text:
¿Imarayku navidadta mana ruwankuchu?
Cheqa kaj, llulla cuentospiwan
Llulla cuento: Jehovaj testigosnenqa mana Jesuspipis creenkuchu, chayrayku mana navidadtapis ruwankuchu.
Cheqa kaj: Noqayku cristianos kayku. Yachallaykutaj Jesucristoraykulla salvacionta japʼiyta atisqaykuta (Hechos 4:12).
Llulla cuento: Navidadta mana ruwanankuta yachachispa, familiasta tʼaqanachinku.
Cheqa kaj: Familiapi jina kausakuytaqa may jatunpaj qhawayku, chayrayku allin yachachiykunata yachachiyku familias may kusisqas kausakunankupaj.
Llulla cuento: Mana navidad tiempopi kusirikunkuchu. Nisunman, kʼacha kaymanta, sumaj kausakuymanta, sonqo tiyasqas kaymanta ima.
Cheqa kaj: Noqaykoqa kallpachakuyku tukuywan allinpi kausakunaykupaj, watantinpitaj kʼachas kanaykupajwan (Proverbios 11:25; Romanos 12:18). Sutʼincharinapaj, tantakuyniykupi mana qolqeta mañaykuchu, nitaj willasqaykumanta qolqeta japʼiykuchu, imaraykuchus Jesús nisqanta kasukuyku: “
mana pagaspalla japʼerqankichej, amallataj pagachikuychejchu”, nispa (Mateo 10:8). Astawanpis Diopaj Reinonlla sonqo tiyaykuyta apamonqa, chaytataj willayku (Mateo 10:7).
Jehovaj testigosnin ¿imaraykú navidadta mana ruwankuchu?
Jesús, wañusqanta yuyarinanchejta kamacherqa nitaj nacekusqan pʼunchaytachu (Lucas 22:19, 20).
Jesuspa yachachisqasnin, ñaupa tiempomanta cristianospis navidadta mana ruwarqankuchu. Kay Diccionario del cristianismo nisqanman jinataj, kay raymeqa “
Roma llajtapi 330 watapi ruwakunanta kamachikorqa”, nisunman 200 watas Jesús wañusqanmantaraj ruwakunanta kamachikorqa.
Nitaj yachakunchu Jesús, 25 diciembre killapipuni nacekusqantaqa, chaywanpis Bibliapeqa mana ninchu ima pʼunchaychus nacekusqanta.
Yachallaykutaj Dios mana allin ñawiwan navidadta qhawasqanta, imaraykuchus llulla religión rikhuricherqa.
¿Imaraykú mana tukuy religiones jinachu ruwanku?
Navidadqa Bibliawan churanakusqanta, llulla religión rikhurichisqanta yachaspapis, may chhika runas ruwallanku, allillan kasqanta yuyaspa mana waj runaswan churanakuyta munaspa.
Bibliaqa sapa uj allin yuyaywan
ajllanapaj yanapawanchej (Romanos 12:1, 2). Chantapis yachachiwanchej cheqa kajta jatunpaj qhawananchejpaj (Juan 4:23, 24). Chaywanpis imatachus noqaykumanta wajkuna nisqankuta allinpaj qhawayku, Bibliaj yuyaychaykunasnintataj astawan kasukuyku waj runas yuyasqankuwan churanakojtinpis.
Arí, noqaykoqa navidadta mana ruwaykuchu, chaywanpis sapa ujmanta kashan imatachus ajllananqa. Chayrayku mana niykuchu manapuni navidadta ruwanankuta.


c: text/html

text:
Francisco Morazán
José Francisco Morazán Quezada (* 3 ñiqin kantaray killapi 1792 watapi paqarisqa Tegucigalpa llaqtapi - † 15 ñiqin tarpuy killapi 1842 watapi paqarisqa San Husi (Kustarika)). Unduras Awqaq pusaq, qillqaq wan pulitiku.
1830 watamanta 1834 wan 1835 watamanta 1839 ñawpaq kuti Chawpi Awya Yalapa Umalliqnin karqan.
1827 watamanta 1830 watakama ñawpaq kuti Unduraspa Umalliqnin karqan.
Tayta: Eusebio Morazán Alemán; Mama: Guadalupe Quezada Borjas
Ñawpaq warmi: María Josefa Lastiri Lozano
Wawakuna: ( )
Yachaywasi:
Alma Mater:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Francisco Morazán.
- Panaka

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Igor Ivanov
Igor Sergeyevich Ivanov sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin tarpuy killapi 1945 watapi paqarisqa Moskwa llaqtapi - ) huk Rusya mama llaqtami pulitiku runam.
1998 watamanta 2004 watakamapacha Rusiyap hawa ministrunmi, (MиHиcTpы иHocTpaHHыx дeл Poccии) kachkan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Igor Ivanov.
- Web Oficial del Ministerio de Asuntos Exteriores (inlish simipi)


text:
FAMILIASPAJ YUYAYCHAYKUNA
Entenadosniyoj familiaspi chʼampaykuna
AUSTRALIAMANTA UJ MADRASTRA, MARGARITA * SUTIYOJ NIN: “Qosaypa ñaupa warmenqa, wawasninman ni imapi kasunawankuta nisqa, ni kirusninkuta mayllakunankuta nejtiypis”, nispa. Margaritaqa, chay warmej ruwasqan, familianpi chʼampaykunata rikhurichisqanta nin.
Entenadosniyoj chayri hijastrosniyoj familiasqa, ashkha chʼampaykunapi rikukunku. * Sutʼincharinapaj, ashkha madrastrasqa, * qosanpa ñaupa warminwan wawasninta waturinanmanta, imastachus kamachinamanta, necesitasqankumanta ima parlarinanku tiyan. Chantapis amigos chayri familiaresqa, qhepa warmita, wawasninta ima, mana munakuyta atillankuchu. ¿Imataj chay familiasta yanapanman? Bibliaj yuyaychaykunasnin.
1 CHʼAMPAY: ENTENADOSPA MAMAN
Namibia suyumanta Judit sutiyoj warmi nin: “Qosaypa ñaupa warmenqa, wawasninman nisqa: ‘Payqa tataykichejpa qhepa warmillan, wawasniyoj kajtinkutaj mana hermanitosniykichejchu kanqa’, nispa. Chayqa sonqoyta nanachiwarqa, imajtinchus entenaditosniyta wawasniyta jina qhawani”, nispa.
Yachayniyoj runasqa, qhepa warmiwan entenadospa mamankuwan mana entiendenakojtinku, mosoj familiapi chʼampaykuna rikhurisqanta ninku. ¿Imataj chay familiasta yanapanman?
Yuyaychay: Maychus kajta imatapis ruway. Ñaupa warmiykita wawasniykiman qayllaykunanta mana saqenkichu chayqa, paykunata ñakʼarichiwaj. * Imaraykuchus paynejta kausanku, nitaj sonqonkumanta orqhoyta atiwajchu (Proverbios 23:22, 25). Chaywanpis anchata satʼikunanta saqenki chayqa, qhepa warmiykej sonqonta nanachiwaj chayri phiñachiwaj. Chayrayku maychus kajta imatapis ruway: ñaupa warmiyki wawasninta yanapananta saqenayki kajtinpis, mosoj familiaykita jarkʼanayki tiyan.
TATAPAJ
Ñaupa warmiykiwan parlashaspaqa, wawasllamanta parlay, ama waj imasmantaqa. Ichapis payta kʼachallamanta niwaj, wawasta uj horallapi wajyamunanta, ima ratollapis chayri ancha tutata wajyamunanmantaqa.
Wawasniyki mana qanwanchu tiyakunku chaytaj, telefononejta paykunawan parlariwaj. Manaqa cartanejta, celularnejta, Internetnejta ima qhelqawaj chayri parlawaj (Deuteronomio 6:6, 7). Imaynallamantapis wawasniykiwan parlariypuni. Chʼampaykunasninkuta, imatachus necesitasqankutapis entiendenaykipaj kallpachakuy, allinninkupajtaj yuyaychariy. Chayta ruwaspaqa, wawasniykita mayta yanapayta atiwaj.
ENTENADOSNIYOJ WARMIPAJ
Entenadosniykej mamanta entiendenaykipaj kallpachakuy, mana wawasninpa sonqonta suwayta munasqaykitataj niy (1 Pedro 3:8). Wawasninmanta willariy, astawanqa allin imasta ruwasqankumanta (Proverbios 16:24). Imapipis yanapasunanta munaspaqa tapuriy, yuyaychasusqantataj tukuy sonqo japʼikuy.
Ama entenadosniykita mamankoj ñaupaqenpi munarakuychu. Estados Unidosmanta Bety sutiyoj madrastra nin: “Entenaditosneyqa ‘mamay’ niyta munawarqanku. Noqaykutaj, wasillapi kashajtiyku jinata ninawankuta nerqayku, manataj mamankoj chayri familiasninpa ñaupaqenpeqa. Chaymantapacha, mamankuwan astawan allinta entiendenakuyku. Wakin kutispis, escuelapi ruwanasman wawasta khuska pusayku”, nispa.
ENTENADOSPA MAMAN, MADRASTRAWAN ALLINTA KAUSAKUNANKUPAJ
Entenadosniykej ñaupaqenpi, ama mamankumanta sajrata parlaychu. Chayta ruwaspaqa wawasllata ñakʼarichinki. Chantapis nisqaykita ima ratollapis wajman willaykunkuman (Eclesiastés 10:20). Mamanku qanpaj parlasqanta willasojtinkutaj, qanllapi yuyanaykimantaqa entenadosniykipi tʼukuriy. Ichá niwaj: “Mamitaykichej phiñasqachá kasharqa. Phiñasqa kashaspaqa imatapis parlarparinchejpuni”, nispa. Kay yuyaychaykunaqa, entenadospa mamantapis yanapallantaj.
Wasiykipi kamachiykuna, entenadosniykej mamanpa wasinpi jina kachun. Mana atikojtintaj, mamankuta mana pisipaj qhawachispalla, imastachus ruwanankuta kamachiy. Kaypi tʼukuriy:
Madrastra: Roberto, platoykita cocinaman apay.
Roberto: Mamaypa wasinpeqa, pay oqharin.
Madrastra (phiñasqa): Qhella kaytachá yachachishasunki.
¿Manachu aswan allin kanman kayta ninayki?
Madrastra (kʼachamanta): Kaypeqa sapa ujpuni platoykuta apakuyku.
Entenadosniyki mamankuwan rinanku ratospeqa, ama imatapis paykunawan ruwanaykipaj wakichiychu (Mateo 7:12). Chay ruwanata mana waj horaman kuyuchiyta atispataj, wawasman niraj imatapis nishaspa, mamankuwanraj parlariy.
KAYTA RUWAWAJ: Qosaykej ñaupa warminwan parlanayki kajtenqa:
Ama jistuychu, paywan parlashaspataj ama waj ladosta qhawaykachaychu.
Sutinmanta napaykuriy.
Waj runaspiwan kashankichej chaytaj, paytapis parlarichiy.
2 CHʼAMPAY: WAWAS WIÑASQAÑA KAJTINKU
Uj libro, machuyasqa wawasniyoj watejmanta casarakojtin, ima chʼampaykunawanchus tinkusqanmanta parlan. Chay libropitaj, uj warmi entenadosnin sajrata ruwajtinkupis, qosan wawasninta mana kʼamisqanmanta parlan. Pay nin: “Rabiamanta phatanaypaj jina kani”, nispa. Jinapi rikukuspa, ¿imatá ruwawaj qosaykiwan allinta kausakunallaykipajpuni?
Yuyaychay: Allin sonqoyoj kasqaykita rikuchiy. Bibliaqa nin: “Ama pipis maskʼachunchu paypa allinnillanta, manachayqa wajpa allinnintapis maskʼallachuntaj”, nispa (1 Corintios 10:24). Qanllapi yuyanaykimantaqa, wajkunata entiendenaykipaj kallpachakuy. Ichapis qosaykej machuyasqa wawasnenqa, tatankoj munakuyninta suwashasqaykita, chayri qanta allinpaj qhawasojtinku ñaupa familiankuta wasanchashasqankuta yuyankuman. Qosaykitaj ichá wawasninmanta mana karunchakunanrayku, mana kʼamiyta munanchu.
Ni pitapis amigonchej kananpaj tanqayta atisunmanchu, chayqa pisimanta pisi wiñanan tiyan. Ajinallataj munakuywanpis (Cantares 8:4). Chayrayku ama suyaychu, entenadosniyki mamanta jina munakusunankuta.
Entenadosniyki qanwan sajra kajtinkupis, ama rabiaykiwan atipachikuychu (Proverbios 29:11). Phiñakuyniykita mana ñitʼiykukuyta atispataj, rey David jina Diosmanta mañakuy. Pay nerqa: “Tata Dios, llaveta simiyman churaway; ama saqeychu simiy sajrata parlananta”, nispa (Salmo 141:3).
Wawasqa uywakusqanku wasita mayta munakunku. Chayrayku entenadosniykej wasinkupi tiyakunkichej chayqa, ama imasninkutapis kuyuchiychu, astawanraj cuartosninkupi imasta. Atispaqa, waj wasipi tiyakamuwajchej.
KAYTA RUWAWAJ: Entenadosniyki anchañataj kajtinkoqa, qosaykiwan parlariy, paytapis sumajta uyariy. Amataj wawasninta kʼaminanpaj tanqaychu. Astawanpis purajmanta entiendenakunaykichejpaj kallpachakuychej. Uj yuyayllaman chayaspataj, chay chʼampayta allinchaychej (2 Corintios 13:11).
3 CHʼAMPAY: FAMILIARESWAN, AMIGOSWAN IMA
Canadamanta Mariela sutiyoj madrastra nin: “Tatasneyqa yoqallituyman imatapis qorinkupuni, qosaypa wawasninmantaj ni imata jaywankuchu. Chayrayku noqayku paykunapaj rantipuyku, mana qolqeyoj kaspapis”, nispa.
Yuyaychay: Mosoj familiaykita ñaupajman churay. Familiasniykiman, amigosniykimanpis imaynatachus mosoj familiaykita qhawasqaykita niy (1 Timoteo 5:8). Paykunaqa, mana usqhayllatachu qosaykej wawasninta munakonqanku. Chaywanpis sonqonkuta mana nanachinankupaj, wawaswan kʼachas kanankuta munasqaykita niy.
Ñaupa suegrosniykita, allchhisninkuta munakunallankutapuni saqey. Inglaterramanta Susana nin: “Qosay wañupusqanmanta 18 killasninman watejmanta casarakorqani. Ñaupa suegrosniytaj, qhepa qosayta mana allinpajchu qhawaj kanku. Chaywanpis paykunawan aswan imasta ruwajtiyku, wawasniyku telefononejta wajyarejtinku, yanapankuta agradecejtiyku ima, qosayta allinpaj qhawayta qallarerqanku”, nispa.
KAYTA RUWAWAJ: Mayqen familiaswanchus chayri amigoswanchus mana allinta kausakuyta atillankichejchu, chaykunamanta qosaykiwan parlariy. Chantá imatachus ruwanaykichejta niychej.
Entenadosniyoj familiasqa, muyuyninkupi kajkunawan allinta kausakunankupaj, mayta kallpachakunanku tiyan. Chaywanpis Bibliaj nisqanta kasukojtinkoqa, ñaupajman llojsinkuman. Proverbios 24:3 nin jina, sumaj familiaqa “yachaywan [...] ruwasqa, sumaj unanchakuywantaj cimiento rumispis churakun”.
^ párrafo 3 Wakin sutisqa mana chaychu.
^ párrafo 4 Astawan yachakunaykipajqa abril 2012, ¡Despertad! revistapi “Claves para el éxito de las familias con hijastros” nisqata leey. Kaytaqa Jehovaj testigosnin orqhonku.
^ párrafo 4 Kay yachaqanapi, warmisman astawan yuyaychakojtinpis, qharistapis yanapallantaj.
^ párrafo 8 Ñaupa warmiyki maqanakuyta munaspalla wawasniykita maskʼan chayqa, ichapis familiaykita astawan jarkʼanayki kanqa.
TAPURIKUY
“¿Imaynatá qosaypa ñaupa warminwan entiendenakuyman?”
“Familiasniy, amigosniy ima mosoj familiaypi mana chʼampaykunata rikhurichinankupaj, ¿imatá ruwayman?”


text:
Bartolomé de Las Casas
Bartolomé de Las Casas sutiyuq runaqa (1484 watapi paqarisqa Sevilla llaqtapi; 31 ñiqin anta situwa killapi 1566 wañusqa Madrid llaqtapi) huk ispañul Duminikanu munqhim chiqa yachaqpas karqan. Ispañul kulunyakunapi kawsaq indihinakunata isklawchayman ama nispas nirqan.
Salamanca llaqtapi latin simitas yachakurqaspa, 1502 watapi Cristobal Colonwan Ayti wat'amansi rirqan.[1] Chaypis 1510 watapi Awya Yalapi ñawpaq kutita tayta kura tukurqan.
1512 watapi Diego Velázquez de Cuéllarwan Kuba wat'ata atispas indihina isklawniyuq chakrasapas tukurqan. Ispañul llaqtamasinkunap isklawkunata sarupayninta rikuspas 1514 allpankunata saqispa indihinakunap isklaw kayninman ancha hayu kayta rimaykurqan.
1542 watapi paypa rimasqanraykus Ispañap Qhapaqnin Musuq Kamachikuna (Leyes Nuevas) nisqatas rimarirqan, indihinata muchuchiyman sipiyman ama nispa. Chaywanpas kulunyapi wiraquchakunas chay kamachitaqa hark'arqan. 1545 watapis chay kamachikunaqa puchukachisqa karqan.
1543 watapi Bartolomé de Las Casasqa suqta chunka watayuq kaspa Chiapas suyupi hatun yayas tukurqan. Chaypi kawsaq indihinakunata amachaptinsi, Ispañapi hayunkunas k'amiykurqan. Munayninta mana qispichiyta atispas, 1547 watapi Ispañamansi kutirqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Historia general de las Indias (1516 qhipan) ("Indyakunap [Abya Yalap] sapsi wiñay kawsaynin"), kimsantin liwru
- Brevísima relación de la destrucción de las Indias occidentales (1552) ("Abya Yala qulluymanta pisilla willasqa")[1]
- hukkunapas
Ispañapiqa chay qillqankunata liwruchayta chunka pusaqniyuq pachakwatakama manas saqillarqankuchu.


text:
Petar Stoyanov
Petar Stefanov Stoyanov (Bulgarya simipi: ПeTъp CTeфaHoB CToяHoB) sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin aymuray killapi 1952 watapi paqarisqa Plovdiv llaqtapi - ) huk Bulgarya mama llaqtayuq taripay amachaqmi wan pulitiku kawpaqpas karqan.
Tayta: ; Mama:
Warmi: Antonina Stoyanova
Churinkuna: Stefan wan Fany.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Petar Stoyanov.
- Uficial Web Site


text:
Piruwanu Kumunista Partidu
Piruwanu Kumunista Partidu (PKP), kastilla simipi Partido Comunista Peruano (PCP) nisqaqa huk piruwanu kumunista partidum, 1928 watapi José Carlos Mariáteguip kamarisqan Piruwanu Susyalista Partidu (Partido Socialista Peruano) sutiwan.
17 ñiqin aymuray killapi 1929 watapi huñunakuypi kumunista llamk'aqkunaqa Piruw Llamk'aqkuna Sapsi Tantanakuytam (CTGP) kamarirqanku.
1960 watakunapiqa PKP rikikurqanmi. Huk wankurisqakunaqa PKP-ta sapispa Mamallaqta Qispichina Awqaqsuyu (Ejército de Liberación Nacional) nisqatam kamarirqan, hukkunataq trotskistakunaman rirqan.
1963 watapi Suwit Huñu, Runallaqta Republika Chunwa rakinakuptinmi, PKP-pas rakikurqan.
Chinap masinkunaqa chaymantapacha Piruwanu Kumunista Partidu - Puka Unancha (Partido Comunista del Perú - Bandera Roja, PCP-BR) nikurqanku.
PKP Puka Unancha nisqamanta 1980 watapi "Piruwanu Kumunista Partidu - K'anchaq Ñan" (Partido Comunista del Perú-Sendero Luminoso, PCP-SL) nikuq Abimael Guzmánpa ankalli partidun rakikurqan, qatiq watakunapi runakunata terrorista hina mamallaqtayuq maqanakuywan llakichispa, huk kumunistakunatapas awqata hina wañuchispa. Chayrayku runakuna chay pachataqa Sasachakuy pacha nispam suticharqanku.
Piruwanu Kumunista Partidu - Hukllakay (Partido Comunista del Perú - Unidad) nikuq Jorge del Pradop (1960-manta 1991-kama) pusasqan kumunistakunataq Suwit Huñup masinkuna kaspa Juan Velasco Alvaradop kamachinantapas yanaparqan. 1980 watakunapiqa Huñusqa Lluq'i (Izquierda Unida, IU) nisqa masintinpi llamk'anakurqan. Chaypacha Pedro Huillca Tecse sutiyuq Piruw Llamk'aqkuna Sapsi Tantanakuypa pusaqninmi ancha riqsisqa PKP-niyuq karqan.


text:
José de San Martín
José Francisco de San Martín y Matorras (* 25 ñiqin hatun puquy killapi 1778 watapi paqarisqa Yapeyú llaqtapi, Arhintinapi - 17 ñiqin anta situwa killapi [[[1850]] watapi wañusqa Boulogne-sur-Mer llaqtapi, Ransiyapi), Arhintinu mama llaqtap awqaq pusaq pulitikupas.
Urin Awya Yalapi mamallaqtakunap Ispañamanta qispichiqnin Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi, kamarikuspa kunan kachkaq mama llaqtakunapaq awqarqan, Arhintinapaq, Chilipaq, Piruwpaqpas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: José de San Martín.


text:
Andrés de Santa Cruz
Andrés de Santa Cruz Villavicencio y Calahumana sutiyuq runaqa (5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1792 watapi paqarisqa Chuqiyapu llaqtapi, Buliwyapi, 25 ñiqin tarpuy killapi 1865 watapi wañusqa Beauvoir, Ransiyapi) Buliwya suyup umalliqninmi karqan (24 ñiqin aymuray killapi 1829 watamanta 17 ñiqin hatun puquy killapi 1839 watakama).
Tayta: José de Santa Cruz y Villavicencio; Mama: Juana Basilia Calahumana.
Warmi: María Cernadas de la Cámara.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Andrés de Santa Cruz.


text:
¿Imaraykú tantakuna wasisninkuta mana iglesia nispa sutichankuchu?
Bibliapi “iglesia” rimayqa Griego qallupi oqharikusqanqa uj qotu yupaychajkunamanta parlan, nitaj uj tantakuna wasimantachu.
Sutʼincharinapaj, apóstol Pablo Romamanta cristianosman uj cartata qhelqashajtin, Aquilaman, Priscilamanpis napaykunata chayacherqa chantá kaytawantaj nerqa: “Chantá paykunaj wasinkupi iglesiatapis sutiypi napaykullaychejtaj”, nispa (Romanos 16:5). Kaytaj sutʼita rikuchiwanchej Pabloqa napaykunata uj qotu runasman apachisqanta. Arí, pikunachus Aquilaj, Priscilaj wasinkupi tantakusharqanku chaykunaman. *
Chayrayku, iglesia nispa tantakuna wasiykuta sutichanaykumantaqa, Tantakuna Wasi nispa sutichayku.
¿Imaraykú Tantakuna Wasi nispa sutichanku?
Ashkha imasrayku ajinata sutichayku, sutʼincharinapaj:
Chay lugarkunaqa uj salón jina, tantakunapajtaj.
Jehová Diosta yupaychanapaj tantakuyku, Bibliaj parlasqan Diosmanta, Paymantataj tukuyman willayku (Salmos 83:18; Isaías 43:12).
Chantapis tantakuyku, Diospaj Reinonmanta yachakunaykupaj, mayqenmantachus Jesús parlarqa (Mateo 6:9, 10; 24:14; Lucas 4:43).
Wajyarisqataj kanki wasiyki qayllapi kaj Tantakuna Wasiman jamunaykipaj, ajinamanta yachanki imaynachus Jehovaj testigosninpa tantakuyninku kasqanta.
^ párrafo 3 Ajina rinaykunapis kay verciculospi rikhurillantaj: 1 Corintios 16:19; Colosenses 4:15; Filemón 1, 2.


text:
Domingo de Santo Tomás
Fray Domingo de Santo Tomás, O.P., sutiyuq (* 1499 watapi paqarisqa Siwilla llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi - † 28 ñiqin hatun puquy killapi 1570 watapi wañusqa La Plata (Buliwya) llaqtapi) karqa uq tatakura duminikanu, misyuniru, qhichwa simimanta ñawpaq jatun yachaq, uwispu ima Inlisya Katulikamanta. Qillqarqa ñawpaq qillqasqakunata runasimipi, simikamayta, imaynatacha kay simipi yakichikun rimanapaq chayta, jinallataq uj simiqullqatawan. Runasimita chay qillqasqakunanpi suticharqa Qhichwa sutiwan.
Yuyarina
Misyuniru[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qhichwa simiyachaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wallatulit llaqtapi, Ispaña mama llaqtapi 1560 watapi urqhurqa "Grammatica o Arte de la lengua general de los Indios de los Reynos del Perú", chanta "Lexicón o Vocabulario de la lengua general del PERV (llamada Quichua)" sutichasqa ñawpaq kaq p'anqakunata qhichwa simipi qillqasqata. Kay qillqasqakunampi, Fray Domingo de Santo Tomás, suticharqa runasimita qhichwa sutiwan, ichapas kay rimay maymantacha tiqsikusqanmanta.
Kay qillqasqakunasninwanqa ñawpaqta yanapayta munarqa misyuniru tatakurakunata, qhichwa simita yachaspa Sumaq Willayta yachachinankupaq, chaymantaqa rikuchiyta munaspa kay qhichwa rimaqkunaqa atiyniyuq kasqankuta uq runa rimayta allinta rimanankupaq, chayri rikuchiyta manaspa runakuna kasqankuta, waq runakunajina atiy yuyayniyuq chayri umayuq.
Jinallataq payqa riqsichirqa sumaq yachaykunasninta kay llaqtakunamanta Pedro Cieza de Leónpa qillqasqakunampaq; chanta riqsichillarqataq kawsayninkumanta Fray Bartolomé de Las Casasman, "Apologética historia sumaria" qillqasqampaq.
Uwispu La Platamanta (Charkas)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rimaq llaqtaman 1561 wata qallariypi kutirimusqa Ispañamanta, Piruwman runakunaqpa sutinkupi kamachiqkunaqpa ñawpaqinkupi sayaqjina, maqanakullarqapuni inkumintirikunawan mana paykunaq munasqanku inkuminta wiñaypaq kananpaq, 1562 wata yunt'ata purirqa Piruw Wirriynatuta Rimaq llaqtamanta La Plata llaqtakama Juan Polo de Ondegardowan khuska qayllaspa kasikikunaqpa tantakuykunasninkuman qhawanankupaq inkumintakunata wiñaypaq rantiyta munasqankumanta, rikuspa mana paykuna munasqankuta, nispa "manan kanchu".
1562 wata qallariypi Qhapaq Felipe II riqsichirqa Papaman Charkasmanta uwispu kananpaq. Yachaytawan uwispupaq sutichasqa kasqanta, mana munarqachu. Papa Pío IV suticharqa uwisputa (6 Inti raymi killa 1562), chaymanta qillqasqakuna sutichasqa kasqanmanta chayamurqanku (XI-1563). Wirriywan, Diego López de Zúñiga, Rimaqmanta Uwispu Fray Jerónimo de Loayza, O.P. ima mañasqankuraykutaq ari nispa jap'irqa sutichayninta.
Qillqasqakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Relación a S. M. acerca de los vejámenes que sufren los indios (Los Reyes, 1 de julio de 1550).
- Grammatica o Arte de la lengua general de los Indios de los Reynos del Peru (Valladolid, 1560.
- Lexicon o Vocabulario de la lengua general del PERV (1560).
- Platica para todos los indios / Llapa runaconapac conasca (1560).
- Memorial de Fray Bartolomé de Las Casas, obispo que fue de Chiapas, y Fray Domingo de Santo Tomás, O.P., provincial del Perú, presentado al Consejo de Indias (1560?)
- Relación del P. Fray Domingo de Sancto Thomas al Reverendo Obispo Don Fray Bartholomé de Las Casas, de lo que conviene proveer para el mejor aumento y conservación de los naturales en los reynos del Perú (Los Reyes, marzo de 1562?).
- Carta o relación a S.M. sobre diversos asuntos muy importantes al gobierno temporal y espiritual (Los Reyes, 10 de diciembre de 1563).
- Tawachunka aswan ima chaski qillqaykunasnin runakunaman.


text:
César Milstein
César Milstein (* 8 ñiqin kantaray killapi 1927 watapi paqarisqa Bahía Blanca llaqtapi - † 24 ñiqin pawqar waray killapi 2002 watapi wañusqa Cambridge llaqtapi); Arhintina- UK mama llaqtap huk hampikamayuq mantapas yachaqsi karqan.
1984 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi ).
Tayta: Lázaro Milstein, Mama: Máxima Vapñasrsky.
Warmi: Celia Prilletensky.
Alma mater: Buenos Aires Yachay Sunturnin wan Cambridge Yachay Sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: César Milstein.
- Instituto Nobel Qillqa web, Yachaypi Nobel Suñay 1959 (inlish simipi)


text:
Trentino Urin Tirul
Trentino Urin Tirul nisqa suyuqa (italya simipi: Trentino-Alto Adige, aliman simipi: Trentino-Südtirol nisqaqa Italyap lliwmanta aswan chincha suyunmi. Uma llaqtanqa Trento llaqtam. 1919 watakamas chay suyuqa Awstiriyaman, Tirul suyumansi kapurqan.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Trentino Uralan Tirul suyuqa iskay pruwinsyayuqmi:
- Trentino (Trento pruwinsya, uma llaqta: Trento)
- Uralan Tirul (Bolzano pruwinsya, uma llaqta: Bolzano)
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Trentino Urin Tirul.


text:
Chiqan kimsak'uchu
Chiqan kimsak'uchu, Chiqan wamp'ar icha Kimsak'uchu chakana (latin simipi: triangulum rectangulum) nisqaqa chiqan chhukayuq kimsak'uchum. Huk k'uchupa tupun 90º (isqun chunka patakuna), chaypa chinpanpi manyata niyan chakana; hukaq manyakunata niyan chiqanchaqkuna
Chuyaypaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Manyankunap suninmantaqa Pithagoras kaytam nirqan:
- a, b - manyakukuna
- c - chakana
Ankash shimichu: a,b-ta nikan tsiqanakuna; c-ta tsakana.
Ima hinam chhukankunata huchhanchik, qhaway wamp'artupuykama.


text:
APÉNDICE
1914: hatun wata Bibliaq profeciankunapi
MANARAQ 1914 wata chayamushaqtinmi Biblia estudiaqkuna willasharankuña chay watapi imakuna sucedenanta. ¿Imakunan sucedenan karan? ¿Imaynapin yachanchis 1914 hatun wata kasqanta?
Lucas 21:24 textopin Jesús kayta niran: “Jerusalén llaqtatapas wak suyu runakunan munaychakunqaku [otaq sarunchanqaku], wak suyu runakunaq kamachikunan tiempo hunt’akunankama”, nispa. Jerusalén llaqtaqa Judá suyuq capitalninmi karan. Chaymantan Davidpa miraynin kamachikuran (Salmo 48:1, 2). Chay kamachikuqkunaqa manan wak suyu kamachikuqkuna hinachu karanku, paykunaqa “Señor Diospa kamachikuy tiyananpi” tiyaqku, otaq Diospa rantinpi kamachiranku (1 Crónicas 29:23). Jerusalenqa Jehová Diospa kamachinanpaq tiyanan hina karan.
Chhaynaqa, ¿hayk’aq, imaynatan wak suyukuna Diospa kamachikusqanta saruncharanku? Saruncharankun 607 watapi manaraq Jesús hamushaqtin, chay watapin Babilonia suyumanta runakuna Jerusalén llaqtata thuniranku. ‘Señor Diospa kamachikuy tiyananpiqa’ manañan pipas kamachiranchu, Davidpa mirayninpas manan kamachiranñachu (2 Reyes 25:1-26). ¿Wiñaypaqchu Jerusalenta wak suyukuna ‘munaychakunanku’ karan? Manan, Jerusalenpi qhepa kamachikuq Sedequiastan Ezequiel qelqapi kayta nikuranña: “Qechusunkikun uma k’uyunaykita, ch’utisunkikun coronaykitapas. [...] Chanin kamachikuq hamunankama, hinan payman qopusaq”, nispa (Ezequiel 21:26, 27). Chay ‘chanin kamachikuqqa’ Davidpa mirayninmanta hamuq Jesucriston (Lucas 1:32, 33). Jesús Kamachikuq kapuqtinqa manañan Jerusalenta wak suyukuna ‘munaychakunqakuñachu’.
¿Hayk’aqmi chay sucederan? Jesusmi willaranña wak suyu runakuna yupasqa watakunalla kamachikunankuta. Daniel qelqa 4 capitulonpin willakun hayk’a watakuna kananta. Chaypin willan Babiloniapi kamachikuq Nabuconodosor hamuq tiempopaq mosqokusqanta. Mosqoyninpi rikuran hatunkaray sach’a wit’usqankuta. K’ullullantan saqekuran, mana wiñananpaqtaq fierro-bronce cadenawan watasqaku. Huk angeltaq kamachiran: “Qanchis watantin chay hina kachun”, nispa (Daniel 4:10-16).
Biblian mayninqa sach’akunata rikch’anachin runaq kamachikuyninwan (Ezequiel 17:22-24; 31:2-5). Jerusalenmanta kamachikuqkuna tatipusqanwanmi Diospa kamachikuyninpas tatipuran, chay tatipusqanmi rikch’akuran hatunkaray sach’aq wit’ukusqanwan. Angelmi willallarantaq ‘Jerusalenta’ ‘qanchis wata’ ‘wak suyu runakuna munaychakunankuta’. Chay watakunaqa manan qanchis watakunallachu karan, aswanmi rikch’anachiy watakuna karan. ¿Hayk’a tiempon karan chay qanchis wata?
Apocalipsis 12:6, 14 texton rikuchin rikch’anachiy kinsa wata kuskannin, ‘waranqa iskay pachak soqta chunka p’unchaykunawan’ tupasqanta. Rikch’anachiy ‘qanchis watataq’ kanman 2.520 p’unchaykuna. Wak suyukunaqa manan Jerusalenpa urmayusqanmantapacha 2.520 p’unchayllachu Diospa kamachikuyninta saruncharanku. Qhawarisqanchis hina chay profeciaqa hamuq tiempopiraqmi hunt’akunan karan. Números 14:34, Ezequiel 4:6 textokunan ‘sapa p’unchayta huk watawan’ tupachin. Chay textokunaq nisqanman hina rikch’anachiy ‘qanchis watakunan’ tukupun 2.520 watakunaman.
Chay 2.520 watakunan qallariran 607 watapi octubre killamanta, manaraq Jesús hamushaqtin —chay watapin Babilonia suyumanta runakuna Jerusalenta thuniranku, Davidpa mirayninmanta kamachikuqtapas qarqopuranku— hunt’akurantaq 1914 watapi octubre killapi. Chay watapin “wak suyu runakunaq kamachikunan tiempo” tukupuran, Diostaq Jesucristota hanaq pachapi Kamachikuqta hina churaran (Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14). *
Jesusqa willaranñan hanaq pachapi Kamachikuyta qallariqtin hatun maqanakuykuna, yarqay, pacha chhaphchiykuna, onqoykunapas kananta (Mateo 24:3-8; Lucas 21:11). Chaykunaqa hunt’akuranmi. Chaywanmi yachanchis 1914 watapi hanaq pachapi Diospa Reinon kamachikuy qallarisqanta, kay millay pachaq ‘tukukuy qaylla p’unchaynin’ qallarisqantapas (2 Timoteo 3:1-5).
^ par. 4 607 wata octubre killamanta manaraq Jesús hamushaqtin (m.J.h.) 1 wata octubre killakama m.J.h. yupakun 606 watakuna. 1 wata octubre killamanta m.J.h. 1914 wata octubre killakama yupakun 1914 watakuna. Sichus yupasunman 606 watakunata 1914 watakunatawan chayqa, 2.520 watakunan yupakun. Sichus astawan yachayta munanki 607 watapi m.J.h., Jerusalenpa urmayusqanmanta chayqa, maskhay Perspicacia para comprender las Escrituras nisqa libropi “Cronología” nisqa simita, chay librotaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.


text:
Federico Barreto
Federico Barreto Bustíos sutiyuq runaqa, El cantor del cautiverio (* 8 ñiqin hatun puquy killapi 1862 watapi, paqarisqa Taqna llaqtapi - † 30 ñiqin kantaray killapi 1929 watapi wañusqa Marsella llaqtapi ) Piruw mama llaqtayuq qillqaq runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Tayta: Federico María Barreto; Mama: Bustíos .
Yachaywasi:
Alma mater:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Algo mío (1912)
- Aroma de mujer (1927)
- Poesías (1964) (Edición póstuma)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Federico Barreto.
- Obra de Federico Barreto (kastilla simipi)


text:
Kañina
Kañina icha Suñaya (kastilla simipi: moneda, inlish simipi: currency) nisqaqa huk mama llaqtap icha mama llaqtakunap kañinapaq imam.
Kunan pachaqa iskaynintin hinam kañinata llamk'achinchik:
- Q'illay kañina icha Q'illay suñaya nisqaqa q'illaymanta - qurimanta, qullqimanta, antamanta - rurasqa p'allta muyu hina last'achakunam, iskaynintin larunpi rikch'achakunayuq, sananchakunayuq.
- P'anqa kañina icha P'anqa qullqi nisqaqa papilmanta rurasqa p'anqakunam, mana chawkachanalla, iskaynintin larunpi rikch'achakunayuq, sananchakunayuq.


text:
Magdalena suyu
Magdalena suyu nisqaqa (kastilla simipi: Departamento de Magdalena) Kulumbya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Santa Marta llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Departamento p'unchaw kamasqa 1886 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Magdalena suyu: 30 munisipyukuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Markapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Magdalena suyu.
- Uficial qillqa web Magdalena Gubirnasyun (kastilla simipi)
- Informacion ambiental de la Amazonia colombiana
- Biblioteca Biblioteca Luis Ángel Arango/Magdalena


text:
John Ford (kullu walltay)
John Martin Feeney sutiyuq runaqa icha John Ford (1 ñiqin hatun puquy killapi 1884 watapi paqarisqa Cape Elizabeth llaqtapi - 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1973 watapi wañusqa Palm Desert llaqtapi) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam.
Warmi: Mary Ford (1920-1973)
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Oskar Suñay (4):
- 1935 - The Informer
- 1940 - The Grapes of Wrath
- 1941 - How Green Was My Valley
- 1952 - The Quiet Man
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: John Ford (kullu walltay).
- IMDb.com


text:
Urin Qaranqa pruwinsya
Urin Qaranqa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Sud Carangas) nisqaqa Buliwyapi, Uru-Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Antamarka (Santiago de Andamarca) llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uralan Qaranqa pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Evo Morales, Buliwya suyup kunan umalliqnin paqarimurqa Urinuqa kantunpi, Isallawi llaqtapi, 26 ñiqin kantaray killapi 1959 watapi.


text:
Juan José Torres
Juan José Torres González (3 ñiqin pawqar waray killapi 1920 watapi paqarisqa Quchapampa llaqtapi - 2 ñiqin inti raymi killapi 1976 watapi wañusqa San Andrés de Giles llaqtapi) Buliwya suyup umalliqninmi karqan (1970 watamanta 1971 watakama).
1966 watapi Buliwyap ch'amanaku ministru karqan.
Taytansi Juan Torres Cueto, mamantaq Sabina González kasqaku.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Juan José Torres.


text:
Mera kiti
Mera kiti (kastilla simipi: Cantón Mera) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pastasa markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Mera llaqtam.
Mera kitiqa qillqaq Juan León Meramantam [1] sutichasqa (Ikwadurpa llaqta takin).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mayukuna: Pastasa mayu, Mankayaku (Mangayacu), Allpayaku mayu (Alpayacu), Tiqri mayu, Anzú mayu, Kilo mayu, Río Chico, UchuminguÍ
- Quchakuna:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mera kitipiqa Pastasa runakunam tiyanku.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kitillinmi kan: Madre Tierra kitilli, Mera kitilli, Shell kitilli.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ ec.lirondo.com/ Mera kitillimanta (kastilla simi)]


text:
Griguryu XII
Griguryu XII, Griguryu XII huk chunka iskay ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. XIX, Italya simipi: Gregorio XII) Angelo Correr sutiyuq runaqa (* 1326 watapi paqarisqa Venezia llaqtapi - † 18 ñiqin kantaray killapi 1417 watapi wañusqa Recanati llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
20 ñiqin ayamarq'a killapi 1406 watapi watamanta 4 ñiqin anta situwa killapi 1415 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Griguryu XII.


text:
Mormones Cristianochu Kanku?
Kay jina tapukoyqa ichapis may jinata t’ukurinapaj jina kashan. Mormones kajkuna ninkuman paykunaqa cristianos kasqankuta, Bibliatapis Diospa nisqasninta jina qhawasqankuta. Jinallataj ninkuman Jesucristopipuni creesqankuta. Iglesia de Jesucristo de los Santos de los Ultimos Días, suti apasqankupis chaytapuni niyta munasqanta ninku. Wakin cristianokuna t’ukushaj qhepanku mormones k’acha kawsakunamanta, jinallataj familia ukhupi allinta kawsakunamanta sumajta parlasqankuta uyarispa. Jinapi wakin tapunkuman: Mormones manachu cristianos kanku? nispa.
Kay tapukuyman kutichinapaj maychus kajta, ni piman kutikuspa, sumajta watuna kashan, mormones imatachus creenku chayta, cristianos Bibliaman jina imatachus creenku, chaytawan. Mormones imatachus creenku, chayta rejsichinaykupaj, librosninkupi imatachus ninku, chaymanta orqhospa rejsichishayku. Chay librosninku kashan: Principios del Evangelio (edición 1988); Como Lograr un Matrimonio Celestial (edición 1992); Enseñanzas del Profeta José Smith (edición 1982); Artículos de Fe (edición 1980); chantá Doctrina de Salvación (edición 1979) nisqamanta kinsantin librokuna. Kunanqa jisq’on imakunata qhawasunchej cheqanchus manachus kashan, chayta.
1. Cheqa kaj Diosmanta waj kanchu?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: Uj k’ata kawsaj, cheqan Dioslla kasqanta. Paymanta jawaqa mana waj dioskuna kanchu. (Deuterónomio 6:4; Isaías 43:10,11; 44:6,8; 45:21,22; 46:9; Marcos 12:29-34).
Mormonesrí yachachinku may chhika dioskuna kasqanta. Yachachillankutaj: Noqanchej runakunaqa janaj pacha reinopi dioskunaman tukuyta atinchej, nispa. Mormones yachachillankutaj: Pikunachus dioskunaman tukojkunaqa wawakunayoj kayta atinku janaj pachapi, nispa. Nillankutaj chay wawakunanku paykunata yupaychanankuta, paykunamantataj mañakunankuta, imaynatachus noqanchej Dios Tatanchejta yupaychanchej, mañakunchej jinata, nispa.
2. Diosqa jayk’ajpis noqanchej jina runachu kanman karqa?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: Diosqa mana rikukoj Espíritu kasqanta. (Juan 4:24; 1Timoteo 6:15,16) Mana noqanchej jina runachu kashan. (Números 23:19; Oseas 11:9; Romanos 1:22,23) Diosqa wiñay wiñaymantapachapuni kashan, tukuy atiyniyojtaj kashan. Pay ujllapi tukuynejpi kayta atin, tukuy imatataj yachan. (Salmos 90:2; 139:7-10; Isaías 40:28).
Mormonesrí yachachinku ujpacha Tata Diosqa noqanchej jina runallataj kasqanta. Payqa alliymanta alliy Dios kanankama chayasqa. Kunampis noqanchej runa jina aycha cuerpoyoj kasqanta ninku. José Smith nerqa: Ujpacha Diosqa noqanchej jina runallataj karqa; Payqa waj jina cuerpota jap’erqa, kunantaj janaj pacha tiyanampi tiyasqa kashan, nispa. Mormones yachachillankutaj Dios Tataqa tatayoj, jatun tatayoj ima kasqanta.
3. Jesuswan Supaywan wawqepurachu kanku?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: Jesusqa Diospa Churin jina uj k’ata kasqanta. Payqa wiñay wiñaymantapacha Diospuni kashan, imaynachus Dios Tata atiyniyoj, kikillantaj. (Juan 1:1,14; 10:30; Colosenses 2:9) Dios Tata jina gloriayoj kashaspapis, chaymanta mana ch’ipakorqachu. (Juan 17:4,5; Filipenses 2:6-11) Astawanqa runaman jina tukuchisqa karqa, noqanchejrayku wañuchisqa kayta atinampaj. Espíritu Santonejta yumasqa kaspa, aychallikorqa; mana qharita rejsej María sipasmanta paqarikorqa. (Mateo 1:18-23; Lucas 1:34,35).
Mormonesrí yachachinku Jesucristoqa kuraj wawqellanchej kasqanta. Payqa janaj pachapi kaj Dios Tatanejta yumasqa kasqa; mamampis janaj pachapi kajllamantataj kasqa. Jesucristo yumasqa kasqa, Tata Diosqa qharita mana rejsej sipaswan puñuykusqanrayku. Chantá Jesusqa Diosman tukunankama chayasqa, nispa ninku. Mormón kajkuna yachachillankutaj Jesuswan Kuraj Supaywan wawqepura kasqankuta.
4. Diosqa kinsa ukhuchu kanman?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianos creenku: Dios Tata, Dios Churi, Dios Espíritu Santo ima mana waj, waj Dioschu kasqankuta, manachayqa kinsa ukhupi uj Dioslla kasqanta. Tukuynin Mosoj Testamentopi Dios Churi, Espíritu Santo, jinallataj Dios Tata ima, sapa ujta Dios kasqankuta qhawan, jinallataj sapapis Dios jina ruwasqankuta. (Dios Churi: Marcos 2:5-12; Juan 20:28, Filipenses 2:10,11; Espíritu Santo: Hechos 5:3-4; 2 Corintios 3:17,18; 13:14) Bibliaqa yachachillantaj uj k’ata Dioslla kasqanta.
Mormonesrí yachachinku Dios Tata, Dios Churi, Dios Espíritu Santo ima waj waj, uj jina uj jina Dios kasqankuta, uj niypi kinsa dioskuna kasqankuta. Nillankutaj Jesucristo, jinataj Espíritu Santo ima uj warmipi Tata Diospa yumasqan kasqankuta.
5. Adan Evaj juchallisqanku millay millaychu karqa, chayrí allinninchejpajchu karqa?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: ñawpa tatanchej Adanpata, Evajpa mana kasusqankoqa may millay jucha kasqanta. Diosta mana kasusqankunejta jucha kay pachaman yaykumorqa, jinataj tukuy runas juchachasqa rikhurinchej. Chay jinamanta runaqa juchasapa nacenchej, juchallisqanchejmantataj juzgasqa kasunchej. (Ezequiel 18:1-20; Romanos 5:12-21).
Mormonesrí yachachinku Adanpa juchallisqanqa ajinapuni kanan kasqanta, chaynejtataj allin kawsay tukuy runakunapaj kananta.
6. Atisunmanchu ruwasqanchejwan Diospa ñawpaqempi allimpaj qhawasqa kayta?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianos creenku: “juchallisqanchejpi, pantasqanchejpi wañusqa kasqanchejta,” (Efesios 2:1,5). Noqanchej kikinchej mana salvakuyta atinchejchu. Jinapi Jesucristo juchanchejmanta castigota cabalta junt’asqanrayku, Diosqa khuyakuynimpi juchanchejta perdonawanchej. Qhasilla k’acha yanapayninnejllata Diospa ñawpaqempi allimpaj qhawasqa kanchej, Jesucristoj ruwasqannejta, manataj ima allinta ruwasqanchejraykuchu. (Efesios 2:8-9; Tito 3:5) Noqanchejqa Cristo imatachus ruwasqallanmanta jap’ikunanchej tiyan, tukuy sonqo creespa. Jinapis Diospa qhasilla k’acha yanapayninraykulla salvasqa kasqanchejqa mana niytachu munan, munasqanchejman jinalla kawsananchejta. (Romanos 6:1-4).
Mormonesrí yachachinku Diospa ñawpaqempi wiñaypaj kawsanapajqa Mormón Iglesiaj kamachisqanta kasuspa gananata, Mormón templopi imatachus ruwanku, chayta ruwaspa ima. Salvacionta tarinapaj, janaj pacha reinoman yaykunapajqa Mormón Iglesiaj kamachisqasninta junt’anapuni tiyan, nispa.
7. Pikunachus qhesachanku imatachus Cristo cruzpi ruwarqa chayta, chaykunata imapis salvanmanchu?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku Jesucristoqa cruzpi wañusqanta runasta juchamanta salvanampaj. Pikunachus kunan kawsashaspa Diospa qhasilla k’acha yanapayninta qhesachajkunaqa mana salvasqachu kanqanku. Astawanqa wiñay wiñaypaj juchachasqa kanqanku. ( Juan 3:36; Hebreos 9:27; 1 Juan 5:11-12).
Mormonesrí yachachinku Jesucristoqa cruzpi wañusqanta tukuy runastapuni wañusqasmanta kawsarichiytawan, paykunaman wiñay kawsayta qonampaj, amapis Cristopi creechunkuchu. Cristoj cruzpi wañuynillan mana pitapis payllamanta salvanchu, nispa ninku. Astawanqa runa wiñay kawsayta jap’inampaj, Jesucristopi creeytawan, Mormón Iglesiaj tukuy kamachisqanta junt’anan tiyan, jinallataj Mormón Templo ukhupi ruwana kashan, chaytapis cabalta junt’anapuni, nispa ninku.
8. Diosmanta Qhelqasqa librollachu Diospa nisqasnin kashan?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianos creenku: Diosmanta Qhelqasqa libroqa cheqamanta Diospa nisqasnimpuni kasqanta, creenapaj jina, mana ni ima pantayoj. (2 Timoteo 3:16; Hebreos 1:1-2; 2 Pedro 1:20-21) Diospa tukuy nisqasnenqa wiñaypaj kanqa. (1 Pedro 1:23-25).
Mormonesrí yachachinku Diosmanta Qhelqasqa libromanta ashkha cheqan yachachiykuna chinkapusqanta; chayrayku ninku Diosmanta Qhelqasqaqa mana chaykama cheqanchu kasqanta, evangeliomantapis mana maychus kasqantachu yachachisqanta ima.
9. Ñawpa iglesia imachus cheqan kajmanta pantaykorqachu?
Diosmanta Qhelqasqa yachachin, jinataj tukuy tiempopi cristianosqa creenku: cheqa kaj Iglesiaqa Señor Jesucristoj atiyninwan sayachisqa kasqanta. Chayrayku Iglesia ni jayk’aj chinkachisqa kayta aterqachu, manataj ni jayk’aj chinkachisqachu kanqa. (Mateo 16:18; Juan 17:11; 1 Corintios 3:11) Cristianosqa yachanku tiempo risqanman jina iglesiapi mana allin kajkuna kasqanta: jinapis karqankupuni pikunachus evangeliota ch’uwitata waqaychasqa kananta qhawajkuna.
Mormonesrí yachachinku apostolkuna wañupusqankumanta qhepaman, Jesucristoj sayachisqan Iglesiaqa cheqa kajmanta allinta t’aqakapusqanta, cheqan kaj creeyta saqerparispa. Ninku kunankamapis jinallapuni kashasqanta; yuyanku pikunachus Mormón Iglesiaman k’askapojkunalla cheqan kaj evangeliota rejsisqankuta.
Tukunapaj Sut’inchaykuna
ñawpajpi qhelqasqa kaj kashan, imatachus cristianosqa tukuy tiempopi creenku, chay. Mormonesrí uj jinata creenku. Imatachus creesqankuta yanawan qhelqarqayku reparanapaj jina. Paykuna yuyanku imatachus ruwasqankuwan, Mormón Iglesiaj kamachisqanta kasusqankuwan ima cristianos kasqankuta. Mormonesqa Diosmanta Qhelqasqa libromanta jawa waj librokunata astawan valechinku, chay librokunamanta yachachiykuna mana Diosmanta Qhelqasqaj nisqan jinachu kashajtimpis. Jinallataj wakin imatachus yachachisqankuta, mana jayk’aj Jesucristo yachacherqachu. Imatachus qhawarqanchej, chayqa sut’ita rikuchiwanchej imatachus Diosmanta Qhelqasqa yachachin, mormones imatachus creenku chaywan, mana ni imaynamanta uj rejllachu kasqanta.
Chay mana niytachu munan mormonesta millay runakunata jina qhawanata. Chaywampis paykunataqa mana Cristopi creejkunata jina qhawayta atisunmanchu. Diosmanta Qhelqasqapi sut’inta niwanchej, llullata yachachejkuna rikhurimuspa, waj evangeliota willanankuta, waj Jesusmantataj parlanankuta. Chay yachachisqankoqa mana Diospa Espiritunmantachu jamun, manachayqa waj espíritoj yachachisqan kashan. (2 Corintios 11:4, 13-15; Gálatas 1:6-9) Kunankama mormonespa yachachisqankuta qhawaspa, sut’ita reparakunchej paykunaj yachachisqanku waj evangelio kasqanta.
Mormón kanapaj creenapuni kashan José Smith sutiyojqa Diospa profetan kasqanta, jinallataj Libro de Mormón nisqaqa Diosmanta kasqanta. Creenallataj kashan Diosqa ujpacha runalla kaspa, Mormón Iglesiaj kamachisqanta junt’asqanrayku Diosman tukusqanta. Mana pipis niyta atinchu: Noqa mormón kani, nispa, manachus Mormón Iglesia imatachus yachachin, chayta creen chayqa. Chayrayku mormonesqa mana ninankuchu tiyan: Noqaykupis cristianosllataj kayku, nispa. Paykuna mana creenkuchu, imatachus Diosmanta Qhelqasqa yachachin cristiano kaymanta, chayta.


text:
Sukumpiyu marka
Sukumpiyu marka nisqaqa huk markam Ikwadur mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Musuq Loja llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Limunqucha risirwa - Kuyawinu risirwa - Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpa - Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa - Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki
- Mayukuna: Awariku mayu - San Miguel mayu - Putumayu
- Quchakuna: Limunkucha
- Phaqchakuna: San Rafael phaqcha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kitinmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sukumpiyu markapiqa Napurunakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku:


text:
Kayampi urqu
Kayampi nisqaqa (kastilla simipi: Cayambe) Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, Kayampi kitipi,huk nina urqum. Pikchunqa mama quchamanta 5.796 mitrum aswan hanaq.
Kayampi nina urqup qunti kinrayninpiqa Kayampi llaqtam, urqumanta sutichasqa.
- Kayampi llaqta: 27 km
- Kitu: 92 km
- San Marcos qucha: 1 km
- Sara urqu (nina urqu, 4.725 m): 32 km
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Kayampi urqu.


text:
¿Testigo de Jehovacunaca picunataj canchij?
Chˈican chˈican llajtacunamanta, chˈican chˈican rimaita rimajcunami canchij. Tucuicunami shuj yuyailla tucushpa Bibliata quillcachij, Tucuita Ruraj Jehová Diosta adoranchij. Shinallataj Jesucristo causashca shinami causasha ninchij. Chaimantami cushicushpa Jesusta catijcuna canchij. Tucuicunami gentecunaman Bibliamanta, Diospaj Mandanamanta yachachingapaj tiempota surcunchij. Jehová Diosmanta, paipaj Mandanamanta huillashpa purijpimi ñucanchijtaca testigo de Jehovacuna nishpa rijsin.
Ñucanchij paginapi shujtaj ventanacunata ricui. Bibliata Internetpi rezai, mana cashpaca ñucanchij imata crishcata ricui o ñucanchij picuna cashcata rijsi.


text:
Muyuriq pacha amachay
Muyuriq pacha amachay nisqaqa runakunap muyuriq pachanchikta waqlliymanta amachay rurayninchikkunam.
Kay pacha musuqyaptinmi runakuna phawrikankunawan, antawakunawan, q'upankunawan miyuchaspa runap qhali kaynintam waqllirqaptin, huk runakuna chay sasachakuykunatam qhawayta qallirqan. Chaywan muyuriq pacha rikch'arimuymi p'aqarimurqan.
Chay sasachakuykuna musikuypaq, tukuy runa wakipaq miraykuptinmi, mama llaqtakunapas muyuriq pacha amachaypaq kamachikunatam kamachirqan.
Muyuriq pacha amachaypaq ruranakuna kaymi:
- Phawrikakuna ama nisyu miyukunata lluqsichichunchu.
- Huk miyukuna amapuni kachunchu.
- Runakuna ama sapaq antawanchu, ichataq sapsi apakachanawan icha iskaymuyuwan purichun.
- Antawata pusaspaqa, ama nisyuta utqachispa hakimachunchu, ichataq kuska-kuskalla purichun.
- Q'upakunata ama sallqa pachaman wikch'unchu, ichataq q'upata rakispa imaykanankunata musuqmanta llamk'achichun.
- Wasinkunata ama nisyuta q'uñichichunchu, ichataq punkukunata wintanakunata allinta wichq'achun. Wasi pirqakunata wasi qatapas chiriyaymanta amachachun.
- Ama nisyu yakuta mawk'achichunchu, amapuni upyana yakuta mana upyanapaq mawk'achichunchu, yaku kawsay pachap anchata muchusqan kaptinmi.
- Q'upa yakukunata ch'uyachachunku.
- Ama nisyu pinchikillata mawk'achichunchu, ichataq muchusqallatam.
- Pinchikillachanakunapi kutipayaq michakunata (kawsasqamanta micha, inti micha, yaku micha, wayra micha) llamk'achichunku.


text:
WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) MARZO 2014
Kaypim yachasun mana kikillanchikpaq munaq kanapaq hinaspa mana kaqpaqpas mana hapikunapaq. Yachasuntaqmi yuyaqña iñiqmasinchikkunatawan familianchikkunata imayna atiendenamanta.
¿Imaynatam mana iñiq ayllunchikta yanapachwan Diospi iñinankupaq?
¿Imatam yachachwan ayllunkunata Jesus imayna qawasqanmanta? ¿Imaynatam iñiyninchikmanta rimapayachwan huk religionniyoq otaq Diospi mana iñiq ayllunchikkunaman?
Amayá kikillanchikpaq munaqqa kasunchu
Pantaq kasqanchikraykum kikillanchikpaq munaq kanchik, chaymi pisi-pisimanta yanapakuy munasqanchikta chinkarachinman. Chaymantam kay yachachikuy rimachkan, yanapawasuntaqmi chayta atipanapaq Bibliata imayna servichikunamanta.
Amayá mana kaqpaqqa hapikusunchu
¿Imanasqam achka runakuna mana kaqpaqpas hapikunku? Kay yachachikuymi yanapawasun Bibliata allinta servichikuspa mana kaqpaqpas hapikusqanchikta atipanapaq.
¿Imaynatam familiawan estudiayqa ancha kusirikunapaq kanman?
Qaway achka nacionkunapi tayta-mamakuna familiawan estudiayninkupi imakuna ruwasqankumanta.
Yuyaqkunata respetasun
¿Imaynatam Diosqa yuyaqkunata qawan? ¿Ima ruwayniyoqtaq kanku yuyayniyoq churi-wawakuna? ¿Imaynatam congregacionpi iñiqkuna yuyaqkuna respetasqankuta qawachinmanku?
Yuyaqkunata atiendesun
Tayta-mamakunawan churi-wawakunaqa ñawpaqmantaraqmi tukuyta ruwanmanku ‘mana allin tiempokunapaq’ ¿Imaynatam atiendesqanchikpi sasachakuykunata atipachwan?
¿Imam kaqtachu rimanki?
Cristianoqa imapas nisqantaqa cumplinanmi. Ichaqa, ¿imaynataq kanman imapas pasakusqanrayku nisqaykita mana cumpliyta atiptikiqa? Apostol Pablopa ima ruwasqanmanta yachaymi yanapasunki.


text:
APÉNDICE
¿Diciembre killapichu Jesús naceran?
BIBLIAQA manan ninchu ima p’unchaypi ima killapi Jesuspa nacesqanta. Nitaqmi diciembre killapichu naceran, Biblian chayta sut’inchan.
Jesuspa nacesqan Belén llaqtapi diciembre killapi, ¿para tiempochu icha ch’aki tiempochu karan? Judiokunaq almanaquenpi kislev nisqa killan noviembre diciembre killakunawan tupan, chay killapiqa paranmi chirintaqmi. Qatimuq tebet killataq diciembre enero killakunawan tupan, chay killapiqa astawanmi chirin orqonkunapipas rit’inmi. Belenpi imayna tiempo kasqanmantapas Bibliaqa willanmi, chayta qhawarisun.
Bibliata qelqaq Esdraspas willanmi kislev killapi chirisqanta parasqantapas. Huk kutinsi ‘isqonkaq killa [kislev] iskay chunka p’unchaypi’ askha runakuna Jerusalenpi huñunakusqaku, paykunas ‘para chayashasqanmanta khatatatashasqaku’. Chay huñunakuq runakunan paramusqanmanta chirimusqanmantawan kayta nisqaku: ‘Parapas chayayamushan, chaymi hawapiqa mana qhepakuykumanchu’, nispa (Esdras 10:9, 13; Jeremías 36:22). Chay rayku manaraq diciembre killa chayamushaqtin, michiqkuna uywankuta llaqtaman qatiyanpuqku mana chiri campokunapi tutantin kanankupaq.
Bibliaq willasqan hina, Jesuspa nacesqan tutataqa michiqkunas tutantin uywankuta qhawasharanku. Chhaynatan Biblia qelqaq Lucaspas willan, Belén llaqtaq qayllanpi ‘michiqkunan kasharqan uywankuta tutantin qhawaspanku’, nispa (Lucas 2:8-12). Chay michiqkunaqa manan p’unchayllachu uywankuta michiqku, aswanmi campopi tiyaqku tutantin uywankuta qhawaspa. Belén llaqtapi diciembre killapi chirirantaq pararantaq chayqa, ¿tiyankumanchu karan michiqkuna campokunapi? Manan. Jesuspa nacesqan killapiqa manan pararanchu nitaq chiriranpaschu chaywanmi yachanchis mana diciembre killapichu nacesqanta. *
Bibliaqa willanmi Jesuspa ima p’unchay wañusqanta ichaqa manan ninchu ima p’unchay nacesqanta. Chaymi yuyarichiwanchis kamachikuq Salomonpa nisqanta: “Aswan allinmi sumaqpaq hap’isqa kay, q’apaq hawinamantaqa. Aswan allinmi wañukapuy p’unchay nacemuy p’unchaymantaqa”, nispa (Eclesiastés 7:1). Chay rayku Biblia imaymanata willan Cristoq predicasqanmanta wañusqanmantapas, nacesqanmantan ichaqa pisillata willan.
^ par. 1 Astawan yachayta munanki chayqa maskhay Razonamiento a partir de las Escrituras nisqa librota, 111-114 paginakunata, chay librotaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.


text:
Chiqap wayusa
Chiqap wayusa (Ilex guayusa) nisqaqa Ikwadurpa paray sach'a-sach'akunapi wiñaq wayusa thansam, hampi yuram.
Chipaq wayusaqa lliw yurakunamanta aswan kaphiynayuqmi. Raphikunamantaqa q'uñi yakuwan upyanatam ruranchik, huk raphikunamantaqa achka kutim, ancha kaphiynasapa kaptinmi. Chay wayusa upyanataqa musquykunata yayanapaqpas uypankum, tutallamantam, inti manaraq paqarimuptin.
Ayawaska chaqrusqamanpas chaqrunkum.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chiqap wayusa.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chiqap wayusa


text:
¿Imatam niwaq hamuq tiempomanta?
¿Yaqachu . . .
. . . hina kaqlla kanqa?
. . . astawan yanqachakunqa?
. . . allinyanqa?
¿IMATAM BIBLIA NIN?
“Diosmi pichanqa paykunapa weqenta, manañam kanqachu wañuypas, lutokuypas, waqaypas nitaq nanaypas. Ñawpaq kaqkunaqa pasarunñam.” (Apocalipsis 21:3, 4, Chuya Qellqa.)
¿IMAPIM KAY NISQANQA YANAPASUNKIMAN?
Kanqam allin hinaspa kusikunapaq llamkay (Isaias 65:21-23).
Manam kanqañachu onqoywan ñakariyqa (Isaias 25:8; 33:24).
Kusisqam wiñaypaq kawsakusun amistadninchikkunawan hinaspa familianchikwan (Salmo 37:11, 29).
¿ISKAYRAYANACHU BIBLIAPA NISQANMANTA?
Manam, qawasun imanasqa:
Diosqa atiyniyoqmi promesankuna cumplinanpaqqa. Bibliapiqa Jehova Dioslla ‘Tukuy atiyniyoq’ kasqanmantam willakun (Apocalipsis 15:3). Chaymi nichwan kay Pachata allichananpaq promesankuna cumpliy atisqanmanta. Bibliapa nisqanman hinaqa ‘Diospaqqa tukuy imapas atinallanmi’ (Mateo 19:26).
Diosqa munanmi promesankuna cumpliytaqa. Jehova Diosqa munachkanmi wañusqa runakuna kawsarichiytaqa (Job 14:14, 15).
Bibliaqa nintaqmi onqoqkunata Diospa Churin Jesus hampisqanmanta. ¿Imanasqam hampirqa? Allinyanankuta munaspanmi (Marcos 1:40, 41). Jesusqa Taytan hinam ñakariqkunata yanapayta munarqa (Juan 14:9).
Jehova Dioswan Jesusqa hamuq tiempopi kusisqa kawsananchiktam munanku. ¡Manamá chaymantaqa iskayrayachwanchu! (Salmo 72:12-14; 145:16; 2 Pedro 3:9.)
KAYPI YUYAYMANAY
¿Imaynatam Diosqa kay Pachata allichanqa?
Kay tapukuytam Biblia contestachkan MATEO 6:9, 10 hinaspa DANIEL 2:44.


text:
Bibliamandaca ¿imatata yuyapangui?
Gentecunapa yuyailla escribishca libro cajta.
Llullacunatalla nij libro cajta.
¿Diospa Shimi cajtachu yuyapangui?
BIBLIACA NINMI
“Dios escribichishca tucui Shimicunaca paillata yarichishpa escribishcami” can nishpa. (2 Timoteo 3:
BIBLIACA AYUDANMI
Ñucanchi causaipi minishtirishca tapuicunamanda yachachun (Proverbios 2:
Aliguta causachun (Salmo 119:105).
Jipa punllacunapi ima tucunata yachachun (Romanos 15:4).
¿IMAMANDATA BIBLIAPI CRINA CAPANCHI?
Quimsa yuyaicunata ricupashun:
1 Na pandarinllu. Bibliataca 40 jaricunami mil seiscientos huatacunapi escribishpa tucuchirca. Paicunaca shuj shuj tiempopi causashpapash shujlla yuyaitami escribirca.
2 Escribijcunaca imatapash na pacarcachu. Librocunata escribij gentecunaca paicunapa llacta guerracunapi mishai tucushcataca na villanllu. Cutin Bibliata escribij gentecunaca paicunallata imapi pandarishcata, paicunapa llactapash imapi pandarishcataca na pacashpami escribirca (2 Crónicas 36:
15, 16; Salmo 51: 1-4).
3 Bibliapi nishcacunaca tucuillami pactarin. Bibliaca 200 huatacuna faltajpillatami Babilonia llactaca tucuchi tucugrinmi nishpa villarca (Isaías 13:
17-22). Ima shuti rey paicunata tucuchinatapashmi villarca (Isaías 45: 1-3).
Bibliapi nishcacunaca ñami ashtacacuna pactarishca. Chaicunami ricuchin, Bibliaca Diospa Shimipacha cajta (2 Pedro 1:21).
TAPURIPAI
¿Imashinata Bibliaca ñucata ayudanga? nishpa.
Bibliapi ima nijta ricupai ISAÍAS 48:


text:
Hatun chullunku
Hatun chullunku icha Illima, wanka limaypi Wallallu nisqaqa tukuy watantinkunapi kaq, ancha hatun chullunkum, hatun urqukunap hanka nisqa hawanpi, kinrayninkunapi kaq urqu chullunku nisqam, Antartikapi Kalalit Nunatpipas kaq chullunku suyu nisqataqmi.
Aswan urqukunata qataq, ichataq mana hunt'a suyu hina hatun kaq chullunkuqa urqu chullunku pampa nisqam (ahinataq Qillqaya Rit'ipampa).
Hatun chullunkuqa achka chiri suyukunapim. Urmamusqa achka tawqa rit'imantam achka ñit'iywan chiriypi chullunkum tukukun. Hatun chullunkuqa hatun qallu hina qhichwakunapi uraykuspa lluchk'anmi, pampanpi hatun ñit'iywan puriqllayaspa yakuyaspa, chayrayku aslla qhaquy kaptinmi.
Chullunku pachapi hatun chullunkukuna anchatas hatunyarqan, achka suyukunata chullunkuchaspa. Kunan pachataq pacha q'uñiyaptinmi, hatun chullunkukunaqa chullukuspa yakuyaspa pisiyachkanmi, huk p'unchawchá puchukaspa.
-
-
-
Islandyapi chullunku pacha.


text:
Phutuy
Phutuy nisqaqa yura murukunap musuq yura tukukuyninmi.
Muru allpapi, maypipas kaspa yakuta hurquspa t'uqyaspa kikinpa ukhunpi waqaychasqa kawsa imayaykunata - miquta, yura wirata - kuyuchispa yuracha tukukuspa wiñarinmi.
Llat'an muruyuq yurakunap murunkunaqa achka phutuy raphiyuqmi. Qatasqa muruyuq yurakunataq iskay phutuy raphiyuq icha ch'ulla phutuy raphiyuqmi. Huk kinrayninpi phutuy raphiyuq apaq chillkicham hanaqman, intip achkiyninman wiñarin, huk kinraypitaq saphicham allpap ukhunpi wiñarin. Allpapi saphi, hananpitaq q'umir raphipas tukurqaspaqa, musuq yura inti wayllaspa allpamanta kawsa imayaykunata hurquykuspa allinta wiñayta atinñam.
K'allampap muruchankunap wiñariynintaqa hinallataqmi phutuy ninchik.


text:
Servindi, 29 de marzo, 2010.- Presentamos nuestro resumen semanal de noticias -nacional e internacional- en runa simi o quechua. Se autoriza la libre reproducción y difusión:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
- Mundo Indígena al Día, quechua, 29 de marzo, 2010 (archivo mp3, 11 minutos, 15 segundos. Descargar con un clic en el enlace y elegir guardar como).
Teqsemuyuntimpi willakuykuna
Teqsemuyu.- Chay Programa de las Naciones Unidas para el Medio Ambiente (PNUMA) nisqan nimun, usqhayta qhahuarisun electrónica nisqa qopakunamanta tukuy mana allintan apamun kausayvidapaq tiyasqanchispaqpas.
Chay PNUMA nisqa huq qelqata qawarichimun sinchi mana allinmi kaman chay venenuyoq qopakuna juñurikushan llaqakunapi, china india brasil suyukunapi
Rit’ikunamanta.- Orqokunapi rit’ikunas chinkaripunqa pasaqpaq pisqa otaq soqta watakunaman, nispan nimun Juan Pablo Bonilla Banco Interamericano de Desarrollo nisqapi llank’ariq wayqe.
Llikaq sonqon yachay atipay.- Chay Unión Nacional para las Telecomunicaciones nisqa hinallataq Fondo Indígena nisqapiwanmi mink’akamushanku huq yachay atipaiman, ñaupa llatayuqkunaq pueblos indígenas paykunaq derechunkunamanta, llikaq sonqonta willakuykunamantawan.
Chaypaqmi qelqanchayta chasquimushanku kay marzo killa tukuy kama.
Comision Interamericana nisqamanta.- Asháninka masachaq, Central Asháninka del Rio Ene (CARE) nisqamanta wayqekuna kejakamunku Washinton Estados Unidos suyupi imaraikuchus mana allinchu chay Proyecto hidroeléctrico Paquitzapango chayta.
Chay proyecto nisqas chunka ayllunaq patanpi aparikunqa, ene nisqa mayuq purisqan huayq’uta.
Chaypin isqay waranqa taitamamakunata wawakunantin sasachasqa rikukunqa nispan nimun chay CARE nisqamanta wayqekuna, Comision interamenricana de derechos humanos nisqa huñukuypi.
Haití suyumanta.- Republica Dominicana humalliq Leonel Fernandez hinallataq Organización para la Agricultura y la Alimentación (FAO) nisqamanta, Jacques Diouf, paykunan yuyaykamunku, chaqra llankariyta pisi phunchaykunallapi wiñaq mikuykunata, yarqay llallinapaq haqay Haití suyupi, paikunan cushkanintin llaqta yarqaypi rikukunku.
Ecuador suyumanta.- Chay Organización Acción Ecológica nisqan llakisqa willakamun imaraikuchus Ecuador suyu gobierno tecnología atómica o nuclear nisqata apamuyta munan.
Chay t’ojaykunaqa sinchi mana allintan apaunman kausayvidapaq mijuykunapaqpis aqay Cordillera del Condor cheqaspi.
Colombia suyumanta.- Chay Organización Nacional Indígena de Colombia (ONIC) nisqamantan wayqekunan puririnku Europa suyukunata, llaqtayku runakuna chinkapushayku, chaipaqmi yanapakuyta mañarikushayku nispa.
Brasil suyumanta.- Chay Organización Salva la Selva nisqa wayqekunan willakamushanku imaraikuchus mana allinchu kanman sichus aparikunqa chay represa hidroeléctrica uno qochañaq Xingú mayupi chayta.
Paykunan nimunku chay unu qochañaykunaqa sasachaytan apamunqa Matogrosso hinallataq Pará llatakunapi Brasil suyupi.
Bolivia suyumanta.- Bolivia suyu humalliq Evo Morales wayqen nimun, reqsechinqas Naciones Unidas nisqaman, huq rimariyta, “runaq kausayninpaq derechunmi unuqa” nispa, hinallataq mink’arikamun teqse muyuntimpi waiqekunata, juñulla chayta mañakusun nispa.
Teqsemuyu.- Tiempo qhawariq Organización Meteorológica Mundial nisqamanta Geaelle Sevenier, paymi nimun; qayna iskay waranqa isqunniyoq watan karqan aswan qoñe wata, pisqa watamanta, waranqa pusaqpachaq pisqachunaqa watapi yupaiyta kallarisqanmanta pacha.
Teqsemuyu.- Pachamamaq qoñerepusqan raykun, World Wildlife Fund (WWF) nisqapi juñurisqa wayqekunan mast’arimunku, “Campaña la hora del Planeta 2010” nisqata
¿Imataq chay la hora del planeta nisqari?, lluymi luz k’anchayta sipipusun kay sabado isqaychunka qanchisniyoq pùnchay, pusaq horas phasminmanta, isqon horas phasmin kama, ch’isinta.
Perú suyukunamanta willakuykuna
Ñaupa llaqtayoq wayqekunamanta, pueblos indígenas nisqamanta.- chunka iskayniyoq llaqtaq kamachinpi pururiq wayqekunaq willakusqantan rikurichimunku,
Imaraykuchus katinajasqa rirkukuranku llaqtawan kushka sayarisqankunmanta. Chaytan chaninchamunranku yunka runakuna masachaq Asociación Interétnica de Desarrollo de la Selva Peruana (AIDESEP) nisqawan hinallataq mineriaq sasachasqan ayllukuna (CONACAMI) ima
“La idea es perseguirlos”,“Yuyaykuyqa qatipaimi”, sutiyoq qelqan apamun Alberto Pazangoq, Teresita Antasu, Saul Puerta, Cervando Puerta, Sixto Alverca, Mario Tabra, Magdiel Carrión, Daysi Zapata, Nora Melchor, Zebelio Cayap, Rolando Huaracca, hinallataq Valeriano Ccama wayqekuna panakunaq willakusqakuta.
Petroleo pusana oleoducto nisqamanta.- Perenco sutiyoq ingles llaqtayoqwan francés llatyopiwan masachasqa empresan nimun, Amazonas llaqtapis pusarinqaku oloeoducto nisqata, mana tupayachikuq runakunaq tiyasqankuta mana kasuspa.
Chay empresan willakamun imakunas mana allinchu kanman chayta, ichaqa manan rimarinkuchu chay pueblos aislados nisqa manatupayusqa runakunamanta. Chaytan reqserichimun Survival nisqa wayqekuna.
Hidrocarburos nisqamanta.- “Políticas Energéticas y Amazonía ¿Qué nos espera?” nisqa rimanakuymanta yachaqkunan llakirisqa nimunku manan allinchu chay yauraq qosñi, gas nisqata gobiernoq hawa suyukunaman apayta yuyayuqanqa, aswanmi llaqtanchisparaq aypachimunan nispa.
Redd nisqamanta.- Qayna iskaychunka tawayoq p’hunchay marzo killatan Sociedad Peruana de Derecho Ambiental (SPDA) wayqekunan rikuchimunku “REDD en el Perú: Consideraciones Juridicas para su implementacion” nisqa qelqatamait’uta, Jose Luis Capello hinallatq Milagros Sandoval, paykunaq qelqarimusqanta.
Chay qelqan qawarichimun, ima qelqakunawansi qollochisunman yunqapi mallki kunpaykunata hinallataq millay qosñikunata ima.
Oxapampa chiqasmanta.- Oxapampa Pasco llaqtapis mayu aparapun Villa America sutiyoq llaqtachata, Palcazú chiqaspi, saqeyuntaq kinsachunka iskainiyoq taitamamakunata wawakunantinta mana imayoqta, hinallataq sasachaykun pusaq chunka tawayuq wayqekunata.
Bagua nisqamanta.- Awajun runakuna humalliq wayqe, Jesús Manases, paymi nimun, kay killa tukuypaqsi tukuyapunqaku Curva del Diablo nisqapi qayna pisqa p’unchay junio killata tukuy imakuna karqan chay taqweriykuna.
Manases wayqen llanqarishan Mari Carmen Gomez panawan paikunan juñushanku tukuy willakuykunata, chay gobiernoq churamusqan t’aqweriq comision nisqas mana llapantachu churamunku, qayna chunqa iskayniyoq enero killapi hayhuayamusqanku qelqapiqa.
Pachaq pusaqchunka tawayuq lote yupaimanta.- Yaqa waranqa runakunan qayna iskaichunka kinsayoq p’unchay marzo killata, manan munaykuchu chay PeruPetro nisqa empresaq petroleo qawarimusqanta nispa.
Chay sayariymi aparikuran, San José de Sisa, plasapi juñunayukuspanku soqtachunqa kuraq oraganizacionkunamanta wayqekuna. Paykunan kutichiranku imaraikuchus chay empresa waquichiran willakuykunata aqay municipalidad wasipi.
Chay sayariypin nimunku mana munaykuchu chay petroeo maskaq empresakunata, Narajos hap’iy Rioja llaqtamanta Puerto Rico hap’ìy Picota llaqtakama.
Huallaga nisqamanta.- Sinchi paraysi Huallaga mayuta yaparanpun, chay raykun challwakuna wañurayun. Chaymi chay huallaga mayuq apamusqan rikhuriyun ashqa wañusqa challwakuna.
Justicia nisqamanta.- Isqon wata hunt’a juiciopi puriq aqay Mayoc hinallataq Daza San Mateo de Huanchor nisqapi wayqekunan chayraq uyarinqaku “sentencia judicial” nisqata, delitos ambientales qellechaykunamanta juchachasqa Mineria Lisandro Proaño S.A. empresapaq.
Kay chunka suqtayoq p’unchay abrill killan qanqa huq hatun suyasqa p’unchay pobre waqcha comunmerokunapaq, chaypin Margarita Pérez Anchiraico pana, kejakuyta churakamaurqan. Chay raykun Matucana llaqamanta Juez Mixto kamachimun chunka suqtayoq p’unchay abril killata ñawincahuchun chay sentencia nispa.
Afroperuanos nisqa wayqekunamanta.- Monica Carrillo, aqay Centro de Estudios y Promoción Afroperuanos (LUNDU) nisqa humalliq panan llakisqa willakamun imaraykuchus qelqamayt’upi willakuykuna, radiokunapi televisionpi ima, sinchita cheqnekuyta t’utuchimunku chay África suyumanta paqariq huq hina riqchayniyoq wayqepanakunapaq.
Malqui chaqllakunamanta.- Delitos Ambientales nisqamanta Fisalian qechuramun haqay empresa Proyecct World Green Perú nisqaq mallki cuchusqankunata, chaypaqmi willarikamuranku “Puerto Azul” ayllumanta wayqekuna Padre Abad hap’iypi, Ucayali llaqtapi.


text:
¿Wakichinkuchu uj listata ima peliculastachus, librostachus chayri takiykunastachus qhesachanankupaj?
Mana. Noqaykoqa ima peliculastachus, ima takiykunastachus, ima librostachus mana uj listapi jina ajllaykuchu. ¿Imaraykú?
Biblia sutʼinchan, tukuyninchej yachananchej tiyan ajllayta, imachus allin kajta mana allin kajtawan (Hebreos 5:14).
Bibliapeqa ashkha yuyaychaykuna tiyan. Mayqenkunachus yanapariwayku sonqota kusirichinapaj, allin imasta ajllananpaj ima. * Efesios 5:10 nin : “Allinta reparaychej imachus Señorta kusichinanta”, nispa, chaytataj kausayniykupi kasukuyta, ruwayta ima munayku.
Diosqa familiamanta umaman kamachinanpaj uj chhika atiyta qorqa, ajinamanta familiankupaj atinkuman ajllayta imatapis qhesachanankupaj (1 Corintios 11:3; Efesios 6:1-4). Chaywanpis tantakuyniykupeqa, ni piman atiyta qokunchu ima peliculastachus, ima takiykunastachus, ima rejsisqas runastachus qhesachanaykupaj. Nitaj yuyayninman jina ruwanankupaj tanqankuchu (Gálatas 6:4, 5).
^ párrafo 4 Sutʼincharinapaj, Bibliaqa juchachan layqerioskunata, khuchichakuykunata chantá maqanakuykunatawan. Chayrayku imallapis kaykunawan chhapusqa kanman chayqa mana allinchu kanman (Deuteronomio 18:10-13; Efesios 5:3; Colosenses 3:8).


text:
Testigo de Jehovacunaca ¿picunata capanchi?
Shican shican llactamanda cashpapash shuj shuj shimita parlashpapash Jehová Dios Bibliata escribichishcamanda, tucuita rurashcamandami paitalla jatunyachipanchi. Shinallata Jesuspa ejemplota catingapaj ninanda esforzarishcamandami paipa catijcuna capanchi. Bibliamanda, Diospa Reinomanda gentecunaman yachachingapami cada uno tiempota llujchipanchi. Jehová Diosmandapash paipa Reinomandapash villachijpimi testigo de Jehovacuna nishpa ñucanchitaca rijsin.
Shuj cosascunatapash ricupai. Bibliata Internetpillata liipai. Ñucanchi imata crishcata, imatalla rurajta ashtahuan yachajupai.


text:
Francesco di Paola
Francesco di Paola, Francesco D'Alessio e Fuscaldo (kastilla simipi: San Francisco de Paula) sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin pawqar waray killapi 1416 watapi watapi paqarisqa Cosenza Paola llaqtapi - † 2 ñiqin ayriway killapi 1507 watapi wañusqa Tours llaqtapi) huk kathuliku santus karqan.
2 ñiqin ayriway killapi San Francisku di Paula raymi p'unchawninmi.
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Francesco di Paola.


text:
Paqcha
Phaqcha, Paqcha icha Pakcha nisqaqa kaykunatam niyta munan:
- Phaqcha (paqcha, kichwapi pakcha), mayupi urmaykuq yaku;
- Pakcha (pakĉa), kusi-kusi, apasanka, uru nisqakuna hina uyawachakuna.
Phaqcha (Paqcha, kichwapi Pakcha, kastilla simipi Paccha) sutiyuq llaqtakuna:
- Pakcha (Ikwadur), Ikwadurpa Quri markanpi huk llaqta;
- Pakcha kitilli, Ikwadurpa Asway markanpi huk kitillim, Tumipampa kitipi;
- Paqcha (Wamanqa), Piruwpa Ayakuchu suyunpi, Wamanqa pruwinsyapi, Winchu distritupi huk llaqta;
- Paqcha (Kashamarka), Piruwpa Kashamarka suyunpi, Chuta pruwinsyapi, Paqcha distritupi huk llaqta;
- Paqcha (Yawli), Piruwpa Hunin suyunpi, Yawli pruwinsyapi, Phaqcha distritupi huk llaqta;
- Paqcha distritu (Chuta), Piruwpa Kashamarka suyunpi, Chuta pruwinsyapi huk distritu.
- Phaqcha distritu (Hunin), Piruwpa Hunin suyunpi, Yawli pruwinsyapi huk distritu.
Hukkuna:
- Phaqcha rit'i urqu, Piruwpi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi huk urqu
- Phaqcha urqu, Piruwpa Kashamarka suyunpi, Kashamarka pruwinsyapi huk urqu
- Phaqcha qucha, Buliwyapa Quchapampa suyunpi, Chapariy pruwinsyapi, Sakawa munisipyupi huk qucha


text:
Ch’uju unquy
Kay ch’uju unquy (chantapas kay nasofaringitis, rinofaringitis, utaq ch’uju) huk chimpachikuq vías respiratorias superiores kaqmanta unquy kaytaq ñawpaqta sinqaman hap’in. Aswan riqsisqa unqunayaq kanku ch’uju, kunka nanay, qhuña chaymanta k’aja ima chaymanta qamchismanta chunka p’unchawtahina qukun, ichaqa wakin kutiqa kimsa simanatahina qukun. Aswan kay 200 virusmanta kay ch’uju unquyta hap’ichikun, ichaqa aswan riqsisqaqa kanku kay rinovirus kaqkuna.
Kay vías respiratorias superiores kaqmanta chimpachikuykunaqa rak’ikunku mayqin kurpu k’uchumanchus hap’ikun chaymanhina. Aswan riqsikuq kutitaqa, kay ch’uju unquyqa sinqaman, kunkaman (faringitis) chaymanta kay senos paranasales (sinusitis) kaqman ima hap’in. Kay unqunayaq qukun kay inmunológica kutichiy kurpumantarayku kay chimpachikuq kaqman manataq aswantachu kay tejido thantakuy kay virus kaqraykuhinachu. Aswan riqsisqa hark’ayqa kan makita mayllakuna, ichapas nikun kay uyapaq máscaras kaqkunata churakuy kusallataq.
Mana hampiy kay ch’uju unquypaq tiyanchu, ichaqa unqunayaqnin hampikunman. Kayqa aswan hap’ikuq runakunapurapi chimpachikuq unquy: machu runaqa iskayta utaq kimsa kutita watapi hap’ichikun, wawataq suqtamanta chunka iskayniyuqkama kutita. Kay unquy chimpakuykunaqa ñawpamantapacha runata qatimun.
Yuyarina
- 1 Unanchaq chaymanta unqunayaq
- 2 Nanachiq
- 3 Fisiopatología
- 4 Diagnóstico
- 5 Hark’akuynin
- 6 Hampikuynin
- 7 Pronostico nisqa
- 8 Epidemiologia nisqa
- 9 Rikhurimuynin
- 10 Impacto economico nisqa
- 11 Yachana mask’ay
- 12 Referencias
- 13 Bibliografía
- 14 Enlaces externos
Unanchaq chaymanta unqunayaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan riqsisqa unqunayaq huk ch’uju unquymanta kanku, ch’uju, qhuña sinqa wichq’akuywan chaymanta kunka nanay ima. Wakin kutiqa, aycha nanay, sayk’u, uma nanay chaymanta yarqhay chinkapuy ima kanman.[1] 40% kaqpi casosmanta kunka nanay tiyan, 50% kaqpi ch’uju tiyan[2] chaymanta khuskanpi kay casosmanta aycha nanay.[3] Machu runaqa mana k’ajayuqchu kanku, ichaqa wawakunaqa ari.[3] Ch’ujuqa mana ancha sinchichu kay influenza kaqta qatiq kaqman tupachispa.[3] Kay ch’ujupas chaymanta k’ajapas ima machu runakunapi influenza ñisqata willaptinpas, rich’akuykuna tiyan kay iskay unquykunapi.[4] Achkha kay viruskunamanta ch’uju unquyta hap’ichikuq, kay asintomaticas chimpachikuykunata hap’ichillanmantaq.[5][6] Llimp’iqa kay llawsamanta utaq qhuñamantaqa ch’uwa, q’illu utaq q’umir kanman chaymanta mana willanchu ima laya viruschus kay chimpakuyta ruwachiq.[7]
Thaskiynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan rikukuqpi, ch’uju unquyqa sayk’uywan, chiriwan, achhuykunawan chaymanta uma nanaywan ima qallarin. Chaymanta machkha p’unchaw qhipantaqa qhuña chaymanta ch’uju qallarin.[1] Unqunayaq kaqkunaqa kay ñawpaq 16 phanikunapi rikhurinman [8] chaymanta aswan sinchinman chayan iskaymanta tawa p’unchawmanhina qallarisqanmanta.[3][9] Aswan rikukuqpi qamchis p’unchawmanta chunka p’unchawpihina chinkapun, ichaqa kimsa semanata unayllanman.[10] 35-40% kaqpi kay wawakuna casosmanta, ch’ujuqa aswan chunka p’unchawkunamanta unayllan chaymanta aswan 25 kaqmanta 10% kaqpi.[11]
Nanachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Virus[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquyqa huk viral chimpakuy kay vías respiratorias superiores kaqmanta. Kay aswan riqsikuq virus hap’ichiq kaqqa kan kay rinovirus kaq (30–80%), huk picornavirus laya kan kay 99 riqsisqa serotipos kaqwan.[12][13] Wakkunaq tiyapunku: coronavirus (10–15%), influenza (5–15%),[3] parainfluenza, virus sincitial respiratorio runamanta, adenovirus, enterovirus, chaymanta metapneumovirus.[14] Achkha kutiqa aswan huk virusmanta tiyan.[15] Tukuyta yupaspa, aswan kay 200 laya virales ukhina ch’uju unquykunamanta tiyan.[3]
Chimpachikuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquymanta virusqa chimpakun kay wayrapi yakumanta (aerosol), chiqan tinkunakuna kay chimpachisqa sinqamanta yakukunawan utaq fómites kaqwan ima (chimpachisqa imakuna).[2][16] Mana yachakunraqchu mayqinchus kay ñankunamanta aswan chaninniyuq.[17] Kay viruskunaqa kawsankuman unayta wayrapi chaymanta runakunataq makinkupi, ñawinkupi chaymanta sinqankupi ima apankuman, ahinata imaynatachus kay chimpachiy rinhina.[16] Kay chimpachiyqa aswan rikukun kay guarderías kaqpi chaymanta yachaywasikunapi ima, mayqinpichus wawas pikunachus mana unqunapaq sistemas kaqninku mana allin hatunllasqaschu chaymanta pisi llimphus kanku khuska kachkankurayku.[18] Kay chimpachikuykunaqa wasiman apakunku chaymanta wak yawarmasikunamantaq chimpachikun.[18] Mana yachakunku kay wayra hallich’asqa vuelos comerciales nisqakunapi huk chimpakuy ñan kachkanta.[16] Ichaqa, pikunachus qayllaman chukunku chaykuna aswan qaylla chimpachikunamanta kanku.[17] Kay virus ruwachisqas kay rinovirus kaqrayku aswan chimpachiq kanku kay ñawpa kimsa p’unchawkuna unqunayaqmanta, chantataq aswan pisi chimpachikuqkunaman tukupunku.[19]
Clima[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñawpa ñiykunaqa ñin hukqa ch’uju unquyta hap’inman kay chiri pachapi unayta kaqrayku, parahina utaq invernal pachahina chaymanta chayhinata karqa imaynatachus unquy sutinta hap’irqa.[20] Kay kurpumanta chirillay ruwayninqa huk riesgo factorhina ch’aqwakuman apan kay ch’uju unquypaq.[21] Wakinkuna kay ch’uju unquyta hap’ichiq viruskunamanta estacionales kanku chaymanta aswanta hap’ikun kay chiri utaq huq’u pachapi.[22] Wakinkuna ñinku kayqa kan imaraykuchus wichq’asqa wasikunapi anchata kankurayku chaymanta wak runakuna qayllanpirayku; [23] aswanta kay wawakuna yachaywasiman kutinku chaykunapi.[18]Ichaqa, kay sistema respiratorio kaqpi tikraykunarayku kanman mayqinchus aswan manchhichiyta qukun.[23] Kay huq’u pacha achkhallachinman kay viral chimpachiyta imaraykuchus ch’aki wayra yanapan kay huch’uy partículas virales aswan karuman chayanankupaq chaymanta aswan unayta wayrapi kanankupaq. [24]
Wakkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay achkha runa unquymanta hark’akunaqa, ruwasqa huk ñawpa tinkunarayku kay ch’uju unquy viruskunaman, huk sinchi llamk’ayniyuq kay viral mirayninmanta hark’ayninpi, imaynatachus rikuchikun kay aswan wayna ayllukunapihina mayqinkunachus achkha tasasniyuq kay respiratorias chimpachikuykunamanta.[25] Wak riesgo factorqa kan huk pisi mana unqunapaq kay.[25][26] Kayman k’askakun kay mana puñuy atikuy chaymanta ancha tuyu kay ima aswan riesgoyuq kay chimpachiyta llamk’achinapaq kay tinkuna qhipanta huk rinovirus kaqman. Ñikun efectosninman k’askasqa kachkanta kay mana unqunapaq sistema kaqpi.[27][28]
Fisiopatología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
.]]
Ñikun kay ch’uju unquy unqunayaq kaqninqa aswan k’askasqa kachkanku kay inmunológica kutichiywan kay virusman.[29] Kay mecanismo kay mana unqunapaq kutichiymantaqa sumaq riqsisqa sapa virusmanta. Ahinata, kay rinovirus kaqkunaqa chiqan tinkuywan chimpachikun; kay runa ICAM-1 receptoresman k’askakunku huk mana riqsisqakuna mecanismos kaqninta mayqinkunachus kay punkiymanta mediadores ruwaqkunata kacharinku.[29] Kay mediadores unqunayaqta ruwachinku.[29] Aswan rikukuqpi mana waqllinkuchu epitelio nasal kaqta.[3] Wakhinamanta, kay sincitial respiratorio (VSR) virusqa anchata chimpachikun chiqan tinkuywan chaymanta wayrapi yaku kaqninta. Chaymanta sinqapitaq kunkapitaq karinku manaraq vías respiratorias inferiores kaqman chayaptin.[30] Kay VSR kaqqa ari kay epitelial waqlliyta ruwan.[30] Kay parainfluenza aswan rikukuqpi sinqa, kunka chaymanta bronquios ima punkiyta qukun.[31] Huch’uy wawakunapiqa, tunqurita waqlliptin, kay crup unqunayaqninta qunman imaraykuchus kay vías respiratorias huch’uy kayninrayku.[31]
Diagnóstico[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ukhinallachiy kay virales chimpachikuy vías respiratorias kaqpuramanta unqunayaq maypichus kanman ahinaman llamk’an. Kay ch’uju unquyqa aswanta sinqaman waqllin, kay faringitis kaqqa kunkaman, chaymanta bronquitis kaqqa surk’anman.[2] Ichaqa, achkha kikin unqunayaqniyuq kanman chaymanta achkha partes waqllisqas rikukunkuman.[2] Kay ch’uju unquyqa aswan rikukuqpi rinitis kaqhina utaq sinqa punkiy kaqhina riqsikun, huk tikrakuq ñiqiwan kay kunka punkiymanta.[32] Ancha rikukuq unqusqaqa sapan qhawakun.[3] Aswan rikukuqpiqa mana karunchakunchu kay agente viral kaqqa[32] chaymanta mana riqsiy atikunchu ima laya viruschus kasqanta kay unqunayaqpi umachakuspa.[3]
Hark’akuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay físicas hark’akuykunaqa kay ch’uju unquy virus mirakuymanta hark’akunapaqqa, sumaq kaq hark’akuykunalla kankuman hark’akunapaq.[33] Kaytaq maki mayllakuykunawan chaymanta barbijos churakuywan ima kan. Kay hampiwasi kitipi, qara makikunata chaymanta batata ima churakunku.[33] Mana allinchu ruwanaqa huk cuarentena kaqtaqa imaraykuchus unquyqa ancha riqsisqa chaymanta unqunayaq pisi aqllasqas kanku. Vacunacionqa ancha sasa imaraykuchus ancha achkha involucrasqa virus kan chaymanta usqhaytapacha wiñanku.[33] kay huk allin vacunamanta paqarichiyqa kan, ahinataqa, pisi atikuq.[34]
Sapa kuti maki mayllakuyqa allinsina kanman kay ch’uju unquy virus chimpachiy pisillananpaq, aswanta wawakunapurapi.[35] Mana yachakunchu sichus antivirales kaqkunata chaymanta antibacteriales kaqkunata yapayqa kay maki mayllakuyman aswan kusa kasqanta.[35] Kay barbijos churakuyqa unqusqa runakunawan tinkuypiqa allin kanman kasqa; ichaqa, mana achkha rikukuq kanchu runakunamanta karunchasqa kachinapaq.[35] Kay suplementos zinc kaqwan hampikuyqa allin kanman ch’uju unquy casosta pisillachinapaq.[36] Kay sapa kuti jampi upyanaqa kay vitamina C kaqwan suplementosmanta mana ch’uju unquy riesgonta utaq sinchiyninta pisillachinchu.[37]
Hampikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunankamaqa mana hampikuna utaq qhura hampikuna kanchu mayqinkunamantachus allin hampiynin sumaq evidenciasniyuq kasqanta kay chimpakuymanta unayllanninta huch’uyllachinapaq.[38], Ahinatataq, hampikuyninqa unqunayaq kaqllata chinkachinqa.[39] Sumaqta samarina, yakusta upyana, huq’u ukhunchik kananpaq chaymanta q’uñi millu yakuwan kunkata qhulluqachiyta ruwana ima allin ruwaykuna hampikunapaq kan.[14] Aswan achkha kusallayninkunaqa kay hampikuyninmanta yapakunku kay placebo efectoman.[40]
Unqunayaq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay hampikuyninkunaqa mayqinkunachus unqunayaq kaqkunata sanillachiy yanapaq analgésicos kaqkunawan chaymanta simples antipiréticos kay ibuprofeno kaqhina kaqkunawan ima hamun[41] chaymanta kay paracetamol kaqwan ima.[42] Evidencias kaqqa mana rikuchinchu kay ch’ujupaq hampikuna aswan kusa kasqankuta kay chhilli analgésicos kaqkunamanta[43] manataq wawakunapi qukunan munakunchu kay mana evidencia kaqtinrayku mayqinchus kusa kayninta utaq waqlliypaq potencialninta rikuchiq.[44][45] 2009 kaqpi, Canada ch’uju unquypaq chaymanta ch’ujupaq hampikunata pillamanpas ranqhay churakuyta hark'arqa suyk’a wawakunapi suqta watamanta, imaraykuchus mana kusa hampiynin kaqmanta rikukuq kasqanrayku chaymanta kay phuti riesgostachus ruwanrayku ima.[44] Mana allin kamachiynin kay dextrometorfano kaqmanta (huk pillamanpas ranqhakuq ch’ujupaq hampi) hark’ana kaqninman aparqa achkha suyukunapi.[46]
Machu runakunapi, qhuña unqunayaq antihistamínicos primera generación kaqmanta kaqwan pisillachikunman; ichaqa mana allin rikukuqniyuqman t’inkikun kay somnolencia kaqhina.[39] Wak sinqa kicharichiqkuna kay pseudoefedrina kaqhina allinllataq kanku kay ayllupi.[47] Kay ipratropio aerosol kaqpi qhuña unqunayaqta pisillachinman, ichaqa mana ancha kusachu kay sinqa wichq’akuypaq. [48] Kay antihistamínicos segunda generación kaqmanta mana ancha kusasinachu kankuman.[49]
Mana achkha yachakuy kaqrayku, mana yachakunchu sichus huk yapakuy kay ingesta yakukunapi allinllachinchus unqunayaqta utaq pisillachinchus kay respiratoria unquyta.[50] Chaymanta huk kikin willay mana kaynin tiyan kay rupha wayra q’usñichasqa churakuypaq.[51] Huk yachakuy rikuchirqa kay mentoladas jawikuna qhasqupi churakuyqa yanapanman kay ch’isipi ch’ujuta, sinqa wichq’akuyta chaymanta mana puñuy atiyta allinchachinanpaq.[52]
[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Antibióticos kaqkunaqa mana allinchu kanchu kay infecciones virales kaqkunapaq chayraykutaq mana allinchu kanku kay ch’uju unquy virus kaqkunapaq.[53] Kay efectos secundarios kaqkunarayku, waqlliy atinkuman, ichaqa, sapakuti hampikamachikunku.[53][54] Wakin imaraykukuna imaraykuchus antibióticos kaqkunan hampikamachikunkurayku kanku unqusqap munaynin, hampiqruna imayllatapas ruway munaynin, chaymanta kay hasallay sinchiman tukuykuna hark’ayta mayqinkunachus kay antibióticos kaqkunaman ari ñinkuman.[55] Mana allin antivirales millachiqkuna kay ch’uju unquy hampikuyninpi tiyanchu, ichapas wakin ñawpa yachay mask’aykuna allinninkunata rikuchirqankupas.[39][56]
Wak aqyanapaq hampikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ichapas achkha wak aqyanapaq hampikuynin kaptinpas, mana cientifica evidencia tiyanchu mayqinchus yanapanman kay hampikuyninta.[39] Mana achkha evidencia kanchu kay 2010 kaqpi willarinapaqhina utaq wich’unapaqhina kay miel kaqwan hampikunapaq utaq sinqa mayllakuyta.[57][58] Wakin yachaykuna willanku zinc kaqta upyana kay 24 phani ukhupi kay unqunayaq qallarichkanmantapacha mana unqusqa runakunapi ch’uju unquy unayllayninta chaymanta sinchillayninta pisillachin.[36] Kay achkha ukhinakuna kay yachaykunapi munachin aswan yachayta mask’anata yachanapaq imaynatachus chaymanta mayk’aqchus kay zinc allin kanman.[59] Kay vitamina C efecto kaqninqa kay ch’uju unquypi hatunpi yachakurqa mana allin tarikuywan, manataq ahinatachu kay qusqa pachakunapi, aswanta kay runakunapi pikunachus actividad fisica kaqta chiri kitikunapi ruwaq.[37][60] Evidencia kay echinaces kaqwan hampikuyqa mana sinchichu.[61][62] Kay ukhina laya Echinacea kaqwan suplementosqa ukhina kankuman allinllayninpi.[61] Mana yachakunchu sichus ajus allin kanman.[63] Huk evidencialla vitamina D kaqwan mana allin kayninta tarirqachu.[64]
Pronostico nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquy mana sinchichu chaymanta aswan achkha kaqkuna unqunayaqninmanta huk semanapi allinllapunku.[2] Sichus sinchi champallaykuy tiyan chayqa ancha machu runakunapi, ancha wayna runakunapi utaq inmunosuprimidas runakunapi aswan rikukuqpi rikukun.[65] Secundarias infecciones bacteriales ruwakunman kay sinusitis kaqhina, faringitis kaqhina utaq otitis aguda kaqhina.[66] Tantiyakun 8% casosmanta sinusitis ruwakun, otitis kaqtaq ruwakun 30% casosmanta.[67]
Epidemiologia nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquyqa aswan riqsisqa runa unquy kan[65] chaymanta tukuy ayllukunaman pachamanta hap’in.[18] Machu runakunaqa watapi iskaymanta phichqa infecciones kaqtahina hap’in[2][3] wawakunataq watapi suqtamanta chunka ch’uju unquykunatahina hap’inkuman (yachaywasipi kaqkunari watapi chunka iskayniyuq ch’uju unquyhinata hap’inkuman).[39] Kay sintomaticas chimpakuykuna yupayninqa machu runakunapi yapakun kay mana unqunapaq sistema mawq’allayninrayku.[25]
Rikhurimuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay ch’uju unquy causanpas riqsisqa kaptinpas kay 1950s kaqpi, kay unquyqa runakunawan kachkarqa ñawpamantapacha.[68] Unqunayaqnin chaymanta hampikuynin allinta willakun kay papiro egipcio Ebers kaqpi, aswan riqsisqa mawq’a hampiq p’anqa, qillqasqa ñawpata kay siglo 16 AC kaqpi.[69] Ingles kaqpi sutiqa, “common cold” kay siglo 16 kaqpi apaykachakurqa, kay rich’akuyrayku unqunayaqninpi kay chiriman rikuchikuy imawan.[70]
Reino Unido kaqpi, kay Medical Research Council paqarichirqa kay Common Cold Unit 1946 kaqpi chaymanta chaypi karqa maypichus kay rinovirus tarikurqa kay 1956 kaqpi.[71] Kay 70 watakunapi, kay CCU kaq rikuchirqa kay interferones kaqwan hampikuyninqa kay thapachakuy pachapi kay rinovirus chimpachiy kaqmanta hark’an kay unquymanta,[72] ichaqa mana hasa hampikuyninta ruway atirqachu. Kay 1989 kaqpi unidad kaqta wichq’arqanku, iskay watamanta kay yachay mask’ana hunt’achikuptin kay zinc kaqmanta gluconato tabletas kaqmanta hark’anapaq kay ch’uju unquykunata kay rinovirus kaqrayku, kay huk allin hampikuyninlla kay unidad thaskiyninpi.[73]
Impacto economico nisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan achkha pacha k’uchukunapi, mana allinta yachakunchu kay ch’uju unquy impacto kaqnin.[67] Kay Estados Unidos kaqpi, kay ch’uju unquy 75-100 junu jampiq runa tapuykunaman apan sapa wata, huk 7700 junu dólares watapi tantiyasqa chaninniyuq. Estadounidenses kaqkunaqa 2900 hunu dolaresta chikchanku kay pillamanpas ranqhay hampikunapi chaymanta 400 hunutataq kamachisqa hampikunapi kay unqunayaq allinllaypaq.[75] Aswan huk tercio runakunamanta huk jampiq runaman riqkuna huk antibióticos kamachiyta quchikurqanku, kaytaq efectosniyuq kay antibiótica k’ullukuypi.[75] Tantiyakun estadounidenses wawakuna 22-189 hunu yachaywasi p’unchawkunata sapa wata saqipunku kay ch’uju unquyrayku. Ahinatataq, tatakuna 126 hunu llamk’ana p’unchawkunata saqipunku ch’ujumanta unqusqa wawankuta qhawanankupaq. Kay 150 hunu saqipusqa llamk’ana p’unchawkunaman yapakuptin kay ch’ujumanta unqusqa llamk’aqkunarayku, kay total económico impacto kaqqa ch’uju unquymanta atipan kay 20 hunu dolaresta sapa wata.[14][75] Kay ch’uju unquyqa 40% saqipusqa llamk’ana kaqmanta huchachakun kay Estados Unidos kaqpi.[76]
Yachana mask’ay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achkha antivirales yanakurqanku, ichaqa 2009 kaqkama ni huk allin karqachu kay ch’uju unquypaq.[56] kay antiviral pleconaril millachiq yanakuchkan mayqinchus allin kanman kay picornaviruspaq, kay droga BTA-798 chaymantapas.[77] Kay oral churakuynin kay pleconaril kaqmanta ch’ampa hark’akuy rikuchin, chayraykutaq kay aerosol kaqpi kayninta yachaqakuchkan.[77]
Yachay mask’aqkuna kay Universidad Maryland, College Par chaymanta kay Universidad Wisconsin-Madison kaqmanta kaqkunaqa kay tukuy riqsisqa virusmanta mayqinkunachus ch’uju unquyta hap’ichiq genoma kaqninta tarirqanku.[78] Plantilla:-
Referencias[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 Eccles Pg. 24
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Arroll B (March 2011). "Common cold". Clinical evidence 2011 (3). PMID 21406124.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Eccles R (November 2005). "Understanding the symptoms of the common cold and influenza". Lancet Infect Dis 5 (11): 718–25. Error: Bad DOI specified. PMID 16253889.
- ↑ Eccles Pg.26
- ↑ Eccles Pg. 129
- ↑ Eccles Pg.50
- ↑ Eccles Pg.30
- ↑ Textbook of therapeutics : drug and disease management (8. edición). Philadelphia, Pa. [u.a.]: Lippincott Williams & Wilkins. 2006. pp. 1882. ISBN 9780781757348. http://books.google.ca/books?id=aVmRWrknaWgC&pg=PA1882.
- ↑ al.], edited by Helga Rübsamen-Waigmann ... [et (2003). Viral Infections and Treatment.. Hoboken: Informa Healthcare. pp. 111. ISBN 9780824756413. http://books.google.ca/books?id=AltZnmbIhbwC&pg=PA111.
- ↑ Heikkinen T, Järvinen A (January 2003). "The common cold". Lancet 361 (9351): 51–9. Error: Bad DOI specified. PMID 12517470.
- ↑ Goldsobel AB, Chipps BE (March 2010). "Cough in the pediatric population". J. Pediatr. 156 (3): 352–358.e1. Error: Bad DOI specified. PMID 20176183.
- ↑ Palmenberg AC, Spiro D, Kuzmickas R, Wang S, Djikeng A, Rathe JA, Fraser-Liggett CM, Liggett SB (2009). "Sequencing and Analyses of All Known Human Rhinovirus Genomes Reveals Structure and Evolution". Science 324 (5923): 55–9. Error: Bad DOI specified. PMID 19213880.
- ↑ Eccles Pg.77
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Common Cold. National Institute of Allergy and Infectious Diseases (27 November 2006) (p'unchaw: 11 June 2007 )
- ↑ Eccles Pg.107
- ↑ 16,0 16,1 16,2 editors, Ronald Eccles, Olaf Weber, (2009). Common cold (Online-Ausg. edición). Basel: Birkhäuser. pp. 197. ISBN 978-3-7643-9894-1. http://books.google.ca/books?id=rRIdiGE42IEC&pg=PA197.
- ↑ 17,0 17,1 Eccles Pg.211
- ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 al.], edited by Arie J. Zuckerman ... [et (2007). Principles and practice of clinical virology (6th edición). Hoboken, N.J.: Wiley. pp. 496. ISBN 978-0-470-51799-4. http://books.google.ca/books?id=OgbcUWpUCXsC&pg=PA496.
- ↑ Gwaltney JM Jr, Halstead SB (July 1997). "Contagiousness of the common cold". Journal of the American Medical Association 278 (3): 256. Error: Bad DOI specified.
- ↑ Plantilla:Cite news
- ↑ Mourtzoukou EG, Falagas ME (September 2007). "Exposure to cold and respiratory tract infections". The international journal of tuberculosis and lung disease : the official journal of the International Union against Tuberculosis and Lung Disease 11 (9): 938–43. PMID 17705968.
- ↑ Eccles Pg.79
- ↑ 23,0 23,1 Eccles Pg.80
- ↑ Eccles Pg. 157
- ↑ 25,0 25,1 25,2 Eccles Pg. 78
- ↑ Eccles Pg.166
- ↑ Cohen S, Doyle WJ, Alper CM, Janicki-Deverts D, Turner RB (January 2009). "Sleep habits and susceptibility to the common cold". Arch. Intern. Med. 169 (1): 62–7. Error: Bad DOI specified. PMID 19139325.
- ↑ Eccles Pg.160–165
- ↑ 29,0 29,1 29,2 Eccles Pg. 112
- ↑ 30,0 30,1 Eccles Pg.116
- ↑ 31,0 31,1 Eccles Pg.122
- ↑ 32,0 32,1 Eccles Pg. 51–52
- ↑ 33,0 33,1 33,2 Eccles Pg.209
- ↑ Lawrence DM (May 2009). "Gene studies shed light on rhinovirus diversity". Lancet Infect Dis 9 (5): 278. Error: Bad DOI specified.
- ↑ 35,0 35,1 35,2 Jefferson T, Del Mar CB, Dooley L, Ferroni E, Al-Ansary LA, Bawazeer GA, van Driel ML, Nair S, Jones MA, Thorning S, Conly JM (July 2011). Jefferson, Tom. ed. "Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses". Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD006207. Error: Bad DOI specified. PMID 21735402.
- ↑ 36,0 36,1 Singh M, Das RR (February 2011). Singh, Meenu. ed. "Zinc for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD001364. Error: Bad DOI specified. PMID 21328251.
- ↑ 37,0 37,1 Hemilä H, Chalker E, Douglas B, Hemilä H (2007). Hemilä, Harri. ed. "Vitamin C for preventing and treating the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD000980. Error: Bad DOI specified. PMID 17636648.
- ↑ Common Cold: Treatments and Drugs. Mayo Clinic (p'unchaw: 9 January 2010 )
- ↑ 39,0 39,1 39,2 39,3 39,4 Simasek M, Blandino DA (2007). "Treatment of the common cold". American Family Physician 75 (4): 515–20. PMID 17323712. http://www.aafp.org/afp/20070215/515.html.
- ↑ Eccles Pg.261
- ↑ Kim SY, Chang YJ, Cho HM, Hwang YW, Moon YS (2009). Kim, Soo Young. ed. "Non-steroidal anti-inflammatory drugs for the common cold". Cochrane Database Syst Rev (3): CD006362. Error: Bad DOI specified. PMID 19588387.
- ↑ Eccles R (2006). "Efficacy and safety of over-the-counter analgesics in the treatment of common cold and flu". Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics 31 (4): 309–319. Error: Bad DOI specified. PMID 16882099.
- ↑ Smith SM, Schroeder K, Fahey T (2008). Smith, Susan M. ed. "Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in ambulatory settings". Cochrane Database Syst Rev (1): CD001831. Error: Bad DOI specified. PMID 18253996.
- ↑ 44,0 44,1 Shefrin AE, Goldman RD (November 2009). "Use of over-the-counter cough and cold medications in children". Can Fam Physician 55 (11): 1081–3. PMID 19910592. PMC 2776795. http://www.cfp.ca/content/55/11/1081.full.pdf.
- ↑ Vassilev ZP, Kabadi S, Villa R (Mar 2010). "Safety and efficacy of over-the-counter cough and cold medicines for use in children". Expert opinion on drug safety 9 (2): 233–42. Error: Bad DOI specified. PMID 20001764.
- ↑ Eccles Pg. 246
- ↑ Taverner D, Latte GJ (2007). Latte, G. Jenny. ed. "Nasal decongestants for the common cold". Cochrane Database Syst Rev (1): CD001953. Error: Bad DOI specified. PMID 17253470.
- ↑ Albalawi ZH, Othman SS, Alfaleh K (July 2011). Albalawi, Zaina H. ed. "Intranasal ipratropium bromide for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD008231. Error: Bad DOI specified. PMID 21735425.
- ↑ Pratter MR (Jan 2006). "Cough and the common cold: ACCP evidence-based clinical practice guidelines". Chest 129 (1 Suppl): 72S–74S. Error: Bad DOI specified. PMID 16428695.
- ↑ Guppy MP, Mickan SM, Del Mar CB, Thorning S, Rack A (February 2011). Guppy, Michelle PB. ed. "Advising patients to increase fluid intake for treating acute respiratory infections". Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD004419. Error: Bad DOI specified. PMID 21328268.
- ↑ Singh M, Singh M (May 2011). Singh, Meenu. ed. "Heated, humidified air for the common cold". Cochrane Database of Systematic Reviews (5): CD001728. Error: Bad DOI specified. PMID 21563130.
- ↑ Paul IM, Beiler JS, King TS, Clapp ER, Vallati J, Berlin CM (December 2010). "Vapor rub, petrolatum, and no treatment for children with nocturnal cough and cold symptoms". Pediatrics 126 (6): 1092–9. Error: Bad DOI specified. PMID 21059712.
- ↑ 53,0 53,1 Arroll B, Kenealy T (2005). Arroll, Bruce. ed. "Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis". Cochrane Database Syst Rev (3): CD000247. Error: Bad DOI specified. PMID 16034850.
- ↑ Eccles Pg.238
- ↑ Eccles Pg.234
- ↑ 56,0 56,1 Eccles Pg.218
- ↑ Oduwole O, Meremikwu MM, Oyo-Ita A, Udoh EE (January 2010). Oduwole, Olabisi. ed. "Honey for acute cough in children". Cochrane Database of Systematic Reviews (1): CD007094. Error: Bad DOI specified. PMID 20091616.
- ↑ Kassel JC, King D, Spurling GK (March 2010). King, David. ed. "Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections". Cochrane Database of Systematic Reviews (3): CD006821. Error: Bad DOI specified. PMID 20238351.
- ↑ Zinc for the common cold —Health News — NHS Choices. nhs.uk (2012 [last update]) (p'unchaw: 24 February 2012 )
- ↑ Heiner KA, Hart AM, Martin LG, Rubio-Wallace S (2009). "Examining the evidence for the use of vitamin C in the prophylaxis and treatment of the common cold". Journal of the American Academy of Nurse Practitioners 21 (5): 295–300. Error: Bad DOI specified. PMID 19432914.
- ↑ 61,0 61,1 Linde K, Barrett B, Wölkart K, Bauer R, Melchart D (2006). Linde, Klaus. ed. "Echinacea for preventing and treating the common cold". Cochrane Database Syst Rev (1): CD000530. Error: Bad DOI specified. PMID 16437427.
- ↑ Sachin A Shah, Stephen Sander, C Michael White, Mike Rinaldi, Craig I Coleman (2007). "Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis". The Lancet Infectious Diseases 7 (7): 473–480. Error: Bad DOI specified. PMID 17597571.
- ↑ Lissiman E, Bhasale AL, Cohen M (2012). Lissiman, Elizabeth. ed. "Garlic for the common cold". Cochrane Database Syst Rev 3: CD006206. Error: Bad DOI specified. PMID 22419312.
- ↑ Murdoch, David R. (3 October 2012). "Effect of Vitamin D3 Supplementation on Upper Respiratory Tract Infections in Healthy Adults The VIDARIS Randomized Controlled Trial  Vitamin D3 and Upper Respiratory Tract Infections ". JAMA: the Journal of the American Medical Association 308 (13): 1333. Error: Bad DOI specified.
- ↑ 65,0 65,1 Eccles Pg. 1
- ↑ Eccles Pg.76
- ↑ 67,0 67,1 Eccles Pg.90
- ↑ Eccles Pg. 3
- ↑ Eccles Pg.6
- ↑ Cold. Online Etymology Dictionary (p'unchaw: 12 January 2008 )
- ↑ Eccles Pg.20
- ↑ Tyrrell DA (1987). "Interferons and their clinical value". Rev. Infect. Dis. 9 (2): 243–9. Error: Bad DOI specified. PMID 2438740.
- ↑ Al-Nakib W; Higgins, P.G.; Barrow, I.; Batstone, G.; Tyrrell, D.A.J. (December 1987). "Prophylaxis and treatment of rhinovirus colds with zinc gluconate lozenges". J Antimicrob Chemother. 20 (6): 893–901. Error: Bad DOI specified. PMID 3440773.
- ↑ The Cost of the Common Cold and Influenza. Imperial War Museum: Posters of Conflict. vads
- ↑ 75,0 75,1 75,2 Fendrick AM, Monto AS, Nightengale B, Sarnes M (2003). "The economic burden of non-influenza-related viral respiratory tract infection in the United States". Arch. Intern. Med. 163 (4): 487–94. Error: Bad DOI specified. PMID 12588210.
- ↑ Kirkpatrick GL (December 1996). "The common cold". Prim. Care 23 (4): 657–75. Error: Bad DOI specified. PMID 8890137.
- ↑ 77,0 77,1 Eccles Pg.226
- ↑ Plantilla:Cite news
Bibliografía[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ronald Eccles, Olaf Weber (eds) (2009). Common cold. Basel: Birkhäuser. ISBN 978-3-7643-9894-1.
Enlaces externos[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Plantilla:Viral diseases Plantilla:Respiratory pathology Plantilla:Common Cold