text:
50 Kaq Willakuy: Mana manchakuq iskay warmikunamanta
ISRAEL runakuna sasachakuykunapi tarikuspanku, Jehová Diosta qaparispa mañakurqaku. Hinaptinmi Diosqa paykunata yanapaq qarinchakuq jefekunata hatarichirqa. Bibliapiqa juezkuna nispam suticharqaku. Josueymi punta kaq juezqa karqa, wañukuptinñataqmi Otoniel, Aod hinaspa Samgar juezkuna karqaku. Ichaqa Israelpa mirayninta yanapaqninkunaqa iskay warmikunapas karqataqmi, paykunapa sutinqa karqa Debora chaynataq Jael.
Deboraqa Diosmanta willakuqmi. Paymanmi Jehová Diosqa hamuq punchawkunamanta willaq, payñataqmi runakunaman willakun Diospa nisqanta. Chaynallataqmi Deboraqa Israel runakunapa juezninpas karqa. Orqokuna lawpi palmera sachapa sikinpi payqa yacharqa chaymanmi Israelpa mirayninkuna sasachakuypi tarikuspanku riqku yanapachikuq.
Chay tiempopiqa Canaan runakunapa reyninqa Jabin sutiyoq runam karqa. Guerrapaq fierromanta carretankunam 900 karqa. Paypa tropankunaqa mancharikunapaq hinam karqa, chaymi Israel runakunamanta achkallañam sirvientenkunaña rikurirurqaku. Jabinpa tropankunapa kamachiqninmi Sisara karqa.
Chaymi Deboraqa juez Baracta qayarachimuspan nirqa: ‘Jehová Diosmi kaynata nisunki: “Tabor moqoman riy 10.000 runakunata huñuspayki. Ñoqam pusamusaq Sisarata chaynataq tropankunatapas, chaypim qampa makikiman churasaq”’ nispa.
Baracñatami Deborata nirqa: ‘Ñoqawan riptikiqa risaqmi’ nispa. Deboraqa rirqa, ichaqa Baractam nirqa: ‘Risqaykipiqa manam qamchu hatunchasqa kanki, Sisarataqa Jehová Diosmi warmipa makinman churaykunqa’ nispa. Hinaptinmi chaynam karqa.
Chaymi Baracñataq Tabor moqomanta uraykamurqa Sisarapa tropankunawan tupananpaq. Hinaptin qonqayllamanta Jehová Diosqa mayu lloqllawan Sisarapa tropankunata aparachirqa. Sisaraqa carretanmanta uraykuspa lluptirurqa.
Hinaptinmi Jaelpa karpanman Sisaraqa chayarurqa. Payñataqmi wasinman yaykuchispa lecheta tomananpaq qoykurqa. Chayta tomaykuspa puñunayaptinmi Sisaraqa puñururqa. Jaelñataq karpanpa estacanta hapiykuspa Sisara runapa umanpi takarurqa. ¡Chaymanta, Barac hamuruptinmi Jaelqa Sisarata wañusqataña qawaykachirqa! Deborapa willakusqanqa cumplikururqa.
Chaymantañam rey Jabinta wañuchirqaku, chaynapimá Israelpa mirayninkunaqa hawkayaypi kaqtawan kawsarqaku.
Jueces 2:14-22; 4:1-24; 5:1-31.
Tapukuykuna
- ¿Pikunataq juezkunaqa karqaku, hinaspa imataq wakin juezkunapa sutinqa karqa?
- ¿Ima sapaqchasqa kaqta rurananpaqmi Deboraqa hatarichisqa karqa, hinaspa imataq ruranan karqa?
- Caanan casta runakunapa reynin Jabin chaynataq tropankuna kamachiq Sisarapas Israel runakunapa contranpi hatariptin, ¿imatam Jehová Diosmanta Deboraqa willarqa Barac sutiyoq juezman, hinaspa pitaq hatunchasqa kananta willakurqa?
- ¿Imaynatam Jael sutiyoq warmiqa mana manchakuq kasqanta qawachirqa?
- ¿Imataq rey Jabinpa wañusqan qepataqa pasarqa?
Sapaq tapukuykuna
- Jueces 2:14-22 nisqanta leey.
¿Imanasqataq Jehová Diosqa Israel runakunapaqqa piñakururqa, hinaptin imatam chaymantaqa yachachwan? (Jue. 2:20; Pro. 3:1, 2; Eze. 18:21-23.)
- Jueces 4:1-24 nisqanta leey.
Congregacionpi paninchikkunaqa, ¿imatam yachanmanku Debora hinaspa Jaelpa imayna iñisqankumanta chaynataq mana manchakuq kasqankumantapas? (Jue. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Pro. 31:30; 1 Cor. 16:13.)
- Jueces 5:1-31 nisqanta leey.
Diosta alabanankupaq takita Barac hinaspa Debora takisqakuman hina, ¿imatam mañakuchwan hichpamuq Armagedon punchawpaq? (Jue. 5:3, 31; 1 Cro. 16:8-10; Apo. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21.)


c: text/html

text:
7
Ri Jesús y ri e rach'alal
1K'ari' ri Jesús xuchop benan pa taq tinamit ri ek'o pa Galilea. Man k'a rajowan ta chik beneq tzijoy ruch'abel ri Dios k'a pa Judea, roma ri achi'a' ri kan k'o-wi kiq'ij nikikanola' k'a achike rubanik nikiben chire richin nikikamisaj. 2Ri q'ij k'a ri', xa kan naqaj chik k'a k'o-wi ri nimaq'ij toq yeban taq jay banon rik'in ruq'a' taq che'. 3Ri e rach'alal ri Jesús xkibij chire: Taya' k'a kan juba' re Galilea y kabiyin pa Judea, richin keri' ri winaqi' ri kan yetzeqeliben awichin ri ek'o chila', tikitz'eta' k'a ri meyel taq banobel ri ye'aben. 4Roma achike k'a ri nrajo' nuq'alajirisaj-ri' chikiwech ri winaqi', man ruk'amon ta k'a chi nrewaj-ri'. Kan nik'atzin chi nuk'ut-ri' chi kan k'o-wi ri nitikir nuben, xecha'. 5Rije' keri' xkibij stape' man nikinimaj ta ri Jesús.
6Roma ri' ri Jesús xubij k'a chike ri e rach'alal: Rix xabachike k'a q'ij utz yixapon chupan ri nimaq'ij. Jak'a yin man keri' ta. Yin man jani utz richin yinapon. 7Rix xa kan man k'a yixetzelex ta koma ri winaqi' ri k'a kikuquban na kik'u'x rik'in re ruwach'ulew. Jak'a yin kan yinketzelaj-wi, roma yin kan ninq'alajirisaj ri itzel taq kibanobal ri yekibanala'. 8Kixbiyin k'a el iyon rix. Yin xa k'a man jani yibe-el chupan re nimaq'ij re', roma man jani tapon ri ramaj richin ninq'alajirisaj-wi', xcha'.
9Toq ri Jesús rubin chik k'a ronojel re' chike ri rach'alal, rija' kan xk'oje' na wi kan ri chiri' pa Galilea.
Ri nimaq'ij richin ri jay ri banon rik'in ruq'a' taq che'
10Jak'a toq e beneq chik ri e rach'alal chupan ri jun nimaq'ij ri', rija' xel-el pan ewel y xbe pa Jerusalem. 11Ri pa nimaq'ij ri', ri achi'a' ri kan k'o-wi kiq'ij, yexule-yejote' chukanoxik y nikik'utula' k'a: ¿Man itz'eton ta ri jun achin ri'?, yecha'.
12Y chikikojol ri winaqi' chupan ri nimaq'ij ri', k'iy k'a ri nibitej chirij ri Jesús. Ek'o la' nikibij chi ri nuq'alajirisaj ri Jesús utz. Ek'o la' xa nikibila' chi ri Jesús xa yeruq'ol ri winaqi'. 13Jak'a man jun chike ri yebin keri' nuq'alajirisaj ta ri', roma nikixibij-ki' chikiwech ri achi'a' ri kan k'o-wi kiq'ij.
14Jak'a toq nik'ajarineq ri nimaq'ij ri', jari' toq ri Jesús xapon ri pa rachoch ri Dios ri k'o chiri' pa Jerusalem. Y rija' kan nutzijoj k'a ri ruch'abel ri Dios chikiwech ri winaqi'. 15Ri achi'a' ri kan k'o-wi kiq'ij xkimey y nikibij k'a chirij ri Jesús: ¿Achike k'a roma chi re achin re' kan janila etamabel rik'in chirij ri ruch'abel ri Dios y xa man jun bey xok ta pa jun tijonik?, yecha'.
16Jak'a ri Jesús xubij: Re tijonik re ninya' ja ri taqayon-pe wichin ri chilabeyon-pe chuwe. Re' kan man wichin ta yin. 17Ri wineq ri kan k'o rayibel rik'in richin nuben ri nrajo' ri Dios, ri wineq ri' kan xtretamaj k'a wi ri tijonik ri ninya' yin, kan rik'in ri Dios peteneq-wi o xa nuyon nutz'ukun-el. 18Wi yin ninwajo' ta chi ri winaqi' nikiya' nuq'ij, nuyon ta yin ninq'alajirisaj-wi'. Jak'a yin ninwajo' chi rix niya' ta ruq'ij-ruk'ojlen ri Dios ri taqayon-pe wichin. Y roma ri' niq'alajin chi yin kan ja ri qitzij ninben y man jun bey ninben ri man utz ta.
19Ri Moisés xuya' kan ri pixa' pan iq'a' rix, jak'a rix xa man niben ta ri nubij. ¿Achike k'a roma rix niwajo' yinikamisaj?, xcha'.
20K'ari' ri winaqi' xkibij: Xa ek'o itzel taq espíritu awik'in richin at kich'ujerisan. ¿Achike k'a ri najowan nikamisan awichin?, xecha'.
21Jak'a ri Jesús xubij: Rix kan janila ximey-qa roma xitz'et chi yin pa jun q'ij richin uxlanen xinben jun meyel banobel. 22Y ri Moisés, toq xuya' ri pixa', xubij k'a chi tiya'ox ketal ri taq alaboni'. Jak'a xa man ja ta rija' ri xtikeriban-pe, xa ja ri qati't-qamama'. Roma ri pixa' ri', rix toq napon ri waqxaqi' q'ij talex jun ak'ual ti ala', stape' pa jun q'ij richin uxlanen, kan niya' k'a ri etal ri' chire. 23Rix nibij chi man niwajo' ta nixolq'otij ri nubij chupan ri pixa' ri ruya'on kan ri Moisés, y stape' pa jun q'ij richin uxlanen, rix kan niya' k'a ri etal ri'. ¿Achike roma toq xpe iwoyowal chuwe yin roma xink'achojirisaj jun achin chupan jun q'ij richin uxlanen? 24Man k'a tibij chi man utz ta ri nubanobal, xaxe roma keri' niq'alajin chiwech rix. Jak'a tiq'ata-tzij pa nuwi' rik'in jun qitzij ruchojmilal, xcha'.
Ri Jesús xubij akuchi peteneq-wi
25Ek'o k'a chike ri winaqi' aj-Jerusalem ri nikibila': ¿Man ja ta k'a ri Jesús ri nikanox richin nikamisex? 26Titzu' la', rija' nich'on chiqawech, y man jun nibin ta chire chi man tuben chik kela'. Rik'in juba' ri achi'a' ri kan k'o-wi kiq'ij xkich'ob yan chi kan ja wi rija' ri Cristo. 27Jak'a kan niq'alajin chi xa man ja ta rija' ri Cristo, roma xa kan qetaman k'a akuchi tipe-wi. Y toq xtoqaqa ri qitzij Cristo, xa man k'a xtiq'alajin ta akuchi xtipe-wi, yecha' ri winaqi' aj-Jerusalem.
28Roma ri' ri Jesús rik'in k'a ruchuq'a' xch'on y xubij: ¿Kan qitzij kami chi iwetaman nuwech y iwetaman chuqa' akuchi kipe-wi? Man nuyon ta yin xinben chi xipe chuwech re ruwach'ulew. Jak'a ri taqayon-pe wichin man iwetaman ta ruwech, y rija' kan qitzij. 29Yin kan wetaman k'a ruwech, roma kan rik'in rija' in peteneq-wi y kan ja chuqa' rija' ri taqayon-pe wichin, xcha'.
30Kan ek'o k'a ri xe'ajowan chi xkichop ta, jak'a man xetikir ta roma man jani napon ri hora. 31Jak'a kan janila e k'iy ri xkikuquba' kik'u'x rik'in ri Jesús chupan ri q'ij ri'. Ri winaqi' ri' nikibij chi toq ri Cristo xtipe, man xtuben ta más meyel taq banobel ri achi'el nuben ri Jesús.
Ri fariseo xkajo' xkichop ri Jesús
32Jak'a ri fariseo ri ek'o-apo chiri' xkak'axaj chi keri' ri yekibila' ri winaqi' chirij ri Jesús. Roma ri' rije' y ri aj-raqen kichin ri sacerdote xekiteq k'a el achi'a' e chajinela' chuchapik. 33Jari' k'a toq ri Jesús xubij: K'a k'o na juba' q'ij ri yik'oje-el iwik'in. K'ari' xkitzolin rik'in ri achike taqayon-pe wichin. 34Rix xkinikanoj, jak'a man xkiniwil ta chik, roma ri akuchi xkibek'oje-wi yin, man xkixtikir ta xkixapon chinukanoxik, xcha' ri Jesús.
35Y ri achi'a' ri kan k'o-wi kiq'ij nikibila' chikiwech: ¿Akuchi kami k'a xtibe-wi re Jesús re'? Roma nubij chi man xtibeqila' ta chik pe. ¿Nibe kami k'a pa ch'aqa' chik ruwach'ulew richin niberutzijoj ri ruch'abel chike ri qawinaq judío y chike ri man e judío ta? 36¿Achike nel chi tzij toq xubij chi roj xtibeqakanoj y man xtiqil ta, y ri akuchi xtibe-wi rija', roj man xqojtikir ta xqojapon?, yecha'.
Ri ya' richin k'aslen
37Chupan ri ruk'isibel q'ij richin ri nimaq'ij ri k'o janila rejqalen, ri Jesús pa'el y rik'in k'a ruchuq'a' xubij: Wi k'o k'a jun ri nichaqi'n ri ránima, tipe k'a wik'in yin, richin nich'uch'u-el ránima rik'in ri ya' ri xtinya-el chire yin. 38Ri ruch'abel ri Dios nubij chi ri xtipe wik'in yin richin yirunimaj, kan xtik'oje' k'a ri ya' richin k'aslen pa ránima, y ri ya' ri' kan achi'el k'a ri nuben ri ya' pa ralaxibel, keri' xtuben pa ruk'aslen, xcha'.
39Ri ya' ri xunataj ri Jesús, ja ri Loq'olej Espíritu, roma kan jari' k'a ri xtikik'ul ri winaqi' ri xtikikuquba' kik'u'x rik'in ri Jesús. Y ri q'ij ri' k'a man jani tiqaqa-pe ri Loq'olej Espíritu, roma k'a man jani niq'alajin chi ri Jesús kan k'o-wi ruq'ij-ruk'ojlen.
Ri winaqi' man junan ta kich'obonik pa ruwi' ri Jesús
40Ek'o k'a chike ri winaqi', toq xkak'axaj-qa ri ch'abel ri xerubij ri Jesús, xkibij: Kan qitzij wi chi ja rija' ri niq'alajirisan ri ruch'abel ri Dios, ri k'o chi xtipe, xecha'.
41Ek'o chuqa' ri nikibij: Ja ri Jesús jari' ri Cristo, yecha'.
Jak'a ek'o chik k'a ch'aqa' ri nikibij: Ri Cristo man pa Galilea ta xtipe-wi. 42Roma ri ruch'abel ri Dios ri tz'ibatel kan nubij chi ri Cristo rijatzul kan ri rey David. Ri chiri' pa Belén, ri tinamit ri xalex-wi ri David, chiri' k'o chi nipe-wi, yecha'.
43Roma ri' man junan ta k'a ri kich'obonik chirij ri Jesús, roma xa jun wi nubij jun y jun wi chik nubij jun. 44Ek'o k'a ch'aqa' chik chike ri winaqi', kan xkajo' k'a chi xkichop ta el ri Jesús, jak'a xa man xetikir ta.
Ri e sacerdote y ri fariseo man xkinimaj ta ri Jesús
45Ri achi'a' chajinela' xetzolin kiyon kik'in ri e sacerdote y ri fariseo. Roma ri' xbix k'a chike: ¿Achike k'a roma toq man xichop ta pe ri Jesús?, xecha'.
46Jak'a ri chajinela' xkibij: Roj man xqachop ta pe, roma ri ch'abel ri yerubij man jun chik achin ri biyon ta, xecha' rije'.
47K'ari' ri fariseo xkibij chike ri chajinela': ¿Rix chuqa' xixq'olotej-pe? 48¿K'o kami chike ri achi'a' ri pa komon yeq'aton-tzij y chiqe roj ri fariseo ri qaniman ta ri nubij ri Jesús? 49Jak'a ri winaqi' ri man jun ketaman chire ri pixa' ri ruya'on kan ri Moisés. Ja ta niqaqa etzelanik pa kiwi', xecha'.
50Jak'a ri jun chike rije' ri rubini'an Nicodemo, ri xapon rik'in ri Jesús chi'aq'a', xubij chike: 51¿Utz ta kami chuwech ri pixa' chi nibix chi jun achin k'o rumak, y xa man etaman ta, ni man ak'axan ta chuqa' wi qitzij chi k'o mak rubanon o xa man jun?, xcha'
52Rije' xkibij k'a chire ri Nicodemo: ¿Rat chuqa' xa at aj-Galilea? Tanik'oj na pe jebel ri ruch'abel ri Dios ri tz'ibatel kan. Chiri' man jun bey nunataj chi ri pa Galilea nik'ulun ta pe jun q'alajirisey ruch'abel ri Dios, xecha'.
Jun ixoq aj-mak
53[K'ari' ri achi'a' ri' ri kimolon-ki', xkitaluj-el-ki' y xebe chi taq kachoch.]*f9*

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wallpari
Wallpari nisqaqa ima yuyaychakuspa kamarispa musuqta tarisqapas, allwiya kaqpas, ima kaqpas.
Kaymi huk wallparikuna:
- Nina (ancha ñawpa pacha wallparisqa)
- Uywariy (ñawpa pacha wallparisqa)
- Sapatu (ñawpa pacha wallparisqa)
- Churana, P'acha (ñawpa pacha wallparisqa)
- Ayñikuna (ñawpa pacha wallparisqa)
- T'iksu pampa (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wanqhana (ñawpa pacha wallparisqa)
- Q'imina (ñawpa pacha wallparisqa)
- Q'illay llamk'ay (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wayra tanqana (ñawpa pacha wallparisqa)
- Wariqulli (ñawpa pacha wallparisqa)
- Qillqa (ñawpa pacha wallparisqa)
- Qalla (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Pillinku (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Aysana phiruruntin (ñawpa pacha wallparisqa, manataqsi Awya Yalapichu)
- Ninachaq
- Aysay wichq'ana
- Liwru ch'ipachina (Johannes Gutenberg-pa wallparisqan)
- Illap'u pusapuna (1753 Benjamin Franklin-pa wallparisqan)
- Wapsi kuyuchina (1769 James Watt-pa wallparisqan)
- Antakuyu: Wapsi antakuyu (1814 George Stephenson-pa wallparisqan)
- Pinchikilla pila (1800 Alessandro Volta-p wallparisqan)
- Pinchikilla kuyuchina, Pinchikilla ruraq
- Pinchikilla sansa k'anchana (Thomas Alva Edison-pa wallparisqan)
- Rawray kuyuchina: Diesel kuyuchina, Otto kuyuchina
- Iskaymuyu
- Mutur phirunku
- Antawa
- Antanka
- Karu rimay
- Ankichiy
- Ñawikaruy
- Antañiqiq


text:
1 KAQ YACHACHIKUY
Kusisqa kawsanaykipaq Diospa yanapakuyninta maskay
‘Qallariymantam qaritawan warmita unancharqa’ (Mateo 19:4).
Jehova * Diosmi casarachirqa Adantawan Evata. Bibliam nin chayllaraq warmita unanchaspan ‘qariman pusasqanta’. Chaymi Adanqa kusikuymanta kaynata nirqa: “Payqa tulluymanta hinaspa aychaymanta kaqmi”, nispa (Genesis 2:22, 23). Jehova Diosqa hinallam kunankamapas munachkan casarasqakuna kusisqa kawsanankuta.
Chayllaraq casarakuqkunaqa piensankupaschá kusisqallaña kawsakunankumanta. Ichaqa maynataña kuyanakuspankupas sasachakuyniyoqmi kanqaku (1 Corintios 7:28). Kay qellqapi Bibliapa nisqankunata kasukuspaykiqa kusisqam kawsakunki casado vidaykipi hinaspa familiaykipipas (Salmo 19:8-11).
1 JEHOVA DIOSPA KAMACHISUSQAYKITA KASUKUY
BIBLIAM NIN: Qosaqa familiapa umanmi (Efesios 5:23).
Jehova Diosqa munanmi qosakuna warminkuta kuyakuywan uywanankuta (1 Pedro 3:7). Diosqa warmitam unancharqa qosanta yanapananpaq hinaspapas munanmi kuyananta chaynataq respetananta (Genesis 2:18). Señoraykita anchata kuyaspaykiqa manam kikikipa munasqallaykitachu ruwanki, aswanqa pay kusichiytam munanki (Efesios 5:25-29).
Jehova Diosqa munanmi señorakuna qosankuta anchata respetanankuta hinaspa yanapanankutapas (1 Corintios 11:3; Efesios 5:33). Qosayki imatapas tanteaptinqa sonqomanta yanapay (Colosenses 3:18). Chayta ruwaspaykiqa qosaykitawan Jehova Diostam kusichinki (1 Pedro 3:1-6).
¿IMATAM RUWAWAQ?
Señoraykita otaq qosaykita tapuy allin qosa otaq señora kanaykipaq imakunapi hinalla kallpanchakunaykimanta. Uyariytaq ima nisusqaykitapas hinaspa kallpanchakuy nisqanman hina ruwanaykipaq
Manam chayllaqa entiendenakuwaqchikchu, chaymi pacienciakunayki
2 KUYASQAYKITA QAWACHIY
BIBLIAM NIN: Señoraykipa otaq qosaykipa allinninta maskay (Filipenses 2:3, 4). Jehova Diosqa munanmi serviqninkuna kuyakuq kanankuta, chaynam señoraykiwan otaq qosaykiwanpas kanayki (2 Timoteo 2:24). Imatapas ninaykipaqqa allintam tanteanayki, Bibliam nin: “Nanay simikunam rimanku espadawan tuksichkaq hina. Yuyayniyoq runakunapa rimasqanmi ichaqa hampi hina”, nispa (Proverbios 12:18). Jehova Diospa chuya espiritunmi yanapasunki kuyakuywan rimanaykipaq
¿IMATAM RUWAWAQ?
Diospa yanapakuyninta mañakuy señoraykiwan otaq qosaykiwan imatapas manaraq tanteachkaspayki hinaspa hawkalla kanaykipaqpas
Allinta piensay ima ninaykimanta hinaspa imayna ninaykimantapas
3 HUKLLAÑAM KANKICHIK
BIBLIAM NIN: Huk qariwan warmi casarakuspankuqa ‘huk runa hinallañam kanku’ (Mateo 19:5). Ichaqa wakinpim tanteasqaykichik mana chaynallachu kanqa. Chaymi allin kanman tanteasqaykichik tupananpaq kallpanchakuynikichik (Filipenses 2:2). Huk sonqolla kaynikichikqa ancha allinpunim imatapas tanteanaykichikpaq. ¿Imaynatam chayta ruwawaqchik? Bibliam nin: “Allin consejowanmi ima ruway munasqapas allinqa qespin”, nispa (Proverbios 20:18, Chuya Qellqa, revisión 2012). Imatapas tanteaspaykichikqa Bibliapa nisqanta kasukuychik (Proverbios 8:32, 33).
¿IMATAM RUWAWAQ?
Ama imapas ruwaykunallamantachu rimaychik, aswanqa imayna tarikusqaykichikmanta
Imatapas manaraq tanteachkaspayki, señoraykita otaq qosaykita tapuy
^ par. 4 Bibliam nin Diospa sutinqa Jehova kasqanta.


text:
¿Ima ninkin Bibliamanta?
¿Ima ninkin?
¿Runakunaq yuyaychasqan librochu?
¿Cuentokunamanta willaq librochu?
Icha, ¿Diospa Siminchu?
BIBLIA NIN:
“Diospa Simin Qelqakunaqa llapallanmi Diospa yuyaychasqan”, nispa (2 Timoteo 3:16, Diospa Simin Qelqa).
¿IMAYNAPIN YANAPAWANCHIS CHAY TEXTOQ NISQAN?
Kawsayninchispi importante tapukuykunaq kutichiynintan tarisun (Proverbios 2:1-5)
Imayna kawsanapaqmi yanapawasun (Salmo 119:105)
Hamuq tiempomanta suyakuyniyoqmi kasun (Romanos 15:4)
¿CREENANCHISPUNICHU BIBLIAQ NISQANPI?
Arí, ¿imarayku?
Allinta tupasqanrayku. Bibliaqa 1.600 watakunapi hinan qelqakurqan, chaytaqa 40 runakuna hinan qelqarqanku. Ichaqa yaqa llapankun mana reqsinakurqankuchu, chaywanpas huk yuyayllatan qelqarqanku.
Cheqaqllata willasqanrayku. Librokunata qelqaqkunaqa pakankun llaqtankuq atipachikusqankuta. Bibliata qelqaqkunan ichaqa sut’illanta willarqanku kikinkuq pantasqankuta llaqtankuq mana allin ruwasqankutapas (2 Crónicas 36:15, 16; Salmo 51:1-4).
Profeciankuna hunt’akusqanrayku. Bibliaqa 200 wata ñawpaqtaraqmi willarqan Babilonia nación thunisqa kananmanta (Isaías 13:17-22). Ichaqa manan imayna thunikunallanmantachu willarqan aswanpas willallarqantaqmi pichus chay llaqtata atipanantapas (Isaías 45:1-3).
Bibliapi huk willakuykunapas llapallanmi k’apakta hunt’akurqan. Diospa Qelqan kasqanraykun Bibliaq willasqankunaqa hunt’akun (2 Pedro 1:21).
TAPUKUY
¿Imaynatan Biblia kawsayniypi yanapawanman?
Chay tapuypa kutichiynintan tarinki: ISAÍAS 48:17, 18; 2 TIMOTEO 3:16, 17 textokunapi.


text:
116 willakï: ¿Imanöraq wiñeypaq kawashwan?
¿IMATARAQ leyikäyan kë warmi wambrawan amïgonkuna? Awmi, qam leikanqëki librollam… Bibliapita willakïkuna willakoq librömi. Y… “¿Imanöraq wiñeypaq kawashwan?,” neq willakïllatam leikäyampis.
¿Yachakïkäyanqanta musyankiku? Wiñeypaq kawëta tarinapaqqa, puntatash yachakushwan Jehová Diospita y Tsurin Jesucristopita. Y, ‘tsëshi wiñeypaq kawëmanqa apamäshun,’ ninmi Bibliaqa.
¿Imanöraq Jehová Diospita y Tsurin Jesuspita yachakushwan? Tsëtaqa yachakunki kuchumpita qallëkur, Bibliapita willakïkuna willakoq librömi nishqanta ushaq leirmi. Jehová Dios y tsurin Jesucristo rurayanqanta y rurayämunantapis nimantsikmi kë libroqa. Hinamampis huktawanran leinëki manam tsëllatatsu.
¿Kë patsachö churarëkaq librota rikankiku? Bibliam këqa. Kë willakïkunapa ura kuchunchö Bibliapita kaqtaqa pillatapis leitsikï. Wiñeypaq kawëta tarinapaqqa y Jehová munanqannö alli kawanapaqqa Bibliallam yachatsimantsik. Tsëmi Bibliataqa imë hörapis estudiashwan.
Pero manash Jehová Diospita y Jesucristopita yachakunanllatsu. Pëkunapita y yachatsikïninkunapita alleq yacharpis manash wiñeypaq kawëtaqa tarishwanraqtsu. ¿Imatayanraq más rurashwan, musyankiku?
Llapan yachakonqantsiktash kawënintsikchö rurashwan. ¿Judas Iscariöteta yarpankiku? Jesús 12 apostolninkuna akranqanchöshi këkänaq kë nunaqa. Pëqa, Jehová Diospita y Jesuspitaqa sellämash yachëkunaq. Pero ¿imaraq pasëkorqa? Tsëpitanash mallaqashqa tikrakurinaq, tsënash 30 piezas de plätallapaq Jesusta rantikïkunaq. Tsëshi Jüdasqa wiñeypaq kawëta chaskenqatsu.
¿Imallataqa yarpankiku 69 Willakïchö Guehazí nunapita yachakonqantsikta? Pëqa mana pëpa këkaptinmi munakurkorqan qellëtapis y ratashtapis. Y tarinampaqqa ulikïmampis charqam, tsëmi Jehová castiguëkorqan. Tsënöllam hina mana leyninkunata wiyakushqaqa noqantsiktapis castiguëkamäshun.
Pero Jehová Diosta fiel sirveq alli nunakunapis atskam kayashqa. ¿Pëkunanö këtatsuraq munantsik? Awmi, huk alli ejemplom karqan tsë uchukllan Samuel shutiyoq wambrapis. Pëqa, chusku o pitsqa watayoqllaraq këkarshi Jehová Diospa tabernäculonchö servir qallëkunaq, 55 Willakïchö yachakonqantsiknö. Tsëshi Teyta Diosta servinëkipaqqa nushpillaraq këkarpis, mana alläpa nushpitsu kanki.
Jesucristotam llapantsikpis qatita munashwan. Wambrallaraq këkarpis, ciëlochö papänimpitapis parlëkänaq templochö 87 Willakïchö yachakonqantsiknö. Pënömi kashwan. Jehová Diospita y Tsurin Jesucritopitam llapan nuna mayintsikkunatapis willapëkashwan. Këta rurarqa, Teyta Dios kë Patsachö selläma shumaq huertata ruramuptinshi tsëchö wiñeypaq kawashun.
Juan 17:3; Salmo 145:1-21.
Tapukïkuna
- ¿Imataraq wiñeypaq kawëta munarqa yachakushwan?
- ¿Imanöparaq Jehová Diospita y Jesucristopita yachakushwan, tsë dibüjochö warmi wambra yanasankunawan rurëkäyanqannö?
- ¿Tsë dibüjochö ima huk libroraq hina rikakïkan, y imanir-raq leishwan imëpis?
- Jehová Diospitawan Jesucristopita yachakurïkurpis, ¿imataraq wiñeypaq kawëta munarqa rurashwan?
- ¿Imataraq 69 willakïpita yachakuntsik?
- ¿Imataraq 55 willakïchö Samuel wambrapa ejemplon yachatsimantsik?
- ¿Imanöraq Jesucristopa ejemplonta qatishwan, y tsënö rurarqa shamoq tiempochö, ima bendicionkunataraq chaskishun?
Wakin tapukïkuna
- Leinki Juan 17:3.
¿Biblia nenqannöpis, imanir-raq mana de memoria yachakïllatsu Jehová Diospita y Jesucristopita yachakïqa? (Mat. 7:21; Sant. 2:18-20; 1 Juan 2:17.)
- Leinki Salmo 145:1-21.
¿Imarëkuryanraq Jehová Diosta alabashwan? (Sal. 145:8-11; Rev. 4:11.)
¿Imanöraq “llapanwan alli” Jehová Dios, y imanöraq pëman kë musyëqa más wititsimashwan? (Sal. 145:9; Mat. 5:43-45.)
Rasumpëpa Jehová kuyënintsikqa, ¿ima rurëtaraq tïratsimashun? (Sal. 119:171, 172, 175; 145:11, 12, 21.)


text:
Hilderaldo Bellini
Hilderaldo Luiz Bellini sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin inti raymi killapi 1930 watapi paqarisqa Itapira llaqtapi - 20 ñiqin pawqar waray killapi 2014 watapi wañusqa São Paulo llaqtapi ) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hilderaldo Bellini.


text:
Iliada
Iliada icha Iliás nisqaqa (grigu simipi Ἰλιάς, Iλιάδa) ñawpa grigukunap epos nisqa harawi willaykuyninsi karqan, Omirospa qillqasqansi, Truyanu maqanakuy nisqamanta willaq.
Iliadaqa runa qhapaq nisqa Agamemnon sutiyuq qhapaqpa Akhiliyas sutiyuq hatun awqaqwan rimanakuynin, hayu kayninmantam willan. Chay Akhiliyas ancha phiñakuspas huk mit'a mana maqanakuyta munaptinsi, achka grigu awqaqkuna wañun, paypurataq Akhiliyaspa qhuchumasi, Patroklos sutiyuq. Runakunap kinrayninpiqa grigu dyuskunam maqanakun. Athini grigukunap larunpi maqaykuptin, Aristaq Truyanukunap masinmi karqan. Patroklospa wañuyninmanta astawanraq phiñakuspa, Akhiliyas Ektor sutiyuq truyanuwan maqanakuspa wañuchin. Iliada tukukun Akhiliyaspa pisiyaq phiñakuyninwanmi, manaña Akhiliyaspa wañuyninmanta, manaña Truyap puchukayninmanta willaspa.
Iliadaqa lliw Iwrupapi qillqakunamantaqa aswan ñawpa pachamantas karqan, 730 kñ watamantas. Odisiyataq Iliadamanta iskay chunkachá aswan qhipaq.


text:
Historia 23: Faraonka Ishkay Muskuykunatami Charirka
ISHKAY watakuna yallikpipash, vinota yallichik runaka Josetaka mana yuyarirkachu. Shinapash, shuk punchaka imatak tukurka. Imashinami kay dibujopi rikunki, shuk tutaka Faraonka ishkay muskuykunatami charirka. Chaymantami Faraonka tapurikurka, ‘kay muskuykunaka imashi kan’ nishpa. Shina nishpami, Faraonka kayantinllatak tukuy brujokunata kayachun kacharka. Shinapash, chay muskuykuna ima kashkataka, pipash mana yacharkachu.
Pipash mana yachakpimi, vinota yallichik runaka Joseta yuyarishpa Faraontaka nirka: ‘Ñuka carcelpi kakpika, José nishka runami tiyarka. Joseka, muskuykuna ima kashkataka willanllami karka’ nirka. Vinota yallichik runa shina nikpimi, Faraonka nirka: ‘Shinaka utka Josetaka carcelmanta llukchimuychik’ nishpa.
José chayamukpika Faraonka nirkami: ‘Ñukaka 7 raku raku, alli warmi wakrakunatami muskurkani. Shinallatak, 7 tullu tullu warmi wakrakunatapash muskurkanimi. Kay tullu tullu wakrakunami, chayshuk raku raku, alli wakrakunataka mikurka’ nirka.
Ashtawanpash Faraonka nirkami: ‘Kipa muskuypika, shuk yurapilla grano junta, 7 espigakuna pukuktami muskurkani. Shinallatak, shuk yurapilla jupayashka 7 espigakunatami muskurkani. Chay jupayashka espigakunami chayshuk grano junta espigakunataka mikurka’ nirka.
Faraón shina willakpimi Joseka nirka: ‘Chay ishkay muskuykunaka chayllatakmi kan. Chay 7 raku raku alli warmi wakrakunapash, chay grano junta 7 espigakunapash, 7 watakunami kan. Shinaka, 7 watakunatami Egipto llaktapika, achka achka granokuna pukunka’ nirka. ‘Kutin chayshuk 7 tullu tullu warmi wakrakunapash, chayshuk jupayashka 7 espigakunapash, shuktak 7 watakunami kan. Shinaka, chay 7 watakunapika, ima granollapash mana pukunkachu’ nirkami.
‘Shinaka chay mana alli 7 watakunapi, gentekuna yarikaymanta ama wañuchunka, shuk alli yuyayta charik runata maskanki. Chay runami, chay 7 alli pukuk watakunapika, granokunata tantachishpa wakaychina kan’ nirka.
José shina nikpimi Faraonka, ‘kanka allitami nikunki’ nishpa Josetallatak akllarka. Shinami, Joseka Faraonpa kati mandak tukurka.
Ña 8 watakuna kipaka, achka yarikay tiyay kallarirka. Chaymantami, Josepa 10 punta wawkikunaka Canaán llaktapi granokuna tukurikukpimi, Egipto llaktaman rirkakuna. Paykunata rikushpaka Joseka ñapashmi riksirka. Shinapash, Josepa wawkikunaka mana Josetaka riksirkakunachu. Imamantatak mana riksirkakuna. Rikunki. Chay punchakunapika, Joseka ña mana wamprachu karka. Ropatapash alli, sumak egipcio ropata churakushkami karka.
Paykunata rikushpami Joseka yuyarirka, pay uchilla kashpaka paypa wawkikuna paypa ñawpakpi kumurikta muskushkata. Chay muskuyta yuyarishpami Joseka cuenta japirka, Jehová Dios paytaka Egipto llaktaman kachamushkata. Shinaka, wawkikuna chayamukpika, Joseka imatatak rurarka. Chaytaka shamuk historiapimi yachakushun.
Génesis 41:1-57; 42:1-8; 50:20.
Tapuykuna
- Shuk tutaka, Faraonka imatak tukurka.
- Vinota yallichik runaka, imamantatak Josetaka yuyarirka.
- Dibujopi rikushka shinaka, Faraonka ima ishkay muskuykunatatak charirka.
- Faraonpa ishkay muskuykunaka, Joseka ima kan nirkatak.
- Joseka, imashinatak Faraonpa kati mandak tukurka.
- Josepa wawkikunaka, imamantatak Egipto llaktaman rirka. Imamantatak Josetaka mana riksirkakuna.
- Joseka ima muskushkatatak yuyarirka. Chaymanta, imatatak Joseka cuenta japirka.
Shuktak tapuykuna
- Génesis 41:1-57 versokunata liyinki.
Gentekuna Jehová Diosta alabachunka, Joseka imatatak nin karka. Shinaka, kunan punchakunapi Jesusta katikkunapash, imashinatak José shina kayta ushanchik. (Gén. 41:16, 25, 28; Mat. 5:16; 1 Ped. 2:12.)
Kunan punchakunapi Jesusta alli katikkunaka, imashinatak Josepa punchakunapi, 7 alli watakunapi shina kawsanakun. Shinapash, kunan punchakunapi Jesusta katinchik nik tukuk gentekunaka, imashinatak Josepa yarikay punchakunapi shina kawsanakun. (Gén. 41:29, 30; Amós 8:11, 12.)
- Génesis 42:1-8; 50:20 versokunata liyinki.
Kanpa llaktapi gentekuna, jatun mandakkunata respetaymanta kumurina costumbreta charikpika, Jehovata adorakkunapash kumurinaka allichu kanman. (Gén. 42:6.)


text:
Mayukuna marka
Mayukuna marka nisqaqa (kastilla simipi: Provincia de Los Ríos) Ikwadur mama llaqtapi huk markam. Uma llaqtanqa Babahoyo llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka iskayniyuq kitinmi kan.
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mayukuna marka.


text:
Ritmo: Tonada //Esta cancion esta en quechua, jiwasay significa 'nosotros'...// Gm F Rumillapis cayman zambitay Dm Gm Mana llaqui naypaj Gm F Cay sonkoyka nanan zambitay Dm Gm Llajtayta kawaspa Dm C Bb F C Gm Jiwasay jiwasay palomay okariqusunchej Dm C Bb F C Gm Jiwasay jiwasay palomay tantaricusunchey Acaso manachu zambitay Wayque masis canchis Jallpamanta ruasca zambitay Chayllaman risunchej Jiwasay jiwasay urpilay pamparicusunchej Jiwasay jiwasay urpilay tantaricusunchej Rijcha`riy cunanka zambitay Sonkoy ukuyki manta Manaña kanampaj zambitay Futi llaqui sonko Jiwasay jiwasay sonkollay okarikusunchej Jiwasay jiwasay sonkollay pamparicusunchej
Jiwasay
Rijchariy
Enviada por Sem inscrição
Nº de acordes: 5


text:
Eduard Shevardnadze
Eduard Shevardnadze (Kartulsuyu simipi: ედუარდ შევარდნაძე, Rusiya: Эдyápд AMBpócиeBич ШeBapдHáдзe, tr. Eduard Amvrosiyevich Shevardnadze), sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin qhulla puquy killapi 1928 watapi paqarisqa Mamati llaqtapi - 7 ñiqin anta situwa killapi 2014 watapi wañusqa Tiflis llaqtapi ). Kartulsuyu mama llaqtapi taripay amachaq wan pulitiku.
1995 watamanta 2003 watakama ñawpaq kuti Kartulsuyupa Umalliqnin karqan.
1985 watamanta 1990 watakama ñawpaq kuti Susyalista Suwit Republikakunap Huñunpa Hawa Ministrunin karqan.
Tayta: Ambrose Shevardnadze; Mama: .
Ñawpaq warmi: Nanuli Shevardnadze
Churinkuna: 2.
Yachaywasi:
Alma mater:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Eduard Shevardnadze.


text:
8 yachachikuy
¿Imanasqam mana allinkuna kananta Dios saqen?
1. ¿Imaynataq qallarirqa mana allin ruraqkunaqa?
Satanas llullakusqanwanmi mana allin ruraqkunaqa qallarirqa. Payqa mana pantaq allin angelmi qallariypiqa karqa, ichaqa manam ‘cheqappichu’ takyarqa (Juan 8:44). Dioslla yupaychana kaptinpas yupaychasqa kaytam munapayarqa. Llullakuywanmi Evata engañarurqa paytaña kasukunanpaq. Eva hinam Adanpas Diosta mana kasukurqachu. Chaywanmi ñakariywan wañuypas qallarirqa.
Evata engañarusqanwanmi Satanasqa Llapallan Kamachiq Jehová Diospa contranpi mana kasukuyta qallarichirqa. Yaqa lliw runakunapas kamachinanpaq derechonta mana reqsikuspankum Satanas Diabloman hukllawakurunku, chaymi Satanasqa ‘kay pachapi kamachiqninku’ rikurirun.
2. ¿Allinpunichu karqa Diospa unanchasqankuna?
Unanchasqankunaqa lliwmi allinpuni karqa. Runakunawan angelkunaqa Diospa kamachisqankunata kasukunankupaqmi unanchasqa karqaku (Deuteronomio 32:4, 5). Diosmi unanchawarqanchik allintapas otaq mana allintapas tanteakuqta. Chayna kasqanchikmi yanapawanchik kuyasqanchikta qawachinapaq.
3. ¿Imanasqataq ñakariykuna kananta Diosqa saqen?
Dios mana yanapaptinqa mayqen gobiernopas runamasin gobiernay mana atisqanta qawachinanpaqmi. Llapallan Kamachiq kasqanta mana reqsikuqkunaqa manam unaypaqchu kanqa. (Eclesiastes 7:29; 8:9). Soqta waranqa wataña kamachisqankum chayna kasqanta sutillata qawachin. Manam chinkachiyta atinkuchu ñakariykunata, mana allin ruraqkunata, guerrakunata nitaq onqoykunatapas.
Diospa kamachisqanman hina kawsayqa allinninchikpaqmi (Isaias 48:17, 18). Diosqa chayllam chinkachinqaña gobiernokunata. Allpa pachapiqa kawsanqaku paypa Gobiernonta reqsikuspa kasukuqkunallam (Isaias 11:9).
4. ¿Imaynatam Diospa pacienciakusqan yanapawanchik?
Satanasmi nirqa, runakunaqa Diostam servin imatapas qoptillan nispa. Diospa pacienciakusqanqa favorecewanchikmi paypa kamachisqanman hina kawsasqanchikwan Diablo llulla kasqanta qawachinapaq chaynataq Diospa Gobiernon reqsikusqanchiktapas.
5. ¿Imaynatam qawachichwan Diospaq kasqanchikta?
Diospa kamachisqan kayta munaspaqa Bibliapa yachachisqanman hinam yupaychananchik (Juan 4:23). Chaymantapas Satanas mana kasukusqanchiktam qawachisun Jesus hina politica nisqapi hinaspa guerrakunapi mana chaqrukuspaqa.
Satanasqa tukuytam servichikun huchapakuypi otaq qanra vidapi runakuna kawsanankupaq. Chayna kawsaymanta karunchakuptinchikqa amistadninchikpas otaq familianchikpas asipayawachwanmi (1 Pedro 4:3, 4). Chayna kaptinqa, ¿Dios kuyaqkunatachu amistadninchikpaq akllasun? ¿Kasukusunchu yachaywan hinaspa kuyakuywan kamachiwasqanchikkunata? Chaynata ruraspaqa qawachisunmi Satanas llulla kasqanta, paymi nirqa sasachakuypi kaspaqa Diosta mana kasukusqanchikta.
Kuyawasqanchikraykum ñakariykunatawan mana allin ruraykunata Diosqa chinkachinqa. Chayna kananmanta mana iskayrayaqkunaqa wiñaypaqmi kay Allpa pachapi kawsanqaku.


text:
Wp/qug/Alpaka
Alpakakunaka (Vicugna pacos), icha Runa llamakuna ñuñuyuk wiwakunami kan, paykunaka Punasuyumantami kapan. Hinti runakunaka paypak sumak millmata awankapak alpakakunatami wiñachin, Wakrakunashna alpakakunaka mikushka hiwakunata kutin kutin paypak wiksa ukupi yallichin, tukuy alli mikunakunata surkunkapak.
Alpakakuna Punasuyu pachamantami wiñachishkami kan, kunan pachapi Perú llaktapi, Bolivia llaktapi, Ecuador llaktapipash, shuk mamallaktakunpipash tiyanmi. Runakunaka paypak millmawan sumak rupakunata awanmi. Alpakunata chiri llaktapi hawa urkukunapi kawsanatami kachin, icha 4000m, 4500m urku hawapi.


text:
Lección 4
Jesusca ¿pitaj can?
1. ¿Ima shinataj Jesusca tiyai callarirca?
Puntapica Jesustami Diosca rurarca. Allpaman manaraj shamushpaca, Jesusca jahua pachapimi espíritu shina causarca (Juan 8:23). Jesusmi tucuita rurashpa Diosta ayudarca. Diosca paillami Jesustaca rurarca. Chaimantami Bibliapica Diospaj “shujlla” Churi nin (Juan 1:
2. Jesusca ¿imamantataj Allpaman shamurca?
Diosmi paipaj Churitaca cai Allpaman cacharca. Jesuspaj causaitaca soltera Mariapaj huijsapimi churarca. Chaimantami Jesusca cai pachapi mana shuj yayata charirca (Lucas 1:
3. Quishpichingapajca ¿imatataj Jesusca rurarca?
Shuj runapaj causaita quishpichingapajca shuj preciota paganami minishtirin (Éxodo 21:
Huañuimantaca ¿pitaj ñucanchijta quishpichi tucurca? Huañushpaca ñucanchij juchacunamantami paganchij. Juchayuj cashcamantami mana shujtajcunata quishpichi tucunchij. Salmo 49:
4. Jesusca ¿imamantataj huañurca?
Jesusca mana ñucanchij shina juchayujchu carca. Paica mana paipaj juchacunamantachu huañurca, gentecunata quishpichingapajmi huañurca. Jehová Diosca paipaj Churita Allpaman cachashpami gentecunata achcata c’uyashcata ricuchirca. Jesuspish gentecunata c’uyashcamantami paipaj Yayata cazushpa juchamanta, huañuimantapish ñucanchijta quishpichingapaj huañurca. Juan 3:
5. Cunan punllacunapica ¿imatataj Jesusca ruracun?
Jesús huañujpica Diosmi cutin jahua pachapi causachun causachirca (Efesios 1:20). Chai q’uipaca tucui Allpata mandangapaj Dios poderta cungacamami Diospaj alli ladopi shuyana carca (Hebreos 10:
Jehová Dios Jesusman poderta cushcamantami, Rey Jesusca ñalla millai gentecunata, tucui llaquicunatapish tucuchinga. Jesús cai Allpapi cashpaca ungushcacunata jambirca, huañushcacunata causachirca, llaquilla cajcunatapish ayudarcami. Chashnami shamuj punllacunapi Diosta servijcunata ima shina ayudanata ricuchirca (Mateo 15:


text:
9 willakuy
¿Imaynapin familiakuna kusisqa kawsankuman?
1. ¿Imaraykun casarakuspa tiyana?
Allin willakuykunaqa ‘kusisqa Diosmantan’ hamun, paymi munan familiakuna kusisqa kawsanankuta (1 Timoteo 1:11, NM). Paymi casado kawsayta qallarichirqan. Casarakuyqa tayta-mamakunata wawakunatawanmi yanapan munasqa sientekunankupaq kusisqa kawsanankupaqwan.
Diosmi munan casado warmi-qhari pasaqpaq tiyanankuta. Cristianokunaqa autoridadkunaq kamachisqanman hinan casarakunanku (Lucas 2:1, 4, 5). Jehová Diosqa munanmi paykunapura hunt’aq kanankuta (Hebreos 13:4). Payqa cheqnikunmi t’aqanakuyta (Malaquías 2:16). Ichaqa piqpa qosanpas otaq esposanpas wasanchay huchaman urmanman chayqa, atinmanmi divorciakuspa hukwan casarakuyta.
2. ¿Imaynatan warmi-qhari kawsananku?
Jehová Diosqa qharitapas warmitapas kamarqan casarakuspa yanapanakunankupaqmi (Génesis 2:18). Qosaqa familiapi uma kananpaqmi churasqa karqan, chaymi pay familianta uywanan Diosmantapas yachachinan. Esposanta munakuspan payrayku allinkunata ruwanan. Casado warmi-qhariqa munanakuspa respetanakuspan kawsananku. Hinaspapas huchayoq runa kasqankuraykun pantasqankuta pampachanakunanku, chhaynapi sumaqta kawsanankupaq.
3. ¿T’aqanakapunachu sasachakuykuna kaqtin?
Sasachakuykuna kaqtinqa, kallpachakunaykichismi munakuywan qhawarinakunaykichispaq (1 Corintios 13:4, 5). Bibliaqa manan ninchu sasachakuykuna kaqtin t’aqanakunaykichista.
4. Wawakuna, ¿imatan qankunapaq Dios munan?
Jehová Diosqa kusisqa kawsanaykichistan munan. Chaymi yachachisunkichis wayna-sipas kasqaykichis tiempopi kusisqa kanaykichispaq. Payqa munanmi tayta-mamaykichispa yachasqankumanta experienciankumantapas yachanaykichista (Colosenses 3:20). Munanmi payta Churintawan servispa kusisqa kanaykichista.
5. Tayta-mama, ¿imaynatan wawaykita yanapawaq kusisqa kawsananpaq?
Kallpachakunaykichismi wawaykichisman mikhunata, wasita, p’achata ima qonaykichispaq (1 Timoteo 5:8). Yachachinaykichismi Dios munakuyta, payman rikch’akuq kaytapas (Efesios 6:4). Dios munakusqaykichista rikuspan paykunapas qatikusunkichis. Bibliawan yachachisqaykichisqa yanapanmanmi allinta yuyaykunankupaq.
Wawakunaqa necesitankun kallpachanata, allinkuna ruwasqankumanta “kusa” ninanchistapas. Mayninpin ichaqa necesitanqaku wanachinata, chaymi hark’aykunqa mana allinkunaman urmanankumanta (Proverbios 22:15). Ichaqa manan hayk’aqpas sinchi k’araktaqa wanachinachu.
Jehová Diospa testigonkunan askha qelqakunata ruwarqanku tayta-mamakunapaq wawakunapaqpas. Chay qelqakunaqa Bibliaq nisqanman hinan ruwasqa kashan.


text:
Griguryu IX
Griguryu IX, Griguryu X huk isqun ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. IX, Italya simipi: Gregorio IX) Ugolino de Segni sutiyuq runaqa (* 1170 watapi paqarisqa Anagni llaqtapi - † 22 ñiqin chakra yapuy killapi 1241 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
21 ñiqin pawqar waray killapi 1227 watapimanta 22 ñiqin chakra yapuy killapi 1241 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Griguryu IX.


text:
Urin Hatunmayu suyu
Uralan Hatunmayu suyu (Purtuyis simipi: Estado do Rio Grande do Sul) nisqaqa Brasil mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqta: Porto Alegre.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Porto Alegre 1 413 094 runakuna.
- Caxias do Sul 441 332 runakuna.
- Pelotas 328 864 runakuna.
- Canoas 325 188 runakuna.
- Santa Maria 262 368 runakuna.
- Gravataí 257 428 runakuna.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Urin Hatunmayu suyu.


text:
Roh Moo-hyun
Roh Moo-hyun Korianu simipi:노무현, hanja simipi: 盧武鉉, No Muhyeon, No Muhyǒn sutiyuq runaqa, (* 1 ñiqin tarpuy killapi 1946 paqarisqa Gimhae llaqtapi - 23 ñiqin aymuray killapi 2009 wañusqa Yansang llaqtapi - ), Uralan Hansuyupa mama llaqta pulitiku qarqan.
2003 watamanta 2008 watakama ñawpaq kuti Uralan Hansuyupa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mamma
Ñawpaq warmi: Kwon Yang-sook
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Roh Moo-hyun.
- Roh Moo-hyun


text:
Rosa Luxemburg
Rosa Luxemburg icha Rozalia Luksenburg (5 ñiqin pawqar waray killapi 1871 watapi paqarisqa Zamość llaqtapi, Pulunyapi; 15 ñiqin qhulla puquy killapi 1919 watapi wañusqa (sipisqa) Berlin llaqtapi) huk aliman kumunista pulitiku warmim, yachay wayllukuqpas karqan. Alimanyapiqa Karl Liebknecht sutiyuq masinwan Alimanyap Kumunista Partiduntam kamarqan. Susyalista pachakutiypaq llamk'aspa, maqanakuyta rurachkaq kapitalista, qhapaqkunaman hayu kaspa, awqankunap wañuchisqan karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rosa Luxemburg.


text:
Ch’uju unquy
Kay ch’uju unquy (chantapas kay nasofaringitis, rinofaringitis, utaq ch’uju) huk chimpachikuq vías respiratorias superiores kaqmanta unquy kaytaq ñawpaqta sinqaman hap’in. Aswan riqsisqa unqunayaq kanku ch’uju, kunka nanay, qhuña chaymanta k’aja ima chaymanta qamchismanta chunka p’unchawtahina qukun, ichaqa wakin kutiqa kimsa simanatahina qukun. Aswan kay 200 virusmanta kay ch’uju unquyta hap’ichikun, ichaqa aswan riqsisqaqa kanku kay rinovirus kaqkuna.
Kay vías respiratorias superiores kaqmanta chimpachikuykunaqa rak’ikunku mayqin kurpu k’uchumanchus hap’ikun chaymanhina. Aswan riqsikuq kutitaqa, kay ch’uju unquyqa sinqaman, kunkaman (faringitis) chaymanta kay senos paranasales (sinusitis) kaqman ima hap’in. Kay unqunayaq qukun kay inmunológica kutichiy kurpumantarayku kay chimpachikuq kaqman manataq aswantachu kay tejido thantakuy kay virus kaqraykuhinachu. Aswan riqsisqa hark’ayqa kan makita mayllakuna, ichapas nikun kay uyapaq máscaras kaqkunata churakuy kusallataq.
Mana hampiy kay ch’uju unquypaq tiyanchu, ichaqa unqunayaqnin hampikunman. Kayqa aswan hap’ikuq runakunapurapi chimpachikuq unquy: machu runaqa iskayta utaq kimsa kutita watapi hap’ichikun, wawataq suqtamanta chunka iskayniyuqkama kutita. Kay unquy chimpakuykunaqa ñawpamantapacha runata qatimun.
Yuyarina
- 1 Unanchaq chaymanta unqunayaq
- 2 Nanachiq
- 3 Fisiopatología
- 4 Diagnóstico
- 5 Hark’akuynin
- 6 Hampikuynin
- 7 Pronostico nisqa
- 8 Epidemiologia nisqa
- 9 Rikhurimuynin
- 10 Impacto economico nisqa
- 11 Yachana mask’ay
- 12 Referencias
- 13 Bibliografía
- 14 Enlaces externos
Unanchaq chaymanta unqunayaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan riqsisqa unqunayaq huk ch’uju unquymanta kanku, ch’uju, qhuña sinqa wichq’akuywan chaymanta kunka nanay ima. Wakin kutiqa, aycha nanay, sayk’u, uma nanay chaymanta yarqhay chinkapuy ima kanman.[1] 40% kaqpi casosmanta kunka nanay tiyan, 50% kaqpi ch’uju tiyan[2] chaymanta khuskanpi kay casosmanta aycha nanay.[3] Machu runaqa mana k’ajayuqchu kanku, ichaqa wawakunaqa ari.[3] Ch’ujuqa mana ancha sinchichu kay influenza kaqta qatiq kaqman tupachispa.[3] Kay ch’ujupas chaymanta k’ajapas ima machu runakunapi influenza ñisqata willaptinpas, rich’akuykuna tiyan kay iskay unquykunapi.[4] Achkha kay viruskunamanta ch’uju unquyta hap’ichikuq, kay asintomaticas chimpachikuykunata hap’ichillanmantaq.[5][6] Llimp’iqa kay llawsamanta utaq qhuñamantaqa ch’uwa, q’illu utaq q’umir kanman chaymanta mana willanchu ima laya viruschus kay chimpakuyta ruwachiq.[7]
Thaskiynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan rikukuqpi, ch’uju unquyqa sayk’uywan, chiriwan, achhuykunawan chaymanta uma nanaywan ima qallarin. Chaymanta machkha p’unchaw qhipantaqa qhuña chaymanta ch’uju qallarin.[1] Unqunayaq kaqkunaqa kay ñawpaq 16 phanikunapi rikhurinman [8] chaymanta aswan sinchinman chayan iskaymanta tawa p’unchawmanhina qallarisqanmanta.[3][9] Aswan rikukuqpi qamchis p’unchawmanta chunka p’unchawpihina chinkapun, ichaqa kimsa semanata unayllanman.[10] 35-40% kaqpi kay wawakuna casosmanta, ch’ujuqa aswan chunka p’unchawkunamanta unayllan chaymanta aswan 25 kaqmanta 10% kaqpi.[11]
Nanachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Virus[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquyqa huk viral chimpakuy kay vías respiratorias superiores kaqmanta. Kay aswan riqsikuq virus hap’ichiq kaqqa kan kay rinovirus kaq (30–80%), huk picornavirus laya kan kay 99 riqsisqa serotipos kaqwan.[12][13] Wakkunaq tiyapunku: coronavirus (10–15%), influenza (5–15%),[3] parainfluenza, virus sincitial respiratorio runamanta, adenovirus, enterovirus, chaymanta metapneumovirus.[14] Achkha kutiqa aswan huk virusmanta tiyan.[15] Tukuyta yupaspa, aswan kay 200 laya virales ukhina ch’uju unquykunamanta tiyan.[3]
Chimpachikuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquymanta virusqa chimpakun kay wayrapi yakumanta (aerosol), chiqan tinkunakuna kay chimpachisqa sinqamanta yakukunawan utaq fómites kaqwan ima (chimpachisqa imakuna).[2][16] Mana yachakunraqchu mayqinchus kay ñankunamanta aswan chaninniyuq.[17] Kay viruskunaqa kawsankuman unayta wayrapi chaymanta runakunataq makinkupi, ñawinkupi chaymanta sinqankupi ima apankuman, ahinata imaynatachus kay chimpachiy rinhina.[16] Kay chimpachiyqa aswan rikukun kay guarderías kaqpi chaymanta yachaywasikunapi ima, mayqinpichus wawas pikunachus mana unqunapaq sistemas kaqninku mana allin hatunllasqaschu chaymanta pisi llimphus kanku khuska kachkankurayku.[18] Kay chimpachikuykunaqa wasiman apakunku chaymanta wak yawarmasikunamantaq chimpachikun.[18] Mana yachakunku kay wayra hallich’asqa vuelos comerciales nisqakunapi huk chimpakuy ñan kachkanta.[16] Ichaqa, pikunachus qayllaman chukunku chaykuna aswan qaylla chimpachikunamanta kanku.[17] Kay virus ruwachisqas kay rinovirus kaqrayku aswan chimpachiq kanku kay ñawpa kimsa p’unchawkuna unqunayaqmanta, chantataq aswan pisi chimpachikuqkunaman tukupunku.[19]
Clima[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa ñiykunaqa ñin hukqa ch’uju unquyta hap’inman kay chiri pachapi unayta kaqrayku, parahina utaq invernal pachahina chaymanta chayhinata karqa imaynatachus unquy sutinta hap’irqa.[20] Kay kurpumanta chirillay ruwayninqa huk riesgo factorhina ch’aqwakuman apan kay ch’uju unquypaq.[21] Wakinkuna kay ch’uju unquyta hap’ichiq viruskunamanta estacionales kanku chaymanta aswanta hap’ikun kay chiri utaq huq’u pachapi.[22] Wakinkuna ñinku kayqa kan imaraykuchus wichq’asqa wasikunapi anchata kankurayku chaymanta wak runakuna qayllanpirayku; [23] aswanta kay wawakuna yachaywasiman kutinku chaykunapi.[18]Ichaqa, kay sistema respiratorio kaqpi tikraykunarayku kanman mayqinchus aswan manchhichiyta qukun.[23] Kay huq’u pacha achkhallachinman kay viral chimpachiyta imaraykuchus ch’aki wayra yanapan kay huch’uy partículas virales aswan karuman chayanankupaq chaymanta aswan unayta wayrapi kanankupaq. [24]
Wakkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay achkha runa unquymanta hark’akunaqa, ruwasqa huk ñawpa tinkunarayku kay ch’uju unquy viruskunaman, huk sinchi llamk’ayniyuq kay viral mirayninmanta hark’ayninpi, imaynatachus rikuchikun kay aswan wayna ayllukunapihina mayqinkunachus achkha tasasniyuq kay respiratorias chimpachikuykunamanta.[25] Wak riesgo factorqa kan huk pisi mana unqunapaq kay.[25][26] Kayman k’askakun kay mana puñuy atikuy chaymanta ancha tuyu kay ima aswan riesgoyuq kay chimpachiyta llamk’achinapaq kay tinkuna qhipanta huk rinovirus kaqman. Ñikun efectosninman k’askasqa kachkanta kay mana unqunapaq sistema kaqpi.[27][28]
Fisiopatología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñikun kay ch’uju unquy unqunayaq kaqninqa aswan k’askasqa kachkanku kay inmunológica kutichiywan kay virusman.[29] Kay mecanismo kay mana unqunapaq kutichiymantaqa sumaq riqsisqa sapa virusmanta. Ahinata, kay rinovirus kaqkunaqa chiqan tinkuywan chimpachikun; kay runa ICAM-1 receptoresman k’askakunku huk mana riqsisqakuna mecanismos kaqninta mayqinkunachus kay punkiymanta mediadores ruwaqkunata kacharinku.[29] Kay mediadores unqunayaqta ruwachinku.[29] Aswan rikukuqpi mana waqllinkuchu epitelio nasal kaqta.[3] Wakhinamanta, kay sincitial respiratorio (VSR) virusqa anchata chimpachikun chiqan tinkuywan chaymanta wayrapi yaku kaqninta. Chaymanta sinqapitaq kunkapitaq karinku manaraq vías respiratorias inferiores kaqman chayaptin.[30] Kay VSR kaqqa ari kay epitelial waqlliyta ruwan.[30] Kay parainfluenza aswan rikukuqpi sinqa, kunka chaymanta bronquios ima punkiyta qukun.[31] Huch’uy wawakunapiqa, tunqurita waqlliptin, kay crup unqunayaqninta qunman imaraykuchus kay vías respiratorias huch’uy kayninrayku.[31]
Diagnóstico[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ukhinallachiy kay virales chimpachikuy vías respiratorias kaqpuramanta unqunayaq maypichus kanman ahinaman llamk’an. Kay ch’uju unquyqa aswanta sinqaman waqllin, kay faringitis kaqqa kunkaman, chaymanta bronquitis kaqqa surk’anman.[2] Ichaqa, achkha kikin unqunayaqniyuq kanman chaymanta achkha partes waqllisqas rikukunkuman.[2] Kay ch’uju unquyqa aswan rikukuqpi rinitis kaqhina utaq sinqa punkiy kaqhina riqsikun, huk tikrakuq ñiqiwan kay kunka punkiymanta.[32] Ancha rikukuq unqusqaqa sapan qhawakun.[3] Aswan rikukuqpiqa mana karunchakunchu kay agente viral kaqqa[32] chaymanta mana riqsiy atikunchu ima laya viruschus kasqanta kay unqunayaqpi umachakuspa.[3]
Hark’akuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay físicas hark’akuykunaqa kay ch’uju unquy virus mirakuymanta hark’akunapaqqa, sumaq kaq hark’akuykunalla kankuman hark’akunapaq.[33] Kaytaq maki mayllakuykunawan chaymanta barbijos churakuywan ima kan. Kay hampiwasi kitipi, qara makikunata chaymanta batata ima churakunku.[33] Mana allinchu ruwanaqa huk cuarentena kaqtaqa imaraykuchus unquyqa ancha riqsisqa chaymanta unqunayaq pisi aqllasqas kanku. Vacunacionqa ancha sasa imaraykuchus ancha achkha involucrasqa virus kan chaymanta usqhaytapacha wiñanku.[33] kay huk allin vacunamanta paqarichiyqa kan, ahinataqa, pisi atikuq.[34]
Sapa kuti maki mayllakuyqa allinsina kanman kay ch’uju unquy virus chimpachiy pisillananpaq, aswanta wawakunapurapi.[35] Mana yachakunchu sichus antivirales kaqkunata chaymanta antibacteriales kaqkunata yapayqa kay maki mayllakuyman aswan kusa kasqanta.[35] Kay barbijos churakuyqa unqusqa runakunawan tinkuypiqa allin kanman kasqa; ichaqa, mana achkha rikukuq kanchu runakunamanta karunchasqa kachinapaq.[35] Kay suplementos zinc kaqwan hampikuyqa allin kanman ch’uju unquy casosta pisillachinapaq.[36] Kay sapa kuti jampi upyanaqa kay vitamina C kaqwan suplementosmanta mana ch’uju unquy riesgonta utaq sinchiyninta pisillachinchu.[37]
Hampikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunankamaqa mana hampikuna utaq qhura hampikuna kanchu mayqinkunamantachus allin hampiynin sumaq evidenciasniyuq kasqanta kay chimpakuymanta unayllanninta huch’uyllachinapaq.[38], Ahinatataq, hampikuyninqa unqunayaq kaqllata chinkachinqa.[39] Sumaqta samarina, yakusta upyana, huq’u ukhunchik kananpaq chaymanta q’uñi millu yakuwan kunkata qhulluqachiyta ruwana ima allin ruwaykuna hampikunapaq kan.[14] Aswan achkha kusallayninkunaqa kay hampikuyninmanta yapakunku kay placebo efectoman.[40]
Unqunayaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay hampikuyninkunaqa mayqinkunachus unqunayaq kaqkunata sanillachiy yanapaq analgésicos kaqkunawan chaymanta simples antipiréticos kay ibuprofeno kaqhina kaqkunawan ima hamun[41] chaymanta kay paracetamol kaqwan ima.[42] Evidencias kaqqa mana rikuchinchu kay ch’ujupaq hampikuna aswan kusa kasqankuta kay chhilli analgésicos kaqkunamanta[43] manataq wawakunapi qukunan munakunchu kay mana evidencia kaqtinrayku mayqinchus kusa kayninta utaq waqlliypaq potencialninta rikuchiq.[44][45] 2009 kaqpi, Canada ch’uju unquypaq chaymanta ch’ujupaq hampikunata pillamanpas ranqhay churakuyta hark'arqa suyk’a wawakunapi suqta watamanta, imaraykuchus mana kusa hampiynin kaqmanta rikukuq kasqanrayku chaymanta kay phuti riesgostachus ruwanrayku ima.[44] Mana allin kamachiynin kay dextrometorfano kaqmanta (huk pillamanpas ranqhakuq ch’ujupaq hampi) hark’ana kaqninman aparqa achkha suyukunapi.[46]
Machu runakunapi, qhuña unqunayaq antihistamínicos primera generación kaqmanta kaqwan pisillachikunman; ichaqa mana allin rikukuqniyuqman t’inkikun kay somnolencia kaqhina.[39] Wak sinqa kicharichiqkuna kay pseudoefedrina kaqhina allinllataq kanku kay ayllupi.[47] Kay ipratropio aerosol kaqpi qhuña unqunayaqta pisillachinman, ichaqa mana ancha kusachu kay sinqa wichq’akuypaq. [48] Kay antihistamínicos segunda generación kaqmanta mana ancha kusasinachu kankuman.[49]
Mana achkha yachakuy kaqrayku, mana yachakunchu sichus huk yapakuy kay ingesta yakukunapi allinllachinchus unqunayaqta utaq pisillachinchus kay respiratoria unquyta.[50] Chaymanta huk kikin willay mana kaynin tiyan kay rupha wayra q’usñichasqa churakuypaq.[51] Huk yachakuy rikuchirqa kay mentoladas jawikuna qhasqupi churakuyqa yanapanman kay ch’isipi ch’ujuta, sinqa wichq’akuyta chaymanta mana puñuy atiyta allinchachinanpaq.[52]
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Antibióticos kaqkunaqa mana allinchu kanchu kay infecciones virales kaqkunapaq chayraykutaq mana allinchu kanku kay ch’uju unquy virus kaqkunapaq.[53] Kay efectos secundarios kaqkunarayku, waqlliy atinkuman, ichaqa, sapakuti hampikamachikunku.[53][54] Wakin imaraykukuna imaraykuchus antibióticos kaqkunan hampikamachikunkurayku kanku unqusqap munaynin, hampiqruna imayllatapas ruway munaynin, chaymanta kay hasallay sinchiman tukuykuna hark’ayta mayqinkunachus kay antibióticos kaqkunaman ari ñinkuman.[55] Mana allin antivirales millachiqkuna kay ch’uju unquy hampikuyninpi tiyanchu, ichapas wakin ñawpa yachay mask’aykuna allinninkunata rikuchirqankupas.[39][56]
Wak aqyanapaq hampikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ichapas achkha wak aqyanapaq hampikuynin kaptinpas, mana cientifica evidencia tiyanchu mayqinchus yanapanman kay hampikuyninta.[39] Mana achkha evidencia kanchu kay 2010 kaqpi willarinapaqhina utaq wich’unapaqhina kay miel kaqwan hampikunapaq utaq sinqa mayllakuyta.[57][58] Wakin yachaykuna willanku zinc kaqta upyana kay 24 phani ukhupi kay unqunayaq qallarichkanmantapacha mana unqusqa runakunapi ch’uju unquy unayllayninta chaymanta sinchillayninta pisillachin.[36] Kay achkha ukhinakuna kay yachaykunapi munachin aswan yachayta mask’anata yachanapaq imaynatachus chaymanta mayk’aqchus kay zinc allin kanman.[59] Kay vitamina C efecto kaqninqa kay ch’uju unquypi hatunpi yachakurqa mana allin tarikuywan, manataq ahinatachu kay qusqa pachakunapi, aswanta kay runakunapi pikunachus actividad fisica kaqta chiri kitikunapi ruwaq.[37][60] Evidencia kay echinaces kaqwan hampikuyqa mana sinchichu.[61][62] Kay ukhina laya Echinacea kaqwan suplementosqa ukhina kankuman allinllayninpi.[61] Mana yachakunchu sichus ajus allin kanman.[63] Huk evidencialla vitamina D kaqwan mana allin kayninta tarirqachu.[64]
Pronostico nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquy mana sinchichu chaymanta aswan achkha kaqkuna unqunayaqninmanta huk semanapi allinllapunku.[2] Sichus sinchi champallaykuy tiyan chayqa ancha machu runakunapi, ancha wayna runakunapi utaq inmunosuprimidas runakunapi aswan rikukuqpi rikukun.[65] Secundarias infecciones bacteriales ruwakunman kay sinusitis kaqhina, faringitis kaqhina utaq otitis aguda kaqhina.[66] Tantiyakun 8% casosmanta sinusitis ruwakun, otitis kaqtaq ruwakun 30% casosmanta.[67]
Epidemiologia nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquyqa aswan riqsisqa runa unquy kan[65] chaymanta tukuy ayllukunaman pachamanta hap’in.[18] Machu runakunaqa watapi iskaymanta phichqa infecciones kaqtahina hap’in[2][3] wawakunataq watapi suqtamanta chunka ch’uju unquykunatahina hap’inkuman (yachaywasipi kaqkunari watapi chunka iskayniyuq ch’uju unquyhinata hap’inkuman).[39] Kay sintomaticas chimpakuykuna yupayninqa machu runakunapi yapakun kay mana unqunapaq sistema mawq’allayninrayku.[25]
Rikhurimuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquy causanpas riqsisqa kaptinpas kay 1950s kaqpi, kay unquyqa runakunawan kachkarqa ñawpamantapacha.[68] Unqunayaqnin chaymanta hampikuynin allinta willakun kay papiro egipcio Ebers kaqpi, aswan riqsisqa mawq’a hampiq p’anqa, qillqasqa ñawpata kay siglo 16 AC kaqpi.[69] Ingles kaqpi sutiqa, “common cold” kay siglo 16 kaqpi apaykachakurqa, kay rich’akuyrayku unqunayaqninpi kay chiriman rikuchikuy imawan.[70]
Reino Unido kaqpi, kay Medical Research Council paqarichirqa kay Common Cold Unit 1946 kaqpi chaymanta chaypi karqa maypichus kay rinovirus tarikurqa kay 1956 kaqpi.[71] Kay 70 watakunapi, kay CCU kaq rikuchirqa kay interferones kaqwan hampikuyninqa kay thapachakuy pachapi kay rinovirus chimpachiy kaqmanta hark’an kay unquymanta,[72] ichaqa mana hasa hampikuyninta ruway atirqachu. Kay 1989 kaqpi unidad kaqta wichq’arqanku, iskay watamanta kay yachay mask’ana hunt’achikuptin kay zinc kaqmanta gluconato tabletas kaqmanta hark’anapaq kay ch’uju unquykunata kay rinovirus kaqrayku, kay huk allin hampikuyninlla kay unidad thaskiyninpi.[73]
Impacto economico nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan achkha pacha k’uchukunapi, mana allinta yachakunchu kay ch’uju unquy impacto kaqnin.[67] Kay Estados Unidos kaqpi, kay ch’uju unquy 75-100 junu jampiq runa tapuykunaman apan sapa wata, huk 7700 junu dólares watapi tantiyasqa chaninniyuq. Estadounidenses kaqkunaqa 2900 hunu dolaresta chikchanku kay pillamanpas ranqhay hampikunapi chaymanta 400 hunutataq kamachisqa hampikunapi kay unqunayaq allinllaypaq.[75] Aswan huk tercio runakunamanta huk jampiq runaman riqkuna huk antibióticos kamachiyta quchikurqanku, kaytaq efectosniyuq kay antibiótica k’ullukuypi.[75] Tantiyakun estadounidenses wawakuna 22-189 hunu yachaywasi p’unchawkunata sapa wata saqipunku kay ch’uju unquyrayku. Ahinatataq, tatakuna 126 hunu llamk’ana p’unchawkunata saqipunku ch’ujumanta unqusqa wawankuta qhawanankupaq. Kay 150 hunu saqipusqa llamk’ana p’unchawkunaman yapakuptin kay ch’ujumanta unqusqa llamk’aqkunarayku, kay total económico impacto kaqqa ch’uju unquymanta atipan kay 20 hunu dolaresta sapa wata.[14][75] Kay ch’uju unquyqa 40% saqipusqa llamk’ana kaqmanta huchachakun kay Estados Unidos kaqpi.[76]
Yachana mask’ay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achkha antivirales yanakurqanku, ichaqa 2009 kaqkama ni huk allin karqachu kay ch’uju unquypaq.[56] kay antiviral pleconaril millachiq yanakuchkan mayqinchus allin kanman kay picornaviruspaq, kay droga BTA-798 chaymantapas.[77] Kay oral churakuynin kay pleconaril kaqmanta ch’ampa hark’akuy rikuchin, chayraykutaq kay aerosol kaqpi kayninta yachaqakuchkan.[77]
Yachay mask’aqkuna kay Universidad Maryland, College Par chaymanta kay Universidad Wisconsin-Madison kaqmanta kaqkunaqa kay tukuy riqsisqa virusmanta mayqinkunachus ch’uju unquyta hap’ichiq genoma kaqninta tarirqanku.[78] Plantilla:-
Referencias[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 Eccles Pg. 24
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Arroll B (March 2011). "Common cold". Clinical evidence 2011 (3). PMID 21406124.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Eccles R (November 2005). "Understanding the symptoms of the common cold and influenza". Lancet Infect Dis 5 (11): 718–25. Error: Bad DOI specified. PMID 16253889.
- ↑ Eccles Pg.26
- ↑ Eccles Pg. 129
- ↑ Eccles Pg.50
- ↑ Eccles Pg.30
- ↑ Textbook of therapeutics : drug and disease management (8. edición). Philadelphia, Pa. [u.a.]: Lippincott Williams & Wilkins. 2006. pp. 1882. ISBN 9780781757348. http://books.google.ca/books?id=aVmRWrknaWgC&pg=PA1882.
- ↑ al.], edited by Helga Rübsamen-Waigmann ... [et (2003). Viral Infections and Treatment.. Hoboken: Informa Healthcare. pp. 111. ISBN 9780824756413. http://books.google.ca/books?id=AltZnmbIhbwC&pg=PA111.
- ↑ Heikkinen T, Järvinen A (January 2003). "The common cold". Lancet 361 (9351): 51–9. Error: Bad DOI specified. PMID 12517470.
- ↑ Goldsobel AB, Chipps BE (March 2010). "Cough in the pediatric population". J. Pediatr. 156 (3): 352–358.e1. Error: Bad DOI specified. PMID 20176183.
- ↑ Palmenberg AC, Spiro D, Kuzmickas R, Wang S, Djikeng A, Rathe JA, Fraser-Liggett CM, Liggett SB (2009). "Sequencing and Analyses of All Known Human Rhinovirus Genomes Reveals Structure and Evolution". Science 324 (5923): 55–9. Error: Bad DOI specified. PMID 19213880.
- ↑ Eccles Pg.77
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Common Cold. National Institute of Allergy and Infectious Diseases (27 November 2006) (p'unchaw: 11 June 2007 )
- ↑ Eccles Pg.107
- ↑ 16,0 16,1 16,2 editors, Ronald Eccles, Olaf Weber, (2009). Common cold (Online-Ausg. edición). Basel: Birkhäuser. pp. 197. ISBN 978-3-7643-9894-1. http://books.google.ca/books?id=rRIdiGE42IEC&pg=PA197.
- ↑ 17,0 17,1 Eccles Pg.211
- ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 al.], edited by Arie J. Zuckerman ... [et (2007). Principles and practice of clinical virology (6th edición). Hoboken, N.J.: Wiley. pp. 496. ISBN 978-0-470-51799-4. http://books.google.ca/books?id=OgbcUWpUCXsC&pg=PA496.
- ↑ Gwaltney JM Jr, Halstead SB (July 1997). "Contagiousness of the common cold". Journal of the American Medical Association 278 (3): 256. Error: Bad DOI specified.
- ↑ Plantilla:Cite news
- ↑ Mourtzoukou EG, Falagas ME (September 2007). "Exposure to cold and respiratory tract infections". The international journal of tuberculosis and lung disease : the official journal of the International Union against Tuberculosis and Lung Disease 11 (9): 938–43. PMID 17705968.
- ↑ Eccles Pg.79
- ↑ 23,0 23,1 Eccles Pg.80
- ↑ Eccles Pg. 157
- ↑ 25,0 25,1 25,2 Eccles Pg. 78
- ↑ Eccles Pg.166
- ↑ Cohen S, Doyle WJ, Alper CM, Janicki-Deverts D, Turner RB (January 2009). "Sleep habits and susceptibility to the common cold". Arch. Intern. Med. 169 (1): 62–7. Error: Bad DOI specified. PMID 19139325.
- ↑ Eccles Pg.160–165
- ↑ 29,0 29,1 29,2 Eccles Pg. 112
- ↑ 30,0 30,1 Eccles Pg.116
- ↑ 31,0 31,1 Eccles Pg.122
- ↑ 32,0 32,1 Eccles Pg. 51–52
- ↑ 33,0 33,1 33,2 Eccles Pg.209
- ↑ Lawrence DM (May 2009). "Gene studies shed light on rhinovirus diversity". Lancet Infect Dis 9 (5): 278. Error: Bad DOI specified.
- ↑ 35,0 35,1 35,2 Jefferson T, Del Mar CB, Dooley L, Ferroni E, Al-Ansary LA, Bawazeer GA, van Driel ML, Nair S, Jones MA, Thorning S, Conly JM (July 2011). Jefferson, Tom. ed. "Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses". Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD006207. Error: Bad DOI specified. PMID 21735402.
- ↑ 36,0 36,1 Singh M, Das RR (February 2011). Singh, Meenu. ed. "Zinc for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD001364. Error: Bad DOI specified. PMID 21328251.
- ↑ 37,0 37,1 Hemilä H, Chalker E, Douglas B, Hemilä H (2007). Hemilä, Harri. ed. "Vitamin C for preventing and treating the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD000980. Error: Bad DOI specified. PMID 17636648.
- ↑ Common Cold: Treatments and Drugs. Mayo Clinic (p'unchaw: 9 January 2010 )
- ↑ 39,0 39,1 39,2 39,3 39,4 Simasek M, Blandino DA (2007). "Treatment of the common cold". American Family Physician 75 (4): 515–20. PMID 17323712. http://www.aafp.org/afp/20070215/515.html.
- ↑ Eccles Pg.261
- ↑ Kim SY, Chang YJ, Cho HM, Hwang YW, Moon YS (2009). Kim, Soo Young. ed. "Non-steroidal anti-inflammatory drugs for the common cold". Cochrane Database Syst Rev (3): CD006362. Error: Bad DOI specified. PMID 19588387.
- ↑ Eccles R (2006). "Efficacy and safety of over-the-counter analgesics in the treatment of common cold and flu". Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics 31 (4): 309–319. Error: Bad DOI specified. PMID 16882099.
- ↑ Smith SM, Schroeder K, Fahey T (2008). Smith, Susan M. ed. "Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in ambulatory settings". Cochrane Database Syst Rev (1): CD001831. Error: Bad DOI specified. PMID 18253996.
- ↑ 44,0 44,1 Shefrin AE, Goldman RD (November 2009). "Use of over-the-counter cough and cold medications in children". Can Fam Physician 55 (11): 1081–3. PMID 19910592. PMC 2776795. http://www.cfp.ca/content/55/11/1081.full.pdf.
- ↑ Vassilev ZP, Kabadi S, Villa R (Mar 2010). "Safety and efficacy of over-the-counter cough and cold medicines for use in children". Expert opinion on drug safety 9 (2): 233–42. Error: Bad DOI specified. PMID 20001764.
- ↑ Eccles Pg. 246
- ↑ Taverner D, Latte GJ (2007). Latte, G. Jenny. ed. "Nasal decongestants for the common cold". Cochrane Database Syst Rev (1): CD001953. Error: Bad DOI specified. PMID 17253470.
- ↑ Albalawi ZH, Othman SS, Alfaleh K (July 2011). Albalawi, Zaina H. ed. "Intranasal ipratropium bromide for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD008231. Error: Bad DOI specified. PMID 21735425.
- ↑ Pratter MR (Jan 2006). "Cough and the common cold: ACCP evidence-based clinical practice guidelines". Chest 129 (1 Suppl): 72S–74S. Error: Bad DOI specified. PMID 16428695.
- ↑ Guppy MP, Mickan SM, Del Mar CB, Thorning S, Rack A (February 2011). Guppy, Michelle PB. ed. "Advising patients to increase fluid intake for treating acute respiratory infections". Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD004419. Error: Bad DOI specified. PMID 21328268.
- ↑ Singh M, Singh M (May 2011). Singh, Meenu. ed. "Heated, humidified air for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (5): CD001728. Error: Bad DOI specified. PMID 21563130.
- ↑ Paul IM, Beiler JS, King TS, Clapp ER, Vallati J, Berlin CM (December 2010). "Vapor rub, petrolatum, and no treatment for children with nocturnal cough and cold symptoms". Pediatrics 126 (6): 1092–9. Error: Bad DOI specified. PMID 21059712.
- ↑ 53,0 53,1 Arroll B, Kenealy T (2005). Arroll, Bruce. ed. "Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis". Cochrane Database Syst Rev (3): CD000247. Error: Bad DOI specified. PMID 16034850.
- ↑ Eccles Pg.238
- ↑ Eccles Pg.234
- ↑ 56,0 56,1 Eccles Pg.218
- ↑ Oduwole O, Meremikwu MM, Oyo-Ita A, Udoh EE (January 2010). Oduwole, Olabisi. ed. "Honey for acute cough in children". Cochrane Database of Systematic Reviews (1): CD007094. Error: Bad DOI specified. PMID 20091616.
- ↑ Kassel JC, King D, Spurling GK (March 2010). King, David. ed. "Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections". Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD006821. Error: Bad DOI specified. PMID 20238351.
- ↑ Zinc for the common cold —Health News — NHS Choices. nhs.uk (2012 [last update]) (p'unchaw: 24 February 2012 )
- ↑ Heiner KA, Hart AM, Martin LG, Rubio-Wallace S (2009). "Examining the evidence for the use of vitamin C in the prophylaxis and treatment of the common cold". Journal of the American Academy of Nurse Practitioners 21 (5): 295–300. Error: Bad DOI specified. PMID 19432914.
- ↑ 61,0 61,1 Linde K, Barrett B, Wölkart K, Bauer R, Melchart D (2006). Linde, Klaus. ed. "Echinacea for preventing and treating the common cold". Cochrane Database Syst Rev (1): CD000530. Error: Bad DOI specified. PMID 16437427.
- ↑ Sachin A Shah, Stephen Sander, C Michael White, Mike Rinaldi, Craig I Coleman (2007). "Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis". The Lancet Infectious Diseases 7 (7): 473–480. Error: Bad DOI specified. PMID 17597571.
- ↑ Lissiman E, Bhasale AL, Cohen M (2012). Lissiman, Elizabeth. ed. "Garlic for the common cold". Cochrane Database Syst Rev 3: CD006206. Error: Bad DOI specified. PMID 22419312.
- ↑ Murdoch, David R. (3 October 2012). "Effect of Vitamin D3 Supplementation on Upper Respiratory Tract Infections in Healthy Adults The VIDARIS Randomized Controlled Trial  Vitamin D3 and Upper Respiratory Tract Infections ". JAMA: the Journal of the American Medical Association 308 (13): 1333. Error: Bad DOI specified.
- ↑ 65,0 65,1 Eccles Pg. 1
- ↑ Eccles Pg.76
- ↑ 67,0 67,1 Eccles Pg.90
- ↑ Eccles Pg. 3
- ↑ Eccles Pg.6
- ↑ Cold. Online Etymology Dictionary (p'unchaw: 12 January 2008 )
- ↑ Eccles Pg.20
- ↑ Tyrrell DA (1987). "Interferons and their clinical value". Rev. Infect. Dis. 9 (2): 243–9. Error: Bad DOI specified. PMID 2438740.
- ↑ Al-Nakib W; Higgins, P.G.; Barrow, I.; Batstone, G.; Tyrrell, D.A.J. (December 1987). "Prophylaxis and treatment of rhinovirus colds with zinc gluconate lozenges". J Antimicrob Chemother. 20 (6): 893–901. Error: Bad DOI specified. PMID 3440773.
- ↑ The Cost of the Common Cold and Influenza. Imperial War Museum: Posters of Conflict. vads
- ↑ 75,0 75,1 75,2 Fendrick AM, Monto AS, Nightengale B, Sarnes M (2003). "The economic burden of non-influenza-related viral respiratory tract infection in the United States". Arch. Intern. Med. 163 (4): 487–94. Error: Bad DOI specified. PMID 12588210.
- ↑ Kirkpatrick GL (December 1996). "The common cold". Prim. Care 23 (4): 657–75. Error: Bad DOI specified. PMID 8890137.
- ↑ 77,0 77,1 Eccles Pg.226
- ↑ Plantilla:Cite news
Bibliografía[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ronald Eccles, Olaf Weber (eds) (2009). Common cold. Basel: Birkhäuser. ISBN 978-3-7643-9894-1.
Enlaces externos[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Plantilla:Viral diseases Plantilla:Respiratory pathology Plantilla:Common Cold


text:
Orthodoksa Inlisya
Orthodoksa Inlisya (grigu simimanta: OpθόδoEn Ekkλnσίa (orthódoxī ekklīsía) "allin iñiy inlisya [qayakusqa runakuna]", chaymanta latin simipi Ecclesia Orthodoxa, kastilla simipi: Iglesia Ortodoxa) nisqaqa anti Iwrupapi kaq kristiyanu inlisyam.
Hatun rakiypi chunka hukniyuq kaq pachakwatapis ñawpaq kaq inlisyamanta Bisantinu qhapaq suyupi tukurqan, kunti Iwrupapi kaq Kathuliku Inlisyamantas rakispa. Chay pacha inlisyap umanqa Bisantyu llaqtapis karqan, hatun Aya Sophiya ΆYιa Eoφίa (Santa Sophiya) nisqa hatun inlisyayuq. 1453 watapi Turkukuna Bisantyuta atispa Orthodoksa Inlisyata saruparqan, Islam nisqata mast'aspa.
Kunan pachaqa Grisyapim, Bulgaryapim, Makidunyapim, Sirbyapim, Rumanyapim, Ukranyapim, Bilaruspim, Rusyapim lliwmanta aswan hatun inlisyam.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Orthodoksa Inlisya.


text:
Isku rumi
Isku rumi (CaCO3; kastilla simipi: caliza) nisqaqa huk ancha pasqa rumim, Kalsyu chimlasay puchq'uchasqam.
Iskumanta rurasqa k'aspikunata yachay wasikunapi yana qillqana pirqapi qillqanapaqmi llamk'achinchik.
Ancha k'apka, sinchi isku rumitaqa pachar (mármol) ninchik. Chay pachartaqa wasichanapaqmi pirqa rumita hina llamk'achinchik.
Iksu kusaspa kalsyu muksitam (CaO, kusasqa isku, cal viva nisqa) ruranchik. Chay kusasqa iskutaqa wasichaypim llamk'achinchik. Yakuwan chapuspa isku chapusqa ruraptinchik kalsyu yakumuksim (Ca(OH)2) tukukun. Chay kalsyu yakumuksiqa wayra pachapi kaq chimlasaywan ancha k'apka iskutam ruranakuspa kusasqa tikakunata ancha allinta llut'achispa.


text:
Apuwasinyuq pukllaykuna
Ulimpiku pukllaykuna nisqaqa sapa tawantin watapi huk hatun llaqtapi tukuy Tiksimuyuntinpa mama llaqtakunamanta hamuq lliwmanta aswan allin kurku kallpanchaq runakunap yallinakuy pukllaykunam.
Ñawpa Grisyapi tukuy grigu polis nisqa mama llaqtakunamanta kurku kallpanchaqkunas ñawpa ulimpiku pukllaykuna nisqapi yallinakurqan, 776 kñ watamanta 339 kq watakamas.
Musuq Ulimpiku pukllaykunatataq Pierre de Coubertin sutiyuq phransis barunsi kamariptinsi chay ñawpaq musuq ulimpiku pukllaykunaqa 1896 watapi Athina llaqtapis karqan.


text:
Kathuliku Inlisya
Kathuliku Inlisya (grigu simimanta: Kaθoλιkή Ekkλnσίa (katholikī´ ekklīsía) "sapsi inlisya [qayakusqa runakuna]", chaymanta latin simipi Ecclesia Catholica, kastilla simipi: Iglesia Católica) nisqaqa Tayta Papap kamachisqan Tiksimuyuntinpi kaq kristiyanu inlisyam.
Hatun rakiypi chunka hukniyuq kaq pachakwatapis ñawpaq kaq inlisyamanta kunti Iwrupapi tukurqan, anti Iwrupapi, Bisantinu qhapaq suyupi kaq Orthodoksa Inlisyamantas rakispa.
Chunka suqtayuq kaq pachakwatapi prutistanti inlisyakunas Katuliku Inlisyamanta rakikurqan.
Ispañulkuna, purtuyiskunapas katuliku inlisyata Abya Yalaman mast'arqan, Tawantinsuyu iñiyta sarupaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kathuliku Inlisya.


text:
Belém
Belém llaqtaqa Brasilpi (Pará suyupi uma llaqta wan wamp'urani), Amarumayu sach'a-sach'a suyupi huk hatun llaqtam, Purtuyiskunap 1616 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin qhulla puquy killapi 1616 watapi
Belém llaqtaqa 1 408 847-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Belém.
- Munisipyu Belém
- Google Saywitu
- Belém, Ananindeua, Castanhal y Abaetetuba en WikiMapia
- Belém llaqta saywitu
- Información turísticas y cultural Belém


text:
Groningen pruwinsya
Groningen nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (provincie). urasuyu simipi: Groningen; gronin simipi: Grönnen - Grun'n)
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
53° 15′ NB 6° 45′ OL
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
582 161 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uma llaqtanqa Groningen llaqtam.
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Groningen pruwinsya.


text:
Jesus
Jesus icha Hisus sutiyuq runaqa (iwriyu simimanta: יהושע [iehoshua], aramayu simipi ישוע [Jeshua, Jeshu], grigu simipi: Inσoύς [Iēsoús]) kristiyanu iñiypa kamaqnin karqan. Chay kristiyanu iñiykamaqa Dyuspa Churin karqan.
Jesuspa kawsasqanmantaqa Dyuspa Simin Qillqam Matiyu, Markus, Lukas, Huwan iwanhilista nisqakunap qillqasqankunapi willakun. Chay Bibliapi qillqakunataqa iwanhilyu ninchik (grigu simimanta: EuaYYέλιov [euangélion] "allin willakuy").
Jesusqa Bethlehem (Belén) llaqtapim paqarirqan. Hudyu kaspa, aramayu simitam rimarqan. Mamanpa sutinqa Mariya karqan. Mariyap qusanqa, Husiy (Joseph, José) sutiyuq, karpintirum karqan.
Kimsa chunka watayuq kaspa, Jesusqa hudyukunata Dyuspa qhapaq kayninmantam yachachiyta qallarirqan. Huwan bawtisaq sutiyuqmi Jesustaqa Jordan mayupi bawtisarqan. Jesuspa chunka iskayniyuq yachakuqninkunam karqan. Urqupi Kamikuy nisqapi musuq kamachikunamantam rimarqan, Yayayku nisqa mañaymantapas willaspa.
Qhipaq Sina nisqapiqa "Wañusaq. Kay t'antaqa kurkuymi. Mikhuychik yuyawanaykichikpaq. Kay winuqa yawarniy. Kayqa musuq rimanakuymi. Upyaychik huchaykichikkunata qispisunaykichikpaq." nispa t'antata winutapas yachakuqninkunawanqa rakinakurqan.
Judas Iskaryot, huk yachakuqnin, Jesusta wasanchaspa Yerusalempi hudyu awqa yachachiqkunaman qupurqan. Paykunaqa Jesusta romanu apuq Pontius Pilatusman wañunapaq qurqan. Chay Pontius Pilatusqa Jesusta Kruspi wañuchichirqan.
Kristiyanu iñiykama, Jesusqa iñiqnin runakunata huchankunamanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq, kikinpa kawsanta Kruspi qurqan. Kimsa kaq p'unchawpi wañusqamanta sayarispa kawsarirqan. Chaymantapacha Jesu Kristu sutiyuqmi. Hanaq pachaman huqarikuspa, kunanqa Dyuspa pañanpim tiyachkan. Kay pachap puchukayninpi hamunqa runakunata taripanapaq. Chaymantataq iñiqninkunaqa wiñaypaq kawsanqaku, mana iñiqtaq wiñaypaq wañunqaku.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jesus.
- Jesusmanta pilikula (http://www.inspirationalfilms.com/)
- Qusqu Runasimipi (Quechua, Cuzco)
- Qullasuyu (Buliwya) Runasimipi (Quechua, North Bolivian)
- Ecuador Kichwapi, Chimpurasu Runashimipi (Quichua, Highland, Chimborazo)
- Kunchuku Ankash Runashimichaw (Quechua, Ancash, Conchucos, Northern)
- Waylas Ankash Runashimichaw (Quechua, Ancash, Huaylas)
- Chanka (Ayakuchu) Runasimipi (Quechua, Ayacucho) (huk runallap rimasqan)
- Wakin Rimaykunapi


text:
Domingo de Santo Tomás
Fray Domingo de Santo Tomás, O.P., sutiyuq (* 1499 watapi paqarisqa Siwilla llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi - † 28 ñiqin hatun puquy killapi 1570 watapi wañusqa La Plata (Buliwya) llaqtapi) karqa huk taytakura duminikanu, misyuniru, qhichwa simimanta ñawpaq hatun yachaq, uwispu ima Inlisya Katulikamanta. Qillqarqa ñawpaq qillqasqakunata runasimipi, simikamayta, imaynatacha kay simipi yakichikun rimanapaq chayta, hinallataq huk simiqullqatawan. Runasimita chay qillqasqakunanpi suticharqa Qhichwa sutiwan.
Yuyarina
Misyuniru[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa simiyachaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wallatulit llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi 1560 watapi urqhurqa "Grammatica o Arte de la lengua general de los Indios de los Reynos del Perú", chanta " Vocabulario de la lengua general del Peru, llamada Quichua" sutichasqa ñawpaq kaq p'anqakunata qhichwa simipi qillqasqata. Kay qillqasqakunampi, Fray Domingo de Santo Tomás, suticharqa runasimita qhichwa sutiwan, ichapas kay rimay maymantacha tiqsikusqanmanta.
Kay qillqasqakunasninwanqa ñawpaqta yanapayta munarqa misyuniru taytakurakunata, qhichwa simita yachaspa Sumaq Willayta yachachinankupaq, chaymantaqa rikuchiyta munaspa kay qhichwa rimaqkunaqa atiyniyuq kasqankuta huk runa rimayta allinta rimanankupaq, chayri rikuchiyta manaspa runakuna kasqankuta, waq runakunahina atiy yuyayniyuq chayri umayuq.
Hinallataq payqa riqsichirqa sumaq yachaykunasninta kay llaqtakunamanta Pedro Cieza de Leónpa qillqasqakunampaq; chanta riqsichillarqataq kawsayninkumanta Fray Bartolomé de Las Casasman, "Apologética historia sumaria" qillqasqampaq.
Uwispu La Platamanta (Charkas)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimaq llaqtaman 1561 wata qallariypi kutirimusqa Ispañamanta, Piruwman runakunaqpa sutinkupi kamachiqkunaqpa ñawpaqinkupi sayaqjina, maqanakullarqapuni inkumintirikunawan mana paykunaq munasqanku inkuminta wiñaypaq kananpaq, 1562 wata yunt'ata purirqa Piruw Wirriynatuta Rimaq llaqtamanta La Plata llaqtakama Juan Polo de Ondegardowan khuska qayllaspa kasikikunaqpa tantakuykunasninkuman qhawanankupaq inkumintakunata wiñaypaq rantiyta munasqankumanta, rikuspa mana paykuna munasqankuta, nispa "manan kanchu".
1562 wata qallariypi Qhapaq Felipe II riqsichirqa Papaman Charkasmanta uwispu kananpaq. Yachaytawan uwispupaq sutichasqa kasqanta, mana munarqachu. Papa Pío IV suticharqa uwisputa (6 Inti raymi killa 1562), chaymanta qillqasqakuna sutichasqa kasqanmanta chayamurqanku (XI-1563). Wirriywan, Diego López de Zúñiga, Rimaqmanta Uwispu Fray Jerónimo de Loayza, O.P. ima mañasqankuraykutaq ari nispa jap'irqa sutichayninta.
Qillqasqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Relación a S. M. acerca de los vejámenes que sufren los indios (Los Reyes, 1 de julio de 1550).
- Grammatica o Arte de la lengua general de los Indios de los Reynos del Peru (Valladolid, 1560.
- Lexicon o Vocabulario de la lengua general del PERV (1560).
- Platica para todos los indios / Llapa runaconapac conasca (1560).
- Memorial de Fray Bartolomé de Las Casas, obispo que fue de Chiapas, y Fray Domingo de Santo Tomás, O.P., provincial del Perú, presentado al Consejo de Indias (1560?)
- Relación del P. Fray Domingo de Sancto Thomas al Reverendo Obispo Don Fray Bartholomé de Las Casas, de lo que conviene proveer para el mejor aumento y conservación de los naturales en los reynos del Perú (Los Reyes, marzo de 1562?).
- Carta o relación a S.M. sobre diversos asuntos muy importantes al gobierno temporal y espiritual (Los Reyes, 10 de diciembre de 1563).
- Tawachunka aswan ima chaski qillqaykunasnin runakunaman.


text: qtpc.qa hbku.edu.qa aspirezone.qa islam.gov.qa eq.qa basicstone.qa galfarqatar.com.qa newtoninternationalschool.edu.qa productfinder.qa seef.com.qa chatqatar.com.qa capitaltechnology.com.qa qnbn.qa asd.edu.qa sdc.org.qa qatarmotorshow.gov.qa lekhwiyaclub.qa americanacademy.com.qa prayers.qa careerjet.com.qa marhaba.qa qbic.qa qatar2015.qa ezdanholding.qa sasco-group.qa qatarsummerfestival.qa mdproperties.qa hajj.gov.qa almanamotors.com.qa qisb.qa total.qa ibq.com.qa aspire.qa qia.qa e-marketing.qa moys.gov.qa emiratesholidays.qa qfis.edu.qa astad.qa qtel.qa inception.qa km.qa qatardutyfree.com.qa gasco.qa a101.qa qatarexec.com.qa compareit4me.qa w3.com.qa qbcqatar.com.qa atcc.com.qa mawared.qa qit.qa safespace.qa mohandes.qa qatarborsa.qa phcc.qa sportday.qa qnl.qa ccq.edu.qa mdproperties.com.qa qp.qa servcorp.com.qa gisqatar.org.qa koalanursery.com.qa qatarwebsitedesign.qa furnitureqatar.qa nutrastevia.qa saic.com.qa ict.gov.qa qatarholding.qa idea.com.qa qafco.qa qfc.com.qa blink.qa fw.qa globalscope.qa rlesc.qa mada.org.qa hydromaster.com.qa thecolorrun.qa mallofqatar.com.qa


text:
Parquy
Parquy icha Qarpay nisqaqa chakrakunata yakuchaymi, nisyu ch'aki kaptinmi.
Chakrata parqunapaqqa rarqakunatam aspinchik. Tawantinsuyu pachapiñas, Chimu runakunapas achkata parqurqanku.
Usya m'itapi chakrakunata parqukan yapukananpaq, icha mukakananpaq papata tarpuyta munarqa; Yakuqa (unuqa) yurakuna wiñachin. Chaymi ruwayan Unu raymita, kunanyaq Waruchiri llaqtapi runakuna wichayan qucha k'uchunyaq, allichaq raqra unuta. Tukuy aywayan: yasqa, wayna, sipas, qhari, warmi, warmakunapas. Tusuyanpas tinyawan, pinkulluwan.


text:
Talkawanu
Talkawanu nisqaqa (kastilla simipi: Talcahuano, mapudungun simi tralkam wenu, "Q'aqya Hanaqpacha") Chili mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Talkawanu llaqtapiqa 250.348 runakunam kawsachkanku (2002).
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Talkawanu.
- Talcahuano.cl (kastilla simipi)
- thno.info
- ASMAR - Astillero de Talcahuano


text:
Qaqa paluma
Qaqa paluma (Columba livia) nisqaqa huk urpim, Iwrupapi, Asyapi, Aphrikapipas kawsaq. Awya Yalapi musuq rikch'aqmi.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ BirdLife International (2009). «Columba livia». Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, UICN nisqap kamachisqan 2010.4. 31 de enero de 2011 p'unchawpi rikusqa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qaqa paluma.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Qaqa paluma


text:
Kurt Waldheim
Kurt Waldheim ( * 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1918 watapi paqarisqa Sankt Andrä-Wördern llaqtapi - 14 ñiqin inti raymi killapi 2007 watapi wañusqa Wien llaqtapi). Awstiriya mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan diplumatiku qarqan.
8 ñiqin anta situwa killapi 1986 watamanta 8 ñiqin anta situwa 1992 watakama ñawpaq kuti Awstiriyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Elisabeth Waldheim
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Kurt Waldheim.


text:
Hulyanu kalindaryu
Hulyanu kalindaryu nisqaqa 45 kñ watapi Gaius Iulius Caesar sutiyuq Romanukunap impiraturninpa kamarichisqan kalindaryum.
1582 watap qatiqnin watakunapi waliyta puchukarqan, Griguryanu kalindaryuta kamarichiptinmi. Huk mama llaqtakunapi - Rusiyapi 1918 watakama - aswan pachata walirqan.
Griguryanu kalindaryukamaqa wata chunka iskayniyuq killayuqmi. Chhasku wataqa kimsa pachak suqta chunka pichqayuq (365) p'unchawniyuqmi, wakllanwatataq kimsa pachak suqta chunka suqtayuq (366) p'unchawniyuqmi. Llapa tawa kaq, tawawan rakinalla wataqa wakllanwatam, ahinataq:
- 1500, 1504, 1508, 1512, 1516, 1520, ...


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (20 ñiqin ayriway killapi 1889 paqarisqa Braunau am Inn llaqtapi, Awstiriyapi, 30 ñiqin ayriway killapi 1945 wañusqa Berlin llaqtapi), huk aliman pulitiku runam karqan. Alimankunap "Pusaqnin" (der Führer) nikurqan. Iskay ñiqin pachantin maqanakuyta qallarirqaspa, ima hayk'appas aswan huchayuq runapura karqan.
Huk ñiqin pachantin maqanakuymanta Hitlerqa Nasyunalsusyalista Aliman Llamk'aqpa Partidun (NSDAP) nisqap umalliqnin tukurqan. Chay NSDAP partiduqa llamk'aqkunaman ancha hayu kaspa, musuq maqanakuypaq llamk'arqan, "qasi kanapaq kayku" nispa llullaspa.
1933 watamanta 1945 watapi wañuyninkama Alimanyap qhapaq suyu kansillirnin (Reichskanzler) karqan. 1 ñiqin tarpuy killapi 1939 p'unchawpi Pulunyata atiyta kamachirqaptin, hatun maqanakuy qallarirqan.
Hitler lliw Iwrupapi kawsaq hudyukunata wañuchiyta kamachiptin, Nazi nisqa yanapaqninkuna suqta hunu hap'isqa, ñit'ina samk'ay pampakunapi (Konzentrationslager nisqapi) samk'asqa runakunata sipiyta atirqanku. Chay hatun wañuchiytaqa Ulukawtuma ninkum. Maqanakuynintinpiqa pichqa chunka pichqayuq hunu runakuna wañurqan.
Aliman awqaqkuna maqanakuyta chinkachkaptin, Rusyamanta awqaqkunataq Berlin llaqtata 1945 watapi atichkaptin, Hitler warminta wañuchispa kikintapas wañuchikurqan, manañam Alimanyap puchukaynintachu rikuspa.
Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Adolf Hitler.


text:
Haq'arwitu
Haq'arwitu, aqarqitu, aqaruway, chiyampu, ch'ariña, kharma icha tinti nisqakunaqa (ordo Orthoptera) iskay ch'ila (kapka) hark'akunapaq raprakunayuq, iskay wiquriqtaq phawanapaq raprakunayuq palamakunam, khachuq k'akllachayuq. Haq'arwitukunap qirisankuna wiñakusqaña mama palama hinam.
Aswan haq'arwitukunaqa yurakunatam mikhun, hukkunataq palamachakunatam.
Haq'arwitup mitan kamaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Churchu / Ch'illik'utu / Suni waqracha (Ensifera)
- Ch'ariña / Chiyampu / Chutu waqracha (Caelifera)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Haq'arwitu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Haq'arwitu


text:
Kantō suyu
Kantō suyu (kastilla simipi: Región de Kantō nihun simipi: 関東地方, Hepburn simipi: Kantō-chihō), nisqaqa huk suyum Nihun mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tokyo llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
7 563 428 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqta kamachiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
7 llaqta kamachiykuna (ken)[1]:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kantō" Japan Encyclopedia.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kantō suyu.


text:
Apurimaq mayu
Apurimaq icha Apu Rimaq nisqaqa Piruwpi, Ariqipa suyupi, Apurimaq suyupi, Ayakuchu suyupi, Qusqu suyupipas, huk 730,70 km suni mayum. Mismi urqukunapi pukyunmi, chaymanta Anti suyupi sach'a-sach'anta kallpaspa Ukayali mayuta chayamun.
Pukyunmantaqa 731 kilumitrupi Mantaru mayuwan tinkun. Chay tinkunmanta urin rakintaqa Iniy mayu (kastilla simipi: Río Ené), chaymantataqmi Tampu mayu (Río Tambo) nispa sutichanku. Chay Tampu mayuqa Ukayali mayupim chayamun.
Apurimaq mayumantaqa Apurimaq suyum sutichakun.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
Apurimaq mayup pukyun 15°31′31″S, 71°41′27″W (Mismi urqupi)
-
-
huk chaka, Chuqik'irawman ñanpi
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mismi urqu
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Apurimaq mayu.


text:
Ikwadur
- Chawpipacha nisqa Tiksimuyup sinrinmanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Ikwadur (kastilla simipi: Ecuador, "Chawpipacha") nisqaqa Uralan Awya Yalapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kitu llaqtam. Ikwadur mamallaqtapiqa 13.212.742 runakunam kawsachkanku (2006).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Chimpurasu, Impapura, Pichincha, Qutuphaqsi, Tunqurawra, Kayampi urqu, Sangay nina urqu
- Quchakuna: Impaqucha - P'uchqu qucha - Quwiqucha
- Mayukuna: Wayas mayu - Pastasa mayu - Napu mayu
- Wat'akuna: Yawatisuyu
Yurakuna wiwakunapash[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa pachapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunan pacha Ikwadur icha Chawpipacha nisqa suyupiqa, ancha ñawpa pacha achka runa llaqtakunas tiyarqan. Ahinataq Waltiwya (Valdivia) nisqa runakunas Manawi markapi Santa Elena markapipas kawsarqan, 3500 kñ - 1800 kñ watakunapi. Paykunaqa sumaq k'apra ruraqsi karqan. Awya Yalapiqa manas ñawpaq huktaq runakunachu k'aprakunata rurayta yacharqan.
Achka wiñay kawsay yachaqkuna Juan de Velasco yachaq hina yuyarqan, aslla watamanta, Inkakunap hamusqankama, huk mamallaqta hatun pusaq Kitupi kawsarqan, pay Chawpipachap Antinkunatas kamachirqan, Puruha runallaqtamanta (Chimpurasu markapi), San Gabriel llaqtaman (Karchi markapi). Chay hatun pusaqqa Shyri nisqas karqan. Kunanqa manam tukuy wiñay kawsay yachaqkunachu pay hina yuyan. Astawan yachaqkuna yuyan, Chawpipachapi, Inkakunap hamusqankama, manas huklla hatun pusaqchu tiyarqan, aswantaq achka kurakakunas tiyarqan, huk kurakaqa achka ayllu llaqtakunatas kamachirqan[1]. Qhipaqa Inkakuna Tupaq Inka Yupanki Wayna Qhapaqpas Chawpipachapi Antikunatas kamachirirqan, qhipa Chawpipacha Antikunap runankuna Tawantinsuyupi, Chinchaysuyu markapi kawsarqan. Kimsa chunka wata qhipa, Ispañulkunas hamurqan, Francisco Pizarro sutiyuq pusaqninqa 1533 watapi Atawallpa Inkatas wañuchirqan. 1534 watapiqa Kunkistadur Sebastián de Belalcázar Kitu llaqtatas hap'irqan, chay llaqta Ispañapaqmi nispa. Kunkistadurkunaqa hamurqaptinsi, Rumiñawi sutiyuq awqaq pusaqqa Kitu k'itipi tukuy wasikunatas ruphachirqan, Ispañulkuna ama tukuyta chaskinanpaq nispa, hinaspas quri imakunata khuyaylla rumikunatapas urqukunamansi apamurqan.
Kastilla Kamachiy pachapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1534 watamanta 1822 watakama Kitu mamallaqtaqa ispañul sarushka llaqtas karqan. Chay watakunapiqa indihina runakuna anachatas llakikurqan. Ispañulkunaqa tukuy sumaq allpakunatas hap'irqan asindakunata ruranapaq. Chay asindakunapiqa kichwa runakuna sinchi-sinchilla ispañul, mistikunapaq llamk'aspas mana allin mikhunakunata chaskirqan. Misti asindadukunaqa indihinakunata anchatas maqarqan. Ispañulkunaqa hatun inlisyakunatas rurarqan, ahinataq Kitupi kaq Iglesia de la Compañia nisqata. Hinallataq achka runakuna astawan sumaq kapchiykunatas Kitupi rurakurqan. Chay runakunaqa Kitupi yachay wasi (escuela Quiteña) nisqas, paykunaqa Indihinakunap ispañulkunappas yawarniyuqsi, yuyayniyuqpas karqan.
Republika pachapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy nisqapi Antonio José de Sucre, Simón Bolívar sutiyuq awqaq pusaqkuna Ispañulkunawan maqanakurqaptin 1822 watamanta Ikwadur nisqa suyuqa Hatun Kulumbyaman kapuq markam karqan. 1830 watakunapi chay Hatun Kulumbya manaña tiyaptinsi Ikwadur huk musuq mamallaqtas tukurirqan. Juan José Flores Ikwadurpa huk ñiqin mamallaqta hatun pusaqsi tukurirqan. Hinaptinpas allpayuq mistikunaqa hinallataqsi indihinakunata maqarqan, sinchitas llamk'achisparaq. Astawantaqsi kichwa runakunaqa wasipunku nisqapi kawsarqan, mistikunapaq allpankunapi llamk'aspa, uchuylla allpayuq kaspa, chay uchuylla allpankunapi mikhuchikunanpaq llamk'aspa. Allpasapakunaqa, Kathuliku Inlisyapas tukuykunata kamachirqan. 1895 watapi Eloy Alfaro sutiyuq runas Ikwadurpa hatun pusaqnin tukurirqan, indihinakunata ñawpaq ñiqin yanapaqsi hatun pusaq kaspa.
1941 watapi Ikwadurqa Piruwwansi maqanakurqan. Chay maqanakuy qhipaqa Piruw mamallaqta Amarumayu sach'a-sach'a suyupi achka allpakunata Ikwadurmantas hapirqan. Chay qhipaqa iskay maqanakuyraqsi karqan, 1981 watapi, 1995 watapipas, hinaptinqa chay maqanakuykunamanta Ikwadurqa mana Piruwmantachu, Piruwtaq mana Ikwadurmantapas ima allpatapas hap'irqanchu. 1998 watapi Ikwadurpa Pirupapas umalliqninkunaqa rimanakurqan, kay hina ninakurqan, amaña maqanakuy kachunchu, nispa. Hinallataqsi Jamil Mahuad, Alberto Fujimori sutiyuq umalliqninkuna mamallaqtapura qasi kaytas ruranakurqan.
1990 watamanta CONAIE sutiyuq tantanakuy ECUARUNARI tantanakuypas achka runakunap hatariykunatas qayakurqan, chay hatariykunamanta 2000 watapi Jamil Mahuad sutiyuq hatun pusaq kamachiyninmanta lluqsinanmi karqan. 1996 watamantataq huk Pachakutik nisqa runakunap pulitiku tantanakuyninmi tiyan. 2003 watapi chay Pachakutik nisqaqa yanaparqan Lucio Gutiérrez sutiyuq hatun pushaqta akllanakuykunapi akllayta. Payqa 2005 watapi huk hatariymanta karu llaqtamanmi ayqirqan, chaymantataqmi Alfredo Palacio hatun pushaqmi tukurqan. 2007 watapitaq, kutinmanta 2009 watapipas, Ikwadur runakunaqa Rafael Correa sutiyuq runata hatun pushaqmanmi akllarqan. Payqa huk musuq Susyalismutam Ikwadurpi ruranata munan. Pachakutik nisqaqa payta ñawpaqta yanapaspanpas, kunantaq manañam arí ninakunchu.
Ikwadur mamallaqtap mamakamachiynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ikwadur mamallaqtap mamakamachiyninqa 2008 watapim qillqasqam karqan. Chay mamakamachiyqa kaman, huk hatun pusaqmi tiyan, payqa Presidente de la República nisqam.[2]
Markakuna kitikunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ikwadur mamallaqtapiqa iskay chunka tawayuq markam kachkan, sach'a-sach'akunapi suqta markam, Chalapi suqta markam, Antikunapitaq chunka hukniyuq marqam, Yawatisuyupitaq huklla markam kachkan. Sapa markapiqa achka kitikunam kachkan.
(++) Kamasqa wata: 2007
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (ufisyal nisqa): 11.000.000 rimaq
- Kichwa simi: 2.000.000 rimaq
- Shuwar simi: 110.000 rimaq
- hukkunapas
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
-
-
Wayakil, Ikwadurpa astawan hatun llaqtan
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ (es)ANTECEDENTES DE LOS PUEBLOS DE LA NACIONALIDAD KICHWA, Ikwadorpak Ministerio de Educación
- ↑ Ecuador llaktapak Mamakamachiy, 2008
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- www.inec.gov.ec INEC (kichwa simi)
- Ikwadurpi pulitika rakiy 2008
- www.inec.gov.ec / Markakunap yupayninkuna, Hatun Yupay 2001
- Quitoka, Distrito Metropollitanomi
- Dr. Alfredo Palacio: Hampika, Tukuykunapakmi Kan
- Kawsay Ecuador - Runakunapaq Kawsay Tantanakuypi Yanapak
- Tukuy Ecuador runa shimikuna kamachiy ukupi kana, maypi kashpapash rimana, killkanamantapash kamachiy
- Ecuador Indíginas Ayllu-Juñu Chikaykuna
- Curso básico de kichwa para hispanoparlantes, nivel 1
- Galapagos, Ikwadur (Inlish simipi)
- Ikwadur (Inlish simipi)
- Galapagos (Inlish simipi)


text:
45 willakï: Jordán mayuta tsimpayan
¡RIKË! ¡Jordán mayuta tsimparëkäyan israelïtakuna! Pero ¿mëchötaq yakuqa këkan? Manaraq pasayaptenqa atskash yaku këkänaq, tsë tiempoqa alläpash tamyëkunaq. ¡Pero kananqa llapan yakush tsakirishqa! ¡Puka lamarta pasayanqannömi, tsimparëkäyan tsaki patsapa israelïtakunaqa! ¿Mëtaraq ewkushqa tsëtsika yaku? Mä rikärishun.
Jordán mayuta israelïtakuna tsimpayänan tiempo chäriptinshi, ‘nöpantsiktam arca del pacto nishqanta katakurkur sacerdötekuna ëwayanqa. Jordán mayuman chakinkunata yëkaratsiyaptinnam yaku tsakirenqa,’ nishpash nitsinaq Jehová israelïtakunata Josuëwan.
Tsëshi nunakuna nöpanta arca del pacto nishqanta katarkur sacerdötekuna apayan. Y Jordán mayuman chärirshi yakuman yëkuriyan sacerdötekuna. ¡Alli ruri këkarpis, sacerdötekuna yëkur qallëkuyaptinshi mayu tsakirinaq! ¡Tsëqa huk milagrosh! Más umaninchöshi Jehová tsapärinaq yakuta mana pasanampaq. ¡Tsakish quedarinaq mayu!
Tsaki mayu chöpimpash pasariyänaq arca del pacto nishqanta kataraq sacerdötekuna. ¿Kë dibüjochö rikëta puëdenkiku? ¡Tsëyaqnash, tsaki patsapa Jordán mayuta tsimpar qallëkuyänaq llapan israelïtakuna!
Llapan tsimpariyaptinnash, Jehová nitsinaq Josuëta 12 kallpayoq nunakunata: ‘Arca del pacto apaq sacerdötekuna mayuchö këkäyanqanyaq kutiyë. Y tsëpita apayämunki 12 rumikunata, ampipa llapëki quedakuyänëki sitioman churayänëkipaq. Tsënöpam, tsë rumikuna ima significanqanta wambrëkikuna tapuyäshuptikeqa, willayanki imanö arca del pacto nishqanta tsimpëkätsiyaptin Jordán mayu tsakirenqanta.’ ¡Y kë milagrotash tsë rumikuna yarpätsiyänan kanaq! Hina Josuëqa tsaki mayuchö sacerdötekuna shäräyanqanmanshi 12 rumita churanaq.
Por finnash, arca del pacto nishqan kataq sacerdötekunata, ‘lloqayämi Jordán mayupita,’ ninaq Josué. Y këta rurariyaptinnash yapë yaku ëwar qallëkunaq.
Josué 3:1-17; 4:1-18.
Tapukïkuna
- ¿Ima milagrotaraq ruran Jehová Jordán mayuta israelïtakuna tsimpayänampaq?
- ¿Jordán mayuta tsimpayänampaq pimanraq markäkuyanman karqan y imataraq rurayanman karqa israelïtakuna?
- ¿Imanir-raq chunka ishkë hatusaq rumikunata mayupita ëllunampaq nerqan Jehová Josuëta?
- ¿Imaraq pasan Jordán mayupita sacerdötekuna yarquriyaptin?
Wakin tapukïkuna
- Leinki Josué 3:1-17.
¿Imataraq rurashwan Jehoväpa bendicionninta y yanapëninta chaskinapaq këchö rikanqantsiknö? (Jos. 3:13, 15; Pro. 3:5; Sant. 2:22, 26.)
¿Imanöraq Jehová änikonqan markaman israelïtakuna tsimpayaptin këkarqan Jordán mayu, y imanöraq kë Jehoväpa shutinta alabarqa? (Jos. 3:15; 4:18; Sal. 66:5-7.)
- Leinki Josué 4:1-18.
¿Imapaqraq karqan Guilgalman chunka ishkë rumikunata Jordanpita ëllurir churayanqan? (Jos. 4:4-7.)


text:
Richard Willstätter
Richard Martin Willstätter sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1872 watapi paqarisqa Karlsruhe (Alimanyapi) llaqtapi - † 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1942 watapi wañusqa Locarno (Suwisa) llaqtapi); Alimanya mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1915 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: Richard Willstätter, Mama: .
Alma mater: München Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Página web del Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1915
- "On plant pigments" Conferencia Nobel de Richard Willstätter
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Richard Willstätter.


text:
Wanachay
Wanay icha Wanachay nisqaqa pi runamanpas paypaq millay kaq ruraymi huchallikusqanrayku, q'umallikusqanrayku.
Wanakuy, Ankash qallupi. "Wanakuyna, kachakukuna warkayashuruyki, alaq yakuwan paqaspa armatsiyashuruyki".
Kay hinatam wanachanku:
- Tayta mamaqa wawanta wanachan mana uyarisqanrayku, ima millaytapas rurasqanrayku.
- Hinallataq yachay wasipi yachachiq mana uyariq, mana llamk'aq yachaqaqkunatam wanachan. Huk mama llaqtakunapim yachachiq ama maqachunchu, yachaqaqkunata rimapullachun, ruranakunatam qullachun.
- Mama llaqtaqa q'umalli nisqa huchallikuq, mana kamachikunakama ruraq runatam wanachan. Chay wananaqa taripay sunturpim kamarikunku. Kay wanaykuna hinam kachkan:
- Qullqi wanay: Taripasqa runaqa kañinatam quchun.
- Samk'ay wanay: Taripasqa runaqa samk'ay wasipim wichq'asqa kachun, huk mit'alla icha wañunankama (ancha millay rurasqanrayku).
- Wañuy wanay: Taripasqa runaqa wañuchisqa kachun (huk mama llaqtakunallapiraq, ancha millay rurasqanrayku): runa warkhunapi, uma kuchuywan, miyu wapsi ukhupi (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi), pinchikilla tiyanapi (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi). Huchallikuqqa wañunanta samk'ay wasipim suyan.
- Maqay wanay: Taripasqa runaqa maqasqa kachun, asutiwan icha k'aspiwan (pisilla mama llaqtakunapi: Iranpi, Sawud Arabyapi)
- Mutuy wanay: Taripasqa runaqa mutusqa kachun. Makinta, chakinta, huk kurku yawrikunatapas kuchunku (pisilla mama llaqtakunapi: Iranpi, Sawud Arabyapi)


text:
Sonsonate suyu
Sonsonate suyu (kastilla simipi: Departamento de Sonsonate) nisqaqa huk suyum Salwadur mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Sonsonate llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin inti raymi killapi 1824 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
438 960 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
16 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sonsonate suyu.