text:
Kay qillqasqa hina, "š", "çh" siqikunawanpas qillqasqa panqa qaway (ima hinach Waruchiri runakunapas "sh", "tr" ñispa rimaq karqan)
Runa indio ñisqap machunkuna ñawpa pacha qillqakta yachanman karqa chayqa, hinantin kawsasqankunapas manam kanankamapas chinkaykuq hinachu kanman. Imanam Wiraquchappas sinchi kasqanpas kanankama rikurin, hinataqmi kanman.
Chay hina kaptinpas, kanankama mana qillqasqa kaptinpas, kaypim churani kay huk yayayuq Waruchiri ñisqap machunkunap kawsasqanta: Ima feniyuqchá karqan, ima hinach kanankamapas kawsan, chay chaykunakta. Chayri sapa llaqtanpim qillqasqa kanqa, ima hina kawsasqanpas paqarisqanmanta.
(rapip qallananman)
Ancha ñawpa pachaqa huk waka(kuna) ñisqas Yanañamqa Tutañamqa sutiyuq karqan. Kay wakakunaktaqa qipanpi huk wakataq Wallallu Qarwinchu sutiyuq atirqan. Ña atispas kanan runakta iskayllata wachakunanpaq kamarqan. Huktas kikin mikurqan. Huktas mayqintapas kuyasqanta kawsachikurqan yayan maman. Chaymantas chay pachaqa wañuspapas pichqa punchawllapitaq kawsarimpuq karqan. Hinaspa mikuyninri tarpusqanmanta pichqa punchawllapitaqsi puqurqan. Kay llaqtakunari, tukuy hinantin llaqtas yunkasapa karqan. Chaysi ancha achka runakuna huntaspas, ancha millayta kawsarqan chakranpaqpas qaqaktapas pataktapas hinakta aspispa allallaspa. Chay chakrakunas kanankamapas tukuy hinantin qaqakunapi uchuyllapas hatunpas rikurin. Hinaspari chay pacha pisqukunari ancha sumaqkamas karqan uritupas qaqipas tukuy qillusapa pukasapa. Chaykunas qipanpi, ña may pacham huk wakataq Paryaqaqa sutiyuq rikurimurqan, chay pachas hinantin rurasqanwan Antiman qarquytukurqan. Chay atisqankunaktaqa kay qipanpim Paryaqaqap paqarimusqantawan rimasun. Chaymantam kanan huk wakataq Quniraya sutiyuq karqan. Kaytam mana allichu yachanchik, Wallallumantapas Paryaqaqamantapas ichapas ñawpaqnin karqan o qipanpas. Ichaqa kay Qunirayap kasqanraqmi ñachqa Wiraquchap kasqanman tinkun. Porque kaytam runakuna ña muchaspas:
"Quniraya Wiraqucha,
runakamaq pachakamaq,
ima haykayuq qammi kanki.
Qampam chakrayki,
Qampaq runayki"
ñispa muchaq karqan. Ima hayka sasa ruranakta qallariypaqpas paytaraqmi machukuna kukanta pachaman wischuspa "Kayta yuyachiway, amutachiway, Quniraya Wiraqucha" ñispa, mana Wiraquchaktaqa rikuspataq, ancha ñawpa rimaq muchaq karqanku. Yallin astawanraq qumpikamayuqri qumpinanpaq sasa kaptin muchaq qayaq karqan. Chayraykum kaytaraq ñawpaqninpi kawsasqanta qillqasun, chaysawam Paryaqaqakta.
(rapip qallananman)
Kay Quniraya Wiraquchas ancha ñawpa huk runa ancha wakcha tukuspalla purirqan yaqullanpas kusmanpas lliki llikisapa. Runakunapas wakin mana riqsiqninkunaqa "wakcha usasapa" ñispas qayarqan. Kay runas kanan tukuy llaqtakunakta kamarqan. Chakraktapas rimaspallas pata-pataktapas allin pirqasqakta tukuchirqan. Rarqaktas kanan lluqsimunanmanta huk "pupuna" sutiyuq kañaweralpa sisayninwan chuqaspallas yachakuchirqan. Chaymantari ima haykaktapas ruraspas purirqan, wakinnin llaqta wakakunaktapas yachasqanwan allquchaspa.
Chaysi huk mitaqa huk warmi wakataq Qawillaqa sutiyuq karqan. Kay Qawillaqas kanan wiñay donsella karqan. Panas ancha sumaq kaptin, pi mayqan waka willkakunapas "puñusaq" ñispa munapayarqan. Chaysi manataq huñirqanchu. Chaymantas kanan qipanpi chay warmiqa chay hina mana pi qaritapas chankaykuchikuspa, huk yura rukmap sikinpi awakurqan. Chaysi chay Quniraya amawta kayninpi huk pisqu tukuspa chay yura rukmaman wichay rirqan. Chaysi chaypi huk rukma chayasqa kaptin, chayman yumayninta churaspa urmachimurqan chay warmi qayllaman. Chaysi chay warmiqa ancha kusikuspa millpuykurqan. Chaysi hinalla chichu tukurqan mana qarip chayasqan. Isqun killapi, imanam warmikunapas wachakun, hina wachamurqan, hina donsellataq. Chaysi kikillantaq huk wata chika ñuñunwan kawsachirqan, "Pip churinchá kayqa?" ñispa.
Chaysi ña huk wataman huntaptinqa – tawa chaki ña chay wamra puriptinqa –, tukuy hinantin waka willkakunakta qayachirqan yayanta riqsikunqanpaq. Chaysi kay simikta wakakuna uyarispa, ancha kusikuspa tukuynin alli pachantakama pachallispa, "Ñuqaktapas ñuqaktapas munawanqa" ñispa hamurqanku. Chaysi kay tantanakuyri Anchiquchapi karqan. Maypim chay warmi tiyarqan, chayman hinaspas ña tukuynin hinantin wakakuna willkakuna tiyaykuptinsi, chay warmiqa ñispa ñirqan: "Rikuy, qarikuna apukuna, riqsikuy kay wawakta! Mayqinniykichikmi yumawarqankichik, qamchu qamchu?" ñispas sapanpi tapurqan. Chaysi manataq pillapas "ñuqapmi" ñirqanchu. Chaysi chay ñisqanchik Quniraya Wiraquchaqa manyallapi tiyakuspas ancha wakchalla hina tiyakuptinsi, (Qawillaqa:) "Chay wakchap churinchu kanman" ñispas paytaqa millaspa mana tapurqanchu, chika sumaqkama qarikunaqa tiyaptin. Chaysi mana pillapas "ñuqap churiymi" ñispa ñiptinsi, chay wamrakta ñispa ñirqan: "Riy, qam kikiyki yayaykikta riqsikuy!" ñispa, ñirqan wakakunaktapas: "Churiyki kaspaqa qam sawam lluqamusunki" ñispa ñawpaqtaq willaspa. Chaysi chay wamraqa manyanmanta qallarimuspas tawa chakilla purispa hasta chay huk manyan, yayan(pa) tiyasqanman chayasqankama mana pillamanpas lluqarqanchu. Chaysi ña chayaspaqa tuyllapuni ancha kusikuspa yayanpa chankanman lluqaykurqan.
Chaysi mamanqa chayta rikuspas, ancha piñakuspa, "Atatay! Chay hina wakchap churintachum ñuqaqa wachayman" ñispas chay wawallanta aparikuspa quchaman chiqacharqan. Chaysi chay Quniraya Wiraquchaqa, "Tuylla munawanqa" ñispa, quri pachanta pachallispa, tukuy llaqta wakakunapas manchariptin, qatiytaña qallarirqan ñispa: "Pana Qawillaqa, kayman qawaykumuway; ancha sumaqñam kani" ñispas, pachaktapas illarichispa sayarqan. Chaysi chay Qawillaqa mana uyantapas payman tikrarichispa quchaman, "Hinalla chinkasaq chika millay runap qachqasapap churinta wachasqaymanta" ñispa chiqacharqan, maypim kananpas chay Pachakamaq uku quchapi kananpas sutillam iskay rumi runahina tiyakun, chayman. Chaysi chay kanan tiyasqanpis chayaspalla, rumi tukurqan.
Chaymantas kay Quniraya Wiraquchaqa "Pana rikurimunqa, qawaykumuwanqa!" ñispa qaparispa qayapayaspa karullapi qatirqan. Chaysi ñawpaq huk kunturwan tinkurqan. Chaysi: "Wawqi, maypim chay warmiwan tinkunki" ñiptinsi, (kunturqa) "Qayllapim! Ñachqam tarinki" ñiptinsi, (Qunirayaqa) ñispa ñirqan: "Wiñaymi kawsanki tukuy hinantin sallqakunamanta. Wañuptinqa wanakuktapas wikuñaktapas ima hayka kaqtapas, qamllam mikunki. Chaymanta qamta pillapas wañuchisunki chayqa, paypas wañunqataqmi" ñispas ñirqan.
Chaymantas chaysawa añaswan tinkurqan. Chaysi: "Pana, maypim chay warmiwan tinkunki" ñispa tapuptinsi, payqa ñispa ñirqan: "Manañam tarinkichu, ancha karuktam rin" ñiptinsi, (Qunirayaqa:) "Qamqa chay willawasqaykimanta manam punchawpas purinkichu, tutallam; runapas chiqñiptin, ancha millayta asnaspa purinki" ñispa ancha millaypi ñakarqan.
Chaysawam pumawan tinkurqan. Chaymi payqa: "Qayllaktaraqmi rin. Qaylla ñam sichpaykunki" ñiptinmi, paytaqa: "Qamqa ancha kuyasqam kanki. Llamaktapas huchayuqpa llamantaraqmi mikupunki. Qamta wañuchispapas, hatun fiestapiraqmi umansawa churaspa takichisunki. Chaymanta watanpi qamta lluqsichispari huk llamanta nakasparaqmi takichisunki" ñispa ñirqan.
Chaymantam ñataq huk atuqwan tinkurqan. Chaymi chay atuqqa: "Ancha karukta ñam rin. Manañam tarinkichu" ñispa ñiptinmi, "Qamtaqaq karupi purikuptiykitaqmi, runakunapas 'chaqay atuq aquylla' ñispa ancha chiqñisunki. Wañuchispari yanqam qamtaqa qaraykiktapas usuchisunki" ñispa ñirqan.
Hinataqsi huk wamanwan tinkurqan. Chaysi chay wamanqa: "Qayllataraqmi rin; ñachqam tarinki" ñiptinsi, (Qunirayaqa:) "Qamqa ancha kusiyuqmi kanki; mikuspapas ñawpaqraqmi qintikta almusakunki, chaymantari pisqukunakta. Wañuchispari qamta, wañuchiq runam huk llamanwan waqachisunki; hinaspari takispapas, umanpim churasunki chaypi sumaspa tiyanqaykipaq" (ñispa ñirqan).
Chaysawam kay uritukunawan tinkurqan. Chaysi chay urituqa: "Ancha karukta ñam rin. Manañam tarinkichu" ñiptinsi, (Qunirayaqa:) "Qamqa ancha qaparispam purinki. 'Mikuyniykikta usuchisaq' ñiptiykipas, chay qapariyniykikta uyarispam, ancha utqalla qarqusunki. Chaymi ancha ñakarispa kawsanki, runapas chiqñiptin" ñispa ñirqan. Chaymantari pi mayqan alli willakuqwan tinkuspaqa, alliktasapa kamaykuspas ñirqan. Mana allikta willaqnintari millaypikama ñakaspas rirqan.
Chaysi qucha patapi chayaspaqa, Pachakamaq ñiqman kutimurqan. Chaysi chaypiqa Pachakamaqpaq iskay sipas churin machaqwaypa waqaychasqan tiyaqman chayamurqan. Chaysi kay iskay sipaspa mamanqa ñawpaqllantaq qucha ukuman chay Qawillaqa ñisqakta visitaq yaykurqan, sutinpas Urpaywachaq sutiyuq. Kay illaptinsi, chay Quniraya Wiraquchaqa chay sipasta yuyaqninta puñuchirqan. Chaysi huqin ñañantawan puñuyta munaptinsi, chayqa huk urpay tukuspa pawarirqan. Chaymantas mamanpas Urpaywachaq sutiyuq karqan. Chaysi chay pachaqa quchapi manas huk challwallapas karqanchu. Chay Urpaywachaq ñisqallas wasinpi huk uchuylla quchallapi uywakuq karqan. Chaytas kay Qunirayaqa piñaspa: "Imapaqmi chay Qawillaqa ñisqa warmikta qucha ukumanqa visitaq rin?" ñispalla tukuyninta hatun quchaman wischuripurqan. Chaymantaraqsi kananqa challwakunapas quchapi huntan. Chaymantas chay Quniraya Wiraqucha ñisqaqa mitikamurqan quchapata ñiqta. Chaysi chay Urpaywachaq ñisqa warmiqa, wawankuna "Hinam yuquwan" ñispa willaptinsi, ancha piñaspa qatimurqan. Chaysi qayapayaspa qatiptinsi, huñispa suyarqan. Chaysi "Usallaykikta usasqayki, Quni" ñispas usarqan. Chaysi ña usaspa, pay qayllapi huk hatun qaqakta wiñarichirqan, "Chay Qunirayakta urmachisaq" ñispa. Chaysi payqa amawta kayninpi musyakuspa, "Aslla ismaykukumusaq, pana" ñispalla kay llaqtakunaman ñataq mitikamurqan. Chaysi kay kitipi ancha unay purikurqan ancha achka llaqtakunakta runaktapas llullachispa.
[Chay Quniraya Wiraquchap puchukasqanmanta kay qipanpim willasun.]
(rapip qallananman)
Kaypim ñataq ancha ñawpa runakunap rimakusqanman ñataq kutisun.
Chay simiri kaymi. Ñawpa pachas kay pacha puchukayta munarqan. Chaysi mama quchap pachyamunanta yachaspas, huk urqu llamaqa ancha allin qiwayuqpi, chay llamayuq samachiptintaq, mana mikuspas ancha llakikuq hina karqan, "in-in" ñispa waqaspa. Chaysi chay llamayuqqa ancha piñaspa sarap quruntayninwan chuqllu mikukusqanpi chuqarqan: "Mikuy, allqu! Chika qiwapim samachiyki" ñispa. Chaysi chay llamaqa runa hina rimarimuspa ñispa ñirqan: "Utiq, imaktam qam yuyankiman? Kananmi pichqa punchawmanta qucha pachyamunqa. Chaymi pacha puchukanqa" ñispa rimarirqan. Chaysi chay runaqa ancha mancharispa, "Imanam kasun? Mayman rispam qispisun?" ñispa ñiptinsi, "Haku Willkaqutu urquman! Chaypi qispisun. Pichqa punchawpaq mikuyniykikta apakuy!" ñispa ñirqan. Chaysi chaymantaqa chay urqu llamantapas winaynintapas kikin apaspa, ancha utqaspa rirqan.
Chaysi ña Willkaqutu urquman chayaptinqa, tukuy animalkunaña huntasqa – pumapas atuqpas wanakupas kunturpas, ima hayka animalkunapas. Chaysi chay runa chayaptin pachalla, quchaqa pachyamurqan. Chaysi chaypi ancha kichkinakuspa tiyarqan. Tukuy hinantin urqukunaktapas tukuy pampaptinsi, chay Willkaqutu urquqa aslla puntallan mana yakup chayasqa karqan. Chaysi atuqpaq chupantaqa yaku huqucharqan. Chaysi chay yanamanpas tukurqan. Chaysi pichqa punchawmantaqa ñataq yakuqa uraykurqan chakirirqan. Chay chakirispas, quchaktapas hasta urayman anchurichirqan, runakunaktari tukuy hinantin runakta qulluchispa.
Chaymantas chay runaqa ñataq mirarimurqan. Chay kaqsi kanankama runakuna tiyan. Kay simiktam kanan kristiyanukuna unanchanchik chay "tiempo del diluvio" ñisqaktach. Paykunaqa hina Willkaqutukta qispisqanta unanchakun.
(rapip qallananman)
Chaymantam huk simiktataq willasun punchaw wañusqanta.
Ñawpa pachas inti wañurqan. Chaysi chay wañusqanmanta pichqa punchaw tutayarqan. Chaysi rumikunaqa paypura waqtanakurqan. Chaymantas kay mortero muchkakunari, chaymanta kay maraykunapas runakta mikuyta qallarirqan. Llama urqukunari hinataq runaktaña qatirirqan. Kaytam kanan ñuqanchik kristiyanukuna unanchanchik Jesu Kristu apunchikpaq wañusqanpi tutayasqantach. Kaykunaqa riman ñispa: "Unanchanchik ichach ari chay."
(rapip qallananman)
Kaymantam ñataq Paryaqaqap paqarimusqan qallarinqa.
Ñam ari kay ñawpaq tawa kapitulupi ñawpa pacha kawsasqankunakta willanchik. Ichaqa kay runakunap chay pacha paqarimusqankunaktam mana yachanchikchu, maymantach paqarimurqan. (Chaymanta kay runakuna chay pacha kawsaqkunaqa paypura awqanakuspa atinakuspallam kawsaq karqanku. Kurakanpaqpas sinchikunallakta qapaqkunallakta riqsikurqan. Kaykunaktam "Purun Runa" ñispa ñinchik.) Kay pachapim chay Paryaqaqa ñisqa Kunturqutupi pichqa runtu yurimurqan. Kay yurisqantam huk runa wakchallataq Watyakuri sutiyuq Paryaqaqap churin ñisqataq ñawpaqlla rikumurqan yachamurqan. Kay yachasqantari achka mistiryu rurasqantawanmi rimasun. Chay pacha kay Watyakuri ñisqa wakchalla mikuspapas, watyakuspalla kawsaptinsi, sutiyachirqan "Watyakurim" ñispa.
Chay pachas huk runa Tamtañamqa sutiyuq ancha qapaq hatun apu karqan. Wasinpas tukuy hinantin wasin "kasa", "kanchu" ñisqa rikchaqkuna pisqukunap rikrawan qataspas karqan. Llamanpas qillu llama puka asul llama ima hayka rikchaqkama llamayuqsi karqan. Chaysi kay runakta chika alli kawsasqanta rikuspas, tukuy hinantin llaqtakunamanta hamuspa yupaycharqan mancharqan. Chaysi payri ancha yachaq tukuspa pisi yachasqanwan, ancha achka runakunakta llullaspa kawsarqan. Chay pachas hina amawta tukuq dyus tukuq kaspataq, chay runa Tamtañamqa sutiyuq ancha millay unquyta tarirqan. Chaysi ancha achka wata unquptinsi, "Ima hinam chika yachaq kamaq kaspataq unqun?" ñispa runakunapas chay pacha rimarqanku. Chaysi chay runaqa "alliyasaq" ñispa, imanam wiraquchakunapas amawtakunakta dukturkunakta qayachin, chay hina tukuy yachaqkunakta sabyukunakta qayachirqan. Chaysi manataq pillapas yacharqanchu chay unqusqanta.
Chaysi kay Watyakuriqa chay pacha uraqucha ñiqmanta hamuspa, may pacham Sinigillaman uraykumunchik chay urqukta, chaypis puñumurqan. Chay urqum kanan Latawsaku sutiyuq. Chaypi puñuptinsi, huk atuqqa uramanta hamusqa hukri hanaqmanta hamusqataq, chaysi chaypi paqtalla tinkuspas: "Wawqi, ima hinallam hanaq willkapi?" ñispa tapurqan. Chaysi: "Alliqa allim, ichaqa huk apum Anchiquchapi willka, chika yachaq tukuq dyus tukuqmi, ancha unqun. Chaymi tukuy amawtakuna taripan pachakta 'imamantam chika unqun' ñispa; chaymi manataq pillapas yachanchu unqusqanta. Chaymi chay unqusqanqa. Warminpa pinqayninmanmi kamchakuptin huk muru sara kallanamanta pachyamuspa chayaykurqan. Chaytam ñataq pallaspa, huk runaman qarakurqan. Chay qarasqanmantam chay runa mikuqwan huchallikuqña tukun. Chaytam kanan pachaqa wachuqtaña yupan. Chaymantam kay huchamanta huk machaqway chay chika sumaq wasin sawa paykunata mikuq tiyan. Huk hampaturi iskay umayuq maraynin ukupi tiyantaq. Kay mikuqnintam kanan mana pillapas musyanchu" ñispas willarqan chay atuq uramanta hamuqta. Chaysi ñataq paytari: "Wawqi, chayqa ura willkapi ima hinallam runakuna?" ñispa tapurqan. Chaysi payri hinataq willarqan: "Huk warmim – hatun apu willkap churinmi – ullumanta ñachqa wañun" ñispa. (Kay simin kanan ancha achka chay warmi alliyasqankama. Chaytaqa qipanpiraqmi qillqasun. Kananri ñawpaqman kutisun.)
Kay kaykunakta willanakuptinsi, chay Watyakuri ñisqa uyarqan. Chay chika hatun apu dyus tukuspa unquq kay runas iskay churiyuq karqan. Chaysi huk yuyaqninta huk ayllunwantaq ancha qapaqwan tinkichirqan. Chaysi kay wakcha Watyakuri ñisqaqa, chay pacha unquptin, chay apuman chayarqan. Chaysi chayaspas, wasi qayllapi tapuykacharqan: "Manachu kay llaqtapi pillapas unqun?" ñispa. Chaysi chay qipan sipas churinqa, "Yayaymi unqun" ñispa willarqan. Chaysi: "Ñuqawan kasun. Qamrayku yayaykikta alliyachisaq" ñispa willarqan. Kay warmip sutintam manam yachanchikchu; ichaqa kaytas qipanpi Chawpiñamqaktaña sutiyachirqan. Chaysi chay warmiqa mana tuyllaqa huñirqanchu. Chaysi yayantaqa, "Yaya, kaypim huk wakcha 'yayaykikta alliyachisaq' ñimuwan" ñispa willarqan. Chaysi kay simikta uyarispas, chay sabyukuna tiyaqqa asikurqan, "Ñuqakunapas alliyachiptiychu, chay wakcharaq alliyachinman!" ñispa. Chaysi chay apuqa alliyayninta ancha munaspas, "Hamuchuntaq ima hina runallapas!" ñispa qayachirqan. Chaysi qayachiptin, kay Watyakuri ñisqaqa yaykuspa ñispa ñirqan: "Yaya, alliyayta munaptiykiqa, alliyachisqayki. Ichaqa churiykiktam quwanki" ñiptinsi, payqa ancha kusikuspa, "allitaqmi!" ñispa ñirqan. Chaysi chay ñawpaq churinpa qusanqa kay simikta uyarispas, ancha piñarqan: "Imapaqmi 'chay huk wakchawan tinkichisaq' ñispa ñin ñuqa chika qapaqpaq kuñadayta?" ñispa. Kay runa piñakuqpa Watyakuriwan awqanakusqantam kay sawa willasun. Kananqa chay wakcha Watyakuri ñisqap hampisqanman ñataq kutisun.
Chaysi kay Watyakuriqa hampiyta qallarirqan, "Yaya, warmiykim wachuq" ñispa. "Chay hina wachuq huchayuq kaptinmi, qamta unquchisunki. Qamta mikuqri kay chika qullanan wasiyki sawam iskay machaqway tiyan. Chaymantam hampaturi iskay umayuqtaq maray ukupi tiyan. Kaykunaktam kanan tukuyninta wañuchisun, chaymi alliyanki. Chaymantam ña alliyaspam, tukuy ima haykakta yallispa ñuqap yayayta muchanki. Qaya minchallam yurimunqa. Qamqa manam ari kamaq runachu kanki; kamaq runa kaspaqa, manam ari unqunkimanchu" ñispa ñiptinsi, ancha mancharirqan. Chaysi ña chay wasinta chika sumaqta "paskasaq" ñiptinsi, ancha llakikurqan. Warminsi hinataq, "Yanqam kay wakcha 'aquylla' ñiwan. Manam wachuqchu kani" ñispa qaparirqan.
Chaysi chay runa unquqqa alliyayninta ancha munaspas wasinta paskachirqantaq. Chaymantas iskay machaqwayta surqurqan. Hinaspa wañuchirqan. Warmintari hinataq suti willarqan, imanam chay huk muru sara pachyamusqa pinqayninman chayaykurqan; hinaspa ñataq pallaspa runakta qararqan, chaykunakta. Chaysi chay warmipas qipanpiqa, "Ancha chiqanmi!" ñispa tukuyta willarqan. Chaymantas ñataq marayninta hatarichirqan. Chaysi chay ukumantaqa huk hampatu iskay umayuq lluqsimuspa, chay Anchiqucha wayquman pawarirqan. Chaypis kanankama tiyakun huk pukyupi. Chay pukyus kanan chaypi runakuna chayaptinqa, ña ñispa chinkachin ña ñispa lukutapas ruran.
Kay tukuy ñisqanchikkunaktaña puchukaptinsi, chay unquq runaqa alliyarqan. Ña allipuptinsi, chay Watyakuri ñisqaqa punchawninpi huk mita Kunturqutuman rirqan. Chaypis chay Paryaqaqa ñisqa wakaqa pichqa runtu tiyakurqan. Chay qayllanpis kanan wayrapas pukurirqan. Chaysi ñawpa pachaqa manas wayra rikurirqanchu. Chayman rinan kaptinqa punchawninpis, chay alliyaq runaqa sipas churinta qurqan. Chaysi iskaynillan chay urqu kitikta purispa huchallikurqan.
Kay huchallikusqantaña, chay huk ñawpaq masan uyarispas, "Ancha pinqayta rurasaq chay wakchakta" ñispa yallinakuytaña qallarirqan. Chaysi huk punchaw chay runaqa, "Wawqi, qamwan yallinakusun imawanpas. Qam wakcharaqchu chika qapaqpaq kuñadayta warmiyankiman" ñispas ñirqan. Chaysi chay wakchaqa "Allitaqmi!" ñispas, yayanman "Kay hinam ñiwan" ñispa willakuq rirqan. Chaysi payqa: "Allitaqmi. Imata ñiptinpas, tuyllam ñuqaman hamuwanki" ñispa ñirqan.
Kay yallinakuysi kay hina karqan. Huk punchawsi: "Upyaywan hinaspa takiywan yallinakusun" ñispa ñirqan. Chaysi kay wakcha Watyakuri ñisqaqa yayanman willakuq rirqan. Chaysi: "Riy chay huk urquman. Chaypim wanaku tukuspa wañusqa sirikunki. Chaymi tutallamantam ñuqakta rikuqri huk atuq añas warminwan hamunqa. Chaymi huk uchuylla purunkullapi aswanta apamunqa. Hinaspa tinyantapas apamunqataq. Chaytam kanan qamta wañusqa wanakukta rikuspam, chaykunaktapas pachapi churaspa, atuqri antaranta churaspataq mikuytaña qallarisunki. Chaymi qamqa runa tukuspa ancha nanaqta qaparispa pawarimunki. Chaymi paykunaqa chaynintapas mana yuyaspa mitikaptinmi, chayta apaspa yallinakuypaq rinki" ñispas yayan Paryaqaqa willarqan. Chaysi kay wakchaqa ñisqankama rurarqan. Chaysi ña yallinakuspaqa ñawpaqninpi chay runa qapaq ñisqa takirqan. Chaysi warmikunapas ñachqa iskay pachak chika takipuptinsi, ña pay puchukaptin, chay wakchaqa yaykurqan sapallan warmillanwan iskaynillan. Chaysi punkunta yaykuspataqsi chay añaspa wankarninta apamusqanwan takiptin, tukuy chay pachapas kuyurqan. Hinaspas chaywanpas tukuyta yallirqan.
Chaysi ñataq upyayta qallarirqan. Chaysi, imanam kananpas qurpakuna hanaqmanta tiyamun, chay hinas sapallan warmillanwan tiyamurqan. Chaysi chay runakunaqa tukuy hinantin tiyaqkuna anqusamurqan mana samachispa. Chaysi payqa tukuyta upyaspapas mana llakispa tiyakurqan. Chaysi ñataq payri chay uchuylla purunkullapi aswan apamusqanwan anqusaytaña qallarirqan, runakunapas "Chika uchuyllapichu chika runakta saksachinman!" ñispa asipayaptin. Chaysi payqa manyanmanta anqusamuspa, sapanpi tuylla-tuylla urmachirqan.
Chaysi qayantin ñataq (runa qapaq ñisqaqa) huk yallinakuyta, (Watyakuri) atipaptin, munarqan. Kay yallinakuysi wallparikuy karqan ancha allin "kasa" ñisqanwan "kanchu" (puru) ñisqanwan. Chaysi kay Watyakuri ñisqaqa ñataq yayanman rirqan. Chaysi huk rasu pachakta yayanqa qumurqan. Chaywansi tukuy runakunaktapas ñawinta rupachispa atiparqan. Chaymantas ñataq: "Pumakta aparispa yallinakusun" ñispa ñirqan. Chaysi kay runaqa pumankunakta aparispa yalliyta munarqan. Chaysi chay wakchaqa, yayan willaptin, tutallamanta huk pukyumanta puka pumakta apamurqan. ((Chay puka pumawansi kanan takiptin, imanam kanan huk arku silu ñiqpi lluqsin, chay hina lluqsiptin, takirqan.))
Chaymantas kanan ñataq (chay qapaq ñisqaqa) wasi pirqakuywan yallinakuyta munarqan. Chaysi chay runaqa ancha achka runayuq kaspa, huk punchawlla hatun wasikta ñachqa tukuchirqan. Chaysi kay wakchaqa tiksillanta churaspa, tukuy punchaw warmillanwan purikurqan. Chay tutas kanan tukuy pisqukuna chaymanta machaqwaykuna ima hayka pachapi kaqkunas pirqarqan. Chaysi qayaqa ña (chay runaqa) tukusqakta rikuspa, ancha mancharirqan.
Chaymanta qatananpipas hinataqsi yallirqan. Uqsantapas tukuy wanakukuna wikuñakunas (runa qapaqpa wasinman) astamurqan. Chay runaptari llamanwan chaqnamuptinsi, usqullukta minkaspa huk qaqallapi suyaspa mancharichispa, tukuyta destruirqan urmachirqan. Chaywanpas hinataq yallirqan. Kay tukuyta yallinakuspas qipanpiqa, kay wakcha ñisqaqa ñispa ñirqan yayanpa siminkama: "Wawqi, ñam chika achka mita qampa simiykikta huñispa yallinakunchik. Kunanqa ñuqap simiytapas huñiwaytaq!" ñispa ñiptinsi, "Allitaqmi!" ñispa huñirqan. Chaysi ñispa ñirqan: "Kananqa anqas kusmayuq, chaymanta waranchikri yuraq utku kachun; hinalla takisun" ñispas ñiptinsi, "Allitaqmi!" ñirqan. Chaysi chay runaqa ñawpaqmantapas payraq ñawpaq takiq kaspas takirqan. Ña takiptinsi, chay Watyakuri ñisqaqa hawamanta qaparispa kallparimuptinsi, chay runaqa mancharispa huk lluwichu tukuspa mitikarqan. [Chay hinas chay Anchiqucha sawaman rirqan.]
Chaysi warminpas, "Qusallaywantaq wañusaq" ñispa qatirirqan. Chaysi chay wakcha ñisqaqa ancha piñaspa: "Riy, utiq! Qammi chika watuykawarqankichik!" ñispa, "Qamtaqa wañuchisqaykim!" ñispas qatirirqantaq. Chaysi qatispa, warmintaqa Anchiqucha ñanpi hapispas, "Kaypim hinantin runa hanaqmanta uramanta hamuq pinqayniykita rikupayasunki!" ñispas uraysinqa umanmanta sayachirqan. Chaysi tuylla pachanpitaq rumi tukurqan. Chay rumis kanankamapas imanam runap chankan hina chankayuq rakayuq tiyan. Chaytas imanqanpaq ari kukakta chay sawa churapun kanankamapas.
Chaymantas chay lluwichu tukuq runaqa hinallataq chay urquktas siqaspa chinkarqan. Chay lluwichus kanan ñawpa pachaqa runa mikuq karqan. Qipanpis kananña achka lluwichu kaspas, "Ima hinam runakta mikusunchik?" ñispa qachwakurqan. Chaysi huk wawallanqa, "Ima hinam runa mikuwasun?" ñispa pantarqan. Chayta uyarispas, lluwichukunaqa chiqirirqan. Chaymantas lluwichupas runap mikunan karqan.
Kay ñisqanchikkunaktaña puchukaptinsi, Paryaqaqa ñisqaqa pichqa runtumanta pichqa waman pachyamurqan. Chay pichqa wamansi ña runaman tukuspa puririrqan. Chay pachas ancha chaykunap rurasqankunakta uyarispa, imanam chay runapas Tamtañamqa sutiyuq "Dyusmi kani" ñispa muchachikurqan, chay chay huchankunamantas piñaspa tamya hatarispa mama quchaman tukuy hinantin wasintawan llamantawan aparqan, mana hukllaktapas qispichispa. Chaymanta chay pachataqsi kay Llantapa urqumanta huk Pullaw sutiyuq chay huk urqu Wichuqa ñisqawan hapinakurqan arku hina. Chay Pullaw ñisqas ancha hatun sacha karqan. Chay sawas kusillupas kakipas ima hayka rikchaqkuna pisqukunapas tiyakuq karqan. Chaykunaktawansi tukuy hinantinta quchaman aparqan. Kaykunaktas ña puchukaspa, ñataq Paryaqaqa hanaq, kanan Paryaqaqa ñinchik, chayman wichaykurqan. Chay wichaykusqantam kanan qipan kapitulupi rimasun.
(chay runa Watyakuri ñisqamanta Ecuador kichwapi willarasqa qillqasqa)
(rapip qallananman)
Ña Paryaqaqa runaman tukuspas, hatun ña kaspa, enemigonta maskayta ña qallarirqan. Chaysi chay enemigonpa sutinri Wallallu Qarwinchu karqan. Runakta mikuq upyaq. Kaytam kay qipanpi churasun atinakusqantawan. Ñam ari chay Wallallu Qarwinchup kawsasqantaqa runa mikusqantawanpas ima hayka rurasqantawanpas ñawpaq kapitulupi rimarqanchik.
Kananmi rimasun Waruchiripi chay chay kitipi rurasqankunakta. Chay simiri kaymi. Ña Paryaqaqa hatun runa kaspas, hanaq Paryaqaqa ñisqaman Wallallu Qarwinchup tiyasqanman rirqan. Chaysi Waruchiri chay ura wayqupiqa huk llaqta Wawqi Usa sutiyuq Yunkap llaqtan karqan. Chaysi chay llaqtayuq runakunaqa chay pacha hatun fiestakta ruraspa hatun upyayta upyarqanku. Chay hina upyakuptinsi Paryaqaqa ñisqaqa chay llaqtapi chayarqan. Chayaspas payqa runakunap manyallanmanta tiyaykurqan wakcha hinalla.
Chay hina tiyaptinsi chay llaqtayuq runakunaqa mana hukllapas anqusarqanchu. Tukuy punchaw chay hina kaptinsi, huk warmiqa chay llaqtayuqtaq: "Añañi! Ima hinam chay wakchallaktaqa mana anqusaykunchu?" ñispas, huk hatun yuraq putuwan aswakta apamuspa qurqan.
Chaysi payqa: "Paniy, ancha kusiyuqmi kanki kay aswakta qumuwaspa. Kanan punchawmanta pichqantin punchawninpi imaktach kay llaqtapi rikunki. Chayrayku chay punchawqa amataq kay llaqtapi tiyankichu, karullamantaq anchurinki! Paqtach qamtawan wawaykiktawan pantaspa wañuchiykiman. Ancham kay runakuna ñuqakta piñachiwan" ñispas chay warmikta ñirqan. Chaymantari: "Kay runakunaktari amataq huk simillaktapas uyarichiychu! Uyarichiptiykiqa qamtawanmi wañuchiykiman" ñispas ñirqan.
Chaysi chay warmiqa wawankunawan turankunawan chay pichqa punchawmanta chay llaqtamanta anchurikurqan. Chaysi chay llaqtayuq runakunaqa mana llakispa upyakurqanku. Chay pachas Paryaqaqa ñisqaqa Waruchiri hanaqnin urquman wichaykurqan. Chay urqum kanan Matawqutu sutiyuq. Chay uraynin huk urqum Puypuwana sutiyuq, maytam kaymanta rispa Waruchiriman uraykunchik. Chaykunam kay hina sutiyuq. Chay urqupis kanan chay Paryaqaqaqa hatun tamyayta ña qallarirqan. Chaysi qillu runtu puka runtu hatarispas, chay runakunakta tukuyninta mama quchaman aparqan, mana hukllaktapas perdonaspa. Chay pacha chika yaku lluqlla purispas, chay Waruchiri hanaqninkuna wayqukunaktapas rurarqan. Chaymantas kanan ña chaykunakta puchu kaspas chay llaqtayuq wakiynin Yunkakunaktaqa mana rimapayaspa, paykunari chayta rikuspapas mana musyaptin yachaptinsi, chay chimpañiq Kuparap chakrankunaman ripurqan.
Chaypis kanan chay llaqtayuq Kupara runakuna ancha yakunmanta ñakarispa, pukyullamanta chakranmanpas pusaspa kawsarqan. Kay pukyum kanan San Lorenzo hanaqnin hatun urqumanta lluqsirqan. Chay urqum kanan Sunaqaqa sutiyuq. Chaypis kanan hatun quchalla karqan. Chaymanta uray pusamuspas ñataq uchuylla quchakunaman huntachispa chakrankunakta parqukuq karqan.
Chay pachas chay llaqtayuq huk warmi Chukisusu sutiyuq karqan, ancha sumaq warmi. Chaysi kay warmiqa sarankuna ancha chakiptin waqakuspa parqukurqan yakun ancha pisi kaptin. Chaysi chay Paryaqaqaqa chayta rikuspa, chay uchuylla quchanta yakullanwan chay quchap siminta kirpaykupurqan.
Chaysi chay warmiqa ñataq ancha nanaqta waqakurqan, chay hinakta rikuspa. Chaysi chay Paryaqaqaqa: "Pani, imaktam chika waqanki?" ñispa tapurqan. Chaysi payqa: "Kay sarallaymi yakumanta chakipuwan, yaya", ñispa ñirqan. Chaysi Paryaqaqaqa: "Ama llakiychu! ñuqam yakuktaqa kay quchaykimanta ancha achka yakukta lluqsichimusaq. Ichaqa qamwan ñawpaqraq puñusun" ñispa ñirqan.
Ñiptinsi, kanan payqa ñirqan: "ñawpaqraq kay yakukta lluqsichimuy! chakray parqusqa kaptinqa, allitaqmi puñusun" ñispas ñirqan. Chaysi "Allitaqmi!" ñispa, yakuktaqa ancha achkakta lluqsichimurqan. Chaysi chay warmipas ancha kusikuspa, tukuy chakrankunakta parqukurqan. Chaysi ña parquyta puchu kaptin, "Puñusun!" ñispa ñirqan. Chaysi: "Manam kananqa, qaya mincharaq puñusun" ñiptinsi, Paryaqaqaqa ancha chay warmikta munaspa, "puñuymanraq" ñispas, ima haykaktapas chay warmiman prometirqan: "Kay chakraykikta mayumanta yakuyuqtam rurapusqayki" ñispa.
Chaysi chay warmiqa: "Chaytaraq ñawpaq ruray, chayraq puñusun", ñispa ñirqan. Chaysi Paryaqaqaqa "Allitaqmi!" ñispas. Kukuchalla sutiyuq wayqumantas San Lorenzo hanaqnin uchuylla urqu. Chaykamaqa ñawpamantapas yunkakunap rarqansi hamurqan, ancha uchuylla rarqalla. Chaytas kanan Paryaqaqaqa astawanri hatunyachispa chay ura Kuparap chakrankama rarqakta chayachirqan.
Chay rarqaktas kanan pumakuna, atuqkuna, machaqwaykuna, ima hayka pisqukuna picharqan, allicharqan. Kayta ña allichaypaqmi, kay pumakuna, uturunkupas, ima haykapas: "Pim ñawpaq siqisun?" ñispa kamachinakurqan. Chaysi hukpas hukpas, "ñuqaraq, ñuqaraq" ñispa ñirqanku. Chaysi atuqtaq atiparqan: "ñuqam kuraka kani, ñuqaraq ñawpasaq", ñispa. Chaysi kay atuq ñawpamurqan.
Hina ñawpamuspa ña chawpikta San Lorenzo hanaqnin urqukta siqimuptinsi, qunqayllapi huk yutuqa, "pisk, pisk" ñispa, pawarimurqan. Chaysi chay atuqqa, "wak!" ñispa, muspaspa uraman urmamurqan. Chaysi chaymanta chaykunaqa ñataq ancha piñaspa machaqwayta siqichimurqan. Chaysi mana chay urmamuptinqa, astawan hanaqnintas chay rarqa rinman karqan. Chaysi kunanqa as uranta rin. Kay atuqpa urmamusqanmi kanankamapas sutilla rikurin. Yakupas uraykumuntaq chay atuqpa urmasqanta.
Kay tukuyta puchukaspam ñataq Paryaqaqaqa: "Puñusun!" ñispa ñirqan. Chaysi ñataq: "Haku hanaq qaqaman. Chaypiraq puñusun", ñispa ñirqan. Chay qaqam kanan Yanaqaqa sutiyuq. Chaypis waki puñurqan.
Ña puñuspas, kanan chay warmiqa: "Haku iskayninchiktaq. Maytapas risun", ñiptinsi. Payqa, "haku" ñispa, chay Kukuchalla ñisqa rarqap lluqsimusqanman pusarqan.
Chaysi chaypi chayaspaqa, chay warmi Chukisusu ñisqa sutiyuqqa: "Kay rarqaypitaq tiyasaq", ñispas. Chaypi rumi tukuspa chirayarqa. Chaysi chay Paryaqaqaqa chaymanta saqispa hanaqman wichaykurqan. Chaytaqa kay qipanpim willasun.
Kay Kukuchalla ñisqa rarqap siminpim kanan rumi chirawasqa tiyan chay Chukisusu ñisqa warmi. Hinaspam chay hanaqnin huk rarqapitaqmi chay pachapas Winkumpa sutiyuqpim kanan ñataq Quniraya chirawasqataq tiyan. Chaypim kanan Quniraya puchukarqan. Ichaqa ima hayka rurasqantaqa, kay wakin qipanpi kapitulukunapim willasun.
(rapip qallananman)
Kay Kuparakunam huk ayllu Kupara ñisqa ayllu sutiyuq. Kaykunam kanan San Lorenzopi redusisqa kanankamapas kawsan. Kay ayllumantam kanan huk yumay Chawinchu sutiyuq. Kay Chawinchu ayllum karqan chay Chukisusu ñisqa. Chaymi kaykunaqa ñawpa pacha, ña may pacham rarqa pichana karqan mayo killapi kanankamapas, chay pacham tukuy hinantin runakuna chay Chukisusu ñisqa warmip tiyasqanman rirqanku aswanwan tiqtinwan quwinwan llamanwan chaypi chay supay warmikta muchaypaq. Chaymi ña chayta muchaspari pichqa punchawsi chay kiswarwan qinchaspa runakunaktapas mana purichispa chaypi tiyapayarqan. Chaysi ña chayta puchukaspa rarqa pichaynintawanpas tukuyta ña puchukaspas chaymanta takispa runakuna hamurqan huk warmikta "kaymi Chukisusu" ñispa payta hina alli manchaspa chawpipi pusamurqanku. Chaymi ña llaqtanpi chay warmi chayaptinri "kaymi Chukisusu" ñispa wakin aswawan imawan churapuspa suyarqan. Chaypi tukuy hinantin tuta takispa upyaspa runakuna ancha hatun fiestakta rurarqanku. Chaymantam ñawpa Don Sebastian apu [Ninawillka ñisqa Waruchiri kitip kurakanchá] kawsaptinpas, Corpus Christipi hatun paskuwakunapipas huk warmi "Chukisusum kani" ñispa hatun akillawan hatun putuwanpas aswakta manyanmanta qumuq karqan, "Kaymi mamanchikpaq aswan" ñispa. Chaymantari saraktapas kamchasqakta hatun matiwantaq qumuq karqan. Ña kay rarqakta pichayta puchukamuspari, runakunakta anchapunis kumbidaq karqan sarakta purutukta ima haykaktapas quspa. Kay hina wiñay quq kaptinsi, runakunapas "Ñam Chukisusup rarqakta pichan. Haku rikumusun!" ñispa Waruchirimantapas tukuy llaqtakunamantapas riq karqan. Chaytam kanan ña rarqakta pichaspaqa musyasqa hinataq ruran muchan. Runakunari ima hina rurakuptinpas, alkaldipas ima hayka runakunapas manam "Imaraykum chay hina ruranki?" ñispa amachanmanchu kanankamapas. Porque yallinraqmi paywan takin upyan machasqankama padrektari, "Rarqaktam pichamuni, padre. Takikusaq upyakusaq" ñispam llullachin. Kaytaqa tukuy hinantin runakunam ruraytaqa ruran. Ichaqa wakinqa manañam ruranchu alli padreyuq kaspa. Wakinri pakallapiqa hinataq kanankamapas kawsanku.
(Imatas padrikunaqa runakunakta kunfisyun ñisqa willanankupaq tapuq karqan)
(rapip qallananman)
Ñam ari Wallallu Qarwinchup kawsasqantaqa willarqanchik. Ichaqa kaypa tiyasqantam llaqtachakusqantam mana rimarqanchikchu. Chaysi kayqa ñawpa pacha hanaq Paryaqaqa ñiqpi tiyarqan. Chay tiyasqanpa sutintam mana allichu yachanchik kananqa Mulluqucha sutiyuq ña kaptin. Porque Paryaqaqam payta atispa chay Wallalluqa nina rupaptin chayta wañuchiypaq quchaman ña tukuchirqan. Chay Mulluqucha ñisqanchik pachapis chay Wallallup tiyasqan karqan. Chay pachas kanan tukuy hinantin pacha yunkasapa karqan. Hatun machaqwaypas, kakipas, ima hayka animalkunapas huntaptinsi tiyarqan, imanam ñawpaq kapitulupi runa mikusqanta willanchik, chay hina. Chaymantas Paryaqaqaqa kay Wallallu Qarwinchukta atiypaq rispas Uqsapatapi pichqantin riwikurqan. Chay hina riwikuptinsi chay pachapas ancha chirirqan. Runtupas urmamurqantaq paypaq pukllasqanpi.
Chaysi chay pacha huk runaqa waqakuspa hamurqan, huk churinta apaspa, chaymanta mulluntapas kukantapas tiqtinkunaktapas, "Wallallukta upyachimusaq" ñispa apaspa. Chaysi chay Paryaqaqap hukninqa: "Churi, maymanmi hina waqakuspa rinki?" ñispa tapurqan. Chaysi payqa: "Yaya, kay kuyasqay churillaytam kanan apani Wallallukta qaramuq" ñiptinsi, (Paryaqaqaqa:) "Churi, ama apankichu! Llaqtaykiman kutichikuy! Chaymantam chay mulluykitaqa kukaykitaqa tiqtiykitaqa ñuqakta quway! Chaymanta churiykitaqa kutichikuy!" ñispa ñirqan. Chaymantari: "Pichqantin punchawpim kayman kutimunki, ñuqakta atinakuqta rikuypaq. Ancha yakuwan atipaptiyqa 'Yayanchikmi atipan' ñispam ñiwanki. Hinaspa anchataq ninawan atipawanqa, chayqa 'atipay tukuntaqmi' ñispataq ñiwanki" ñiptinsi, chay runaqa mancharispa: "Yaya, manachu chayqa Wallallu Qarwinchu ñuqapaq piñakunqa?" ñispa ñirqan. Ñiptinsi: "Piñakuchunpas, manam imanasunkichu, yallinraqmi ñuqaqa runakta kamasaq Amiyuqta, Llatayuqta, warmiktari Añasiyuqta. Hukta qarikta hukta warmikta hinam kamasaq" ñispa rimaptinsi, siminmanta samaynin huk humo (qusñi) anqas hina lluqsimurqan. Chaysi chay runaqa chayta rikuspa, mancharispa tukuy apamusqanta qurqan. Chaysi chay pichqa runaqa chay mullukta "qap, qap" ñichispa mikurqan tukuy hinantin qusqantawan. Chaymantas chay runaqa kutimurqan churinta apakuspa. Hinaspas ñataq pichqantin punchawmanta ñataq chay Paryaqaqap siminkama kutirqan "rikumusaq" ñispa. Chaymantas ña Paryaqaqa pichqa punchaw ñisqanmanta chay Wallallu Qarwinchukta atiyta ña qallarirqan.
Chay simiri kay hinam. Paryaqaqa pichqa runa kaspas pichqa pachamanta tamyayta ña qallarirqan. Chay tamyas kanan qillu puka tamya karqan. Chaymantas illapaspari pichqa pachamantataq illaparqan. Chaysi tutallamanta ña urapachakama chay Wallallu Qarwinchuqa ancha hatun nina ñachqa silu ñiqmanpas chayaspa ruparqan mana wañuchichikuspa. Chaysi chay yakukunaqa Paryaqaqap tamyasqankunaqa uraqucha ñiqman tukuy hinantin yakukuna rirqan. Chaysi chay hina manaraq yaykuptinsi huqinqa (Llaqsa Churapa sutiyuq) urañiqmanta yakukta huk urqukta urmachispa harkamurqan. Ña harkaykumuptinsi, chay yakuqa quchaña tukumurqan. Kay qucham kananqa Mulluqucha sutiyuq. Chay hina chay quchapi ña yaku huntamuptinsi, chay hina rupaqtaqa ñachqa pamparqan. Chaysi chay Paryaqaqari chaymanta illapapayarqan mana samachispa. Hinallas chay Wallallu Qarwinchuqa Anti ñiqman mitikarqan. (Manam tuyllaqa mitikarqanchu. Kaytaqa qipanpiraqmi willasun.) Chaysi huqinqa Paryaqaqap churin qatirqan. Chaysi chay Antip yaykunanpi "paqtach kutimunman" ñispa kanankamapas chaypi tiyan. Kaypaq sutinmi Paryaqarqu.
Chaymantas ña atiptin, Manañamqa sutiyuq warmi karqan, kay Wallallu Qarwinchuwan kaq supay. Kay warmis kanan Mama uraynin chay chaypi tiyarqan. Kayta atipaqsi ñataq payman hamurqan. Chaysi chay Manañamqa ñisqaqa ninataq ruparqan. Chaysi kay Tumna uranta yaykuspa Paryaqaqaqa awqanakurqan. Chaysi huk Paryaqaqap churinta Chukiwampu sutiyuqta chakinpi uramanta chuqamurqan chayachimurqan. (Kay hanka chakiyuqmi kanqa.) Chaysi hina kaptinpas, Paryaqaqataq atiparqan, qucha ñiqman qarquspa. Ña kaykunakta atipaspas, chay churin Chukiwampu sutiyuq hanka chakin pakisqa tiyakuqman kutimurqan. Chaysi chayqa: "Amataq kutisaqchu; qayllamanta chay warmi Manañamqakta waqaychasaq, paqtach kutimunman" ñispa ñiptinsi, "Allitaqmi!" ñispa yayanqa tukuy mikunanpaq kamachipurqan. Chaysi ñispa ñirqan: "Kay iskay wayqukunamantam tukuy runakuna qamtaraq ñawpaq kukakta qumusunki, manaraq pillapas akuspa. Ña qam akuptiykiraqmi, chaymanta runakunapas akukunqa kukanta mallkisqanmanta. Chaymantam llamaktari wiñay urwa mana wachakuq kaqtaraqmi nakapusunki. Hinaspa rinrin chillpisqakta kay kaykunaktaraqmi qamqa wiñaypas mikunki," ñispas kamachirqan. Chaysi runakunaqa chay kamachisqan simikta yupaychaspa chaykama, Saqiqayamanta, Chuntaymanta, Chichimamanta, Mamamanta, Wayuqallamanta, Sukyakanchamanta tukuy kukayuqkuna ñawpaqnintaqa paymanraq apamuq karqan. Kanankamapas pakallapiqa hinataqsi kawsanku.
(rapip qallananman)
Ñam ari tukuy hinantin atisqankunaktaqa puchukanchik. Ichaqa kay Wallallu Qarwinchup qipanpi Paryaqaqap sentensyasqankama kawsasqantam mana rimanchikchu. Ña atispas, Wallallu Qarwinchu Antiman ña mitikuptin, chay Wallallukta: "Runa mikusqanmanta kunanqa allqukta mikuchun. Chaytari Wankakuna muchachun," ñispa sentensyarqan. Chaysi kanan Wankakunaqa payta muchaspa allqukunawan muchaq karqan. Payri dyusnin allqukta mikuptin, allquktataq mikurqanku. Kanankamapas "Wanka allqu mikuq" ñispa ñinchik.
Chaymantas kanan, imanam ñawpaq kapitulupi qipanpipas, "Tukuy llaqtakunam yunkasapa karqan," ñispa ñinchik, chay hinam kay tukuy hinantin llaqtakunapi Waruchiri prowinsyapi Chaqlla Mama prowinsyapipas tukuy hinantin llaqtakunapipas yunkasapas karqan. Kay yunkakunaktam tukuy hinantin yunkakunakta urañiqman anchurichirqan, "Churiykuna kay kitipi tiyanqa," ñispa unanchaspa. Kaykunakta atiqkunapas sapanpi Paryaqaqap churinkuna sutiyuq sapam "hukmi churin" ñin. Wakinmi, "Manas. Paykamas sachap ruruyninmanta yurimurqan," ñispa rimanku. Kaykunap sutinri kaymi: mayorninmanta Chuqpayku, Chancharuna, Wariruma, Utkuchuku, Tutaykiri, wakinri Sasinmali. Chaymantam huk Paryaqaqap churinsi pachamanta paykama lluqsimurqan. Kaypaq sutinmi Pachachuyru sutiyuq karqan.
[...]
(rapip qallananman)
[...]
Ñam ari chay chunkanpi kapitulupi rimarqanchik, kay Paryaqaqap churinkunap atisqan simikta. Hinaspa willarqanchiktaqmi ari, imanam tukuy hinantin llaqtakuna yunkasapa karqan, chaykunakta. Kananmi kay Chuqpayku, Chancharuna, Wariruma, Utkuchuku, Tutaykiri, Sasinmali, Pachachuyru ñisqanchikkunakta rimasun, imanam paykuna puriq karqanku, chay chaykunakta. Kaykuna ñisqanchikkunas ñawpa pacha tukuynin wawqiyuqsapa kaspa, ña atiypaq tukuynillantaq puriq karqan. Chaysi kay Chuqpayku ñisqaqa tukuyninmanta mayornin kaspa, huk wantupi ancha yupaychasqa puriq karqan. Chaymantas Tutaykiri tukuynintapas yallispa ancha sinchi karqan. Chay hina sinchi kayninpis kay iskay mayu ñisqanchiktapas (Rimaq, Mala?) paytaq ñawpaq atirqan. Chay Unkatupi ñisqa Paryachap fronteranpi huk yana urqu chaypi huk quri tawnantapas churamuspa, kay tawnaktas "Kanan yunkakunakta ñakaq hina kayta pampachaspam mana yupaychaq hinam kay kitita yunkakuna yallimunqa," ñispas chaypi churarqan. Chay churasqan urqum kanan Unkatupi Qapariqaya sutiyuq. Chaysi kay wakinnin wawqinkunaqa rispapas chay Tupiquchamanta wichaykuspa, ñawpa ñanta rinchik – chaymi Kiskitampu sutiyuq – hukmi Tumnacha sutiyuq – maymantam Limaq ñiqtapas rikunchik, chaymantas, "Ñam Tutaykiriqa tukuyta atiyta ña puchukan," ñiqta uyarispa kutimurqanku. Chaysi Tutaykirita anchapuni mancharqanku, paykunapas ancha sinchi kaptin. Hinataqsi chay Waruchiri ñiqtapas Ura Karanku ñiqman uraykurqanku. Chayta uraykuspari, paytaq ñawpaq rirqan. Chaysi chay Chukisusu ñisqanchikpaq huk ñañanqa chay chakranpi suyarqan, payta llullachipaq rakantapas ñuñuntapas rikurichispa, "Yaya, aslla samayraq. Kay aswallakta tiqtillakta upyaykuyraq!" ñispa. Chay pachas payqa hinalla ña qiparirqan. Chaysi wakinnin wawqinkunapas chay hinakta rikuspa hinallataq qiparirqan chay Ura Alluka Pachamarka ñisqakamalla atispa. Si mana chay warmi llullachinman karqa chayqa, kanankamapas Ura Karankukama Chillkakamas Waruchirip Qintippas chakran kanman karqan. Kaykunap sapanpi rurasqantaqa kay qipanpim qillqasun ima hayka rurasqantawan.
(rapip qallananman)
[...]
Ñawpaqnin kapitulupim ari unancharqanchik Qunirayap kasqanta, Paryaqaqamanta ñawpaqninchus u[taq] qipanchus karqan, chayta. Quniraya Wiraqucha ñisqanchikqa ancha ñawpamantataqsi karqan. Paryaqaqapas ima hayka wakakunapas paytaqa astawantaqsi yupaychaq karqan. Wakinninkunaqa "paryaqaqapas Qunirayap churinsi" ñispam ñinku. Chaymantam kanan Quniraya Wiraquchap puchkasqanta rimasun. Qunirayas ñachqa wiraquchakuna rikumunqanpaq Qusqu ñiqman rirqan. Chaysi chaypi Wayna Qhapaq Inkawan rimanakurqanñisqa: "Haku, churi, Titiqaqaman, chaypi ñuqap kasqayta willasqayki!" ñispa. Chaypis ñisqa ñirqan: "Inka, runaykikta kamachiy brujokunakta [paqukunakta] ima hayka yachaqkunaktapas ura tiksiman kanchanqanchikpaq!" ñiptinsi, Inkaqa tuylla kamachirqan. Chaysi wakinnin runakuna: "Ñuqam kunturpaq kamasqa kani," ñispa ñirqanku. Wakinsi: "Ñuqam wamanpa kamasqa kani," ñirqan. Wakinmi kanan: "Ñuqam wayanay pisqu pawaq kani," ñispa ñirqan. Chaysi chay ñisqanchikkunakta: "Riychik ura tiksiman; chaymantam ñuqap yayayta 'churiykim kachamuwan huk panantas apachiwanki' ñispa willanki," ñispas kunarqan. Chaysi chay runa wayanaypaq kamasqa runaqa wakinnin kamasqakunawan [paqukunawan] pichqa punchawllapi kutimuypaq rirqanku. Chaysi wayanaypaq kamasqa runataq ñawpaq chayarqan. Hina chayaptinsi kunasqanta willaptin, huk uchuylla takillapi: "Amam kaytaqa kicharinkichu! Kikin Wayna Qhapaq Apuraqmi kicharinqa," ñispas kunamurqan. Chaysi chay runaqa ña apamuspa ñachqa Qusquman chayachispa: "Ma rikuykusaq, imach kayqa," ñispa kicharirqan. Chaysi chay ukupiqa huk señora ancha qullana sumaq rikurirqan. Chukchanpas krespo quri hina chika qullanan pachayuq rikayninri ancha uchuyllas karqan. Chay hinakta rikuptin, pachallas chay señoraqa chinkaripurqan. Chaysi ancha llakikuspa Qusqupi Titiqaqa ñisqanpi chayarqan. Chaysi: "Mana chay hina wayanaypa kamasqa kankiman chayqa, kanallanmi wañuchichiykiman. Riy, kikillaykitaq kutiy!" ñispas kacharqan. Chaysi kutispa ñataq apamurqan. Apamuspas ñanpi mikuymanta upyaymanta wañuptinpas rimaptin pachallas mesapas mantasqa karqan, puñunanpaqri hinataq. Chaysi pichqa punchawllapitaq chayachirqan. Ña chayachiptinsi, Qunirayaqa Inkawan ancha kusikuspa chaskirqan. Chaysi manaraq kicharispataq Qunirayaqa ñispa ñirqan: "Inka, kay pachakta siqisun. Ñuqari kay huk pachakta yaykusaq. Qamri kay huk pachaktaraq panaywan yaykuy. Amañam qampas ñuqapas rikunakusunchu!" ñispas pachakta siqispa rayarqan. Hinaspas chay kofrektaqa kicharirqan. Kichariptin pachallas chayqan pachapas illarirqan. Chaysi chay Inka Wayna Qhapaq ñisqaqa: "Manañam kaymanta kutisaqchu. Kayllapitaqmi kay ñustaywan quyaywan tiyasaq," ñispas huk runakta aylluntataq: "Qam riy! Ñuqap rantiy 'Wayna Qhapaqmi kani' ñispa Qusquman kutiy!" ñispas ñirqan. Chay pachallataqsi chay señoranwan chinkatamurqan, Qunirayari hinallataq. Chaymantas chay Wayna Qhapaq ñisqanchik wañuptin, hukpas hukpas 'ñuqaraq' ñinakuspa apu kayninpaq taqwirirqan. Hinaptintaqsi wiraquchakunapas Qasamarkapi rikurimurqan. Kanankamapas chika simillaktam yachanchik Quniraya Wiraquchap kasqanta. Wakinnin kay kitipi purispa rurasqankunaktaqa manaraqmi qillqakuyta puchukanchikchu. Chay chaykunaktaqa kay qipanpim rurasun.
(rapip qallananman)
Kaymantam iskaynin kapitulu rimasqanchikta Qunirayap Qarwinchumanta ñawpaq kasqantapas u[taq] qipan kasqantapas qillqasun. Quniraya Wiraquchaqa ancha ñawpaqmantataqsi karqan. Manaraq, pay kaptinqa, manas kay pachapi imallapas karqanchu. Payraqsi urqukunaktapas sachaktapas mayuktapas ima hayka animalkunaktapas kamarqan chakrakunaktapas runap kawsanqanpaq. Chayraykutaqmi chay Quniraya Wiraquchakta "Paryaqaqap yayansi" ñinku, "paytaqsi Paryaqaqaktapas kamarqan," ñispa. "Mana paypa churin kaptinqa, allquchamanchá karqan" ñispam tukuy runakunapas ñinku. Wakinnin llaqtakunaktaqa anchas amawta kayninpi allqucharqan ima haykaktapas ruraspa. Kaykunaktaqa qipanpim churasun.
(rapip qallananman)
Kaypim qillqasun: Paryaqaqa pichqa runtumanta yuriq wawqiyuqchus karqan, kayri Paryaqaqachu paykunap yayan, chay chayta. Ñam ari pusaqnin kapitulupi unancharqanchik: Paryaqaqa pichqa runtumanta yurimuspa wawaqiyuqkamachus karqan. Kayri wakinninkunaqa Paryaqaqap churinchus karqan, chaykunakta. Chaymantari paykunap sapanpi sutintari qillqasuntaqmi. Kay pichqa runtumanta yuriq Paryaqaqa ñisqanchikqa, imanam chunka tawayuqnin kapitulupipas rimarqanchik "Qunirayap churinsi" ñispa, hinataqsi paykunaqa wawqiyuqkama karqan. Kaykunap sutinmi ñawpaqninmanta: Paryaqaqa, chaymantam Churapa, chaymantam Punchu, chaymantam Paryaqarqu. (Huqintam mana yachanchikchu. Kaypim qiparin blankopi yachaspa churanqanchikpaq.) – Sullka Illapa sutiyuqsi karqan. – Chaymanta kay Paryaqarqu ñisqanchiksi kanan Antiman yaykunapi, "Wallallu Qarwinchuch kutimunman," ñispas kanankamapas tiyan. Chaytawanpas unancharqanchikmi ari: Kay Wallallu Qarwinchuri manataqsi tuyllaqa mitikarqanchu. May pacham chay Mulluqucha ñisqanchikta Churapa Paryaqaqap huqin yaykuspa quchaman tukuchirqan, chay pachas chaymanta Wallalluqa pisqu hina pawamurqan. Chaysi huk urqu Kakiyuqa sutiyuq urquman yaykurqan. Kay urqus ancha hatun qaqa. Kay qaqaman yaykuspas Wallallu Qarwinchu pakakurqan. Chaymantas kanan Paryaqaqaqa illapayaspa wakinnin pichqa wawqinkunawan ancha nanaqta illapaspa ñachqa qaqaktapas tuñichispa ñataq chaymanta mitikachirqan. Chaysi chay Wallallu Qarwinchuqa huk hatun machaqway amaru sutiyuqta, "Paryaqaqakta tapyanqa," ñispa iskay umayuq amarukta lluqsichimurqan. Chaysi Paryaqaqaqa chayta rikuspa huk quri tawnanwan ancha piñaspa chawpi wasanpi tuksirqan. Chay pachallataqsi chay amaruqa chirayarqan, rumimanña tukurqan. Chay chirayasqa amarus kanankamapas hanaq Kakiyuqa sutiyuq ñanpi sutilla rikurin. Chay amaruktas Qusqu runakuna, mayqin runakunapas yachaqninqa, hampipaq rumiwan takaspa urmayninta apakun, "Mana unquyman chayasaq," ñispa. Chaymantas chay Wallallu Qarwinchu ña Kakiyuqa qaqmanta mitikuspa huk wayqu Kakiyuqa Wayqi ñisqa wayquman yaykurqan. Chaysi huk urqu Pumarawka sutiyuqta chay Wallallu siqaspa, "Kaymanta kay Paryaqaqakta qinchasaq mana kayta pasamunqanpaq," ñispas huk uritu kaki ñisqakta rikrantapas chukirichispa sayachirqan. Chaysi chaytapas Paryaqaqaqa huk rikranta yanqa pakirispa chay kakiktari rumimanña chirayachispa yallirqantaq. Ña yalliptinsi Wallallu Qarwinchuqa manaña ima kallpallanpas kaptinsi Anti ñiqman mitikarqan. Chaysi Paryaqaqaqa wakinnin wawqinkunawan tukuynin qatirqan. Ña Antiman yaykuptinsi, huk wawqintaqa Paryaqarqu sutiyuqta chay Antip punkunpi saqimurqan, "Paqtach kutimunman," ñispa. Chay Paryaqarqus kanan huk urqutaq ancha rasusapa tiyan. Kayta pich munan, chaytaqa manam yachanchikchu. Ichaqas ñam ari isqunnin kapitulupi rimarqanchik: "Allqukta kananqa mikuchun runa mikusqanrayku. Chaytari Wankakuna qarachun!" ñisqanta.
(rapip qallananman)
Kananmi rimasun, ña wawqinta Paryaqarqu sutiyuqta saqimuspa Antip punkunpi imanam ñataq Paryaqaqa kutimurqan, chayta. Kay simiri kay hinam. Ñam ari wakinnin simi rimasqantaqa muchachikuypaq qallarisqantawanpas rimarqanchik. Ichaqaqa huk simiktataqmi qunqarqanchik. Ña atikuyta puchukamuspas wakinnin wawqinkunawan kutimurqan kay Paryaqaqa ñisqanchik urquman. Chaypis huk urqutaq rasusapa mana lluqaypaq Wamayaku sutiyuq urqu. Kay urquktam wakinnin runakunaqa "Chaymi Paryaqaqa" ñinku ñispataqmi. Qipanpi wiraquchakuna rikurimuptinpas, kay Inkaqaya ñisqanchikmantapas chay urqu rasukta rikuspa, "Chaymi Paryaqaqa!" ñispa ñirqanku. Kikin Paryaqaqa ñisqaqa urañiq huk qaqapitaqsi tiyan. Chaypitaqsi wakinnin wawqinkunapas chay qaqa ñisqanchikman yaykuspas: "Kaypim tiyasaq. Kaymantam muchawanki," lispa chay qaqapi llaqtachakurqan. Chaymantam ñisqanchik huk urqu Wamayaku sutiyuq urqukta "rasusapas" ñispa chay sawas ña Antimanta kutimuspa samamurqan. Chaymantas kanan tukuy Tawantinsuyu runakunakta qayachirqan, manaraq Inkapas yurimuptin, ancha ñawpataq. Chay hina ña runakuna tukuynin huñunakumuptinsi, payta muchanqanpaq waqsata kamachirqan. Kayta uyarispas, ña Inka rikurimuspapas, paypas waqsa tiyarqan ancha yupaychasqa. Chay pacha, imanam "huñunakurqan" ñinchik Tawantinsuyukta, chay pachas Wallallu Qarwinchuqa mana traysyunninta qunqaspa huk animalta hugi sutiyuqta chay kikin urqu tiyasqanpi rikurichirqan, "Kay Paryaqaqakta tapyanqa," ñispa. Chaysi chay hugi ñisqanchikqa tuylla rikurispa pachaman mitikamurqan. Chaysi chay hugi kawsaspaqa imaktapas Paryaqaqap kawsayninta qichunmantaqsi karqan. Chayraykus Tawantinsuyu runakunakta "Chay hugi ñisqakta hapimuy!" ñispa kamachirqan. Hina kamachiptinsi, tukuy hinantin runakuna qatirirqan. Manataqsi hapichikurqankuchu. Panas Paryaqaqaqa illaparqan tamyarqan, manataqsi wañurqanchu. Chaysi ancha karupiraq huk runa kay Chiqamanta Qaqasiqa ayllu hapirqan. Chaysi huk Qinti runaqa: "Wawqi, ñam hapinki. Ancha kusiyuqmi kanki. Qamqa chay chupallanta waytallispa riy. Kay aychantaqa ñuqa apasaq," ñiptinsi, "allin!" ñirqan ñispataqsi. Chay Qinti runaqa huk ñanta rispa, "Ñuqam, yaya, hapimuni," ñispa willarqan. Chaysi ancha kusikuspa yupaycharqan. Kay Qinti runap sutinmi Chuqpayku sutiyuq karqan. Chaysi qipanpi ña chupanta chayachiptinqa, Chuqpaykukta, "Qamqa chay llullawasqaykimanta 'Qintiwanka maqanakuy, asnaykuq' ñisunkim churiykikuunaktapas!" ñispa millaypi anyarqan. Chay pachas kay Qaqasiqa ayllumanta Warkancha Llichikanchamanta kikin Paryaqaqa, "Qammi chay hapisqaykimanta yañqamusqa kanki. Qamllaktam ima willawasqaykiktapas uyarisqayki. Wakinnin runakunapas qamtaraqmi ñuqakta willaypaqpas uyarichisunki," ñispas sutintapas "Ñamqakanqa Ñamqaparya" ñispa sutiyachimurqan. Chaymantas paykunapas Yañqa karqan. Qunchakunari hinataq Yañqanpa sutin kikin Paryaqaqap suntinchasqan. Watusi sutiyuq karqan. Hinataqsi tukuy llaqtankunapi Yañqakunaqa Paryaqaqap sutinchasqan. Kay chikaktam qunqasqanchikta yuyarinchik Paryaqaqap kasqanta.
(rapip qallananman)
Ñam ari Inkap Paryaqaqakta yupaychasqanta waqsa tiyasqantawanpas rimarqanchik. Pay Inkataqsi kamachirqan: "Hanan Yawyu Rurin Yawyumanta kimsa chunka Paryaqaqakta pura killa sirwichun!" ñispa. Chaysi chaykama kimsa chunka runa sirwirqan chunka pichqayuq punchawmantakama qaraspa mikuchispa. Chaysi huk punchawqa huk llamanwan Yawriwanaka sutiyuq llamawan mucharqanku. Chaysi chay kimsa chunkamanta huqin Llakwas Kita Paryasqa sutiyuq runaqa, may pacham chay kimsa chunka runakuna ñatinta sunqunta llamapmanta rikurqan, chay pacha ñispa ñirqan: "A ataq! Manam allichu pacha, wawqi. Qipanpiqa kay Paryaqaqa yayanchik purumanqataqmi," ñispas rimarqan. Chaysi chay wakinnin runakunaqa: "Manam. Qasim rimanki. Allim, imaktam qam yachanki?" ñispas ñirqanku. Chaysi hukninqa: "Say, Kita Paryasqa, imamantam qam unanchanki? Kay sunqunpiqa ancha alliktam Paryaqaqa yayanchik riman," ñispa ñiptinsi, payqa manas sunqunta rikuypaqpas qayllaykurqanchu. Karullamanta qawaspataqsi ima amutarqan. Chaysi rimaspapas: "Kikin Paryaqaqam ñin, wawqi," ñispa chaykunaktapas ayñirqan. Chaysi millaypikama chay Kita Paryasqakta ñirqan: "Llakwas asnaq runa, imaktam chay yachan? Yayanchik Paryaqaqa Chinchaysuyu ñisqa maykama runayuqmi tiyakun. Chaychu purumanman? Imaktam chayqan runaqa yachan?" ñispas ancha piñaspakama ñirqanku. Kay ñisqanmanta ancha pisi punchawmantataqsi: "Ñam wiraqucha Qasamarkapi rikurimun," ñiqta uyarirqanku. Chaymantam kay Chiqamantapas Tamalliwya Kasalliwya sutiyuq Qaqasiqa ayllutaq chay Paryaqaqap yanan tiyasqa. Chay pachas Paryaqaqapi kimsa chunka saserdotekuna tiyaspa kay Kasalliwya Tamalliwya sutiyuq tukuyninmanta yuyaqnin karqan. Chaysi wiraqucha chayman chayaspa: "Kay wakap qullqin pachan maymi?" ñispas tapurqan. Chaysi paykunaqa manataq willakuyta munarqanchu. Hina kaptinsi, wiraquchaqa piñarispa uqsakta tawqarichispa Kasalliwyakta rupachirqan. Chaysi ña patmanta uqsa rupaptinsi, wayraqa pukurimurqan. Chaysi ancha ñakarisparaq chay runapas kawsarirqan. Chay pacharaqsi chay pachankunakta iman haykantapas wiraquchaman qurqanku. Chay pachas tukuynin runakuna, "Ancha chiqantataqmi ñiwasqa kanchik chay Llakwas Kita Paryasqa, wawqi. Haku chiqirisuntaq! Manañam allichu pacha," ñispas tukuynin llaqtankama chiqirimurqan. Chaysi kay Chiqamanta rupasqa runapas ña alliyaspa huk Paryaqaqap churinta Maqawisa sutiyuqta aparispa Qintip llaqtanpi Limka sutiyuq llaqtapi chayamurqan. Kaykunaktam kay qipan kapitulupi rimasun.
(rapip qallananman)
Kay Maqawisa Paryaqaqap churinsi, ñawpa Inka kaptin, awqaman yanapanqapaq apay tukurqan. Amaya Siwaya sutiyuq llaqtakunas manataq atichikurqanchu. Chaysi Inkaqa mana atichikuptin, Paryaqaqakta churinta mañarqan chay Amaya Siwaya runakunakta atipaypaq. Chaysi kay Maqawisa sutiyuqta qurqan. Kayta apaspas tuyllapuni atimurqan. Chaymantas Inkakunaqa astawanraq Paryaqaqakta yupaycharqan quriktapas ima hayka pachankunaktapas quspa. Watanpi chay kimsa chunka yanankunapaqpas sarakta kukakta ima haykaktapas llaqtankunamanta quchispas kawsarqan. Chay hina kaptinsi, ñaqa ñinchik hina, wiraquchakuna chayamuspa tukuy iman kaqtapas tukuy qichupurqan. Wakinnin puchuqninkunaktas qipanpi wañuq don Sebastian tukuyta rupachichirqan. Chaymantas, imanam ñaqa ñinchik, chay hina chay Kasalliwyaqa Limka llaqtapi tiyaspa chay Maqawisa ñisqakta hatallispa ancha yupaychaspa achka wata tiyarqan. Ña achka watamantam kanan kay Chiqakuna chay hina alli kawsasqanta uyarispa, "Kayman chay Maqawisakta apamuchun!" ñispa kacharqan don Juan Puyputakma wañuq kuraka kaspa. Chay pachas Kasalliwya machu rupasqa kayman suqta runa churiyuq chay churinkunawan hamurqanku. Chay pachas kaypi – ñini Llaqsatampupi – chayamuspa ñataq: "Yaya Maqawisa, allichu kay llaqtapi Chiqa runakta waqaychanki?" ñispa huk llamawan willaptinsi, imanam Wayakancha ñisqa, maypim chay Llakwaspas Kita Paryasqa ñisqa rikurqan, chay hinallataqsi karqan. Chaytapas chay Kasalliwya Tamalliwya ñisqa ña churinkunapas qulluptinraqsi, kikinpas ña wañuypaq kaspas, "Chay hinam chayamuptillay karqan," ñispa rimarqan. Porque [waka] chayamuspa, "Pachaqa ancha allinmi. Manañam imapas watiqay unquypas kanqachu," ñispas ñirqan. Chay pachamantataqsi kay Maqawisakta kay llaqtapi hatallirqanku pura killa ñisqapi tukuy Chiqakuna ayllunpi-ayllunpi sirwisqa. Uk tutallaqa tukuynin qari warmi huñulla paqarikuq karqan. Ña paqariptinmi, kanan quwiwan imanwanpas sapa runamanta qukuq karqan: "Yanapaway! Kay llaqtakta qammi waqaychanki. Ima hayka unquykunaktapas qammi alliyachiwanki," ñispa. Chaymantam kanan Limka ñisqanchik llaqtapiqa anchapuni sirwisqas tiyarqan. Yamlaka sutiyuq chakraktas tukuy huk waranqa Qinti ñisqa kallpapurqan chay Maqawisa upyanqanpaq. Chaysi chaypi kaq runakunari anchapunitaq qapaq tukurqan imanwanpas haykanwanpas. Chayta embidyaspas kay Chiqakuna wañuq don Juan Puyputakma Kasalliwya ayllun runan kaptin, "Kayman apamuchun! Imapaqmi runap llaqtanpi chay chika alli wakakta hatallin?" ñispa kacharqan. Chay pachamantataqsi kaypi tiyarqan. Chikallaktam kay Maqawisapta yachanchik.
[...]
Runasimipi Willakuykuna, Qillqasqakuna
(rapip qallananman)
Last update: Mar 7, 2006. © runasimi.de. The contents of this page may be distributed for non-commercial purposes, especially for spreading knowledge of the Runasimi language in the world and strengthening its position in its home lands. Please quote the original author (if not mentioned by name, write runasimi.de), and set a link to this page (write down URL, if texts or images of this page are used in printed version).
Paryaqaqa = Pariyaqaqa = Pariacaca; Paryaqarqu = Pariyaqarqu = Pariacarco


c: text/html

text:
Resolution 217 A (III) (10.12.1948)
Xa roma k'a ri kolotajïk, ruq'atik ri tzij, chuqa' ri tik'asäs uxlanib'äl k'u'x chi ruwäch re ruwach'ulew, uxlaynäq k'a pa ruwi' ri nimaläj ruq'ij ruk'aslen ri winäq, chuqa' xa roma k'a ri mansachel man ewäl ruch'ojib'al kik'aslen konojel ri ach'alal ri'ïl chi ruwäch re ruwach'ulew;
Xa roma k'a ri man etaman ta chuqa' ri man ya'on ta ruq'ij ruch'ojib'al rul'aslen jun winäq yeb'an k'ïy itzel taq b'anob'äl, nimaläj taq ch'a'oj pa ruk'u'x kik'aslen ri winaqi'; chuqa' xq'alajirisäx chi ri nimaläj rurayb'äl ri winäq ja ri xtirïl ta apo jun utziläj k'aslen ri man jun ta chïk xinb'iri'ïl, man jun ta chïk wayjal, meb'a'il, xa xtikïl ta apo jun k'aslen ri akuchi' man jun oyowal, man jun ch'a'oj rejqalen rub'ixik jun na'oj chuqa' man jun ta ch'a'oj rejqalen runimaxik ri jalajöj kuqub'ab'äl taq k'u'x;
Xa roma k'a chi yalan nimaläj rejqalen ruch'ojib'al ruk'aslen jun winäq k'atzinel ruto'ik rik'in taqanel q'atb'äl tzij, richin k'a chi ri winäq manäq ta xtub'än rajäl ruk'exel roma ri tijoj poqonal chuqa' ri itzel taq b'anob'äl nuk'ül pa ruk'aslen;
Xa roma k'a yalan nimaläj rejqalen rusamajixik jun utziläj ajowab'äl chi kikojöl ri juley chïk taq ruwach'ulew;
Xa roma k'a ri Nima taq Ruwach'ulew kitzob'ajin ki' kikamlun rub'ixik kitzij chi rupan jun Taqanel Wuj ri kikuqub'ab'äl k'u'x pa ruwi' ri nimaläj taq ruch'ojib'al ruk'aslen ri winäq, ri nimaläj ruq'ajarik chuqa' ri ruq'ij ri winäq, chuqa' chi xa junan ruq'ij ruch'ojib'al ruk'aslen ri achin rik'in ri ixöq, chuqa' xkipab'a' ki' chunimirisaxik ri kik'ojlen chuqa' ri rutzil kiwäch ri winaqi' pa rub'eyal jun qitzij kolotajïk;
Xa roma k'a ri ruwa taq Rach'ulew Kachb'il ki' chuqa' ri Nima Moloj Ri'ïl kichin ri Ruwach'ulew Kitzob'ajin ki', xkipab'a' ki' chi ruchajixik ri qitzij ajowab'äl chuqa' ri qitzij ruch'ojib'al, ri qitzij rukolotajik kik'aslemal ri winaqi' chi ruwäch ri rach'ulew;
Xa roma k'a ri xa jun ta runojib'al ruk'ojlemal re ch'ojib'äl re' rik'in ri kolotajïk ja ta ri' ri xtiya' ruq'ij richin ri qitzij rusamajixik re jun utziläj samaj re';
Ri Nimaläj Moloj Ri'ïl nuya' rutzijol re Ruq'alajirisaxik chi Ruwäch Ronojel Ruwach'ulew re Ruch'ojib'al Ruk'aslen ri Winäq chi xa jun ta ri kinojib'al xtikib'än ri tinamït je' chuqa' ri ruwa taq Ruwach'ulew richin chi man xa xe ta ri winäq pa ruyonil chuqa' ri moloj taq ri'ïl, xtoqa ta pa kik'u'x jantape' ri ruya'ik rutzijol rik'in ri utziläj b'anob'äl chuqa' rik'in ri tijonïk, rik'in ri rusamajixik re ch'ojib'äl re' chuqa' ri kolotajïk, xa xtikichajij ta k'a ri rusamajixik re samaj re', xa eqal eqal ta k'a xtik'ïy ri ruya'ik ruq'ij pa taq ruwach'ulew man xa xe ta ri pa taq kitinamit ri ruwa taq Ruwach'ulew kitzob'ajin ki' chuqa' xa xtisamajïx ta ri pa taq ruwach'ulew e k'o pa taq kicholajen.
Konojel ri winaqi' kan kalaxib'en pe ri kolotajïk, ri junan kiq'ij, ri junan kejqalen, junan kich'ojib'al pa kik'aslen, xa achi'el k'a ri kik'ojlen, ri kinojib'al kichajin xa tik'amun k'a chi nimaläj konojel xtikajo' ki'.
Konojel ri winaqi' kichajin ronojel ri ch'ojinïk chuqa' ri kolotajïk e tz'ib'an chupan re Q'alajirisab'äl Wuj re', stape' jun wi rutzub'al ri winäq, jun wi ruch'ab'äl, jun wi runimab'al k'u'x, jun wi runojib'al chi achin chi ixöq xa b'a chike jun chïk ruk'ojlen ralaxik, wi ta b'eyom, wi ta meb'a' xa junan kich'ojib'al.
Man xa xe ta k'a re', chuqa' man jun wi ta xtitz'et jun winäq xa roma ta rub'anikil jun ruwach'ulew, xa roma ta rub'eyal ruq'atb'al tzij ri ruwach'ulew chi näj chi naqaj chuqa' ri ruwach'ulew akuchi' k'o wi jun winäq, chuqa' man xa xe ta k'a chupan jun ruwach'ulew ri nusamajij ri' pa ruyonil chuqa' ri ruwach'ulew ri k'o pa kicholajen juley chïk, ri man pa ruyonil nisamäj chuqa' ri jun chïk ruwach'ulew niq'aton tzij pa ruwi'.
Man jun winäq xtiq'at ta chi ruwäch ri ruk'aslen, kan ralaxib'en pe ri kolotajïk chuqa' rujikirisanik ri ruk'aslen.
Man jun winäq ri xtichuq'ab'äx ta pa samaj chuqa' xtichuq'ab'äx ta chöj chi rilixik jun winäq; ri ruchuq'ab'an samaj chuqa' ri k'ayin taq winaqi' xa b'a chike na rub'anikil ch'a'oj rejqalen.
Man jun winäq ri xtiya' ta pa tijoj poqonal, pa ch'aykïl chuqa' ri chöj ta xtiq'at tzij pa ruwi' chuqa' chöj ta xtuk'ül itzel ta b'anob'äl ri man ruk'amun ta nib'an chi re jun winäq.
Ronojel winäq ütz nuch'ojij xa b'a kuchi' chi ruwäch ri rach'ulew ruq'ij ri ruk'ojlen pa rucholajen ri q'atb'äl tzij.
Konojel ri winaqi' xa junan kiq'ij chi ruwäch ri q'atb'äl tzij chuqa' xa junan kitz'etik kito'ik nub'än ri taqanel q'atb'äl tzij. Konojel xa junan kichajixik nib'an chi ruwäch ronojel ri etzelanïk nuq'äj rutzij re Q'alajirisab'äl Wuj re' chuqa' nuto' rik'in ronojel toq'onïk pa ruwi' ri etzelan taq k'u'x.
Ronojel winäq k'o chi ruchajin jun utziläj tob'äl chi ruwäch ri q'atb'äl taq tzij pa jun ruwach'ulew, xa ruk'amun chi tito' chi ruwäch ri itzel taq b'anob'äl nuq'äj rutzij ri k'atzinel taq rutob'al ri winäq, ruchajin ri nimaläj taqanel wuj chuqa' ri ruchajin ri taqanel q'atb'äl tzij.
Man jun winäq ri chöj ta xtichap, xtitz'apäx ri man jun ta rumak chuqa' ri chöj ta xtoqotäx el pa ruruwach'ulew.
Konojel ri winaqi' k'o chi xa junan rejqalen kiq'ij, richin ye'ak'axäx pa saqil chuqa' rik'in jun utziläj q'atb'äl tzij ri man jun ütz itzel nub'än nisamäj, richin ütz ruq'atik tzij nib'an chi re ri runch'ojib'al chuqa' ri k'o chi nub'än pa ruk'aslen jun winäq, chuqa' pa ruwi' xa b'a chike sujunïk nib'an chi rij jun winäq chi ruwäch ri q'atb'äl tzij.
Man jun winäq ri xab'i janpe' xtuju' ta ri' pa ruk'aslen jun chïk winäq, kik'in ri ralk'wa'l, chi rachoch chuqa' pa rutaqkil taq wuj je', chuqa' xtub'än ta itzel taq na'oj chi rij jun winäq, chuqa' chi rij ri ruq'ij ri winäq. Ronojel winäq ruchajin rutob'al ri taqen q'atb'äl tzij wuj ri nich'o'n chi rij ri b'anob'äl chuqa' ri rusujuxik xb'an jun winäq.
Man jun winäq ri xtiq'at ta chi ruwäch ri runojib'al, ri naläx pa ruk'u'x chuqa' ri runimab'al k'u'x; re ch'ojikil re' ruchajin chuqa' chi man jun achike rejqalen wi ri winäq nirajo' nujäl re runimab'al k'u'x ajun pa ruyonil chuqa' pa taq tzob'aj, wi ta pa saqil wi ta pan ewel, rik'in jun utziläj tijonïk, rik'in mejlen xukulen ri nimab'äl k'u'x chuqa' ri rusamajixik.
Man jun winäq ri xtiq'at ta chi ruwäch ri nuq'alajirisaj rub'ixik jun na'oj chuqa' ri achike nirajo' nub'ij; re ch'ojikïl re' ruchajin chuqa' ri manäq ütz ta xtinaq jun winäq xa roma ta ri nuq'alajirisaj, ri nuya' rutzijol, chi näj chi naqaj chupan xa b'a chike rub'anikil ruq'alajirisaxik ri na'oj.
Jun winäq ri k'o pa ruq'a' raqän jun tinamït, re winäq re' k'o chi nuk'ül jikïl rutob'al pa ruwi' kiq'ajarik ri winaqi' chuqa' rik'in rutob'al ri aj juk'an ya' ruwach'ulew rik'in rucholajen ruchuq'a' ri jujun Ruwach'ulew, chuyakik chuk'iyik ri utziläj kik'aslen ri winaqi' chuqa' ri kinojib'al kib'anikil, ri man sachel ruq'ij ri winäq chuqa' ri ruk'iyik ruwinaqul jun winäq.
Konojel winaqi' k'o chi niya' kuxlanib'al, ja na ri winäq ninojin achike nirajo' nub'än ri pa ruxlanib'al, chuqa' k'atzinel chi ri winäq xa etatel ri q'ij nisamäj chuqa' k'o chi nitoj jataqil ri nima kuxlanib'al niya' che jun juna' samaj.
Ronojel winäq tikirel nuch'ojij rucholajen jun utziläj rub'eyal ruk'aslen chi ruwäch ch'aqa chïk ruwach'ulew ri akuchi' ri ch'ojikïl chuqa ri kolotajïk nuya' rutzijol re jun Ch'ojib'äl Wuj re', xa xtib'an ta k'a ronojel ri ronojel ri nuq'alajirisaj.
Man jun chi ke ronojel ri q'alajirisanïk e k'o chupan re jun Q'alajirisab'äl Wuj xtz'ib'äx, xa xtiq'ax ta pa kijolon chi xa nuya' ta q'ij chi re ruch'ojib'al jun ruwach'ulew, jun tzob'aj winaqi', jun winäq pa ruyonil, richin ta chi xa xtutikirb'a' xa b'a chike samaj chuqa' xtub'än xa b'a chike jun b'anob'äl ri nujäl ruq'ajarik ruch'ojib'al ruk'aslen jun winäq chuqa', ri nujäl ruq'ajarïk ri niqa chi ruwäch jun winäq nub'än, ya'on rutzijol chupan re Q'alajirisab'äl Wuj re'.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
WAKIN RUNAKUNA MUNASQANKUMANTA
Kunan p’unchaykunapiqa imaymana munakuq runakunan kanku. Kay Perú suyunchispin aswan
allin yuyayniyoq, aswan allin sonqoyoq runakuna kanku. Pisi runakunallan
millay runakuna kanku. Kay pisi runakunataq, yuraq uyayoq, qolqeyoq kanku. Kay pisi
runakunallan llullakuyta yachanku, llullakuyninwantaq tukuy runakunata aysarukunku,
llullakuspalla.
Wakin runamasinchistaq allin sonqoyoq kaspa, llullakuq runakunata panpachanku, khuyapakuspa,
hatun sonqonkuwan panpachanku.
Hinan noqanchis kanchis. Hinatan runamasinchiskinuwan kawsakunchis.
Hina kaspan, kay 500 watankunapi mana pipas sayapakuranchu. Arí, mana pipas sayapakuspa,
mana pitapas amachaqeranchischu, hina kashantiqtaq llulla runakunata qeymikacharanchis,
yanaparanchis. Yuyariychis: Pikunan chay llik’i ñawi japonésta ajllaranku,
hatun qollana kananpaq? Pikunan hatun ajllanakuypi, 1990 watapi, kay llik’i ñawi
rijurimuqtin, votonkuta churaranku? Pikunan yuyayninkupi, “kay runas, japonés
kayninpi, Japón hinata Purú suyunchista ruwanqa” nispa rimariran?
Noqallanchismi imaymanakunata, chay llik’i ñawi, suwa runa rayku hinata rimariranchis.
Chay raykun sutinta mast’ariranchis, mana yachaspa, mana suwa kayninpi yuyayaspa.
Noqanchisqa mana millay kayninta qharanchischu, yachaspapas, manachu hina qhepata
qhawapakuranchischu.
Kunanrí? Imamanmi kay llik’i ñawi runa tuyuyakapusqa? Yuyarisunchis:
Sapa kutin, televisiónpi rikhurimuspa, noqanchisman rijch’arispa, punchunchiswan,
ch’ullunchiswan, imaymananchiswan p’achallikuran, runamasinchiskunataq imallantapas
hap’ipakuyta munaranku. Runamasinchiskunataq sonqonkupi “llaqtamasiymi, Inakakunaq
wayqenchismi” nispa niranku.
Kunantaq: tukuy suyunchista, uywanchiskunatawan chhalayapun.


text:
Testigo de Jehovacunaca ¿picunata capanchi?
Shican shican llactamanda cashpapash shuj shuj shimita parlashpapash Jehová Dios Bibliata escribichishcamanda, tucuita rurashcamandami paitalla jatunyachipanchi. Shinallata Jesuspa ejemplota catingapaj ninanda esforzarishcamandami paipa catijcuna capanchi. Bibliamanda, Diospa Reinomanda gentecunaman yachachingapami cada uno tiempota llujchipanchi. Jehová Diosmandapash paipa Reinomandapash villachijpimi testigo de Jehovacuna nishpa ñucanchitaca rijsin.
Shuj cosascunatapash ricupai. Bibliata Internetpillata liipai. Ñucanchi imata crishcata, imatalla rurajta ashtahuan yachajupai.


text:
Resolution 217 A (III) (10.12.1948)
Yuyashpa ima shina quishpiri, taripa, sumac causay pachapi, mashcanga ricsipi cusilla causayta, ayacunapi mana pi miticuchum, runacunapac ucullapi tián.
Yuyashpa mana ricsicuna runaman millayhuán ricuchum ñausashina pishihuán. Caycuna tucuy llaquicunata apamushca; chaymantami tucuylla ninchic, runacuna, pacha callaricpi mana manchay, huaccha llaqui charic carca, quishipita munashpa, rimaytapes cusilla cacharishpa, paycunahuánmi huiñarca.
Yuyashpa runacunapac ancha allimi taripacuna mitsachum, mana runacuna cayta ricushpa hatum piñayhuán jatarichum.
Yuyashpa mashcanami llactacunaman, pay pura, mayjanpes cachum tandarishpa alli causayta catina.
Yuyashpa imashinami llactacuna tinguinacushca HATUM SUYUPI, catishpa alli yuyayhuán quella rurashcata, mana astahuán runacunata llaquichichum sumaclla cari, huarmicuna shuc maquillahuán causachum; chaymanta ninchic, puricunahuán shucla pachaman chayashum quishpicunahuán.
Yuyashpa imashina llactacunapes mingayta rurashca, tandarishca mama suyupi, rimayta cushcami tucuy runa quishpihuán causachum.
Yuyashpa chay taripacunaca astahuán allimi tucuyllacunapac, runacunapac, maypipes tiacuchum cay ura pachapi.
HATUM TANDARI
Nin, cay shuricunata, tucuy runacuna uyachum, imashina llactacuna, utiuc, hatum cachum tandari quipa sumacta rimarishpa, tutamanta, punlla, chishi, tuta cachum, llactacunallatac, ayllucunaman runacunama yachay huasipi shina yachachinga cay nishcacunata. Chaymantami pacarina shina llugshinga quishpicuna, alli causaycuna tucuypaglla.
Tucuy runacuna quishpirihuán huiñán, pactacunahuampes, pay pura, umahuán, ayahuán chay shucuna shina, chaymantami shuclla shina causangacuna.
Tucuy runacuna paycunapac charín quishpita; rimaycunapi nishcata, misho, yana, quillu cachum, cayta, chayta nichum, rimachum, Pachacamac charichum mana charichum, charic cachum, mana charic cachum, caypi huiñashca cachum, shuctac llactapi huiñashca cachum.
Chasnalatac mana astahuán alli llacta cangachu, paypac allpacuna shuctac maquicunapi tiacuc, quishpilla cacpipes. Quishpicunata sisachinallami, millay runacuna munacpi, mana munacpi.
Tucuy runacunami quiquin causayta, quishpita charín, mana pi shuashina caminga.
Mana pi cay pachapi yanacuna, mitayucuna canga; yana catuc anchurichum tucuy llactacunapi.
Mana pi ñacaychinga, pingay macaycunatapes mana cungachum runacunaman.
Tucuy runacunami paycunapac quiquin causayta charín taripa allichicunahuán.
Tucuymi chasnallatac can taripa ñaupapi, tucuymi paypac alli maquipi churaringa. Tucuymi shuclla causaymanta huiñarcanchic, mana pi cayta quichuchum.
Tucuy runacunami taripa huasicunaman chayanga, chaypi mashcangapac mana chay shuccuna millayta mashcachum. Hatum quellacunami tucuy llactacunapi caytucuyta ricunga sinchi ñahuihuán.
Mana pi amsa ucuman apanga, shuctac allpacunamantapes pi surcunga.
Tucuy runacunami shinallatac canga quiquin pura shina, caypica pay nishcacunata uyanga cuna, rucucuna cacpi, taripa cacpi, chaypimi quellacunata ricunga mana millayta uyashpa.
Mana pi shuctac miticucpi urmanga quiquin causaypi, ayllucunapipes, alli shutipipes illaringa chasnacuna millayta cushca nishpaca.
Tucuy runacuna yuyay quishpita, Pachacamac yuyacta charín; chaylapitac saquingacuna Pachacamac yuyay shuctac yuyacunahuán. Caycunataca paylatac, tandarishca cacpipes chayshuc cuna uyachum yuyaycunapi cacharichum.
Tucuy runacunami yuyanata, rimanata quishpichingalla. Mana pi paypac yuyaycunamanta caminga, quichunga. Rimay cunatapes cacharincunallami caycuna alli cacpi ushacunata catishpa imashinapes cachum.
Tucuy runacunami ayllupac cashpa charingacuna sumac ricuy, llactacunallapitac quiquin pura mashcanga cuna, paycunapac ancha ministicuna, allí yuyaycunahuán tucuy causachum.
Tucuy runacunami samayta charinga llanga quipaca, chasnallatac punllacunapi cayta, chayta puringa, rimanga shuyunata quichungapac, chaypacca cullquita japinga.
Tucuy runacunami paypac quiquin llactapi, chayshuc llactacunapipes quishpicunata, alli cunatapes hatum quellcapi nishcata taringa, ima shina llacta mama rurarca.
Mana ima cay rimaycunamanta rimanallachu, shuctac llactacunaca mana cayta japingachu quiquinta rurangapac, runacunapes, ayllucunapes mana shinallatac paypac causaypi churunga chayshuc cunaman quichusha nishpa caya sumac rimayta.


text:
Resolution 217 A (III) (10.12.1948)
QALLANAN KAQ
Musyantsikmi kaynaw kanqanta: Imanaw kaq runakunapis runam kayan. Llapantsik iwal kashqaqa iwalrni dirichuntsikkuna kapamantsik. Y tsaynaw kaptinmi trankilu, libri, kawashun dirichuntsikkunawan.
Y dirichukunata mana kasukurninpis mana alli runakunam allaapa ultrahayarqan wakin runakunata. Y tsaynaw ultrahayanqanta musyar llapan munduchaw runakuna llakikur rabiyakuyarqan. Y yapay mana tsaynaw kananpaqmi munantsik kay mundu kaynaw kananta:
Parlayta rnunashqaqa llapan yarpanqantsiknaw parlashwan llapantsik runakuna. Kriyinqantsikmannawrni irnarnanpis kriyirnin kashwan llapantsik runakuna. Ni pipis mantsakutsuntsu ni imapitapis faltapukuq kanmantsu. Mana runakuna wanayananpaq shariyta allaapa mana alli awturidakunapaq kuntran, kay paapil willamañtsik y difyindimantsik. Y tsaynaw manana kananpaq willakun llapan runakunata dirichunkunata y liyninkunata y tsaynaw shurnaq takunantsikpaq.
Kada bis mas shumaq pasakuychaw llapan nasyunkuna huknin hukninwanpis kayananmi, nir willakun.
Nasyunis Unidas qurikayanqanchaw nasyunkunawan kunstitusyunchaw akwirduta yapay rurayarqan kaynaw runakunapa dirichunkuna kananpaq. Llapan imananaw kaq runapapis dirichunkuna kanman. Kada runaqa runanawmi rispitaadu kanman. Y runa karninmi baluryuq. Ullqupis warmipis dirichunkunachawqa iwalmi kayanman. Kada nasyunchaw adilantu kananpaqmi y kada runa mas shumaq libri kawarnin pasakunanpaqmi Nasyunis Unidas yanapamantsik.
Nasyunis Unidas qurikayanqan kaq nasyunkunam kumprumi tikuyashqa tsay urganisasyunwan kaynaw rurananpaq. Kada nasyunchawmi llapan runakunata yachatsikuyan runakunapa dirichunkunata rispi tarnin kayananpaq.
Tsay kumprumitikuyanqanta kumpliyananpaqmi kada nasyunchaw kay dirichukunata runakuna iwal kayananpaqmi willakun. Y tsaynaw kaptinmi la asimbliya giniralchaw kanan pruklamayamun Dirichus Humanusta. Kay diklarasyunchawmi llapan munduchaw imanaw kaq runakunapapis dirichunkuna kan. Y maytsay markachawpis llapan runakuna kawayananpaq kay dirichukuna kaykanqanmannaw. Ni pi runapis ni gubyirnupis kay dirichukunata yarparnin imanawpapis runakunata yachatsikuyanman kumpliyananpaq. Y may nasyunchawpis llapan runakuna kay dirichukunata musyayananpaqmi kikin nasyunninchaw y hinantin nasyunkunachawpis tukuylayapa willakuyanman. Y Nasyunis Unidaschaw kaq nasyunkunapis y tsay nasyunkunapa pudirnin kaq nasyunkunachawpis tsaynaw rurayanman.
Artikulu Huk (1)
Mayqan runapis manam pipa isklabun kananpaqtsu yurishqa. Y runa karninmi llapan runakuna iwal kayanman dirichunkunachawpis. Y yarpayta yacharninmi y allita mana allita shunqunkunachaw makurninmi runakuna huknin hukninta rispitanakur kayanman.
Artikulu Ishkay (2)
Kay diklarasyun chaw dirichukunaqa llapan runakunapaqmi kanqa imanaw kaq rasa runakunapaqpis, imanaw kaq kulur runakunapis, warmikunapaqpis, ullqukunapaqpis, imanaw kaq idyumata parlaq runakunapaqpis, ima riligyunyuq kaq runakunapaqpis, ima pulitikaman kriyiq runakunapaqpis, imaman kriyikuq runakunapaqpis, may markayuq runakunapaqpis, waktsa runakunapaqpis, y kapuqyuq runakunapaqpis, y imanaw kaq yurishqa runakunapaqpis.
Llapan runakunapa dirichunkunapis iwalmi kanman awnki nasyunninkunapa gubyirnun kaykaptinpis; u huk nasyunpa pudirninchaw markankuna kaykaptinpis, u imanaw huk nasyunpa mandadunchaw markankuna kaykaptinpis.
Artikulu Kimsa (3)
Kada runapa dirichunmi kan kawananpaq, y libri purikunanpaq, y mana pipis paykunata ultrahananpaq.
Artikulu Chusku (4)
Manam mayqan runapis pipa isklaabun sirwiqnin kanmantsu. Manam mayqan runatapis isklaabun kananpaq ni imanawpa rantishqan kanmantsu.
Artikulu Pitsqa (5)
Manam ni mayqan runata imayka watatanaw maqashwantsu mana kunsiyinsiyannaq maqarnin rurayanmantsu pitapis.
Artikulu Suqta (6)
Llapan runakunapa dirichunkunam kan may markachawpis liykuna kanqanmannaw hustisyankuna kananpaq.
Artikulu Qanchis (7)
Hustisyankunachawmi llapan runakuna iwal kayanman. Mayqan runa kaptinpis iwalmi liykuna payta tsapanman. Y si huk awturida ninqa mayqan runatapis kaynaw ninqa: - Qampaqqa manam dirichuyki kantsu hustisyachaw. U kaynaw ninqa: - Kay runapaqqa manam hustisya kanqatsu - nishpa. Tsaynaw niptinpis llapan runakunapaqmi iwal dirichunkuna. Y tsaynaw nirninqa kay diklarasyunchaw ninqanta manam kasukuyantsu.
Artikulu Pusaq (8)
May nasyunchawpis kunstitusyun kaq liykunata u mayqan liykunatapis mana kasurnin huk runa abusakunqa runa mahinta. Tsay abusuta chaskiq runaqa dimandakunmanmi alli kaq awturidaman y tsay awturidaqa rispitatsinan dimandakuq runapa dirichunta.
Artikulu Isqun (9)
Manam ni pi awturidakuna munayninta rurarninqa huk runapa mana rasunpa kulpan kaykaptinpis tsay runata ni pwistuman ni karsilman qaykutsiyanmantsu ni nasyunninpita qarquyanmantsu.
Artikulu Chunka (10)
Llapan runakunapa dirichunkunam kanman dimandadu kayanqanta alli kaq fwischaw llapanpa puntanchaw allitsinanpaq. Y rasunpa huk runa kulpayuq kaptinqa mana alli ruranqanpita liykuna kanqanman kastigun kanman.
Artikulu Chunka Huk (11)
- Dimandadu karninqa huk runa inusintillaraq asta hutsanta fwis tarinqanyaq. Y llapan puntanchaw hustisyata fwis ruranqanchawmi tsay runapa dirichun kanman huk musyaq runa payta difindirnin parlakapunanpaq.
- Huk runa imatapis ruranqa; y tsaynaw ruranqanta manana rurananpaqqa huk mushuq liy kikinpa nasyunninchaw u llapan patsachaw karninqa. Tsay runaqa ruranqanpita manam hutsasapayuqtsu kanman. Mana allita ruranqanpita ichiklla kastiguchawmi huk runa kanman; tsaynaw ruranqanpita mas atska kastigu kananpaq huk mushuq liy karninqa tsay atska kaq kastigutaqa manam tsay runa chaskinmantsu.
Artikulu Chunka Ishkay (12)
Mana imapis kaykaptinqa runa mahinpa kaway bidanman, ni ayllunman, ni mayqan runa manam hatikanmantsu, ni wahinman abusakurnin yaykunmantsu, ni kartanta pakayllapa liyikunmantsu. Y ullqurkurninqa runakunapa hananchaw runapa washan manam rimanmantsu. Tsaynaw abusupita runakuna tsapashqa kananpaqmi liykuna kanman.
Artikulu Chunka Kimsa (13)
- May nasyunchaw kaykarninmi mayqan runapapis dirichun kan maykunachawpis purikuyananpaq, y munanqan markakunachaw takuyananpaq.
- May nasyunpita u kikinpa nasyunninpita yarqusha karninpis mayqan runapapis dirichunmi kan nasyunninman kutikunanpaq.
Artikulu Chunka Chusku (14)
- Kikinpa nasyuninchaw qisatash y maqasha chikiqninkunapaq kaptinqa mayqan runapapis dirichunmi kanman huk nasyunman patsakunanpaq mana pipis chikishqa takunanpaq.
- Nasyunis Unidas diklarasyunchaw ninqankunata u nasyunninpa liyninkunata mana kasukuq runapa dirichunkuna manam kanmantsu huk nasyunman qishpir aywakunanpaq.
Artikulu Chunka Pitsqa (15)
- Llapan runakunapapis dirichun kanmi nasyunpa syudadanun kananpaq.
- Mana imapis kaykaptinqa ni pipis huk runata syudadanu kaykaptin: - Manam kay nasyunpa syudadanuntsu kanki - nintsikmantsu. Y manam michaayanmantsu huk nasyunpa syudadanun huk runa kananta.
Artikulu Chunka Suqta (16)
- Imalaya runakunapis, mayqan nasyunpis, ima riligyunin kaptinpis, ulíqupis, warmipis, llapan runakuna kasakuy idaman chariyaptinqa dirichunkunam kan kasarakurnin ayllunkuna kayapunanpaq. Warmipaqpis ullqupaqpis iwalmi dirichunkuna kan kasarakuyananpaq. Y kasarasha kaykar rakikaskiyaptinpis dirichunkunaqa kaykan siyimpri.
- Ishkankuna warmi ullqu munanakurninmi kasarakuyanman. Manan ni pipis mandanmantsu mana munanqanwan kasarananpaqqa.
- Mayqan qurikashqa grupupitapis mas impurtantim warmi ullqu wamrankunawan allyu kayan. Tsaynaw kanapaqmi Dyus Yaya dispunishqa. Y tsaynaw mas impurtanti kaptinmi kada nasyunchaw allyupa favurnin liykunata kriyanman gubyirnukuna, y llapan runakuna rispitayanman.
Artikulu Chunka Qanchis (17)
- Mayqan runapapis dirichunmi kan imachawpis prupyataryu kananpaq, hapallan u huk susiyu runakunawan.
- Mana imapis kaptinqa ni pi runapis prupyidaninpita runa mahinta amalas qarqunmantsu.
Artikulu Chunka Pusaq (18)
Mayqan runapapis dirichunmi kanman imanawpis yarpakunananpaq, kunsiyinsiyan kanqanmannaw rurananpaq y ima riligyunman kriyinanpaq. Y tsay dirichum pirmitinman riligyun kaykanqanpita huk riligyunman y mayqan kriyinsyanchaw kaykanqanpita huk kriyinsyaman kambiyananpaq, y ima riligyunchaw ima kriyinsyachaw kaykanqanta hapallanpis, wakin runakunawanpis, kallichawpis, u wahi rurinchawpis yachatsikurnin, imanawpapis rurarnin, imanawpa adurarnin, y riligyunpa liyninkunata qatirnin kananpaq.
Artikulu Chunka Isqun (19)
Mayqan runapapis dirichunmi kanman yarpanqannaw parlananpaq. Y manam ni pipis tsay yarpanqanta piñapanmantsu. Y ima kriyinsya imanaw kanqanta musyayta munarninmi mayqan runapis istudiyayta pwidinman, y mayqan kriyinsyapaq willakuykunata chaskiyta pwidinman, y kikinpa kriyinsiyantapis yachatsikuyta pwidinman radyupapis piryudikupapis y tukuylaya muduspapis kikinpa nacyunninchawpis y huklaa nasyunkunachawpis.
Artikulu Ishkay Chunka (20)
- Mayqan runakunapapis dirichunmi kanman imapaqpis qurikayananpaq y ima huntakayanqanchaw susiyu kayananpaq. Y tsay qurikayanqanqa kanman manam pipa kuntran sharkuyananpaqtsu.
- Manam ni pipis ubligadutsu kanman qurikayanqanchaw susiyu kananpaq.
Artikulu Ishkay Chunka Huk (21)
- Mayqan runakunapapis dirichunmi kanman diputadu karninpis nasyunninkunapa gubyirnunchaw awturida kayananpaq. Kikinkunalla u paykuna akrayashqan riprisintanti runakuna yaykuyanman.
- Iwalmi llapan runakunapa dirichun kanman ima ubra publikutapis gubyirnu ruranqanta rurayananpaq.
- Mayqan nasyunchawpis runakunapa munayninchaw kaykarninmi gubyirnu pudiryuq kananpaq. Y kada bis rasunpa kaq ilisksyun kaptinmi runakuna munayanqanta niyanman gubyirnu rurananpaq. Y iliksyunchawqa llapan runakunam butayanman warmipis, uliqupis, y imanaw kaq runakunapis. Y manam ni pipis musyanmantsu mayqanpaq butun kanqanta.
Artikulu Ishkay Chunka Ishkay (22)
Llapan runakuna kay patsachaw kawarnin kayaptinmi dirichun kanman siguuru susyalninkuna kananpaq. Y tsaynaw kananpaqmi mas kapuqyuq nacyunkuna yanapayaptin kada nasyun gubyirnu kapuqyuq kanqanmannaw ruranman. Y tsaynaw gubyirnu ruraptinmi llapan rurakuna kada bis mas shumaq pasakuycbaw, saluryuq kawayanan, y pwidiyanqanman ima prufisyunyuqpis kayanman.
Artikulu Ishkay Chunka Kimsa (23)
- Llapan runakunapa dirichunmi kanman aruyyuq kayananpaq. Y munayanqan aruyta akrayanman. Y aruyanqanchaw mana rurayta pwidinqantaqa ni swiildunta uqrananpaqqa manamruranmantsu. Y kada nasyunchawmi liykuna kanman runakuna mana aruynaq kayananpaq.
- Iwal aruychaw kayaptinqa iwalmi hurnalninkuna kanman mayqan runakunapapis.
- Mayqan aruq runapapis dirichunmi kanman sigun imachawpis arun kanqanmannaw paqun kananpaq. Y tsay pagunmi paqtanan kikin, warmin, y tsurinkuna alli pasakuychaw kawayananpaq. Y tsay gananqan mana paqtaptinqa nasyunninpa gubyirnunmi imawanpis ayudanman tsay runata.
- Y mayqan aruq runakunapapis dirichunmi kanman sindikatu di aruyta furmayananpaq, u sindikatu kaptin tsayman qurikayananpaq. Y tsay sindikatuqa imapis. kaptin aruchaw runakunata difyindinanpaq.
Artikulu Ishkay Chunka Chusku (24)
Mayqan runapapis dirichuyuqmi kanan aruy uurata kumplirskirqa shuntakunanpaq. Y tsay aruy uuraqa huk hunaq kumplitullam kanman. Y bakasyunninpis sigun tyimpu arunqanmanmi pagaadu kanman.
Artikulu Ishkay Chunka Pitsqa (25)
- Mayqan runapapis hurnalninmi paqtan kanman alli pasakuychaw kikin, warmin, y tsurinkuna kawayananpaq. Y hurnal gananqanmi paqtanman mikuyninkunapaqpis, llatapankunapaqpis, wahinpaqpis, y qishyarnin hampitsikuyananpaqwan y sirbisiyuy publikuta pagananpaqwan. Y arun mana kaptinqa u qishyaptinpis, u inbaalidu tikraskiptinqa, u byuda kaptinqa, u awkisyaptinqa, u imanawpapis mana aruyta pwidiptinqa mayqan runapapis dirichunmí kanman siguuru susyalnin mantininanpaq.
- Wawayuq byuda warmikunapaq y waktsa wamrakunapaq nasyunninchaw gubyirnupa liyninkuna kanman wanayanqanmannaw yanapananpaq. Lihitimu wamra kaptin u mana lihitimu wamra kaptinpis llapan wamrakunapapis dirichunkuna iwalmi kanman.
Artikulu Ishkay Chunka Suqta (26)
- Mayqan runakunapapis dirichunmi kanman istudyayananpaq. Y istudyuqa dimbaldillam kanman asta primaryata ushyanqanyaq. Y llapan wamrakuna primaryata istudyayananpaqqa ubligaturyum kanan. Sinuuqa multadum kanman. Ima prufisyunpaq istudyayananpaqqa llapan runakunapapis iwalmi dirichun kanman. Y sigundaryachaw u unibirsidachaw istudyuqa mayqan runapaqpis sigun yachaynin kanqanmannawmj kanman.
- Y istudyukunaqa kanman runakuna kada bis mas imatapis yachakurnin rurarnin kayananpaq, y runa mahinpa dirichunkunata kada bis mas rispitarnin kayananpaq. Y tsaynaw yachakushqa karninmi mayqan nasyun runakunapa, mayqan rasa runakunapa, mayqan riligyunyuq runakunapa kustumbrinkunata kumprindirnin mana chikinakushpa kuyanakur llapan runakuna pasakuyanman. Y tsaynaw shumaq pasakuychaw kaykarninqa Nasyunis Unidaswan kada nasyunmi yanapanakuyanman llapan munduchaw nasyunkuna huknin hukninwan mana chikinakur trankilu kayananpaq.
- Papaninkunapa dirichunmí kanman tsurinkunapa istudiyunkunata akrananpaq.
Artikulu Ishkay Chunka Qanchis (27)
- Mayqan runapapis dirichunmi kanman viladachaw ima tushukuna, musikukuna kaptin tsaychaw kayananpaq. Y syintifikukuna imatapis rurayanqakunatam mayqan runakunapis aprubichayanman.
- Mayqan runapis diskuta, libruta, imatapis invintakurnin ruraptinqa liykunam kanan tsay ruranqanpita pursintahi pagayananpaq, y rasunpa pay rurashqa kanqanta llapan runakuna musyarnin rispitayananpaq.
Artikulu Ishkay Chunka Pusaq (28)
Llapan mundu nasyunkunachawmi kay diklarasyunchaw dirichukuna patsakashqa kanqa llapan runakunapapis kay diklarasyunchaw dirichunkuna ninqannaw kawayananpaq.
Artikulu Ishkay Chunka Isqun (29)
- Runa mahinkunapa dirichunkunata rispitananpaqqa mayqan runapapis dibirnin kan. Y tsay dibirninkunata kumplirninmi rasunpa alli runa kayta yachakushqa kanman.
- Kay diklarasyunchaw dirichukuna ninqannaw kawaykarninmj llapan runakuna ubidisikuyanan nasyunninchaw liykuna kanqanta. Y wakin runakunapa dirichunkunata rispitananpaqmi, shumaq pasakur runakuna kawayananpaqmi, urdin publikuta wardananpaqmi, y allaapa mana allita runakuna mana rurayananpaqmi tsay liykunata gubyirnu rurashqa.
- Kay diklarasyunchaw Nasyunis Unidas nishqa dirichukunapa kuntraqa huklaayapa ni pi runapis manam rurayanmantsu.
Artikulu Kimsa Chunka (30)
Kay diklarasyunchawqa manam ni imapis kantsu mayqan nasyunpis mayqan grupu runakunapis ni mayqan runapis runa mahinkunapa dirichunkunata mana micharnin kayananpaq.


text:
PIKUNAN
CH’USTIKUNKU?
Sichus huq runa, chama (alegre) sonqonwan, sapa p’unchay kusisqalla kawsakun, chayqa
cheqaq runamanmi tukuyakapun. Ñawpaqchus millay runa, awqa runa, qechukuq runa karan,
chaymantataq imaymana allin ruwaykunawan sapa p’unchay ñawpaq uyanta wijch’upushan,
hoq p’unchaypitaq ch’ustisqa runaman tukurakapun. Chay runatan ñoqanchis ch’ustisqa
runa nispa ninchis, nispa sutichapunchis.
Hinallatachu kay kimsa ñeqen waranqallita chaskishanchis? Manachu sonqonchispi ñawpaq
runayninchista ch’ustikuyta yuyaranchis? Kikillanchu kay mosoq waranqallita purisunchis?
Huq Apusimipin qhawarinchisman: “machu kayniykichista ch’ustikuychis, mosoq runawantaq
p’achallikuychis”.
Askha runakunan kunan p’unchaykunapi sutinkumanta ch’ustikuyta munashanku. Cheqaq
sutinkutan ch’ustikuyta munakapunku. Sutinkumantas wakin runakunaqa p’enqakunku.
Manañas inkakunaq churinkuna kayta munankuchu. Imaraykun kayta ruwayta munashanku?
Kunanqa manayá inka runa kayta munankuchu. Paykunas español runakuna kayta
mushanku. Ichapaschá inglés runakuna, europa runakuna kayta munashanku.
Ichapaschá japones runakuna kayta munarakapunku.
Chaymantataq
manaña Runasiminchista rimaytapas munapunkuchu. Kunanqa ninku: inglés rimayta
munani, alemánta rimayta munani, francéstan rimayta munashani, mayqen
rimaykunatapas rimayta munashanku, Runasiminchistataq manaña rimaripuyta munankuchu.
Sichus ñoqanchis Runasiminchispi paykunata rimaripunchis, chayqa, “Iman chayqa?,
Imatan rimashanki?” Nispa nipuwanchis. Hina kaqtinqa: imapunin kay runakunapi, sonqonpi,
yuyayninkupi ruwakushan? Manachu yuyarishanku, maymantan kanku, pikunan taytamamankuna
kanku? Manachu yuyarishanku, may llaqtamantan kasqankumanta, mayqen llaqtapin qespirimuranku,
pikunan ayllumasinkuna kanku. Arí, chay runakunaqa kusatapunin yuyarishanku.
Chaykunaq
saphinqa, español suwa runakunapin kashan. Europa runakunapin kashan.
Askha unaymantañan kay saphikunaqa wiñashan. Kaykunamanta rimarisunchis:
Kunan p’unchaykunapin mana llank’ay kanchu. Chay warmikuna, chay qharikuna, chaqhay
llaqtakunamanta, karu llaqtakunamanta, yachayninkuta tukuspa, hatun llaqtakunaman
astakapunku, sapallanchus, wayqepanachus, pikunawanpas, astakapunku. “Chaqhay hatun
llaqtapin runa kasaq”, nispa, “hatun runan kasaq”, nispa. Kay hatun llaqtakunapitaq,
antisuyu runakuna, kuntisuyu runakuna, chinchaysuyu runakuna, qollasuyu runakunaqa,
mana imatapas ruwayta yachankuchu, mana imapipas llank’ayta yachankuchu. Qori qolqetaq
hap’iyta munashanku, mana imatapas ruwayta yachaspa, mana imapipas llank’ayta yachaspa.
Hina kashantintaq, qolqechanku tukurakapun, sarachanku, papachanku, tukurakapun.
Manañas qoqao kanñachu. Chayqa, ancha phiñasqa, ancha ñakasqaman tukurakapun, cheqaq
kaynintataq ch’ustikuyta munarapushan.
Yuyarisunchis
wakinkunata: cheqaq suti t’ijrasqan, pantasqa suti. (Tergiversación de algunos apellidos
y nombres de lugares):
Qespi = vidrio, transparente (Quispe)
Choqe = oro fino de mas de 22 kil. (Choque)
Wamani = aguilucho, pollo de águila (Huamaní)
Waman = halcón (Huamán)
Wallpa = gallina, ave (Huallpa)
Willka = santo, sagrado (Vilca)
Qhari = varón (Cari)
Puka allpa = tierra colorada (Pucalpa)
Wanka willka = roca sagrada (Huancavelica)
Ch’unpi willka = cinturón sagrado (Chunbivilcas)
T’itu = provindencia, prevención (Tito)
Kaykunata hinan, askhallatañan tarisunchisman. Kunanqa, cheqaqtachu rimashanchis?
Hinatapunin wakin runakunaqa ch’ustikuyta munanku.


text:
Jehoväpa testiguncuna, ¿mayancunam canchic?
Imaymana limaycunapi, ñatac imaymana malcacunäpimi śhapacamú. Jucllapimi, juc caminullaćhumi cayalcá. Lluyta janapayan, Jehová Diosta, alawayninchicmi. Paymi Diospi Bibliaćhu limashanca. Licalichica lluy ima cäcunatapis. Jesusta atichïta callpanchacuyanchicmi, ñatac Cristianocuna nimaptinchic cushicunchicmi. Walan walanmi yanapanchic nunacunata Bibliapi, ñatac Diospa Gubiernunpi yaćhachïta. Jehová Diospi, Gubiernunpipis limaptinchicmi, Jehoväpa testiguncuna nisha canchic.
Internetćhu päginanchicman yaycuy. Jayćhu Bibliata ligui. Lisipäcamay masta chayćhu ya’acunacta.


text:
Jehóvap Testigosnin, ¿picuna caycu?
Ashca etniasmanta y ckallusmanta amuycu, pero cusca quiquin ʼruasckaspi tiaycu. Astaan tucuymanta, Jehovát honrayta munaycu, Diuscka Bibliamanta y Creadorcka túcuy cosamanta. Jesucristót yachapiáypaj tucuyta sumajta ʼruaycu y cristianuscka huajyascka casckaycumanta cusiscka tiaycu. Sapa suj nockaycumanta, gentét Bibliamanta y Diuspa Reinunmanta yachanancuta yanapáypaj, regularidarhuan tiempót dedicaycu. Jehová Diusmanta y Reinunmanta huillasckaycuraycu o ʼrimasckaycuraycu, Jehóvap Testigosnin ina ʼrejsisckas caycu.
Sitiúych ckáay. Lineapi Bibliát léey. Nockaychmantát y creenciasniychmantát astaan ʼréjsiy.


text:
Quichua santiagueño
lunes, 30 de diciembre de 2013
Baltazarpaq ishqay chunka kaqnin
Atun kochapata mana aikachu gustasun. Rikunaani qaaq tukuy allqos tiaqkuna, pero akayakunki qayllapukunkuan.
Mana ñuñuta upianaykipaq, sorkosuni tukuy siestapi, tukuy tutapi, y suk horas, suk horas y mediata puris rinchis, qam mana puñunaaptiyki. Pero anchata wakanki, mamaykita mañas puñunta, pay mana qosuptin. Mana yakupi yaykusqaykirayku, noqa wakin kutis saycus nini "¡Baltazar!". Pero qam mana piñakunky, manapi, ninki: "¡Batatá!", asis.
Wawqeyki ancha kusikus waytan atun kochapi, choqakus.
Ka rupay pacha ancha rupaq kanmi. Buenos Airespi, astaan 40manta grados kan, y ka Sanbernardupi, 37 ina.
Tukuy patapatasta lloqanaanki, "¡Era!" nis, y tukuy wasis apis patapatasta, horasta puriychis ka llaqtapi.
Qonqayllamanta, chasqitay, supaycito, sutiyasuykiina.
martes, 27 de agosto de 2013
Baltazarpaq chunka ishqonnioq kaqnin
Ashpa urapi astashkas, mana imatapas leenaypaq apiapa, qellqayani kayta, menusta wikchusus. Asichiani tukuy punchawspi, anchami ruakuptiyki qallpayoqkunapa capaqninkuna, rey delos forzudos nisqankuina, tukuy imatachus soqariptiyki. Rumi ampatu o wallu yachankimi siyta kunanqa, pero lloksipusun 'tutuga'. Mana yachankimi quichuata!
domingo, 4 de agosto de 2013
Baltazarpaq chunka shoktayoq kaqnin
Alli waaspa punchawninkuna! Wakin imastísta nisqayki kanku 'memé' = spidermén, play = churapay videota o churapay playta, pepe = ampatu, pé = challua. Saqra quichuayki kan! Uturungu = jjjjjjj (Bravopapi) o qqqqqqq (alderetespapi). Teta = ňuňuyikita munani. Awa o agua = yaku. Anchata onkoshkanki y chayrayku mana tukuy punchawspi yachachina wasiman req rinki.
ASCHQA IMASTISTA qosoranku waaspa punchawninkunapaq pukllanaykipaq, pero qamta gusrasun lloqay y liusta inay. Qonqayllakama!
viernes, 21 de junio de 2013
Baltazarpaq chunka pichqayoq kaqnin
Alli tuta wawitay!
Ka llallisqa semanapi pichqa kaqnincha semana onqosa kasqayki kasa kara. WAmaqta kasa kara wiksayki y chaymanta pulmonesnlykimanta. Pero kunan allita kanki y munani chayna seguinaykita.
Yaqa rupachikoranki saqrata tiusniykipa wasinkunapi, sorqochipus suq tapa termotanquemanta, rupa yaku lloqsiptin qallpayoq chunkaykipi waqtas. Manchachiarayku tukusta chaypi tiyasqayku pusasunayku tiyaptiyku ampicheqpapi.
Tata Yaya munasqanrayku mana imatapas inacorankichu, pero noqa nerani na mana aykafchu saqesusqayky sapallan purinaykipaq mana yachaspa maypichus kanki, qam ancha manchachiasqaykirayku. Portate sumaq suqlla semanata, wawitay!
domingo, 16 de junio de 2013
Baltazarpaq chunka taayoq kaqnin
Kunan punchaw tatapa punchawnin kan y qam qoaranki suk sumaq regalota. Ancha onqos karanki llallisqa semanapi chiri chiri apisuptin, noqa ancha manchaptiy. Tukuy punchawpi astaan pukllalu kanki y lloqalupas y kutis noqa piñani qaman urmanaasqaykirayku. Qayna qaman Lautaroan tukuy punchawpi kuterani anchata saykus, imaynamanta mana aykafchus saykunkichu. Ancha kuyuriptin noqa puqllachisuni qellqasan , ashqa guatasunku chaykuná y chaymanta puñuchisuyki utqa llikchanki atin. Kunan puñushkanki. Samay sumaqta wawitay!
domingo, 2 de junio de 2013
Baltazarpaq chunka kimsayoq kaqnin
Alli punchaw wawitay! Qaya voliakoq rinky yachachina wasikyman chunka punchawsmanta, tatayky mamayky ancha saycuptiyku.
Ka kasa karaina qam ancha aschqa churitu kanky mana aykafchu saycuspa tukuy punchawpi pukllaspa y mana kananfinasta inaspa.
Rupachikoranki kimsa dirusniykimanta chmqas rupa hornallata. Yacharanki llokayta mosoq rejpispi, cha televisor sayana chaypi y yaqa wiqchuchiyky televisorta
Allimita kallareranki puñuyta ishqay kimsa ima horaskama puñunaykipi sapallitayki.
Tatayky mamayky chayna chayna kayku astakunaasqaykurayku qollqemanta saqrasta apispa. Nataq sullkiychis seguis mana alliyasqa kan, anchata piñaptiyku Josean, mana alliyachiptinchu.
Munaduyki wawitay y yachay tukuy alliyashkan ka wasiychis tata yaya munasqanrayku, mana makanakuptiyku mamaykyan ishqay kimsa im aa quillasmanta. Ancha kusi kani q aam wawqeyki mamaykipas apispa!!!
sábado, 25 de mayo de 2013
Baltazarpaq chunka ishqaynioq kaqnin
Aykafchus tiyan mana qellqasusqaymanta! Achka anche imas llalleranku tuku qellqasusqaymanta. Astakunaayku noqaan mamaykian y na qaarayku suk wasita gustaasqaykuta, qam wawqeykian pukllanaykichispaq, suk anaq allpanan. Kunanqa rantikuyku tiya wasiychista, pero mana pipas rantinaan ni wasita ni imatachus, noqayku suyashkas pipas kachun willaaptiyku. Qam onqos ina kan y ancha ocqos tiyaranki. Ampicoqkuna niarayku aam.mana upiaptin remediusniykita mana ampeq reranki y suk hospitalpi churayku tiyasqanta. Pero tata yaya yanapayninan aam allicheranki y mosoqmanta achka diabluras inashkanki. Munasuykish qam y wawqeykita ishqayntin!


text:
¿Pikunataq kaniku Jehova Diospa testigonkunaqa?
Ñuqaykuqa kaniku tukuy nacionniyuqkuna, castayuqkuna hinaspa huk rimayniyuqkunam. Ichaqa bibliata qillqachiq hinaspa tukuy imata unanchaq Jehova Diostam hatunchayta munaniku. Chaymantapas kallpanchakunikum Jesucristota qatipakunaykupaq, hinaspapas ancha favorecesqam kaniku cristiano sutiwan riqsisqa kaspayku. Sapakamam tiempochakuniku runakunata bibliamanta hinaspa Diospa munaychakuyninmanta yachachinaykupaq. Jehova Diosmanta hinaspa munaychakuyninmanta yachachisqaykuraykum riqsisqa kaniku Jehova Diospa testigon sutiwan.
Kayman yaykuspa. Bibliata leey utaq ñuqaykumanta chaynataq imakunapi iñisqaykumanta yachay.


text:
TEMA 28
Ñucanchi Internet pistuibiga,imatata tupangui
Jesusca nirami: “Bilacuinta cangunahuas runagunahuacpi canguna ali rashcagunata ricuchinguichi. Chasna rasha causaupimi shuccuna ricusha canguna jahuapachaibi tiyac Yayata” balichingauna nisha (Mateo 5:16). Chita pactachingahuaga Internetpi shuc pistutas charinchi. Testigo de Jehovaguna quiquin pistuibi jw.org nishcaibiga, ñucanchi quirishcagunata, ñucanchi imata rashcagunatami cuintan. Chibiga imatata tupangui
Ali tapuigunata Diospa Shimihuan cutichin. Ashca runaguna tapushcatami chibiga tupanata ushangui. Sucta tapuigunata cutichingahuaga, Cai ali tapuigunamanda ¿yachanata munanguichu? nishca quillcataga 400 yali shimigunaibimi leinata ushangui. Chasnallata, 100 yalli shimigunaibimi Traducción del Nuevo Mundo Bibliata tupangui. Astahuan yachangahuaga, ¿Qué enseña realmente la Biblia? nishca quillcata, cunannayalla llucshishca La Atalaya, ¡Despertad! quillcagunata, shuc quillcagunatas tupanguimi. Ñucanchi Internet pistullaibi leinata, uyanatas ushangui. Chasnallata uyangahua, PDF, EPUB nishcagunata leingahua computadorama pasachinalla mangui. Shuc shimita rimaccuna Diospa Shimita yachanata munacpiga, paigunahua quiquin shimibi quillcashcagunata Internetmanda copiata surcusha leichinata ushangui. Chican llactamanda mana uyanata ushaccunaraicuga ashca videogunami tian. Chasnallata Bibliamanda cuintashcagunata, gustu uyaric tucashcagunatas uyanata ushangui.
Testigo de Jehovagunamanda sirtuta yachai. Ñucanchi Internet pistuibiga mushuc cuintaigunata, mundu intiruibi imasa Diospa Shimimanda cuintaushcatami nin. Testigo de Jehovaguna ima llaquigunata charishcata, imasa shuccunatas yanapashcatami ricuchin. Astahuanbas, yachachinmi asambleaguna pactariucta. Sallata ñucanchi oficinagunama cayasha imasa cuintanacunatami ricuchin.
Ñucanchi Internet pistuga yanapanmi bilacuinta Diospa Shimimanda yachaigunata mundu intirubi tiac runagunama yachachingahua. Antártida nishca caru, chiri llactamas pactanchi. Diosta balichinauchun nisha, “Jehovahua shimi dsaslla mirarisha catichun” nishami caran punzha Jehovata mañasha catinchi (2 Tesalonicenses 3:
Imasata jw.org pistuga mas runagunata yanapan.
Ñucanchi Internet pistuibiga imatata yachata munanguima.


text:
Suplemento infantil, Añaskitu (69)
1995 watamantapacha "Añaskitu" p'anqa ruwakun, periódico "Conosur Ñawpaqman" nisqapta uña wawan jina. "Añaskituqa" wawakuna ñawinanpaq, wawakunap ruwayninkuta, yachayninkuta, kawsayninkuta qhichwa qallupi qillqarimun, "Añaskitu" ñawpaqtaqa Suplemento Educativo nisqalla karqa, grupos de educación Raqaypampapi llank'arinankupaq. Kay Suplemento Educativo nisqataqa may chhika wawakuna ñawirisqanku, chayta rikuspataq p'anqaman tukun, sutita churanapaqtaq, radio Raqaypanpawan uk atipanaku ruwakurqa, chaymanta "Añaskitu" suti lluqsimun, wawakunawan khuchka llank'anapaq, wawakunapura riksinakunankuñaq, "Añaskitu" niqta parlanarikunankupaq.