaqtapi - 30 ñiqin ayriway killapi 1956 watapi wañusqa Lexington llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna taripay amachaq wan pulitiku runam.
Taytan: Francis Anthony Nixon; Maman: Hannah Milhous.
Warmi: Jane Hadley.
Churinkuna: (3).
Alma mater: Emory Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Alben W. Barkley.


text:
Ryūichi Sakamoto
Ryūichi Sakamoto (村上春坂本 龍一 Sakamoto Ryūichi?) sutiyuq runaqa ( * 17 ñiqin qhulla puquy killapi 1951 watapi paqarisqa Tokyo llaqtapi - ), huk Nihun mama llaqtayuq takiq, takichaq wan yatana qallwa waqachiq qarqan. Yellow Magic Orchestra Kusituy.
Warmi: Akiko Yano (1982–2006). Pani: Miu Sakamoto.
Qillqasqanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ryūichi Sakamoto.


text:
İlham Əliyev
İlham Əliyev sutiyuq runaqa İlham Heydər oğlu Əliyev (rusiya simipi: AлиeB, ИлbxaM Гeйдap orлы (* 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1961 watapi paqarisqa Baku llaqtapi - ) huk Asarsuyu mama llaqtap pulitiku karqan.
2003 watapi Asarsuyu Uma kamayuq.
Taytaː Heydər Əliyev; Mamaː Zarifa Əliyeva.
Warmi: Mehriban Əliyeva
Churinkuna: Leyla Əliyeva.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: İlham Əliyev.


text:
Sandia pruwinsya
Sandia pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Sandia jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Sandia) Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Sandia llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 2 ñiqin aymuray killapi 1854 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Bahuaja-Sonene mamallaqta parki
- Urqukuna: Ariquma - Jurwari - Kalihun - Rit'ipata - Wilaquta - Ñakariya
- Quchakuna:
- Mayukuna: Heath mayu - Killaqa mayu (Río Quiaca) - Tampupata mayu - Wari Wari mayu - Candamo mayu -
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka distritunmi kan:
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]


text:
19 YACHAQANA
Uj sumaj tata karqa
1, 2. 1) ¿Imaraykutaj José, familian ima Egiptoman mana yachaykukullankumanchu karqa? 2) ¿Ima llakiy willaytataj José, Mariaman willarqa?
JOSÉ, imatachus ruwashasqanpi tʼukuriy. Payqa Belenpi tutaña kashajtin qhepa kaj qʼepinta burronman chajnaykushan. Burronta laqʼarispataj ura ladota, pata ladota qhawarishan. Egipto llajtaman chayananpaj may karuta rinanpipis tʼukurishanchá. Egiptopeqa, ni pita rejsinchu, chay llajtayoj runaspis waj qalluta parlanku, ususninkupis waj jina. ¿Familian chay llajtaman, yachaykukullanmanchu karqa?
2 Joseqa, Dios uj angelnejta mosqoypi nisqanta, manachá Mariaman willayta atillarqachu. Chaywanpis, rey Herodes wawitankuta wañuchiyta munasqanta willananpaj mayta kallpachakorqa. Belén llajtamantataj usqhayllata llojserqanku (Mateo 2:13, 14 leey). Mariaqa, may llakisqa kasharqa. Ni pay, ni José, wawitankuta rey Herodes wañuchinanta yuyayllatapis munarqankuchu. ¿Imatataj Herodespa contranpi, uj wawita ruwayta atinman karqarí? Chaywanpis Josewan, Mariawanqa Jehová Diospi atienekorqanku, chayraykutaj Egipto suyuman ayqenankupaj usqhayllata wakichikorqanku.
3. Imaynatachus Josewan, familianwan Belenmanta llojsisqankuta sutʼinchariy. (163 paginapi rikhurej dibujota qhawariy.)
3 Josewan, Mariawanqa, wawitanku Jesuswan Belén llajtamanta tutanta ayqeshajtinku, chay llajtapi tiyakojkunaqa, miskʼita puñurisharqanku, imaraykuchus mana yacharqankuchu Herodes tukuy wawitasta wañuchiyta munashasqanta. Inti llojsimushajtintaj ura ladoman ayqeshajtinku ichapis Joseqa jinata tʼukurerqa: “¿Imaynatá noqa, uj carpinterolla, familiayta jarkʼasaj atiyniyoj enemigosmantarí? ¿Familiayman necesitasqanta qoyta atillasajchu? Jehová wawanta uywanaypaj kamachiwasqanta, ¿juntʼayta atillasajchu?”, nispa. Joseqa, mana atipananpaj jina chʼampaykunapi rikukorqa. Chay chʼampaykunata, imaynatachus atipasqanta ukhunchaspa, imaraykuchus creeyninmanta tukuy yachakunanchejta, astawanraj tatas yachakunankuta ima qhawarisun.
Joseqa, familianta jarkʼarqa
4, 5. 1) ¿Imaynamanta Josej kausaynin tijrakorqa? 2) ¿Imatá uj ángel, Joseman nerqa imatachus Dios kamachisqanta juntʼananpaj?
4 Uj wata kuraj ñaupajta Josej kausaynin tijrakorqa, Nazaretllapiraj tiyakushajtin. Chaypitaj Elijpa ususin Mariawan casarakunanpaj parlarqa. Yacharqataj María llimphu kausayniyoj, sinchʼi creeyniyoj ima kasqanta. Chaywanpis Joseqa, uj pʼunchay María wijsallisqa kashasqanta yacharqa. Mana pʼenqaypi rikuchinanpajtaj pakayllamanta Mariamanta divorciakuyta munarqa. * Chaypachapuni payman, mosqoynejta uj ángel, Diospa espíritu santonnejta María wijsallisqa rikhurisqanta nerqa. Wawitamanta parlaspataj angelqa nerqa: “Payqa ayllunta salvanqa juchasninmanta”, nispa. Chantá nillarqataj: “Ama manchachikuychu. María warmiykita japʼikapullay”, nispa (Mat. 1:18-21).
5 Joseqa, cheqan runa, kasukoj runa ima kasqanrayku, Dios angelnejta imaynatachus nisqanman jinapuni ruwarqa. Arí, payqa Jehovaj aswan munasqa Churinta uywanan kasqanta may jatunpaj qhawarqa. Aswan qhepamantaj Roma suyumanta kamachejta kasukuspa, warminwan Belenman yupachikoj rerqa, chaypacha warmenqa jatun onqojña kasharqa. Chay llajtitapitaj Jesús nacekorqa.
6-8. 1) ¿Imaraykutaj José, familian ima chʼampaykunapi rikukorqanku? 2) ¿Imaynatá yachanchej Satanás chʼaskata rikhurichisqanta? (Sutʼinchayninta qhawariy.)
6 Joseqa, Nazaretman kutipunanmantaqa, Jerusalenpa qayllanpi, nisunman Belén llajtapi qhepakorqa. Wajcha kaspapis, Mariata, wawitanta ima, ni imamanta pisichinanpaj tukuy imata ruwarqa. Chantá paykunaqa, Jesús nacekusqanmanta pisi tiemponman mana uj sumaj wasipichu tiyakorqanku. Jesús uj wata kurajniyoj jinaña kashajtintaj, watejmanta chʼampaykunapi rikukullarqankutaj.
7 Wasinkuman yachaysapa runas chayri chʼaskasta qhawajkuna chayarqanku, uj chʼaskaj qhepanta rispa. Chay runasqa, Inti llojsimuynejmanta karqanku, ichapis Babiloniamanta. Wawitata tarispataj jatuncharqanku pichus judiospa reyninku kanan karqa chayta.
8 Yachaysapa runasqa, Jesuspa kausayninta wañuypataman churasqankuta mana yacharqankuchu. Imaraykuchus chay chʼaskaqa, mana Belenmanchu paykunata ñaupajta chayacherqa, manaqa Jerusalenmanraj, chaypitaj Herodesman wawitata nisunman judiospa reyninkuta maskʼashasqankuta nerqanku. * Chayta uyarispataj Herodesqa, mayta enviadiakorqa, phiñakorqa ima.
9-11. 1) ¿Imaynatá yachanchej Tukuy Atiyniyoj Dios, Herodesta munayninta mana ruwajta saqesqanta? 2) ¿Imatá wakin libros Josewan, Mariawan, wawita Jesuswan ayqesqankumanta ninku, chantá jinapunichu karqa?
9 Chaywanpis Herodesmanta, Satanasmanta ima nisqaqa, aswan atiyniyoj Diosqa mana saqerqachu Herodes munayninta ruwananta. ¿Imaraykutaj chayta ninchej? Yachaysapa runas Josejpa, Mariajpa wasinman chayaspa, Mariata wawita Jesús ichurisqata rikorqanku, Jesusmantaj may valorniyoj regalosta “qorita, inciensota, mirratawan” jaywarqanku. Chayta rikuspa Josewan, Mariawanqa, ¡maytachá tʼukorqanku! Yachaysapa runas, Herodesman wawita maypichus kashasqanta willayta munasqankurayku, Jerusalenman kutiyta yuyasharqanku, Jehová Diostaj paykunaman mosqoynejta llajtankuman waj ñanta kutipunankuta nerqa (Mateo 2:1-12 leey).
10 Chay runas ripusqankutawankamataj, Diospa angelnin Joseman nerqa: “Sayariy, wawata, mamantawan pusarikuspa, ayqey Egipto jallpʼaman. Chaypitaj qhepakunki noqa ujtawan willasunaykama, imaraykuchus Herodesqa wawata maskʼanqa payta wañuchichinampaj”, nispa (Mat. 2:13). Kay yachaqanaj qallariyninpi rikorqanchej jina, Joseqa, Diospa nisqanta kasukorqapacha. Chayraykutaj wawitata mana wañuchinankuta munaspa familianwan Egiptoman ayqerqa. Yachaysapa runas may valorniyoj regalosta jaywasqankuwantaj, Egiptoman riyta aterqanku, chaypi qhepakuyta ima.
11 Wakin librosqa, José, warminwan, wawita Jesuswan ayqesqankuta uj cuentota jina rikuchinku. Chayrayku chay librosqa, wawita Jesús, mana karuta rinankupaj uj milagrota ruwasqanta, suwasmanta jarkʼasqanta, palmeras sachʼaspa poqoyninta María mikhunanpaj liwirachisqanta ima ninku. * Mana chayman jinataj paykunaqa, mana rejsisqa ñankunata may karuta viajarqanku.
Joseqa, familianrayku tukuy imata ruwarqa
12. ¿Imatá tatas, Josemanta yachakunkuman?
12 Tatasqa, Josemanta mayta yachakunkuman, imaraykuchus payqa familianta jarkʼananrayku llankʼayninta, waj imasta ima saqerqa. Jehová, Churinta uywananta kamachisqantapis tukuy sonqo juntʼarqa. Kunanpis tatasqa, kay sajra pachapi wawasninkuta uywanankupaj mayta kallpachakushanku, imaraykuchus kay pachaqa, wawasninkuta sajra ruwaykunaman tanqashan. Cheqamantapuni nisunman tatas, José jina, wawasninkuta sajra ruwaykunamanta jarkʼashasqankoqa may allin kasqanta.
José familianta allinta qhawarqa
13, 14. ¿Imaraykutaj Josewan, Mariawan Nazaret llajtaman riporqanku?
13 José, familianwan pisi tiempollatasina Egipto suyupi qhepakorqa, imaraykuchus uj ángel, Joseman, Herodes wañusqantaña willarqa. Joseqa, familianta watejmanta llajtanman pusakapuyta munarqa. Imaraykuchus uj profecía nisqanman jina Jehová Dios, Egipto suyumanta Churinta wajyakapunanta nerqa (Mat. 2:15). Josetaj, Mariawan wawita Jesuswan llajtanman kutipuspa chay profecía juntʼakunanpaj yanaparqa, chaywanpis, ¿maymanpunitaj familianta pusakapunman karqarí?
14 Joseqa, Herodespa cuentanmanta kamachej Arquelaota manchachikunallanta manchachikorqa, imaraykuchus chay kamachejqa runa wañuchillataj karqa. Chayrayku Joseqa, Dios mosqoypi willasqanman jina Jerusalenman ripunanmantaqa, Nazaret llajtaman riporqa. Chaypitaj Mariawan wawasninkuta uywarqanku (Mateo 2:19-23 leey).
15, 16. ¿Imapitaj José llankʼaj, chantá ima herramientaswantaj llankʼaj?
15 Paykunaqa, kapusqallankuwan kausakorqanku, chaywanpis Joseqa mayta llankʼanan karqa. Bibliaqa, pay carpintero kasqanta nin, jaqay tiempopi carpinterosqa mayta llankʼaj kanku. Paykunaqa wasista, puentesta, botesta, carretasta, ruedasta, yugosta, imaymana herramientasta ima ruwanankupaj, sachʼasta kʼutoj, chʼakichej ima kanku (Mat. 13:55). Arí, carpintero jina llankʼanankupajqa kallpasapas kananku karqa. Carpinterosqa, wasillankupi, chayri wasinkoj qayllanpi kaj tallerpi llankʼaj kanku.
16 Joseqa, tukuy laya herramientasniyoj karqa, ichapis chaykunamanta wakenqa tatanpata karqa. Ichapis payqa, llankʼayninpi, escuadrata, plomadata, cordel entizadota, hachata, serruchota, azuelata, imaymana martillosta, imaymana formonesta, imaymana kʼaskachinasta ima apaykachaj. Chantapis taladro de arcota, may valesqa clavosta ima apaykachallajtajchá.
17, 18. 1) ¿Imatá Jesús Josemanta yachakorqa? 2) ¿Imaraykutaj José astawan llankʼanan karqa?
17 Jesús wawitallaraj kashaspa imaynatachus José llankʼashasqanta qhawarishasqanpi tʼukurina. Payqa, José imaynatachus llankʼashasqanta qhawaspa sumaj llankʼaj runa, may kallpayoj, yachayniyoj ima kasqanta rikuspa, tʼukullachá qhepakorqa. Ichapis Joseqa, Jesusman juchʼuyllaraj kasqanmantapacha maderasta challwaj chʼakisqa qaranwan khituyta yachacherqa, chantapis sicómoro, olivo, roble, waj maderasta ima rejsiyta yachachillarqatajchá.
18 Jesusqa, Joseta sachʼasta kʼutojta, kʼullusta chʼejtajta ima rikorqa, chantapis payta, mamanta, hermanosninta ima munakusqanta rikullarqataj. Chaywanpis Josej familianqa, wiñasharqa, imaraykuchus Josewan Mariawan, sojta wawasniyoj jinaraj karqanku (Mat. 13:55, 56). Chayrayku Joseqa, familianta uywananpaj astawanraj llankʼanan karqa.
Joseqa familianman Diosmanta yachachiyta ñaupajman churarqa
19. ¿Imaynatá José familianman Diosmanta yachacherqa?
19 Chaywanpis payqa, familianman Diosmanta yachachiyta kausayninpi ñaupajman churarqa. Chayrayku tiempochakorqa, wawasninman Jehová Diosmanta, leyesninmanta ima yachachinanpaj. José, María ima, wawasninkuta llajtaj sinagoganman pusayta yachaj kanku, Leymanta leekusqanta, sutʼinchakusqanta ima uyarinankupaj. Chayraykuchá Jesusqa tantakuykunamanta wasinkuman kutinpushajtinku imatachus uyarisqanmanta tatasninta mayta tapurej, Josetaj maytachá kallpachakorqa Jesús, Jehovamanta, leyesninmanta ima tapukusqanman kutichinanpaj. Chantapis Joseqa, familianta Jerusalenpi ruwakoj fiestasman sapa wata pusaj. Sutʼincharinapaj, Pascua fiestaman rinankupaj 120 kilómetros kurajta viajananku karqa, kutimunankupajpis kikillantataj viajananku karqa. Viajaspa, fiestapi kaspa ima, iskay semanata wasinkumanta chinkaj kanku.
20. ¿Imaynatá Diosta yupaychaj familiasmanta tatas, José jina ruwankuman?
20 Kunanpis Diosta yupaychaj familiasmanta tatasqa, José jinallataj ruwashanku. Wawasninkuman necesitasqankuta qonankupaj mayta llankʼaspapis, wawasninkupaj tiempochakunku, Diosmanta yachachiytataj ñaupajman churanku. Chantapis Familiapi Diosta Yupaychanapaj Chʼisipi tantakuyta ruwanankupaj, wawasninkuta tantakuykunaman pusanankupaj ima mayta kallpachakunku. José jina ruwaj tatasqa, entiendenku wawasninkuman ima herenciata saqeymantapis Jehovamanta yachachiy aswan allin kasqanta.
“May phutisqa” karqa
21. ¿Imatá José, familian ima Pascua tiempopi ruwaj kanku, chantá imaynatá repararqanku Jesús mana paykunawanchu rishasqanta?
21 Joseqa, Jesús chunka iskayniyoj kashajtin, ñaupaj wataspi jina tukuy familianta Jerusalén llajtaman pusarqa. Pascua fiestamanqa, qotuspi ashkha familias rej kanku qʼomer lugaresnejta. Jerusalenman wicharishaspañataj ashkhas salmosta takej kanku (Sal. 120-134). Ichapis Jerusalén llajtamanqa ashkha runas rerqanku. Pascua pasaytataj familiasqa, wasisninkuman kutipuyta qallarerqanku. Josewan Mariawanqa ichapis ashkha ruwanasniyoj kasqankurayku, Jesús familiaresninkuwan rishasqanta yuyarqanku. Chaywanpis uj pʼunchay puriypiña familiaresninku ukhupi watukorqanku, Jesusta mana tarispataj mayta mancharikorqanku (Luc. 2:41-44).
22, 23. ¿Imatataj Mariawan Josewan ruwarqanku Jesusta familiaresninku ukhupi mana tarispa? ¿Imatá María nerqa Jesusta tarispa?
22 Chayraykutaj Jerusalenman usqhayllata kutirerqanku. Jerusalenpi kaspañataj “Jesús, Jesús”, nispa mayta maskʼarqanku, Jerusalentaj chʼinpacha kasharqa. ¿Maypitaj Jesús kasharqa? Kinsa pʼunchayña chinkachisqankumanta pasarqa, ichapis Joseqa, Jesusta chinkachispa Jehová Diospa kamachisqanta mana juntʼashasqanta yuyarqa. Chantá Jesusta, temploman maskʼaj rerqanku, chaypitaj ashkha yachachejkunawan tiyashajta tariparqanku. ¡Maytachá Jesusta tarispa kusikorqanku! (Luc. 2:45, 46.)
23 Jesusqa, yachachejkunata tapurisharqa, kutichisqankutataj uyarisharqa. Chay yachachejkunaqa, yachayninmanta, kutichisqasninmanta ima tʼukulla kasharqanku. Tatasninpis chayta rikuspa mayta tʼukullarqankutaj. Bibliaqa, José, Jesusman imatapis nerqachus manachus chayta mana ninchu. Chaywanpis Mariaqa nerqa: “Wawáy, imaraykutaj kay jinata ruwawaykuri? Noqawan, tataykiwanqa may phutisqa maskʼasuyku”, nispa (Luc. 2:47, 48).
24. ¿Ima nintaj Biblia wawasta uywaymanta?
24 Bibliaqa rikuchiwanchej tatas wawasninkumanta llakikusqankuta. Imaraykuchus wawasta uywayqa mana atikullanchu, wawa juntʼa runa kajtinpis. Kunanpis kay sajra pachapi wawasta uywayqa, tatasta ‘mayta phutichinman’, chayrayku Bibliaqa, wawasta uyway mana atikullasqanta rikuchispa, tatasta mayta sonqochan.
25, 26. ¿Imatá Jesús tatasninman nerqa? ¿Imaynataj José kasharqa?
25 Jesús templopi kashasqanqa, mana tʼukunapajchu karqa, imaraykuchus chayllapi janaj pachapi kaj Tatanpa qayllanpi sientekorqa. Kusisqataj kasharqa yachachejkunaj yachachisqankuta uyarispa. Chayrayku tatasninta kʼachallamanta tapurerqa: “Imaraykutaj maskʼashawarqankichej? Manachu yachankichej Tataypa ruwanasnimpi kashanayta?”, nispa (Luc. 2:49).
26 Joseqa, Jesuspa nisqanpi maytachá tʼukurerqa. Ichá payqa, Jesusman Jehovata munakuyta yachachinanpaj mayta kallpachakusqanmanta may kusisqa sientekorqa. Chantapis Joseqa, Jesusta mayta munakorqa. Chayrayku Jesusqa, waynuchitullaraj kashaspa munakuyniyoj tata, imaynatachus wawasninta munakusqanta yacharqa.
27. ¿Imatá tatas wawasninkuman yachachinkuman, chantá imaynatá José jina ruwankuman?
27 Tata kanki chayqa, wawasniykita, imaynachus uj munakuyniyoj tata kasqanta yachanankupaj yanapayta atinki. Entenadosniyoj kaspa chayri wajpa wawanta uywashaspa, imatachus José ruwasqanta yuyariy, sapa ujninkutataj may valorniyojta jina qhaway. Jehová Diosman qayllaykunankupajtaj yanapay (Efesios 6:4 leey).
Joseqa, tata jina ruwanasninta juntʼarqa
28, 29. 1) ¿Imatá Lucas 2:51, 52 Josemanta rikuchin? 2) ¿Imaynatá José Jesusta yanaparqa yachaypi wiñananpaj?
28 Bibliaqa, Josemanta pisillata willawanchej, chaywanpis may allin kanman paymanta yachakunanchej. Biblia nin jina, Jesús tatasninta “kasuspa kakorqa”, “wiñasharqa yachaypi, cuerpompipis. Payqa Diospaj allin qhawasqa karqa, chantá tukuy runaspajpis” (Lucas 2:51, 52 leey). ¿Imatá kay rikuchiwanchej? José familianmanta uma jina ruwayninta allinta juntʼasqanta, imaraykuchus Jesús, payta kasukorqa, jatunpaj qhawarqa kamachiyninpitaj kakullarqapuni.
29 Chantapis Biblia nisqanman jina Jesusqa yachaypi wiñashallarqapuni. Ajinata wiñananpajtaj, José maytachá yanaparqa. Jaqay tiempopi judiosqa, tiempoyoj kajkunalla, yachayniyojman tukuyta atisqankuta nej kanku. Chantapis nillajtaj kanku carpinteros, tarpoj runas, herreros ima, “imachus cheqan, imatajchus mana cheqanchu kasqanta mana entiendeyta atisqankuta, nitaj wajkunatapis juzgayta atisqankuta ima”, chaytataj wakinkuna nillanpuni. Aswan qhepamantaj Jesusqa jatunña kaspa, chay nisqanku mana cheqachu kasqanta rikucherqa. Imaraykuchus payqa, wawa kashaspa, Joseta, sapa kuti Jehovaj “cheqan kayninmanta, juiciosninmanta ima” may sumajta parlajta uyarerqa. Arí, Joseqa, ashkha kutispi chayta familianman yachacherqa.
30. ¿Imatá Josemanta tatas yachakunkuman?
30 Jesusqa, sumajta wiñarqa, kallpayojtaj karqa, mikhunanpaj José mana faltachisqanrayku. Chantapis sumaj llankʼaj runaman tukorqa, José yachachisqanrayku. Jesusqa, mana carpinteroj wawan jinallachu rejsisqa karqa, manaqa “carpintero[ta]” jina rejsej kanku (Mar. 6:3). Joseqa tata jina ruwananta juntʼarqa. Tatasqa, pay jina ruwananku tiyan. ¿Imaynamantá? Wawasninkupaj ni imata faltachispa, llankʼayta yachachispa ima.
31. 1) Yachakusqanman jina, ¿maykʼajtaj José wañuporqa? ( Recuadrota qhawariy.) 2) ¿Imatá Josemanta yachakusunman?
31 Bibliaqa, Jesús kinsa chunka watayoj kashaspa bautizakusqanmanta parlashaspa manaña imatapis Josemanta parlanchu. Tukuy imataj rikuchiwanchej, Jesús willayninta qallarishajtin, María viudaña kasqanta ( “¿Maykʼajtaj José wañuporqa?”, nisqa recuadrota qhawariy). Chaywanpis Joseqa, tata jina ruwanasninta allinta juntʼarqa, familianta jarkʼarqa, necesitasqanta ima qorqa. Tukuypis, Josej creeyninmanta mayta yachakusunman.
^ párr. 4 Jaqay tiempopeqa, casarakunankupaj parlajtinkuñaqa, casarasqasñapis kashankuman jina karqa.
^ párr. 8 Chay chʼaskaqa, mana mayqen chʼaska jinallachu karqa, nitaj Jehová Dioschu rikhuricherqa. Manaqa Satanás chay chʼaskata rikhuricherqa, Jesusta wañuchiyta munaspa.
^ párr. 11 Bibliaqa, sutʼinchan Jesús ñaupaj kaj milagronta bautizakusqanmanta qhepamanraj ruwasqanta (Juan 2:1-11).


text:
Sapsi rakiqunakunayuq sutisuyu
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
- AGK (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ombuds)
- Acagastya (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, ombuds -wan VRT permissions agent)
- Ajraddatz (k'itillapi kan, sapsi kutichiq -wan ombuds)
- Ameisenigel (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan ombuds)
- Emufarmers (k'itillapi kan, ombuds -wan VRT permissions agent)
- Faendalimas (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ombuds)
- Galahad (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, exento de bloqueo IP global -wan ombuds)
- JJMC89 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ombuds -wan VRT permissions agent)
- Moheen (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ombuds -wan VRT permissions agent)
- MrJaroslavik (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq, probador del sistema de autenticación de dos pasos -wan ombuds)
- ProtoplasmaKid (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ombuds)
- Superpes15 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, sapsi kutichiq -wan ombuds)


text:
Rainier III
Rainier III, Awki Munakumanta (Rainier Louis Henri Maxence Bertrand Grimaldi) sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin aymuray killapi 1923 watapi paqarisqa Munaku llaqtapi - 6 ñiqin ayriway killapi 2005 watapi wañusqa Munaku llaqtapi), huk Munaku mama llaqtayuq pulitiku wan musikuq.
1949 watamanta 2005 ñawpaq kuti Munakupa Awkinin karqan.
Taytan: Pierre Polignacmanta; Maman: Charlotte Munakumanta.
Warmikuna: Grace Kelly.
Churinkuna: 3 (Albert Awki, Caroline Ñusta wan Stéphanie Ñusta.
Yachaywasi: St Leonards-on-Sea (Inlatirra), Institut Le Rosey de Rolle (Suwisa).
Alma mater: École libre des sciences politiques (Sciences Po).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rainier III.


text:
Qillqa
Qillqa nisqaqa ima qillqasqapas, qillqana p'anqapi (liwrupi, willay p'anqapi, chaski qillqapi icha huk willa ñiqipi, antañiqiqpi, siq'isqa rikch'akuna icha sanampakuna, willakunata, yachayta waqaychanapaq.
Manaraq qillqa kaptin, runakuna willaykunata miraymanta miraymansi quykuq karqan, simiwan rimaspa willaykuspa.
Kay hinam qillqay nisqakuna:
- Rikch'akunawan (rikch'a qillqay)
- Sumiru runakuna
- Mawk'a Iqiptu runakuna
- Mawk'a Mayakuna
- Mishika runakuna
- China qillqay
- Sanampakunawan (sanampa qillqay): kunan pacha siq'i llumpakuna
- Pañamanta lluq'iman
- Phiniku siq'i llumpa (ñawpa pacha Chawpi hatun quchap patakunapi)
- Iwriyu siq'i llumpa
- Arabya siq'i llumpa
- Lluq'imanta pañaman
- Grigu siq'i llumpa
- Latin siq'i llumpa
- Kirilitsa siq'i llumpa
- Diwanaqri siq'i llumpa (Baratpi)
- Pañamanta lluq'iman


text:
Michoacán suyu
Michoacán suyu (kastilla simipi: Estado Libre y Soberano de Michoacán de Ocampo), nisqaqa Mishikupi huk suyum. Uma llaqtanqa Morelia llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1823 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitiku rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
113 munisipyukuna
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Morelia 597 511 runakuna.
- Uruapan del Progreso 264 439 runakuna.
- Zamora de Hidalgo 141 627 runakuna.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Michoacán suyu.
- Gobierno del Estado de Michoacán Uficial qillqa web.
- Infodigital parte 1
- Infodigital parte 2
- La Ruta de Don Vasco en Michoacán


text:
Griguryu VII
San Griguryu VII, Griguryu VII huk qanchis ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. VII, Italya simipi: Gregorio VII) Hildebrando Aldobrandeschi sutiyuq runaqa (* 1020 watapi paqarisqa Sovana llaqtapi - † 25 ñiqin aymuray killapi 1085 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
22 ñiqin ayriway killapi 1073 watapimanta 25 ñiqin aymuray killapi 1085 watapikama Tayta Papam.
Santu 1726 watamanta.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu VII.


text:
Antawaylla distritu
Antawaylla distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Andahuaylas) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Antawaylla llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yawar phista wank'a (kunturwan turu), Antawaylla llaqtapi
Distritupi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pachachaka mayu
- Paqucha
- Suntur (mawk'a llaqta)
- Waywaka (mawk'a llaqta)


text:
Societas Linguistica Europaea
Europapi shimiyachaymanta tantanakuyka (SLE) Europallapitak shimiyachaykunata rurankapakmi kan. Chay tantanakuypika, Europa mamallaktallamantatak shuktak mamallaktakunamanta kawsakkunapish yaykuy tukunkunami. Paykunapa hatun paktayka, Europapi shuktak mamallaktakunapipash shimimanta yachaykunata, taripaykunamanta rurashpa sinchiyachina.
Europapi shimiyachaymanta tantanakuypi yaykupay
Kay SLE tantanakuypi tantanakushkakunaka shimimanta yachay millka pankakunata, kawsay yachay millka pankakunatapish hapintukunkunallami. Shinallatak ishkay shimimanta willaypankayuktami chaskinkakuna, chaymantaka tukuykunami tupuytapish chaskinkakuna.Ashtawan willaykuna Linchiman yaykushpa killkariy
Europapi shimiyachay tantanakuypi kakkunaka
Kay SLE tantanakuypi kakkunaka wakichishka mirkata hapiy tukunmi. Riksirishpaka, kikinpa willay riksichikunataka mushukyachi tukunkimi, ima pachapi kikin tantanakuypi kashka tukuriktapish rikushpa mushukyachiy tukunkimi, shuk kullkipa ranti pankawan linchimanta kikinpa killkarishkata kachashpa.
Upcoming SLE Meeting
Time:
24 August to 27 August, 2022
Place:
University of Bucharest - “Iorgu Iordan – Al. Rosetti” Institute of Linguistics of the Romanian Academy, Bucharest, Romania
Organizer:
Prof. Dr. Alexandru Nicolae
Email:


text:
Yuguslawya
Yuguslawya nisqaqa (sirbu hurwat simipi, sirbya simipi, hurwat simipi, isluwinu simipi Jugoslavija) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam karqan, 1918 watamanta 1991 watakama, kunan Isluwinya, Hurwatsuyu, Sirbya, Busna-Hirsiquwina, Yanaurqu, Makidunya musuq mama llaqtakunapi. Urin Islaw runakunap mama llaqtanmi nikurqan.
- 1918 watamanta 1929 watakama Sirbyukunap Hurwatkunap Isluwinukunap Qhapaq Suyun nikurqan, chaymantapacha 1940 watakamataq Qhapaq Suyu Yuguslawya karqan, Aleksandar I Karadjordjevic qhapaqpa kamachirqan. Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi aliman, italyanu awqaqkunap atipasqan karqan.
- 1945 watamanta 1991 watakamataq Susyalista Tantasqa Republika Yuguslawya karqan, Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi aliman awqaqkunata atipaq kumunista ankallikunap kamasqan, suqtantin suyuyuq: Sirbya, Hurwatsuyu, Busna-Hirsiquwina, Yanaurqu, Isluwinya, Makidunya.
- Sirbyawan Yanaurqu 1992 watamanta 2003 watakama Tantasqa Republika Yuguslawya nikurqan, 2003 watamanta 2006 watakamataq Sirbyap Yanaurqup Tantasqan. 2006 watapi Yanaurqupas manawachariqyarqanmi.


text:
Rit'i Yuraqchamanta
Rit'i Yuraqchamanta (aliman simipi: Schneewittchen, ura sahun simipi Sneewittchen, inlish simipi: Snow White, kastilla simipi: Blanca Nieves) nisqaqa Rit'i Yuraqcha sutiyuq quya p'asñachamanta, millay hawa mamamanta, qanchisnintin ch'iti (wank'i, ch'ukchu, iqu) nisqamantapas willakuymi, Grimm wawqikunap (Jacob Grimm, Wilhelm Grimm) Alimanyapi pallasqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rit'i Yuraqchamanta.


text:
1Acab wañushanpitanaga Moab runacuna Israelcunapa contran jatariran.
2Ocoziasga Samariacho palasyunpa bentänanpa yagacuran fiyupa malubracojpaj. Chaymi Ecrón siudäpa diosnin Baal-zebubman cachacuran allchacänanpaj mana allchacänanpaj cashantapis musyachicoj.
3Tisbe runa Eliastana Tayta Diospa anjilnin niran: «Samaria raypa cachancunata tariparcur ninqui: ‹Gamcuna Ecronpa diosnin Baal-zebubman musyachicoj aywanayquipaj ¿Israelchöga manachu can Dios?›
4Tayta Dios nin: ‹Ocoziasga manami allchacangapänachu. Wañuconganami.› » Elías aywar anjil nishanno tariparcur willaran.
5Chaura cachancuna cutiptin ray Ocoziasga tapuran: «¿Imanöpataj rätullaga cutiraycamushcanqui?» nir.
6Chaura paycuna niran: «Aywarcaycashächo juc runawan tincurcuptë nimasha: ‹Cutiy cachashoj rayman. Chayarcur ninqui: Ecronpa diosnin Baal-zebubman musyachicoj cachananpäga ¿manachu Israelcho casha Dios? Chaypitami cananga mana allchacanganachu. Wañuconganami Ocoziasga.› »
7Chaura ray tapuran: «¿Imanötaj casha chay tincushayqui runa?» nir.
8Cachacunana niran: «Millwa röpan jacusha, gara wachcushami.» Chaura rayga niran: «¡Tisbe runa Eliaschari casha!»
9Chayno nir jinan öra Eliasman cacharan juc capitanta pichga chunca (50) suldäruntawan. Eliasga jamaraycaran quiquin puntacho. Mandaj capitan chayaycur niran: «¡Profëta urämuy! ¡Raymi gayaycächishunqui!»
10Chaura Elías niran: «Rasunpa profëta captëga canan öra syëlupita nina shamuchun. Gamtapis pichga chunca (50) suldäruyquicunatapis ruparichun.» Jinan öra syëlupita nina shamur llapanta rupariran.
11Rayga yapay cacharan juc capitanta pichga chunca (50) suldäruncunatawan. Chayaycur Eliasta niran: «¡Profëta urämuy! ¡Raymi gayaycächishunqui!»
12Chaura Elías niran: «Rasunpa profëta captëga canan öra syëlupita nina shamuchun. Gamtapis pichga chunca (50) suldäruyquicunatapis ruparichun.» Jinan öra syëlupita nina shamur llapanta rupariran.
13Yapaypis rayga cacharan juc capitanta pichga chunca (50) suldäruncunatawan. Chay capitanga chayaran Elías caycashancama. Ñaupanman gongurpacuycur ruwacur niran: «Tayta Diospa profëtan, nogatapis pichga chunca (50) suldäröcunatapis ama wañuycachimaychu ari.
14Rimëru shamojcunataga ishcan capitancunatapis llapan suldäruncunatapis syëlupita nina shamur ruparisha. Nogataga cuyapaycamay ari.»
15Chaura Tayta Diospa anjilnin jinan öra Eliasta niran: «Ama manchacuychu. Paywanga ayway.» Chaura Eliasga mandaj capitanwan aywaran ray Ocoziasman.
16Chayaycur niran: «Tayta Dios nin: ‹Gamga manami allchacanquinachu. Wañunquinami. Israelcho Dios caycaptin ¿imanirtaj Ecronpa diosnin Baal-zebubman musyachicoj cachashcanqui?› »
17Eliasta Tayta Dios rimachishannölla Ocoziasga wañuran. Ocoziaspa wamran mana captin ruquin ray caran wauguin Joramna. Chay wichanga Josafatpa wamran Joram ishcay watana Judäpa raynin caycaran.
18Ocoziaspa waquin willapancunaga Israelpa raynincunapa acta librunchömi isquirbiraycan.


text:
Rik'in Windows 10, Microsoft xuk'üt ri Edge rokik'amaya'l richin nujunamaj ri' kik'in Firefox chuqa' Chrome, ri nub'än chi k'o pe chi kipam k'ïy k'ayin taq kematz'ib'. Man ke ta ri' k'ayew xub'än chi kiwa ri okisanela' richin xkik'äm ruma ri' Microsoft xrelesaj rutzijol chi xuch'öb' chik richin nrelesaj chik pe Edge, achi'el jun okik'amaya'l k'o ruxe'el rik'in Chromium jun jaqäl rub'itz'ib' rokik'amaya'l Google. Pa nab'ey rik' 2020, Edge petenäq chi rij Chromium richin Microsoft xeruk'ëx ri taq ruwäch Edge. Estape' ri Edge k'o ruxe'el rik'in Chromium richin Google jumolaj taq b'anikil nujäl ri' rik'in ri Chrome okik'amaya'l rik'in ri rokik'amaya'l Google.
Wawe' niqajunamaj ri Firefox Browser rik'in Microsoft Edge petenäq chi rij Chromium pa ruwi' richinanem, rokisaxik chuqa' ruk'wanem, richin yatqato' richin nino' pan awi' achike' okik'amaya'l ütz nub'än chawäch ruma ri asamaj chuqa' arayib'al.
Jikomal chuqa' Ichinanem
Edge ximïl rik'in ri runuk'b'itz'ib' Windows 10 chuqa' nisamäj pa jun jech'un k'ojlib'äl, ri nuq'ajuj chi yerujech'uj ri taq cholkema' chuqa' man nuya' ta q'ij chi ke ri itzel taq cholkema' nikinachaj ri akematz'ib'. Ruk'wan SmartScreen samaj ri nunik'oj kib'anikil ajk'amaya'l taq ruxaq ye'atz'ët chuqa' yeruq'ät ri ajk'amaya'l ruxaq yeq'eleb'en. Richin nunük' ri ichinanem, Edge nuya' q'ij chawe nawokisaj pi'ometriko' taq tzij o jun PIN rik'in Edge Hello pa ruk'exel ri ewan taq tzij richin ri rujikib'anik pa k'amab'ey.
Pa Firefox, mal niqana' ruma niqachajij ri kijikomal chuqa' ri kichinanem ri okisanela'. Ri runa'ojil ichinanem ch'ajch'öj chuqa' man k'ayew ta nino' pan awi'. Ruma ri' niqasamajij richin chi man k'ayew ta chuqa' anin nisik'ïx. Rik'in ri Rutzil Chajinïk chuwäch Ojqanem, ri tzijïl wi pe, pa ruyonil yeruq'ät + 2000 ojqanela'. Ri ojqanela' e ja ri ko'öl taq ruch'akulal b'itz'ib' ri nikitojtob'ej nikimöl ri nikib'än pa jalajöj ajk'amaya'l taq ruxaq richin nikinük' jun nuk'ül chuqa' cholel wachib'äl chawij, chi ri' nuk'üt ri awichinanem, akuchi' nuk'üt jeb'ël taq eltzijol.
Ri Richinanem Chajinïk nuk'üt chawäch ri ojqanela' chuqa' taq cookie ri kitojtob'en kiya'on kan ri taq ruxaq chuqa' ja rupe' e ruq'aton ri Firefox.
Pa Firefox, ri Ichinan Okem pa K'amaya'l pa ruyonil nuyüj ri awetamab'al richin okem pa k'amaya'l achi'el ri ewan taq tzij, taq cookie chuqa' ri natab'äl, akuchi' majun retal nuya' kan toq nutz'apij molojri'ïl. Ja ri Edge nutz'ib'aj ri runatab'al okem pa k'amaya'l toq k'o pa ichinan rub'anikil (“InPrivate” rub'ina'am), ri man k'ayew ta nitz'uk ri runatab'al awokem pa k'amaya'l, estape' we ri awokem pa k'amaya'l xb'an pa jutaqil b'anikil o pa rub'anikil InPrivate.
Chi ka'i' okik'amaya'l e junam chi rij ri newäx rusik'ixik tzij. We ri ichinanem chuqa' ri ch'ajch'ojil yalan e k'atzinel pa k'amab'ey chawäch, yalan ütz nub'än chawäch ri Firefox.
Rokisaxik:
Firefox jun anin chuqa' jaqäl rub'itz'ib' okik'amaya'l, ri nuq'ejuj chi ri okisanel nitikïr nub'än runuk'ulem ri retamab'al rokem pa k'amaya'l rik'in jalajöj rub'anikil. Firefox chuqa' nuya' q'ij chi re man jutaqil ta okisanel k'ïy jalajöj rub'eyal richin nub'än runuk'ulem ri ruk'amab'ey okisanel toq nrokisaj jalajöj wachinel chuqa' runuk'ulem rukajtz'ik samajib'äl. Ruma chi ri qokik'amaya'l jantape' jaqäl rub'itz'ib' e k'ïy qojqanela' ütz kina'oj, ri kitz'ukun nïm ruwujb'al taq tz'aqat chuqa' taq ruk'amal okik'amaya'l.
Qitzij chi ri Edge xq'ax pa rucholxe'el Chromium ri yalan nïm rokisaxik ri prosesa'or nub'än, xtawoyob'ej chi eqal nisamäj achi'el toq k'ïy taq cholkema' yesamajïx. Po rik'in ri rucholxe'el Chromium ruk'amon pe jun nïm kiwujb'al taq k'amal achi'el chuqa' jun nïm jeb'ël runuk'ulem ruk'amal okisanel, ri man ruk'wan ta Edge toq k'a man q'axan ta pa Chromium.
Edge e k'o jujun jeb'ël taq rub'anikil ruk'amal okisanel, achi'el ri nab'ey rutzub'al ruwi', ri man k'ayew ta nikib'än richin yekanöx ri jaqon taq ruwi' toq k'ïy e'ajaqon. Jun chik jeb'ël rub'anikil kik'in ri ruwi', nuya' q'ij chawe ye'ajech'ej ri tzijon taq ruwi' man ye'awokisaj ta chuqa' man nawajo' ta chi ye'atz'apij.
Firefox nuk'üt jun k'amal rik'in ruq'axik ruwi', ri nub'än chi wachel ri retamab'al ruwi' chuqa' kotz'öl nuq'axaj pa ruk'exel nuch'utinisaj pa jun ruwachib'al ruxaq. Chuqa' toq najäq jun k'ak'a' ruwi', ri Pocketqasamaj yeruchilab'ej taq cholna'oj chuqa' nïm taq rupam chawe. Chuqa' rik'in ri Pocket, yatikïr nayäk xa rik'in jupitz', ri taq cholna'oj, taq silowäch chuqa' ch'aqa' chik taq rupam, richin k'a nasik'ij na.
Firefox chuqa' Edge nikiya' jeb'ël taq rub'anikil richin yasik'in. Rik'in Firefox, xa xe nachäp ri ko'öl wachib'äl k'o pa rukajtz'ik kanoxïk richin chi ri okik'amaya'l yeruyüj ri man e ütz ta taq ch'akulal richin nuk'üt chawäch ri cholna'oj pa jun ch'ajch'öj rub'anikil. Pa Edge xa xe k'o chi nachäp ri ruwachib'al ch'utikwuj richin natz'ët jun ch'ajch'öj ruk'amal okisanel chuqa' man k'ayew ta nisik'ïx.
Firefox ruk'wan chuqa' k'ïy b'anel taq samaj, achi'el Ützirisan Chajinïk chuwäch Ojqanem, jun chapoj ruwa', kitaqik nïm taq yakb'äl chuqa' ch'aqa' chik.
Pa rutikirib'al, Firefox k'o ch'aqa' chik rusamaj etz'aqatisan pa okik'amaya'l, ri man k'ayew ta niqasäx. Estape' chi ka'i' okik'amaya'l k'ïy kitz'aqat chuqa' kik'amal k'o, ri ruk'amonïk Edge rik'in ri Chromium richin Google ri nuya' rutzil chi rij ri k'iyiliem.
K'wayel:
Rik'in Internet Explorer, Microsoft xretamaj achike okik'amaya'l man wachel ta ruma ri' xub'än chi ri Edge tiwachin pa iOS, Android, Windows, macOS, chuqa' niwachin yan pa Linux.
Firefox k'o pa iOS, Android, Windows, macOS, chuqa' Linux k'ïy yan chik juna'. Achi'el oyob'en rik'in xab'achike k'ak'a' okik'amaya'l, Firefox nuya' q'ij chawe natikirisaj molojri'ïl rik'in jun sipan rub'i' taqoya'l chuqa' yexim taq tzij achi'el ri ewan taq tzij, runatab'al okem pa k'amaya'l, taq yaketal chuqa' jaqäl taq ruwi' chi kikojol ri akematz'ib', ch'utikematz'ib' chuqa' oyonib'äl. Chuqa' nuya' q'ij ri ximoj chi kikojol taq cholxe'el.
Edge chuqa' nuya' q'ij yatok pa rub'i' ataqoya'l richin Microsoft tz'ib'an b'i'aj chuqa' nitikirisäx molojri'ïl richin yexïm taq ajowab'äl, natab'äl, ewan taq tzij chuqa' chi kikojol akematz'ib' chuqa' taq okisab'äl richin iOS o Android.
Chi jun Tojtob'enïk
Achi'el k'ïy ruchuq'a' kematz'ib'il nrokisaj ri Edge samajin pa Chromium rub'anon ri rusamaj chuqa' kib'anikil ri okisanela'. Po k'ïy k'o chi nuya' rutzijol pa ruwi' ri ruchajixik richinanem okik'amaya'l. Rik'in ri qa tojtob'enïk, Firefox yalan jeb'ël chi kiwa ri okisanela' richin tikokisaj, man xa xe ta chi rij ri rusamaj k'o ri ruch'ajch'ojil xa chuqa' chi rij ri kitzij okisanela' nimol chuqa' achike rokisaxik nib'an. Ruma ri nab'ey qak'aymoloj ja ri Mozilla, jun moloj majun ch'akoj rojqan, ri nisamäj chi rij ri ichinanem chuqa' rosq'opixik ri k'amaya'l nub'än chi junwi' ri narayib'al chi rij ri taq kitzij okisanela'.
Pa ruk'isib'äl tzij, niqachilab'ej rokisaxik ri Firefox, ri utziläj okik'amaya'l chawäch ja ri ütz nusamajij arayib'al chi rij kik'amonik k'amal, kichinaxik rusamajib'al okem pa k'amaya'l, anin, ichinanem chuqa' jikomal.
Ri taq junamaxïk xeb'an wawe', xeb'an rik'in ri kinuk'ulem kik'amon pe chuqa' ri taq ruwäch xe'elesäx pe richin ri okik'amaya'l ke re':
Firefox (81) | Edge (85)
Re ruxaq nik'ëx pa taq ik' rik'in nik'aj richin yek'ut ri ruk'isib'äl taq ruwäch po rik'in jub'a' man jutaqil ta nuk'üt ri ruk'isib'äl taq ruwäch.


text:
Max Planck
Max Karl Ernest Ludwig Planck sutiyuq runaqa (23 ñiqin ayriway killapi 1858 watapi paqarisqa Kiel llaqtapi - 4 ñiqin kantaray killapi 1947 watapi wañusqa Göttigen llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi qarqan.
1918 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi Hampi Yachaytaqpi).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Max Planck.


text:
Manuel Isidoro Belzu
Manuel Isidoro Belzú Humerez sutiyuq runaqa (4 ñiqin ayriway killapi 1808 watapi paqarisqa Chuqiyapu llaqtapi - 23 ñiqin pawqar waray killapi 1865 watapi wañusqa Chuqiyapu llaqtapi) huk Qullasuyu mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiyanu umalliqmi karqan (1848 watamanta 1855 watakama).
Manuel Isidoro Belzu kantunqa Manuel Isidoro Belzumantam sutichasqa.
Taytan: Gaspar Belzu; Maman: Manuela Humérez.
Warmi: Juana Manuela Gorriti.
Ususikuna: Mercedes Belzú Gorriti wan Edelmira Belzú Gorriti.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Manuel Isidoro Belzu.
- www.worldlingo.com


text:
Jesusman Yupachicugcunaman Pipag Maypagsi Juan Naupacagta Cartacungan
Naupataga shumag tantianaypag uchuclata niyushay Juan imanir cay galayunan carta isquirbingantas.
Jesuspa cachran rurag Juanga cayara nä pasay auquinmi. Chaypin wichan achcam runacuna gotucapäcug Jesusman yupachicugcunawan. Chaura paycunatam chay yachrachigcunaga yachrachipäcug lutan casquita cay nir: “Diospa naupanchru noganchipa cuerpunchi lutan cayaptinga, imanaypam Diospa-mayinga noganchinuy runamanga muyuman cara” nirmi. Chaypitas cay nirtan yachrachipäcug: “Chaura cuerpu lutan cayaptinga, jina cawashun ima lutanta rurayarsi” nirtan.
Chaura Juanga chaynuy yachrachipäcugta mayarmi isquirbira cay cartata. Jinarcurmi aparachira Jesusman yupachicugcuna mana engañächicurcänanpag. Payga isquirbira cay nirmi: “Nogaga ricapurä quiquïmi Jesustaga, jinaman mayarämi rimagtas. Chaymi nogaga nircayag razoncagta Jesús yachrachinganpitaga” nirmi.
Chaura Juanga cay carta isquirbiyta galayura cay nirmi:
1
Jesusmi imaycamas cawachicugga
1 Cay cartata isquirbiyämü gamcunaman Jesucristopitam. Payga nä cayara manaragsi imas camacaptilanmi. Nätan nogacunaga mayapäcurämi rimanganta, jinaman ñawïcunawanmi ricapäcurä. Paytaga shumagmi rircapapäcurä, nätan maquïcunawansi yatasham capäcü. Paymi chay imaycamas cawachicugga. 2 Chay cawachicugga nämi reguechicusha, paytaga razonpam ricasha capäcü. Chaymi cananga willaparcayag imaycamasi cawachicug canganpita. Payga jana pachachru Tayta Dioswanmi cara. Jinarcurmi noganchichru reguechicusha. 3 Chauraga chay ricapäcungätam, jinaman mayapäcungätam willarcayag, gamcunas nogacunawan juc shongola cawapäcunaypag. Nätan razonpa juc shongolaga cawanchi Tayta Dioswan, jinaman Diospa-mayin Jesucristowan cawarmi. 4 Cayta isquirbiyämü alisca cushisha razonpa cawananchipagmi.
Diosga alila ruragmi
5 Cay willapatam Jesucristopita mayacurcarä. Chaytam gamcunata willaparcayag. Cay willapaga caymi cayan: Diosga ali ruragmi. Payga manam imaysi lutanta ruranchu. 6 Mayganchis “Dioswan alim cawayä” niyar, juchata chaynuyla rurayarga, casquicuyanchim, nätan manam razoncag willapa ningannuy ruranchichu. 7 Dioschu alilata ruran. Chaynuy noganchis alita rurayar cawashun. Chaynuypam cawashun juc shongola jucwan jucwansi, nätan Diospa-mayin Jesucristo yawarninta jichrar wanunganpam lapan juchanchipita Dios perdonämanchi. 8 Mayganchis noganchichru “Manam juchä canchu” nirga, lutantam ruracuyanchi. Chaynuy rimarga manam razoncag willapa ningannuychu canchi. 9 Antis juchanchicunata Diosta willapacushun, payga ningannuyla rurag carmi, nätan ali rurag carmi, juchanchicunata perdonämanchi. Chauraga nä mana juchaynagmi canchi lapan lutan ruranganchicunapita. 10 Nätan noganchi “Manam juchäcurächu” nishaga, Tayta Diostam ricayanchi casqui rimagpag. Chaynuy nirga manaran razoncag willapa ningannuy canchiragchu.


text:
Trentino Urin Tirul
Trentino Urin Tirul nisqa suyuqa (italya simipi: Trentino-Alto Adige, aliman simipi: Trentino-Südtirol nisqaqa Italyap lliwmanta aswan chincha suyunmi. Uma llaqtanqa Trento llaqtam. 1919 watakamas chay suyuqa Awstiriyaman, Tirul suyumansi kapurqan.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Trentino Uralan Tirul suyuqa iskay pruwinsyayuqmi:
- Trentino (Trento pruwinsya, uma llaqta: Trento)
- Uralan Tirul (Bolzano pruwinsya, uma llaqta: Bolzano)
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Trentino Urin Tirul.


text:
Phutuy
Phutuy nisqaqa yura murukunap musuq yura tukukuyninmi.
Muru allpapi, maypipas kaspa yakuta hurquspa t'uqyaspa kikinpa ukhunpi waqaychasqa kawsa imayaykunata - miquta, yura wirata - kuyuchispa yuracha tukukuspa wiñarinmi.
Llat'an muruyuq yurakunap murunkunaqa achka phutuy raphiyuqmi. Qatasqa muruyuq yurakunataq iskay phutuy raphiyuq icha ch'ulla phutuy raphiyuqmi. Huk kinrayninpi phutuy raphiyuq apaq chillkicham hanaqman, intip achkiyninman wiñarin, huk kinraypitaq saphicham allpap ukhunpi wiñarin. Allpapi saphi, hananpitaq q'umir raphipas tukurqaspaqa, musuq yura inti wayllaspa allpamanta kawsa imayaykunata hurquykuspa allinta wiñayta atinñam.
K'allampap muruchankunap wiñariynintaqa hinallataqmi phutuy ninchik.


text:
Inti Llika
Inti llika nisqaqa intim, lliw muyupayaqnin puriq quyllurkunawan, huk muyupayaqnin hawa pacha pachankachakunawanpas.
Inti llikapiqa pusaq puriq quyllurkunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):
- Qatuylla (Mercurio)
- Ch'aska (Venus)
- Tiksi muyu (Tierra, kay pacha)
- Awqakuq (Marte, Atich'aska)
- Pirwa (Júpiter)
- Hawcha (Saturno)
- Uranu (planeta Urano)
- Niptun (planeta Neptuno)
Inti llikapiqa kimsa tuna planitakunam (intimanta karu kayninkukamam sinruchasqa):
Astawanpas, puriq quyllurchakunam (planitachakuna, asteroides) aquchinchaykunapas (cometas) intita muyupayanku.


text:
Ruranakuy
Chaqllisinchipi Ruranakuy icha Riyaksiyun (reacción) nisqaqa qallariy imayaykunap ñawpaqta chaqrusqa kaspa chaymantataq musuq, lluqsiq imayaykuna tukukuyninmi.
Imayaykunap ruranakunanpaqqa ruranachiy michap kananmi. Ruranakurquspa musuq imayarquspa ruranakusqa michatam lluqsichin.
Iskaynintin ruranakuykunatam riqsinchik:
- Ruranachiy micha ruranakusqa michamanta aswan kaptinqa, micha muchuq ruranakuy ninchimi. Chay rurasqamantaqa muyuriq pacha aswan chirim tukukun.
- Ruranachiy micha ruranakusqa michamanta aswan pisi kaptintaq, micha quq ruranakuy ninchimi. Chay rurasqamantaqa muyuriq pacha aswan q'uñim tukukun.
Ruranakuypa kaynintaqa ruranakuy paqtachani nisqawanmi rikuchinchik, imayaykunap minuywankunata paqtachani hinapi qillqamuspa.