text:
Coahuila suyu
Coahuila suyu (kastilla simipi: Estado Libre y Soberano de Coahuila de Zaragoza), nisqaqa Mishikupi huk suyum. Uma llaqtanqa Saltillo llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1824 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitiku rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
38 munisipyukuna
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saltillo, 725 123 runakuna.
- Torreón, 639 629 runakuna.
- Monclova, 216 206 runakuna.
- Piedras Negras, 152 806 runakuna.
Kaypipa qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pulitika rakiy (Mishiku)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Coahuila suyu.
- Uficial qillqa web
- Kunrisu Coahuila suyu


c: text/html

text:
Siwar q'inti
Siwar q'inti [2] (Colibri coruscans) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq pisqum, q'intim.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ BirdLife International (2009). «Colibri coruscans». Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, UICN nisqap kamachisqan 2022. 29 de octubre de 2010 p'unchawpi rikusqa.
- ↑ Wakarpay quchap pisqunkuna Siwar Q'ente]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Siwar q'inti.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Siwar q'inti

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
8
Anćhishyänan siguraläcätawan insinsiu lupachicuctam lican
1 Ñatac anćhishyänan siguraläcäta Uwishca quićhäluptinmi janay pachäćhu upällälun ćhawpi üra-yupay. 2 Chaypïtam anćhish anjilcunäta Diospa puntanćhu śhäcuyalcäta licälú. Paycunamanmi anćhish curnitillacta uycälälin. 3 Chaynütacmi juc anjil ürupïta insinsiu lupachicucta apacuśha ćhaycul Diospa täcunanpa cä ürupi uycunan patacpa puntanćhu śhaycucuycuñä. Paytam chay patacćhu achca insinsiucta uycäläliñä llapan chalapacücunäpa mañacuynincunaman tacuchinanpä. 4 Chay insinsiup untayninwan chalapacücunäpa mañacuyninmi anjilpa maquinpïta Dios caśhancäman ji'aculcun. 5 Chaypïtam anjilca chay uycunapïta lupayä śhanśhacta insinsiu lupachicunäman winälun. Jinalcul allpäman wicapalpüluptinmi waclicuna, räyu bululunyaycuna, pacha-cuyuycunapis cacuñä.
Süta curnitillacunactam tucalpämun
6 Chaypïtam anćhish anjilcunaca curnitillanta alistacäläliñä tucapäcunanpä.
7 Chay ñawpä anjil curnitillanta tucämuptinmi cay pachäćhu allacaycamun luntupis, ninapis yawarwan lluy chapunacüśha. Jinaptinmi jinantin pachäćhu quimsa partillannülä lluy lupälun jaćhacunapis, imaymana birdi ulacunapis.
8 Chay ishcay anjilca tucäluptinñatacmi jatu-jatun ulu-yupay walayäta lamarcäman jitaycüñä. Jinaptinmi lamarpa quimsa partillanlä yawarman lluy muyüñä. 9 Caynüpam lamarcäćhu llapa cawsäcunapi quimsa partin lluy wañüläliñä. Chaynütacmi barcucunäpïpis quimsa partin lluy camacäläliñä.
10 Chay quimsa anjilca curnitillanta tucäluptinñatacmi janay pachäpïta nina walayänuy jatun uyllur palpüñä quimsa partillanmanlä lluy mayucunäman, pucyucunäman. 11 Chay uyllurpa śhutin “Ćhacćhämi” cañä. Chaymi quimsa cä parti yacucunaca ćhacćhacüman muyüluptin achca nunacuna wañüläliñä.
12 Chay tawa anjilca curnitillanta tucäluptinñatacmi intïpa, quilläpa, uyllurcunäpa quimsa partillanlä däñacäñä. Jinaptinmi tutapäman licalïñä. Chaymi muyuncäpapis tutäpapis quimsa cä partin manaña acchilachu.
13 Chaynu licapayällaltacmi janay pachäpa ćhawpinćhu jatun anca päliyäta licälú. Chaymi ayaycaćhaypanuy: “¡Cay pachäćhu cäcunaca imanuylä aycanuylä capäcun'a chay quimsa anjil puchüca curnitillanta tucalpämuptin!” niyämuñä.


text:
Altu llaqta
Altu llaqta icha Hanaq llaqta (aymara simipi: Altu Pata; kastilla simipi: El Alto, "hanaq kaq") nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Altu llaqta munisipyup uma llaqtanmi.
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Altu llaqta.
- Altu llaqta munisipyu: yupaykuna, saywitu
- Cultura en las Alturas)


text:
Juana Alarco de Dammert
Juana Alarco de Dammert sutiyuq warmiqa (* 27 ñiqin aymuray killapi 1842 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 7 ñiqin chakra yapuy killapi 1932 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq yachachiqmi.
Taytan: Julián Alarco Garavito; Maman: Mercedez Espinoza Martínez. Tura: Antonio Alarco.
Yachaywasi:
QillqasqankunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juana Alarco de Dammert.
- Juana Alarco limamanta


text:
Kawsayninchismanta Niykunatax Yachachiykunatax (Refrenes y dichos del quechua) 6
Kurax wawanchis imilla chayqa tukuy imayux pachapi
kanchis nin.
Uj waxcha wawapaxqa rumipis pirqapis yakupis mana
ch´akixchu nin.
Mana sik´imira wasimanqa jisp´aykunallachu jinata
ruwaxtinqa tutaqa sik´imirajina wach´awanchis nin.
Mana khurukunaman saruykunallachu jinata saruykuxtinqa tuta tukuy ima nanawanchis.
Mana ayaxta p´achankuta munanachu jina munaxtinchisqa tukuy imanchista apakapux nin.
Mana tutaqa umata t´axsakunachu jina t´axsakuspaqa sunqu chinkasqa kana nin.
Mana tutaqa chhujchata sinp´akunachu jina
sinp´akuxtinqaluxt´a kana ninku.
Mana imatapis chay chhikata munachu imaraykuchus uj p´unchayqa mana imayux rikhurinchis nin.
Mana anchata pi runamanpis juch´uychanachu jinata
ruwaxtinchisqa uj p´unchayqa wawanchistatax
allchhinchistatax kikin juch´uychasqa kax kanku.
Imatapis sumax rikhuspa parlana mana rikhuspaqa mana imatapis parlanallachu.
Mana imatapis runamanta parlanachu jina kaxtinqa qallunchis wiñax nin.
Ninrinchis sixsiwanchis chayqa mana allinkunata uyarinapaxmin.
Mana Ilullachu kana jina kaxtinqa runax waqayninman chayanchis nin.
Mana panpapipis urqupipis puñullañachu jina puñuxtinqa khurukuna yaykuwanchis nin.
Mana illapax chayasqa uywa aychata mikhunachu imaxtinchus tukuy kirunchis Iluxsipux nin.
Mana tutaqa qhispipi qhawakunachu jina qhawakuxtinchisqa t´uxpi kana nin.
Mana chay chhikata waqanachu jina waqaxtinqa qhipaman manaña ñawinchiswan rikhuyta atisunchu.
Mana ñankunapi jisp´anallachu jinata ruwaxtinqa wayk´usaspa
manchayta q´usñichillanchis nin.


text:
Milton Obote
Apolo Milton Obote sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin qhapaq raymi killapi 1925 watapi paqarisqa Akokoro llaqataupi - 10 ñiqin kantaray killapi 2005 watapi wañusqa Yuhanisburgu llaqtapi) huk Uganda mama llaqtap pulitiku karqan.
Tayta: , Mama: .
Warmi: Miria Obote.
Churinkuna (5):
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Milton Obote.


text:
Machu Pikchu
Machu Pikchu icha Machupíkchu [1] icha Patallaqta[2] nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Machu Piqchu icha Machu Pijchu), Piruwpi, Qusqu suyupi kaq mawk'a llaqtam, Inkakunap qhipaq pukaranmi karqan.
Hacha hacha sumaqkay rankachikuqyuq, Machupíkchu pukara [3] tiyaykan hatikasa Qosqo chawpi Antikunapi. Kaykan 2.430 t. q. s. h. [4]. Qusqu (Qosqo) [5] llaqtamantaqa 70 km. [6] karum.
Manam hayk'appas Ispañamanta awqakuna chay llaqtata tarirqaptinku, chinkaykurqan. 1911 watapi USA-manta wiñay kawsay yachaqmi, Hiram Bingham, tarirqan; llapan Pacha runakuna musyananpaq. Kunanqa tukuy tiksi muyumanta Piruwman hamuykuq karu puriqkunap lliwmanta aswan watukusqanmi llaqta.
1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
2007 watapi 7 ñiqin anta situwa killapi p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Machu Pikchutaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
Saywitukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willkamayu qhichwapi tiyay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
- Wayna Pikchu
- Inka
- Pachakutiq Inka Yupanki
- Wayna Pikchu
- Chuqik'iraw
- Willkamayu
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw):
- Naska siq'ikuna
- Wantar Chawin
- Muchik
- Lima (Mawk'a llaqta)
- Ariqipa (Mawk'a llaqta)
- Karal
- Chan Chan
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Lira y Mejía: Diccionario quechua -castellano (2008) URP, Lima.
- ↑ «Machu Picchu se llamaba Patallaqta: Una historiadora basa en un documento del siglo XVI el descubrimiento del primer nombre de la ciudad inca», El País, 2012-03-19.
- ↑ Escritura de Mario Mejía en Diccionario quechua castellano ISBN 978-9972-236-70-9
- ↑ Tatkikuna qucha s'iqin hananpi.
- ↑ Qheswa-español-qheswa / Simi taqe; Qosqo - Perú, 1995
- ↑ 1 km = huk waranqa tatkikuna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Machu Pikchu.


text:
Zachary Taylor
Zachary Taylor sutiyuq runaqa (*24 ñiqin ayamarq'a killapi 1784 watapi Barboursville llaqtapi – † 9 ñiqin anta situwa killapi 1850 watapi Washington DC) Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaq pusaq wan ñawpa umalliqninsi karqan (1849 watamanta - 1850 watakama).
Tayta: Richard Taylor; Mama: Sarah Stroher.
Warmi: Margaret Smith
Churinkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Zachary Taylor.


text:
4
Diosta hanaq pachapi adorasqankumanta
1 Chaykuna pasasqanpa qepanmanmi, noqaqa cielota qawarispay, huk kichasqa punkuta rikurani. Hinaqtinmi huk waqyakuyta uyarirani, qallariyninpi huk cornetapa waqasqanman hina rikch'akuqta. Chay waqyakuymi khaynata nimuwaran:
—¡Wichamuy kayman! Kunanmi rikuchisqayki imakunas prontolla pasananmanta, nispa.
2 Chay ratollapin Santo Espíritu noqaman hamuspa, atiyninwan hunt'aykuwaran. Hinaqtinmi hanaq pachapi rikurani huk tiyana tronota, chay tronopitaq tiyashaq runata.
3 Chay tronopi tiyaq runaqa rikch'akusqa suma-sumaq k'anchaq diamante rumiman hinallataq cornalina rumiman hinan. Saynallataqmi chay tronopa muyuriqninpiqa kallasqataq huk k'uychi. Chay k'uychiqa k'anchashaq esmeralda rumimanmi rikch'akusqa.
4 Chay tronopa muyuriqninpiqa kallasqataqmi ishkay chunka tawayoq tronokunapas. Chay tronokunapin ishkay chunka tawayoq ancianokuna tiyasqaku. Chay ancianokunaqa yuraq p'achawan p'achasqan kasqaku, hinallataq umankupipas qorimanta coronayoq ima.
5 Chay tronomantan lloqsimusqa rayo llataqyaykuna, qapariy vozkuna, hinallataq rayo t'oqyamuykuna. Chay tronopa ñawpaqninpitaqmi qanchis mecherokuna rawrashasqa. Chay rawrashaq mecherokunaqa Diospa qanchis espiritunkunan kasqaku.
6 Chay tronopa ñawpaqninpiqa kallasqataqmi sumaq cristalman hina rikch'akuq huk lamar qocha hina.
Hinaspapas chay tronopa ñawpaqninpi, hinallataq muyuriqninpipas kallasqataqmi, tawa atiyniyoq kawsaqkuna. Chay atiyniyoq kawsaqkunan kasqaku ñawpaqninkunapi, hinallataq qepankupipas ñawikunawan hunt'asqa.
7 Chay atiyniyoq kawsaqkunamantan primer kaqqa rikch'akusqa huk leonman, ishkay kaqtaq huk toroman, kinsa kaqtaq huk runaman, tawa kaqñataq huk hatun phawashaq ankaman.
8 Chay tawantin atiyniyoq kawsaqkunaqa, sapankamankun soqta raphrayoqkama kasqaku. Hinallataq enteron cuerponkupipas ñawisapallañan kasqaku. Hinaspapas paykunaqa tuta p'unchawmi mana samarispa khaynata nisqaku:
“¡Santo, Santo, Santon tukuy atiyniyoq Señor Diosqa.
Paymi ñawpaq kaqpas, kunan kaqpas, hinallataq prontolla kutimuqpas!” nispa.
9 Chay atiyniyoq kawsaqkunaqa sapa kutinmi chay tiyana tronopi tiyaq wiña-wiñaypaq kawsaq Diosta hatunchasqaku, yupaychasqaku, hinallataq graciastapas qosqaku ima.
10 Saynallataqmi chay ishkay chunka tawayoq ancianokunapas, chay tronopi tiyaqta adoraranku ñawpaqninpi qonqorikuspa. Hinaspan coronankutapas orqokuspanku, chay tronopa ñawpaqninman churayuspanku, khaynata nisqaku:
11 “¡Señor Diosniyku! Qanllan kanki tukuy atiyniyoq Diosqa.
Qanllataqmi kanki hatun-hatun respetasqa Señor Diosniykupas.
Chaymi noqaykuqa qanta alabaykiku, munasqaykiman hina tukuy imatapas unanchasqaykimanta”, nispanku.


text:
3
¿Diospa rasun nunan mayanmi canchic?
1 Chaynu captin'a ¿Israel caśhta cay ima allinmá? ¿Siñalachicüśha caśhanchicpis ima allinmá? 2 Allintá allinmá Israel caśhta cay: paycunaman quiquin Tayta Dios limayninta ćhulaycula licaycälinanpä.
3 Rasunpa waquinnincuná manam chalapaculcälachu. Ñatac ¿chaynu mana chalapaculcäśhanpachun Tayta Dios mana chalapacuna cälun'a, imamá? 4 ¡Manamari! Masqui lluy mana allin artillacta niyalcaptinpis, pay'a rasuncällactam nin'a. Chaymi Diospa shiminćhüpis niyan:
“Limaptiqui'a rasuncäćhu caśhayquita lluyćha yaćhapäcun'a; chaymi cärayculpis llallinqui”✡
nil.
5 Ichaćh waquinnincuna: “Juchanchiccunam Tayta Dios maynu sumä caśhanta camalaycayächin; chayurá mućhuycachimänanchicwan'a allin cayninmannüchu manaćh lulaycun” niyalcan. 6 ¡Chay manam chaynüchu! Tayta Dios tincüninman mana licaycü cayal'a, manaćh imaypis cay pachäta cäraycuyanmanchu. 7 Waquincunañatacćha nin'a: “Articuynïwan Tayta Diospa rasun caynin mas-mas altuman juluycuśha cayaptin'a, ¿imapïtan-nila jucha-sapapa cäraycayämanman? 8 Chayurá mana allincällacta lulaycuśhun allinca śhaycamunanpä” nil. “Caynümi yaćhayächin” nil tumpapämanlä canpis. Paycunacta Tayta Diospa mućhuycachiyninmi tincüninmannuy alcaycuyan.
9 Chayurá ¿Israelcunaca mas allinchun cacuyanchic? ¡Manamari! Tantiaycälichicñam Israel mana-Israel caśhtapis juchap maquillanćhu caśhanchicta. 10 Chaymi Diospa shiminćhüpis cayta niyan:
“¡Manam mayan nunallapis mana juchayu canchu! ¡Jucllayllapis manam canchu!
11 ¡Manam mayanpis Tayta Diosman licaćhacü canchu!
¡Jucllayllapis ashiycü manam canchu!
12 Lluypis pintïlälinmi; lluy lluymi pampaman muyülälin.
¡Manam mayanllapis allincäta lulaycü canchu; manam jucllayllapis canchu!✡
13 Tuncurincunapis nïchu quićhalayäcänümi cayan;
alluncunapïpis articunallam yalayämun✡
;
shimincunaćhüpis culibraypa bininuncunallam winalayalcan.✡
14
Shiminpi piñacuycunallawan mana allin juyu cananpä limaycunallam juntäśha cayan.✡
15 Ćhaquinpis nuna-masinta wañuchinanpämi pinquiylla pinquiyan.
16 Chaymi pulishancunaćhu mana allinllacta, llaqui pulumäśhacta caćhaycamun.
17
Jawca cawsayćhu yaćhayta manam lisipäcunchu.✡
18
Umanćhu manam caycunchu Tayta Diosta manchacuywan licaycälinanpäpis”✡
nil.
19 Canan yaćhanchicmi camachicuyca maquinćhu cäcunällapä caśhanta. Chay jinantin pachäćhu cäcunaca imaniculcäśhantapis upällachil Tayta Diospa cäraycuyninman puśhamunanpämari. 20 Ñatac camachicuyta lulaśhanchicpachu manam Tayta Dios allinpa licaycamanchic. Aśhwanpa camachicuycá tantiaycachimanchic jucha-sapa caśhallanchictam.
21 Cananñatacmi ichá Tayta Dios camalaycachimanchic nunacunaca imanuypa paywan allinpa licachicunapäpis. Cay manam camachicuypïchu śhamun. Ñatac cay rasun caśhanta camachicuywan Diospa willacünincuna isquirbishanćhümi niyan. 22 Tayta Dios juchannäta licamanchic Jesusman chalapacücunätam, masqui mayan cacuptinchicpis. Pay mana juc-jucpächu licamanchic 23 jinantin pachäćhu cä llapa nuna juchallaćhu cayaptinchicmi, Tayta Diospa sumä chuya cayninpi japächäśha cayaptinchicmi. 24 Chaynu cayaptinchicpis Tayta Dios'a Jesusman chalapacuśhallanchicpam juchannäta licaycamanchic. Paymari dinbaldilla llaquipayninwan juchanchiccunacta pampachaycamanchic. 25-26 Tayta Diosmi unanchaycula juchanchic-laycu wañunanpä. Chay uycuśhan yawarninman chalapacuptinchicmi paywan allinpa licaycamanchic. Maynu sumä allinllanman cäraycü caśhanta caycunapam tantiaycachimanchic: puntactá, llaquipayninćhu unay nunacunap juchancunapi manalä mućhuycachishanwan, chaynütac cananpis Jesusman lluy chalapacücunäta juchannäpäña licaycuśhanwanpis.
27 Chayurá ¿mayantá juchannä caśhanchicpi alawacuchwan? ¡Manamari mayanninchicpis! ¿Imapi? Manamá camachicuyta cäsucuśhanchicpachu, sinu'a Jesusman chalapacuśhallanchicpam. 28 Chayurá caymanmi chumacacun: nunaca juchannä licaycuśha chalapacuyllanpam, manam camachicuyca nishanta lulaśhanpachu.
29 Tayta Dios ¿Israelcunällap Diosllanchun? ¿Manachun mana-Israelcunapá? Aw, mana-Israelcunäpäpis Tayta Diosninmi. 30 Jucllayllam Tayta Dios. Payllamari siñalachicüśha mana siñalachicüśha cäcunätapis chalapacuyllanchicpa juchannäta licaycamanchic. 31 ¿Chayurá chalapacuycäwan camachicuyta mana ćhaniyümanñachun muyuchinchic? ¡Manamá! Aśhwanpam tacyalpachinchic.


text:
Enrique Casaretto
Enrique Casaretto Sono sutiyuq runaqa, (* 20 ñiqin tarpuy killapi 1945 watapi paqarisqa Chiklayu llaqtapi - 22 ñiqin inti raymi killapi 2020 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aq qarqan.
KlubkunaLlamk'apuy
SuñaykunaLlamk'apuy
Mamallaqta KampiunatukunaLlamk'apuy
Mamallaqtapura kupakunaLlamk'apuy
Pirsunal SuñaykunaLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Enrique Casaretto.
- Kawsay qillqa Enrique Casaretto
- National football teams


text:
Qhawaq ¡Rijch’ariy! revistakuna
Bibliamanta revistaykuqa 200 más simikunapin horqokuyta atikun, kashallantaqmi makiwan rimaqkunapaqpas. Qhawaq revistan rikuchiwanchis imaynatas Bibliapi profeciakuna kunan tiempopi hunt’akushan chayta. Runaq sonqontan llanllarichin Diospa gobiernonmanta willaspa, Jesuspi iñinankupaqtaq yanapan. ¡Rijch’ariy! revistaqa yanapawanchismi sasachakuykunata atipanapaq, hamuq tiempopaq Diospa prometesqan thak kawsay kananpi confianapaqpas.
“Qhaway” nisqapi huk simita akllay, chaymantataq “Maskhay” nisqapi ñit’iy chay simipi revistakunata tarinaykipaq ima formatopi kasqanta yachanaykipaqpas.


text:
Meena Kumari
Mahjabeen Bano sutiyuq warmiqa, icha Meena Kumari, ( 1 ñiqin chakra yapuy killapi 1933 watapi paqarisqa Mumbai llaqtapi - 31 ñiqin pawqar waray killapi 1972 watapi wañusqa Mumbai llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq qillqaq, takiq wan aranway pukllaqmi qarqan.
Taytan: Ali Bux, Maman: Iqbal Begum (Prabhawati Devi) .
Qusan: Kamal Amrohi (1952-1964) .
Churinkuna: .
PilikulakunaLlamk'apuy
- Sahib Bibi Aur Ghulam
- Pakeezah
- Mere Apne
- Aarti
- Baiju Bawra
- Parineeta
- Dil Apna Aur Preet Parai
- Foot Path
- Dil Ek Mandir
- Kaajal.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Meena Kumari.
- IMDb


text:
Esmeralda munisipyu
Esmeralda munisipyu nisqaqa (aymara simipi: Esmeralda jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio de Esmeralda) Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Litoral pruwinsyapi, Uru Uru suyupi. Uma llaqtanqa Esmeralda llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
KantunkunaLlamk'apuy
Tawa kantunmi kan:
RunakunaLlamk'apuy
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Esmeralda munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.[2]


text:
Steve Irwin
Stephen Robert "Steve" Irwin (22 ñiqin hatun puquy killapi 1962 paqarisqa Essendon llaqtapi, Awstralyapi; 4 ñiqin tarpuy killapi 2006 wañusqa Hatun Hark'ana Mullu-mullupi) huk Awstraliyayuq ñawikaruy tunachiqmi karqan.
Sallqa uywakunawanmi ñawikaruy qhawaqkunataqa tunachirqan, ahinataq The Crocodile Hunter (inlish simi, "Lagartu chakuq") nisqa ankichina qatintinpi. Beerwahpi Awstralya Uywapampa (Australia Zoo) nisqap pusaqninmi karqan. 2006 watapi huk wach'i rayam Irwintaqa wach'inwan miyuchaspa wañuchirqan.


text:
Tibet
Tibet, P'ut' (Tibet simipi: Bod) icha Phuig (Lhasa Tibet rimaypi: Poig) nisqaqa chawpi Asyapi huk mana qispi mama llaqtam, Chunwa mama llaqtaman kapuq.
1236 watakama Tibet qispi qhapaq llaqta karqaptin, Mungul-Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwa mama llaqtamanta wachuriq kaspapas kikin qhapaq suyu kakurqan (Ñilluwan qhapaq llaqta - T'a Ñilluwan?; han simipi: 大元 Dhah Qiuan, Wade–Gilespi: Ta Yüan, phinyimpi: Da Yuan).
1951 Chunwa Runallaqta Republikamanta awqaqkuna atirqan. Chaymantapacham Chunwaman kapuchkan. Chunwa kamachiqkuna Tibet Awtunumu Suyutam kamarirqan.
- 1 228 400 km²
- 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
- Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
- Han simi (tukri simi)


text:
Refranes y Dichos en Quechua
1. Mana tutaqa Ilakikuspatax waqakuspatax puriykachanachu saxramin qhatiriwanchis nin.
2. Mana para pachapi Ilullakunachu imaxtinchus q´ixu q´ixu chayawanchis nin.
3. Mana tutaqa ch´inllamanta purinallachu mana chayri ch´uxuspatax khuyurispatax puriykachana mana supaywan tinkunapax nin.
4. Manapuni tutaqa pimanpis qulqitapis mikhunatapis jaywanallachu imaraykuchus sumax kawsayninchis ripux nin.
5. Mana sut´iyayta jinalla mana ima mallirispa puriykachanachu imaxtinchus saxra wayra jap´iwanchis nin.
6. Mana qharikunaqa q´uncha punku kanankuchu tiyan jina kaxtinqa nina q´usnillapi tukukux nin.
7. Mana china wakamanta ch´awasqata phurmuchinachu imaraykuchus wakax ñuñun sarnaykux ninku.
8. Mana wawaman makinchiswan maqanallachu imaraykuchus wawaqa astawan saxra Iluxsix ninku.
9. Mana q´urawawan sipas kaspaqa watakunallachu imaraykuchus wawankuna ancha unquxlla kanqanku nin.
10. Mana ni jayk´ax wawaman imatapis ujpachata jaywanallachu imaxtinchus uj p´unchayqa ñak´ariypi kasaspa kikillanta munax kanku nin.
11. Mana wawamanqa ima juk´utallawanpis waxtanallachu imaraykuchus mana allinman chayax nin.
12. Mana rixsisqa wasipiqa mana wawata puñuchinallachu imaxtinchu waxjina sunquyux Iluxsix kanku.
13. Mana wawamanqa misita q´ipiykachachinallachu jinata q´ipiykachachinchix chayqa muqu wasa kanku nin.
14.Mana warmi wawamanqa sunquta mikhuchinachu imaraykuchus killa Ilawarnin sunqumantajina jamux nin.
15. Mana qhari wawamanqa iwijax qallunta mikhuchinallachu jina kaxtinqa imatapis wawaqa qunqakapullax kanku nin.
16. Mana wawaman askha runtuta mikhuchinallachu imaraykuchus machu wallpa k´ankaman rijch´akux ninku.
17. Mana papata allasaspa q´allunallachu jinata ruwaxtinchisqa q´ara siki kanchis mana chayri wasa tulluta nanachiwanchis nin.
18. Yurax kusikusi rikhuriwanchis chayqa manchay allinta imapipis sumaxta riwanchis nin.
19. Yana juch´uy kusikusi rikhuriwanchis chayqa manchay Ilakikunapaxtax waqanapaxtax ninku.
20. Wasipi sik´imira manchay rikhurimun chayqa wax wasiman ripunapaxmin.
21. Wasi ukhupi juk´ucha akata rikhunki chayqa wax wasiman ripunaykipaxmin ninku.
22. Wasiyki ukhuman uj janp´atu yaykumunqa chayqa sumax qhapax kawsanapaxmin ninku.
23. Pariwanachus tukuynixta phawaykachanqa chayqa sumax wata kananpaxmin.
24. Mana ch´iji panpapi ch´ijita sik´inallachu imaraykuchus tukuy pachapis thanta p´achallata churakunchis ninku.
25. Mana yaku phutumuxman yakuta umanchista k´umuykuspa ujyanallachu imaraykuchus supay astawan k´umuykuchiwanchis ninku.
26. Mana ch´askakunata yupanallachu imaraykuchus sawarakuspa kikin askha wawayux kanchis ninku.
27. Mana misi wasipi chayqa juk´uchakuna sumaxta tusurinku.
28. Pi runapis manchay qhapax chayqa astawan qhapaxyayta munanku nin.
29. Ama tataykita ni mamaykita k´amixtin kutichikuychu imaraykuchus chayqa uj aynilla kanka.
30. Runa masinchistaqa mana waqachinallachu imaraykuchus waqayninman chayanchis nin.
31. Ama Ilulla ama qhilla ama suwa nitax Ilunk´u kanachu imaraykuchus mana castilla runa jina kanachu.
32. Jank´a k´analla simi kanki chayqa ancha parlaysapa runa kanki.
33. Llank´ay nisqaqa umanta khiwirin mikhuy nixtintax manchayta asirispa mikhurin.
34. Wakin runaqa janp´atu jina Ilawar ch´unqax jina kaxtinqa ni pi paypax Ilank´anchu.
35. Kausanapax sumaxta imataqpis mukhuna umachakunapax kikillantax ruwana ninku.


text:
Home -- Quechua -- Perform a PLAY -- 075 (Special binoculars)
75. Sumajta qhawanapaj
¿Ima ninkitaj qan, uj profetachu kanman?
Sara: "Diostata willan imakunachus wakichisqasninta."
Alfredo: "Imachus kananmanta niyta atinchu."
Nisunmancha pimanchus Dios imachus kananmanta, jamunanmanta ima qhawanampaj qosqanta, chaytataj mana mayqen runallapis niyta atinmanchu karqa, imaraykuchus jamoj p’unchaykunamanta imayna kananta willajñamin chay runaqa. Imaynatachus Zacarías visiónpi qhawaspa tukuy imatachus Dios rikuchisqanta qhelqasqa ajinata. Kay chijllayta ñawiriy:
Niña: "Kusikuy Jerusalén. Reyniyki qanman jamushan. Payqa cheqa yanapajtaj. Wajcha uj burrupi lloq’asqataj jamushan."
Imatachus Dios willasqanqa, junt’akorqapuni. Imatachus Zacarías rikusqampis junt’akorqa, junt’akorqa 500 watakuna qhepata.
Jesúsqa Jerusalénman ñampi kasharqa, uj campoman chayaspataj, iskay yachachisqasninta ñawpanankuta nin.
Jesús: "Riychej jaqay chimpaman. Chaypi tarinkichej uj uña burru watasqata, wataraytawantaj qhatimpuwaychej."
Discípulo: "¿Nipimanta mañakuspallachu phaskaraspa qhatimusqayku?"
Jesús: "Sichus pipis tapusunkichej, imaraykutaj burruta phaskarashankichej" nispa chayqa, "kutichinkichej: Señor necesitan." nispa.
Discípulo: "Walejpacha." (pasos /camino)
Iskayninkutaj risqanku campomanqa, chaypitaj imaynatachus Jesús nisqanman jina tarisqanku. Burruta tariytawan phaskarasqanku, burroj dueñontaj:
Propietario del asno: "Hey, ¿imatataj ruwashankichej? Noqaj burruy chayqa."
Discípulo: "Arí, jinapis Señor necesitan. Pay kachamuwayku qhatinaykupaj."
Propietario del asno: "¿Señorniykichej? Ah, jina kajtin qhatiychejpi á. Qhatillaychej qhatillaychej." (pasos /camino de BURRO)
Yachachisqasninqa burrota Jesúsman qhatisqanku, p’achasninkutataj karunaykusqanku burromanqa, Jesústataj lloq’aykuchisqanku. Wakinkunataj ñanman p’achasninkuta mast’asqanku chayninta Jesús burropi rinampaj, wakinkunataj palmera laqheswan vatespa Jesústa jap’eqasqanku.
Pueblo: "Kusikuy Jerusalén. Reyniyki jamushan."
Pueblo: "Jatunchasqa. Bendito Rey Diosmanta jamorqa."
Pueblo: "Jatunchasqa, yanapawayku, qan Reyniyku kanki."
Uj rejta munarqankupuni, t’antata qonampaj, onqoykunamanta thañiyachej chanta romanokunaj q’irinchayninmanta kacharichej. Jinapis Jesúsqa mana chaymanchu jamorqa. Chayrayku manaraj unayman ñapis qhaparisqankuña:
Pueblo: "Mana munaykuchu. Llojsiy kaymanta, cruzman chakataykuychej."
Mana cuenta qokusqankuchu, Jesusqa t’antamanta nisqa astawan qoyta munasqantaqa. Payqa, Reypuni, kawsayninkupi kamachiyta munarqa, astawanqa sonqonkuta wajinaman tukuchiyta.
Noqa chaymanta kusisqa kani, imaraykuchus ajinallatataj Jesús kawsayninchejpi ruwayta munan.
Personajes: Relator, niña, niño, Jesús, discípulo, propietario de asno, pueblo
© Copyright: CEF Germany


text:
Jens Stoltenberg
Jens Stoltenberg sutiyuq runaqa ( * 16 ñiqin pawqar waray killapi 1959 watapi paqarisqa Oslo llaqtapi - ), huk Nurgi mama llaqtayuq musiku, pulitiku wan Uma kamayuq.
17 ñiqin kantaray killapi 2005 watamanta ñawpaq kuti Nurwigapa Uma kamayuqnin karqan.
Taytan: Thorvald Stoltenberg; Maman: Karin Stoltenberg.
Ñawpaq warmi: Geertrui Windels.
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Jens Stoltenberg.
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
18
Corintoćhu Pablom lisinacülun Aquilawan Priscilawan
1 Cay Atenaspïmi, Corinto malcäman Pablo licula. 2-3 Chayćhümi lisinacülun Ponto-lädu Aquila śhutiyu nunawan. Paymi walmin Priscilawan chayllalä Roma malcäpi ćhämuśha capäcula Romap Mandänin Claudio: “Aycam cayćhu yaćhä Israelcunaca caypi liculcächun” niptin. Chayćhu paynu Aquilapis utapi carpacunacta lulä caśhanta yaćhälulmi paycunawan cuscan lulapäcunanpä Pablo lila wasinćhu quïdacü. 4 Warda muyuncunaćhüñatacmi juntunaculcänan wasiman Pablo lil Israel mana-Israelcunätapis Jesusman chalapaculcänanpä jicutaycula.
Corintoćhu juntunacuna wasip puydïninmi chalapacun
5 Chay malcaćhu cayaptinmi Macedoniapi ćhälälimun Silaswan Timoteopis. Chaymi Jesusllapïña Israel-masincunacta Pablo mastá willacula “Jesus'a Salbamäninchicmi” nil. 6 Niptin chay mana chalapacü malca-masincuna Pablop cuntran śhalcul imaymanacta palapäcuptinmi müdananta tapsicuyan: “Cunca cuchuyniquita quiquillayqui ashiyalcaptiqui'a ya'a manam juchayüñachu cayá. Cananpi'a, mana-Israelcunämanñam willacü licuśhä” nil.
7 Chay juntunaculcänan wasipi yalalcamulmi Diosta manchacü Ticio Justup wasinman licula. Chay juntunaculcänan wasip läduscallanćhümari cala. 8 Ñatac chay juntunaculcänan wasip puydïnin Crispo nishanpis llapa aylluntinmi Jesusman chalapaculcäla. Chaynütacmi achca Corinto malca-masincunapis uyalipäcul chalapacalcälil bawtisachiculcäla.
9 Chayćhu cayaptinlämi juc tuta Pablocta suyñuyninćhu Diosninchic nila: “Pablo, ama manchaliychu; mana upällallal, willacuy jinalla. 10 Anwanmi ya'a cayá; manam pipis tupaycuśhunquichu. Cay malcaćhu achcalämari nunäcuna cayalcan” nil. 11 Niptinmi cay Corinto malcäćhu wata partinlä Pablo yaćhala Diospa willacuyninta lluyta willacuśhtin.
Israelcunämi Pablowan pilyapäcun Galionpa ñawpäninćhu
12-13 Chayćhu cayaptinlämi, Galion śhutiyu nuna Acayap malcancunap puydïnin cayaptin llapa Israel-masincuna Pablop cuntran śhalcälälila. Jinalculmi chay puydïman puśhapäcula: “Cay wayapam camachicuynïcunacta iwilcul llapa nunactapis limapäñä Diosta alawananpä” nil tumpaśhtin.
14 Niptin chayćhu Pablo “limalcuśhä” niyaptinmi chay puśhä Israelcunäta Galion nila: “Sumäta uyalipämay. Ya'a uyalicmanmi nuna wañuchiypi, ütac imapis chaynu cüsapi captin'a. 15 Ñatac chalapacuyniquicunapïtá, camachicuyniquicunapïtá, śhuticunapïtá, ima captinpis manam imapis ucamanchu. Quiquiquicuna chaytá arrinläculcay; ya'a manam imapi miticamuná canchu” nil.
16 Nilculmi chay dispächunpi lluy alämula. 17 Jinaptinmi juntunaculcänan wasip puydïnin Sostenes nishan umricta chalalcälil, Galionpa puntanćhu lluy camacäcuyalcan. Jinacuyalcaptinpis Galiontá manamá imallapis uculachu.
Pablom Antioquiacta cutin
18
Chaypïtapis cay Corinto malcäćhümi unaylä Pablo capaycula. Chaypïtam chalapacücunäpi dispidiculcul Siriacta cutipämunanpä barcuman ishpipäcula Priscilawan Aquilawan cumpañachiculcul. Manaläpis yalulmi Cencrea malcäćhu umanta lutuchicula, Diospa imacta limalicul lluy cumplinanpä*
. 19
Jinalculmi Efeso malcäman pasacalcämul juntunacunan wasiman Pablo yaycul Israel malca-masincunawan piñanaculcäla. 20
Priscilawan Aquilañatac “capaycuśhunlä” niptinpis manam munalachu. 21
Chayćhu caćhaycul: “Dios munaptin'a, yapaćhüñaćh cutimuśhä watucamüniqui” nilmi chay Efeso malcäpi barcuwan licula.
22 Chaypi Cesarea malcäman ćhayculmi chalapacücunäta limaycü Jerusalenta pasacula. Chay-pachallatacmi Antioquiacta licula. 23 Chayćhu caycuśhanpïtá yapa Galacia, Frigia-lädu malcacunäpa pasalñatacmi manyapi lluy callpanchaycula.
Aquilawan Priscilam Apolosta yaćhalpachin
24-25 Ñatac chay timpupämi Efeso malcäman Apolos śhutiyu Israel nuna ćhämun. Paymi Alejandria malcayu Egipto nasyuncäpi, achca nunap ñawpäninćhu limaypa yaćhacäśha, ñatac Diospa libruntapis allicta lisï cacuyäla. Jinaman Bawtisä Juan, Jesuspi limaśhallanta uyaliyalpis Jesuspïta sumä tincüninman allintam yaćhachiñä. 26 Chaynu juntunaculcänan wasićhu imactapis mana manchalil chaynu willacuśhanta uyalïlälilmi Priscilawan Aquila wasinta puśhalcul Jesuspïta masta willapaycälila.
27-28 Ñatac Apolos: “Acaya-läductam lishä” niptinmi chalapacücunaca callpanchapäcula, yanapapäcula. Chaymi chayćhu cä chalapacü-masincunapä papiltapis lulälälin “Apolosta allinpa ćhasquiycäliy” nil. Chaypi Acayaman ćhälulñatacmi mana chalapacü Israelcunäwan chalanaculcul Diospa shiminpïta tuquicta tantialpachila Jesus caćhamuśhan Salbacüca caśhanta. Chaynüpam Diospa llaquipayninćhu cä chalapacü-masincunacta sumä callpanchäla.


text:
Mamara distritu
Mamara distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Mamara) Piruw mama llaqtapi huk distritum Grau pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Mamara llaqtam.
AllpantinkunaLlamk'apuy
Allpantinkunaqa kanmi: Tutura-Urupisa mayu, Pukasara urqu, Qurimayu, Wayshani urqu, Wankakalla pampa, Waswaqucha, Puka urqu, Taraqpata, Chumillu q'as chaykuna ima.
Quchakuna kanmi: Quchapampa, Kimsaqucha, Uqhincha, Utqhuqucha, Q'umirqucha, Sunququcha, Waswaqucha, Runtuqucha, Mankaqucha
RunakunaLlamk'apuy
Yanawara ayllumanta paqarimuqmi kankupas, chaymi qharikunaq p'achankuqa yana warakama, ukhunankutaq yuraq wara, sunbrerunkutaq ch'umpi, yuraq ima, warmikunataq yana suk'upa, yana pullira t'ika pallay chumpiyuq, yana muntera wakinpataq yuraq.
SimikunaLlamk'apuy
Distritupiqa aswanta runa simitam rimanku, wakintaq kastilla simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
“Pachamamanchikta sumaq apayqachananchik tiyan, nuqanchispaq yachayninchisman jina”
Cambio Climaticomanta, Agroecología, Agricultura familiar Campesinamanta, gestión de riesgos nisqa agriculturapi, vulneración de derechos alimentaciónpi chanta medio ambientepi ima académicos jinallataq runas chaqrapi puquchidores parlarqanku.
¿Imataq cambio climático?
Cambio Climáticomanta parlaspa Phd. Nelson Tapia jefe de Formación AGRUCO institucionmanta nirqa.
“Mana paramunchu, ancha qhipata paramun, rit´imun mana rit´inan kachkaptin, chaypata sutin Cambio Climático. Sut´i chay kachkan, chay Cambio Climáticotaq afectachkan kay nuqanchik agricultores apayqachanchik agriculturanchikta, chaytaq sutin agricultura familiar campesina anchhayta pampachayta munan”.
“Jinapis nuqanchik juchayuqllataq kanchiq, chay Cambio Climáticoman nuqanchik contribuichkanchik, ¿imaynapi?, quimicosta apaykachachkanchik, chaqrasnichiqta fumiganapaq, chanta ancha tecnologías mejorasqasta apayqachanchik”.
¿Kay Cambio Climático ima efectos negativostataq nuqanchikman churamuwanchik?
- Erosión genética; chinkachipuchkanchik chay ñawpa papitasninchikta, variedades nativas ninchik anchhayta, manaña kanchu, chinkachipuchkanchik; saramanta, papamanta, trigomanta, uqasmanta, lisasmanta.
Imarayku chinkapuchkan?, nuqanchik manaña tarpunchiqñachu, tarpunchik waych´ata, desiree, holandesa, mayqikunachá achkhata puqunku chaykunata tarpuchkanchik, ¿imarayku?, mana paramunñachu tiempompi, tarpuykunchik chay kimsa killirullataña, chay kachkan efectos del cambio climático.
- Desequilibrios demográficos y territoriales nisqapi; nuqanchik manaña munanchikchu kawsayta campopi, jóvenes manaña munankuchu, llaqtallamanña ripuchkanku chaypitaq rikhurin pobreza, waqcha kawsay.
- Unquykuna: runakunapi, chaqrakunapi rikhurin. Chaqraspi fumigana tiyan manaña puqunñachu, unquykunas rikhurimun.
- Dependencia alimentaria; productosta importamuchkanchik waq llaqtakunamanta; papas, jak´u, manzanas, uvas. Chaywanqa churachkanchik peligroman kay seguridad alimentariata.
- Contaminación y degradación de suelos; jallp´asninchikta manaña samachinchiqchu, sapa wata tarpuchkanchik, jallp´akuna sayk´upuchkan. Yakumanpis afectallantaq, watamanta wata mana paramunñachu, juturis manaña junt´achu, yaku pisiyapuchkan. Pozos allachkanku yaku tarinankupaq, qarpanankupaq chinkachkan yaku upyanapaq, qarpanapaq mana kachkanchu.
Agricultura familiar campesina agroecologíawan ninakun
“Agricultura familiar campesina, niyta munan maypischus chaqra runas juch´uy parcelitaspi puquchinku, tukuy imaymana puquykunata, mana uk mujullatachu churanku uk chaqramanqa, tukuy laya puquykunata, tukuy comunidad mikhunanpaq jina achkata puquchinku, mana agroquímicosta churankuchu”, nispa sut´icharqa tata Nelson.
Kunankama puquchinkuraq alturaspi a 4.000 msnm (zona de puna). Unayqa mana puquqchu sara, kunan puqunña, puquq sara kay 2.800 msnm. Kay Cambio Climático niqta kachkan chayqa, jallp´a aswan q´uñi chayrayku tukuy imasta kunanpi puquchinku; habas, arvejas, durazno.
Kallantaq tierras comunitarias, Aynuqas nikun, tierras colectivas kaykuna ejemplos kanku imaynatachus riesgo climático nisqata apayqachanapaq. Kunanpi chinkay munachkan, manaña kay Aynuqas nisqata apaykachay munankuchu.
Riesgos climáticosmanta
Tata Nelson Tapia nillantaq, “Chaqra llank´aq apayqachayta kay riegos climaticosta yachankichik. Chaypi kay Aynuqasta tarinchik”.
Aynuqaspi por sectores apaykachanchik, chaypata sutin ayta, chaypi uk lugarllapi uk wata q´alitun runas papata tarpunku, chanta waq lugarman rinku, unay saqirparisqanku jallp´api churanku quinua, cañawata, qhipan watataq yaykun cebada, forrajes. Chay ruway muyun, wakinitaq chunka watata ima samarinku.
Chaypi tukuy laya puquchiqtinku producción kallpachakun, nisunmanchu mikhuna tukuypaq kanqa, sichus heladas kanqa wakinniqpi rupharparinqa wakinniqpitaq mana, chaypitaq mikhuna tukuypaq kan, chay nikullantaq cohesión social jinallataq distribución de los riesgos. Kunanpi kay sistema de aynuqas munachkan chinkapuyta, manaña colectivamente tarpunquchu, juch´uy parcelaspi tarpuchkanku.
Kay Censo 2012 watapi ruwakurqa, chaypi nin q´alitun bolivianosmantaqa, 35% campesinos kanku, 65% urbanos. Chayqa migración chanta movimientos poblacionales kaqtin qukun.
872.000 Unidades de Producción Campesina (UPC) kan, 94% juch´uy parcelaspi puquchiqkuna, 5 hectáreasmanta uraman, 98% agricultura familiarta ruwanku.
Boliviapi achkha campesinos qankuraq, indígenas, productores, puquchichkankuraq; sara, papa, trigo, cebada, hortalizas. Paykuna mikhunata pischus zona urbanapi tiyakunku chaykunapaq puquchinku. Jatun llaqtakuna qayllapi agricultura periurbana chanta agroecología ima ruwachkanku, sin químicos puquchinku, chaykunataq apanku ciudadman rankhaq.
“kay Agroecologíaqa agricultura familiar campesina niqta rikhurin”
Agroecología niyta munan, campesinos apaykachayta achkha ruwaykunata yachanku; chaqrunku chaqrakunapi sach´astawan (Agroforestería), apayqachanku cortinas rompe vientos, cercos vivos, cultivos en curvas de nivel, fajas en contorno, chaymanta takanasta, sistemas de riego tradicionales, rotación de cultivos, tukuy ima laya puquykunata tarpunku, juch´uy parcelasllapi achkhata puquchinku, mana quimicosllawan, mujus jallch´anku ima.
Principios agroecologíapi chanta kay agricultura familiar campesinapi tiyan; principios ecológicos (manejo de la diversidad biológica) chanta principios socioculturales nisqa (reciprocidad y redistribución, ayninaku, mink´a, umaraqa ruwanku).
Agricultura convencional nisqamanta
Agricultura convencional ninchik achkhata ukpi puquyllata puquchinku chayta (soya tarpunku hectareaspi Santa Cruz llaqtapi, chay agricultura convencional), agroquímicos churanku, contaminanku t´aqraman jallp´ata parachinku, chaytataq gobiernos políticas agricolaswan kallpachanku, chaypaqqa kan yanapay, mana agricultura familiar campesinapaqqa yanapay kanchu. Agroindustriales exportaciónllapaq puquchinku, waq llaqtaspi vendemunallankupaq, transnacionalesta kay alimentoswan kallpachanku.
Boliviapi 872 mil Unidades de Producción Campesina (UPC) kan, seguridad alimentariata kallpachanku. Agricultura familiar campesinopaq tecnología pisi, yaku pisi, mana kanchu yanapay, subsidios pisi, kaykunataq runa masis área urbanapi tiyakuqkunapaq puquykunasta apanku mikhuna kananpaq.
Resiliencia socioecológica nisqa kan sichus sumaqta organizakunku, comunidadpi mana maqanakunas kanchu chay. Chantapis sichus organizakunku sumaqta kay tiempo qhawanankupaq kallpachakunankupaq kay Cambio Climático nisqa mana millayman parachinanpaq, jinallataq sichus parata mañanankupaq sumaqta organizakunku chaypi. Kaykunas kallpachan seguridad alimentariata jinallataq sustentabilidad alimentaria nisqatawan.
Kay Cambio Climaticopi kawsanapaqqa yuyarina tiyan imaynatachus unay kawsaq karqanchiq chayta, imaynatá tiempo qhawaq karqanku, imaynatá tarpuq kanku, imaynatá qarpaq kanku chaykunasta, imaraykuchus mana ni pi niwasunchu imatachus ruwanata mana Cambio Climatico kananpaq, jallp´a mana kaqman paranman, mana mikhunapis kanmanchu. Yachayninchiqqa sumaq kallpayuq.
Expositores karqanku:
- Georgina Catacora
- PhD. Nelson Tapia - jefe de formación AGRUCO
- Lic. Domingo Torrico, jefe de investigación AGRUCO
- Ing. Ms.Sc. Darío Cuajera, Doctorante WAQUICHINA - AGRUCO
- Ing. Ms.Sc. Lidia Paz Hidalgo, CENDA
- Santiago Lara, CENDA
Redacción: Nelly Perez C. - Técnica CENDA
Diseño de Artes: Betzabe Saca – Técnica CENDA
Revisión: Julia Román - Técnica CENDA


text:
6
1 Chaynu Tayta Diospa lulawshï-masin cayalcalmi anyapaycälic, Taytanchicpa llaquipayninta yan'alpä mana ćhasquiyalcänayquipä. 2 Paypa shiminćhu niyanmari:
“Chay llaquipaycunac üra ćhämuptinmi uyaliyculac;
Salbaycunac muyun ćhämuptinmi yanapayculac”✡ Is 49.8 nil.
Chayurá ¡jay! ¡Cananmá llaquipaycuśhunayqui üraca! ¡Cananmá salbaycuśhunayqui muyunca!
Ima-aycaćhüpis Diospa nunannümi Pablo tacyaycun
3 Ya'acunap cay lulaynïcuna mana jamuyäśha cananpä cawsaynïcunawan pimanpis manam sasachacuycunacta ćhulapäcüchu. 4 Aśhwanpam lluy imaćhüpis camalachipäcú Diospa nunan capäcuśhäta: ima ñacaycunaćhüpis, pishipacuycunaćhüpis, sasachacuycunaćhüpis, 5 chaynütac asutipämaptinpis, carsilcunaman wićhäśha cayalcalpis, nunacunap tumpäśha cayalcalpis, sasa lulaycunaćhüpis, mana micuśha nï puñuśha cayalcalpis. 6 Chaynütacmi Diospa nunan capäcuśhäta tantiaycälichí chuya śhun'uyülla, allincällacta yaćhaycälishäpa, imactapis awantaycälishäpa, llaquipayniyu caycälishäpäpis; chaynütac Chuya Ispiritu ya'acunaćhu caśhanpapis, sumäpa rasun cuyaycälishäpapis; 7 chaynütac rasun allincällacta willaculcäśhäpapis, Tayta Diospa munaynin ya'acunawan caśhanpapis, arma-yupay allincällawan difindiycuśhtin, ćhächishtinmari. 8 Chaynütac alawäśha ćhïnisha cayalcalpis, allinpa, mana allinpa licaycuśha cayalcalpis; rasuncällacta willaycäliptí casquishpä licaśhapis; 9 masqui tuquicta lisiyalcämalpis mana lisishactanuy licaśhapis, Diospa nunanmari capäcú. Chaynütac wañuypa patanćhu cayalcalpis cawsayalcälämi. Sumä lawćhaycuśha cayalpis, manam wañuchishachu capäcú. 10 Llaquishanuy cayalpis imaypis cushishamá cayalcá. Mana imayu cayalpis achca nunactam alli cäniyüman muyuycälichí. Mana imayu cayalpis lluy imactapis uywaycälïmi.
11 Corinto malcayücuna, mana imallactapis pacayculmari imaypis nipäculac; śhun'üćhu cäcunäta lluytamá camalaycälichilac. 12 Ya'acuna manamá imaypis cuyaycälishacta pacaycälilächu; amcunañatacmi ichá cuyaycälimänayquita pacacaycälinqui. 13 Chaymi chulïcuna-yupaytapis niycälic: má cambiaycuśhun: cuyaycälishänu-ari amcunapis cuyaycälimay.
Mana chalapacücunäwan juc-jucmi capäcunqui
14 Ñatac lulapäcuśhayquićhu mana chalapacücunawan'a yundanuy juc-yupaylla ama capäcuychu. ¿Imallaćhu apanacuntan allincäwan mana allinca? ¿Ütac acchïpis cusca canmanchun tutapäcäwan? 15 ¿Jesuswan supayca tuquipchun apanacunman, imatá? ¿Chalapacücäpa mana chalapacücäpa lulayninćhu imallaćhu'a chaynü-camalla caycunmantan? 16 ¿Jucllaćhu caycälinmanchun Diospa wasinwan taytachacunäpis, imatá? Ya'anchic cawsayä Diospa wasinmari cayanchic quiquin Diosninchic nishannüpis:
“Paycunawanmi cawsaśhä,
paycunaćhütacmi pulishäpis.
Paycunap Diosninmi caśhä,
paycunañatacmi malcá can'a”✡ Lv 26.12; Jer 32.38; Ez 37.27 nil.
17 Chaynütacmi Taytanchic niyan:
“Paycunap ćhawpinpi japächaculcay.
Mana allincäta juc-läduman chapiycuptiquim ya'a ćhasquiycuśhayqui.”✡ Is 52.11
18 “ ‘Chayćha ya'a Taytayqui caśhä;
Amcunañatacmi chulïcuna capäcunqui’
niyan jatun munayniyu Tayta Diosninchic”✡ Licaycuy 2S 7.14; Is 43.6 nil.


text:
Truyanu maqanakuy
Truyanu maqanakuy nisqaqa (grigu simipi Tpwιkός πόλeuoς) ñawpa grigukunap willaykusqansi karqan, tukuy grigu llaqtakuna Truya llaqtap hayunsi kaptin.
Truya llaqtap Priamos sutiyuq qhapaqninpa churin, Paris sutiyuq, Spartip qhapaqninpa Eleni sutiyuq warminta hap'ikuptinsi, tukuy grigu qhapaqkuna ancha phiñakuspas awqaqninkunata Truya llaqtaman maqanapaq qayakurqan. Chay Truya llaqtapi chunka watas maqanakuspapas manas atirqanchu. Chay maqanakuymanta Omirosmi Iliada nisqanpi willaykun.
Achka awqaqkuna, grigukunap Akhiliyasnin, truyanukunap Ektorninpas wañuptinña, grigukuna manaraq atiptin, Odisiw sutiyuq Ithakip qhapaqnin qiqutamantas yuyarqan: Truyanukunaman manañam awqapuykikuchu nispa llullaspa Truyanu Kawalluta haywarqan. Chay kawallup ukhunpis Odisiw huk awqaqkunawan pakakurqan. Truyanukuna iñiptinsi kawalluta llaqtap ukhunman aysamurqan. Truyanukuna anchata phistarqaspa ch'allkurqaspa machakurquptinsi, grigu awqakuna llaqtap punkunkunatas kicharqan. Hawamanta kutimuq grigukunas llaqtaman yaykurqan, chaypi truyanu runakunata wañuchispa.
Asllas truyanukuna ayqiyta atirqan, paypurataqsi Ayniyas.


text:
Killa pacha
- Killa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Killa (sut'ichana) rikuy.
Iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpi - tawa simanapi - killaqa huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta killa icha killa pacha ninchik.
Qhichwa simipi rimasqa killa sutikunaqa ancha ñawram (chaypi qhaway).
Griguryanu nisqa kalindaryukamataq huk watata chunka iskayniyuq killa pachamanmi rakinchik. Chay killakunaqa kimsa chunka, kimsa chunka hukniyuq, iskay chunka pusaqniyuq icha iskay chunka isqunniyuq p'unchawniyuqmi:
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero) - 31 p'unchawniyuq
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero) - 28 p'unchawniyuq, sapa tawa kaq watapitaq 29 p'unchawniyuq
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo) - 31 p'unchawniyuq
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril) - 30 p'unchawniyuq
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo) - 31 p'unchawniyuq
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio) - 30 p'unchawniyuq
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio) - 31 p'unchawniyuq
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto) - 31 p'unchawniyuq
- Tarpuy killa, Quya raymi killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre) - 30 p'unchawniyuq
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre) - 31 p'unchawniyuq
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre) - 30 p'unchawniyuq
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre) - 31 p'unchawniyuq


text:
3
Sardis llaqtapi kaq iglesiaman escribisqanmanta
1 —Sardis llaqtapi kaq iglesiapa angelninman escribiy khaynata:
Noqa Diospa qanchis espiritunkunata, hinallataq qanchis ch'askakunata hap'iqmi, khaynata nini: Noqaqa yachanin tukuy imaymana ruwasqaykikunataqa; runakunan qankunataqa alabasunkichis noqapi confianaykichispaq piensaspanku. Ichaqa chay nisqankuqa manan cheqaqchu. Aswanmi qankunaqa noqapaqqa wañusqa hinaña kashankichis.
2 Rikch'ariy, hinaspa kallpanchakuy, saynapi iñiyniyki ama chinkananpaq. Qawasqayman hinaqa, imapas allinkuna ruwasqaykikunaqa ñan chinkananpaq hinaña kashan Diospa ñawpaqninpiqa, Diosta qankuna mana allintachu kasukusqaykichisrayku.
3 Saynaqa yuyariyá imakunatas Diosmanta uyarispa yacharanki chayta. Hinaspayki chaykunapi allinta yuyaymanarispayki, tukuy huchaykikunamanta wanakuspa, Diosman kutirikuy payllata kasukunaykipaq. Sichus mana rikch'arinkichu chayqa, mana piensasqayki horasta suwa hina hamuspaymi castigasqayki.
4 Ichaqa Sardis llaqtapiqa kashanraqmi qankunamanta wakinniykichis huchakunapi mana puriqkuna; paykunapa p'achanmi noqata kasukuwasqankurayku, mana qenllichasqa hina kashan. Chaymi paykunaqa noqawan kushka purinqaku sumaq yuraq p'achawan p'achasqa, noqata kasukuwaspa kawsasqankurayku.
5 Pipas tukuy tentacionkunata vencespa mana huchallikuqkunan, yuraq p'achawan p'achachisqa kanqaku. Paykunapa sutintaqa Diospa kawsay libronmantan mana ni hayk'aqpas borrasaqchu. Aswanmi noqaqa Dios Taytaypa ñawpaqninpi, hinallataq angelninkunapa ñawpaqninpiwan nisaq “paykunaqa noqapan”, nispay.
6 Saynaqa ninriyoq kaspaykichisqa, iglesiakunaman Santo Espiritupa nisqantayá allinta uyariychis, nispa.
Filadelfia llaqtapi kaq iglesiaman escribisqanmanta
7 —Filadelfia llaqtapi kaq iglesiapa angelninman escribiy khaynata:
Noqaqa Diosmanta Hamuq Cheqaq Ch'uya Salvadormi kani. Hinaspapas noqan hap'ini Davidpa gobiernasqan llaqtapa punkunpa llaventapas. Chaymi punkuta kichaqtiyqa, mana ni pipas wishq'aytaqa atinmanchu. Saynallataqmi punkuta wishq'aqtiypas, manan ni pipas kichaytaqa atinmanchu. Kunanqa uyariychisyá noqapa kay nisqayta:
8 Noqaqa tukuy ima ruwasqaykitan yachani. Noqa kikiymi qanpa ñawpaqniykipi huk punkuta kicharani. Chay punkutaqa manan ni pipas wishq'aytaqa atinmanchu. Noqaqa yachanin, qanqa humilde kaspa pisi atiyniyoq kashaspaykipas, noqapa yachachisqaykunatan kasukuranki; hinaspapas qanqa manan p'enqakurankichu noqamantaqa.
9 Noqaqa yachanin, huk grupo runakuna sinagogapi huñunakuspa, diablopa munasqanta ruwaspanku, paypa partenmanta kasqankuta. Hinaspapas paykunaqa “Israel nacionniyoq runakunan kayku” nishaspankun, llullakuspa purishanku. Paykunatan noqaqa obligasaq qanpa ñawpaqniykipi qonqorikunankupaq. Chaymi paykunaqa yachanqaku qankuna munakusqaymanta.
10 Enteron mundontinpin sasachakuypas, hinallataq ancha ñak'ariypas kanqa. Chaykunawanmi runakunaqa pruebasqa kanqaku. Qantan ichaqa tukuy imapi kasukuwasqaykirayku protegesqayki, astawanraq noqapi confianaykipaq.
11 Noqaqa prontollan kutimusaq. Saynaqa imaynan noqapi confiashanki, saynallataqyá ama ishkayaspa noqapi confiay. Saynata kawsaqtiykin mana ni pipas premioykitaqa qechusunkichu.
12 Pipas noqapi confiaspa diablota venceqmi, Diosniypa templonpiqa huk importante runa kanqa, imaynan templopa pilarninpas kashanman hina. Chaymi chay templomantaqa mana ni hayk'aqpas lloqsinqachu. Hinaspan paypi escribisaq Diosniypa sutinta, hinallataq hanaq pacha llaqtapa sutintawan. Chay llaqtaqa Diospa tiyasqan cielomanta hamuq mosoq Jerusalén llaqtan. Saynallataqmi paypiqa noqapa mosoq sutiytapas escribillasaqtaq.
13 Saynaqa ninriyoq kaspaykichisqa, iglesiakunaman Santo Espiritupa nisqantayá allinta uyariychis, nispa.
Laodicea llaqtapi kaq iglesiaman escribisqanmanta
14 —Laodicea llaqtapi kaq iglesiapa angelninman escribiy khaynata:
Noqaqa Cheqaq Kaqmi kani. Hinaspapas noqaqa cheqaqtan rimani. Chaymi noqaqa mana llullakuspa rimani. Diosqa noqantakaman tukuy imakunata unancharan. (Kunanqa uyariwayá kay nisqayta:)
15 Noqaqa tukuy ima ruwasqaykitan yachani. Qanqa manan ni chirichu nitaq ruphachu kashanki. Aswanqa allinmi kanman chiri kaqtiyki otaq rupha kaqtiykipas.
16 Ichaqa manan qanqa ni chirichu nitaq ruphachu kashanki; aswanqa tibiolla kasqaykiraykun, simiymanta vomitaspa aqtosqayki.
17 Qanqa ninkin: “Noqaqa qapaqmi kani. Chaymi tukuy imaymanay kapuwaqtin, mana ni imaypas faltapuwanchu”, nispayki. Ichaqa manan cuentata qokunkichu mana imapaq valeq kasqaykita, miserable kasqaykita, iñiyniykipi wakcha hina kasqaykita, iñiyniykipi ñawsa hina kasqaykita, hinallataq mana p'achayoq q'alalla hina kasqaykita ima.
18 Chaymi noqaqa kaykunata consejayki. Qanqa kaykunatayá noqamanta rantikuway: ninapi fundisqa qorita, qapaq kanaykipaq; yuraq p'achata, chaywan p'achakuspa, p'enqakuyniykita tapakunaykipaq; ñawiykipaq hampita, chay hampiwan hampikuspa, allinta rikunaykipaq.
19 Noqaqa llapallan munakusqay runakunataqa q'aqchaspan corregini. Saynaqa kallpanchakuspa, tukuy huchaykikunamanta wanakuspa, Diosman kutirikuy.
20 Qawarimuway; noqaqa punkuta tocaspan waqyamushayki. Sichus qan waqyakusqay vozniyta uyarispaykiqa, punkuta kichamuway, wasiykiman haykumunaypaq. Hinaspan noqaqa qanwan cenasaq; saynallataqmi qanpas noqawan kushka cenanki.
21 Diablota venceq runatan noqaqa permitisaq, tiyana tronoypi noqawan kushka tiyananpaq. Imaynan noqapas diablota vencespay, Dios Taytaypa tiyanan trononpi paywan kushka tiyashani chay hinata.
22 Saynaqa ninriyoq kaspaykichisqa, iglesiakunaman Santo Espiritupa nisqantayá allinta uyariychis, nispa.


text:
Eulodia Dagua, "Ushpa Uritu"
Ña kay ñuka wiñay uras, kay a mashti ushpa oritu, chigunataga ña yapa llakijmani ñuka. Imawata llakisha yanga chill, chill, chill, chill, chill, chill, chill chau chau chaula mashti rullu muyu nishkaybi. Ima mana kayllachu shirij ara, rullu muyu nishka. Ñukanchi llajtayga kay tupu muyu mikuna an aa. Ña kasna yanga ruya karajlla rikurij aparij an chi, chi rullu muyu nishka. Chaymi wangu, wangu, wangu aparishkayga ña. Chita ñuka yaya ñukanchi ichilla ashkayga. Payga chi rullu muyuy tandarishkataga kasnata wanchisha apamusha. Chi rullu muyutawas payna mukusha ichachishkata kasnata chitas wangu wangusha apamugaray. Chiwa raygu ñukaga chi uritutaga ushpa orituta shapa llakij mani. May chall, chall, chall chajlay uyarishkay. Ñuka yayagunanga kushi mashti purij kunan ñuka sapalla may wuyba kantashkallata. Ña chigunata uyashami llakij ani ñukaga. Payguna kan rikujpi, payguna ashka pura aun? Kaybi riki kunan kay intiru tandarishka kushi aunchi, chasnallatas paynawas. Payna tandarishkayga yangas chal, chal, chal, chal chal chal kushita aunguna. Chiga kuti maybi runa apasha shujllayma imata apajpi paywas chall, chall, chall, chall, chall sapalla, uyariunlla. Chiga kambas ñuka shinallachu sapalla tukusha kunan a chall, chall wakaunguiga. Kan ashkaybiga kambas yanga chall, chall, chall, chall, chall, chall, chall yuraybi saltasha siriuchu. Kunan kanlla uyariungui. Ñuka kan shinallata sapalla kanda llakirisha uyauni ña. Kasna runa llakij anchi ñukanchiga. Shuj shuk pay sapalla tiausha? Pay sapalla, paywas llakirisha sapalla chall, chall, chall, chall kaparisha tiaganya pugriga. Chi ñukas llakisha uyani ñuka ayllugunay ñukas win kushi aushkayga.
Paynas yanga pu, pu, pu, pu yanga chall, chall, chall, rinriwas surduyana sirij an. Yanga pull, pull, pui, pui, palay palay muyuwas urmaun. Chiga paynas kushi siriyauna. Ima, ima shuti chi oritu ima chi tunu oritu?
Ushpa oritu.
Ushpa oritu. Kamba yaya apica?
Ñuka yaya pukunawa wanchij ara, pukunawa muyuta mikujta chashna.


text:
12
Gubyirnu Irudis Jakubuta wanchishpam, Pidruta karsilarqan
1 Chay tyimpupim gubyirnu Irudisqa ancha qesacharqan Jisuspi wakin kriyiqkunata.
2 Jwamba masan Jakubutam atun kuchilluwan wanchichirqan.
3 Chay mana kriyiq isrraylinukunaqam ancha gustarqan chay wanchishqanqa. Chaymi chay Irudisqa kamachikurqan Pidrutapis prisushpa, karsilman apananllapa. Chayshinam Irudisqa rurarqan Paskwa fyistapa tyimpumbi. Chay fyistapiqam mana libadurayuq tandata mikuqllapa.
4 Chay Irudismi Pidruta prisuchishpa, karsilman wichushpa, 16 suldadukunata kamachirqan, ch'usku ch'usku kambyanakushpa, punchawnindin, tutapnindin allita kwidanambaqllapa. Chaqa Irudisqam yuyarqan Paskwa fyista pasaptin, yumbaypa ñawpanman Pidruta apanambaq, chaypi diklarachishpa, wanchinambaq.
5 Chayshina karsilpi suldadukuna allita kwidaykaptinmi, Jisuspi kriyiqkunaqa Dyusman mana shaykuq tukuy shunqo mañakuykarqanllapa Pidrupaqqa.
Dyusmi Pidruta karsilmanda surqorqan
6 Chaymandaqam Pidruta diklarachinan diya ch'ayamuykaptinqa, chay ultimu tuta Pidruqa karsilpi puñuykarqan ishkay suldadukunapa ch'awpimbi. Alli alli ishkay kadinawan chay suldadukunapi watadu karqan. Wakin suldadukunaqam karsilpa pungunda kwidaykarqanllapa.
7 Piru Dyuspa suq anjilninmi rikakurqan chay karsilpi. Chaymi limpu achikchakurqan ukupiqa. Chay anjilqam Pidruta kustillanmanda kuyuchishpa, rikch'achishpa, nirqan:
—Kanalitan atariy, nishpa.
Chayshina niptinllam, Pidrupa makingunamanda kadinakunaqa das ishkirqan.
8 Chaymandaqam anjilqa nirqan:
—Wach'ukuykita allichay; llanqekita rurakuy, nishpa
Chayshina Pidru allichakaptinqam, anjilqa nirqan:
—Kapaykita rurakushpa, shamuy ikiyta, nishpa.
9 Chaymi Pidruqa anjilpa ikindana lluqshirqan. Piru payqam mana yach'arqanchu: ¿Alliptachu lluqshiykani ichu musqoypishina rikaykani? nishpa.
10 Piru Pidruqam chay anjilwanqa suldadukunapa ch'awpinda pasarqan. Chaymandaqam mas ñawpaman rishpaqa, suq suldadukunapa ch'awpindapis pasarqan. Chayshinam ch'ayarqanllapa karsilpa sawa pungunman. Chay jirrumanda atun punguqam gustunlla kich'akarqan. Chaymi lluqshishpaqa, chay anjilqa Pidruwan sawa ñandana rirqan. Ashla karukaq apashpaqam, sapalandana Pidrutaqa dijarqan.
11 Chaymi Pidruqa yuyarqan:
—Kananqam yach'ani: Alliptam Dyusqa anjilninda kach'amushqa, Irudismanda, yumbay chay isrraylinu masiykunamanda washawanambaq, nishpa.
12 Chayshina ancha yuyashpaqam, Pidruqa rirqan Jwamba maman Maryapa wasinman. Chay Jwanllam Markuspis shutiq. Chay wasipim ancha achka kriyiq masikuna tandakashpa, Pidrupaq Dyusman mañakuykarqan.
13 Pidruqam chay wasiman ch'ayashpaqa, punguta takarqan. Chayta uyashpaqam, suq china Rrudi shutiq kallparqan chapakuq: ¿Piraq punguta takaykan? nishpa.
14 Chay chinaqam rimayninmandalla Pidruta riqsishpa, ancha kushikurqan. Chaymi manaraq ni punguta kich'ashpachu, kallparqan Jisuspi kriyiqkunata abisaq:
—¡Kaypinam Pidruqa! nishpa.
15 Chaymi chinataqa mana kriyishpachu nirqanllapa:
—Luka imash' kangi, nishpa.
Piru chinaqam nirirqan:
—Allibmiri kaypina Pidruqa, nishpa.
Paykunaqa nirqanllapa:
—Manam paychu. Chayqach'i anjilnin ima, nishpa. [Nuta: Paykunaqam yuyarqanllapa: Pidruta kwidaq anjil ichu Pidrupa almanch'i shamushqa, nishpa.]
16 Chayshina paykuna ninangamanqam, Pidruqa pungutaqa takaykarqanlla. Chaymi paykuna punguta kich'ashpa, payta rikashpaqa, ancha ispantarqanllapa.
17 Chaymi Pidruqa makinwan siñiyarqan uyarananllapa. Chaymandaqam paykunataqa nirqan:
—Kayshinam Tayta Dyusqa karsilmanda surqowashqa. Kay nishushqayllapata niyllapa Jakubuta, yumbay kriyiq masinchiqkunata, nishpa.
Chayshina nishpaqam, Pidruqa suq lugarmanna rirqan.
18 Chaymandaqam achikyaykaptinna, chay suldadukunaqa Pidru chunchana kaptinqa, mana imanayta atishpallapaqa, paykunapura anyanakurqan. Chaqa manam atirqanllapachu yach'ayta: Maypinam Pidruqa, nishpa.
19 Chaymi chay Irudisqa kamachikurqan, Pidruta maskanambaqllapa. Manana atiptinllapa tariytaqam, Irudisqa kamachikurqan, wanchinanllapa chay kwidakuq suldadukunata, Pidru chingashqanrayku. Chaymandaqam chay gubyirnu Irudisqa chay prubinsya Judiyamanda lluqshishpa, ura Sesarya llaqtaman rirqan tiyaq.
Irudismi wañurqan
20 Chay gubyirnu Irudispa nasyunnimba ladumbim ishkay llaqtakuna karqan. Suqmi shutirqan Tiru. Suqqam shutirqan Sidun. Chay llaqtakunapi tiyaqkunawanmi Irudisqa piñakushqa karqan. Piru chay ishkay llaqtapi tiyaqkunaqam ancha munarqanllapa paymanda mikunata randiyta. Chaymi Irudispa suq yanapakuqnin Blastu shutiqwan yanasakarqanllapa, pay yanapaptin, atinanllapa Irudiswan alliyayta.
21 Chaymi Irudisqa chay kuntrangunata “ari” nirqan, suq diya paywan parlanambaqllapa. Chay diya ch'ayaptinqam, payqa ancha shumaqta mudakushpa, dispachumbi kamachikunan trunumbi tiyaykarqan. Chaymandaqam ancha unayta rimarqan, yumbay paykuna uyanambaq.
22 Chaymi chay uyaqkunaqa ancha jwirtita nirqanllapa:
—¡Kay Irudisqam mana yanqa runallachu! ¡Ashwanmi payqa suq dyus! nishpa.
23 Chayshina niptinllapaqam, Irudisqa Dyusta mana alabashpachu, payna ancha pudirniyuqpaq tukurqan. Chaymi Dyuspa anjilninqa suq nanayta Irudista qoptin, kurushpana, wañurqan.
24 Piru chay tyimpupim Dyuspa shumaq nutisyanqa ancha shikwakarqan, tukuy maypi Jisuspaq yach'achikuptinllapa.
25 Chaymandaqam Birnabi Sawluwan chay ufrindata intrigashpa, Jirusalin llaqtamanda lluqshishpa, Antyukiya llaqtamanna kutirirqanllapa, pullan apashpa Jwanda. Payllam Markuspis shutiq.


text:
Ecuador mamallaktapa chapakkuna kay Dirección Nacional de Antinarcóticos llankaywan ña rikushkami kay Río Bravo llakta kay Manabí markapi, shuk antaka rurikuk tukyashkami, apakushkami kay sustancias ilícitas...
Kay Comando de la Zona 8, llankaymata kay Policía Judicial llankaywan, kutin hapishkami kay Guayaquil kitypi kimsa antawakuna shuwashkata, shinallatak hapishkami kimsa runakunata. Shuk rimarikunatami charishka...
Kay 23:30 saylla pacha awkari tuta, shuk kipikuna aparik antawatami hapishka yanapak chapakkuna kay allí tapuykunata rurak mashi chapakkuna paykunami apakushka kay Kuri rumikunata. Kay aparik...
Ecuador Mamallaktapa Chapakkuna, kay Unidad de Inteligencia Antidelincuencial (UIAD) llankaywan, alli tapuykunawan paktachishkami kay “Mega Impacto 28” llankayta ña tantachishka kay Impacto “518 – 519 –...
Kay tutamanta shinallatak chishi kay 12 chillay puncha kapak killa 2018 wata, Mamallaktapa Chapak kay Zona 1 llankaymanta chapakkuna ña chayashkami kay Ancón de Sardinas Palma...
Kay chillay tuta 27 sasi killa, shuk chapakmi purikushka kay runakunata aparik intercantonal antawa ukupi, chimpapurashkami llakichik runakunawan paykunami kay antawa ukupi llakichishpa shuwanata munashka. Kay...
Kay Subdirección de Investigación Contra el Derecho a la Propiedad (Sidprobac-Florida), llankaymanta yaykushkami shuk wasiman kay Mz, 990, de la cooperativa Bastión Norte, llaktamanta ña kutin...
“Tukyakuna mana kanchu wawakuna pukllanapa” Mamallakta Chapakkunapa alli willaykunami tukuy mamallaktapi, kay Grupo de Intervención y Rescate (GIR) llankaywan harkanapa shinallatak ama llakikunata apanapa, kay makiwan...
Ángelo Florencio M. C., shinallatak Fernando Augusto I. B., runakunata apashka kay Centro de Privación de Libertad de la Zona 8, llankayman kay Unidad de Garantías...
Pishka runakunata hapishka, paykunamanta kimsa shuktak llaktamanta runakunata, apakushka kuri allapa rumikunata, kamachikta pakishpa. Kay runakunata ña hapishkami kay kullka tutamanta kay Ibarra kitypi. Chapakkunapa llankay...
Chikan chikan rikurayay ruraykunapi harkashkami kay Ibarra shinallatak Otavalo kitypi ama hatuchun 950 dosis de marihuana shiraykunata, kanchis runakunatami hapishka, paykunamanta shuk 16 watayuk wambra musu....
El Comando de la Zona 8 de Policía, llankaymanta kay Subdirección de Investigaciones de Delitos Contra la Propiedad (Sidprobac), llankaywan willashkami kay Ximena y Piedrahita llakta...
Shuk runata pakalla hapishka sukta kaspiwan rurashkalla uchilla pishkupa wasikunata, kay ukupi charikushkami 10 mama sacha pishkukunata, hatunata munashka kay mercado Amazonas, en Ibarra hatuna wasikunapi....
Ashka waranka kay kaspi caballo tiyarinapi shinallatak chakipi churarishka kallpaywan “Respeta al Ciclista” shutiwan llankay mamallaktapa chapak kay Jefatura Provincial de Tránsito y Seguridad Vial, llankaywan...
Kay Jujan kity, Guayas markapi, kay Unidad de Inteligencia Antinarcóticos con Coordinación Europea (UIACE), llankaymanta chapakkuna ña paktachishkami kay operación “Big Ben”, llankaywan ña paktachishkami kay...
Shuk wanachik kay Unidades de Delitos de Contravenciones de Guayaquil llankaymanta ña mantashkami Víctor José U. J., runapa hawapi, shuk killka wanachikta 200 saylla pachakunata, ayllu...
Ecuador Mamallaktapa Chapak kay distrito Eugenio Espejo llankaypi charishkami kay mishak wawakunata, kay proyecto “Comandante Por Un Día” llankaywan, Micaela Guamán de la escuela San José...
Ecuador Mamallaktapa Chapakkuna, kay Dirección Nacional de Delitos contra la Vida, Muertes Violentas, Desapariciones, Extorsión y Secuestro (Dinased), llankaymanta pakta llankaywan ña tantachishkami mama ushushiwan 36...
Kay Antinarcóticos llankaymanta yanapak chapakkuna harkashkami kay warmi ama yaykuchun kay Centro de Rehabilitación Social de Ibarra (CRSI) llankay wasiman 130 dosis de marihuana shiraykunata. Denis...
56 400 cigarrillos imaykunata hapishka kay awkarik tutamanta kay control integrado de Mascarilla llankaypi. Unidad de Contingencia Fronteriza Norte (UCOFN), llankaymanta yanapak chapakkuna, paktachikushkami harkaykunata kay...


text:
Alessandro Nesta
Alessandro Nesta sutiyuq runaqa, (* 19 ñiqin pawqar waray killapi 1976 watapi paqarisqa Roman llaqtapi - ), Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alessandro Nesta.


text:
Waman Puma
Felipe Waman Puma de Ayala icha Waman Puma chaylla, 1556 watapi Antamarka llaqtapi (Wamanqa llaqta ñiqpi), Lukana pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, paqarisqa, 1644 watapi wañukusqa Lima llaqtapi, Inkakunap kawsayninmanta Ispañulkunap atisqanmantapas ancha achkata qillqarqan. "Nueva Corónica y buen gobierno" ñisqa qillqasqan kastilla simipi pisilla qhichwa simipipas rurarqan.
Llapan Piruwpa llaqtakuna rikapar puriran, achka wata. Paypa qillqasamni harusakuna simin, paymi qallarisqa kay patsan runakunapaq, kaytan nisqa pachan amachaq ( 'indigenismo').
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- El primer nueva coronica y buen gobierno (1615)
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Felipe Guaman Poma de Ayala: El primer nueva corónica y buen gobierno (1615/1616) - qillqasqata internetpi ñawinchay
- El mundo al revés. Guaman Poma anticolonialista. Alfredo Alberdi Vallejopa musuq qellqasqan 2010, Berlimpi.


text:
Junípero Serra
Junípero Serra Ferrer OFM sutiyuq rumaqa (* 24 ñiqin ayamarq'a killapi 1713 watapi paqarisqa Petra, Ispaña - † 28 ñiqin chakra yapuy killapi 1784 watapi Monterrey) huk Ispaña kathuliku taytakura wan santu qarqan.
28 ñiqin chakra yapuy killapi Junípero Serra raymi p'unchawninmi.
Taytan: Antonio Serra; Maman: Margarita Ferrer.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Junípero Serra.


text:
Karl Friedrich Schinkel
Karl Friedrich Schinkel sutiyuq runaqa, (* 13 ñiqin pawqar waray killapi 1781 watapi paqarisqa Neuruppin llaqtapi - † 9 ñiqin kantaray killapi 1841 watapi wañusqa Berlin llaqtapi), huk Alimanya mama llaqtayuq wasichay kamayuq (arkitiktu) wan llimphiqmi qarqan.
Taytanː Johann Cuno Christian Schinkel; Mamanː Dorothea Schinkel.
LlimphiykunaLlamk'apuy
WasichaykunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Karl Friedrich Schinkel.


text:
HECHOS
LUKAS KILLKARKAN JESUKRISTUPA AKLLASHKAN RUNAKUNA RURASHKANKUNATA
1
Lukas kuyanakukmasin Teofilota yachachiypi katirkan.
1 Munanayni Teofilo, chay primer libruynipi willashkaykina Jesus nasishkanmantapacha sieluman rinan diyakaman rurashkanta yachachikushkanta. Kunan kashkan killkayki.
2 Manarapish sieluman rishpa Jesuska disipulunkunata akllarkan tukuy mayta rishpa yachachikunankunapa. Tata Diospa Espiritun yanapaptin paykunata yachachirkansapa imakunatami rurashpa kawsankasapa.
3 Wañushkanwasha Jesuska tukuy kuerpuntin paykunapi rikurirkan allita yachanankunapa kawsamushkanta. Chusku chunka diyata Jesuska paykunata yachachirkansapa imashnami Tata Diospa mandunpi kawsankasapa nishpa.
4 Paykunawan tantalla kashpa willarkansapa:
—Amara Jerusalen llaktamanta llukshiychirachu. Ñuka willashkaynishina Tatayni Dios Espiritunta kachamunka. Chayrayku kayllapira kipariychi Espiritun shamunankaman.
5 Juan Bawtistaka yakullawan runakunata bawtisarkansapa. Kunanka mana ashwannachu illan Tata Dios kankunata Espiritunwan bawtisashunaykichipa.
Jesus chay runakunapa ñawpakninkunamanta sieluman kutirkan.
6 Chaymanta Jesuswan tantanakudu runakunaka tapurkansapa:
—Señor ¿kunanmantachu tukuy judiyu runakunata allita kamachiwankisapa?
7 Chashna tapuptinkuna Jesuska aynirkansapa:
—Tata Diosllami yachan imay diyami imay orami kachamuwanka kamachinaynipasapa. Kankunaka ¿imapatí chayta yachanayankichi?
8 Tata Diospa Espiritun kankunaman shamuptinra atipankichi parlachikuyta ñuka salvakuk kanaynita. Chaypina Jerusalenpi, tukuy Judea partipi, tukuy Samaria partipi, tukuy kay allpapi tiyak llaktakunapi rinkichi yachachikuk.
9 Chayta yachachikushkanwasha tukuy chay tantanakudu runakuna kawaykaptinkuna Jesuska altuta rirkan. Chashna riykashpa puyu ukunpi yaykushpa chinkarkan. Chaypina chay runakunaka manana atiparkansapanachu kawayta.
10 Chashna Jesus sieluman riptin kawaykaptinkuna ladunkunapi ishkay yurak likidu llachapayuk angelkuna rikurirkansapa.
11 Paykuna willarkansapa:
—Galileamanta runakuna ¿imapatí llakishpa sieluta chapaykankichi? Kankunamanta sieluman Jesus rishka. Payllami kashkan kay allpaman shamunka. Imashnacha sieluman rishkanta kawashkaykichishina chashnallami kashkan shamunka.
Matiyasta akllarkansapa Judaspa paktaynin kananpa.
12 Chaypina Jesus akllashkan runakuna Olivos urkumanta Jerusalenman kutirkansapa. Chay Olivos urku samana diya purinallapi karkan.
13 Jerusalen llaktapi chayashpankuna alkilakushkankuna wasi altuyninman rirkansapa. Paykunaka karkansapa Pedru, Juan, Santiago, Andres, Felipi, Tomas, Bartolome, Mateo, Alfeopa wambran Santiago, romano gobiernuta mana uyarinayak Simon, Santiagopa wawkin Judas.
14 Chay wasi altuyninpi paykunaka Jesuspa wawkinkunawan mamanwan suk warmikunawan amañaksapa tantanakuyta oranankunapa.
15 Chashna tantanakushpankuna suk diya pachak ishkay chunka Jesusta kreyik runakuna chaypi kaptinkuna Pedruka shayarishpa willarkansapa:
16-17 —Wawkinikuna, paninikuna, Tata Diospa Espiritun yanapaptin ñawpa kamachikuk Davidka killkarkan imatami Judas ruranka nishpa. Judas Jesuspa disipulunmasinikuna kashpa ñukaykunawan tantalla yachachikuypi purirkan. Chaymanta David rimashkanshina soldadukunata pusharkan Jesusta apinankunapa.
18 Chaymanta Judaska sukaman llakishpa Jesusta rantikushkan chaninta kutichikurkan. Chaymanta uraysinka urmashpa wañuchinakurkan. Chashna urmashpa wiksan pachyarkan chunchullin llukshinankaman. Chaymanta kutichikushkan kullkita chaskik runakunaka suk terrenuta paypa shutinpi rantirkansapa.
19 Jerusalenpi kawsak runakuna yacharkansapa Judas chaypi wañushkanta. Chayrayku chay terrenuta shutiyachirkansapa Aseldama. Judiyukunapa rimanankunapi chay shuti riman “Yawar Pampa.”
20 Salmo librupi riman:
“Chay mana alli rurakpa wasinka chunlla likidu kiparinka.
Manana ni pi chaypi kawsankanachu.”
Chaymanta riman:
“Chikan runa chay wañudu runapa trabajunta ruranan tiyan.”
21-22 Chayrayku akuychi akllaypachi Judaspa paktaynin runata. Kaypi tiyan aypa purikmasinchikuna. Paykunaka Señorninchi Jesuswan purirkansapa Juan payta bawtisakushkan tiempumanta sieluman rinankaman. Chayrayku paykunamanta sukta akllaypachi ñukaykunawan tantalla Jesukristu kawsamushkanta yachachikunanpa.
23 Chashna Pedru willaptinkuna chay tantanakudu runakunaka ishkay runakunata kayarkansapa paykunamanta sukta akllanankunapa. Suk karkan Jose Barsabas. Paypa suknin shutin karkan Justo. Chaymanta chay ishkaynin kayadu runa karkan Matiyas.
24-25 Chaypina chay runakunaka Tata Diosta roygashpa willarkansapa: “A, Tata Dios, kanka tukuy runakunapa shunkunkunata riksinki. Chayrayku yachachiwaysapa kay ishkay runakunamanta maykantami akllashkanki Judaspa paktaynin yachachikukmasinikuna kananpa. Judaska uchanrayku manana ñukaykunawannachu. Kunanka churashkaykiman rishkana.”
26 Chaymanta orashkankunawasha sorteyuta rurarkansapa yachanankunapa maykantami Tata Dios akllashka nishpa. Chay sorteyupi Matiyas aklladu kiparirkan. Chay diyamanta Matiyaska chay chunka suk yachachikuk runakunawan tantalla yachachikushpa puriksapa.


text:
Awsanqati (Sayapata)
- Awsanqati nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Awsanqati (sut'ichana) rikuy.
Awsanqati (Auzangate) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Markapata distritupi, Sayapata llaqta ñiqpi (ama Willkanuta urqukunapi kaq Awsanqati nisqa, 6.384 m hatun urquwan pantaychu). Pikchunqa mama quchamanta 5.700 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Awsanqati, Hapu Punta, Hatunñanu Punta, Iskupitani, Kisuq'ipina, Kunturkiña, San Braulio, Wila Aqhi, Yayamari, Phinaya llaqta, Wiluyu llaqta, Siwinaqucha.


text:
21
Pablum rirqan Jirusalinman
1 Jisuspi kriyiq masinchiqkunata dijashpam, rirqayllapa yakupi puriq barkupi Kus llaqtaman. Chaymandaqam qayandinqa rirqayllapa Rrudas llaqtaman. Waqmandaqam rirqayllapa Patara llaqtamanna.
2 Patarapiqam tarirqayllapa suq barkuta prubinsya Finisyaman riykaqta. Chay barkupinam waqmandaqa rirqayllapa.
3 Riqshinaqam rikarqayllapa yakupa ch'awpimbi isla allpa Chipri shutiqta, barkupa ichuq ladumbi kaqta. Chayta pasashpaqam rirqayllapa prubinsya Siryaman, ch'ayashtiyllapa Tiru llaqtakaman. Chaqa chay barkuqam Tiru llaqtapi trastingunata dijarqan. Chaymi noqaykunaqa chay barkumandaqa ishkishpa, yaykurqayllapa Tiru llaqtaman.
4 Chay Tiruman yaykushpaqam, tarirqayllapa Jisuspi kriyiq masinchiqkunata. Chaymi syiti diyasta paykunawan tiyarqayllapa. Paykunataqam Dyuspa Santu Ispiritun nishqa karqan: Pablutaqam rinllapa imanachiq, nishpa. Chaymi paykunaqa Pabluta nirqanllapa:
—Amar riychu Jirusalin llaqtamanqa, nishpa.
5 Chayshina niptinllapapismi, chay syiti diyasmandaqa, chay Tiru llaqtamanda lluqshirqayllapa, Jirusalin llaqtamanna rinayllapa. Chaymi yumbay chay kriyiq masinchiqkunaqa warmindin, wambrandin yapachawashpa apawarqanllapa mar yakupa manyangaman. Chayman ch'ayashpaqam, qonqorikushpa, Dyusman mañakurqayllapa.
6 Chaymandaqam abrasanakushpa, dispidinakushpa, barkuman yaykurqayllapa. Paykunaqam wasinmanna kutirqanllapa.
7 Chayshina Tiru llaqtamanda lluqshishpam, barkupina mar yakupa sawanda rirqayllapa Tulimayda llaqtaman. Chaypim kriyiq masinchiqkunata napaykushpa, paykunapa pullanna suq diyata kidarqayllapa.
8 Chaymandaqam qayandinqa Pabluqa noqaykunawan barkupi rirqayllapa Sesarya llaqtamanna. Waqman ch'ayashpaqam, rirqayllapa Dyuspaq yach'achikuq Filipipa wasinman. Payqam apustulkunapa chay syiti yanapakuqninmanda suqnin karqan. Chaymi paywanna wasimbi kidarqayllapa.
9 Chay Filipiqam ch'usku chinayuq karqan. Paykunaqam mana runayuqchu karqanllapa. Chay chinakunaqam Dyuspaq rimaqllapa, Dyuspa Santu Ispiritun yanapaptin.
10 Waqpi paykunawan achka diyata tiyaykaptiyllapam, prubinsya Judiyamanda Dyuspaq suq rimaq ch'ayamurqan. Paymi Agabu shutiq.
11 Paymi noqaykunaman shamushpa watukuwaq, Pablupa wach'ukunda surqoshpa, chaywan ch'akingunata, makingunata ch'aqnakashpa, nirqan:
—Dyuspa Santu Ispiritunmi nin: “Jirusalimbiqash isrraylinukunaqa kay wach'ukupa dwiñundaqa kayshina ch'aqnashpa, furastiru runakunaman rinllapa intrigakuq”, nishpa.
12 Chayshina niptinmi, noqaykunaqa tukuy chay sesaryanu kriyiq masinchiqkunawan Pablutaqa ancha rrugarqayllapa, ama rinambaq Jirusalinmanqa.
13 Piru Pabluqam niwarqanllapa:
—¿Imapaqmir ancha waqashpa llakichiwangillapa? Siñurninchiq Jisusta kasunayraykum noqaqa listu kani ch'aqnawashpa, wanchiwananllapa waq Jirusalimbiqa, nishpa.
14 Chayshina noqaykunata niwaptinmi, manana atishpa arkayta, dijarqayllapana rinambaq:
—Dyus munashqanshina kanqa, nishpa.
15 Chaymandaqam noqaykunaqa kamakashpa, anaq Jirusalinmanna rirqayllapa.
16 Wakin sesaryanu kriyiq masikunam yapachawashpa, pullayllapa rirqanllapa. Rirqambismi suq chiprinu kriyiq masinchiq Minasun shutiq. Payqam unaymandapacha Jisuspi kriyishqa karqan. Kanan ch'ayashpa Jirusalin llaqtamanqam, paypa wasimbi kidarqayllapa.
Pablum rirqan watukuq Jakubuta
17 Jirusalinman ch'ayaptiyllapaqam, kriyiq masinchiqkunaqa kushikushpa, shumaqta ch'ayachiwarqanllapa.
18 Chaymandaqam qayandinna Pabluqa noqaykunata apawashpa, rirqan parlaq Jakubuwan. [Nuta: Chay Jakubullam Santyagupis shutiq.] Waqpim karqan yumbay yach'achikuq ansyanukuna.
19 Ch'ayashpaqam Pabluqa paykunata napaykushpa, manyaqlla parlachirqan Dyus paywan rurashqambaq waq mana isrraylinu kaqkunawan kaykaptin.
20 Chayta uyashpaqam, Tayta Dyusta ancha alabashpa, Pablutaqa nirqanllapa:
—Masita, rikashqaykishinam, achka mil isrraylinu masinchiqkunapis Siñurninchiq Jisuspi kriyishqallapa. Paypi kriyishpallapam, ancha kamachiwanchiq, kasunanchiq Muysispa liyningunata.
21 Piru paykunaqam qambaq mana allip kaqkunata uyashqallapa: Pablush chay karupi tiyaq isrraylinukunata yach'achishqa, amana kasunanllapa Muysis kamachikushqanda. Yach'achikumbisshi amana wambrangunapa kwirpumbi siñalta ruranambaqllapa, amana chay suq kustumbrinchiqkunata siginanllapa, nishpa.
22 Chayshina uyashqallapa kaptinqa, ¿imatam atinchiq rurayta, paykuna yach'ananllapa: Mana chayshinachu kashqa, nishpaqa? Ch'ayamushqaykita yach'ashpaqach'i, chay kuntrashuqkuna kayman tandakamunman.
23 Chayri kay kustumbrinchiqta ruray. Kaypim noqaykunawan kan ch'usku runakuna. Paykunaqam tratukushqa Dyuswan, suq dibusyunda rurananllapa.
24 Paykunata pullayki apay Dyuspa adurana wasinman. Chaypi paykunawan dibusyunda ruray. Mayllakuna kustumbritapis ruray, limpyakanaykipaq. Pagarakuy kay ch'usku runakunapaq, atinanllapa sipralla umanda rutuyta, yumbay yach'ananllapa: Chay runakunam Taytanchiq Dyusta ufrisishqanda kumplishqana, nishpa. Chayshina ruraptikiqam, yumbayna qambaqqa yach'anqallapa: Yanqakunatam Pablupaqqa rimashqallapa. Rikay, payqa Muysispa liyningunata allita kasun, nishpa.
25 Kaytapis yach'ay: Chay furastiru kriyiq masinchiqkunatam noqaykunaqa mana kamachishqachu kani, chay kustumbrinchiqkunata rurananllapaqa. Paykunamanqam kaykunatalla iskibrishqallapa kani: “Ama mikuyllapachu amitu layakunaman ufrisishqan aychataqa, ni yawarta, ni chay urkakashpa wañuq animalkunapa aychandaqa”, nishpa. Nishqallapapismi kani, warminwanlla ichu runanwanlla kananllapa, ama suqkunawanqa, nishpa.
Pablutam Dyuspa adurana wasimbi prisurqanllapa
26 Chaymi Pabluqa chay ch'usku runakunata apashpa, qayandinqa pullanllapa mayllakuna kustumbrita rurarqanllapa. Chaymandaqam Pabluqa Dyuspa adurana wasinman yaykushpa, chaypi kaqkunata nirqan:
—Tal diyam rinillapa mayllakuriq. Tal diyam rinillapa ufrindayllapata ruraq, nishpa.
27 Chay syiti diyas ushyakaykaptinmi, Pabluqa kutirqan Dyuspa adurana wasinman. Piru wakin isrraylinukuna prubinsya Asyamanda kaqkunam paytaqa Dyuspa adurana wasimbi rikarqanllapa. Chaymi chaypi kaqkunata tukuy imata nirqanllapa, Pablupa kuntran tikrakananllapa.
28-29 Chaqa chay rimaqkunaqam unayqa Pabluta rikashqallapa karqan, suq ifisyanu runa Trufimu shutiqwan puriykaqta. Chaymi yanqa yuyarqanllapa: Chay furastiru runataqam Pabluqa Dyuspa santu adurana wasinman apamushpa, mapachashqa, nishpa. Chaymi Pabluta piskashpa, ancha qayach'akurqanllapa:
—¡Llaqta masi isrraylinukuna! ¡Yanapawayllapa kay runata piskananchiqllapa! ¡Payqam tukuy mayta purishpa, runakunata yach'achin, noqanchiqkunata kuntrawananchiq, Muysispa liyningunata kuntranan, kay adurana wasinchiqtapis kuntrananllapa! ¡Imanandaq kay runaqa Grisyamanda jwira runakunatapismi irpushqa kay santu adurana wasinchiqman! ¡Santu lugartam mapachashqa! nishpa.
30 Chayshina chay llaqtapi kunyaykaptinllapam, yumbay runakuna waqmanda kaymanda kallpashpa, tandakarqanllapa. Kanan Pablutaqam piskashpa, rrastrakushpa, Dyuspa adurana wasinmanda surqoshpa, das pungukunata kirparqanllapa.
31 Chaymandaqam suq lastima maqashpa, wanchiykaptinllapana, suldadukunapa kamachikuqnin yach'arqan: Tukuy Jirusalimbish ancha sh'uqyaykanllapa, nishpa.
32 Chaymi payqa suldadungunata tandashpa, kallparqan Pablu kashqanman. Chaymi chay maqakuqkunaqa chay kamachikuqta, suldadungunatapis rikashpa, ashla qasillarqanllapa.
33 Chaymi ch'ayashpa, chay mas kamachikuq suldadu Pabluta prisushpa, kamachikurqan:
—Ishkay kadinawan payta piskayllapa, nishpa.
Chaymandaqam yumbayta tapurqan:
—¿Pitaq kay runaqa? ¿Imatam rurashqa? nishpa.
34 Kanan chay runakunaqa qayach'akushpa sh'uqyarqanllapa. Piru wakinmi suq layata niq. Wakinnataqmi suq layata niriq. Chaymi chay kamachikuq suldaduqa mana atirqanchu yach'ayta: ¿Imam kashqa? nishpaqa. Chaymi suldadungunata kamachirqan, Pabluta apanambaq kwartilninman.
35 Chay kwartilnimba gradangunaman ch'ayachishpaqam, utqaymaya Pabluta alayrilla alsashpa, irpurqanllapa uku kwartilman, ama chay kuntraqkuna qoch'ishpa wanchinanllapa.
36 Chaqa paykunaqam ikinllapata rirqan qayach'akushpa:
—¡Wanchiyllapa chay Pabluta! ¡Wanchiyllapa chay Pabluta! nishpa.
Pablum rimarqan, washakanambaq
37 Suldadukunaqa kwartilninman irpuqna puriykaptinllapam, Pabluqa chay kamachikuqninda grigu rimaypi tapurqan:
—¿Atinichu imatapis rimayta? nishpa.
Chaymi chay kamachikuqqa nirqan:
—¿Qamqachu yach'angi grigupi rimayta?
38 ¡A! Noqaqam yuyarqay: Chay wapu ijiptinuch'i kangi, nishpa. Chaqa payqam 4.000 matansyirukunata chunchaman surqoshpa, munarqan binsiyta gubyirnunchiqta. ¿Manachu chay wapu runa kangi? nishpa.
39 Chayshina tapuptinmi, Pabluqa nirqan:
—Noqaqam isrraylinu runa kani. Piru manam kay Isrrayilpichu nasishqa kani. Waq prubinsya Silisyapa chay ancha kamachikuq Tarsu llaqtambim nasishqa kani. Dijawayri yush'ayku willanay kay runakunata, nishpa.
40 Chaymi chay kamachikuq “Mayá” niptinqa, Pabluqa chay pungupa gradangunapi shayashpa, makingunawan siñiyarqan, chay runakuna uyaranambaq. Uyaraptinllapaqam, ibriyu rimaypi nirqan:


text:
R.- Llaqta yupaynin llaqta wakichinqa, qutu ruway juk pacha mañaqay thallmay runa kiti qhaway riqsichinapaq , runa qutu qullqikamay ayllumanta upjitu kanamanpaq chaninchapaq t´ukuninapaq, uyanchanapaq ima maniy
R.- Llaqta yupaynin jatun yuyay taripana tukuy willakunata machkka Bolivia ñawra suyupi kawsanku, kay kananpaq runap kawasayninta wakichinapaq, ruwanapaq.
R.- 2017, 2018 watas 4 suyus llaqata yupayninta ruwaspa kanku (chile, Colombia, gatamela y peru) 7 suyus kay 2020 wata ruwananku karqa ( Argentina, Costa rica Brasil, ecuador, exico, panamá y repucblica domincana): juk ruwarqa mexico, ecuador, argentina panamá y puerto rico mana ruwaranquchu 2021, argentina, bolivia llaqta yupayninta kay wata ruwanqanku.
R.- Chunka watas, kay ruway jamun tukuy suyusmanta, 1950 manta pacha, abyla layai achkka llaqta yupaynin ruwakurqa.
Nawara suyu Boliviapi sapa chunka watas ruwakurqa (1992, 2011,2012). Chay pacha llaqta yupaypi iskay, 5 watas k´uskiy ruwaypi, mana walliqchu kay k´´uskiyta kanan, chay varaibes nisqata sumaq kaymachina tiyan.
R.- Llaqta yupaynin tiyapun: kimsa pre llaqta yupaynin, llaqta yupay, post llaqta yupaynin.
Kay pre llaqta yupaynin tarikun: t´aslarakamay khipusqa ruwakunanpuni tiyan, machkka wasis llaqata yupaynin tiyan, k´uskiytawan, kallpachaynin ima.
Kaynin llaqta yupaynin, qutu willay ruwaypayay. Runas p´achayupta mask´aspa kanqa; chay jina runap llaqta yupaynin kanankupaq yachachinqanku.
Llaqta yupaynin chay p´unchaw sumaq rinapaq, tapuy kanqa kay llaqata yupayninta runap yanapanankupaq.
Kaynin post llaqta yupaynin raphikunata apayachanqanku, (willay junt´asqa) digital ñisqata ruwaspa kanqa. (llaqta yupayninta runas apaspa kanqanku) chay base de datosta ruwaypi kanqaku, panqapi, web ñisqapiwan willay ruwanqanku.
Phichqa, suqta killapi ruwakunqa base de datos ñisqata, maychus jinaman. Ñawpa kay suqta o pusaq killapi apanqanku ayllusta khaqarispa, machkka warmis qaris tiya.
R.- Maman kamachiq, ñiqi wanlla 298 paragrafo ñisqata i, yupaynin 16, yachay atiy asuynin kay chawpi kamachiq suyu llaqta yupayninta, takyachinqa. kamachiq 1405 kay ñawra suyu boiviapi, juk aya marq´ay killapi ine nisqata llaqta yupayninta apachaspa karqa.
khuska kamachiq bolivia ñawra suyumanta llaqta yupayninta llamk´aysiy tiyan.
R.- Kay ruway kimsa muchuqay tiyan:
- PRE LLAQTA YUPAYNIN. – T´aslarakamay khipusqa ruwakunanpuni tiyan.
- LLAQTA YUPAYNIN.- Llaqta ukhupi p´unchaw ruwakunqa, kuk p´´unchaw llaqtapi, kimsapitaq aylluspi.
- POST LLAQTA YUPAYNIN. – Ruwakunka Tarikusqanmanta riqsichiy t’ukuriy ima.
R.- Ñiqi wanlla 7, b) kamachiqmanjina kay t´aslarakamay ñawra suyu ukhupi ruwakunan, (ine) ñiqi wanlla 298 paragrafo ñisqata i, yupaynin 16, yachay atiy asuynin kay chawpi kamachiq, mama kamachiq ima.
Ineqa mana jallp´asta khawarinchu, kay ñawra suyu boliviapi machkka runas kawsanku. runap kawsayninta t´aqachispa rikhurispa kanka.
R.- Llaqta yupaynin tukuy suyupi (chayaqinta) ruwanku, tukuy pachapi apakun, punkusta runap sapa p´unchawpi takarispa kanqa. laqta yupayninta ñawra suyu boliviapi (ruwak) tiyan, juchuy yachay wasip runap llam´aykunata khawarsipa yanapanqanku.
Raphikunata ñawra suyu boliviapi apayachankuraq, tapuyta y kutichiyta ima kay llaqta yupayninpi, wakin suyuspi manaña raphikunata apayachakunchu tablestaya apayachakunqu. kay suyunchispi llaqta yupayninta kuraq kawarispa wakinkunata ima, sumaq runap kawasayninta muchuspa kan.
R.- Iskay llaqta yupaynin tiyan. ruwak…… chayaqiy ima
Llaqta yupaynin (ruwak) mayk´aq chisinpi, p´unchawpi wasinpi puñurqanku, machha wasini tiyaqunku ima sapa jukta tapunqanku, juk u kimsa punchawpi ayllus karupi kanqa chay ruwakunqa.
Llaqta yupaynin chayaqiy, maychus runa tiyakun u llamk´ay ima kan llaqta yupayninta juk u kimsa killapi ruwanqanku.
R.- Juchuy wasimanta yachay runas laqta yupayninta ruwanqanku, runa kamayuq ima, yachachiq, mama yachay wasimanta runas, wak llamk´aykunasmanta ima mana qullqita jaywakunqachu.
R.- Llaqta yupayninpaq wachichiy runas inepta achkka rinqanku tukuy ayllusman machkka wasis, machha runas tiyan.
Kunanpi t´aslarakamay khipusqa mana jallp´asta t´aqachispa ine ruwanchu.
Kunanpi t´aslarakamay khipusqa k´uski
Juk wakichiyta khipusqa qalliq kan pachaman kananta llaqta yupaynin p´unchaw kanqa
Macha wasi tiyan, kay runa kawsayninp imaskunap tiyan, llaqta yupayninpi yanapakunapaq.
Wuwakunapaq llaqta yupayninta cheqan rinapaq wakichikunqa.
Datos ñisqata aylu, wasis, wakichikunqa k´uskiy ima.
Toponia ñisqata kunanpi kan, ayllu, llaqtakuna ima t´aslarakamay kachkan.
Allin kanapaq, yachachiypi datos ñisqata kunanpi kachkan.


text:
10
Chunka ishkayniyoq apostolkunamanta
(Mar 3.13-19; Luc 6.12-16)
1 Chaymantan Jesusqa waqyaran chunka ishkayniyoq discipulonkunata. Hinaspan sapankamaman atiyninta qoran, runakunamanta demoniokunata qarqonankupaq, hinallataq runakunapi imaymana onqoykunatapas, nanaykunatapas sanoyachinankupaq.
2 Chay chunka ishkayniyoq akllasqan discipulonkunatan suticharanku apostolwan. Paykunan karanku: Simón, huknin sutinmi karan Pedro; Simón Pedropa wawqen Andrés; Zebedeopa wawankuna Jacobowan hinallataq Juanpiwan ima;
3 saynallataq Felipe; Bartolomé; Tomás; impuesto cobraq Mateo; Alfeopa wawan Jacobo; Lebeo, paytan suticharanku Tadeowan;
4 cananista partidomanta kaq Simón; hinallataq Judas Iscariote ima. Kay Judas Iscarioten Jesusta traicionaspa enemigonkunaman entregaran.
Chunka ishkayniyoq apostolninkunata Jesús comisionasqanmanta
(Mar 6.7-13; Luc 9.1-6)
5 Jesusqa paymanta willakuq rinankupaqmi, chay chunka ishkayniyoq akllasqan apostolninkunata comisionaspa, kamachiran khaynata:
—Aman rinkichishchu huk law nacionniyoq runakunamanqa. Hinaspapas aman haykunkichishchu Samaria provincia lawpi tiyaq runakunamanpas.
6 Aswanmi rinkichis Israel nacionniyoq runakunallaman. Paykunan chinkasqa ovejakuna hina kashanku.
7 Paykunaman rispaykichis willamuychis khaynata: “Diosmi sumaq gobiernayta ña qallarishanña (runakuna paypi creeqtinku)”, nispa.
8 Saynallataqyá qankunaqa onqosqakunata, hinallataq lepra onqoywan ñak'ariq runakunatapas sanoyachimuychis. Wañusqakunatapas kawsarichimuychis. Hinallataq demoniokunatapas runakunamanta qarqomuychis. Qankunamanmi kay atiyta gratislla qoshaykichis; saynaqa qankunapas gratisllayá sanoyachimuychis.
9 Hinaspapas rispaykichisqa aman apankichishchu ima qolqetapas,
10 nitaq qoqawtapas, nitaq bastontapas, nitaq husut'atapas, nitaq p'achatapas cambiakunaykichispaqqa. Yachasqanchisman hinaqa, llapallan llank'apakuq runakunapas, llank'apakusqankumanta merecenkun pagon chashkikapuytaqa.
11 Ichaqa huk hatun llaqtaman otaq huk taksa llaqtachamanpas chayaruspaykichisqa, confianapaq hina allin respetasqa runata mashkaychis. Hinaspa chay runapa wasinpi samapakuychis asta huk law llaqtaman rinaykichiskama.
12 Chay runapa wasiman haykuspaqa, khaynatayá rimayukuychis: “Diospa hawkayaynin qankunawan kachun”, nispa.
13 Sichus chay wasipi kaq runakuna allinta chashkisunkichis chayqa, Diosmi paykunataqa hawkayaypi kawsachinqa. Ichaqa sichus mana allintachu chashkisunkichis chayqa, chay nisqaykichis hawkayayqa, qankunallamanmi kutinpunqa.
14 Hinallataq sichus mayqen llaqtapipas, otaq mayqen wasipipas mana chashkisunkichishchu, nitaq qankunapa rimasqaykichistapas uyariyta munanqakuchu chayqa, chay llaqtamanta otaq chay wasimanta lloqsispayá husut'aykichispi allpatapas thaptirikusparaq huk lawman ripuychis.
15 Cheqaqtapunin niykichis, chay llaqtakunaqa, juicio p'unchaw chayamuqtinmi, Sodoma llaqtamantapas hinallataq Gomorra llaqtamantapas aswan mastaraq castigasqa kanqaku, nispa. [Nota: Sodoma llaqtapi hinallataq Gomorra llaqtapi tiyaq runakunaqa nishu huchasapa runakunan karanku. Génesis 18].
Diospi creeqkunaqa qepa tiempopi qatikachasqa kanankumanta
16 Jesusqa nillarantaqmi khaynata:
—Noqan qankunataqa mandashaykichis huchasapa runakunapa kasqanman, imaynan ovejakunatapas kachayushayman yarqasqa atoqkunapa kasqanman hinata. Chayraykuyá qankunaqa chay huchasapa runakuna ukhupiqa, mach'aqway hina yachaysapa hinallataq paloma hina sumaq llamp'u sonqoyoq kaychis.
17 Saynaqa cuidakuychisyá chay runakunamanta. Paykunaqa juezkunamanmi apasunkichis; hinallataq Diosmanta yachachina sinagoga wasikunapipas castigasunkichis;
18 Hinaspapas noqapi creesqaykichisraykun, autoridadkunaman hinallataq reykunamanpas entregasunkichis. Saynapin qankunaqa paykunaman hinallataq huk law nacionniyoq runakunamanpas noqamanta willamunkichis.
19 Chay autoridadkunaman apasuqtiykichisqa, amayá qankunaqa preocupakunkichishchu: “Ima nispan otaq imaynata nispan defiendekusaq”, nispaqa. Ichaqa Diosmi chay ratopiqa yachayta qosunkichis imaynata rimanaykichispaqpas.
20 Saynapin qankunaqa mana kikillaykichismantachu chaypiqa rimankichis; aswanqa Diospa Santo Espiritunmi qankunataqa yanapasunkichis, imaynata rimanaykichispaqpas.
21 Saynallataqmi chay tiempopiqa, wawqentin kashaspankupas wañuyman entreganakunqaku. Papanpas wawantan wañunanpaq entreganqa. Wawanpas tayta mamanta traicionaspan wañuchinqa.
22 Hinaspapas noqapi creesqaykichisraykun, llapallan runakunaqa qankunata cheqnisunkichis. Ichaqa pipas noqapi wañunankama creeqmi, salvasqa kanqa.
23 Saynallataq, sichus kay llaqtapi runakuna qankunata wañuchisunaykichispaq qatikachasunkichis chayqa, huk law llaqtamanyá ayqekuychis. Noqaqa cheqaqtapunin niykichis, qankuna kay Israel nación llaqtakunapi puriyta manaraq tukushaqtiykichismi, noqa Diosmanta Hamuq Runaqa kutimusaq.
24 Huk preparakuq discipuloqa, yachachiqnin maestronmantaqa manan aswan más importanteqa kanmanchu. Hinallataqmi huk sirviente runapas, patronninmantaqa manan aswan más importanteqa kanmanchu.
25 Aswanmi chay discipuloqa procuranan chay yachachiqnin maestron hina kayta. Saynallataq chay sirviente runapas procuranan chay patronnin hina kayta. Ichaqa imaynan noqatapas kay runakunaqa demoniokunapa jefen Beelzebú nispa k'amiwaranku. Saynallatataqmi qankunatapas, imaynataraqchá k'amisunkichis, noqapi creesqaykichisrayku, nispa. [Nota: Patronpas hinallataq yachachikuq maestropas Jesusmi. Discipulowan hinallataq sirvientewanñataqmi Jesucristopi creeqkuna kanchis].
Pitas aswan masta manchakunamanta
(Luc 12.2-7)
26 Jesusqa nillarantaqmi khaynata:
—Qankunaqa ama manchakuychishchu runakunataqa. Runakunapa tukuy ima sonqollanpi piensasqanpas, hinallataq pakallapi tukuy ima ruwasqanpas yachasqan kanqa.
27 Qankunaman mana pipa uyarisqallan ima willasqaytapas, llapallan runakunaman alayrita willamuychis. Saynallataq secretollapi qankunaman ima willasqaytapas, llapallan runakunaman willamuychis.
28 Hinaspapas qankunaqa, runakuna wañuchiyta munasuqtiykichisqa, amayá manchakunkichishchu. Paykunaqa cuerpollaykichistan wañuchiyta atinkuman. Ichaqa manan almaykichistaqa wañuchiytaqa atinkumanchu. Aswanqa Dios Taytaykichistayá qankunaqa manchakuychis. Payllan cuerpoykichistapas hinallataq almaykichistapas wiñaypaq ñak'ariy infiernoman wikch'uyunanpaq ancha atiyniyoqqa.
29 Qankunaqa yachankichismi ishkay pichinkuchakunata huk pisi qolqechallaman vendesqankutaqa. Ichaqa chay pichinkuchakunapas manan wañunkumanchu Diospa mana yachasqallanqa.
30 Diosqa yachanmi hayk'a chukchayoq kasqaykichistapas.
31 Qankunaqa chay pichinkuchakunamantapas aswan mastaraqmi valenkichis. Chayraykun qankunaqa mana ni imamantapas manchakunaykichishchu, nispa.
Jesucristota ama neganamanta
(Luc 12.8-9)
32 Jesusqa nillarantaqmi khaynata:
—Sichus pi runapas runakunapa ñawpaqninpi noqata mana negawanqachu chayqa, noqapas hanaq pachapi Dios Taytaypa ñawpaqninpiqa noqapi creeq runataqa manan negasaqchu.
33 Ichaqa sichus pipas runakunapa ñawpaqninpi noqata negawanqa chayqa, noqapas hanaq pachapi Dios Taytaypa ñawpaqninpiqa negallasaqtaqmi chay runataqa, nispa.
Jesucristopi creeqkunata runakuna cheqnikusqankumanta
(Luc 12.51-53; 14.26-27)
34 Jesusqa nillarantaqmi khaynata:
—Noqaqa kay pachamanqa hamurani manan hawkalla kawsanaykichispaqchu. Aswanmi noqaqa hamurani, qankuna noqapi creeqtiykichis, runakuna qankunapa contraykichispi kanankupaqmi.
35 Chaymi qari wawanpas papanpa contranpi kanqa. Warmi ususinpas mamitanpa contranpi kanqa. Saynallataqmi qachunninpas suegranpa contranpi kanqa.
36 Chaymi niykichis, cheqnisuqniykichis enemigoykichisqa, qankunapa familiallaykichismantan kanqa.
37 Ichaqa pipas papanta otaq mamitanta noqamanta aswan masta munakunqa chayqa, manan discipuloyqa kanmanchu. Hinallataq pipas qari wawanta otaq ususinta noqamanta aswan masta munakunqa chayqa, manallataqmi noqapa discipuloyqa kanmanchu.
38 Pipas noqapa discipuloy kayta munaspaqa listo kanan sasachakuykuna chayamuqtin ñak'arinanpaq. Hinaspan sapa p'unchaw noqapi iñinan. Sichus noqapi mana iñinqachu chayqa, manan discipuloyqa kanmanchu.
39 Pipas kay pachapi payllapaq kawsay munaqqa, wiñaypaqmi wañunqa. Aswanqa pipas noqapi creesqanrayku wañuyta tariqmi, wiña-wiñaypaq kawsanqa, nispa.
Premiokunamanta
(Mar 9.41)
40 Jesusqa nillarantaqmi khaynata:
—Qankunata wasinpi chashkiq runaqa, noqatan chashkiwashan. Saynallataqmi noqata chashkiwaq runapas hanaq pachamanta mandamuwaqniy Dios Taytaytapas chashkillashantaq.
41 Pipas Diosmanta willakuq profetata wasinpi samachinqa chayqa, Diosmi chay samachiq runamanpas qonqa, chay profetapa chashkinan hina premiota. Saynallataqmi pipas Diospi creeq justo runata wasinpi samachinqa chayqa, Diosmi paymanpas qonqa, chay justo runapa chashkinan hina premiota.
42 Chaymi cheqaqtapuni niykichis, sichus pipas huk tazapi chiri unullatapas haywaykunqa, noqapi creeq huk humilde runaman chayqa, Diosmi paymanpas premionta qopunqa, nispa.