text:
Unuchay
Unuchay, icha Wawtisu, Yakutsay ( Ankash qallupi) nisqaqa (grigu simipi: Bάπtισua, chaymanta kastilla simipi: bautismo; grigu simipi: BaπtίZeιv (baptizein) "ch'ultiy") kristiyanu tukuypa sananchanmi.
Dyuspa Simin Qillqakamaqa Unuchachiq Huwanmi huchankunata willakuq runakunata, ichataq Hisuwtapas Huryan mayupi unuchachin (Mathiyu 3:1-17 ). Huchallikuqkunataqa unuchachin kutirinankupaq, huchankunata pampachanapaqmi (Mathiyu 3:6 , Markus 1:4 , Lukas 3:3 ). Huwan hina Hisuwpa akllay qatiqninkunapas unuchachirqanku (Huwan 4:1 ).
Matiyuqa qillqasqanpa puchukayninpi willan, wañusqamanta sayarisqa Jesus disipulunkunaman nin, tukuy runakunata disipulukunaman tukuchispa bawtisaychik Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpi, nispa (Mathiyu 28:19 ).
Runa "Jesu Kristu apuymi" nispa huchankunamanta pampachanapaq mañaspa yakupi ch'ultichikun, musuq kristiyanu kawsayta, Ch'uya Ispirituta chaskinanpaq. Chay hinas mawk'a runa wañurquptin musuq runas, Kristupi iñiywan allin kawsaq runa paqarin.
Pastur icha kuraqa iñiqta bawtisaspa ninmi: "Bawtisayki Yayap, Churip, Ch'uya Ispiritup sutinpi" nispa.
Huk kristiyanu inlisyakunapi - Katuliku Inlisyapi, Urtuduksa Inlisyapi, Lutiranismupi - wawachakunatapas bawtisanku; manataq Bawtista inlisyapichu, iwanhilikal nisqa inlisyakunapichu.


c: text/html

text:
Lukaspa qillqasqan
Lukaspa qillqasqan (grigu simipi: eὐaYYέλιov katὰ Aoukᾶv, kastilla simipi: Evangelio según san Lucas) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Iwanhilista Lukaspa grigu simipi qillqasqan. Wakin kimsa iwanhilyu (kusi willay) qillqa hinaqa, Jesuspa kawsasqanmanta wañusqanmanta sayarisqanmantapas willan. Musuq Rimanakuypa kimsa ñiqin qillqanmi.
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Congregación de los Sagrados Corazones - Provincia del Perú: Evangelios en Quechua (Musuq Rimanakuymanta):
- Lukaspa qillqasqanpa tawan ñawpaq uma rakikuna
- Lukaspa qillqasqan, bible.is nisqapi:
- Lukaspa qillqasqan, bibles.org nisqapi:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gro Harlem Brundtland
Gro Harlem Brundtland sutiyuq warmiqa (* 20 ñiqin ayriway killapi 1939 watapi paqarisqa Bærum, Oslo, llaqtapi, Nurwigapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq hampikamayuq, pulitiku wan kawpaq runa warmim.
Nurwiga Uma kamayuq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 4 ñiqin hatun puquy killapi 1981 watapi - 14 ñiqin kantaray killapi 1981 watapi
- 9 ñiqin aymuray killapi 1986 watapi - 16 ñiqin kantaray killapi 1989 watapi
- 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1990 watapi - 25 ñiqin kantaray killapi 1996 watapi
Ñawpaq runa: Arne Olav Brundtland
Wawakuna: (4)
Alma mater: Oslo Yachay suntur.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gro Harlem Brundtland.


text:
Rajesh Khanna
Jatin Khanna sutiyuq runaqa, icha Rajesh Khanna, ( 29 ñiqin qhapaq raymi killapi 1942 watapi paqarisqa Amritsar llaqtapi - 18 ñiqin anta situwa killapi 2012 watapi wañusqa Mumbai llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq aranway pukllaq wan pulitikumi qarqan.
Warmi: Dimple Kapadia (1973-1984).
Churinkuna: Twinkle Khanna (1974), Rinke Khanna (1977).
PilikulakunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rajesh Khanna.
- IMDb


text:
Arbieto munisipyu
Arbieto munisipyu (kastilla simipi: Municipio Arbieto) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu T'arata pruwinsyapi, Quchapampa suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Arbieto llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Arwiytu munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Theodore Richards
Theodore William Richards sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin qulla puquy killapi 1868 watapi paqarisqa Germantown (USA) llaqtapi - † 2 ñiqin ayriway killapi 1928 watapi wañusqa Cambridge (USA) llaqtapi); Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1914 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi).
Tayta: William T. Richards, Mama: Anna Mallack.
Alma mater: Harvard Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Davy Medal.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Theodore Richards.


text:
Modesto Omiste pruwinsya
Modesto Omiste pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Modesto Omiste jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Modesto Omiste) Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Villazón llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika RakiyLlamk'apuy
Huk munisipyu: Villazón munisipyu.
Chunka kimsayuq kantunmi kan.
Runa llaqtakunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa astawan mama indihina runakunam, 43,3 % Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Modesto Omiste pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Pruwinsyapi paqarisqaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Griguryu III
Griguryu III, Griguryu III huk kimsa ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. III, Italya simipi: Gregorio III) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Sirya mama llaqtpi - † 28 ñiqin ayamarq'a killapi 741 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
18 ñiqin pawqar waray killapi 731 watapimanta 28 ñiqin ayamarq'a killapi 741 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu III.


text:
Sozoranga kiti
Sozoranga kiti (kastilla simipi: Cantón Sozoranga) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Loja markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Sozoranga llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kitillinmi kan:
- huk llaqta kitilli: Sozoranga
- iskay chakrapura kitilli: Nueva Fátima, Tacamoros
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- www.hcpl.gov.ec / Sozoranga kitimanta (kastilla simi)


text:
Wamanqa
Wamanqa icha Wamanka [1] (Ayakuchu llaqta nisqapas, kastilla simipi: Ayacucho icha Huamanga) huk piruwanu hatun llaqtam, Ayakuchu suyup Wamanqa pruwinsyapas uma llaqtanmi. 2005 watapiqa Wamanqa llaqtapi 147.256 runas kawsachkan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpaqta Ayakuchu sutiyuq llaqtata Wamanqawan sutichasqaku. Isqun p'unchawpi chunka iskayniyuq killapi 1824 watapi Antonio José de Sucre sutiyuq awqaqkunap umanqa ispañul awqankunatas Wamanqa k'itipi atiparqan. Simón Bolívar Piruwpa qispichiqnin nisqaqa 15 p'unchawpi iskay killapi 1825 watapis chay llaqtataqa Ayacucho sutiwan suticharqan. Chay llaqtaqa Piruwpa Ayakuchu sutiyuqmi suyunpi kachkan. Hatun yachay wasinpa sutinmi Universidad San Cristóbal de Huamanga.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Andrés Avelino Cáceres, Umalliq (Piruw)
- Néstor Cabrera, qillqaq
- Willy del Pozo, qillqaq
- María Parado de Bellido, ankalli
- Alfredo Alberdi Vallejo, qillqaq
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Diccionario Quechua - español. Municipalidad del Cusco 1995
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wamanqa.
- Saywitu: Ayakuchu suyu
- Simana Santa - Ayak'uchupi


text:
Pakcha
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Paqcha rikuy.
Qhampu uru, Pakcha (Chinchaysuyu rimaykunapi pakĉa = "kusi-kusi") icha Araknidu (classis Arachnida) nisqakunaqa uchuy uywakunam, sillwichakim, pusaq chakiyuq, ancha k'awchi k'akllachayuq. Aswan pakchakunaqa aycha mikhuqmi.
Kaymi huk palama rikch'aq ñiqikuna:
- Khiki (Acarina) - amaku nisqakunapas
- Awaq uru (Araneae): kusi-kusi, qhampu / apasanka
- Chakisapa uru (Opiliones)
- Sira-sira (Scorpiones)
- Amblypygi
- Palpigradi
- Pseudoscorpionida
- Ricinulei
- Schizomida
- Solifugae
- Uropygi
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pakcha


text:
Jules Grévy
Jules Grévy sutiyuq runaqa, (* 13 ñiqin anta situwa killapi 1807 watapi paqarisqa Mont-sous-Vaudrey) llaqtapi - † 9 ñiqin tarpuy killapi 1891 watapi wañusqa Mont-sous-Vaudrey llaqtapi), Ransiya mama llaqtayuq Taripay amachaq wan pulitiku.
1879 watamanta 1887 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Grévy
Mama:
Ñawpaq warmi: Coralie Fraisse
Churinkuna:
Yachaywasi:
Alma materi: Université de Paris
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: [[Commons:Category:Jules Grévy
|Jules Grévy]].
(ransiya simipi)]


text:
1Chaynöpis shongullächo nirä: «Canan mä camashaj cushisha cawayta. Imatapis munashäta rurar cushicushaj» nir. Asta chayno yarpashäpis yangallami casha.
2Ushanantaga tantiyacushcä asishanchïpis yangalla cashanta, gustunchïta rurashanchïpis imapäpis mana bälej cashanta.
3Chaypitaga upyaytana camarä. Tucuyta ruraytana munarä. Chaycunataga llapantapis alli yarpaynëchömi rurarä musyanalläpaj. Pasaypaga manami pirdicarächu. Cay pachacho wallca wata cawashan wichan runa imanöpa alli cawashantapis musyayta munarä.
4Ima-ayca obratapis rurachishcä. Quiquëpaj palasyucunata aruchishcä. Übas chacräcunapis casha.
5Wertäcunata lantashcä. Waytacunata lantashcä. Chayman lantarä llapan casta frütacunata.
6Lantashäcunata pargunäpaj ishtanquicunata aruchirä.
7Uywaynëpaj runacunata rantirä ollguta warmitapis. Maquëcho yurej uywaynëcunapis caranmi. Nogapaga aypallami casha wäcapis uyshapis. Nogapita mas unay caj runacuna Jerusalenchöga manami pipis charashachu noganöga.
8Gorita guellaytapis muntuy-muntuy shuntashcä waquin raycunapano cananpaj. Nogapaga cashami cantajnëcuna ollgupis warmipis. Gustöcunataga llapantami rurashcä. Chïnäcunapis aypallami casha.
9Fiyupa rispitädumi cashcä. Jerusalencho mas unay caj raycunapita mas rejsishami cashcä. Musyaj-yachaj caynëtapis manami gongashcächu.
10Imatapis munashä ricashä cajtaga llapantami charashcä. Imatapis shongö munashan cajtaga llapantami rurashcä. Afanacur rurashäpita cushicushcä. Chayllami casha pägö.
11Nircur yarpachacurä fiyupa ñacar aruchishäcunapaj. Chaymi sumaj yarpachacurir musyashcä llapanpis yangallapaj cashanta, wayrata chariyta munashanchïnölla cashanta. Cay bïdacho imata rurashanchïpis manami imapäpis bälinchu.
12Nircorga yarpachacurä yachaj caypaj, mana tantiyacoj upa caypaj. Yarpachacur nirä: «¿Imatanaräshi musyanman nogapa guepäta ray cäga? Paypis noganöllanami musyanga.»
13Chaymi tantiyacushcä chacaypita achicyaj mas alli cashannöpis mana tantiyacoj upa caypitaga yachaj cay mas alli cashanta.
14Yachäga llapantami musyaycan. Mana tantiyacoj upami ichanga chacaychönölla puriycan. Chaypis yarpachacur tantiyacushcä llapanchïpis iwal ushacänanchïpaj cashanta.
15Chaymi nirä: «Mana tantiyacoj upata päsashannölla nogatapis päsamänan caycaptenga yachaj cashäpis ¿imapätaj bälenga?» nir. Chaymi tantiyacushcä chaypis yangalla cashanta.
16Wañuptenga yachajtapis ni mana tantiyacoj upatapis pipis manami yarpanganachu. Achca wata päsaptenga llapantanami gongaycun. Yachajcunapis mana tantiyacoj upacunapis iwal-llami wañun.
17Chaymi caway bïdapäga fiyupa rabyashcä. Cay pachacho ima rurashäpis casha melanäcushallämi. Rasunpaga llapanpis yangallami. Wayrata chariyta munajnöllami caycanchi.
18Cay pachacho rurachishäcunapäga llapanpämi fiyupa rabyashcä. Nogaga llapan chaycunata cachapaycunä caycan ruquë mandaj quëdajtana.
19Payga yachajchush u mana yachajchush cacongapis. Ichanga paymi cay pachacho fiyupa ñacar arur yachaj car rurachishäcunata charicurconga. Chaypis yangallami.
20Cay pachacho llapan rurashäcunata ricaycur fiyupa ñacar arushäpita amatar llaquicurä.
21Waquinninchëga yachayninchïwan musyashanchïwan tantiyashanchïwan ñacar tucuyta arunchi. Nircur mana ñacajtanami cachapaycunchi. Chaypis yangalla y fiyupa mana allimi caycan.
22Chaura runa cay pachacho fiyupa ñacar arushanpita ¿ima allitaraj quiquinpäga jorgun?
23Fiyupa yarpachacullarmi goyan. Rurashancuna fiyupa sasallami. Puñurpis yarpachacuytaga manami jamaycunchu. Chaycunaga llapanpis yangallami caycan.
24Ichanga Tayta Dios munan cushisha cawananchïtami. Paymi llapantapis camacächisha. Pay mana camacächiptenga ¿piraj micunman, piraj cushisha cawanmanpis? Chaymi runaga micunman, upunman. Arur tarishancunatapis gustunta rurar ushanman. Tantiyacuptë llapantapis Tayta Diosmi camacächisha.
26Paymi yachayta gomanchi, tantiyachimanchi, cushicachimanchi alli ricashan cajtaga. Juchata rurajcunatami ichanga ñacar ima-aycatapis fiyupa cuestajcunata shuntananpaj cachaycun. Nircur chay runacunaga shuntashancunata cachapaycun Tayta Dios alli ñawinpa ricashan caj runacunapäna. Chaypis yangallami, wayrata chariyta munashanchïnöllami.


text:
Moxos pruwinsya
Moxos pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Moxos) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa San Ignacio de Moxos llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Isiboro Secure mamallaqta parki
- Mayukuna: Secure mayu
- Quchakuna: Isiriri qucha - San Antonio qucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk munisipyunmi kan: San Ignacio munisipyu.
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa (San Ignacio munisipyupi) aswanta indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Moxos pruwinsyapiqa (San Ignacio munisipyupi) kastilla simitam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Willachikuy
Willachikuy nisqaqa (kastilla simipi: comunicación) runapura, ima willaq kaqpurapas willakunatam kachaypas chaskiypas.
Ñawpa pachamantaña runa rikch'aq kikinpa sapsi willana yawrininwanmi runapura willanakun: rimaywanmi. Aswanqa, kurku hawanchayninchikwanmi, uya hawanchayninchikwanmi willanakunchikmi.
Qillqa wallparisqa karqaptinmi, qillqaywanpas willarinakurqanchik, liwruwanmi, willay p'anqawanmi.
Willay p'anqakunata kachanakunapaqqa chaski nisqa runa mink'akunam llamk'ayta qallarirqan.
Pacha musuqyaptin, musuq, pinchikillawan llamk'aq willachikuy llikakunatam wallpariqanku: karu qillqaymi, karu rimaymi, ñaqha watakunapitaq antañiqiq llikakunam, internet nisqa hatun sapsi antañiqiq llikakunap llikanpas.
Huk puririylla riq willachikuypaq llikakunataq willay kancha nisqam. Chay willay kanchaqa willay p'anqa nisqawanmi qallarirqan. Hinallataqmi liwrukunam - ahinataq Dyuspa Simin Qillqam - willay kancha hinam mast'asrisqa karqan. Kunan pachataq pinchikillawan llamk'aq willay kancha llikakunam llamk'aykun: ankichiymi, ñawikaruymi.


text:
Pampamarka qucha
Pampamarka qucha icha Tunka Suka quta (aymara simim, kastilla qillqaypi: Pampamarca icha Tungasuca) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Qusqu suyupi, K'anas pruwinsyapi, Pampamarka distritupi, Tupaq Amaru distritupipas, Aqumayu pruwinsyapipas, Musuqllaqta ñiqpi.
Hawanqa mama quchamanta 3.750 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- wikimapia.org / Pampamarka qucha
- Pampamarka quchamanta (kastilla simi)


text:
Julia Gillard
Julia Eileen Gillard sutiyuq warmiqa (29 ñiqin tarpuy killapi 1961 watapi paqarisqa Barry llaqtapi-). (Awstralya mama llaqtap taripay amachaq wan pulitikupas qarqan.
2010 watamanta 2013 ñawpaq kuti Awstralyaqa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: John Gillard; Mama: Moira Gillard.
Ñawpaq warmi: Tim Mathieson.
Yachaywasi: Unley High School
University of Adelaide
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Julia Gillard.


text:
Diego Guastavino
Diego Nicolás Guastavino Bentacor sutiyuq runaqa (* 26 ñiqin anta situwa killapi 1984 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Diego Guastavino.


text:
Chuqitakarpu
Chuqitakarpu icha Chuqi Takarpu (kastilla qillqaypi Choquetacarpo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Willkapampa wallapi, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi, Willkapampa distritupipas, Saqsarayuq rit'i urquñiq.[3] Pikchunqa mama quchamanta 5.520 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kiswar urqu
- Sallqantay
- Saqsarayuq
- Tukarway
- Quriwayrachina rit'i urqu
- Quriwayrachina (maw'ka llaqta)
- Wamantay (5.450 m)
- Machu Pikchu
- Willkamayu
- Apurimaq mayu
- Yanama mayu
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Jill Neate, Mountaineering in the Andes
- ↑ ign.gob.pe IGN, Piruw
- ↑ escale.minedu.gob.pe - UGEL saywitu Killapampa pruwinsya Province (Qusqu suyu)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Santa Teresa llaqta, Aguas Calientes, Machu Pikchu, Willkamayu, Apurimaq mayu, Sallqantay rit'i urqu, Wamantay, Tukarway rit'i urqu, Padreyoc rit'i urqu.


text:
Alipio Ponce
Alipio Ponce Vásquez sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin chakra yapuy killapi 1906 watapi paqarisqa Apata llaqtapi - † 11 ñiqin tarpuy killapi 1941 watapi wañusqa Porotillo llaqtapi), Piruw mama llaqtayuq Chapaq runapas.
Taytan: Emilio Ponce; Maman: Tomasa Vásquez.
Warmi: Violeta Corcuera Rodríguez
Churinkuna: Celia Ponce Jáuregui de Velit, Josefina Ponce Cateriano de Pozo.
Yachay wasi:
Alma materː Escuela de la Guardia Civil y Policía.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Alipio Ponce.


text:
Mamerto Urriolagoitia
Mamerto Urriolagoitía Harriague sutiyuq runaqa (5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1895 watapi paqarisqa Chuqichaka llaqtapi - 4 ñiqin inti raymi killapi 1974 watapi wañusqa Chuqichaka llaqtapi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (1949 watamanta 1951 watakama).
Taytan: Mamerto Urriolagoitia; Maman: Corina Harriague.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mamerto Urriolagoitia.
- www.worldlingo.com


text:
Wikipidiya:Anchayupa kay
Imamantapas qillqata kamarispaqa, qhawasunchik, hayk'am anchayupa, chayniyuq (riliwanti, relevante) kachkan.
Ahinataq: Manaraqmi Alimanyapi tukuy hatun llaqtakunamanta kay Wikipidiyapi qillqa kaptinmi, ama ancha uchuy aliman llaqtachakunamantachu qillqasunchik. Qillqasqaykimanta anchayupa, chaniyuq kayninpa rikunanmi tiyan. Hinataqmi Ruth Cardoso sutiyuq warmimanta qillqayta munaspaqa, qillqapi willay, imaraykum Qhichwa Wikipidiyata ñawiriqpaq anchayupa kanman.
Mana chaniyuq qillqakunaqa kamachiqpa qullusqan kanqa.


text:
Escena de la guerra de Incas contra Chancas
. Detalle de la pintura de Juan Bravo sobre la "historia de Qosqo" para la municipalidad de Cusco
.
Chanka runakuna Antawaylla k'itipi kawsaq mama llaqtas karqan. 1438 watapi Qusqu llaqtatas atiyta munarqanku. Manas atiptinku, Pachakutiq Inka Yupanki paykunata atirqan, suyunkuta Tawantinsuyuman hap'imuspa.
Kunan pacha Chanka runakunaqa Chanka runasimitam (Quechua ayacuchano) rimanku. Kay k'iti rimaypi José María Arguedas sumaq sumaqlla harawikunata qillqarqan. Kunan p'unchaw 1.000.000 icha 1.500.000 runakuna chanka runasimita rimanku. Paykunaqa Ayak'uchu, Apurimaq, Wankawillka suyukunapi Lima llaqtapi ima tiyankus.


text:
Q'upa yaku
Q'upa yaku nisqaqa runap map'achasqan yakum.
Wasikunapiqa runap ispayninmi, akanmi yakukunataqa map'achan. Ruraychaqapitaq ancha miyusapa q'upa yakukunapas tukukunmi. Chay q'upa yakukunaqa sallqatam waqllichin, sasachakuysapam. Muyuriq pacha amachanapaqqa chay q'upa yakukunaqa ch'uyachanam tiyan. Hatun llaqtakunamantaqa chay q'upa yakutaqa q'upa yaku kachaykuna nisqantam kachaykunku.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Q'upa yaku.


text:
Robert Zemeckis
Robert Zemeckis sutiyuq runaqa, 14 ñiqin aymuray killapi 1952 watapi paqarisqa Chicago llaqtapi - ) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam. Oskar Suñaytas chaskirqan.
Taytan: Alphonse Zemeckis; Maman: Rose Nespeca.
Warmikuna: Mary Ellen Trainor / Leslie Harter
Churinkuna: Alexander Francis / Zane wan Rhys.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Oskar Suñay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mejor kuyu walltay pusaq
- Oskar 1994: Forrest Gump
- Mejor pilikulao
- Oskar 1994: Forrest Gump
Quri Globo[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mejor kuyu walltay pusaq
- Quri Globo 1995: Forrest Gump
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Robert Zemeckis.
- IMDb Robert Zemeckis


text:
Santa Krus suyu
Santa Krus suyu (pulaku simiː Województwo świętokrzyskie, kastilla simipi: Voivodato de Santa Cruz) nisqaqa huk suyum Pulunya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kielce llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Krus suyu.


text:
Tukuy hallch'akuna
Wikipediapa tukuy hallch'ankunamanta ch'allisqa rikuy. Rikuyniykitaqa k'ullkuchaytam atinki hallch'a layata, ruraqpa sutinta (uchuy icha hatun sanampakunata musyaq) icha chayachisqa p'anqata (uchuy icha hatun sanampakunata musyaq) akllaspa.
- 19:04 14 hun 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Karu Kay Tupu-manta Karu kay tupu-man
- 01:23 10 hun 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Puriq pacha-manta Puriq Pacha-man
- 01:38 29 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Ruraq:Le K-li/Template:Chawpihark'ay-manta Plantilla:Chawpihark'ay-man
- 03:55 28 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Gorila-manta Gurila-man
- 22:40 21 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Montenegro-manta Muntinigru-man
- 20:02 21 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Wikipedia:Wiphalakunap Plantillankukuna-manta Wikipidiya:Wiphalakunap Plantillankukuna-man
- 04:51 13 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Pasiphiku mama qucha-manta Pasiphiku Mama Qucha-man
- 13:51 8 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Pacha Killa-manta Killa Pacha-man
- 14:12 7 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Ruray rimana-manta Yanapa:Ruray rimana-man
- 23:24 5 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Washington-manta Washington (sut'ichana)-man
- 21:02 5 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Plantilla:Editar-manta Plantilla:Qillqay-man
- 04:45 2 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Bangladesh-manta Banklades-man
- 22:39 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Israel-manta Israyil-man
- 22:21 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Kanada-manta Kanata-man
- 22:11 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Susyalista Suwit Republikakunap Huñun-manta Susyalista Suwit Mama Llaqtakunap Huñun-man
- 22:03 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Rimanakuy:Finlandya-manta Discusión:Phinlandya-man
- 22:03 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Finlandya-manta Phinlandya-man
- 21:40 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Phansiya simi-manta Phransiya simi-man
- 21:36 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Fransiya simi-manta Phansiya simi-man
- 21:35 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Fransya-manta Phransya-man
- 21:06 1 may 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Nobel suñay-manta Nobel Suñay-man
- 02:54 30 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Inti (wallaykuy)-manta Inti (mituluqiya)-man
- 02:53 30 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Inti (huq mawkaykuna)-manta Inti (sut'ichana)-man
- 19:13 29 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Tisnumya (huq mawkaykuna)-manta Tisnumya (sut'ichana)-man
- 04:33 29 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Tisnumia (Killa)-manta Tisnumya (Killa)-man
- 00:13 29 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Plutun-manta Plutun (puriq quyllur)-man
- 00:11 29 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Niptun-manta Niptun (puriq quyllur)-man
- 00:08 29 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Uranu-manta Uranu (puriq quyllur)-man
- 23:59 28 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Plantilla:Puriq quyllur-manta Plantilla:Inti Llika-man
- 23:02 28 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Inti llika-manta Inti Llika-man
- 03:56 25 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Charles Darwin-manta Karlus Darwin-man
- 03:53 25 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Louis Pasteur-manta Luwis Pasteur-man (como ya se ha traducido su nombre al español, bien puede aparecer traducido al quechua.)
- 03:46 25 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan K.ñ.-manta K. ñ.-man (error ortográfico)
- 05:25 7 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Plantilla:Ruwaqen-4-manta Plantilla:Ruwaq:en-4-man
- 05:25 7 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Plantilla:User en-4-manta Plantilla:Ruwaqen-4-man
- 05:23 7 awr 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Plantilla:User la-1-manta Plantilla:Ruwaq:la-1-man
- 22:08 31 mar 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Wutanika-manta Butanika-man
- 01:01 31 mar 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Rimanakuy:Kawsay yachay-manta Discusión:Kawsay Yachay-man
- 01:01 31 mar 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Kawsay yachay-manta Kawsay Yachay-man
- 03:15 26 mar 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq ruraqqa p'anqatam astan Kawsay pacha yachay-manta Kawsay Pacha Yachay-man (Debe ir el título en mayúsculas.)
- 22:30 17 phi 2007 Le K-li rimanakuy llamk'apusqakuna sutiyuq rakiquna kamarisqañam


text:
Taro Aso
Taro Aso, Tarō Asō (Nihun simipi: 麻生太郎), sutiyuq runaqa, *20 ñiqin tarpuy killapi - 1940 paqarisqa Iizuka llaqtapi - ).
2008 watamanta 2009 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
2005 watamanta 2007 watakama Kansillir (Nihun).
Tayta: Takakichi Aso
Mama: Kazuko Yoshida.
Ñawpaq warmi: Chikako Aso
Churinkuna:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Taro Aso.
- Nihun simipi:
- Kastilla simipi:


text:
Jacobo Majluta
Jacobo Majluta Azar sutiyuq runaqa (* 9 ñiqin kantaray killapi 1934 watapi paqarisqa Santo Domingo llaqtapi - 2 ñiqin pawqar waray killapi 1996 watapi wañusqa Tampa llaqtapi), huk Duminikana mama llaqtayuq ruruchiq wan pulitiku karqan.
Taytan: Jacobo Majluta ; Maman: Elena Azar.
Warmi: Ana Elisa Villanueva Churinkuna: Consuelo Elena Majluta Villanueva.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jacobo Majluta.


text:
UNICEF
Huñusqa Nasyunkunap Wawa Kamarikusqan icha UNICEF nisqaqa (inlish simipi: United Nations Children's Fund) Huñusqa Nasyunkunap Tiksimuyuntinpi wawakunata amachanapaq tantanakuyninmi.
- 1965 watapi Nobel suñaytam chaskirqan.
Hawa TinkikunaLlamk'apuy
UNICEFLlamk'apuy
UNICEF IkwadurLlamk'apuy
- Warmakunapak Hayñikunata Rurarishpa Katichunka Tawka Markakunapimi Sumakyarikunmi (Observatorio No. 5, VIII 2004, panka 11
- Yachakuypi Hayñikunata Paktachina (Observatorio)
- Kallari Watukuna (Observatorio No. 7, VI 2005, panka 11)
- Riobamba (Observatorio No. 8, III 2006, panka 15)
- Ecuador Indíginas Ayllu-Juñu Chikaykuna
UNICEF PiruwLlamk'apuy
- Perú Mama llaqtapi UNICEFpa yanapakuyninmanta t’aqa
- Perú Mama llaqtapi warmi irqikunapa, qhari irqikunapa, wayna sipaschakunapa tarikusqanmanta
- Qallariy watakuna t’aqacha
- Yachay t’aqa
- Wayna sipascha t’aqacha
- Secretario Generalininmi Kofi Annan - Runa llahtah wawankunamanta rimarin
sdierft üsrpklgtwüsptk säpi
l ksejglksaaaölawfssdgsf


text:
Buscar este blog
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones
NARRATIVA QUECHUA ACTUAL DE BOLIVIA / La escritura desde otros territorios
Pablo Landeo Muñoz[1]
JINÉS CORNEJO ENDARA, al publicar el extenso relato Saqapa (2013), hizo una de las mayores contribuciones en toda la historia literaria quechua de Bolivia. En efecto, Saqapa[2] / El cascabel, es un cuento memorable con el que por vez primera me enfrenté al quechua de Bolivia, en la variante de Amarete, Hatun Ayllu donde nació Jinés. La lectura inicial fue difícil, luego vinieron las relecturas para comprender el texto, sin acudir a la versión española; el placer y las experiencias emotivas, fueron intensos, es decir, una recompensa merecida al esfuerzo.
Se desconoce la suerte de Saqapa en Bolivia. Quienes estamos vinculados a las literaturas en quechua, nada sabemos de la suerte que tuvo este libro. A mi entender fue una oportunidad desaprovecha por quienes dicen impulsar la educación intercultural bilingüe, desde las literaturas andinas, pues pudo haberse discutido y reorientado el destino de este programa educativo y de la propia literatura en quechua de Bolivia. Saqapa es un relato histórico asociado a la memoria colectiva de los ayllus quechuas, es también un relato de aventuras donde el personajes principal debe enfrentar una seria de adversidades para restituir al ayllu, la semilla del maíz que desaparece por acción de ciertas enfermedades, que simbólicamente podría aludir a la modernidad y sus hábitos alimenticios que condenan al olvido las tradicionales formas de alimentarse en los Andes. Saqapa es también identidad porque habla de los hombres quechuas de Bolivia, de sus usos y costumbres, de sus leyendas y ficciones. En el país altiplánico, a la fecha, se produce y publica literatura quechua con cierta regularidad; sin embargo, ella es sosa, carente de vitalidad argumentativa, incapaz salir de los espacios comunes; plena de neologismos innecesarios, responde a los intereses políticos actuales.
Atuqpa Chupan[3] tuvo la satisfacción de contar con una colaboración de Jinés Cornejo Endara que fue publicada en el N° 4, se trata del cuento “Kiristianu tiwla” / “El zorro que se hizo cristiano”. Contestatario, lúcido y sin ataduras a clase política alguna, Jinés aprovecha de personajes literarios como el zorro, la lechuza, etc. para satirizar y descubrir la realidad de nuestras sociedades andinas (no únicamente boliviana, sino andina, en general). En este contexto, la religión católica no se salva de las pullas de Jinés porque ella es responsable histórica de muchos males que nos carcomen la consciencia y el pensamiento. El cuento propone finalmente, que seamos igual que la lechuza, del cuento de Jinés, capaces de reflexionar y cuestionar el sistema social imperante, aun desde nuestra supuesta oscuridad.
Jinés Cornejo habita en París, desde hace mucho tiempo; gran conversador, irónico y siempre rebosante de humor. A los nueve años lo matricularon en una escuela primaria de Charazani (departamento de la Paz), donde sufrió las consecuencias de la escuela en castellano, cuando su lengua materna era el quechua. Ahora recuerda con humor muchos pasajes de su infancia, escribe en su lengua materna y anuncia la próxima publicación de su novela Sapa Chiwanwaya. Nos dice que escribe en quechua para nunca dejar de sentirse un hombre de los Andes. Esta es una oportunidad para conocer el espíritu contestatario de Ginés y saborear de su buena literatura.
[1] Pablo Landeo, co-fundador y director de Atuqpa Chupan Riwista. En 2016, publicó Aqupampa / Arenal, para el Perú, la primera novela en quechua, sin traducción al español. A la fecha se desempeña como profesor de quechua en el Instituto Nacional de Lenguas y Civilizaciones Orientales, en París.
[2] Ginés Cornejo Endara. Saqapa / El cascabel. Edición, quechua-español, traducción de Lydia Cornejo y Janet Toranzo. Plural Editores. Bolivia, 2013; 96 pp.
[3] Jinés Cornejo Endara. “Kiristianu tiwla”, en Atuqpa Chupan Riwista, Wata 4, Yupa 4. Lima 2016-2017, pp. 42-43.
Kiristianu tiwla
Jinés Cornejo Endara
Athun ayllumantas Tukuqa sipas taripaq llaqta wayq’uta purikuq. Chay ñanpis uq tatawan tupaykuq, qhawariq. K’ita ripuq Tiwlallatas ñawinpiqa rikhuriq. Tukuqa:
–Tiwla, imatataq kaypiri ruwachkanki? Ñuqaqa “maytachá ripun” niykimariqa –niq
Tiwlataqa.
–Manan, chana, kaypin yachakupuni. Tatakuran uywakupuwan, kastilla simiyuq, kiristianu runan kapuni –nispa willarikuq.
Tukuqa:
–Imataq kiristianuri? –nispa tapurikuq.
Tiwlaqa niq kasqa:
–Risawan suti jap’iqaq runan kiristianuqa. Ñuqapas José kapuni, liyta, qillqayta yachaqachipullawankutaq. Kunantaq katikistata chayaykuchiwanku salqa runakuna kiristianuman kutichinaypaq. Minchhan Athun ayllumanpas lluqsimusaqku Jisukiristu riqsichiq, kayjina kurustan apamusaqku –nispa qulqi kurusninta kunkanmanta aysarqurispa rikurichiq–. Qantapas ñuqan llaqtamasiytajina kay kurusniyta much’aykurichispa sutichaykusqayki. Manañan “Q’illu Ñawi Tuku” nisunkichiqchu, “Paloma de Oro” kapunki. Usqullupas “Gato Felino” kapullanqataq.
Tukuqa sunqu nanasqas tiwlataqa qhawariq:
–Imaynataq chayna rikch’aq simikunata niwanki? Kunitan Usqulluman chay simi rimasqaykita willaykumusaq, jap’irquchisqayki. Tukuy runaq rikusqan warkuykuchisqayki. Ama chhaynakunata t’anpayawaychu! –nispa phiñaykukuq.
Tiwla:
–Tata, sipichiwaypas ñak’achiwaypas, ñuqaqa mana jayk’aqpas wañusaqchu. Diospaq wawanmi kapuni –niq.
Tukuqa:
–Imaninki? Willamullasaq ari –nispa askichakuq.
Tiwlaqa:
–Chana tata, amaraq siqaychu –nispa jap’iykuq–, qanqa atuqyakusqayta yuwachkanki! Maypi tiyasqaytapas rikurichimusqayki –nispa tatakuraq mana yachasqan inlismanqa pusaykuq.
Santukunata kuruskunata tatakuraq misanan p’achakunata kanpanillata ima qhawachiq. Tukuqa pasta uya santukunata kurusta rikuspaqa ukhuntas “ras ras” niq. Inlis sukumallata uyarispaqa ña jap’isqatas yuwakuq.
–Jaku! Jaku tiwla! Tatakurataq jap’iwaswan! –nispa mancha-mancha phawarqumuqku.
Tiwla astawan Tuku mancharichinapaq tatakuraq muyu ispijunta pakamanta apaqarqumuspa inlis punkupi kaymantajina tukuq uyantaqa qhawaykuchiq. Tukuqa uyanta rikurqukuspaqa chhiqatas mancharikuq:
–Chuy, muru alqu! Imawantaq chhaynata yanawanki? Imatataq apaykachanki? Imatataq rikuchiwanki? Ñawiytaraq ch’amakachiwanki! –nispa thuruchakuspa Tiwlamanqa jayt’anapaq p’inkiq.
Tiwlaqa: –Ama! Ama chana! Phukllapayarichkaykin –asispa ispijutaqa karumantajina rikurillaqtaq.
Tukuqa sunqunpis: –Imaynatan qichurquyman? –nispa muchphaykuchkaq.
Tiwlaqa jinapis: –Kayqa ispijuqa chana, qanpas makiykiwan qhawarikuy –nispa chinpaykuq.
Tukuqa ispijutaqa p’anaq jap’iq qichurquq, phawarichiq. Tiwlaqa: –Imanantaq? Chana tata, ama qichuwaychu! Manan ñuqaqtachu, tatakuraq ispijunmi. Angelito mío, Paloma de Oro, no me pongas en penitencia –nispa qasipuni waxakuq.
Tukuqa uqta wichayta chinkaykuq. Athun aylluman lluqsispas Usqulluta ispiju k’anchaywan tuta paqariyta machkhaq. Tukuqa Usqulluta mana tarispas paqariysiychiña lluqsimuyta puñunan machayta chayapuq. Usqulluqa:
–Pitaq chayamun? Qanchu kanki chana tata? –nispa rikch’arirquq.
Tukuqa: –Arí tatay! Ñuqan kani, chaytukuyta machkhayki, kaypimá kachkasqankí! K’ita tiwlawanmi llaqta wayq’upi tuparqumuni. Tatakurakuwanmi tiyapusqa, kastilla simiyuq, kiristianun iman kapusqa. Kayjina machay inlisman iman pusaykuwan! Santukunata kurusta rikuchiwan. Kay ispijuwan iman uyamanta k’anchaykuchiwan, chaytan qichurqumuni. Qanpas uyaykita qhawarikuy –nispa ispijutaqa Usqulluman jaywaq.
Usqulluqa ispijuta jap’iq, uyanta qhawarikuq. Tatakuraq ispijuntaqa urayta richiq, ispijuqa “llip’iq llip’iq” t’ikrarikuspas urayta chinkaykuq.
–Tata, chay yachamusqayki simi manan allinchu. Imaynataq athun ayllupi tiyakuq runari kiristianumanri kutiswan? Chay simiykita q’ala runaman willamusaq. Waxarikumusaq: “Q’aya p’unchaysi tatakurakuna llaqtamanta lluqsimunqa, warak’ayuq, k’aspiyuq sayarimuychiq! Rumi ch’iqchi chay mistikunata qatirisun! Chay muru chupa k’ita Ch’uñulutataq alqukunawan jap’iykuchisun! Iskaynin ninrinta qallunta mururparisun! Uqtawan manaña mistikunawan k’uskinakuqta ruwarqusun. Ima kaqtinqa Ankan qaparinqa, sayarimunkichiqpacha. Imaynataq santukunawan kuruswanri pachamamatari qhillichachiswan, kiristianumanpas kutiswan?” niykumusaq. Q’ala ñuqapi iñiqkunaman, Usqulluqa usqullun ichaqa kani! –nispa phiñaykukuq.
Tukuqa: –Jinapuni tatay! Sayarichimuy! Kay pachamamanta phurmuq wawajina jark’akusun –nispa astawan q’apachaykuq.
Usqulluqa nisqanjinapunis waxarikumuq, q’ayantintaq apachita patapi Ankapiwan suyaykumuqku. Usqulluwan ankawanqa pakamantas ñantaqa qhawaqku. Ñawinkupis Tiwla ñaypaqta qhawarqumuq, qhipantataq iskay silla mulakunaqa qhawarqumuqllaq. Usqulluqa allinta qhawariq.
–Anka, askichakuy! Jaqayñapuni chinpamunqaku! Puriy! Willamuy! “Jamuchkankun” nimuy! –nispa kacharparimuq.
Tiwlaqa ñaypaqtas Athun ayllumanqa kurusta rikuchikumuspa kanpanillata chinliqichispa qhawarqumuq. Jinapis rumi ch’iqñiqa jatariq. Tiwlaqa qasipunis “Ñuqan kani, diospaq wawantan pusamuchkani, chaytataq wañurquchiwaqchiq!” nispa waxakuchkaq. Jina waxakuchkaqta alquwanñataq kachaykuqku. Tiwlaqa alqukunaq jap’isqan kurusta wikch’uspa kanpanilla aysarisqa phawariq, mach’a apachitata chinkaykuq, tatakurakunataq ñanta pantaspa Apurwaya wichayniqta chinkaykullaqtaq. Kiswarayuq panpapi k’aq k’aqñataq iskayninkuta jap’irquq. Tatakura qatiq runakunaqa warmi p’achayuq ayakunatas aysariqku. “Imaynataq kaykunari?” nispa p’achankuta aqsutajina qullpurispa qhawaykuqku. Paykunatajinas taripaqku “Kay misti ayakuna asnayninkuwan, phiru masinkuta waxanman” nispa. Ukhuq ukhunta jutk’uspa iskay paltata tatakurakunataqa p’anpaykuqku. Silla mulakunataq mistikunaq chakinpi atiykullaqkutaq.
Nispallan tapukusqaypi willawanku.
Comentarios
Entradas populares
ATUQ
- Obtener enlace
- Correo electrónico
- Otras aplicaciones


text:
Kenan Imirzalıoğlu
Kenan İmirzalıoğlu sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin inti raymi killapi 1974 watapi paqarisqa Üçem llaqtapi - ) huk Turkiya mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan.
Taytan: Mustafa İmirzalıoğlu; Maman: Yıldız İmirzalıoğlu. .
Warmi: Sinem Kobal (2016-)
Churinkuna:
Aranway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawikaruy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuyu walltay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kenan Imirzalıoğlu.
- IMDb (inlish simipi)


text:
Samuel Beckett
Samuel Barclay Beckett sutiyuq runaqa (13 ñiqin ayriway killapi 1906 watapi paqarisqa Dublin llaqtapi - 22 ñiqin qhapaq raymi killapi 1989 watapi wañusqa París llaqtapi) Ilanda mama llaqtayuq qillqaq runam, inlish simipi qillqaqmi.
1969 watapis simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Molloy
- Malone muere
- El innombrable
- Esperando a Godot
- Watt
- Final de partida
- La última cinta de Krapp
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Samuel Beckett.


text:
9 YACHAQANA
Allin yuyayniyoj warmi
1-3. 1) ¿Imaraykú tawa pachaj soldados Nabalpa wasinman risharqanku? 2) ¿Imatá Abigailmanta yachakusunchej?
ABIGAIL, qosanpa ujnin kamachinta may mancharisqa jamushajta rikushasqanpi tʼukuriy. Abigailqa, uj jatun llakiypi kashasqankuta reparashan. ¿Imaraykú chay kamachi may mancharisqa kashan? Imaraykuchus tawa pachaj soldados espadaswan Abigailpa qosanta, wasinpi qharis kajkunata ima wañuchej jamushasqankuta yacharqa. ¿Imaraykú chay soldados chayta ruwayta munasharqanku?
2 Abigailpa qosan Nabal, mana allinta ruwasqanrayku. Payqa tukuywan may sajra runapuni karqa, imatapis wampu jinapuni ruwaj. Chay jina runa kasqanraykutaj chay soldadospa kamachejninkuman allinta ruwasqanman sajrata kuticherqa. Ajinata ruwaspataj mayta pantarqa, imaraykuchus chay kamachejqa may sumaj maqanakoj karqa jinallataj soldadosninpis. Chayrayku Nabalpa ujnin kamachin —ichá ovejasninta michejnin— Abigailman imatachus qosan Nabal ruwasqanta willaj rerqa, Abigail allinta umachakuspa imallatapis ruwananpaj. Chaywanpis, ¿imatá uj warmi wasinpi kajkunata salvananpaj ruwayta atinman karqarí?
¿Imatá uj warmi wasinpi kajkunata salvananpaj ruwayta atinmanrí?
3 Niraj kay tapuyman kutichishaspa, kay tapuykunamanraj kutichina: ¿Imayna warmitaj Abigail karqarí? ¿Imaraykutaj chay jina chʼampaypi rikukorqa? Creeyninmanta, ¿imatá yachakusunman?
Allin yuyayniyoj, kʼachitataj karqa
4. ¿Imayna runataj Nabal karqa?
4 Abigailqa, may kʼacha warmi karqa, qosantaj mana paypaj jinachu karqa. Ichá Nabalqa, manchay qhapaj runa kasqanrayku may kasqanta yuyakorqa. Chaywanpis waj runasqa mana paymanta allintachu parlaj kanku. Bibliaqa, payllamanta chay jina sajra runa kasqanmanta parlan, chayraykutaj sutinpis “ancha wampu runapuni” niyta munan. Mana yachakunchu nacekusqan pʼunchaychus, chayri tiempo pasasqanman jinachus mana allin yuyaywan imatapis ruwasqanrayku jinata sutichasqankuta. Chaywanpis chay suteqa, paypaj jinapuni karqa. Imaraykuchus Nabalqa, “phiña runa, sajrataj karqa” mana parlapayanapaj jina, chantapis anchata alcoholta ujyaj, chayraykutaj tukuypis mayta chejnikoj kanku (1 Sam. 25:2, 3, 17, 21, 25).
5, 6. 1) ¿Ima kʼacha kaykunasniyojtaj Abigail karqa? 2) ¿Imaraykutaj Abigail, Nabalwan casarakorqarí?
5 Chaywanpis Nabalmanta nisqaqa, Abigail may kʼacha warmi karqa. Sutintaj “Tatayqa Kusikun”, niyta munan. Mayqen tatapis ususin kʼachita kasqanmanta mayta kusikunman, kʼacha kaykunasniyoj kanantapis munanman. Llakikunapaj jina, wakin kʼachita warmisqa, mana kʼacha kaykunata, nisunman allin yuyayniyoj, mana manchachikoj, creeyniyoj ima kayta, kausayninkupi rikuchinkuchu. Chaywanpis Abigailqa, kʼachita karqa, kʼacha kaykunatapis rikuchillarqataj. Paymanta parlaspataj Bibliaqa, “allin yuyayniyoj” kasqanta nin (1 Samuel 25:3 leey).
6 Chaywanpis, ¿imaraykutaj Abigail chay jina sajra runawan casarakorqarí? Imaraykuchus Abigailpa tiemponpeqa, tatas wawasninku piwanchus casarakunankuta ajllapoj kanku. Abigailpa tatasnin manapis payta casarachinankupaj Nabalta ajllaporqankuchu, ichá Nabalwan casarakunanpaj Abigailta tanqarqanku qhapaj runa kasqanrayku. Chaywanpis Nabalwan casarakusqanqa mana allinchu karqa.
7. 1) Qhariwarmi kausayta jatunpaj qhawayta yachachej tatas, ¿imatataj mana ruwankuchu? 2) ¿Imata ruwananpajtaj Abigail mayta kallpachakorqa?
7 Allin yuyayniyoj tatasqa, qhariwarmi kausayta wawasninkuman may jatunpaj qhawanankuta yachachinku. Chayrayku mana qolqerayku wawasninkuta casarachinkuchu, nitaj ancha waynallaraj chayri sipasllaraj kashajtinku pillawanpis rejsinakunankupaj tanqankuchu (1 Cor. 7:36, NM). Chaywanpis Abigailqa, Nabalwan casarasqaña kasharqa, allin warmi kananpajtaj mayta kallpachakorqa.
“Manchay phiña simiwan paykunata kuticherqa”
8. ¿Pitataj Nabal phiñacherqa, imaraykutaj chay ruwasqan mana allinchu karqa?
8 Abigailpa qosan Nabalqa, Diosman cheqa sonqo Davidta phiñacherqa. Jehovaqa, Saulpa cuentanmanta rey kananpaj profeta Samuelnejta Davidta ajllarqa (1 Sam. 16:1, 2, 11-13). Davidqa, Saúl wañuchiyta munasqanrayku, 600 kamachisninwan chʼin pampaman ayqerqa.
9, 10. 1) ¿Imaynatá David, kamachisnin ima kausakorqanku? 2) ¿Imaraykutaj Nabal, Davidman, kamachisninman ima may agradecesqa kanan karqa? (10 parrafoj sutʼinchayninta qhawariy.)
9 Nabalqa, Maón llajtapi tiyakorqa, Carmel llajtaj qayllanpitaj, ashkha uywasniyoj, ichá jallpʼasniyoj ima karqa. * Chay lugarqa 3.000 ovejasninta michinanpaj may allin karqa ashkha pasto kasqanrayku. Chay lugarpa ura ladonpitaj Parán chʼin pampa kasharqa; inti llojsimuy ladopitaj, orqospa wasanpi mar Salado nisqa kasharqa. Chay lugarespitaj David, kamachisnin ima, qaqa juskʼuspi tiyakorqanku, kʼita animalestataj wañuchispa mikhoj kanku. Ichá chay pampapi Nabalpa kamachisninwan tinkullajpuni kanku.
10 ¿Davidpa kamachisnin Nabalpa ovejasninta qhechojchu kanku? Mana, astawanqa sumajta jarkʼaj kanku, jinallataj kamachisnintapis (1 Samuel 25:15, 16 leey). Chaytaj Nabalpa kamachisninpaj sumaj karqa, imaraykuchus chaynejpi imaymana phiña animales karqa, chantá chay lugar Israelpa fronteranpi kashasqanrayku, waj suyumanta runas suwakoj jamoj kanku. *
11, 12. 1) ¿Imaynamanta David allin yuyayniyoj kasqanta, Nabalta jatunpaj qhawasqanta ima rikucherqa? 2) ¿Imaraykú Nabalpa kutichisqan mana allinchu karqa?
11 Ichá Davidqa, chay chʼin pampapi kamachisninpaj mikhunata churapuyta mana atillarqachu. Chayraykutaj Nabalman 10 kamachisninta kacharqa paypaj, kamachisninpaj ima mikhunata qorichikunanpaj. Davidqa, ovejasta ruthuy tiempopi kamachisninta kacharqa, imaraykuchus chay tiempopeqa runas jatuchaj raymista ruwaj kanku, ashkha mikhunatataj wakichej kanku, wajkunamanpis qorej kanku. Chantá Davidqa, imatachus Nabalman ninanpi sumajta tʼukurerqa, Nabal paymanta kuraj kasqanraykutaj tatanman jina jatunpaj qhawaspa kamachisninwan “wawayki jina noqaqa kanipis”, nispa nicherqa. Chayta uyarispa, ¿imatá Nabal ruwarqa? (1 Sam. 25:5-8.)
12 ¡Nabalqa mayta phiñakorqa! Ujnin kamachin Abigailman nisqanman jina, payqa Davidpa kamachisninta ‘phiña simiwan kuticherqa’. David patronninmanta ayqeshaj kamachilla kasqanta nerqa, nitaj tʼantata, yakuta, kankasqa aychata ima qoriyta munarqachu. Ichá Nabalqa, Saúl jina Davidta mayta chejnikoj. Chaywanpis Jehovaqa, Davidta mayta munakoj, Israelmanta reyta jinataj qhawarqa, nitaj ayqeshaj kamachita jinachu (1 Sam. 25:10, 11, 14).
13. 1) ¿Imatá David ruwarqa Nabalpa nisqanta yachaytawan? 2) ¿Imatachus Santiago 1:19, 20 nisqanman jina Davidpa ruwasqan allinchu karqa?
13 David imatachus Nabal nisqanta yachaytawan, mayta phiñakorqa kamachisnintataj, “armasta oqharikuychej”, nispa nerqa. Paypis armanta oqharikuspa 400 kamachisninwan Nabalta, wasinpi tukuy qharista ima wañuchej rerqa (1 Sam. 25:12, 13, 21, 22). David phiñakusqan entiendenapaj jinalla kajtinpis, imatachus ruwayta munasqanqa mana allinchu karqa. Imaraykuchus Bibliaqa, “runaj phiñakuynenqa mana Diospa cheqan kaynintachu ruwan”, nispa niwanchej (Sant. 1:19, 20). Chaywanpis, ¿imatá Abigail wasinpi kajkunata salvananpaj ruwanman karqarí?
‘Sumajta umachakusqaykimanta bendecisqa kay’
14. 1) ¿Imatá Abigail ruwarqa, qosanpa ruwasqanta allinchananpaj? 2) Nabalwan, Abigailwan mana kikinchu kasqankumanta, ¿imatá yachakunchej? (Sutʼinchaynintawan qhawariy.)
14 Abigailqa, qosanpa ruwasqanta allinchayta munarqa. Nabalmanta nisqaqa Abigail wajkunata uyariyta yacharqa. Nabalpa kamachenqa, Nabal “ancha rumi sonqo” chantá “mana imatapis parlarikuna jinachu” kasqanta nerqa (1 Sam. 25:17). * Nabalqa may kasqanta yuyakusqanrayku ni pitapis uyariyta munajchu. Kunanpis pay jina runas kallankutaj. Chayrayku Nabalpa kamachenqa, Nabalman willananmantaqa Abigailman willarqa.
Nabalmanta nisqaqa, Abigail uyariyta yacharqa
15, 16. 1) ¿Imaynatá Abigail Proverbios libropi sumaj warmimanta parlasqan warmi jina kasqanta rikucherqa? 2) ¿Imaraykutaj ninchej Abigail qosanta mana pisipajchu qhawasqanta?
15 Abigailqa, qosan mana allintachu ruwasqanta yachaytawan, “usqhayllata” chay chʼampayta allinchayta maskʼarqa. Chaytaj, Abigail ima chʼampaytapis usqhayllata allinchaj kasqanta rikuchiwanchej. Chayrayku Bibliaqa, Davidman, kamachisninman ima, tʼantata, vinota, kankasqa aychata, trigo jankʼata, uvas kʼisasta, higo kʼisasta, tortillasta ima Abigail usqhayllata apasqanta niwanchej. Wasinpi ruwanasninta sumajta juntʼaj kasqanrayku, imaschus kapusqanta sumajta yachaj. Cheqamantapuni Abigailqa Proverbios libropi sumaj warmimanta parlasqan warmi jina karqa (Pro. 31:10-31). Chantá kamachisninta regaloswan ñaupashanankuta kamacherqa, paytaj qhepankuta rerqa. Biblia nin: “Chay tukuyta ruwarqa qosanman mana willaspalla”, nispa (1 Sam. 25:18, 19).
16 ¿Kay ninayanchu Abigail qosanta mana jatunpaj qhawasqanta? Mana. Nabalqa, Jehová Diospa ajllasqan Davidta pisipaj qhawasqanrayku, pay, kamachisnin ima wañunanku karqa. Abigail mana ni imata ruwanmanchu karqa chayqa, ichá chay runas wañusqankumanta juchayoj kanman karqa. Chayrayku Abigail qosanta kasunanmantaqa, Diosta kasukunan, Diosman cheqa sonqo kanan ima aswan allin kasqanta yacharqa.
17, 18. ¿Imayna sonqowantaj Abigail Davidwan parlaj rerqa, chantá imatataj nerqa?
17 Abigailqa, Davidta, kamachisninta ima rikuytawankama burronmanta uraykuspa pampakama kʼumuykorqa (1 Sam. 25:20, 23). Llampʼu sonqowantaj perdonta, chantá qosanmanta, wasinpi tiyakojkunamanta khuyakunanta ima mañakorqa. Davidpa sonqonman chayananpaj, ¿imatataj Abigail Davidman nerqarí?
18 Abigail nerqa: “Chay juchaqa noqaj pataypi kachun, wiraqochíy. [...] Qan ama kasuychu Nabaltaqa. Payqa ancha sajra runa, sutinman jina”, nispa. Kayta nispaqa, ichá Nabalta wañuchispa Diospa ñaupaqenpi juchallikunan, mana allinchu kasqanta nisharqa. Chantá Abigailqa, Davidta Diospa ajllasqanta jina qhawarqa, chayrayku David “Diospa sutimpi maqanakushasqa[nta]” nerqa. Chantá Davidta Dios reyta jina churanantapis sumajta yachallarqataj, chayrayku payman nerqa: “Dios [...] Israelpa kamachejnin kanaykipaj churasojtin”, nispa. Chantá, ‘sonqonta mana nanachikunanpaj’, mana juchayojkunata mana wañurachinanta nillarqataj (1 Samuel 25:24-31 leey). Chayta nispaqa, ¡allin yuyaywan parlasharqa!
19. ¿Imatá David Abigailman kuticherqa? ¿Imaraykutaj allinpaj qhawarqa?
19 ¿Imatá David Abigailman kuticherqa? Abigailpa regalosninta japʼikuytawan David jinata nerqa: “Bendecisqa kachun Israelpa Señornin Tata Diosqa pay kachamususqanmanta noqata taripawajta. Qampis bendecisqallataj kay, sumajta umachakusqaykimanta. Jinamanta qan jarkʼawarqanki wañuchimunay kashajtin”, nispa. Davidqa, Abigail mana manchachikuspa usqhayllata payman jamusqanta may allinpaj qhawarqa, chantá Abigailpa nisqan Diospa ñaupaqenpi mana juchallikunanpaj yanapasqanta nerqa. Llampʼu sonqowantaj, “allillanta ripuy wasiykiman [...] uyariykiña niwasqasniykita”, nispa nillarqataj (1 Sam. 25:32-35).
“Noqaqa paypa kamachin kani”
20, 21. 1) ¿Imaraykutaj Abigail maypichus Nabal kasharqa chayman kutipusqan may allin karqa? 2) ¿Imaynatá Abigail allin yuyayniyoj kasqanta rikucherqa Nabalwan parlaspa?
20 Ichapis Abigailqa, wasinman kutipushaspa Davidwan parlasqanpi tʼukurerqa. Ichá repararqa qosanmanta nisqaqa Diosman cheqa sonqo David may kʼacha kasqanta. Chaywanpis mana ajina runawanchu casarasqa kasqanpi, mana anchata tʼukurerqachu, imaraykuchus imayna runachus qosan kasqanta tijrachinanpaj mana ni imata ruwayta atisqanta yacharqa. Biblia nin: “Chantá Abigailqa kutiporqa, maypichus Nabal kasharqa, chayman”. Arí, sumaj warmi kayta munaspallapuni qosanpaman kutiporqa. Davidman regalosta apasqantataj qosanman willanan karqa, qosan yachananpuni kasqanrayku. Pay mana willajtin waj runamanta yachananqa mana allinchu kanman karqa, chayrayku willaytapuni munarqa. Wasinman chayaspataj mana willayta aterqachu qosan uj jatun fiestata ruwaspa sinchʼi machasqa kashasqanrayku (1 Sam. 25:36).
21 Chayrayku Abigailqa, qʼayantinkama ni imatapis nerqachu Nabal machasqa kasqanmanta yuyayninman kutirinankama. Chayta ruwaspaqa, allin yuyayniyoj kasqanta rikucherqa. Chantá mana manchachikoj kasqantapis rikuchillarqataj, imaraykuchus qosanqa, yuyayninpiña kashaspa imatachus warmin ruwasqanta yachaspa mayta phiñakunman karqa. Chayta yachaspapis Abigailqa imatachus ruwasqanta qosanman sutʼita willarqa. Ichá payqa, paypaj phiñakunanta suyarqa, chaywanpis qosanqa, “wayraj qosqan jina mana kuyurej rikhurerqa” (1 Sam. 25:37).
22. ¿Imataj Nabalmanta karqa? ¿Imaynatataj Jehová qhawan familiapi qosa warminta ñakʼarichisqanta?
22 ¿Imaraykú Nabal ajina rikhurerqa? Mana yachakunchu, chaywanpis Nabalqa 10 pʼunchayninman wañorqa, Dios ‘onqochisqanrayku’ (1 Sam. 25:38). Ajinamanta Abigailpa chay sajra runawan casarasqa kasqanmanta llakiynin tukukaporqa. Ichá kay tiempopi Diosqa mana Abigailta jinachu uj chʼampaymanta salvawasunchej. Chaywanpis Abigailpa kausaynenqa, familiapi qosa warminta ñakʼarichisqanta Jehová mana qhawasqallantachu, manaqa maychus tiemponpi cheqan kajman jina chayta allinchananta rikuchiwanchej (Lucas 8:17 leey).
23. ¿Ima bendiciontataj Jehová, Abigailman qorqa? ¿Imaynatá llampʼu sonqo kasqanta rikuchillarqapuni?
23 Abigailpajqa qosan wañupusqan may allin karqa, chantá Jehovaqa payta waj jinamanta bendecillarqataj. David, Nabal wañupusqanta yachaspa wakin kamachisninta Abigailman kacharqa paywan casarakuyta munasqanta willachinanpaj. ¿Imatá Abigail kuticherqa? Pay nerqa: “Noqaqa paypa kamachin kani, kamachisnimpa chakisninkuta mayllanaypaj”, nispa. Chayta nispaqa, Davidwan casarakunan kashaspapis mana jatunchakuytachu munasqanta rikuchisharqa. Chantá usqhayllata wakichikuspa Davidwan tinkoj rerqa paywantaj casarakorqa (1 Sam. 25:39-42).
24. ¿Ima chʼampaykunapitaj Abigail rikukorqa Davidwan casarakuytawan? ¿Imaynatá Abigailta Jehová, qosan ima qhawarqa?
24 Davidwan casarakuspapis, Abigailqa llakiykunasniyojllapuni karqa. Imaraykuchus Davidqa, Ahinoamwan casarasqaña kasharqa. Jaqay tiempopeqa, Dios kamachisninta ashkha warmisniyoj kanankuta saqellaj. Chayrayku ichá Diosta yupaychaj wakin warmis jina, ashkha warmisniyoj qhariwan casarakusqanrayku llakiyniyoj kallarqataj. Chantá David niraj rey kashaspa, ashkha chʼampaykunataraj atipanan karqa. Abigail ima chʼampaypipis Davidwan khuska kasqanrayku, paypaj wawayoj kasqanrayku ima, Davidqa payta mayta munakorqa, chayrayku uj kuti amalecitas Abigailta presochasqata apakapojtinku, chay runasmanta kacharichimorqa (1 Sam. 30:1-19). Cheqamanta Jehová jina, Davidpis, allin yuyayniyoj, mana manchachikoj, cheqa sonqo warmita may jatunpaj qhawarqa.
^ párr. 9 Kay llajtaqa, Parán chʼin pampaj qayllanpi kasharqa, nitaj Carmelo orqo chaypichu, imaraykuchus chay orqoqa astawan pata ladopi kashan, maypichus Elías, qhepaman Baalpa profetasninta pʼenqaypi rikhuricherqa. (10 yachaqanata qhawariy.)
^ párr. 10 Jaqay tiempopeqa, Jehovaj munayninman jina Abrahampa, Isaacpa, Jacobpa ima mirayninku, chay jallpʼaspi tiyakunanku karqa. Chayrayku ichá Davidqa israelitasta, uywasninkuta ima waj suyusniyoj runasmanta jarkʼasqan, Diospajpis llankʼashanman jina kasqanta yuyarqa.
^ párr. 14 Nabalpa kamachin kayta nispaqa, Nabal “wampojpa wawan” kasqanta nisharqa. Nabalmanta parlaspa waj Bibliaqa, Nabal “mana parlapayanapaj jina kasqanta” nin.


text:
Horacio Cartes
Horacio Manuel Cartes Jara sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin anta situwa killapi 1956 watapi paqarisqa Asunción llaqtapi - ), Parawayi mama llaqtap ruruchiq wan pulitikumi qarqan.
2013 watamanta 2018 watakamaqa kuti Parawayip Umalliqninmi.
Taytan: Ramón Telmo Cartes; Maman: Elva Jara Lafuente.
Warmi: .
Churinkuna: Juan Pablo, Mónica Sofía wan María Sol.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Horacio Cartes.


text:
Kuka
Kuka (Erythroxylon coca) nisqaqa huk thansam. Raphinkunapiqa huk kukayna nisqa musphachina imayay kaptinmi, runakuna lliipht'awan chaqruspa akullinmi mana yarqanapaq allin llamk'anapaq. Kuka ( aru simi); Kuka ( Kulli simi); coke ( inlis simi). [1]
Inkakunap yupaychasqan yuras karqan. Kunankamapas Pachamamaman kuku raphi q'uwatam qaranku.
Kukayna qhatuq nisqakunaqa raphinkunamanta kukaynata hurquspa, ama nisqa kaptinpas, Hukllachasqa Amirika Suyukunaman qhatunku, USA-pi wayna runakuna kukaynawan musphakuyta munaptinmi. Chayraykum USA pusaqkunaqa Uralan Abya Yala mama llaqtakunapi sat'irikunku mana kukata puquchinapaq.
Evo Morales USA-man "ama sat'ikuwaykuchu" nispa Buliwyapi akllanakuypi atirqan, umalliq tukuspa.
Mariscal Andrés Avelino Cáceres ( Awilinu Kasiris)kukata chaqchapar chiliki awqakunata tsarapuran waqatsiran, hirkakunapa ukrukunapa purikachar.
Aya sutariptin ampikunachaw takipar kukata wakinkuna akullipayan, warat rikchayanapaqn Limaq llaqtapipas..
RikchakunaLlamk'apuy
NisqakunaLlamk'apuy
- Imayllaqa Mama Kuka kutimunqaqam
- ¿Ima kuka chakrata waykanki? ( Qullqa kamariq, Panchu Karansa Rumiru)
- Kintu kintullantam mikurqani ( Taqi ruwaq Awyun Yaranqa Waltirama)
- Kukam willakamun Limaqpmanta chayamunqa nanichaw harkakayashqa ( Kuka qatipaq Karminchu Haara).
- Unaymi yarparaa kuka mana alli rapra, patsan runakunata yukan; chaypita maakushkaa alli kukapa rurayninta, chay raprakuna, qullmiraq, mana mushkuqraq, mana kuyuqnaw, kallpan akulliqkaqta. ( Hipólito Ruiz, Jefe de la Expedición Botánica a los Reynos de Perú y Chile, a fines del siglo XVIII, lo cita Javier Pulgar Vidal).
Simi tinkuqkunaLlamk'apuy
- Tuqra, llipta, isku
- Kuka akulliy, kuka chaqchay, kuka qatpay.
- Kuka chakra
- Qachuy, aqñuy.
- Kuka pallay
- Sakapa, qarapa, wankuna hacha
- Qallay haruy, shuuratsiy haruy
- Kuka runqu, kuka kustal.
- Kuka piksha, kuka chuspa
- Kuka yaku
- Apachitaman churakuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Kuka
- Nonato Rufino Chuquimamani Valer: Kuka mama uywaymanta. Tarea Asosiación de Publicaciones Educatives, Lima 2015.
WillasakunaLlamk'apuy
- ↑ Vocabulario de la lengua Aymara, Ludovico Bertonio


text:
Piyu VIII
Piyu VIII, Piyu huk pusaq ñiqin (latin simipi: Pius PP. VIII, Italya simipi: Papa Pio VIII) sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1761 watapi paqarisqa Senigallia llaqtapi - † 1 ñiqin qhapaq raymi killapi 1830 watapiwañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
31 ñiqin pawqar waray killapi 1829 watapi watamanta 1 ñiqin qhapaq raymi killapi 1830 watapi watakama Tayta Papam.
Francesco Saverio Maria Felice Castiglioni Ghisleri sutiyuq runaqa.
Tayta: Ottavio Castiglioni, Mama: Sanzia Ghisleri.


text:
Wayaqacha k'allampa
Wayaqacha k'allampa (Ascomycota, Ascomycetes) nisqakunaqa k'allampakunam, muruchankunata wayaqacha (ascus) nisqap ukhunpi puquchiq. Achka rikch'aqninkuna hatun k'allampa puquyniyuqmi, hukkunataq qurwarakunam, hukkunataq qunchum, ahinataq aqha qunchum. Hukkunaqa kusma qara kaspa ch'ulla kawsaykuq laquwanmi kawsanakun.
Huk rikch'aqkunaLlamk'apuy
- Pacha k'allampa (Morchella elata)
- Paqu wiksa-wiksa (Morchella esculenta)
- Hach'akalla (genus Xylaria)
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa


text:
TUCUY RUNACUNAPAC HATUM RIMAY
CALLARI
Yuyashpa ima shina quishpiri, taripa, sumac causay pachapi, mashcanga ricsipi cusilla causayta, ayacunapi mana pi miticuchum, runacunapac ucullapi tián.
Yuyashpa mana ricsicuna runaman millayhuán ricuchum ñausashina pishihuán. Caycuna tucuy llaquicunata apamushca; chaymantami tucuylla ninchic, runacuna, pacha callaricpi mana manchay, huaccha llaqui charic carca, quishipita munashpa, rimaytapes cusilla cacharishpa, paycunahuánmi huiñarca.
Yuyashpa runacunapac ancha allimi taripacuna mitsachum, mana runacuna cayta ricushpa hatum piñayhuán jatarichum.
Yuyashpa mashcanami llactacunaman, pay pura, mayjanpes cachum tandarishpa alli causayta catina.
Yuyashpa imashinami llactacuna tinguinacushca HATUM SUYUPI, catishpa alli yuyayhuán quella rurashcata, mana astahuán runacunata llaquichichum sumaclla cari, huarmicuna shuc maquillahuán causachum; chaymanta ninchic, puricunahuán shucla pachaman chayashum quishpicunahuán.
Yuyashpa imashina llactacunapes mingayta rurashca, tandarishca mama suyupi, rimayta cushcami tucuy runa quishpihuán causachum.
Yuyashpa chay taripacunaca astahuán allimi tucuyllacunapac, runacunapac, maypipes tiacuchum cay ura pachapi.
HATUM TANDARI
Nin, cay shuricunata, tucuy runacuna uyachum, imashina llactacuna, utiuc, hatum cachum tandari quipa sumacta rimarishpa, tutamanta, punlla, chishi, tuta cachum, llactacunallatac, ayllucunaman runacunama yachay huasipi shina yachachinga cay nishcacunata. Chaymantami pacarina shina llugshinga quishpicuna, alli causaycuna tucuypaglla.
Shayana 1
Tucuy runacuna quishpirihuán huiñán, pactacunahuampes, pay pura, umahuán, ayahuán chay shucuna shina, chaymantami shuclla shina causangacuna.
Shayana 2
Tucuy runacuna paycunapac charín quishpita; rimaycunapi nishcata, misho, yana, quillu cachum, cayta, chayta nichum, rimachum, Pachacamac charichum mana charichum, charic cachum, mana charic cachum, caypi huiñashca cachum, shuctac llactapi huiñashca cachum.
Chasnalatac mana astahuán alli llacta cangachu, paypac allpacuna shuctac maquicunapi tiacuc, quishpilla cacpipes. Quishpicunata sisachinallami, millay runacuna munacpi, mana munacpi.
Shayana 3
Tucuy runacunami quiquin causayta, quishpita charín, mana pi shuashina caminga.
Shayana 4
Mana pi cay pachapi yanacuna, mitayucuna canga; yana catuc anchurichum tucuy llactacunapi.
Shayana 5
Mana pi ñacaychinga, pingay macaycunatapes mana cungachum runacunaman.
Shayana 6
Tucuy runacunami paycunapac quiquin causayta charín taripa allichicunahuán.
Shayana 7
Tucuymi chasnallatac can taripa ñaupapi, tucuymi paypac alli maquipi churaringa. Tucuymi shuclla causaymanta huiñarcanchic, mana pi cayta quichuchum.
Shayana 8
Tucuy runacunami taripa huasicunaman chayanga, chaypi mashcangapac mana chay shuccuna millayta mashcachum. Hatum quellacunami tucuy llactacunapi caytucuyta ricunga sinchi ñahuihuán.
Shayana 9
Mana pi amsa ucuman apanga, shuctac allpacunamantapes pi surcunga.
Shayana 10
Tucuy runacunami shinallatac canga quiquin pura shina, caypica pay nishcacunata uyanga cuna, rucucuna cacpi, taripa cacpi, chaypimi quellacunata ricunga mana millayta uyashpa.
Shayana 11
- Tucuy runacunami llaquita charishpa paypac millacunahuán mashcanga mana chaychu nishpa, imashina taripacuna nin. Yaya taripacuna mashcanga mitsata.
- Mana pi amsa ucuman apanga pandari nishcamanta, imashina nin quiquin llactacunapac quellca, mashcanacungami haum llaquichi, tucuylla allí ricuyhuán ricushpa.
Shayana 12
Mana pi shuctac miticucpi urmanga quiquin causaypi, ayllucunapipes, alli shutipipes illaringa chasnacuna millayta cushca nishpaca.
Shayana 13
- Tucuy runacunami maipipes puringallami, paypac allpa llactapi.
- Tucuy runacunami llugshingalla shuctan llactacunaman, cutín paypac quiquin llactaman tigrangapac.
Shayana 14
- Pi caticucpi, runacuna maypi miticunata mashcan, mana pi chaymantaca llugshichinga, mayjan llactapi cachum.
- Cay miticunapi, masna taripa nicpi, runa millay cacpipes mana llacta cayahuán ricunga.
Shayana 15
- Tucuy runacuna quiquin llactata charinga.
- Mana piman quiquin llactata quichunga, nishpapes shuctala llactata mashcanga.
Shayana 16
- Caricuna, huarmicuna, longocuna cashpa, mana pi munashpa shuctac carahuán, shuctac llactahuán tinguinacungallami yaya, mama cangapac, chasna causangallami alli tandarishca, tinguinacuymi cari, huarmi zapalla saquiricpi.
- Cari, huarmi nicpila tinguinacunga cuna.
- Ayllucuna ñaupamanta shamun, paycunami tucuy allpapi tandarishpa llactata rurán.
Shayana 17
- Tucuy runacunami paycunapac quiquin allpata charinga, paycunala, hatum tandaripacpes.
- Mana paycunapac allpacunata quichunga.
Shayana 18
Tucuy runacuna yuyay quishpita, Pachacamac yuyacta charín; chaylapitac saquingacuna Pachacamac yuyay shuctac yuyacunahuán. Caycunataca paylatac, tandarishca cacpipes chayshuc cuna uyachum yuyaycunapi cacharichum.
Shayana 19
Tucuy runacunami yuyanata, rimanata quishpichingalla. Mana pi paypac yuyaycunamanta caminga, quichunga. Rimay cunatapes cacharincunallami caycuna alli cacpi ushacunata catishpa imashinapes cachum.
Shayana 20
- Tucuy runacunami quishpi tandaycuna ruranga mana pi piñachichum.
- Mana pi cay tandaycunaman piña nishpa apanga.
Shayana 21
- Tucuy runacunami llacta camayu cunapi curaga shina ruranga paylatac, shuctac cunapi shutipi.
- Tucuy runacunami camayuc cunaman chayanga, mana shuccuna astahuán chayshu canahuán cachum.
- Ayllucunapac quiquin yuyaycunahuán camayucunata purichinga; chaycunataca alli acllayhuán mashcanga; cay alli aclla tandarica huata, huata quipa ruraringa, acllapica upalla shitanga, ama shitay amsapi chingarichum.
Shayana 22
Tucuy runacunami ayllupac cashpa charingacuna sumac ricuy, llactacunallapitac quiquin pura mashcanga cuna, paycunapac ancha ministicuna, allí yuyaycunahuán tucuy causachum.
Shayana 23
- Tucuy runacunami llangata charinga paycunalatacmi llanga mayta mashcanga, mana chasnalla shitashca causangapac.
- Tucuy runacunami alli cullquita japinga, mana shuc cunaca alli, chayshuc cunaca yaricay puchu cunahuán.
- Tucuy runacunami paypac llangacunamanta cullquita japinga, pay, huarmi, huahua ayllucuna micunapac, churanapac charichum.
- Tucuy runacunami nishpaca tandarita ruranga, paylatac chaypi tandaringa shuctac cunahuán.
Shayana 24
Tucuy runacunami samayta charinga llanga quipaca, chasnallatac punllacunapi cayta, chayta puringa, rimanga shuyunata quichungapac, chaypacca cullquita japinga.
Shayana 25
- Tucuy runacunami alli causayta charinga, paypac huarmi, huahuapes chasnallatac causanga, unguyta quichushpa, micunapes alli cachum, churanacuna, huasitapes tucuyllami charinga; mana llanga charishpa, unguyhuán, rucuyashpa, huacchayashpa hatum apucuna tucuyta chasna cachum ricunga.
- Chichu huarmipes, llullu huahuacunapes alli causaytami charinga. Tucuy llullu huahuacuna, tinguy mana tinguy huiñashca, chasnallatac shumay causayta charinga cuna.
Shayana 26
- Tucuy runacunami yachachi huasiman chayanga. Yachayca mana cullquihuán randinachu, tucuypacmi yangalla huahua huasicunamanta hatum yachay huasiman ringa.
- Yachachimi canga uma hatumhuán, aicha sinchiyachum, chaylapitac quishpita apachum tucuy llactacuna tandarichum sumaclla, quiquin pura alli causachum.
- Yayacuna paycunalatac mashcanga manashca yachachita churi, hushushicunaman.
Shayana 27
- Tucuy runacunami paypac ayllucunapac causayta causanga. Hatum yachanacunatapes ministishpa mashcanga paypac chayshu cunapapes.
- Tucuy runacunami yachayuc manta japinga masna paymanta shuctac yachayuc cuchum.
Shayana 28
Tucuy runacunami paypac quiquin llactapi, chayshuc llactacunapipes quishpicunata, alli cunatapes hatum quellcapi nishcata taringa, ima shina llacta mama rurarca.
Shayana 29
- Tucuy runacunami chayshuc cunahuán llactaman anchata cuyanga, paycunalatac quipaca quishipirichum.
- Caytucuy nishcacunata tucuyllami yachan, chaymantami huaquichina mana chingarichum; ayllucuna, llactacuna sumaclla tiachum, mana chayshu cunaman quichushpa, camishpa, millashpa. Llactacuna alla shayarichum, quipa mana huacangapac.
- Cay quishpi cunaca mana pi japingachu jarcangapac mana hatum llacta nishca cunata, paypac hatum tandari quipa.
Shayana 30
Mana ima cay rimaycunamanta rimanallachu, shuctac llactacunaca mana cayta japingachu quiquinta rurangapac, runacunapes, ayllucunapes mana shinallatac paypac causaypi churunga chayshuc cunaman quichusha nishpa caya sumac rimayta.


text:
5 KAQ YACHACHIKUY
‘Sumaq sonqoyoq warmi’
1, 2. a) ¿Ima ruwaytam Rutqa ruwarqa? b) ¿Diospa Leyninpi ima nisqanmi hinaspa runakunapa imayna kasqanmi Rutta kallpanchan?
RUTQA cebada huñusqanpa waqtanpim qonqoranpa tiyaykun. Tutaykuptinmi llamkaqkunaqa Belen llaqtaman ripuchkanku. Tutapaymanta llamkasqanwanmi Rutqa llumpay pisipasqa kachkan. Tardeyaptinpas manaraqmi tukunchu, cebadapa granonkunata horqonanpaqmi waqtachkan. Sasa kaptinpas allintam pallapakurun.
2 Imayna vida pasananmanta llakisqa kaspanpas, ¿yaqachu Rutqa hawkaña tarikun? Tawa kaq yachachikuypi yachamusqanchikman hinam Rutqa suegranman prometerqa paymanta mana haykapipas rakikunanpaq chaynataq Jehova Diostaña servinanpaqpas. Moab nacionmantam Belen llaqtaman chayaramunku, Rutqa cuentatam qokun Jehova Diospa Leyninwan wakchakunapas forasterokunapas favorecesqa kasqankumanta. Reparantaqmi Belenpi kaq wakin runakunaqa Diospa kamachisqanta kasukuspa imapas qokuykuq kasqankuta, chaywanmi kallpanchasqa sientikun.
3, 4. a) ¿Imaynatam Boozqa Rutta kallpancharqa? b) Qollqemanta sasachakuptinchikqa, ¿imam yanapawasun Rutta hina?
3 Kapuqniyoq Booz sutiyoq runam chayna qokuykuq karqa, paypa chakranpim Rutqa pallapakurqa. Boozqa mayornin runa kaspanpas Ruttaqa ancha respetowanmi yanaparqa, Rutqa anchatam kusikurqa suegran cuidasqanmanta chaynataq Jehova Diosta akllakusqanmanta alabaykuptin (leey Rut 2:11-14).
4 Chaywanpas Rutqa llakisqaraqchá kachkan hamuq tiempopi vidan imayna kananmanta. Rutqa viudam, wakcham, forasteram hinaspapas mana wawayoqmi. Ichapas chayna tarikuspan tapukun: ¿Haypachikusaqchu pallapakusqaywan? ¿Pitaq payayaptiyqa uywawanqa?, nispa. Kunan tiempopipas achka runakunam qollqemanta sasachakusqankurayku Rut hina tarikun. Ruttaqa iñiyninmi yanaparqa sasachakuyninta atipananpaq, paymanta astawan yachasqanchikmi ñoqanchiktapas kallpanchawasun pay hina iñiyniyoq kanapaq.
¿Pitaq Rutpa familianqa karqa?
5, 6. a) ¿Imayoqkunataq Rutqa kutimurqa Boozpa chakranpi pallapakamusqanmanta? b) ¿Imaynam Noemiyqa sientikun Rutta qawaspan?
5 Pallapakusqan cebadapa granonkunata horqoyta tukuruspanmi musyarqa yaqa 14 kilo kasqanta. Llikllanpi kipuruspanmi umanpi aparikuspan tutaykuqtaña Belenman pasarqa (Rut 2:17, NM).
6 Noemiyqa anchatam kusikun llumchuynin llasaq qepiyoq chayamusqanta qawaspan. Boozpa llamkapuqninkunaman mikuy qosqanmanta puchuqkunata apamusqantam cenanku. Noemiymi Rutta tapun: “¿Maypitaq pallapakamurqanki? ¿Maypitaq llamkapakamurqanki? Diosyá bendecichun chay yanapaykamusuqnikita”, nispa (Rut 2:19). Tukuy apamusqanta qawaspanmi Noemiyqa musyan pipas Rutpi reparasqanmanta.
7, 8. a) Noemiypaqqa, ¿pitaq Boozta kallpancharqa Rutta yanapaykunanpaq? ¿Imanasqataq chaynata piensarqa? b) ¿Imaynatam Rutqa qawachin suegranta tukuy sonqonwan kuyasqanta?
7 Booz paywan allin runa kasqanmantam suegranman willan. Chayta uyarispanmi Noemiyqa kusikuspan nin: “Tayta Diosyá bendecichun payta. Diosqariki bendeciykuwanchikmi ñoqanchiktapas hinaspa wañuqkunatapas”, nispa (Rut 2:20). Noemiyqa musyarqam Rutta Booz yanapasqanqa Jehova Diospa bendicionnin kasqanta. ¿Imanasqa? Jehova Diosmi kallpanchan serviqninkuna kuyapayakuq hinaspa imapas qoykuq kanankupaq. Diosqa bendecinmi chayna serviqninkunataqa * (leey Proverbios 19:17).
8 Boozpa chakranpi rutuqkuna mana fastidiananraykum Noemiyqa Rutta consejan sipaskunawan kuska pallapakunanpaq. Rutñataqmi kasukuspan suegranwan yacharqa, chayna kawsakusqanmi qawachin suegranta tukuy sonqonwan kuyasqanta (Rut 2:22, 23). ¿Imanichwantaq ñoqanchikmanta? ¿Listochu kachkanchik familianchik ima llakipipas tarikuptin yanapanapaq otaq kallpanchanapaq? Jehova Diosqa reparanmi chayna kuyakuywan yanapasqanchikta.
Rut hinaspa Noemiy hinam familianchikta anchata valorananchik
9. ¿Imatam yachachiwanchik familiamanta Rutwan Noemiyqa?
9 ¿Nichwanchu Rutqa Noemiywan familia kasqankuta? Wakinmi piensanku familia kananpaqqa kanansi tayta-mama, wawa-churi chaynataq abuelokunapas. Rutwan Noemiypa imayna kawsasqankum qawachiwanchik familianchikpi iskay kimsalla kaspapas Jehova Diosta servispaqa kusisqa, kuyanakuspa hinaspa yanapanakuspa kawsakunapaq kasqanta. ¿Valoranchikchu ñoqanchikwan kaq familianchikta? Familianchik mana kaptinpas Jesusmi yachachiwanchik congregacionpi iñiqmasinchikkuna familianchik kasqankuta (Mar. 10:29, 30).
‘Payqa reclamawaqninchikmi’
10. ¿Imatam Noemiyqa Rutpaq ruwayta munan?
10 Rutqa cebada rutuymanta trigo rutuykamam pallapakun abril killamanta junio killakama. Semanakuna pasasqanman hinam Noemiyqa hinalla piensachkan kuyasqa llumchuyninta imayna yanapananpaq. Moabmanta manaraq lloqsimuchkaspanmi Noemiyqa seguropuni karqa Rutpaq vida pasaqmasinta haykapipas mana tarinanmanta (Rut 1:11-13). Kunanqa manañam chaynatachu piensan. Chaymi kunanqa Rutta nin: “Wawalláy, maskapusqaykiyá qosaykipaq huk kaqninta chaynapi kusisqa kawsakunaykipaq”, nispa (Rut 3:1). Chay tiempopiqa tayta-mamakunam mozo-sipas wawankupaqqa vida pasaqmasinta maskapuqku, Rutqa Noemiypaqmi ancha kuyasqa wawan hina karqa. Chaymi Rutpaq qosan maskapuyta munarqa chaynapi hawkaña wasinpi kawsakunanpaq. Ichaqa, ¿imaynatam Noemiyqa maskapunman karqa?
11, 12. a) Boozqa ‘reclamawananchikmi’ nispanqa, ¿Diospa ima Leyninmantam Noemiyqa Rutta nirqa? b) ¿Imatam Rutqa nirqa Boozwan casarakunanpaq suegran niptin?
11 Boozmanta Rut willakuptinmi Noemiyqa nirqa: ‘Ayllunchikmi chay runaqa, paypaqa deberninmi reclamawananchikpaq’, nispa (Rut 2:20). ¿Imatataq chaywanqa nichkarqa? Israel nacionpi wakcha kaywan otaq kuyasqa ayllun wañusqanwan mana ñakarinankupaqmi Diosqa Leyninpi tantearqa yanapasqa kanankupaq. Pi warmipas mana wawayoq kachkaspa viuda qeparuspanqa llumpay llakipim tarikuqku, wañukuq qosanpa sutinta mana pi apaq kaptin. Diosqa Leyninpim kamachirqa wañukuq qosanpa wawqenwan viuda casarakunanpaq chaynapi naceq wawan wañukuq qosanpa sutinta chaynataq herenciantapas mana pierdenanpaq * (Deut. 25:5-7).
12 Chaymi Noemiyqa Rutpaq tanteasqanta willarqa. ¡Imaynaraqchá Rutqa tarikurqa chayna casarakunanmanta suegran willaptin! Rutqa manaraqmi Diospa Leyninkunamanta allintaraqchu yachan, hinaspapas manaraqmi entiendenchu israelitakunapa wakin costumbrenkunamantapas. Ichaqa suegranta ancha respetasqanraykum ima nisqantapas sumaqta uyarirqa. Imayna casarakunanmanta Noemiypa nisqankunaqa llumpay hukmanyananpaq otaq penqapakunanpaq hinapaschá Rutmanqa rikchakun. Chayna kaptinpas Rutqa Noemiytam nirqa: “Rurasaqmi tukuy kamachiwasqaykita”, nispa (Rut 3:5).
13. ¿Imanasqam Rutta yuyarinanchik pipas mayorninchik kaq consejawaptinchikqa? (Qawariytaq Job 12:12 nisqantapas.)
13 Kay tiempopi mozo-sipaskunaqa manam munankuchu mayorninkupa consejasqanku uyarikuyta, paykunaqa piensankum mayor kaq runakunaqa mozo-sipaskunapa imawan sasachakusqankuta mana entiendesqankuta. Noemiyta Rutpa kasukusqanmi qawachiwanchik yachayniyoq, experienciayoq chaynataq allinninchikta munaq mayorninchikkunapa consejawasqanchikqa allinninchikpaq kasqanta (leey Salmo 71:17, 18). Ichaqa, ¿imatapuni ruwananpaqmi Noemiyqa Rutta nirqa? ¿Yaqachu Noemiypa nisqanqa Rutpa allinninpaq karqa?
Eranankuman Rut risqanmanta
14. ¿Imataq eraqa hinaspa imatataq chaypi ruwaqku?
14 Tardeykuptinmi Rutqa erananku sitioman rin, chay sitioqa cebada hinaspa trigo eranankupaq hinaspa wayrachinankupaq allin sitiom. Chaypaqmi wayranan sitiokunata otaq moqokunata maskaqku tardeykamuptin allinta wayrachinankupaq. Pajankunata granonmanta wayra rakinanpaqmi horquetawan altoman wischunku. Chaynata ruwaptinkum granollanña qepan pajantañataq wayra apan.
15, 16. a) Erachisqanmanta Booz puñuykuptin, ¿imataq chay tuta pasarqa? b) ¿Imaynatam Boozqa cuentata qokururqa puñunanpiqa sapallan mana kasqanmanta?
15 Rutqa mana rikuchikuspallanmi erapi llamkay tukusqankuta qawachkan. Achkatamá erarusqaku. Cebadan erasqankuta qawasqanmantam Boozqa cenananpaqña tiyaykun, saksaykuspanñataqmi erachisqan cebadapa waqtanpi puñunanpaq siriykun. Chaynatam cuidaqku chay tiempopiqa ancha chaninchasqanku cebadankuta otaq trigonkuta suwakunamanta otaq mana allin runakunamanta. Boozpa puñuykusqanta reparaspanmi Rutqa musyakunña Noemiypa consejasqanman hina ruwananpaq kasqanta.
16 Rutqa upallallam asuykun, sonqonpas pakpakyanraqmi. Boozpa miski puñurusqanta reparaspanmi suegranpa nisqanman hina paypa haytananman ustuykuspan rikcharinankama unaysu suyarqa. Hinaptinmi Boozqa chawpi tutataña chayraq tikraparikun. Chiriwan katkatataspanmi rikcharirun ichapas chakinkunata wankikunanpaq. Ichaqa chayllam cuentata qokun puñunanpiqa manamá payllachu kachkasqa, ¡huk warmim sirirayachkasqa! (Rut 3:8.)
17. Boozpa haytananpi Rut siriykusqanmantaqa, ¿imakunatam kay tiempopi runakunaqa mana entiendenkuchu?
17 “¿Pim kanki?” nispam Booz tapun. Rutñataqmi katkatataspa contestarqa: ‘Ñoqaqa kani sirvientayki Rutmi, qamqa kanki wañukuq qosaypa ayllunmi, chaynaqa debernikim reclamawaspa casarawanaykipaq’, nispa (Rut 3:9). Chayna pasasqanmantam kay tiempopi wakin runakuna ninku: “Rutqa Boozwan puñuyta munaspanmi chayta ruwarqa”, nispa. Manam entiendenkuchu chay tiempopi costumbrenkuman hina Rutpa ruwasqanmantaqa. Paypa ruwasqanta kay tukupay tiempopi runakunapa imayna kawsasqanwan tupachiyqa manam allinchu kanman. Chaymantapas Rutman Boozpa ima nisqanmi qawachin costumbrenkuman hina Rutpa ruwasqanqa allin kasqanmanta.
18. ¿Imata nispanmi Boozqa kallpancharqa Rutta? ¿Imakunata ruwaspantaq Rutqa tukuy sonqonwan Noemiy kuyasqanta qawachirqa?
18 Rutta kallpanchaykunanpaqmi sumaqllata nirqa: “Tayta Diosyá bendecisunki mamáy, kunanmi qawaykuni wañukuchkaptinpas qosaykipaq allinnintaraq maskasqaykita. Munaspaykiqa aputapas wakchatapas ñoqamanta mozotaraqmi maskakuruwaq karqa ichaqa manamá chaytachu rurarqanki”, nispa (Rut 3:10). Rutqa suegranta tukuy sonqonwan yanapananpaq hinaspa iskayninku vida pasanankupaqmi Belenman rinanpaq tantearqa. Boozqa reqsikunmi Rutqa aputapas otaq wakchatapas wiñaymasinta maskakunanpaq libre kasqanta. Rutqa manam Noemiyllapaqchu allin ruwaytaqa munan, munantaqmi wañukuq suegronpaqpas. ¿Imaynata? Elimelecpa sutinta Belen llaqtapi mana qolluchispanmi. Mana kikillanpi piensaq kasqanmanta hinaspa hukkunapaq allin ruwaq kasqanmantam Boozqa admirakurqa.
19, 20. a) ¿Imanasqam Boozqa mana chayllachu Rutwan casarakururqa? b) ¿Imaynatam Boozqa Rut respetasqanta qawachirqa?
19 Boozqa nirqataqmi: “Kunanqa amayá manchakuychu, ñoqam qanwan rurasaq imam mañakuwasqaykiman hina. Llaqtaypi kaqkunaqa yachankum allin sonqoyoq warmi kasqaykita”, nispa (Rut 3:11). Boozqa allinpaqmi qawarqa Rutwan casarakunanpaq, manapaschá hukmanyarqachu reclamaqnin kananpaq nisqanwanqa. Boozqa allin runa kasqanwanmi mana kikillanpichu piensan. Ichaqa Rutmanmi Boozqa nirqa paymantaqa huk runaraq reclamananpaq otaq casarakunanpaq derechoyoq kasqanmanta hinaspapas nirqam chay runawan parlananpaq.
Rutqa kuyapayakuq hinaspa respetakuq kasqanwanmi allinta reqsichikurqa
20 Ruttam Boozqa niykurqa hinalla waqtapakunanpaq, chaynapi manaraq achikyamuchkaptin pipas mana rikuchkaptin pasakunanpaq. Rutpas hinaspa paypas respetasqa kasqankumanta mana allinkuna piensanankuta mana munaspanmi chaynata niykurqa. Kuyakuywan rimarisqanta uyarispanmi Rutqa Boozpa haytananpi kaqmanta puñuykurqa. Manaraq achikyamuchkaptinmi Boozqa Rutpa rebosanpi otaq mantonninpi cebadata qoykun hinaptinmi payqa Belenman chay chaskikusqan cebadantin kutikurqa (leey Rut 3:13-15).
21. ¿Imanasqataq Boozqa Rutta nirqa ‘sumaq sonqoyoq warmi’ nispan? ¿Imaynatam payta qatipakuchwan?
21 Lliwmi nisunki ‘sumaq sonqoyoq warmi’ nispa Booz niptinqa mayna kusisqachá Rutqa sientekurqa. Jehova Diosta reqsiy munasqanwan hinaspa serviy munasqanwanmi chaynata reqsichikurqa. Chaymantapas Noemiytam kuyakuywan yanaparqa hinaspa judiokunapa costumbrenkuman hina kawsananpaqpas kallpanchakurqam. Ñoqanchikpas Rut hina hukkunapaq allinkunata ruwaptinchikqa hinaspa Diospi iñiptinchikqa sutillatam reparanqaku allin runa kasqanchikta.
Rutmi Boozwan casarakurqa
22, 23. a) ¿Imanasqam Noemiyqa Rutta nirqa “allinchu karamunki wawalláy”, nispa? b) ¿Imatam Noemiyqa Rutta consejan?
22 Wasiman Rut chayaykamuptinmi Noemiy nirqa: “¿Allinchu karamunki wawalláy?”, nispan. Ichapas tutapayllaraq kaptin mana musyanchu Rut kasqanta. Chaynata nispanqa Noemiyqa yachaytapaschá munan Rutqa casarakunanpaq rimapayasqaña kasqanmanta otaq sapallanraq kasqanmanta. Rutqa chayllam ima pasasqanta willakun hinaspa Boozpa apachimusqan cebadatapas suegranman qoykun (Rut 3:16, 17).
23 Chay punchawqa pallapakuq mana rinanpaqmi Noemiyqa Rutta consejarqa wasipi hawkalla samakunanpaq. Chaymantapas nirqam: “Chay runaqa manam dejanqachu kay asuntotaqa ruray tukunankama”, nispa (Rut 3:18).
24, 25. a) ¿Imaynatam Boozqa qawachirqa mana kikillanpi piensaq kasqanta hinaspa allin runa kasqanta? b) ¿Imaynatam Diosqa Rutta bendecirqa?
24 Boozqa Belen llaqtapi ancianokunapa huñunakunanku sitiomanmi rirqa. Chaypim Rutta reclamananpaq derechoyoq runata suyarqa, chayaramuptinmi testigokunapa qayllanpi nirqa Rutwan casarakunanpaq. Chay runañataqmi herencianta pierderunanmanta manchakuspan Rutwanqa mana casarakuyta munarqachu. Mana pipas reclamaqnin kaptinmi Boozqa reclamaqnin kananpaq nirqa hinaspa wañukuq Elimelecpa chakranta reclamananpaq hinaspa Mahalonpa viudan Rutwan casarakunanpaqpas prometekurqa. Chay ruwaytaqa munan ‘wañukuq Mahalonpa chakrankunapas hinaspa sutinpas’ mana chinkananraykum (Rut 4:1-10). Boozqa manam kikillanpichu piensan hinaspapas allin runam karqa.
25 Hinaptinmi Boozqa Rutwan casarakurqa, chay pasasqanmantam Biblia nin: ‘[Jehova] Diospa munasqanman hinam Rutqa wiksayakuspan qari wawata wachakurqa’, nispa. Belenpi warmikunaqa Noemiyta hinaspa llumchuynin Ruttam alabaykurqaku kaynata: “Qampaqa Rutqa valen qanchis qari wawamantapas mastaraqmi”, nispa. Rutpa qari wawanmi tiempopa pasasqanman hina rey Davidpa abuelon karqa (Rut 4:11-22). Davidñataqmi Jesucristopa ñawpa abuelon karqa (Mat. 1:1). *
26. ¿Imatam yuyarichiwanchik Rutmanta hinaspa Noemiymanta yachasqanchik?
26 Yachamusqanchikman hinam Rutwan Noemiyqa achka bendicionkunata chaskirqaku, paymá yanaparqa Rutpa wawan uywaypi kikinpa wawantapas hina. Kay iskay warmikunamanta yachasqanchikmi qawachiwanchik Jehova Diosqa reparanpunim llaqtanpi payman sonqo kaqkunata hinaspa familiankuta mantienenankupaq chakrapi otaq mana ancha pagoyoq llamkaykunapi llamkaptinkupas. Chaymi mana iskayrayaspa nichwan, Jehova Diosqa bendecinpunim Booz, Noemiy hinaspa Rut hina paypa qayllanpi allin ruwaqkunataqa.
^ par. 7 Noemiypa nisqanman hinaqa Jehova Diosmi kuyakuyninta qawachin kawsaqkunapaq hinaspa wañuqkunapaqpas. ¿Ima ninantaq chayqa? Noemiypa qosan hinaspa iskaynin qari wawankunam wañukurqaku, Rutñataqmi huknin wawanpa viudan karqa. Paykunamantam Rutwan Noemiyqa llakisqa karqaku. Chay qarikunaqa munanmankuchá karqa Ruttawan Noemiyta kuyakuywan pipas yanapaykunanta.
^ par. 11 Viudaqa wañukuqpa wawqenwanmi casarakunan karqa, mana kaptinqa wañukuqpa hichpa ayllunwan, chaynallataqmi karqa herencia chaskinankupaqpas (Num. 27:5-11).


text:
Vallegrande pruwinsya
Vallegrande pruwinsya (aymara simipi: Vallegrande jisk'a suy; kastilla simipi: Vallegrande) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Santa Krus suyupi. Uma llaqtanqa Vallegrande llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pichqa munisipyunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Vallegrande pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
10 YACHAQANA
Cheqa yupaychayta jarkʼarqa
1, 2. 1) ¿Imapitaj israelitas rikukorqanku? 2) ¿Pikunataj Carmelo orqoman chayallarqankutaj?
JEHOVAJ profetan Elías, israelitasta rikushasqanpi tʼukuriy. Paykunaqa Carmelo orqoman ñakʼayllataña wicharishanku. Sutʼiyamushajtinñataj israelitaspa yarqhaypi kashasqanku, jallpʼasninku chʼakilla kasqan ima sutʼi rikukun, kinsa wata khuskanniyojtaña mana parasqanrayku.
2 Baal lantej 450 profetasninpis chay orqoman wicharillarqankutaj. Paykunataj, Jehovaj profetan Eliasta mayta chejnikoj kanku. Reina Jezabel, Diospa ashkha cheqa sonqo kamachisninta wañurachejtinpis, Eliasqa Baal yupaychayman churanakullarqapuni. Chaywanpis, ¿mashkha unaytawantaj chayta ruwallanmanpuni karqa? Chay llulla profetasqa, Elías paykunata manchachikunanta, atipanankuta ima yuyarqanku (1 Rey. 18:4, 19, 20). Rey Achabpis Carmelo orqoman carretanpi chayallarqataj, paypis Eliasta mayta chejnikullajtaj.
3, 4. 1) ¿Imajtintaj Elías manchachikusqanta nisunman? 2) ¿Ima tapuykunatataj ukhuncharisun?
3 Profeta Eliasqa, israelitas Carmelo orqoman wicharishajtinku, Jehovalla tukuy atiyniyoj kasqanta rikunankuta yacharqa. Chay pʼunchayqa mana qonqananpaj jina karqa. Chantá, ¿imaynataj chay pʼunchay Elías kasharqa? Bibliaqa, Elías “noqanchej jina runalla” kasqanta nin, chayrayku ichá tumpa mancharisqa kasharqa (Santiago 5:17 leey). Imaraykuchus sapallan kasharqa, Diosta wasanchaj llajtaj ñaupaqenpi, Diosta wasanchaj reypa ñaupaqenpi, runa wañuchej sacerdotespa ñaupaqenkupi ima (1 Rey. 18:22).
4 ¿Imaynatá Israel llajta chay jina llakiyman chayarqa? ¿Imatataj chaymanta yachakusunman? Eliasmanta yachakuy, imaynatachus yanapawasqanchejta qhawarina.
Lanti yupaychay yapakorqa
5, 6. 1) ¿Imataj Eliaspa tiemponpi yapakorqa? 2) ¿Imaynatá Achab, Jehovata phiñacherqa?
5 Eliasqa, israelitas cheqa Diosta yupaychayta pisipaj qhawasqankuta rikorqa. May unayña ashkha israelitas Jehovata yupaychaymanta karunchakorqanku, waj suyuspa lantisninkuta yupaychanankupaj. Chay tiemponpeqa, lanti yupaychay maytapuni yapakorqa.
6 Rey Achabqa, Jehová Diosta maytapuni phiñaricherqa. Sidoniospa reyninkoj ususin Jezabelwantaj casarakorqa. Chay warmeqa, cheqa yupaychayta chinkachiyta, Israel llajtapi Baal yupaychayta sayarichiyta ima munasharqa. Achabtaj, warmin jina ruwayta qallarerqa Baalpajtaj uj altarta, yupaychana wasitawan ruwachiporqa. Paytaj tukuymanta ñaupajta Baalman kʼumuykukorqa (1 Rey. 16:30-33).
7. 1) ¿Imaraykutaj Baalta yupaychay may sajra karqa? 2) Mashkha tiempotachus mana parasqanmanta parlaspa, ¿Biblia churanakunchu? ( Recuadrotawan qhawariy.)
7 ¿Imaraykutaj Baalta yupaychay may sajra karqa? Imaraykuchus israelitasta cheqa Diosta yupaychaymanta karuncharqa. Chantapis Baalta yupaychajkunaqa, millay imasta ruwaj kanku, phisu warmis jina khuchikakoj kanku, wawasninkutapis ninapi qʼolachej kanku. Chayrayku Jehovaqa, Eliasta kacharqa Achabman willananpaj, manaña paramunanta, pay ujtawan ninankama (1 Rey. 17:1). Watasninmantaj Eliasqa, Achabman watejmanta rillarqataj, Carmelo orqoman tukuy llajtata, Baalpa profetasninta ima tantaykunanta ninanpaj. *
Baalta yupaychaypi ruwasqankuta, kunanpis ruwallankutaj
8. ¿Baalta yupaychaymanta yachakuy yanapawasunmanchu?
8 Eliaspa tiemponpi lanti yupaychay yapakusqanmanta yachay, ¿yanapawasunmanchu? Arí, mayta yanapawasunman, kay tiempopi manaña Baalpa altarnin, yupaychana wasin ima kajtinpis (Rom. 15:4). Baal rimayqa “dueño” chayri “patron” niyta munan, chayrayku Jehovaqa Israel llajtaman, Payta ‘baalninpaj’ chayri ‘qosanpaj’ rejsikapunanta nerqa (Isa. 54:5). Kunanpis runasqa, ashkha dioskunata yupaychanku tukuy atiyniyoj Diosta yupaychanankumantaqa. Runasqa, kausayninkupi qolqeta maskʼayman qokuspa, profesionniyoj kayta munaspa, sonqota kusichiyllaman, khuchichakuyllaman, waj ruwaykunaman ima qokuspa waj dioskunata yupaychayta munasqankuta rikuchinku (Mat. 6:24; Romanos 6:16 leey). Baalta yupaychanankupaj imastachus ruwaj kanku, chaykuna kay tiempopipis rikukullantaj. Carmelo orqopi pichus cheqa Dios kasqanta rikukusqanpi tʼukureyqa, yanapawasunchej pitachus yupaychananchejta ajllanapaj.
¿Imaraykú “iskay yuyayniyojllapuni” karqanku?
9. 1) ¿Imaraykutaj Carmelo orqo may sumaj karqa Baalta yupaychay qhasilla kasqanta rikuchinapaj? (Sutʼinchayninta qhawariy.) 2) ¿Imatá Elías, israelitasman nerqa?
9 Carmelo orqomantaqa, Israel llajta sumajta rikukun, jatun qocha Mediterraneomantapacha, Cisón wayqʼo, pata ladonpi Líbano orqoskama. Sutʼiyamusqanman jina Israel llajtaj jallpʼasnenqa tʼojra pampalla qhawakoj. * Abrahampa mirayninman, Jehová sumajta poqoj jallpʼasta qosqanqa, juchankurayku chay jina chʼaki tʼojra pampasman tukorqa. Eliasqa, Carmelo orqopi israelitasman nerqa: “Maykʼajkamataj iskay yuyayniyojllapuni qankuna kankichejri? Tata Diospuni Dios kajtenqa, payta qhatiychej; Baal dios kajtinrí, qhepanta riychej”, nispa (1 Rey. 18:21).
10. ¿Imaynamantá israelitas iskay yuyayniyoj kasharqanku, chantá imatá qonqaporqanku?
10 Eliasqa, “iskay yuyayniyojllapuni” kankichej nispaqa, israelitas, Diostachus chayri Baaltachus yupaychanankuta ajllananku kasqanta nisharqa. Imaraykuchus paykunaqa, iskayninkuta yupaychay allillan kasqanta yuyaj kanku, chayrayku Baalta mana phiñachinankupaj millay imasta ruwaj kanku, Jehovamantataj jarkʼayninta mañakoj kanku. Chantá Baal chajrasninkuta sumajta poqochinanta, uywasninkuta mirachinanta, Jehovataj maqanakupi jarkʼananta ima yuyallajtaj kanku (1 Sam. 17:45). Chaywanpis kay tiempomanta runas jina, israelitasqa Ruwawajninchej Jehovallata yupaychana kasqanta qonqakaporqanku. Chayrayku Payta yupaychashaspa, lantista yupaychallasuntaj chayqa, mayta phiñachisun, yupaychayninchejtaj qhasilla kanqa (Éxodo 20:5 leey).
11. Carmelo orqopi imatachus Elías nisqan, ¿imata ruwanapajtaj yanapawanchej?
11 Israelitasqa, iskay yuyayniyoj kasharqanku iskay ñanta ujllapi riyta munajkuna jina. Kunanpis, paykuna jina ashkha runas “baalesta” yupaychanku, chaytaj Jehovata yupaychaymanta karunchan. Elías israelitasman nisqanta ukhunchareyqa, imayna sonqowanchus Jehovata yupaychashasqanchejta, imastachus ñaupajman churashasqanchejta qhawarikunapaj yanapawasunchej.
Pichus cheqa Dios kasqan sutʼi rikukun
12, 13. 1) ¿Imatá Elías, Baalpa sacerdotesninman nerqa? 2) ¿Imaynatá Jehovapi Elías jina atienekusqanchejta rikuchisunman?
12 Eliasqa, Baalpa sacerdotesninman nerqa uj altarta ruwaspa jaywanankuta chay pataman churanankuta, Baalmantataj ninata apachimunanta mañakunankuta ima. Eliaspis Jehovapaj uj altarta wakichinan karqa, ¿imapaj? Elías nerqa: “Mayqenchari ninata apachimonqa, chaymin [cheqa] Dios kanqa”, nispa. Arí, Eliasqa pichus cheqa Dios kasqanta sumajta yacharqa. Creeynin sinchʼi kasqanraykutaj enemigosninta saqerqa ñaupajta jaywanankuta wakichinankuta. Chayraykutaj ajllasqanku torota altarninkuman churaytawan, Baalpa sutinta qhapariyta qallarerqanku (1 Rey. 18:24, 25). *
13 Manañapis milagros ruwakunchu, Jehovaqa kasqan jinallapuni, Elías jinataj Paypi atienekusunman. Sutʼincharinapaj, Bibliaj nisqanwan churanakojkunawan tinkuspa, imatachus yuyasqankuta ninawanchejta mana manchachikunachu. Elías jinataj, Jehovaman chayta saqena. ¿Imaynatá? Noqanchejpi atienekunamantaqa, Jehovaj Palabranpi atienekuspa, mayqenchus “cheqa kajman kutirichinapaj” qhelqasqa kashan (2 Tim. 3:16).
Eliasqa, Baalta yupaychay qhasilla kasqanta tukuyman rikuchiyta munarqa
14. ¿Imaynatá Elías, Baalpa profetasninmanta alqochakorqa, imaraykutaj?
14 Baalpa profetasnenqa, jaywanankuta wakichiytawan “Baal, uyariwayku”, nispa kutin kutita qhaparerqanku. Biblia nin jinataj mana “ima parlayllapis uyarikorqachu, nitaj kutichejpis karqachu”. Chaupi pʼunchayta jinataj Eliasqa paykunamanta alqochakorqa, nerqataj: “Astawan jatunmanta qhapariychej, imaraykuchus payqa dioscharí. Ichapis unanchakushan, chayrí ichas imata ruwashan, [...] ichapis puñushan; rijchʼarichiychej ari”, nispa. Eliasqa yacharqa, Baalta yupaychay qhasilla kasqanta, chaytataj israelitas reparanankuta munarqa (1 Rey. 18:26, 27).
15. ¿Imaynatá Baalpa sacerdotesnin ruwasqanku, Diosta qhesachay mana allinchu kasqanta rikuchin?
15 Baalpa sacerdotesnintaj, Eliasta uyarispa, astawan “jatunmanta qhaparerqanku, imaynatachus paykuna yachasqankuman jina cuchilloswan, tʼojsina lanzaswan khuchurakuspa, yawarpurulla kanankukama”. Chaytataj qhasillata ruwarqanku, imaraykuchus “mana ima parlayllapis uyarikorqachu, nitaj pipis kutichej nitaj uyarejpis karqachu” (1 Rey. 18:28, 29). Arí, Baalqa mana karqachu, Satanaspa llulla cuentollan karqa, runasta Diosmanta karunchananpaj. Cheqamanta sutʼi rikukun ni pipis Jehová Dios jina kasqanta, llulla dioskunata yupaychajkunaqa, pʼenqaypi rikhurenqanku (Salmo 25:3; 115:4-8 leey).
Jehová Diospa ruwasqan
16. 1) Elías, 12 rumiswan Jehovaj altarninta allinchasqan, ¿imatá israelitasta yuyarichinman karqa? 2) ¿Imaynatá Elías, Jehovapi tukuy sonqo atienekusqanta rikucherqa?
16 Eliasñataj altarta wakichinan karqa. Cheqa yupaychayman churanakojkuna Diospa altarninta urmachisqankutataj, 12 rumiswan allincharqa. Ichá chayta ruwarqa 10 ayllusmanta kajkunata, Moisesnejta Dios 12 ayllusman Leyta qosqanpi kashallasqankutapuni yuyarichinanpaj. Chantá jaywananta wakicherqa, yakuwantaj jichʼaykorqa, ichá chay yakoqa Mediterráneo qochamanta karqa. Chantá uj larqʼata allallarqataj altarpa muyuyninpi, yakuwantaj juntʼaykucherqa. Rikunchej jina Eliasqa, Baalpa profetasninta tukuy imata ruwajta saqerqa jaywananku qʼolakunanpaj, paytaj jaywananman yakuwan jichʼaykorqa nina mana japʼikunanpaj jina. Eliasqa, Jehovapi atienekorqa, yacharqataj Pay ninata apachimunanta (1 Rey. 18:30-35).
Eliasqa, israelitasmanta llakikushallarqapuni, munarqataj pesachikunankuta, Jehová ‘sonqonkuta kutirichinanta’ ima
17. ¿Imaynatá Eliaspa mañakuynin imaschus llakichisqanta rikucherqa? ¿Imaynatá noqanchejpis pay jina mañakusunman?
17 Chantapis profeta Eliasqa, imachus llakichisqanta uj mañakuypi Jehovaman willarqa. Munarqataj israelitas yachanankuta Jehová Dioslla “Israelpa Senornin” kasqanta, nitaj Baalchu. Chantapis munallarqataj yachanankuta payqa Diospa kamachillan kasqanta, Diostataj jatunchananku kasqanta. Chantapis israelitasmanta llakikushallarqapuni, munarqataj ruwasqasninkumanta pesachikunankuta, Jehová ‘sonqonkuta kutirichinanta’ ima (1 Rey. 18:36, 37). Isrealitasqa mana creeyniyoj runas jina ruwasqankurayku, chay jina llakiypi kasharqanku, chaywanpis israelitasta yanapayta munallarqapuni. Noqanchejpis, Elías jina Jehová Diosmanta mañakushaspa Diospa sutinta munakusqanchejta, kʼumuykukuyniyoj kasqanchejta, wajkunata yanapayta munasqanchejta ima rikuchinanchej tiyan.
18, 19. 1) ¿Imaynatá Eliaspa mañakuyninman Jehová kuticherqa? 2) ¿Imaraykutaj Baalpa sacerdotesnin wañuchisqas karqanku?
18 Elías Diosmanta mañakuyta qallarishajtenqa, ichá ashkhas tapukusharqanku Jehová, Baal lanti jinallatajchus kasqanta chayri manachus. Mañakuyta tukojtintaj, tukuyninku pichus cheqa Dios kasqanta yacharqanku, Bibliataj nin: “Jinallapi Tata Diosmanta nina uraykʼamuspa, ujllata qʼolaykorqa chay ñakʼasqa torota, llantʼata, rumista, jallpʼata ima; larqʼapi yakutapis chʼakirpayacherqa”, nispa (1 Rey. 18:38). ¡Chaymá may sumajqa! Chayta israelitas rikuspa, ¿ima nerqankutaj?
19 Tukuyninku qhaparerqanku: “Tata Diosllamin Diosqa; Tata Diosllamin Diosqa”, nispa (1 Rey. 18:39). Chaypacharaj israelitasqa pichus cheqa Dios kasqanta repararqanku. Chaywanpis Jehovaj ruwasqanta rikuyllatawan “Tata Diosllamin Diosqa” nisqankoqa, mana rikuchinchu creeyniyojpuni kasqankuta. Chayraykutaj Eliasqa, israelitasta waj jinamantawan creeyninkuta rikuchinankuta nerqa. Jehová, Israel llajtaman Ley qosqanman jina, llulla profetasta, lanti yupaychajkunata ima wañuchinanku karqa, chay kamachiytataj kasukunankuta nerqa (Deut. 13:5-9). Baalpa sacerdotesnenqa, Jehovaj enemigosnin karqanku, munaynin ruwakunantataj mana munarqankuchu. Mana khuyakunapaj jinataj karqanku, wawasta kausashajta mana khuyakuspa Baal lantipaj qʼolachisqankurayku (Proverbios 21:13 leey; Jer. 19:5). Cheqamantapuni chay runasqa, wañuchinapaj jina karqanku, chayraykutaj Elías kamachisqanman jina wañuchisqas karqanku (1 Rey. 18:40).
20. Yachayniyoj runas Baalpa profetasninta wañuchisqankumanta nisqanku, ¿imaraykú mana cheqachu?
20 Kay tiempomanta yachayniyoj runasqa, Carmelo orqopi ruwakusqan mana allinchu kasqanta ninku. Llakikunkutaj wakin runas Carmelo orqopi ruwakusqanman jina, waj religionesniyoj runasta wañuchiyta atillasqankuta yuyanankuta. Llakikunapaj jinataj ashkha runas kanku chay jinata ruwayta munajkuna. Chaywanpis profeta Eliasqa, Jehová Diospa kamachisqallanta kasukusharqa, chay llulla profetasta wañuchispataj cheqan kajllata ruwasharqa. Cheqa cristianosqa, yachanku enemigosninkoj contranpi mana ni ima armata apaykachanankuta. Astawanpis imatachus Jesús, Pedroman nisqanta kasukunku, Jesús nerqa: “Espadaykita waqaychay. Espadata oqharejkunaqa espadallawantaj wañuchisqa kanqanku”, nispa (Mat. 26:52). Aswan qhepamanqa, Jehová Dios cheqan kajta Churin Jesusnejta ruwanqa.
21. ¿Imaraykutaj Eliaspa creeyninmanta yachakusunman?
21 Cheqa cristianosqa, imaynatachus kausasqanchejwan creeyninchejta rikuchinanchej tiyan (Juan 3:16). Profeta Eliaspa ruwasqanmanta mayta yachakusunman, payqa Jehovallata yupaycharqa, israelitasmantaj pay jina ruwanankuta nerqa. Mana manchachikuspataj Baal lantita yupaychay qhasi manakaj, runasta Jehová Diosmanta karunchananpaj Satanaspa llulla cuentollan kasqanta nerqa. Chaywanpis runasman Jehovalla cheqa Dios kasqanta rikuchinanpaj mana payllapichu atienekorqa, manaqa Jehovallapi. Cheqamantapuni payqa cheqa yupaychayta jarkʼarqa, paymantataj mayta yachakusunman.
^ párr. 7 “¿Mashkha tiempota mana pararqachu?”, nisqa recuadrota qhawariy.
^ párr. 9 Carmelo orqoqa qʼomerllapuni kaj, jatun qochamanta phuyus sayarisqanta wayra chay orqo ladoman apasqanrayku, chhulla kasqanrayku ima. Baalta yupaychajkunataj, Baal parachimusqanta yuyasqankuraykusina Carmelo orqopi Baalta yupaychaj kanku. Chay pacha Carmelo orqo chʼaki, tʼojralla kashasqanqa, sumaj karqa rikuchinapaj Baalta yupaychay qhasilla kasqanta.
^ párr. 12 Eliasqa, chay runasta jaywanankuman ninata mana japʼichinankuta sutʼita nerqa. Wakin yachayniyoj runas nisqankuman jina, lantista yupaychajkunaqa, wakin kutis altaresninku urapi juskʼusta saqej kanku chaymanta ninata japʼichispa, diosninku japʼichisqanta ninankupaj.