text:
Llallawa
Llallawa (kastilla simipi: Llallagua) nisqaqa huk buliwyanu llaqtam, P'utuqsi suyupi, Rafael Bustillo pruwinsyapi, Llallawa munisipyup uma llaqtanmi.
Llallawa llaqtaqa Unsiya llaqtap (pruwinsyap uma llaqtanpa) chinchayninpi, chaymanta 7 km karum, Chukiyapu llaqtamantataq 300 km karum, uralanpi, Ururu llaqtamanta 100 km karum, chinchay kuntinpi. Chaymanta huk mana sinchichasqa ñanpi huk 5.000 m hanaq q'asanta purimunchik.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llallawa llaqtaqa mama quchap hawanmanta 3.800 m aswan hanaqmi. Llaqtap k'itipiqa iskaynintin urqum, Llallawa nisqam ("ñuñu", "chuchu" niyta munaqsi). Llaqtaqa puna nisqa sallqa suyupim, wata kuskanchaku llaphinqa 10 °C, wata kuskanchaku para yakunqa 400 mm.
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llallawa k'itipiqa Tiksimuyuntinpi lliwmanta aswan hatunsi chayanta qhuyakunam karqan. Chaypis chayanta qhapaq nisqa Simón I. Patiño sutiyuq runas ancha qhapaq ruruchinantas kamarqan. Buliwya pachakutiypi chay qhuyakunatas mamallaqtachaspa sapsicharqanku. Chay qhuya ch'usaqchasqa kaptinsi, 1980 watakunapi chayantap Tiksimuyu chanin ancha pisichasqa kaptinsi Buliwya mama llaqta chay qhuyakunataqa wichq'arqan, huk pisilla qhuyakunata hukllapaqchaspa. Chaymantapacha runakuna mana llamk'ayniyuq kaspa karuman purinmi. Huk runakunataq qhuyakunapi chanyantataraqmi maskachkan. Runa huchhaykamaqa 1992 watapi 31.474 runakunas Llallawapi kawsachkarqan, 2001 watapi 29.472 runas, 2006 watapitaq 27.700 runachá. Llallawa munisipyu kawsaq runakunap kuskanchaku kawsay mit'anqa 58,2 watam, chunka pichqayuqmanta aswan watayuq kaqkunap ñawinchay qillqay atiq puqtuynintaq 83%.


c: text/html

text:
Harper Lee
Nelle Harper Lee sutiyuq warmiqa icha Harper Lee (* 28 ñiqin ayriway killapi 1926 watapi paqarisqa Monroeville llaqtapi -19 ñiqin hatun puquy killapi 2016 watapi wañusqa Monroeville llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1960: Matar un ruiseñor (To Kill a Mockingbird).
- 2015: Ve y pon un centinela (Go, Set a Watchman).
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Harper Lee.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Teofilo Laime Ajacopa
Teofilo Laime Ajacopa sutiyuq runaqa (5 ñiqin pawqar waray killapi 1971 watapi paqarisqa Machaqapa Jesus llaqtapi, Inkawi wamanipi, Chuqiyapu suyupi) huk buliwyaki simikunamanta yachaqmi, t'ikraqpas. Aswanta Qhichwa simimantam yachan.
Kunanqa Chuqiyapu llaqtapi San Andris Hatun Yachay Suntur (Universidad Mayor de San Andrés) nisqa yachay sunturpim llamk'achkan.
QillqasqankunaLlamk'apuy
Llika nisqapiLlamk'apuy
SaminchanakunaLlamk'apuy
Warma simikamaypa [1] Llaqtahuñu Samichana, Runasimipi.
WillayllaykunaLlamk'apuy
- ↑ Lieratura infantil: Arusimiñee ( 2009) Alliqatiq awasa (Internet)


text:
Pasqu pruwinsya
Pasqu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Pasco) nisqaqa Pasqu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Pasqu urqu llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Wayllay mamallaqta willkachasqa - Hunin mama llaqta risirwa
- Urqukuna: Altus Mach'ay - Añilqucha - Qiwllaqucha - Wallqash Hanka - Waqurunchu - Yanaqucha - Ñawsanka - Ñawsaqucha - Walla: Waqurunchu walla
- Mayukuna:
- Quchakuna: Chinchayqucha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka kimsayuq distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pasqu pruwinsya.
- Saywitu: Pasqu suyu


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Kaytaqa jatun tantakuypi, tukuynin llajtasmanta ujllachasqa runa qhelqerqanku, imakunachus kay pachapi atiyninghej kasqanta yachananchejpaj. Kay qhelqesqanku qhalichakurqa iskay chunka ujniyoj p'unchayllaña kasajtin waranqa jisq'on pachaj tawa chunka pusajniyoj wata tukukunanpaj.
Manaraj runaj atiynin imachus kasqanta rimayta qallarisasparaj, qhepallanpi qhelqesunchej imakunatachus runa masikuna qhatinanku kasqanta, tukuynejpi allin kay kawsayllapuni kananpaj.
Munaspa tukuypaj walej kawsay kananpaj.
Munaspa tukuy ujllachasqallapuni kawsakunankuta.
Munaspa qheshpi kay tukuypaj kananta.
Munaspa tukuypaj khuskamanta uj munaylla junt'akunanta.
Munaspa tukuy mana ujniyoj, uj llajtayojllapis kankuman jina, ayñillapipuni yanaparikuspa kawsakunankuta.
Munaspa cheqan kay tukuynejpi kananta, ama kawsaqe masikuna millay pejtuspi rikhurinankupajtaj, kay jinata riman, runaj allin kayninpaj atiyninkunaqa.
Tukuy kay pachaman paqarimujkuna libres nasekuntu tukuypunitaj kikin obligacionesniycjllataj, jinakamalla honorniyojtaj atiyniyojtaj, chantaqa razonwantaj concienciawantaj dotasqa kasqankurayku, kawsaqe masipura jina, tukuy uj munakuyllapi kawsakunanku tian.
Kay pachapi kaj chhika, tukuy mana ujniyojpata atiyninku tian kay Declaracionespi qhaparikusqanman; yana qarayojpis, yuraj qarayojpis, puka kunkapis kachun chayri warmipis qharipis kachun, qheshwa simiyojpis, aymara simiyojpis, yuraj paralyniyojpis, mayqen religionllamantapis kayta atin, chayri mayqen polìtica yuyayllapipis atisqa kayta atinman chayri waj laya runa qollumanpis. Kayta atin maynejllamantapis ima rijch'aj llawartapis sirk'asninpi apaykachaspa, qhapaj kachun, wajcha kachun, mana chijllasqachu kanan tian.
Chantapis, ima rijch'aj polìtica qotumanchus uj runa atisqa kasqanraykupis, chay jawaqa mana qhawapayasqachu kanqa, jina uj qhapaj llajtamanta kachun, pay kikillanmantataj purikuj llajtayoj kachun, mana kay rimaykunamanta chijllasqachu pillapis kanqa.
Pillapis kay kawsayman atiyniyoj, mana ujllapatachu; tukuy runaspata atiynin tian qheshpisqataj, mana walej paypaj kaymantataj karuncharikuspa puririyta, sumj kawsaypi kananpaj jina.
Mana pipis ujpaj kamachisqallanmanchu watasqa kanan tian munarisqallantapuni qhatispa, mana pipis esclavitud nisqaman sujituchu kanqa nitaj servidumbreman.
Mana pipis mayqen laya muchuykunaman nitaj llakiykunaman ñak'arinanpaj jina tanqasqachu kanqa, mana pitapis usuchinqankuchu chayri k'umuykachachinqankuchu sua alqota jinaqa.
Tukuy kaj chhika atiyniyoj, may cheqanejllapipis, chay atiynin sumaj qhawarisqataj maynejllapipis yupaychasqataj kananpaj.
Mayqen runa masillapis leypa ñawpaqenpi kikin derechosniyojllapuni, chayraykutaj tukuy khuskamanta atinku kay kamachisqa leyespi atikuyta, kay leyes mana allin kajmanta jark'arinanpaj. Tukuy atiyniyoj kanku kikin amaprollamantaj pillapis mana kay declaracionesta uyarispa, munasqanman jina apaykachayta munanman chayqa, munankumantaj chayqa wajchakunata qhapajkunamanta, llank'ajkunata atiyniyoj qolqesapakunamanta, ñawiyojkuna mana ñawiyojkunamanta t'aqarayta, pillapis munaspa, kay Declaracionesta mana uyarispa, munasqanman jina apaykachariyta.
Pillapis atiyniyoj justiciata purichijkuna ñawpaqenkupi rimarinanpaj, ima juchapipis pejtusqa rikhurinman chayqa; jinamanta amparasqa llajta masisninwan khuska sumaj kawsaypi tiakunanpaj, kamachisqa leyes rimasqanman jina.
Mana pipis mana kajllamanta presuchasqa kanqachu, nitaj wisq'asqa manataj llajtanmanta wajnejman qharqorparisqa.
Pillapis atin, mashkha ukhu qayllankupipis kachun tukuy justiciawan rimasqanta uyarichikuyta, chijllasqa leyespi yachayniyoj kajkuna cheqan justiciata ruanankupaj; imachus derechusnin obligacionesnintaj sut'inchakunanpaj, chayri imatachus tumpasasqankuta unanchanankupaj, ley penal rimasqanman jinalla.
1. Mayqen juchawan atiykusqa runallapis, manaraj juchayojpuni kasqanta yachakusaspa, maynejllapipis atiyniyoj tukuy uyarinankupaj jina tapuykachakunanpaj ima juchasninmantachus tumpasasqankumanta, tukuy laya garantiastataj waqaychapunanku tian, mana manchikuyniyojta tukuy ima cheqan kasqanta parlananpaj jina.
2. Mana pipis juchaman tanqasqachu kanqa, ruasqasninmanta, chayri ruanan kasajtin mana ruasqanmanta, mana chay ruasajtinpacha Derecho Nacional chayri Internacional rimasqanman jina jucha karqa chayqa, manataj juchan kasqanman jina asllawan llakiyta yapakunqachu.
Mana pipis kawsaynin ukhupi t'ojpisqachu kanqa, nitaj llawar masisnin ukhupi, manpunitaj wasinpi sat'ikusqankurayku abususta pillapis muchunanchu tian; chayri masisninwan jinapurasqanwan ichus honranta t'akariyta munasqankumanta. Tukuy laya runa atiyniyoj leyeswan qhawachikunapaj, chay mana kaj millay, runaj kawsakuyninpi chajrukuyta munasqankumanta jark'asqa kananpaj.
1. Pillapis atiyniyoj mana manchikuyniyoj mayllapipis purikunanpaj, kikillantaj wasichakuyta mayqen rijch'aj llajtallapipis.
2. Pillapis atin mayqen llajtallamantapis llojsipuyta, kikin llajtanmantapis kachun, munaspari llajtanmantaj kutimpuyta.
1. Pitapis ayqeykachachisanku chayqa, tukuy runa kaj chhikajpata atiynin tian mayqen wasillamanpis wajyarichikunanpaj, kikin llajtanpipis kachun wajnejpipis, chay wasipi pakasqa karikunanpaj.
2. Kay tukuy nisqaqa manamin runa wañuchi runaspaj jinachu rimasqa kasan, manataj pipajchus ima juchanraykupis justicia ayqeykachachisan, nitaj imatachus Naciones Unidas allin kananpaj rimayninkuna contranpi juchachakujkunapajchu.
1. Pillapis atiyniyoj uj llajtata legitimun llajtanta jina rejsikapunanpaj.
2. Mana pitapis sajramanta kallpaykuspa llajtanta wajnojtachinankuchu tian, nillataj oponekunankuchu tian waj llajtata llajtanta jina rejsikapuyta munanqa chayqa.
1. Mana riparaspalla ima rijch'aj runa kasqanta nitaj ima laya religiontachus paypaj rejsikapusqanta, chayri ima llajtayojchus kasqanta, qharispis warmispis kallpañojña kaspaqa atiyniyoj kanku yananchakunankupaj, casamientomanta parlaspari khuskamanta kikin derechosniyojllataj kanqanku, tantallapuni kawsakusaspapis, t'aqakunqanku chaypis.
2. (missing)
3. Aylluqa llajtaspaj sapin kaqanrayku, atiynin tian yanapachikunanpaj tukuy llajtayoj runakunawan Estadovan ima.
1. Pillapis atiyniyoj tukuy ima kapuyllamanpis, ujpallatapis kachun ashkhakunajpatapis.
2. Sajramantaqa mana pij kapuyninpis t'ojpisqa kanqachu.
Pijpallatapis atiynin tian yuyasqantawan concienciantawan religionnintawan sut'inchananpajtaj qhatinanpajtaj; kay atiyqa khuskachan ima religionpis creenciapis waj jina religionmanpis creenciamanpis tukuykunanpaj, chantapis kay religiontawan creenciatawanqa mayllapipis qhapariyta atikusqanta, pipis yachananpaj chay yuyasqanwanpis, chay concienciawanpis chay religionwanpis khuskallapuni purisqanta.
Tukuy runakaj chhikajpata atiynin tian yuyasqanta mayllapipis qhaparinanpaj, kay atiy kamachillantaj ama pipis rimarisqanrayku t'ojpisqa kananpaj, kamachillantajmin puriyta atisqanta tapuykachaspataj unancharispataj ujkuna waillasqankuta, chayri chay tukuy rimasqata maykamallapis ninrimanta ninri purichiyta.
1. Pillapis atiyniyoj runa masisninwan khuska tantakuypi kananpaj, paykunawantajri, sumaj kawsaypaj kanqa chayqa, ujllachakuyta.
2. Mana pipis kallparparisqachu kanqa, mayqen runa qollumantapis ujnin kaj kananpajqa.
1. Mayqen llajtayojllapis atiyniyoj llajtanta cheqa yanninta puriysichinanpaj, pay kikin kamachispa chayri munayninmanta chijllasqa llajta masisninnejta.
2. Pillapis atiyniyoj, kikin derechosllawantaj, llajtanpa llajta kamachis qotuman yaykunanpaj.
3. Llajta masikunaj munayninkuqa, tukuynin aylluspata sapin kasqanrayku, chay munayqa mana imaynapi kallpasqachu nitaj jark'asqachu kanqa, llajta masikuna mana manchikuyniyojta, walej kasqallanta qhawaspataj apusninta chijllanankupaj, chay chijllasqa runa llajtanku ukhupi, leyes rimasqanman jina kamachinankupaj. Kay elecciones sutiyojqa, sapa llajta kamachista chijllarina mit'a chayamujtillan ruakunan tian.
Pillapis, llajta masisnin qotumanta ujnin kasqanrayku, atiynin tial llajtanpi qhawaykachayta tukuy ima walej kananpaj jina, puriytataj yacharinankama imawanchus, imaynatachus, payllamantachus chayri waj laajtaswan yanapachikuspachus llajtan kawsasqanta, chaykunata unanchaspa, allin kayta ruaspataj tukuy imapi kikin llajta masi astawan astawan runayayta atinanpaj.
1. Tukuy runaspata atiynin tian munasqanman jina llank'ananpaj, maynejllapipis llank'aspa kaswayninta mask'ananpaj, llank'aspallapunitaj kawsakuyman; chay llank'asqanmantatajri yupachikuyta, llank'ay patapitaj wasinpitaj runa jina kawsakuyta atinanpaj.
2. Ujkunawan khuska llank'ay patapi ruasqanmantaqa, pillapis a tiyniyoj kikin lllank'asqanmatna, ujkuna jap'isqankuman jina kikillantataj yupachikunanpaj.
3. Mayqen llank'aj runallapis llank'asqanmanta walej sonqochasqa kanan tian, paytaj yawar masisnintaj p'unchaymanta p'unchay runayaspallapuni kawsakunankupaj jina.
4. Pillapis atiyniyoj, ima sajra kaymantapis jark'arikunanpaj, uj sindicatupi apuntachikuspa chay sindicatumanta ujnin kananpaj, chayri munaspa pay kikin uj sindicatuta rikhurichispa.
Mana ujllachu, tukuy atiyniyoj kanku samarinkunankupaj samarikusaspataj munaynillanku ruasqa kunanpaj, ña ruanasninta junt'aykuspaqa pillapis atiyniyoj mana munanpaj, ruasqan patapi asllawan unayta llank'anallantapuni munanqanku chayqa. Watapi uj kuti samarikuy mit'a kanqapuni, chay samarikuy mit'amantapis llank'aj runa qolqeta jap'inapuri tian, samarikuy mit'atinta lllank'anmanpis karqa jina.
1. Pillapis atiyniyoj, allin kay kawsay patapi tiakuyta munananpaj llawar masisninwan khuska, mana imamanta usurispalla runa jina kawsakuyta atinanpaj, mana mikhunamanta, mana pìachamanta nillataj jampichikuymanta; kikin atiyniyojllataj llajtanpa Seguro Social nisqawan yanapachikunanpaj, mana paypaj ima ruanapis kasqanraykuchus, onqorparisqanraykuchus, manaña llank'ananpaj jina qheparparikusqanraykuchus, imanta k'irikusqanraykuchus, warmi mana qosayoj qharichus mana warmiyoj qhepakusqankurayku, icha machuyarparisqanrayku chaychus mana paymantapuni kapuyninta runa jina kawsakunanpaj jina chinkachisqanraykuchus manaña llank'ayta atinqa chayqa.
2. Onqoj warmikunawan, wawataña uywasanku warmikunawan, tukuy wawaswan imaqa, atiyniyoj kanku may chhika sumaj qhawasqa kanankupaj, tukuy ima rijch'aj millay sajrakunamantataj jark'asqa kanankupaj. Wawaspis tukuy atiyniyoj kanku, k'ipa wawasnintin rejsisqa tatasniyoj wawasnintin, tukuypuni atiyniyoj kanku llajtanku ukhupi tiakujkunawan yanapachikunankupaj.
1. Tukuypata atiynin tian uj yachay wasipi kaspa runayanankama yachakunanpaj. Pillapis qhasilla, mana uj phatata mañarispalla yachachinanku leeytawan qhelqeytawan yupaytawan yachakunankukamallapis. Kay nisqataqa mana ujniyoj qhatinanku tian. Instrucción técnica y profesional castellani simipi sutiyojqa tukuy taripanankupaj jina kanan tian. Aswan yachayniyoj kayta munajkunapajqa jatun yachay wasispa punkusnin kicharisqa kanan tian.
2. Educación sutiyoj yannin tukuy runa masista, uj munakuyllapi ujllachasqa kawsakunankupaj jina, pusanantaj yanapanantaj tian p'unchaymanta p'unchay allinta runayanpaj. Educación nisqaqa yanapanan tian tukuy runa ujllachakunankupaj, mana pipis chijllaspalla may llajtayojchus runa masin kasqanta, ima religiontachus apasqanta chayri ima ayllumantachus kasqanta, jina kaspa tukuy uj llajtayojllapis kankuman jina uj munakuyllapi kawsakunankupaj Ujllachasqa Llajtaspa ruanasninta kallpachaspa, tukuy allin kayllapipuni tiakunankupaj.
3. Tataswan mamaswanqa aswan atiyniyoj, ujkunamanta nisqa kanqanku, chijllanankupaj mayqen yachay wasillatapis wawasninku munayninkuman jina yachakunakupaj.
1. Pillapis atiyniyoj, kikin munayninmanta, khuskachakunanpaj pejtukunanpajtaj llajtanpa yachasqasninwan, yuyasqasninwan imachus llajtanpi k'acha kasqanwan ima, llajtanpata ujnin kaj kasqanraykuri atiyniyojllataj, kawsaqe masisninwan khuska, llajtanmanta sumaj kayninta jap'ikuyta, pìunchaymanta p'unchay astawan astawan jatunyachiytataj.
2. Pillapis imata jinasqanmanta, ruasqanmanta, imata qhelqesqanmanta chayri parlaspa yuyayta qosqnmanta kikin pay chay nisqata ruaj jina, ruasqasninmanta jinaqasmantapis tukuy atiyniyoj qhawakapunanpaj jayk'ajllapis poqoyninta pallananpaj.
Pillapis atiyniyoj, kay Declaraciones ama nisqalla jina qhepaykukunanpaj, sayachiyta ima rijch'aj runa qotusllatapis kay Declaraciones tukuy runakunaj kawsayninta allinchananpajpuni.
1. Tukuj runa kaj chhika, comunidadmanta ujnin kasqanrayku, ashkha obligacionesniyoj comunidad ukhupi: runa masisnillanwan khuska kawsakuspa pillapis sumaj kayninta tariparqoytataj runayaytataj atisqanrayku.
2. Democraciayoj llajta ukhupiqa pillapis leyes rimasqallanman purinqa, waqaychanapaj runaj derechosnintam ama pejtus kananpaj, tukuy llajta masikuna cheqan yannillantapuni purisqankuraykutaj llajta masikunapaj mana walej kay chinkapunanpaj.
3. Tukuy kay derechostawan libertadestawanqa, mana imarayku pipis apaykachanqachu Ujllachasqa Llajtas rimasqanta wajninchayta munaspa.
Mana mayqen kay Declaracionpi rimasqa kasqan unanchakunanchu tian yuyaspa Estadowan, ima qotullamanpis, chayri pillamanpis atiyta qosqanta, mayqen rimasqa derechosnillanpis mana yupasqa kananpajqa.


text:
Nazaria Ignacia March
Santa Nazaria de Santa Teresa , Nazaria Ignacia March Mesa sutiyuq warmiqa (* 10 ñiqin qhulla puquy killapi 1889 watapi paqarisqa Madrid llaqtapi - † 6 ñiqin anta situwa killapi 1943 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk Ispaña Qullasuyu mama llaqtayuq kathuliku Santu qarqan.
6 ñiqin anta situwa killapi Santa Nazaria Ignacia March raymi p'unchawninmi.
Taytan: José March; Maman: Nazaria Mesa.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Nazaria Ignacia March.


text:
Día Mundial del Medio Ambiente, llankayta yuyarishpa kay awaki tutamanta 05 raymi killa, kay Comando de Policía Cotopaxi No. 5, llankaypi shuk llankay wankuriwanmi, ña chaskishka...
Ecuador mamallaktapa chapak paykunapa utka llankaywan hapishkami Verónica E. warmita llullashpa shuwashkanta, kay Latacunga kitypi. Kay pakta llankaytaka paktachishkami, llakichishka warmi huchachishkamanta ña kay apuk mashikunapa...
Subzona Cotopaxi llankaypi yanapak chapakkuna ña llankay katikunmi ayllukunawan ashtawan kuchuyayta, chikan chikan llakta kay markapi. Minutos cívicos llankaytami charishka tantalla shuk yachana wasipi chapakkunawan, kay...
Kay chillay puncha 17 panchi killa 17:30 saylla pachakuna, chapakkuna paktachishkami rikurayay ruraykunata allí tapuy ruraykunawan hapishkami kukta kuyukunata mana charishkachu killka pankata, shinallatak maymanta kashkata....
Kay chillay puncha 17 panchi killa 2016 wata mamallaktapa chapak Cotopaxi kitypi, hapishkami Martha C., warmi shinallatak José Ch., runa paykunami chikan chikan ayllukunapa wasikunamanta shuwaska,...
Cotopaxi urku nina shitakta kayna tuta shinallatak kunan tutamanta, mana rikuchishkachu ashtawan allpa shitayta, ña 22:30 sayllamanta iskun ayllukunami San Antonio de Chasqui shinallatak 11 familias...
Kayna chishi rikurayay ruraywan, chapakkuna hapishkami kimsa runakunata paykunataka ña riksishkami kay aylluwasita shuwashkamanta, Cajón de Veracruz llakta Tanicuchí kitylli Latacunga kitypi. Kay hapitaka rurashkami yanapak...
Mamallaktapa chapak Ministerio de Relaciones Laborales llankaywan wankurishpami llankakun shuk wambra musukunawan ayllullaktapa alli kawsaypa mashkakunmi ayllukuna alli yuyaykunata karachun ayllullaktaman rurachun llankayta allichinapa samana pampakunata,...
Kayshina llakikunaka Catilin suyu 17M 0777632; 9917620, WGS84, Altitud 3432 kuskapimi sakirin. Ista llaktamanta runaka paypak antankapimi allpapachata riksishpa purikkashka, payka 20 killakunatami llaktakunata riksishpa purikushka. ...
Mamallaktapak chapak, Distrito Latacunga llankaywan tantarishpa, 10:00 sayllapi kallarishkami chapakkunapa llankay kayna punlla, yuyarina Mama Negra raymikuna. Kay rikurayay ruraykunaka, kay raymikunapak, ñami kallarinalla shinallatak kallarichishkami...
Mamallaktapak chapakkuna willashkami 49 288,4 warankaku clorhidrato de cocaína shirayta hapishkata rikurayay ruraykunapi “Flor Naranja” shutiwan, kay ruraytaka charishkami aeropuerto Cotopaxi llankaypi, tutamanta saylla pacha awkarik...
Ecuador llakta Chapakkuna, Intendencia tantanakuywan makipurashpami Pujilí llakta kitipi katuna wasikunata, mintalaykunapash rikurkakuna. Chapakkunapak Intendente General, Mario Sandoval runaka kayshina rikuykunataka hayak yaku katukkunata harkanapakmi kan...
Ecuador Mamallaktapak chapak, Cotopaxi Marka Subzona llankay kamakpi llankak, shuk yuyarina aknayta rurarka General Inspector Marcelo Rocha Escobar, Jefe de Estado Mayor de la Policía Nacional...
Inti puncha 30 Pawkar killa 05h00 saylla pacha manyanyari, Cotopaxi Marka, antanka shayarinapi, kay rikuytaka Centro Regional de Adiestramiento Canino, llankay kamakpi yachak, shirayta muktik allkukunawan...
Cotopaxi Marka, La Mana kitypi, ayllullaktawan tantalla chapakkuna anta-apyu muyuyta charirka, yuyachinkapak aycha kuyuyta, allí wankurinkapak ayllullaktawan 50 runakunami aycha kuyuyta anta- apyu muyuypi charirka, kallarirkami...
Manabi Markamanta “Gustavo Novoa” yachana wasimantami pusak chunka yachak chapakkunami sukta killakunata yachakunkuna, katinkami kay katik yachaykunawan Cotopaxi Marka Nro.5 llakta chapakkunapak Cotopaxi Markapi Tnte. Lauro...
Pawkar killa 13 kullka puncha, Latacunga kity San Rafael llaktayuk Niagara llaktapi, yanapak chapakkuna rurarkakunami pakikunata ashka tukyak imaykunata, chaykunataka kichurkami Kapak killa 2013 watapi Coronel...


text:
Tiwintza kiti
Tiwintza kiti (kastilla simipi: Cantón Tiwintza) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Morona Santiago markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Santiago llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mayukuna: Morona mayu - Santiago mayu - Yawpi mayu (Río Yaupi) - Mangosiza mayu - Kangaime mayu - Kusuimi mayu; huchuy mayukuna: Yukianza, Kushis, Yapapas, Kushapucos, Chichis, Puchunanga, Yananaza, Kusuimi, Kapisum, Tsuis, Mayalicos, Kusumasa.
- Quchakuna: Pitiur qucha
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Llaqta k'itipi: 1.132 runa
- Chakrapura k'itipi: 4.468 runa
Tiwintza kitipiqa Shuwar runakunam tiyanku.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk kitillinmi kan: Tiwintza kitilli, 23 ñiqin kantaray killapi 2002 watapi kamasqa karqan.


text:
Binidiktu I
Binidiktu I, Binidiktu I huk ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. I, Italya simipi: Benedetto I) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 30 ñiqin anta situwa killapi 579 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
2 ñiqin inti raymi killapi 575 watapi watamanta 30 ñiqin anta situwa killapi 579 watapi watakama Tayta Papam.
Tayta: Bonifasyu.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu I.


text:
Awqaq sipaskuna mayu
Awqaq sipaskuna mayu (kastilla simipi, purtuyis simipi: Amazonas) nisqaqa Tiksi muyuntinpi lliwmanta aswan hatun, 6,400 km suni mayum. Piruwpiqa Ukayali Awriq mayukunap tinkunpi paqarispa, sach'a-sach'anta Atlantiku mama quchaman kallpan. Chay hatun AmaruAwqaq sipas mayup sach'a suyuntaqa Awqaq sipas sachasapa nispa ninchikmi.
Yaykuq mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yurayura Uywa-uywapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Awqaq sipaskuna mayu.


text:
Punta Hermosa distritu
Punta Hermosa distritu; (kastilla simipi: distrito de Punta Hermosa) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 7 ñiqin ayriway killapi 1954 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uma llaqtanqa Punta Hermosa llaqtam.
- Capilla Lúcumo
- Cucuya
- Pampapacta
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
4676 runakuna
Llaqta pusaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2019-2022: Jorge Olaechea Reyes
- 2007-2018: Carlos Fernández Otero, PPC.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Punta Hermosa distritu.
- Municipalidad Distrital de Punta Hermosa
- Municipalidad Metropolitana de Lima


text:
ACTA.En la benemérita y muy digna ciudad de San Miguel de Tucumán a nueve días del mes de julio de mil ochocientos diez y seis, terminada la sesión ordinaria, el Congreso de las Provincias-Unidas continuó sus anteriores discusiones sobre el grande y augusto objeto de la independencia de los pueblos que lo forman. Era universal, constante y decidido el clamor del territorio entero por su emancipación solemne del poder despótico de los reyes de España; los representantes sin embargo consagraron á tan arduo asunto toda la profundidad de sus talentos, la rectitud de sus intenciones é interés que demanda la sanción de la suerte suya, pueblos representados y posteridad. A su término fueron preguntados si querían que las Provincias de la Unión fuesen una nación libre e independiente de los reyes de España y su metrópoli? Aclamáron primero, llenos del santo órden de la justicia, y uno á uno reiteráron sucesivamente su unanime y espontaneo decidido voto por la independencia del país, fixando en su virtud la determinación siguiente.
DECLARACION.Nos los representantes de las Provincias-Unidas en Sud-América, reunidos en congreso general, invocando al Eterno que preside el universo, en el nombre y por la autoridad de los pueblos que representamos, protestando al cielo, á las naciones y hombres todos del globo la justicia que regla nuestros votos, declaramos solemnemente á la faz de la tierra, que es voluntad unánime é indubitable de estas provincias romper los violentos vínculos que las ligaban á los reyes de España, recuperar los derechos de que fueron despojados e investirse del alto carácter de una nación libre é independiente del rey Fernando 7., sus sucesores y metropoli; quedar en consecuencia de hecho y de derecho con amplio y pleno poder para darse las formas que exija la justicia é impere el cúmulo de sus actuales circunstancias. Todas, y cada una de ellas, así lo publican, declaran y ratifican, comprometiendose por nuestro medio al cumplimiento y sosten de esta su voluntad baxo del seguro y garantía de sus vidas, haberes y fama. Comuníquese á quienes corresponda para su publicación, y en obsequio del respeto que se debe a las naciones, detállense en un manifiesto los gravísimos fundamentos impulsivos de esta solemne declaración. Dada en la Sala de sesiones, firmada de nuestra mano, sellada con el sello del congreso y refrendada por nuestros diputados secretarios.
Francisco Narciso de Laprida, diputado por San Juan, presidente.
Dr.Antonio Saenz, diputado por Buenos Ayres.
Versión parafrástica en idioma quichua
—
Cai sumacc ancha camayocc San Miguel Tucmanmanta hatum llacctapi, waranccapusacc pachacc chunca socctayocc watacc ccanchis quillacc isckon ppunchaynimpi, llacctanchecc raycu cchawanancupacc Hamauttacuna hatun tantacuy, congreso nisccapi tantascca, tucui soncconcuwan, tucui yachaynincuwan unancharccancu ttaccacuynincheccta cunancama camachicquenchecc auccacunamanta: huc similla tucuyneccpi llacctanchecc cunacc cay ruracunanta munasccancu, uyaricun, huc munaylla hinantin ruraynincuwan, yuyaynincuwan, wañuy, wañuy, wañuy munapayasccancuta sutti suttipi ricuchincu; chaywampis, yuyaspa cay hatun simipi casccanta paycunacc, llacctancunacc, wawancunacc wawampapis cusisamin, ú chiquin, Hamautta Ranticuna alliy alliymanta huctawan huctawan cai hawa rimarccancu. Allin allinta unanchaspañari, tapuscca carccancu? Munanquichecchu tucui llacctacuna piraycuchus Ranti canquichecc España reycunamanta ttaccacuspa, payccunac quiquin atiyninpi, camachiynimpi cquheparinancuta? Caita uycariytawan, usccay usccayta hatarispa: munaycunnispa ccaparincuc; aswan callpayocc cai sutti munaynincu cananpaccri hucmanta hucmanta munaycu nerccancu; tucuipa yachayninman chayananpaccri cai hinata cquellccarccancu.
Ñoccaicu cai Americacc Anti suyumpi tantascca, llacctacunacc Rantin, ñoccaicuman Pacchacamaccta waccyaspa llacctaycucc sutimpi, llacctaycucc camachiynimpi hanac-pachaman cai pacha tucui llacctacunaman, tucui runacunaman soncoycucc llamppu, checcan unanchayninta, ricuchispa, rimariycu yachachiycu Muyu-pachacc ccaillampi; sutti huc munaynillan cai tucuy llactacunacc ccasccanta, lliqquiy saccra watanasta, imawanchus yanccalla España Reycunaman watascca carccancu: atiyninta suancunamanta ppataspari huc hatun llacta ruracunancu; paicuna quiquin cunan camachecc Rey Fernando ccanchismanta, wawancunamanta, llactanmantawan wiñaypacc ttaccascca; cairaycuri hatun sumacc atiywan sutippi cquecheparincu, imaynachus aswan allin cancca cusisamimpacc tucui imancu unanchascca, hina camachiyta paycuna quiquin maquinmanta ccocunanpacc; tucui tanta ñaupaccta, cquhepamanri hucmanta hucmanta hinata ccaparincu, yachachincu, huctawan huctawanri rincu; caita hunttanancupaccri, ñoccaycupi chura cuspa puraccmanta watanacuncu, causaynincuwan, tiyapuynincuwan, sumac sutincuwan. Picunamanchus yacha chicunan, yachachiscca cachun, tucuipa vincrinman chayanamanpacc; hawa llactacunacc unanchanampacri imaraycuchus ruranchecc cai sumacc checcan rurayta, sutti cquelccapi tucui churacuchum. Congreso wasipi rurasca selloycuwan sellasca, secretarioycucc cquellccanwan callpachascca. Cai hina juramentota tucui llacctancheccpi tiyacucc runacuna. ¿Juranquichu Pacha-camacc Apu Yayanchecc raycu santa cruz raycuwampis + ttimpurichiyta, hamachhaita, mayneccpipis camarichiyta cai Americacc Anti Suyumpi tantascca hatun llaxtacunacc ttaccacuyninta ccanchis Fernando España reymanta, wawasninmanta, llacctanmanta, tucui hawa llaccta camachecc cunamantawan? ¿Juranquichu Pacha-camacc Apu Yayancheccman, ari ninquichu llacctancheccman, atiyninraicu, camachiyninraicu tucui callpaquiwan sayariyta causainiyquita, sumacc sutiyquita, tucui imayquita chincarichinayquicamaypis? Ari, hinatan jurani. Hinata ruracctiyqui Pacha-camacc yanapasuchun, manari pai muchuchisuchun llaccta mamancheccri ñacasuchun.
Hamautta Antonio Saenz Buenos Ayres llacctacc rantin
F.N.Laprida San Juan llacttacc rantin tucui rantista camachecc
- Texto en quechua moderno / Modern Quechua text
Kay sumaq ancha kamayuq San Miguel Tukmanmanta hatun llaqtapi, waranqa pusaq pachak chunka suqtayuq wataq qanchis killaq isqun p‘unchayninpi llaqtanchiqrayku qhawanankupaq Hamawt‘akuna hatun tantakuy, kongreso nisqapi tantasqa, tukuy sunqunkuwan, tukuy yachayninkuwan unancharqanku t‘aqakuyninchiqta kunankama kamachiq qhinchiq awqakunamanta huk similla tukuy niqpi llaqtanchiqkunaq kay rurakunanta munasqanku, uyarikun, huk munaylla hinantin rurayninkuwan, yuyayninkuwan, wañuy, wañuy, wañuy munapayasqankuta sut‘i sut‘ipi rikuchinku; chaywampis, yuyaspa kay hatun simipi kasqanta paykunaq, llaqtankunaq, wawankunaq wawanpapis kusisamin, u chikin, Hamawt‘a Rantikuna alliy alliymanta huktawan huktawan kay hawa rimarqanku. Allin allinta unanchaspañari, tapusqa karqanku? Munankichiqchu tukuy llaqtakunapiraykuchus Ranti kankichiq España Reykunamanta t‘aqakuspa, paykunaq kikin atiyninpi, kamachiyninpi qhiparinankuta? Kayta uyariytawan, usqhay usqhayta hatarispa: munaykun nispa qaparinkuq; aswan kallpayuq kay sut‘i munayninku kananpaqri hukmanta hukmanta munayku nirqanku; tukuypa yachayninman chayananpaqri kay hinata qillqarqanku.
Ñuqayku kay Amerikaq suti suyumpi tantasqa, llaqtakunaq Rantin, ñuqaykuman Pachakamaqta waqyaspa llaqtaykuq sutimpi, llaqtaykuq kamachiynimpi hanak-pachaman kay pacha tukuy llaqtakunaman, tukuy runakunaman sunquykuq llamp‘u, chiqan unanchayninta, rikuchispa, rimariyku yachachiyku Muyupachaq qayllanpi; sut‘i huk munaynillan kay tukuy llaqtakunaq kasqanta, llik‘iy saqra walanasta, ima wanchus yanqalla España Reykunaman watasqa karqanku: atiyninta suwankunamanta p‘ataspari huk hatun llaqta rurakunanku; paykuna kikin kunan kamachiq Rey Fernando qanchismanta, wawankunamanta, llaqtanmantawan wiñaypaq t‘aqasqa; kayraykuri hatun sumaq atiywan sutipi qhichiparinku, imaynachus aswan allin kanqa kusisamimpaq tukuy imanku unanchasqa, hina kamachiyta paykuna kikin makinmanta qukunanpaq; tukuy tanta ñaupaqta, qhipamanri hukmanta hukmanta hinata qaparinku, yachachinku, huktawan huktawanri rinku; kayta hunt‘anankupaqri, ñuqaykupi churakuspa puraqmanta watanakunku, kawsayninkuwan, tiyapuyninkuwan, sumaq sutinkuwan. Pikunamanchus yachachikunan, yachachisqa kachun, tukuypa uyaqrinman chayanamanpaq; hawa llaqtakunaq unanchanampaqri imaraykuchus ruranchiq kay sumaq chiqan rurayta, sut‘i qillqapi tukuy churakuchum. Kongreso wasipi rurasqa selloykuwan sellasqa, sekretarioykuq qillqanwan kallpachasqa. Kay hina huramentota tukuy llaqtanchiqpi tiyakuq runakuna. ¿Hurankichu Pachakamaq Apu Yayanchiqrayku santa krusraykuwanpis + t’impurichiyta, hamach’ayta, mayniqpipis kamarichiyta kay Amerikaq Anti Suyunpi tantasqa hatun llaqtakunaq t’aqakuyninta qanchis Fernando España reymanta, wawasninmanta, llaqtanmanta, tukuy hawa llaqta kamachiqkunamantawan? ¿Hurankichu Pachakamaq Apu Yayanchiqman, ari ninkichu llaqtanchiqman, atiyninrayku, kamachiyninrayku tukuy kallpakiywan sayariyta kawsayniykita, sumaq sutiykita, tukuy imaykita chinkarichinaykikamaypis? Ari, hinatan hurani. Hinata ruraqtiyki Pachakamaq yanapasuchun, manari pay muchuchisuchun llaqta mamanchiqri ñakasuchun.
F.N.Laprida - San Juan llaqtaq rantin tukuy rantista kamachiq. Hamau‘ta Antonio Saenz, Buenos Ayres llaqtaq rantin.
el dispensador dice:
las palabras no hacen un país,
los discursos no hacen un país,
las promesas no hacen un país,
los voluntarismos no hacen un país,
los oportunismos no hacen un país,
las intenciones no hacen un país,
sólo los "hechos" hacen que el sentido de la tribu,
pueda ser considerado un país.
JULIO 10, 2016.-
UNA NACIÓN NO ES SU CLASE POLÍTICA... SINO SU SOCIEDAD...


text:
Tiwanaku munisipyu
Tiwanaku (aymara simipi: Tiwanaku jisk'a taqa suyu; kastilla simipi: Municipio de Tiahuanaco) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Inkawi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Tiwanaku llaqtam. .
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tiwanaku munisipyupiqa kimsa kantunmi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Urukunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuy
URUKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY
Paqarichiq: Huñunashqa Nasyunkuna
Tikrapayaq: Serafín M. Coronel Molina (kastillaanupiqta wanka limayman)
Lima, 1980 (mushuqchashqa 1998)
Qallaliy shimi[edit]
20 pun disimri killatraw 1959 watakaqtrawmi Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq llapan aanipaakula Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqta. Chay qillqashqakaq limashqan kamachikuyninkunatrawmi imapis kamalaykan, chayqa nin "llapa nunakunam urukunakaqta ashwan allikta yanapayta munapaakun". Achka diriichunkunakaq, qishpiy kayninkunakaq kay Hatun Kamachikuykaqtraw yatrachishqankuna yapa kutil, yapa kutil nipaakulqa 1948 Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq Kamachishqankunakta, punta qillqashqankunakaq limapaakushqantapis; piru tukuypacha nunakunam yatrapaakulqa urukunakaq munashqankunakta, prisisashqankunaktapis, huk rasun kamachikuyta munapaakushqantapis.
21 pun disimri killatraw 1976 watakaqtrawmi Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq aanikulqa huk risulusiyunta; chaytrawmi kamachikulqa 1979 watakaq Urukunakaqpa Intimasiyunal watam kanqa nilkul. Chaypiqtaqa kay risulusiyunkaqtraw kallpachanchik llapa malkakunakta,wakchakunaktapis, qillayniyuqkunaktapis, urukunakaqpa allin kayninta, milachikuy ulyanankunakta mushuqpiq likapaakunampaq; hinaman ashwan yalpana kanman 1979 watakaqtraw Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq ishkay trunka watakta kumplishqanta; kay watakaq sumaq waalichinam kanman mastalaq yatrayninta llalipaakunanpaq.
Hinaman, kutipachin 20 pun nuwinri killatraw 1959 watakaqtraw Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Kamachikuykaq nishqanta. Trunka sumaq qillqashqa kamachikuynintraw, Hatun Kamachikuykaq aanin uru kunakaqpa diriichunkunakta, sumaq prutiksyunta waynalipaakunanpaqpis, sirwichikuykunakta, upurtunidaakunakta uywapaakunanpaqpis, allimpis, nurmalpis wiñapaakunanpaq; yulishqanpachapiq shutikta, aylluchakuyninta uywapaakunanpaq; kumun taapanakta, sumaq mikuyta, wasichayta, awsakuyta waynalipaakunanpaq, hampikuqkaqwan hampichikunanpaqpis; mana puliytapis, mana ima lulaytapis atipapaakul tukillap hampichikunanpaq; hatun llaki kaptin, llapanpiqpis puntakta taapanakta, yanapaanakta traskipaakunanpaq; katraykuykunapiq, mitrakunapiq, awusukunapiq, llapa ima praktikakuna triniykaqta milachiyta munaqkunakaqpiq taapashqa kapaakunanpaqpis. Qipaman, Hatun Kamachikuykaq yapapis nin urukunakaq yatrachishqa kapaakunman llapa malkakunapula uyalinakul, tuliranakul, anyanakul; tukip kawsakuykaqta, anyanakuykaqta imaypis yalpapaakul.
URUKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY
Qallaliynin[edit]
Yuyashtin: Nasiyuunis Uniidaspa malkakunakaq qillqashqatraw limapaakulqa nunakunakaqpa diriichunkunapiqta, dignidaakunantapiqta, munayninkunapiqtapis. Paykunaqa kawsayninchiktam tiklachiytam munapaakun mana ñakapaakunanchikpaq, qishpiylla kawsapaakunanchikpaq.
Yuyashtin: Nasiyuunis Uniidas Urganisasyunkaq Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqtraw kamachikulqa llapa nunam kay Hatun Kamachikuykaq limashqan diriichuyuq, qishpiy kayniyuq mana malkakunamasinta usuchipaakunanpaq, ayllunta, nuna-shiminta, rilihiyunninta, limashqanta, imanawkashqantapis mana hamuyaapaakunanpaq; wakchapis, qillayniyuqpis kal mana trininapashqa kapaakunanpaq.
Yuyashtin: uchucha urukunakaq allin taapanakta, sumaq prutiksiyuntapis munapaakun manalaqpis yulipaakul; chaypiqtaqa yulipaakushqanpachapiqpis.
Yuyashtin: chay sumaq prutiksiyunkaqpa munaynin 1924 Hinibra malka Hatun Kamachikuykaqtraw Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq qillqashqa kalqa; Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqtraw, sumaq Urganisasiyunkaqpa Akurdunkunatraw, llapa malkakunakaqpa urganisasiyunkaqtraw liqsishqapis kalqa.
Yuyashtin: llapa nunakunakaq urukunakaqta ashwan allikta yapayta munapaakun, chaymi Kay Urukunakaqpa Hatun Kamachikuykaqta kamachin paykuna kushilla kapaakunanpaq, chay Hatun Kamachikuykaqtraw kamalashqa diriichunkunakta, qishpiy kayninkunakta qaynalipaakunanpaq, mañanmi karikunakaqtapis, walmikunakaqtapis, huk urganisasiyunkunakaqtapis, maytrawpis chaytrawpis kamachiqkunakta, ima kamachikuykunaktapis liqsipaakunanpaq, kay kamachikuyninkunakaq urukunakaq kamachishqa shimiipa imanawpapis likapashqa kapaakunanpaq.
Huk kamachikuy[edit]
Urukunakaq kay Hatun Kamachikuykaqtraw kamalashqa diriichukunakta waynalipaakunqa. Chay diriichukunakaqta llapa urukunaktam qunchikman mana piktapis qunqallal, mana lakichinakullal, mana usuchinakullal ayllunpiq, ima kulur kashqanpiq, walmi ichaqa kari kashqanpiq, nuna-shiminpiq, rilihiyunninpiq, imaktapis limashqanpiq ichaqa imaymanapiq, kay malkaqtraw ichaqa kumunkaqtraw kashqanpiq, qillayniyuq kashqanpiq, yulinanpiq ichaqa huk laasi kashqanpiq, kikin urukuna kashanpiqpis ichaqa ayllunkunakaqpiqpis.
Ishkay kamachikuy[edit]
Urukunakaq sumaq prutiksiyunta waynalipaakunqa, imaymana lulanakumakta, sirwichikuykunakta traskipaakunanpaq, chaykunaqa kamachishqa shimipapis, imanawpapis qushqa kapaakunqa urukunakaqpa aychallankuna, yuyayninkuna, muralninkuna, almankuna qishpiy kayninkunawanpis dignidaankunawanpis allinllapis, nurmallapis hatunyananpaq. Chayta lulananchikpaq kamachishqa shimikta qillqay wandul tiqshiy yuyanakaq urukunakaqpa sumaq munayninmi kanqa.
Kimsa kamachikuy[edit]
Llapa urukunam diriichuyuq yulipaakushqanpachapiq shutikta, aylluchakuyninta uywapaakunanpaq.
Tawa kamachikuy[edit]
Llapa urukunam kumun prutiksiyunta waynalipaakunman. Paykunam diriichuyuq allinllap wiñapaakunanpaq; chaynaw kapaakunanpaq paykunaktapis, mamankunaktapis sumaq taapananchik kanman manalaq watrakuqluptinpis, watrakushqanpachapiqpis. Urukunakaqpa diriichunpis kanmi, mikuyta, wasichayta, hampikuqkaq sumaq sirwichikuyninkunakta waynalipaakunanpaq.
Pichqa kamachikuy[edit]
Llapa urukunam mana puliytapis, ima lulaytapis atipapaakul tukillap hampichikunman; yatranaktapis, sumaq taapanaktapis traskipaakunman.
Suqta kamachikuy[edit]
Urukunakaq sumaqpis, hawkapis munapaakushqanta hatunyaachipaakunanpaq, kuyaypaqmi, intindinapaqmi. Imaypis mama-taytankunap prutihishqa, taapashqa wiñapaakunman; mana chaynaw kal, kuyayta, mural, matiryal prutiksiyunta traskipaakunman. Manam takshqa urukunakta mamankunapiq lakinchikmanchu mamankunawan allinlla kawsapaakuykaptin. Kumunkaqpaqpis llapa kamachiqkunakaqpaqpis mandunmi mana aylluyuq takshqa urukunakta taapaakunanpaq. Ayllukunakaqpa achka kari-walmi chulinkunakaq mantinikunanpaq Istaadukaqmi yanapanmanpis, imaymana yanapanaktam qunmanpis.
Qantrish kamachikuy[edit]
Llapa urukunam diriichuyuq yatranakta traskipaakunanpaq, chay yatranakaq mandum, manam qillayta mañanchikmanchu urukunakaq liyiyta, qillqayta yatranankama. Paykunakta yatranakta qunchikman tukuy yatrapaakushqankunakta milachipaakunanpaq, llapan iwal-lla atipashqankunakta, yatrashqankunakta, mandunkunakta hatunyaachipaakunanpaq, imaypis kumunkaqta pallalkunanpaq.
Mama-taytakunakaq urukunakaq munapaakushqan yatranakta, kunsihukta qupaakunman; chaykunam lulanan.
Urukunakaq awsakuykunaktapis, awsaytapis sumaq waynalipaakunman, chaykunaqa yatranakaq munashqannawlla kamachishqa kapaakunqa; kumun kaqpis, llapa kamachikuqkunakaqpis huk isfursullaktatr lulapaakunman urukunakaq kay diriichukunakta waynalipaakunanpaq.
Pusaq kamachikuy[edit]
Urukunakaq imay urapis llapanpiqpis puntakta prutiksiyunta, yanapanakta traskipaakunman.
Isqun kamachikuy[edit]
Urukunakaq amachashqa kapaakunman imaymana katraykuykunapiq, mitrakunapiq, awusukunapiq. Paykunakta allinllap taapanchikman. Manam uchucha urukunakta ulyachinchikmanchu; manam ulyaytapis qunchikmanchu ni imaktapis lulachinchikmanchu, chaykunaqa alli kayninta ichaqa yatraynintam daañaqlunman, hatunyayninkunakta amaniqlunman.
Trunka kamachikuy[edit]
Urukunakaq prutihishqa kapaakunman imaymana lakichinakuypiqta, huyup kawsakuypiqta. Paykunam yatrachishqa kapaakunman llapa nunapula uyalinanakul, tuliranakul; tukip kawsakuykaqta, anyanakuykaqta imaypis yalpapaakullal, lliw yatrashqankunakta nunamasinkunakta willapaakunanpaq, yatrachipaakunanpaq.
Qillqay wandunapaqmi kay urukunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuykaq[edit]
Hatun Huñunakuykaq
Yuyashtin: Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq mañan mama-taytakunakta, kari-walmikunakta, kaytraw kamachikuykunaktapis qillqashqatraw kamalashqankunakta liqsipaakunanpaq, chay diriichunkunakta mantinichipaakunanpaq.
- Mimru Istaadukunakaqpa kamachikuyninkunakta kunsihan, llapa urganisasiyunkunakta, mana guwirnamintal urganisasiyunkunaktapis kay Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqta qillqay wandupaakunanpaq.
- Nasiyuunis Uniidaspa Sikritariyu Hiniralkaqtapis mañanmi kay Hatun Kamachikuykaqta qillqay wandunanpaq, kay laplakunakaqtraw kamalashqankunakta lliw imaymana nuna-shimikunatraw aypunanpaq.


text:
Qhawana (nina urqu)
Qhawana (kastilla simipi: Cerro Cahuana / Apagado; mana: Escalante nina urqu icha El Apagado, Chilipi!) nisqaqa Antikunapi, Buliwyap Kunti Wallanpi, huk nina urqum Buliwya suyupi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi, Chili mama llaqtapipas. Pikchunqa mama quchamanta 4.950 / 5.703 mitrum aswan hanaq.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Urin Lipis pruwinsya


text:
Zhū Yuánzhāng
Zhu Yuanzhang Hongwu Qhapaq o Hung-wu (chinu simipi: 洪武大帝,pinyin: Hóngwǔdì), (* 21 ñiqin kantaray killapi 1328 watapi paqarisqa Zhongli (Fengyang) llaqtapi - 14 ñiqin inti raymi killapi 1398 watapi wañusqa Shaqiu llaqtapi), Zheng sutiyuq runaqa.
23 ñiqin qhulla puquy killapi 1368 watapimanta 24 ñiqin inti raymi killapi 1398 watapikama Ming Chunwa Hatun Qhapaq.
Tayta: Zhu Shizhen 朱世珍, (Zhu Wusi 朱五四) (1283–1344); Mama: Chen Erniang,
Ñawpaq warmi: Xiao Gi Gao
Churikuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Zhū Yuánzhāng.


text:
Eleftherios Venizelos
Eleftherios Venizelos (grisya simipi: Eλeuθέpιoς BevιZέλoς) sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin chakra yapuy killapi 1854 watapi paqarisqa Khanià (Ta Xavιά) llaqtapi - 18 ñiqin pawqar waray killapi 1936 watapi wañusqa Paris llaqtapi), huk Grisya mama llaqtayuq pulitiku.
1910 watamanta 1915 watakama ñawpaq kuti Grisyapa Uma kamayuqnin karqan.
Taytan: ; Maman: .
Ñawpaq warmi: Maria Katelouzou (1891-1894); Elena Skylitsi (1921-1936)
Churinkuna: Kyriakos wan Sofoklis Venizelos.
Yachaywasi:
QillqaskankunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Eleftherios Venizelos.
- Sitio de la Fundación Venizelos


text:
Juan Carlos Mesa
Diego Isidro Mesa sutiyuq runaqa, icha Juan Carlos Mesa (* 15 ñiqin aymuray killapi 1930 watapi paqarisqa Córdoba llaqtapi - 2 ñiqin chakra yapuy killapi 2016 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk Arhintina mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Taytan: , Mamanː .
Warmiː Edith Avalos de Mesa (1954-2015).
Churinkunaː Jorge Daniel Mesa, Gabriel Alejandro Mesa, Juan Carlos Mesa wan Juan Martín Mesa.
TV Siryikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Martin Fierro 1998
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Jorge Porcel
- Jorge Basurto
- Carlos Garaycochea
- Pepe Biondi
- Carlos Balá
- Alberto Olmedo
- Gianni Lunadei
- Guillermo Francella
- Gladys Florimonte
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan Carlos Mesa.
- IMDb


text:
Mayabeque pruwinsya
Mayabeque pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Mayabeque), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San José Lajasmanta llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 2011 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
502 392 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
11 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mayabeque pruwinsya.


text:
Manuel de Vidaurre
Manuel Lorenzo de Vidaurre y Encalada sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin aymuray killapi 1773 watapi paqarisqa Limaq llaqtapi - † 9 ñiqin pawqar waray killapi 1841 watapi wañusqa Limaq llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq] taripay amachaq wan pulitiku karqan.
1827 Piruwpa Kunrisun Umalliqnin.
Taytan: Basilio Vidaurre de la Parra; Maman: Manuela Catalina de Encalada y Mirones.
QillqasqankunaLlamk'apuy
- Cartas americanas
- Plan del Perú,
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Manuel de Vidaurre.


text:
Layqa qulluy
Layqa qulluy nisqapiqa Iwrupapi kamachiqkuna waranqa-waranqa layqa (bruja) sutinchasqa runakunata, lliwmanta aswan warmikunata wañuchirqan.
Ancha ñawpa pachañas Mawk'a Iqiptupi, Babilunpipas layqa nisqa runakunatas qatiykachaspa wañuchirqan. Hudyukunap, Kristiyanukunappas liwrunpas, Dyuspa Simin Qillqam layqa kaymanqa ama nin (5ñ Moyses (Deuteronomium) 18:10-12 ).
Iwrupapi 5 ñiqin anta situwa killapi 1484 p'unchawpi Hatun Papa Inusinsyu pusaq ñiqin bula qillqanwan Summis desiderantes affectibus nispa qallarispa Kathuliku inlisyap sutinpi inkisisyun nisqawan layqa qulluyta kamachirqan. Hinaspa Kathuliku inlisya waranqa-waranqa layqa nisqa warmikunata wañuchichirqan, chaymantataqsi hinallataq prutistanti inlisyakunapas.
Chay pacha inkisisyun taripay sunturkuna hampiq warmikunata layqa kaymanta, diyawlu ruranakuymanta, dyusta ñakaymanta ch'atarqan. Hipachiywan chay warmikunamantaqa kunfisyun willakuytam atipayarqan. Achka bruja, brujo nisqa runakunatas - wañuy wanayman taripaspa yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan, lliwmanta astawantaq Ispañapi, Alimanyapipas.


text:
Griguryu XIV
Griguryu XIV, Griguryu XIV huk chunka tawa ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. XIV, Italya simipi: Gregorio XIV) Niccolò Sfondrati sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin hatun puquy killapi 1535 watapi watapi paqarisqa Somma Lombardo llaqtapi - † 16 ñiqin kantaray killapi 1591 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
8 ñiqin qhapaq raymi killapi 1590 watapimanta 16 ñiqin kantaray killapi 1591 watapikama Tayta Papam.
QillqasqankunaLlamk'apuy
EncíclicasLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Griguryu XIV.


text:
Waytapallana
Waytapallana (kastilla simipi: Nevado Huaytapallana) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Waytapallana wallapi, Hunin suyupi, Wankayu pruwinsyapi, Paryawanka distritupi, Wankayu distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.557 / 5.768 mitrum aswan hanaq. Wankayu llaqtamantaqa 29 km karum, chincha antinpi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Wankayu pruwinsya / Kunsipsyun pruwinsya
- Saywitukuna: Piruwpa chawpi Antikunan


text:
Iñuku huk'i p'akiy
Iñuku huk'i p'akiy icha Iñuku huk'i ch'iqtay nisqaqa niwtrunpa icha huk tiksi k'atachap qallarichisqan iskay icha aswan rakiman iñuku huk'ip p'akiynin.
Iñuku huk'iqa p'akisqa kaspaqa, huk qallawap iñukunkunamanmi rakirin, aswan niwtrunkunatam kachaspa. Chay niwtrunkunaqa huk iñukukunata p'akiyta atinmi. Huk illanchaykuq qallawap achka iñukunpa rump'u hina - kritiku wisnumanta aswan - kaptinqa, illanchayninmanta wallqa ruranakuymi qallarinmi, iñuku huk'i t'uqyay tukuchispa.
Chay iñuku huk'i p'akiywanqa mancha-manchay micham paqarin. Chay michataqa iñuku huk'i ayñikunapim, iñuku huk'i pinchikillachanakunapipas llamk'achinku.


text:
Piruw suyup Rimana Wasin
Piruw suyup Rimana wasin, Piruw suyu Rimanan wasi (Perú suyu Rimanan Wasi), Hatun Rimana Wasi (Buliwiyapi : Jatun Rimana Wasin ) icha Piruwpa Kunrisun (Congreso de la República del Perú) nisqaqa Piruwpa rimana huñunakuy wasinmi.
Piruw suyu qispisqa kawsayninqa qallarirqan imayna kamachiy kamayuq kayninta qhawarispa. Rimana Wasiqa paqarisqanmanta pachapuni t’inkisqan khunan Piruw llaqtan kawsayninman hina. 1822 watakunamanta pachan apulli Francisco Javier de Luna Pizarro kamachiyninwan, rimana wasip kawsayninqa kawsan kikin llaqtap kawsayninwan kuska, churaspa Piruw llaqtap munayninta allin kamachiyman. Qasi kawsay hinaspa llaqtawan kamachiyta churaspa,
Piruw suyup Rimana Wasin kamakuyqanmanta pacha “capilla de San Marcos” nisqa taytachaq wasinpin llank’ananpaq puritan, chaymantataqmi llank’aranku askha wasikunapi. Ñawpaq kawsaypin Rimana Wasi karan “ bicameral” nisqa huñunasqa apullikunap llank’asqan. Cámara de Diputados” nisqa huk apulli t’aqa llank’ayninkuta rimarqanku “Universidad de San Marcos” nisqa Hatun Yachay Wasipi hinaspataqmi “Cámara de Senadores” nisqa Hatun Apullikuna Rimarqanku mauk'a "Inquisición” nisqa wasipi
Miguel Grau Seminario, suyup haylli runa ruwayninmi Rimana Wasipi Apullikuna yachapayananku atiy, paypa kawsayninmi llaqtap munasqanman hina ruwayniyuq karan chaymi Apullikuna ima llak’ayninkupipas chay yuyaypi kanan. Panmi Rimana wasipi Apulli kaspa "llyñita mañakunan” nisqata mana chaypi llank’ananpaq mañakuran ichaqa awqanakuyman rinanpaqmi.
Rimana Wasip kawsayninmi qillqasqa Piruw Suyup hatun Kamay Pirwakunapi, chayrankun Piruw suyup Hatun Kamachiqninkuna, hanaqpachapi taytachata yuyarispa hinaspa llaqtatapas llank’ananku, Rimay wasipi kamaq sutita huqarispa, llaqtap kamachiykunata qhawarispapuni hinaspa suyuntinpa sumaq kayninpaq.
Rimana Wasiqpa chaninchaq kayninmi: kamachiy qillqa ruway. Piruw Suyuq Hatun Kamay Pirwan llapan ñankunata rikun allin kamachi ruwakuykuna riqsichinankupaq.
Rimana Wasiq huk sumaq ruwaynillantaqmi “actos de gobierno” nisqa hatun kamachiqpa imaymana suyuq ruwaykunamanta. Willakuykunata mañaspa chaykunataqa ruwakun, hach'awanqukunata mink’aspa Rimana Wasipi hatun rimaypi suyupaq llank’asqankumanta rimanankupaq hinaspa “Comisiones” nisqakunapipas rimanallakutaqmi llapa qillqa kamachiykuna qillqa ruwasqanta rikunankupaq.
Rimana Wasin llapa llaqtap rimayninta rantinkan. Llapa yawarkunata, apu yuyaykunata, kamayuq kaykunata, hinaspa makiwan llank’aykunata llaqta munayninman hinapuni.
Rimana wasipi apullikunan akllasqa suyuntinpaq llank’anankupaq, qillqa kamachiy, rikuy hinaspa rantinkaykunapi llapa llaqtanchispa kawsayninkunata allin tikarinanta qhawanankupaq, chayraykun mana pipas huchallinmanchu ima rimasqankumantapas akllasqankumantapas, chaymantapas manan apipachinapi huchallisqa kankumanchu mana Rina Wasi kamachisqanqa. Llaqata runan rimana wasi apullita churanan llaqta kamachiyta chawpichananpaq paywan.
Rimana Wasipi apulliq llank’ayninqa hunt’an kanan, ichaqa wayna sipas hatun yachay wasipi yachachiypiqa atinmantaqmi yachachiyta. Rimana Wasipi apulliq ruwayninqa tukuy llaqtap yachananmi, llaqta runaqa apulliq llank’ayninqa riqsin willana masikuna mast’arisqanrayku.
Khunami, Suyu Rimana Wasi llank’ayninta munan “ modernizar sus sistemas” nisqa ruwaykunata astawan , imaymana ruwaykunapi, wasin llut’aykunapi hinaspa llapa llank’ana churaypi. Ruwakumi yuyaywan, sumaq kawsayta tariyta llank’ayta khunanmanta kallpachaspa, ama qunqaspa llapa qhipa apullikunap llank’ayninta sumaq llaqta kawsaypaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Perú suyu Rimanan wasi (tukri internet tiyaynin)
- Congreso de la República del Perú (kastilla simipi)


text:
Sapsi rakiqunakunayuq sutisuyu
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
- -revi (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- AmandaNP (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- Base (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- Bsadowski1 (k'itillapi kan, steward)
- Cromium (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- Defender (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- DerHexer (k'itillapi kan, steward -wan VRT permissions agent)
- Einsbor (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- HakanIST (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- Hoo man (k'itillapi kan, steward)
- Jon Kolbert (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- Jyothis (k'itillapi kan, steward)
- Linedwell (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- MarcoAurelio (k'itillapi kan, steward)
- Martin Urbanec (k'itillapi kan, steward, llika kamachiq -wan VRT permissions agent)
- Masti (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- Matanya (k'itillapi kan, steward -wan VRT permissions agent)
- Melos (k'itillapi kan, steward -wan VRT permissions agent)
- MusikAnimal (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, ayudante del filtro antiabusos, editor global de interfaz -wan steward)
- Operator873 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- QuiteUnusual (k'itillapi kan, steward)
- RadiX (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)
- Ruslik0 (k'itillapi kan, steward)
- Sakretsu (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- Schniggendiller (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- Shanmugamp7 (k'itillapi kan, steward)
- Sotiale (k'itillapi kan, importador de nuevos wikis -wan steward)
- Stanglavine (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- Stryn (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- Tegel (k'itillapi kan, steward)
- Teles (k'itillapi kan, steward)
- Tks4Fish (k'itillapi kan, steward -wan VRT permissions agent)
- Trijnstel (k'itillapi kan, steward -wan VRT permissions agent)
- Vituzzu (k'itillapi kan, steward -wan VRT permissions agent)
- Wiki13 (k'itillapi kan, steward)
- Wim b (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward)
- علاء (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, steward -wan VRT permissions agent)


text:
问候
1我是奉上帝旨意做基督耶稣使徒的保罗,与提摩太弟兄写信给在哥林多的上帝的教会以及亚该亚境内所有的圣徒.
2愿我们的父上帝和主耶稣基督赐给你们恩典和平安!
上帝的安慰
3我们主耶稣基督的父上帝当受赞美!祂是仁慈的父和赐一切安慰的上帝. 4我们遭遇任何患难,祂都安慰我们,使我们能够用祂给我们的安慰去安慰那些在各样患难中的人. 5正如我们多受基督所受的苦楚,也靠基督多得安慰. 6我们遭受患难,是为了使你们得到安慰和拯救;我们得到安慰,也是为了使你们得到安慰,以便你们能忍受像我们所遭遇的诸般苦难. 7我们对你们坚信不移,因为知道你们既和我们同受患难,也必和我们同得安慰.
8弟兄姊妹,希望你们知道我们在亚细亚所遭遇的苦难.那时我们承受极大的压力,超过了我们的极限,甚至连活命的指望都没了. 9我们心里觉得必死无疑,这使我们不倚靠自己,只倚靠使死人复活的上帝. 10祂曾救我们脱离死亡的威胁,将来还要救我们.我们深信祂必继续救我们. 11你们也要用祈祷帮助我们,使恩典借着许多人的祷告临到我们,众人便因此而为我们感恩.
保罗改变计划
12我们感到自豪的是:我们本着上帝所赐的圣洁和诚实为人处世,倚靠祂的恩典,不倚靠人的聪明才智,对待你们更是这样.这一点,我们的良心可以作证. 13-14我们不写任何你们读不懂,不明白的内容.你们现在对我们有几分认识,但我盼望你们最终完全认识到:当主耶稣再来的日子,你们将以我们为荣,正如我们将以你们为荣一样.
15我有这样的把握,所以早就计划去你们那里,使你们有两次蒙福的机会. 16我打算从你们那里去马其顿,再从马其顿回到你们那里,然后你们为我送行前往犹太. 17我定了这计划,难道会反复无常吗?难道我是意气用事,出尔反尔吗? 18我在信实的上帝面前保证:我们对你们说的话绝不会忽是忽非! 19我和西拉,提摩太在你们当中所传扬的那位上帝的儿子耶稣基督绝不会忽是忽非,在祂只有“是”. 20因为上帝的一切应许在基督里都是确实的,所以我们也是借着基督说“阿们1:20 “阿们”是“诚然如此”的意思.”,将荣耀归于上帝. 21是上帝使我们和你们一同在基督里信心坚固.祂差遣1:21 “差遣”希腊文是“膏立”.了我们, 22在我们身上盖了祂自己的印记,并让圣灵住在我们心中作担保.
23我求上帝为我作证:我没有去哥林多,是为了宽容你们. 24我们并不是要操纵你们的信仰,而是要帮助你们,使你们喜乐,因为你们在信仰上已经站稳了.
1Taita Dios munashpa, Jesucristomanta huillagrichun mingashca Pablomi cani. Caitaca, huauqui Timoteondijmi, Corintopi Diospaj tandanacushca crijcunamanpish, tucui Acaya llajtapi Diospajlla causaj crijcunamanpish quillcani:
2Ñucanchij Yaya Diospish, Apunchij Jesucristopish cancunamanca, jatun cʼuyaita, sumaj causaita cushca cachun.
Ima llaquipipish Diosmi cushichin
3Apunchij Jesucristopaj Yaya Diostaca, ‘Allimari cangui’ nishunchigri. Paica, ñucanchijta jatunta llaquij Yayami, tucui imapipish cushichij Taita Diosmi. 4Ñucanchij ima llaquipi cajpipish, Paimi cushichin. Shujtajcuna ima llaquipi cajpipish, ñucanchijta Pai cushichishca shinallataj cushichichunmi, ñucanchijtaca chashna cushichin. 5Jatun llaquicunata Cristo apashca shinallatajmi, ñucanchijpish jatun llaquicunata apacunchij. Chashnallataj Cristollamantatajmi yallitaj cushicunchij. 6Cancuna cushicuchun, quishpirichun nishpallami ima llaqui shamujpipish, chai llaquitaca apacunchijlla. Shinallataj Taita Dios ñucanchijta cushichishpapish, cancuna cushicuchun, quishpirichunllatajmi cushichin. Chashna rurajpimi, cancunapish ñucanchij shinallataj, ima llaquitapish apai tucunguichij. 7Cancunapish ñucanchij shinallataj llaquicunata apashcamantaca, ñucanchijta shinallataj cushichingami. Chaitaca, allimi yachanchij.
8Huauqui, panicuna, cancunamanca Asia llajtapi jatun llaquicuna ñucanchijta japishcatami parlashun ninchij. Chai llaquica, mana apai tucuipaj yallitaj sinchi cajpimi, ‘Ña mana ashtahuan causashunchu’ yuyarcanchij. 9Chaimantami ñucanchijca, ‘Ñami huañunchij’ yuyarcanchij. Ñucanchijllataj imatapish rurai tucushcata ama yuyachun, ashtahuanpish huañushcacunata causachij Taita Diospi shunguta churachunmi, chashnaca tucurca. 10Diosmi ñucanchijtaca, huañuna jatun llaquimanta quishpichirca, cunanpish quishpichicunmi. ‘Cutinpish quishpichingami’ nishpa, Pai huaquichina yuyaillami purinchij. 11Cancunaca, ñucanchijmanta Diosta mañapaichijlla. Achcacuna ñucanchijmanta mañajpimi, imatapish allicunata Taita Dios ñucanchijman cujpica, achcacunallataj Paitaca pagui ningacuna.
Pabloca Corintoman rinatami shujtaj punllapaj saquishca
12Cai pachapica, ñucanchijca maipipish Taita Diospajlla alli causashcata, ashtahuanca cancunapaj ñaupajpi chashna causashcata ñucanchij shungu yuyachijpimi, jatunta cushicunchij. Mana ñucanchijllataj yachaj cashcamantachu, ashtahuanpish mana cʼuyaipajta Taita Dios cʼuyashcallamantamari, chashna alli causacunchij. 13Cancunaman ñucanchij quillcashpaca, cancuna ricushpa entendinallatami nircanchij. Chaicunataca, tucuita alli yachashpa catishpami, alli canguichijman. 14Apunchij Jesús shamui punllapica, ñucanchijmantami cushicunguichij. Ñucanchijpish cancunamantami cushicushun. Ñucanchij chashna nishcataca, ñami ashata entendishcanguichij.
15Chaimantami ñucaca, cancunataraj ricugrisha nicurcani. Cai cutihuanca, ishqui cutinmi cancunapaj allipaj ricuj shamusha nicurcani. 16Macedoniamanca, cancunapajtami risha. Chaimanta tigramushpapish, cancunapajtami tigrasha. Ñucataca cancunami, Judeaman cachana canguichij. 17Ñuca caita rurana tucushpaca, ¿nij tucushcallatachu yuyanguichij? ¿Mana cashpaca, ñuca quiquin yuyaillamanta rurana tucushpachu, ña «ari» nicun, ña «mana» nicun puricujta yuyanguichij?
18Taita Diosca, Pai nishcata pajtachij caj shinallataj, ñucanchijpish cancunaman nishcataca, «ari» nicun, «mana» nicun nishpa, mana purinchijchu. 19Diospaj Churi Jesucristomantami, ñucapish, Silvanopish, Timoteopish, cancunamanca huillarcanchij. Cristoca «ari» nicuj, «mana» nicuj, mana canchu. Paipica, «arillami» tiyan. 20Taita Diosca, Pai imallata rurasha nishcataca, Jesucristomantami «ari» nishca. Chaimantami paimanta, «Chashna cachun» nishpa, Diosta sumajyachinchij. 21Taita Diosmi ñucanchijtapish, cancunatapish Jesucristota alli catichun yachachicun. Paillatajmi ñucanchijmanca, paipaj Espirituta curca. 22Paillatajmi ñucanchijtaca, Paipajlla cachun, Paipaj Espirituta ñucanchij shungupi churarca.
23Cancunata mana llaquichisha nishpallami, Corintomanca manaraj shamurcani. ¡Chaitaca, ñuca shunguta rijsij Taita Diosllataj yachanmi! Paipaj ñaupajpimi, imata cashpapish nini. 24Cancunaca, ña sinchi crijcunami canguichij. Chaimanta, ‘Cashna chashnami catina canguichij’ nishpaca, mana mandanchijchu, ashtahuan cushicuchun nishpallami, chashna yuyachinchij.


text:
Yana Walla
- Yanaurqu nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Yanaurqu (sut'ichana) rikuy.
Yana Walla nisqaqa (kastilla simipi: Cordillera Negra) Antikunapi, Piruw llaqtapi, Kunti Wallapi, Waylas qhichwap kuntinpi kaq wallam, Anqash suyupi (97%), Lima suyupipas (2%).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Lliwmanta aswan pikchunkunaqa kaymi: Ruqarri (5.187 m), Quñuqranra (5.181 m), Rumi Krus (5.020 m), Sinal Qhapaq Urqu (5.006 m), Wankapiti (4.988 m).
Yana Wallap chinchanpi antinpipas Santa mayum. Urinpitaq Patiwillka mayum. Chawpinpi, Waras llaqta ñiqpitaq Kasma mayum urqukunata chimpan.
Aswan hanaq q'asanqa Wankapiti q'asam (4.680 m hanaq).


text:
Hatun llaqta
Hatun llaqta (kastilla simipi: ciudad) nisqaqa ancha achka, hatun wasikunayuq llaqtam, chaypim achka runakuna kawsan.
Hatun llaqtapiqa rumi wasikuna icha kusasqa tikakunamanta isku chapusqawanmi wasichasqakunam. Hatun llaqtapiqa atukaymi (industria nisqa), maki kapchiqkuna, qhatuqkunapas. Ancha hatun llaqtakuna hatun yachay wasiyuqmi, hamut'ana kuraq sunturyuqpas.
Mama llaqtap kamachiqninkunap tiyaqninniyuq hatun llaqtataqa uma llaqta ninchikmi.
Huk Tawantinsuyupi, Inkakunap pachanpiña kachkasqa hatun llaqtakuna:
Ispaña mama llaqtayuqpa, wiraquchakunap kamasqan huk llaqtakuna:
- Lima (Ciudad de los Reyes, Ispaña Qhapaqkunap llaqtan nisqa)
- Montevideo
- Caracas
- Madrid
- Buynus Ayris


text:
Arí, yukakuyman aswan hatun
Enviado por Rufino Chuquimamani (no verificado) el
Arí, yukakuyman aswan hatun yukakuy yapakamun. ¿Maytaq nacionalismori? ¿Maytaq 1979 watapi paqariq Mama Kamachikuypa yuyayninpi sullullchasqanri? ¿Maytaq ¡Agua sí, oro no! nispa rimasqanri? Chay munachikusqankuna mana hunt'asqanqa llulla kaymi, yukakuq kaymi, Kunanmanta kayniqmanqa umalliqninchikpaqqa runa siminchik rimaq runata akllakusunchik, Ñuqanchik sunqu runata akllakusunchik, yanqam hukkunaqa, apaykachananchik petroleotapas hawaman qhaturqapun, kinuwa mama mikhuyninchiktapas hawa llaqtakunaman qhaturquchin, chayri, ¿maytaq aswan allin kawsasqanchik? Sapa pachak wawakunamantam kuskan kuraq wawakuna mana allin mikhusqa tarikun; chayri aswanta wiñarispa, ¿manachu aswan unquyli kanqaku? Wak karu mama llaqtakunapiqa ninkum: "Perú Mama Llaqtaqa sapa watas pachak qullqimanta pusaqta, qanchista, suqtata miran" nispa, chayri, ¿maymantaq chay mirasqa qullqi rin? ¿Imaraykutaq Salaverry k'ikllupiri killa p'unchawmanta ch'aska p'unchawkama Llamk'anamanta qhawariq Ministerio punkupi p'unchaw p'unchaw runa qaparichkan?
Wak karu llaqtakunapiqa manam 'peruano' niwanchikchu, aswanpas 'qhichwa' nispapas, 'inka' nispapas riqsiwanchik, chayri kay llulla kamachikuqninchikpas, makinpi puriq runakunapas ¿kay qhichwa siminchikta yachankuchu, rimankuchu? Chay simiqa mama siminchikmi, pichus maychus chay simi mana rimaqqa mamantapas sarunchakunmanhinam; mamanpa kawsaynintapas sarunchakunmanhinam. Mamanpa kawsasqanta sarunchakuq runaqa, aswanta riki ñuqanchiktaqa sarunchakuwanchik. ¿Mayhinatataq, imata ruraspataq aswan allin kawsayman yaykusunchikman? Chayqa sut'i kachkan, ñawpa kawsayninchikmanmi kutinanchik; papata, uqata, añuta, ullukuta, unkuchata, kiwichata, qañiwata, kinuwata tarpuspa, paquchata, llamata, wik'uñata, wanakuta michispa; chaykunata mikhuspa, quranchikkunawan hampikuspa, Pacha Mamanchikwan uywanakuspa, ununchikkunata aymuraspa, yuyaqkunamanta yachaspa, kamachikuqkunata ñuqanchikmanta aklaspa, kaqtaq Mama Kamachikuyta t'ikraspa; chaymi allin kanqa, chaywanmi ñawpaqman puririsunchik, chaywanmi sumaq kawsayta tarisunchik.
Yachachiq Nonato Rufino.


text:
Chaysi nan chay Huambarqa juizna kasqa. Foto de la portada; Hugo Carrillo visitando, con su familia, a Don Edilfredo Flores Leiva, hijo de Juan Jose Flores. Autor de Huambar Poeastro Acacau Tinaja.
Justicia mañakuymanta
Tayta Rodrigo Arroyo Yancepa willakusqan,
Tayta Juan Pedro Sebastianpa qillqan
Imaymanapas wayratawan, allqutawan, kikillanpa llantuntawan anyaspas hatun kankaray warmi qispíykaramun Tayta Huambar alcaldepa qayllanman.
—Rabyaymi tiquwachkan Tayta Alcalde, —nispas rimapayan— piytaq yanapawanman mana qan uyariwaptiykiyri. Mana justiciawankichu hinaptinqa kiykillaykimanmi kakallirusqayki haqarway runapa huchantapas —nisparaqsi yapapaykunpas.
—Chaynatañari, imananmi señoracha, uyariytaqa uyarisqaykiymá… —ahinatas tapukullantaq Alcalde kamachikupas.
—Kay huchasapa kuchi machu, kay yanqapaqpas vale menos upa tukuq, waqra Yayalapa qatiqnin sacristán alhaja; chaypaq graciayuq kasqa. Kay raka sapa warmiwan aysanakusqa raqay ukuman. Chayqa kuchi kurralmantapuni turaykunawan qayllaykiyman aysachimuni justiciawanaykiypaq awir…
—Mama Juana Paula, amaya pantayman yaykusunchu, ñuqaqa alcaldem kani, manam juezchu. Chaytaqa chaninchanqa tayta juez primera instanciam, paychiki hucha mana hucha kasqantapas rumana balanzapi justicianqa, hinaspa carcelpipas icha sacristiyapipas tiyachinqa.
—Amañaya rabyayta qilla kaynikiywan aswantaraq puchqurachiychu tayta Huambar, amaya qutuwaychu, mana piyniyuq warmichallam niwankiychu; yachakunaykiypaq ñuqallayqa bandawan tusuqni kani manam wakcha vigulinwanchu. Yachanki hinapas, kay kusimarkapiqa manataq winku ñawi juezpas tarikunchu. Sacristiyataraq qayllaypiypuni munachiwankiypas waqra Yaya sayapakunanpaq, Justiciawaypuni kay supayqarakunamanta…
—Kukurayanraq kuchi. Yaw alluquti, kaynaña arpa chanka tinkuq muqupa chupinchu miskisuranki —nispas uma qaramanta chutaspa mama Juana Paulaqa kikinpa walinta qullukuykuspa ispananta muskichispan tapuykachan ahinata —kay ñuqapa imaypas manachu miski, kay huknin payapa kisilluman asnaq chupinchu miskisuranki —nispas qusanpa iskay kimsa chukchachantapas tipirqapun, hinaspa yantawan wasapikama wikupispas qatirikun—; kunanmi ichaqa wanaqpaq, ayayanaykiykama, ñawikiypas pawanankama allin-allin qapaq uchuwan saumasqata chupiytapas muskichisqayki —nispas qaparkachastin qipanta pawan taytay…


text:
Walter Bahr
Walter Alfred Bahr sutiyuq runaqa, (* 1 ñiqin ayriway killapi 1927 watapi paqarisqa Philadelphia llaqtapi - † 18 ñiqin inti raymi killapi 2018 watapi wañusqa Boalsburg llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Walter Bahr.


text:
Hatunkaray waqrasapa suntu
Hatunkaray waqrasapa suntu (Dynastes hercules) nisqaqa huk ancha hatun suntum, Tiksimuyuntinpi lliw suntukunamanta aswan hatunmi. Urqu suntuqa umanpi qhasqunpipas waqrayuqmi, chinataq manam waqrayuqchu. Kay suntuqa chunka qanchisniyuq sintimitru sunikamam wiñan. Chawpi Awya Yala, Urin Awya Yalapim kawsan.
Kurumama puqusqa rurukunatam, yura hillikunatam mikhun. Qirisankunataq ismukuq q'irupim kawsan.
Runakuna qirisankunatam mikhun.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hatunkaray waqrasapa suntu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Hatunkaray waqrasapa suntu


text:
Febrero killa tukuypim
Colectivo Germinando sutichasqa kimsa kawsay yachapayayta qawachirqaku,
Asociación de artistas aficionadospa wasinpi. Qallaykurqaku tayta Juan
Maldonadopa llamkayninwan: "José
María Arguedas, un río profundo", chaymanta qatiykurqa "Lazos que unen", Janet Gutarra
Luquepa siminpi. Tukunapaqñataq Aroma de Octubre sutichasqa huñunakuy "Micaela
- Mujer rebelde" llamkayta qawachirqaku, ancha riqsisqa tayta Reynaldo
Arenaspa yanapayninwan.
Anchatam kusikuniku chay aranwaykuna runamasinchikpa ñakasqanta yuyarichimuwasqanchikmanta, ñakaspapas sayarisqankumanta. Llamkayninku wiñaypaq kachun.
Olivia Reginaldo
Atuqpa Chupan paqarichiq


text:
Nuna
Nuna icha Alma nisqaqa runap mana rikunalla kayninmi, ñuqa nisqanmi, ima kawsaqpapas kikin kayninmi, mana imayay kaq.
- Ñawpapi, ispañakikuna niyasqa: anima; tsaymi kan Animaspanpa shutiyuq chakrakuna.
- Hupayshi Anqas suyupi. hupee Waylas kallkipi [1]
- Wakin niyan Hay; manam allitsu paqaspa pipis qayashuptiki hay nir kutitsiy.
- Waruchiri ñishqap ñawpa machukunap kawsahqannunash witin ayapa ukunmanta, pisqa punchawmanta. [2].
- Niyampis: runapa nunanqa , wañuskiptin purin llupinta , aqtsanta, shillunta qurir; yakuta chimpayta atintsu. Tsaynawpam shillunta kutsur, aqtsan yarquqta naqtasakunqanchu, kayaskiyan, mana nuna ashir ñakananpaq.
- Wata wata, ayawasipi watukayan, mikuynin apapuyan, sutinta willaykur chakra kuura takichiyan.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Francisco Carranza: "Diccionario quechua ancashino"
- ↑ "Waruchiri Ñishqap ñawpa machukunap kawashqan". Gerald Taylu, allichaq ISBN 978-9972-623-84-4


text:
Hunta rimanakuy Mamallakta Tantanakuypi, 131 arinishka apuchikunawan, Bella jimenez kamachiy killkakta llankaymanta llukchirkakuna, shinallatak tantanakuy kipa pushakmantapash. Yuyarishpa rimaywan llankaymanta manyaman sakinapak karkami mana paypak awlli llankayta alli paktachishkamanta, yuyarishpa rimayka karkami 3 yupaykuna shinapash 4 yupaykuna chayshina 127 niki Mamakamachik shinapash 3 yupay shinapash 4 yupay kay 163 niki Kamachiy Awlli Kamachik (LOFL) rikushpa paktachirkakuna.
Nikikunata rimashkakuna paktalla willachinkuna kamachiy killkakkuna mana paykunapak mashikunaman chikan chikan kamay wasikunapi llankayta maskashpa churay ushankunachu, yanapaykunawan washata kullkikunata makichurashpa mana llukchi ushay tiyanchu maypika paykunapak llankay kashkata manyaman churashpa llakichishkakuna.
732 tantanakuypi, hunta rimanakuy Mamallakta Tantanakuy, Bella Jiménez kamachiy killkak rimarirka, paypak hayñita llakichishpa pakish katin mana ima llakita ruray tiyanchu maypika mamakamachiy ayñi, runakamachiy chayshina runahayñi willachishkakuna nishpa rimarkakuna.
Rimanakuy takipi kamachiy killkak huchachikunata churak Alejandro Jaramillo, Izquierda Democrática (ID) wankuri rimaykunapi kamachiy killkak Jiménez llakimanta yuyarishpa rimashkata riksichirka. Allikak Minkashka alli shunku rikushpa harkak hayñikunapi katishpa paktachishkakunata willarka. Mana pitapash llakichinapak katishkachikchu nirka, ari maypika allikak shinapash alli yuyay llakichishkata rikushpa allichinapak.
Paypakanta, kamachiy killkak Victoria Desintonio Unión por la Esperanza (UNES) kuyurimanta, shinallatak huchachirkakunami, shuk awllita paypak llankay ukupi arinishpa washata kullkita chaskirka, paypak rimaypi Scarleth Lindao, ñawpa kamachiy killkakwan llankak tukuy kurichishkata riksichirkakuna. Chaymanta, Allikak Minkashka tukuy kamachikkunapi paktachishkata riksichirka. Shinapash, kamachiy killkak kamachik yanapak tukuyta katikushka manyamana sakichun maskarka. Maypika Jiménez tukuy paktachi allikak shinapash alli yuyay kutishukmantapash kamachik achkata llakichishkamanta harkayta rurashka nirkakuna.
Kamachiy killkak Marjorie Chávez, Allikak Minkashka wankurik, mana ranti ranti ima mana alli kashkata llakichinapak tiyanchu, achiklla llankayta paktachina. Maypika kamachiy killkak charirka, shuk kutin yalli, paypak hayñimanta makay paktachirka shinapash tukuy huchachikunata churashkata mana harkay usharkachu.
Chay huchachi yuayta churayka kamachiy killkak Alejandro Jaramillo churashka karka, chayshina ashtawan mañarka llankaywillay Allikak Minkashka tantanakuy llankaymanta Jiménez runata llukchischun nishkata chaskichun mañarka, maypika Mamachik shinapash LOFL kamachikkunata mana sumaychayta charishpa llakichishkamanta rimankuna.
Chaymanta, Hunta rimanakuy llankaymanta llukchinapak ashtawanpash utka awllimanta anchichun arinirkakuna; shinapash zuyuk katik kamachiy killkakta llankaypi shukutin churashpa sakinapak; Mamallakta Hatun Rikurayak Wasiman Allikak Minkashka tukuy allichishka pankakunata paktachishkata chayachinapak; kunan sinchiyuyarikunata Llankay Kamay Wasiman chayachina (…) chayshina tukuy sinchiyuyari tukuchishkata Bella Jiménez runaman chayachinka shinallatak kay Consejo de Administración Legislativa ashtawanpash Allikak Minkashkaman tikrachinkakuna.
SV/pv/gu-k


text:
Q'aytu kuru
Q'aytu kuru (Nematoda) nisqakunaqa huk uywa rikch'aq putum. Sillwi kurukunaqa sillwinnaq, llusp'i, chakinnaq uywachakunam. Aswan q'aytukunaqa allpapi mayninpipas kawsaptin, huk achka rikch'aqkunataq uywakunapi runapipas atam kaspa kawsanku. Huk q'aytu kurukuna yura mikhuqmi, hukkunataq aycha mikhuqmi.
Kaymi huk iskay q'aytu kuru rikch'aqkuna:
- Pila k'uyka (Ascaris lumbricoides)
- T'ipki kuru (Enterobius vermicularis = Oxyuris vermicularis)
- Ch'iwi kuru (Necator americanus, Ancylostoma duodenale)
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Q'aytu kuru
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Q'aytu kuru.


text:
KAY PACHACHRU LAPAN RUNAKUNA WASHAKURKAANAPAQ ISKIRBISHAKUNA KAYKUNATA ISKIRBIPAAKURAA
[Preamble]
Lapan runakuna chaynuyla washa kananpaqmi mana pisi rantisha runatanuy sirbichikunanpaqmi mana ima lutantas ruranakurkaananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaqmi.
Lapan runakuna chay washasha kapaakunanta mana musyarmi, mana kaasukurmi runakuna qalayapaakusha lutan ruranakuyta, ashlinakuyta, kaykunam juchakachimanchi lapan runakunata. Chaymi musyachipaakuu lapan runata mana manchakular, mana ima wanaychruusi kay pachachru kawapaakunanpaq. Jinamanmi "Rimashaq" nirqa, rimapaakunanpaq, naatan munanqanman, Diosmansi u jukmansi yupachikurkaananpaq.
Maychru chaychruusi mandaqkuna ninakunqannuyla rurapaakunanpaq. Runankunata lutan runakunapa makinpitas washananpaq, lutan mandaqninta mana ima lutantas rurapaakunanpaq. Chaynuytaq lapan nasyunchru runakunas alipa rikanakur kawapaakunanpaq.
Lapan nasuyunpita delgadukuna wamaqta qutukaanan junaqchruumi rimanakurkur iskirbipaakura lapan runa, warmis, olqos chaynuyla alipa rikasha kananpaq. Chaychruutan rimanakurkara runakunata ali kawayta yanapapaakunanpaq. Naatan mana pisi rantiyasha runawannuy piwansi sirbichinanpaq. Chaychruutan chay lapan nasyunkunapita qutukaq de!gadukuna ninakaraarira chay rimanakurkanqannuy yanapaanakur kawapaakunanpaqsi.
Kay rimanakunqanchi rurasha kananpaq musyachishun lapan runata, warmitas, olqotas ninakurkaras, naatan mandaqkuna runankunata chay i mayqapitas washapaakunanpaq.
LAPAN NASYUNPITA QUTUKAQKUNAM ISKIRBIPAAKURA
Kay Pachachru Maychru Chaychruusi Runakana Chay Washasha Kapaakunanapaq
Lapan runakuna mayaq chayaq nasyunchruusi mandaqnintin kay iskirbishakunata yarpapaakunanpaq, jinaman yachrachipaakunanpaq. Chaynuytan kay iskirbishakunata mandaqkunaqa rurachipaakunman, nasyunninkunachruusi u jukla nasyunkuna munayninchru alipa kayaqkunatas rikanakurkaananpaq.
ARTICULO 1
Lapan runas kay pachachru nasimun juk rantisha runanuy mana pitas sirbinanpaqmi, alipa rikasha kananpaqmi, washasha kananpaqmi. Lapan runakunas nasipaakamun yarpayniyoqmi naatan tantiyayniyoqmi ima lutanta rurapaakurursi tantiyakunanpaq. Lapan runakunas kawapaakunaman juk wawqenuylam.
ARTICULO 2
Washasha kananpaq kay lapan iskirbirayaqnuylam rurakanman lapan runawansi, yuraqwansi, yanawansi, imaniraqwansi kachun quechua rimaqsi, castellano rimaqsi, u kachun warmis, olqos, Diosman yupachikuqsi u imaman yupachikuqsi, kachun manadaqninpita pinsiyaqsi u ima insiyaqsi, kachun mayaq markapitas u maychru, nasishas, kapuqniyoqsi u mana imaynaqsi. Imanuy ayqaynuy karsi rikanakurkanman juk kastanuylam.
Kachun mayqan mandaqkunapa qatiraqninsi, kachun libritayoqsi u jinalas, kachun mayaq markapita aywakamushas, pi maysi rikanakurkanman chaynuylam, juklaa nasyun mandaqpa makinchru karsi, mana jukpa makinchru kaqnuylam rikapaakunman alipa, chay mandaqpa runankunatas.
ARTICULO 3
Pi may runatas amam munachwanchu pitas wanuchipaakunanta, piwansi mana munayaqwan sirbichikurkaananta, jinaman maqasha u ashlisha kapaakunantas.
ARTICULO 4
Amam pisi, pipa sirbiqninsi imaysi yaykunqachu imapita nirsi u imapaq nirsi.
ARTICULO 5
Amam pi tasi kawaypa kuchuchinmanchu juk uywatanuyqa, manatan pitas ashlinmanpishchu mana baliq nirsi.
ARTICULO 6
Lapan runas, may chay nasyunchru kaqsi kanman chay kikin nasyun runanuy alipa rikasham, libritaanaq mana karsi.
ARTICULO 7
Lapan runas kapaakunman chaynuyla alipa rikasham. Naatan pis aliska kunchuchiptin kay iskirbishakunapita juknuypa ruraptin nasuynchru mandaqqa washanmanmi lapan runakunata. Amam rirqararmanchu pisi, mandaqninpita lutanta rimayaqta u wakta, kayta lutanta ruray niyaqta. Manatan rirqaranmanchu wakinta alipa rikaqtas u wakinta lutanpa rikaqtas.
ARTICULO 8
Jucha taripaq runakuna wiyaripaakunman lapan runatam nasyunninchru kaqtaqa. Paykunaqa runakunata washapaakunman iskirbishankunanuymi mana imas lutan rurasha kapaakunanpaq.
ARTICULO 9
Amam pitas manakaqpita, charichinmanchu u karselman wichrqachinmanchu. Naatan nasyuninpitas jurquchinmanchu.
ARTICULO 10
Juchaakushakunata taripaq runakuna rikapaakunman chaynuylam lapan runatas. Paykuna wiyaripaakunmanmi Chay juchachasha runamayin wanuchiqta imaninqantas". Chawra mana mayqantas kuyapaalarmi ima nipaakumansi rimakurkanqannuy.
ARTICULO 11
- "Juk runapita lutantam rurasha" nipaakuptin rasunpa shumaq musyakamunqankamaqa "Manam yanqa rimapaakunmanchu paymi rurasha". nir. Naatan juchaakusha karqa, kikin chay runa washakushun u washachun juk runas. Chay jucha taripaqkuna achka runakuna kayaptinmi mayapaakunman chay juchachasha runa rimaqta.
- Pi runa imatas ruraruptin, manam imaniytas atipapaakurachu nasyuninkunachru mana kaynuy iskirbishakuna kaptin. Naatan manatan karachu iskirbishakuna j uchaakushakunata imaypa aliska kunchuchinapaqsi. Chaypi taran mandaqkuna iskirbipaakura kayta naa imayqas juchaakusha jananchruuraq.
ARTICULO 12
Mariam pitas ayluykunata "Lutanta ruray". nichwanchu. Naatan manatan wayinchru imanuy kawakuqtasi imatas jatipachwanpishchu. Manatan kartantas pisi kichrapunmachu ni washantas rimanmanpishchu. Kay iskirbishakunanuymi rurakasha kanman. Jinaman washasham kapaakunman lapansi kay tukuy lutan ruraypita.
ARTICULO 13
- Runaqa pi maysi munanqantam aywanman maytas, chaytas. Naatan nasyunninchruusi munanqanchruutan yachranman maychru chaychruusi.
- Pi maysi munarqa yarqunmanmi imaysi nasyunninpita. Naatan munarqa kutiyunmantan imaysi.
ARTICULO 14
- Mana kaqpita pis yanqa qatikachraptinqa, chay runakunaqa yarqukurkanmanmi nasyunninpita juklaa nasyunchru maylachruusi ali kakunanpaq.
- Naatan imatas lutanta rurapakusha karqa amam yarqunmanchu nasyunninpita juklaa nasyunchru washapaakunanpaq, Lapan Nasyunpita Qutukaq runakuna manam munapaakunchu kaykuna rurakananta.
ARTICULO 15
- Lapan runas kapaakunman juklay nasyunlata markanch akusham.
- Manam pisi "Qampa naa manam kankimanchu kay nasyunnikipa runanqa" nir, qarqunmanchu pitas. Ni manatan chariranmanpishchu " Qamqa manam kankimanchu juklaa nasyunpa runanqa nirsi.
ARTICULO 16
- Naa kasaranan timpuman chrarurqa, warmis, olqos kasarakunmanmi, may kastawansi; yanawansi, yuraqwansi. Kasaranmantan juklaa nasyun runawansi, Diosman u mana Diosman yupachikuqwansi. Nasyunchru iskirbishankunanuymi washanman lapantam runankunata, kasarakunanpaqsi, kasararuptinsi u chulaanakuruptinsi.
- Manam pisi kasarachinmanchu mana munaqta. Kasarachinmanqa munanakuqlatam.
- Chay kasadukuna lapan wamrantinmi kapaakunman alipa rikasha, mandaqkunapita washasha. Chay kasadukuna wamrankunawan aliskam balin.
ARTICULO 17
- Pi may runapas kanmanmi munaptinqa chrakransi, wayinsi u imayqansi, kikilanpasi u juk runakunapawansi. Chaynuy kananta manam pisi amachanmanchu.
- Manam pisi kitanmanchu chay imayqantasi oíqoorir manakaqpitaqa.
ARTICULO 18
Pi may runasi munanqantam pinsiyakunman, naatan ali u lutan ruranqantasi tantiyakunmanmi. Chawraqa j inam yupachikunman Diosmansi u imamansi. Muyunmanmi juk riligiyunpita juk riligiyunmansi. Muyunmantan juknuy kawaypita juknuy kawanmansi. Jinam pi maysi imanaypasi Diosninta alawaakunman, japaíansi u wakin runawansi, washachruusi u wayilachruusi. Yachrachipaakunmantan .yachrakurkanqantawan juknuypa kawaynintas, naatan rurapaakunmanmi fistankunatas.
ARTICULO 19
Chawra runaqa jinam pinsiyanman, naatan "Rimashaq" nirqa, rimanman. Naatan chay pinsiyayanqan runata piñaakachinan mana pipitas amachasha kaptinqa amam rimanmanchu. Runaqa pi maysi yachrakunman munanqantam librukunata leyepasi u jukkuna rimaptin mayakuypasi. Naatan munarqa pinsiyanqanta iskirbinmanmi u rimanmanmi wakinkaqkunas mayakurkaananpaq. Naatan apachinmanmi mayaq chayaq nasyunkunamansi amam juklaa nasyunman imanaypa apachikuptinsi; ama apachiychu ninmanchu pisi.
ARTICULO 20
- Pi may runasi jinam qutukaakurkanman imapaqsi. Naatan qutukapaakunman imapaqsi, alipaqmi.
- Manam pi tasi "Runakunawan qutukaashun" ninmanchu mana munaqta wapuypaqa.
ARTICULO 21
- Pi may runasi, mandaqnin ima ruraytas munaptinqa íapanmi chaychru kapaakunman, kikinkunas u deígadukunas.
- Mandaqkuna imawansi yanapaamuptinqa wakinkunanuymi chraskinman lapansi.
- Lapan runasi munanqantam akrapaakunman mayqantasi mandaqninpaq. Naatan chay mandaqninkuna akrapaakunqan kanman ayqa' watakamas nasyuninkunachru iskirbishankunanuymi. Mandaqninta akrapaakunman mana kaskipanakularmi iskirbipas u makin chakcharkuypas.
ARTICULO 22
Juk nasyunchru yachraq runapa kapunman aypam imansi ayqansi kawaananpaq. Naatan mayqanpas masía kapuptinqa yanapanman walkala kapuqtam. Chaynuytan masía kapuptinqa nasyunkunas, yanapanman mana alaapa kapuqniyoq nasyunkunata, wakinkunapita mana jukmapasha kapaakunanpaq. Chaypita tukuy j inanpa yanapanakur, ali kapaakunanpaq.
ARTICULO 23
- Pi may runasi uryanman imachruusi munanqanchruumi maychruusi. Jinaman alipam rikanakurkanman uryaqsi u urayachiqsi. Naatan mana uryata tariptinqa mandaqninkunam yanapanman tariyta.
- Ishkay runa chay uryalachru kaptin jinaman chaynuyla ishkaynin uryaptinqa, pagasha kapaakunman ayqata karsi chaynuylam.
- Uryaqkuna ali pagasham kapaakunman mana ima wanaychruusi kapaakunanpaq. Jinaman aylunkunas alipa rikasha kapaakunanpaq. Naatan gananqan mana imapaqsi aypaptinqa nasyunninchru mandaqninkunam yananpanman.
- Pi may runas urayaqqa qutukapaakunmanmi uryaq mayinkunawan imas mana ali kaptin rimanakurkaananpaq. Manam pisi "Ama qutukapaakuychu" ninmanchu pitas. Maslata ganayta munarqa u alipa rikasha kayta munarqa, jinam manakurkaananpaq qutukarkur rimanakurkanman.
ARTICULO 24
Pi may runasi uryaqqa jamanmanmi. Chay jamar imatas rurakunman munanqantam. Naatan pisi amam uryachinmanchu rimanqanpita masqa. Jinaman watachamur jamaptin pagasham kanman.
ARTICULO 25
- Pi may runapas kanman aypam imalansi ali kawapaakunanpaq, aylunkunas mana qeshyapaakunanpaq, kanman aypan mikunan, jakun, jinaman wayin yachrananpaq. Qeshyarur aywanmanmi medikuman u hospitalmansi jampichikuq. Naatan mandaq runakuna yanapapaakunman lapantam: uryapakuytam mana tariq runakunata, qeshyaqkunata, mana uryaq atipaqkunata, japatukushakunata, chachakunata, mana juchaynaq kayarsi imaynaqsi kidashakunata.
- Pachrayoq warmikunas jinaman iñashakunas kapaakunman aliska yanapasham imayqachruusi. Akapa wamrakuna kapaakunman ali rikasham lapansi kasadupa karsi u mana kasadupa karsi.
ARTICULO 26
- Runakuna lapanmi yaykupaakunman iskuylaman. Naatan "amam pisi paganmanchu qalayunqanpita ushanqankamas. Wamrakunata kachrapaakunman lapatam munaqtas, mana munaqtas primariya iskuylaman. Chaypita masta yachrakuy munaqkuna, jinam yachrakurkanman medikupaqsi, abugadupaqsi u imayqapaqsi. Unibersidakunaman mana atipaqkuna ali yachrarqa chraskisham kapaakunman. Naatan mana yachraqkunata "Amam chraskipaakunmanchu imansi rayqoqa.
- Chay iskuylakunachru yachrachiykuna kanman lapan yachrakuqkunata ali runa kayta yanapananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaq, lapan runata yanapaa- nanpaqmi, rantisha runanuy mana pipa sirbichiqninsi kapaakunanta musyapaakunanpaqmi, juklaa nasyun runakunawan, u juk rimayta rimaqkunawan alipa kawapaakunanpaqmi Diosman yupachikuqtawan, mana yupachikuqtas alipa rikanakurkaananpaqmi. Jinaman yachrachipaakunmanmi lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna iskirbipaakunqanta yanapanakur kawaypitas, mana wanuchinakuy kananpaq.
- Naatan taytakunam akrapaakunman churinkuna may iskuylachru yachrachisha kanapaqsi.
ARTICULO 27
- Runakuna pi maysi markachru imayqatas rurakunman munanqatam: ruranmanmi fistatas, kantamanmi kantatas, awanmanmi imatas, dibujanmanmi imayqatas u tantiyayninpita wamaqkunatas jurqamunmanmi, wakin aíiska tantiyay yachraq runakunanuysi.
- Pi may runasi, shumakuq wamaqlata imatas kamakarachirqa u mana pisi iskirbinqanta wamaqta imapitas iskirbirurqa pagasham kapaakunman. Naatan "Amam chay ruranqantaqa pisi yachrapanmanchu. Noqam wamaqta jurqaramuu" nir, kaskinwanqa qolqeta charinan rayqosi u alawasha kanan rayqosi.
ARTICULO 28
Lapan runam may nasyunchru, kaqsi, ima lutantas rurayaqkuna qalayapaakunman ali kawayta runamayinwan, kaychru lapan kay iskirbishakunanuy.
ARTICULO 29
- Runakuna Iapanmi markachru mandaqkuna imatas niptin kaasukurkanman. Chay kaasukuq karqa, pi maysi kapaakun alipa rikasham, naatan ali runa pipaqsi.
- Juk nasyunchru yachraqkuna, nasyunninchru iskirbishakunata 1apanmi kaasukurkanqa, mana pisi juk rantishanwannuy piwansi sirbichikunanpaq, j inaman ali runa kapaakunanpaq. Pi maysi alim kawanman runamayinwan, naatan lapanmi imachru yanapanakurkanman ali kawayta chay nasyunninkunachru.
- Kay lapan iskirbishakuna manam kaasukanmanchu kara, lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna "Rurashunmi" ninakur rurayta mana qalayusha kapaakuptinqa.
ARTICULO 30
Juk nasyunchruusi u runa qutukaqchruusi u juk runalatas imata rurananpaqsi pisi kaychru skirbirayaqpita juklasipa imapitas tantiyachinanta manam munapaakuuchu.


text:
“Kay 12 puncha kuski killa, kawsaypuray tawka marka kawsaykunawan runakunapak sinchikayta yuyarinchik, shukllakawsaypura shinapash tawkamarkakawsay, kashna shuk paktalla wiñari kutinpash riksinakuypak kak shinapash 12 puncha wayru killa yallishka, chikan chika kawsayta sikchiyachinapak”, Fernando Cabascango, Mamakamachiy Paktachiy Minkashka pushak riksichirka, “llankay wiñay katuita” kallarikunata Juan Montalvo waykaypatapi, Mamallakta Tantanakuy Wasipi katurkakuna.
Kay tantanakuypi, tukuy llaktayukkunata chaskirka maypika tukuy katuy karpakunaman chayarkakuna, may allimi kan kay Quito kiti tukuy kitillikunamanta makirurakkuna paykunapak rurashkakunata katuchun shinapash, chaywan, coivd-19 llaki kawsaypi churashkamanta kay kullki llankay kutin sinchiyachinapak nirkakuna.
Kay maki rurtaykunata katunapak, shuktak kamay wasikunapak yanapaywan shinapash Consorcio de Gobiernos Autónomos Provinciales del Ecuador (CONGOPE), Pichincha Markamanta chikan chikan Kiti Ukupi Kamay Wasikuna shinallatak Fondo de Recursos Hídricos kamay wasikuna yanaparkakuna kay llankayta paktachinapak nishpa risichirka.
Kamachiy killkak Cabascango kaymi kan kallari mamallaktapi mushuk makiruraykunata katuna pampakunapi riksichishpa katunapak chayshina kullki llankay kutin sinchiyachinapak, tukuy allukunapak kawsay shinapash murukunata pukuchi kapchiruraykunawan llaktakunapi kawsakkunata makichuranapak riksichirka.
Laura Meléndrez shinallatak María Clementina Vaca, ishkay makirurakkuna kay katuykunapi yallik, Mamallakta Tantanakuy wasi kay mushuk yuyayta paktachishpa shinapash punkuta paskashpa yaykuchishkamanta paykunapak kapukkunata
Paymanta, kamachiy killkak Rosa Cerda, shuk yuyata kushiyarirka Mamallakta Tantanakuy wasi ukumanta rikuchin tukuylla wankurishpa sinchiyachinapak kay llaktakuna shinapash kawsaymarkakunapak muskuyta paktachinapak nirkakuna.
KC/pv/gu-k


text:
Hamp'atu urqu
Hamp'atu icha Waypuna nisqaqa (kastilla simipi: Ampato / Huaypuna) Piruw mama llaqtapi rit'i urqum, Ariqipa suyupi, Kaylluma pruwinsyapi, Lluta distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.288 mitrum aswan hanaq.
RikchakunaLlamk'apuy
Qullqa mayu, Mururqa qucha (chawpi), Lipayuq rit'i urqu (chawpi-paña); paña: Wallqa Wallqa rit'i urqu, Sawanqaya rit'i urqu, Hamp'atu rit'i urqu
Sawanqaya rit'i urqu Hamp'atu rit'i urquwan
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PuykukunaLlamk'apuy
- Saywitu: Ariqipa pruwinsya (chincha)
- Saywitu: Wallqa Wallqa, Hamp'atu, Sawanqaya, Qullqa mayu, Siwas mayu, Maqa llaqta


text:
José Manuel Pando
José Manuel Pando Solares sutiyuq runaqa (27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1848 watapi paqarisqa Luriway llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Wuliwiyapi, 17 ñiqin inti raymi killapi 1917 watapi wañusqa Kenko llaqtapi, Wuliwiyapi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
Wuliwiya suyup umalliqninmi karqan (25 ñiqin kantaray killapi 1899 watamanta 14 ñiqin chakra yapuy killapi 1904 watakama).
Taytan: Manuel Pando; Maman: Petrona Solares.
Warmi: Carmen Guarachi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José Manuel Pando.
- www.worldlingo.com


text:
Svante August Arrhenius
Svante August Arrhenius (*19 ñiqin hatun puquy killapi 1859 paqarisqa Vik (Suwidsuyupi) llaqtapi - † 2 ñiqin kantaray killapi 1927 wañusqa Estocolmo (Suwidsuyu) llaqtapi; huk kawsay yachaymanta hampi yachaymantapas yachaqsi karqan.
1903 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: Svante Gustav; Mama: Carlonia Thunberg Arrhenius.
Yachaywasi: Catedral School (Upsala llaqtapi).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Svante August Arrhenius.


text:
Nayarit suyu
Nayarit suyu (kastilla simipi: Estado Libre y Soberano de Nayarit), nisqaqa Mishikupi huk suyum. Uma llaqtanqa Tepic llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1917 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitiku rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
20 munisipyukuna
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tepic, runakuna.
- Bahía de Banderas
- Tuxpan
- Ixtlán del Río
- Acaponeta
- Santiago Ixcuintla.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Nayarit suyu.
- Gobierno del Estado de Nayarit Uficial qillqa web.
- INEGI: Geografía de Nayarit
- INEGI: Información sociodemográfica de Nayarit
- Breve Historia de Nayarit: Jean Meyer


text:
Porto Alegre
Porto Alegre llaqtaqa Brasilpi (Urin Hatunmayu suyupi), Brasil wamp'urani huk hatun llaqtam, Purtuyiskunap 1772 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 26 ñiqin pawqar waray killapi 1772 watapi
Porto Alegre llaqtaqa 1 409 939-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Porto Alegre.
- Porto Alegre Munisipyu


text:
1Ishcay chunca (20) watana Artajerjes ray caycaptin, Nisán quillacho juc junaj ray upunanpaj bïnuta macyaycarä. Chay öra rayga ricamaran llaquisha caycajta.
2Chaymi tapumaran: «¿Imanirtaj llaquisha caycanqui? Manami gueshyaycajnöchoga caycanqui. Jucpitami llaquishaga caycanqui canga.» Chayno nimaptin fiyupa manchacäcurä.
3Nircur rayta nirä: «¡Tayta rayga imaycamapis cawachun! Awilöcuna pamparaycashan siudä pasaypa ragällan, puncuncunapis nina rupasha caycaptenga ¿imanirtaj mana llaquicömanchu ari tayta?»
4Chaura rayga tapumaran: «¿Imanöpataj yanapäman?» Jinan öra janaj pachacho caycaj Tayta Diosta shongullächo mañacurä «Gam munashayquino cachun» nir.
5Nircur rayta nirä: «Cuyapämashpayqui, chayno gampaj alli captenga, ruwacö Tayta mandaj Judäman cachamänayquipämi, awilöcuna pamparaycashanman chayaycur juchusha caycajcunata allchachinäpaj.»
6Ñaupancho warmin jamaraycaptin rayga tapumaran: «¿Imaycamaraj chaycho goyämunqui? ¿Imayraj cutimunqui?» nir. Chaura willarä imay cutinäpaj cashantapis. Willaptë aywanäpaj aunimaran.
7Mastapis ruwacurä paypaj alli captin y cuyapämashpanga Eufratespita inti yaganan caj-lächo carcaycaj gobernadorcunaman papilta apachimänanpaj; chaypa päsaptë Judäman chayanäcama mana chapämänanpaj.
8Yapay juc papilta mañacurä ray mandashan cajcho caycaj muntita täpaj Asaf jutiyoj runaman apachimänanpaj, Templupa cantunpa tumaraycaj pergapa puncuncunata, siudäman yaycuna puncucunata llapanta allchachinäpaj guerucunata gomänanpaj, noga tiyanäpaj caj wasita rurachinäpäwan. Chaura cuyapäcoj cayninwan Tayta Dios yanapämaptin rayga llapantami aunimaran.
9Eufratespita inti yaganan caj-lächo carcaycaj gobernadorcunaman chayaycur ray apachimashan papilta entregarä. Rayga yan'gämänanpaj cacharan achcaj mandaj suldärucunata, muntäducunatapis.
10Israelcunata yanapänanpaj runa chayashanta musyaycur Horonpita caj Sanbalat, Amonpita caj Tobías fiyupa rabyaran.
11Jerusalenman chayarä. Chaycho quimsa junaj goyarcur
12juc chacay jatarirä ishcay quimsa runacunawan. Pitapis manami willaparächu nogaga Jerusalencho imatapis ruranäpaj Tayta Dios yarpayta gomashanta. Muntasha aywashallätami uywatapis aparä.
13Chay chacay tumaj aywar llojshirä «Ragra» jutiyoj puncu caycajpa «Dragón» jutiyoj pösuman, nircur chaypa aywar «Ganrata Gotucuna» jutiyoj puncuman chayanäpaj. Chaypita päsar ricapacurä Jerusalenpa intëru pergancuna juchusha caycajta, puncuncunapis rupasha caycajta.
14Chaypitaga päsarä «Yacu Pashtamunan» jutiyoj puncu caycajpa, «Raypa yacu ishtanquin» jutiyoj cajpa. Ichanga cawallö päsananpaj näni mana caranchu.
15Chayno chacayllata ragranpa wichar pergacuna imano caycashantapis ricapacurä. Ricariycur cutirä «Ragra» jutiyoj puncupa.
16Chaycho caycaj gobernadorcunaga mana musyaranchu imata rurar puriycashätapis. Chay öracamaga manarämi maygantapis Israelcunata willaparärächu: cüracunata, mayur runacunata, ni mandajcunatapis, ni arunanpaj carcaycajcunatapis.
17Chaypitaraj paycunata nirä: «Gamcunapis musyarcaycanquimi pasaypa mana allicho marcanchi caycashantaga. Jerusalenga caycan ragällanmi; puncuncunapis rupashami. Parlacunanchïpaj witimuy-llapa llapanchi Jerusalenpa curralnin juchusha caycajta yapay jatarachinapaj. Chauraga mananami pipis asipar jamurpämäshunnachu.»
18Chaychömi paycunata willaparä cuyacoj cayninwan Tayta Dios yanapämashanta. Chayno willarä ray imata nimashantapis. Chaura paycunaga «¡Juclla allchayta gallaycärishun!» nimaran. Chaura jucnin-jucnin shacyar arunanpaj auniran.
19Chayta mayaycur Horonpita caj Sanbalat, Amonpita caj mandaj Tobías, Arabiapita caj Gesem nogacunata asipämar manacajman churamar nimaran: «¿Imata ruraytataj yarparcaycanqui? ¿Raypa contran jatariytachu gamcunaga yarpaycanqui?»
20Chaura nogaga nirä: «Janaj pachacho caycaj Tayta Diosmi nogacunataga yanapämanga. Paypa sirbejnincunami gallaycärej-aywä juchusha pergacunata allchayta. Gamcunaga cay Jerusalenman manami ni imanillarpis mëticunayqui camacanchu. Manami imatapis ruranayquichu Jerusalenchöga.»


text:
Sapsi rakiqunakunayuq sutisuyu
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
- Bovlb (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, Exento de CAPTCHA)
- Doc James (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, Exento de CAPTCHA)
- Elli (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, Exento de CAPTCHA)
- Federico Leva (BEIC) (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, Exento de CAPTCHA -wan exento de bloqueo IP global)
- Sven Manguard (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, Exento de CAPTCHA)
- Wakkie1379 (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, Exento de CAPTCHA)
- Zabshk (mana yapasqa icha k'itillapi manam kanchu, Exento de CAPTCHA, exento de bloqueo IP global -wan probador del sistema de autenticación de dos pasos)


text:
Dmitri Medvédev
Dmitri Anatólievich Medvédev sutiyuq runaqa (Rusiya simipi: ДMиTpий AHaToлbeBич MeдBeдeB; IPA: [ˈdmʲitrʲɪj ɐnɐˈtolʲjɪvʲɪtɕ mʲɪˈdvʲedʲɪf]; 14 ñiqin kantaray killapi 1965 paqarisqa Leningrad llaqtapi) Rusiya mama llaqtayuq taripay amachaqmi pulitikum. Rusiya umalliq.
2012 watamantapacha Rusiyap Uma kamayuqninmi kachkan. 2008 watamanta 2012 watakama Rusiyap Umalliqninmi karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Dmitri Medvédev.


text:
Qullaw pruwinsya
Qullaw pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Qullaw jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de El Collao) Piruw mama llaqtap Punu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Jilawi llaqtam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Kamasqa 12 ñiqin qhapaq raymi killapi 1991 watapi, Alberto Fujimori Umalliqmi.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Pichqa distritunmi kan:
WakiLlamk'apuy
SimikunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa aswanta indihina simikunatam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
IñiyLlamk'apuy
Llaqtap amachana santunLlamk'apuy
RikchakunaLlamk'apuy
Waru waru, Jilawi distritu
Kaypipas qhaway Llamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t’inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qullaw pruwinsya.
- Municipalidad Provincial de El Collao
- Saywitu: Punu suyu
- Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)