text:
Peru suyu umalliqkunapa rimanakuynin
PERÚ SUYU KAMACHIKUQKUNAPA RIMANAKUSPA MUNAYNIN
Tikraqkuna: DINEBI
Contents
- 1 Huk ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 2 Iskay ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 3 Kimsa ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 4 Tawa ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 5 Pichqa ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 6 Suqta ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 7 Qanchis ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 8 Pusaq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 9 Isqun ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 10 Chunka ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 11 Chunka hukniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 12 Chunka iskayniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 13 Chunka kimsayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 14 Chunka tawayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 15 Chunka pichqayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 16 Chunka suqtayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 17 Chunka qanchisniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 18 Chunka pusaqniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 19 Chunka isqunniyuq ñiqi Política de Estado nisqamanta
- 20 Iskaychunka ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 21 Iskaychunka hukniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 22 Iskaychunka iskayniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 23 Iskaychunka kimsayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 24 Iskaychunka tawayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 25 Iskaychunka pichqayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 26 Iskaychunka suqtayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 27 Iskaychunka qanchisniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 28 Iskaychunka pusaqniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
- 29 Iskaychunka isqunniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta
Huk ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Democracia nisqapas, derechunchikkunapas allin kallpachasqa kananpaq
Allin democracia nisqa kananpaq, llapa runakunapa derechunkuna allin kallpachasqa kananpaqmi rimanakuyku. Chaymi kanqa takyasqa kawsaypi puririnapaq, kamachiqninchikkunapas chuya chuya akllanakuypi yaykuspa, paykunapura ayninakuspa, yanaparinakuspa ima pusawananchikpaq. Nillaykutaqmi, chaytaqa runakunapa umalliqninkunawan kuska kamachiptinkum hatarinqa. Chaymi llapallan runapa derechunkuna aswan kallpanchasqa, aswan sapinchasqa kanqa; llapallan runakuna huñurinakuspa, chulla runahinalla chay democracia nisqata wiñarichinqa, Estadupa Hatun Kamachinanta qawarispa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Perú suyupa Hatun Kamachinan amachasqa kanqa, kamachikusqanmanhina kawsanapaq, llapan suyukunawan, llaqtakunawan kuska Perú hatun suyuqa chulla sunqulla, chulla umalla kananpaq.
- (ch) Runakunapa yuyaymanayninkunata qawarispa chaninchanqa, organizacionninkunatapas kallpanchaspa qawarillanqataq; hinallataq runakuna mana sarunchasqa kanantapas qawanqa, imaraykuchus Estaduqa runata ayllu ukupi, llaqta ukupi aswan chaninchasqanrayku.
- (h) Allin kawsaypi tiyanapaq, chuya akllanakuy ukupi tiyaspa yachakunapaq yanapanqa, hinallataq allin runahina, derechunchikkunatapas, rurayninchikkunatapas allinta ruraspa purinapaq yanapallawasuntaq.
- (i) Mana uyariy munaq runakunapaq, kamachiykunata mana kasukuspa puriq runakunapaqpas Estadu wanachikuykunata hurqumullanqataq.
Iskay ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Allin democraciapi kawsanapaq partido politicokuna kallpanchasqa kananpaq
Ima ruraypas, ima llamkaypas llapan runakunawan kuska rimanakuspa rurasqa kananpaq rimanakuyku, chayqa Hatun Kamachinanmanhina apakunqa, llapan organizacionkuna, llaqtapi kaq institucionkunapas yanapakunanku; ichaqa partidos políticos nisqa aswantaqa yanapakunanku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Derechus políticos nisqa yuyasqalla kananpaq, allin qawasqalla apakunanpaqmi kamachikuykunata churanqa.
- (ch) Partidos políticos nisqa ñawpaqman allin kallpanchasqa purinankupaq, mana chinkapunankupaq ima kamachikuykunata churallanqataq, chaymi allinllapi purinapaq, chuya chuyata qullqitapas aparinankupaq, rurayninkunatapas riqsichinankupaq yanapay kallanqataq.
- (h) Perú hatun suyupi, suyunkunapipas, llaqtankunapipas lliw kamachiqkunaqa chuya chuya akllakuypi yaykunqaku.
- (i) Chay akllanakuypiqa llapallan llaqta runakunam umalliqniyuq, kamachiqniyuq kananku, karupiña tiyaq runakunapas, campupiña, yunka suyupiña tiyaqkunapas umalliqniyuqmi kananku, manam pisi kasqankuraykuchu qunqasqa kananku.
- (k) Ima ruraypas, ima llamkaypas llapan runakunawan kuska rimanakuspa rurasqa kanqa, chayqa Hatun Kamachina nisqanmanhina apakunqa, llapan organizacionkuna, llaqtapi kaq institucionkunapas, Partidos Políticos nisqakunapas yanapakunanku.
Kimsa ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Perú suyupi kikinchik kasqanchikmanta allin takyachinapaq
Peru suyu huk suyuhinalla kananpaq, sapanka ayllunkunawan, sapanka llaqtankunawan kuska kallpanchanapaqmi, rimanakuyku; nillaykutaqmi, chayqa rurakunqa ñawpa ayllukunapa yachayninkunata chanincharispa, kawsay rurayninkunata yuyaykuspa, llapa rimaynin simikunata riqsispa, qipa kawsayta qawarispa, tiqsi muyupa purisqanmanhina rurasqa kananpaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Perú ñawpa pacha kawsay yuyaykunata mana qunqanapaq, aswantaqa riqsispa kawsanapaq kamachikamunqa.
- (ch) Llapa runakuna yanapanakuspa hawkalla tiyanankupaq, sumaq qawanakuypi, huk niray usupi kawsaspapas, piña kaspapas pampachaykukuspa, mana awqanakuspa, Perú huk suyulla kanapaqmi kamchikuykuna kanqa.
- (h) Llapan runakuna qipa wiñaypi allin kawsayman chayanankupaq, sapanka runatapas, ayllupi kaqtapas allin puriyman churananpaq huk ruraykunata churanqa.
Tawa ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Rimanakuykunata kallpanchanapaq
Llapan organización política nisqakunawan, hinallataq llaqta ukupi mayqan organización kaqwanpas rimanaykukuspa imamanpas chayay kanantam munayku; sumaq qawanakuypi, huk yuyayllapi kawsaspapas, piña mayña kaspapas chaninchasqa kanapaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Imamanpas chayanapaq rimanakuykunata kallpanchanqa.
- (ch) Ima ruraypas, ima llamkaypas llapanchikpa rimayninchikwanmi atikunqa, chayhina ukupi kawsanapaqmi kallpanchakunqa, chaywanmi kamachiqkunapas, kamachiykuna ruraqkunapas allinta llamkayninkunata qispichinqaku.
- (h) Perú suyupi yuyaywan rimanakuspam, qipa pachapi ima ruraytapas llapanchikmanta qawarinapaq, huk kamachikuykunata churamunqa.
Pichqa ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Qipa pachata qawarispa allin yuyayllawan imatapas ruranapaq, Gobiernupas chuya chuya ruraywan allinta llamkananpaq
Estadupa imaymana rurasqanta kallpachasaqku, allin yuyaypi, allin rimanakuypi llamkaykuna sayarinanpaq, imaymana allin kamachisqa kananpaq, maypipas allin kawsayta mirachinanpaq, Tiqsi muyupi suyukunata qawarispa kay Perú ukupi munasqa aypananpaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Huk kamachiylla llapan runapaq, llapan institucionkunapaqpas kananta munaspam sistema nacional de planeamiento nisqata paqarichinqa, chaywan maykama, haykapkama chay llamkaykuna rurakunanta qawarinapaq, chaypaqpas qatipaykunata churallanqataq.
- (ch) Gobiernu allintapuni llamkananpaq, qallariyninpi imakunatachus llamkayta munaspa nirqa chaykuna huntachinapaqmi kamachikuyta churamunqa. Chay llamkaykuna qawarinapaqmi qatipaykuna rurakullanqataq.
- (h) Gobiernuqa sapa kutillan lliw llamkayninkunamanta willarikuyta atinan, mayqan llamkaykunas qispisqa, ima sasachakuykunas rikurin, chaykunamanta runakunaman riqsichinqa.
- (i) Gobiernupi llamkaq runakuna allintapuni rurayninkunata qispichinanpaq musuq yachaykunata qunqa, chaywan ima ruraykuna churakusqan aypasqa kananpaq.
Suqta ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Huk nacionkunawan allinllapi kawsanapaq, rimanakuspa chulla suyuhinalla ñawpaqman puririnapaq
Huk nacionkunawan mana chiqninakuspa kawsanapaq, rimarinakuspa chulla suyuhinalla ñawpaqman puririnantam munayku; kaykuna kallpachakunanpaqmi, suyukuna asuykanakunqa, yanaparinakuspa, rantinakuspa ima kawsanqaku. Kaykunaqa kanqa hawa nacionkunawan, suyunchikwan ima huk llamkaylla ruranapaq.
Perú suyuqa Derechu internacional nisqa ukupi kaspam tukuy kamachikusqanta kallpanchanqa, aswantaqa, Derechus Humanos, Carta de las Naciones Unidas, Sistema Interamericano nisqa hatun wasikuna kamachikuyninkuta yuyaspam kawsanqa.
Perú suyutaqa kallpacharisun llapan nacionkunapa yuyarisqanmanhina, llapan organización política nisqakunawan, hinallataq llaqta ukupi mayqan organización kaqwanpas rimanaykukuspa, sumaq qawanakuypi, huk yuyayllapi kawsanapaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Llapan tiqsi muyuntinpi, América nisqapipas hawka kawsaypi tiyanapaq, takyasqa kamachinakuyman aypanapaq llamkarinqa, chayqa wakchakayta saqispa allin puririnanpaq kanqa. Kay qawariypin llapan América Latina nisqapi suyukunaqa kallpachakunqa manaña armamento rantinankupaq.
- (ch) Manam maqanakuypas, chiqninakuypas kanqachu, llapan runapa derechunkuna allin qawasqa kanqa, chaymi Democracia nisqapas puqurinqa, qullqirayku waqlliq runakunapas chinkarinqa, drogawan llamkaqkunapas, terrorismo nisqapas chinkallanqataq.
- (h) Kay América nisqa suyukunapas, Tiqsi muyupi suyukunapas hukllanakuspa llamkanankupaqmi kallpanchayta ruranqa, aswanmi, qayllanchikpi kawsaq nacionkunawan kuska allin kawsayta maskanqa, chaywan allin rimanakuyta llanllarichinapaq; kaykunawansi tariparisun llapanchikman imapas kaqlla tupawananchikpaq. Chay qawariypi maskarinqa llapanchikpa munayninchikkuna chullalla kananpaq.
- (i) Hawa nacionkunawan tupanasqa allpakunapi allin kawsayta sayarichinqa, hinallataq qayllanchikpi suyukunawan huñunakuyninta tanqarinqa.
- (k) Estadupa allin ima munayninta, hinallataq wakin hawa suyukunawan allin kawsayta amachanqa, kallpacharinqa ima; hawa suyukunapipas peruano masinchik ayllukunatapas, empresa nisqakunatapas amachanqa, chaykunawanmi hawapi rantinanchikkunapas mastarikunqa, suyunchikpi llamkana kananpaqpas qullqi chayarimunqa.
- (l) Hawa suyukunaman ripuqkunapaqpas, chayamuqkunapaqpas llamkanata tarinankupaq yanapaykunata maskanqa.
- (ll) May Estadupas yupaychasqa kananpaq, mana sarunchakuspa purinankupaq yanapayta churanqa.
Qanchis ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Manaña maqanakuy kananpaq, Perú allin yupaychasqa kananpaq, mana manchakuypi kawsanapaq
Allin chiqap puriypi kawsay kananpaqmi huk kamachikuy lluqsimunanpaq rimanakuyku, ruray atinanchiktapas sapakama ruraspa, Derechunchikkunatapas mana sarunchaspa kawsanapaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Pichus qasi kawsayta waqllichinqapas, turyanqapas, chaykunapaqmi wanachiykuna kamachikamunqa; hawka purikunapaq, qispisqa purikunapaq, runapa kaqninkunata mana pipas hapinanpaq ima, kallanqataq kamachikuykuna.
- (ch) Perú suyupi tiyaq runakunapa derechunkunata kallpanchanapaq, Hatun Kamachinata, huk kamachikuykunatapas qawarispa tiyanapaqmi wakichinqa, chaykunawanmi hawka kawsayta runakunaqa tarinqa.
- (h) Llaqtapipas, ayllupipas, wasi ayllupipas manaña maqanakuy, awqanakuy kananpaqmi kamachikamunqa, chaywanmi warmikunata, warmakunata, machu payakunata imam aswantaqa kallpawan qawarinqa.
- (i) Maypichus aswan awqanakuy, chiqninakuy ima kan, chaypim kallpawan kamachikuy churakunqa.
- (k) Hawkalla kawsaypi tiyanapaqmi yachay wasikunapi yachaykuna churakunqa, chayqa llapan runakunapa Derechunkuna amachaspa purinapaq, imamantapas pampacharikuspa allin justicia aypanapaq.
- (l) Llaqta runakuna hawka kawsaypi tiyanankupaq Estadumanta qawaq institucionkuna allin kamachikuykuna aparikunqa.
- (ll) Policía nisqa ukupipas allin runakayta, llaqtanchik allin chaninchayta yachachikunqa, hinallataq yachayninta mastarinqa huk musuq yachaykunawan, chaymanhinataq pagonkutapas chaskinqaku.
- (m) Hatun llaqtakunapipas, huchuy llaqtachakunapipas hawkalla purikunapaq sistema nacional de seguridad ciudadana nisqata churachinqa, chaytas umallinqa alcaldekuna, estadupap llamkaq oficinakuna, llaqta runakunapa yanapayninwan.
Pusaq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Perú ukupi sapa suyukuna, sapa llaqtakuna kikinkumanta ñawpaqman purinankupaq
Perú ukupi sapa suyukuna, sapa llaqtakuna kikinkumanta allin kawsayninkuta purichinqaku, nispam rimanakuyku, chaypaqmi Gobiernu centralmanta qullqitapas, tukuy ruraykunatapas, kamachikuykunatapas rakinqa. Chaywanqa manañam Limapi kaq kamachikuqkunallatachu qawasun. Gobiernu centralwan, suyukunawan, llaqtakunawan kuska ima ruranapaqpas yanapanakuspa, ayninakuspa chay allin kawsaytaqa tanqasun. Chayhinallam llaqtanchikkunaqa kikinmanta allin kawsayman chayanqa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Perú ukupi sapa suyukunapa, sapa llaqtakunapa allin llamkaynin ñawpaqman puririnanpaqmi qullqiwanpas, ima yanapaywanpas kallpachanqa.
- (ch) Llapan runakunawan rimanaykukuspa kamachikuykunapas, qullqi rakinakuypas, tukuy imapas rurakunqa.
- (h) Estadupa qusqan yanapaykuna utqaylla, chuya chuyalla llapan runakunaman chayananpaqmi kamachikamunqa; hinallataq llapan llaqtakunapi tukuy obrakuna rurakunanpaq kallpanchanqa.
- (i) Gobiernu centralwan, suyukunawan, llaqtakunawan llamkanankupi mana pantanakunankupaqmi kamachikamunqa.
- (k) Suyupura, llaqtapura atipanakuypi, llallinakuypihina llamkaspa allin kawsayta aypanankupaqmi huk kamachikuykunata lluqsichimullanqataq.
- (l) Tukuy llamkaykuna qispichinapaq, maymantapas qullqi tarinapaq huk kamachikuy kanqa; chaywanmi, qullqipas kuskanmanta sapa suyuman, sapa llaqtaman rakikunqa, hayka runankuna kasqanmanhina, allpanku kasqanmanhina. Chaykunaqa rurakunqa takyasqa ñanpi purinapaq, maychus qullqi kasqanmanhina.
- (ll) Institucionkuna, empresakuna, qullqita mañakunankupaqpas, gastanankupaqpas yanapayta chaskinqaku, chaywanmi suyukunapipas, llaqtakunapipas allinta ima llamkaytapas puturichinankupaq, llamllarichinankupaq ima, yanapakunqa.
- (m) Perú ukupi wakin suyukunata huñunaspa huk hatun rimanakuy suyukunaman tukuchinqa, hukllanasqaqa kuska allin kawsayta sayarichinankupaq.
- (n) Suyukuna ukupi alcaldiyakunata huñunaspa huk hatun rimanakuy wasiman tukuchinqa, hukllanasqaqa kuska allin kawsayta sayarichinankupaq.
- (ñ) Ima llamkaytapas ruranankupaq, qullqi churaq runakunapaqpas, institucionkunapaqpas punkukuna kicharikunqa, chaywanmi llaqtakunapi taksa empresapas, huchuy empresapas ñawpaqman puririnqa.
- (p) Maypipas runa masinchikta llakiy qatiptin yanapanapaq qullqi waqaychakunqa, ichaqa wakcha kasqankumanhina rakikunqa.
Isqun ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Perú suyupa allpanpas, runankunapas allin qawasqa kananpaq
Perú suyupa tukuy imaymana munasqan, llapan allpanpas, runankunapas allin qawasqa kananpaq, rimanakuyku. Chaypaqqa, llapallan runakuna, kamachiqkunapas yanapakunanku, militarkunam aswanqa qawayta atiwanchik, ichaqa mana Hatun Kamachinamanta lluqsispalla. Chaypaqmi, ima manchakuyña hawa llaqtamantapas, llaqta ukumantapas hamuptin, piña mayña allquchakuyta munawaptinchikpas amachasaqku; allin kawsayninchik waqllichiqkunata chinkachinapaq, hawkalla tiyanapaqpas llamkallasaqkutaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Imachus munasqanchik Perú suyu allin qispisqa kananpaq, allpanpas, runankunapas allin qawasqa kananpaq llapan runakuna minkapihina llamkanqaku.
- (ch) Perú suyu allin qawasqa kananpaq, hawkalla tiyakunapaq, hinallataq mana ima maqanakuypas kananpaq militarkunata allin llamkayman churanqa.
- (h) Perú suyu allin qawasqa kananpaq, hawkalla tiyakunapaqpas llapallan yachay wasikunapi tukuy ima yachaykuna yachachikunqa.
- (i) Tiqsi muyu pachanpi Antártida sutiyuq suyu allin qawasqa kananpaq, pachamamata chanincharispa tiyanapaq, yunka suyutapas ñawpaqman puririchinapaqmi kamachikamunqa, chaykunawan Perú suyu hukllachasqa kanqa llaqta runapa yanapayninwan.
- (k) Perú suyu qawaq kamasqakunawan, huk nacionkuna rimanakuy qawaqwan kuska imapas ruranankupaqmi kamachikuy kanqa.
Chunka ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Wakchakay pisiyachinapaq
Wakchakayta pisiyachinapaq, wakchakuna qullqisapakunamanta manaña karunchasqa kanankupaqmi, rimanakuyku; chayqa kanqa kamachikuykunapas, tukuy ruraypas, qullqipas munasqanmanhina, mañakusqankumanhina llapan runapaq rakikunanpaq. Chaymantapas, rimanakullaykutaq, manaña millay qawanakuypi warmi kasqanrayku, campupi paqarisqanrayku, machu paya kasqankurayku, mana ima ruray atisqankurayku qunqasqa kanankuta. Chayraykun, wakchakaypi tiyaqkunapaq, qunqasqa kaq runakunapaq aswan yanapayqa kanqa. Wawakunapas, wayna sipaskunapas, machu payakunapas, qarinkupa wikchusqan warmikunapas, imapis mana ruray atiqkunapas, wakchakunapas, qunqasqakunapas, tukuy paykuna allin qawasqa kanankupaq kamachikuykunata churachisaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Llapa runapaq llamkay kananpaq, llaqta ukupi empresakuna ñawpaqman purinanpaq, yanapakuy kanqa.
- (ch) Llaqtakunapa allin llamkana rurayninta kallpachakunqa, chaywan maymantapas willakuykunata riqsinankupaq, aswanta yacharinankupaq, huk musuq tecnología nisqata chaskinankupaq, maymantapas qullqita manukunankupaq, yanapakunqa.
- (h) Hatun llamkaykunata purichinqa imaymana obras rurakunanpaq, chaykunaqa suyukunapa, llaqtakunapa munasqanmanhina rurasqa kanqa, chaypaqmi huk institucionkunata yanapachikunankupaq minkakunqa.
- (i) Yachay wasikunapi allin yachayman aypanankupaq, hampina wasikunapi allin hampikuy kananpaq qullqita yapaspa churanqa; aswanqa wakcha runakunarayku allinta llamkanankupaq, yanapayta churachinqa.
- (k) Llapan runakuna, aswanpas wakcha runakuna kikinchasqa derechunkuta qawaspa purinankupaqmi yanapakunqa; imapas rurakunanpaq paykunapa mañakuyninkuta uyarinqa, paykunallawantaq imaymana rurayta wakichinqataq, purichinqataq.
- (l) Sinchi wakchakaypi tarikuq runakunapaqmi huk llamkanakunata maskapuspa paykunaman qunqa.
- (ll) Estaduqa allin allin kallpachasqan kanqa, chuya chuyata imatapas hapispa chay wakcha runakunapaq llamkaykunata tarispa, llaqtapi tiyaq runakunawan, institucionkunawan ima qawarispa llamkanqa.
- (m) Llapan runakuna aswan kikinchasqa derechunkuwan purinankupaq, wakchakaypi tiyaq runakunapaq justicia aypananpaqmi kamachikuykunata hurqumunqa.
- (n) Maypipas ima llakiyña qatiptinpas, lluqllaña, tuñiyña, kañaykunaña, huk imaña kaptinpas yanapaytan atinan, runakunata yachachispa, qullqitapas huk yanapaykunatapas chayachispa.
Chunka hukniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Llapallan runakuna, piña mayña kaspapas maypipas allin rikusqa, allin chaskisqa kananpaq
Llapallan runakuna, piña mayña kaspapas maypipas allin rikusqa, allin chaskisqa kanankupaqmi, rimanakuyku; chaytaqa niyku, Perú suyupi runapura sinchi qawanakuy, pinqanakuy, sarunchakuy kasqanrayku. Kunankamaqa warmikunapas, wawakunapas, machu payakunapas, campupi tiyaq runakunapas, ima mana ruray atiqkunapas, wakchakunapas imam qunqasqa tarikunku, chayraykum paykunaqa Estadumanta aswan yanapayta chaskinqaku. Chaywan llapallan runa kikinchasqa allin kawsaypi purinankupaqmi kamachikuykuna lluqsimunqa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Runakuna manaña sarunchasqa kananpaq, piña mayña kaspapas maypipas allin rikusqa, allin chaskisqa kanankupaqmi kamachikuykunata churanqa.
- (ch) Ima kamachikuykunapas warmikunapa rimayninta uyarispam lluqsinqa. Chayhinata ruraspan Estadupas, llaqtapas warmikasqankuta chaninchanqaku.
- (h) Warmipas, qaripas huk runahinalla allin qawasqa, allin rikusqa kananpaq, kikin Estadumanta huk institución lluqsimunqa, chaymantapacha kamachiykuna paqarichimunanpaq.
- (i) Warmikuna ima llamkaymanpas yaykuyta atinqaku, chaypaqmi punkukuna kicharikunanpaq kamachikuykuna kanqa.
- (k) Wawakunapas, wayna sipaskunapas, machu payakunapas, qarinkupa wischusqan warmikunapas, ima mana ruray atiqkunapas, wakchakunapas, qunqasqakunapas, paykuna lliw allin qawasqa kananpaq, yanapaykunata churachinqa.
- (l) Campupi, yunkapi tiyaq qunqasqa runakunapa Derechusninkunata aswanta qawarinqa, paykunarayku tukuy llamkaykunata wakichinqa.
Chunka iskayniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Llapallan runakuna mana qullqillawan allin yachayman aypanankupaq, kawsay yachaykunatawan chaninchanapaq
Llapachallan irqikunapas, warmakunapas, sipaskunapas, waynakunapas yachay wasiman chayaspa allin yachaykunata aypanankuta munayku. Chaymi, Estadupa yachay wasinkunapiqa mana qullqillamanta chaskinqaku. Chaypiqa warmipas, qaripas kikinchasqan puririnqaku, kay democracia nisqata allinta qispichinankupaq, qipa watakunapi derechunkuta chaninchaspa kawsanankupaq. Sapa yachay wasipa llamkayninqa aswan riqsipasqam kanqa, Perú suyu ukupi huk hatun yuyay kamachisqanmanhina, sapa llaqtapa munasqanmanhina. Perú suyu yachay wasikunapiqa aswan kallpawansi sumaq kawsaypaq allin yuyaykuna, sunquchakuykuna ima churakunqa pachamamanchikta yupaychaspa tiyanapaq; chayhinallataq, mana ima ruray atiq runakuna maypipas chaskisqa kananpaq kamachikuykunata churachinqa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Llapallan pichqa watanman chayaq wawakuna yachayman yaykunankupaq kamachikamunqa, chaypitaq wawakunaqa allin mikuyta, allin yachayta chaskinqaku sumaq wiñanankupaq. Chay huchuy yachay wasiqa llapan llaqta runakunapa wawankunatam chaskinqa, mana pitapas saqispa.
- (ch) Campupi runapa churinkunapaqpas, llaqtapi tiyaqkunapa churinkunapaqpas kaq allin yachaykunallatam chaskinqaku; campupipas, llaqtapipas yachayqa mana pisiyananpaqmi tukuy imaymanata ruramunqa.
- (h) Yachachiqkuna allin rikusqa kanankupaq kamachikullanqataq, chayqa kanqa llapa runakunapa yanapayninwan, chaywan paykunaqa allin yachachinankupaq, allin kawsaypi tiyakunankupaq, yachachinankupaqpas tukuy imata chaskinankupaq.
- (i) Wawakuna, irqikuna, warmakuna, wayna sipaskunapa yachayninkuqa aswan yuyaypim rurakunqa, munasqanku rimayninkunata, ima apu taytakunapi iñisqankutapas chaninchaspa.
- (k) Hawamanta hamuq musuq yachaykunapas, ciencia nisqa yachaykunapas aswanmi sapinchakunqa.
- (l) Estadupa kamachisqan universidad nisqa hatun yachay wasikunapi, educación técnica nisqa yachay wasikunapipas aswan allintam yachachikunqa, may suyupi, may llaqtapi tiyasqankumanhina.
- (ll) Llapallan yachay wasikuna aswan allinta purinankupaqmi chaninchaykunata paqarichinqa, chaypi yachakuqkunapa derechusninkupas yupaychasqa kananpaq.
- (m) Mana qillqay yachaqrayku ñawsachasqa runakunata chinkachinqa, chaypaq musuq politicakata kamachikunqa, chaypi campo runakunawan, yunka runakunawan, hatun llaqtakunapi kuchunchasqa runakunawan llamkananpaq.
- (n) Reforma Educativa purinanpaq sapa wata qullqita yapanqa 0.25% Estadupa (PBI) nisqa llapan qullqi chaskisqanmanta, chaywanpas munanqa 6% PBI nisqaman watapi aypananta.
- (ñ) Cuerpo kallpanchay yachay (educación física nisqa) yachachiyta, ima sumaq ruray yachay (educación artistica nisqa) yachachiyta imas yachay wasikunapi yapamanta kallpawan churakunqa, wawakaymantapacha hatun pukllaykunapas yachachikunqa.
- (p) Llapa runakunapa rimayninta uyarispa, institucionkunawan kuska, wawakunapa allin yachayninta qawanapaq kallpachakunqa.
- (q) Waynakunapaq, sipaskunapaq, runakunapaqpas maypi kasqanmanhina llamkay yuyaypi yachachikuyta kallpachanqa.
- (r) Waynakuna mana droga nisqaman yaykunankupaq, allin kawsayninku mana waqllichinankupaq, mana awqanakuypi purinankupaq, yachaykunata yachay wasikunapi mastarichinqa.
- (s) Perú suyu ukupi achka simipi rimasqanchikrayku, tukuyniraq runakuna, ayllukuna kasqanrayku, iskay simipi, iskay kawsaypi (Educación Bilingüe Intercultural nisqapi) yachakuyta aswan ñawpaqman puririchinqa.
Chunka kimsayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Llapallan runakuna qalikaypi kananpaq, allin kawsaypi tiyananpaq
Llapallan runakuna qalilla kawsanankupaq, mana qullqillawan hampichikunankupaq, hampina wasikunapi allin hampiy chaskinankuta imam munayku, aswanpas wakcha runakunaman, qunqasqa llaqtakunapi tiyaqkunaman aypanqa; hinallataqmi, runakunawan, institucionkunawan yanapachikuspa allin hampiy ruraykuna qawarisqa kananpaq rimanakullaykutaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Allin qalikaypi purinapaq, tukuy unquykuna hampiy atikunanpaq kallpachayta qunqa, aswantaqa qanramanta hamuq unquykunatam chinkachinqa.
- (ch) Yuyay chinkay unquykunata, uma unquykunata, drogamanta unquykunata ima chinkananpaqmi tukuy llamkaykuna rurakullanqataq.
- (h) Chuya yaku, chuya unu llapan runaman chayachinqa, chaywan mayllakunapaqpas, hispana wasi kananpaqpas; chuya chuyapi tiyanapaqpas, qanrakuna, qillikuna chinkachinapaqpas, llamkaykuna kallanqataq.
- (i) Sapa suyupi yachakuq unquykunata, qunqayllamanta rikurimuq unquykunatapas chinkachinapaqmi hatun llamkay wakichikunqa.
- (k) Allin chuya kawsaypi, allin qalikaypi tiyanapaqmi kamachiykuna lluqsimunqa.
- (l) Hampina wasikuna llapan llaqtakunapi churasqa kanqa, aswanpas wakchayasqa llaqta ukupi tiyaq runakunapaq; warmikunapaq, wawakunapaq, machu payakunapaq, mana ima ruray atiq runakunapaqpas kanqa.
- (ll) Mana unquykuna kananpaq llamkaykunata kallpachanqa, chaypaq llaqtapi, ayllupi runakunata, institucionkunata ima, yanapakunankupaq minkakunqa. Paykuna, maypiña kaspapas imayna chay llamkaykuna purisqanta qawarinqaku, ichapas may suyukunapa, llaqtakunapa munasqanmanhina kananpaq.
- (m) Wawayuq warmikuna allin kananpaq yanapay kanqa, chaymantapas kanqa hampikuna munasqalla wawayuq kanapaq, chaytaqa sapa tayta mama ninanku allinchus manachus chay kasqanta.
- (n) Llapan llaqta runakuna mana qullqillawan hampichikunanpaq, hampina wasikunaman rinanpaq, kamachikunqa; chaypaqmi institución privada nisqamanta yanapakuyta mañakullanqataq.
- (ñ)Llapallan mana seguruyuq runakuna hampina wasiman hampichikuq chayanankupaqmi kamachikunqa; chaypaqmi qullqita churanqa, chaywan yanapakuspa hampisqa kanankupaq.
- (p)Tukuypi llamkaq runakuna hampiyman aypananpaq kamachikuyta purichinqa, chaywan qipaman asegurasqa kananpaq.
- (q) Allimanta allimantas hampi kamayuqkunaman qullqita yapanqa llamkasqankumanhina.
- (r) Hampina wasikunapi hampi kamayuq llamkaqkunam huk yachaykunawan kallpachasqa kanqaku, chaywan sumaqta runakunata chaskinankupaq, hampinankupaq ima.
- (s) Musuq hampiykunata, biomédica nisqamanta aswan yachanapaq taqwiriy apakunqa, hinallataq, ñawpa tayta mamanchikkunapa hampi yachayninkupas riqsisqa kanqa, chaywan pipas hampikunanpaq.
- (chk) Seguro Social nisqa wasiman kutichipunqa sapanmanta llamkayninta hatarichinanpaq.
Chunka tawayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Ruruq llamkayman runahina aypanapaq
Perú suyunkuna, llaqtankuna wiñachiq llamkaykunapi, llaqtapa qullqinmanhina qatukunapi hapipakuspa musuq llamkaykuna rikurimunantam munayku, chaypaqmi llamkasaqku. Hinallataq, runahina llamkanapaq, llamkasqamanhina qullqiyuq kanapaq, ima sasachakuypas llamkaqpaq rikurimuptin qawasqa kananpaq allin sumaq llamkaytam rikurichimusaqku. Hinaspapas, qullqi waqaychasqa mirananpaq, qullqiyuq runakuna takyasqa llamkayta rikurichimunanpaq llamkasaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Llamkayniyuq runa kananpaq, llamkasqanchikkuna hawa hatun suyukunapi chaninniyuq kananpaq, chiqap yachay wiñananpaq, rurasqanchikkuna musuqyananpaq, chiqap yachaywan runakuna wiñananpaq Estaduwan, yachaywan hinaspa llamkayniyuqkuna rimanakunankupaq llamkanqa; kaymanhinam runakuna atiyninkunata, yachayninkunata, llamkayninkunata wiñachinqaku.
- (ch) Qawanakustin rimaspa, allin takyasqa llamkaykuna kananpaq kamachikuykuna kanqa.
- (h) Llamkaykunapa derechun allin kananpaq huk hawa nacionkunapa rimanakuyninmanta, Organización Internacional de Trabajo OIT nisqamantapas hapipakuspa kallpachanqa, sapan llamkananpaqpas, achkamanta llamkananpaqpas derechunkum kanqa; hatun llamkanapaq kamachikuykunawan, llamkaqkuna munasqanmanhina huñunakuspa llamkayninta amachanankupaq huk Sindicato nisqatapas rurayta atinallankutaqmi.
- (i) Perú hatun suyupipas, suyunkunapipas llamkanakunata allinyachinanpaq; qatunakunaman, rantinakuyman, manukuynam, musuq ruranakunaman ima aypananpaq kamachikuykuna kanqa; hinaspa chay huchuy taksa empresakuna ukupi llamkanakuna mirananpaqpas yanapakullanqataq.
- (k) Huchuy empresa nisqapi llamkaqkunapaqpas derechunku ayparinankupaq tukuy allichasqa kamachinakunata rikurichimunqa.
- (l) Llaqta ukupi makillawan ruraspa (artesanías nisqa) llamkaykuna rikurimunanpaq huchuy empresakunata yanapanqa.
- (ll) Llaqtakunapi, suyukunapi llamkaqkuna allin yachayniyuq kanqaku, chaypaqmi empresakuna qullqinta churanqaku musuq yachaykunaman aypanankupaq.
- (m) Maypi allin yachachikuy kasqanta yachananpaq, maypi allin llamkaykuna tarikusqanta yachananpaq willakuykunata mana sasachakuspan aypanankupaq llamkanqa.
- (n) Pisi qullqiyuqkuna achka qullqiyukunawan hukllachasqa kananpaq llamkanqa.
- (ñ) Llaqta wiñachinapaq llamkaykuna warmikunata, machu payakunata, wayna sipaskunata llamkachinanpaqmi tanqanqa.
- (p) Mana ruray atiq runakunapaq, atinankupaqhinalla, llamkaykunata rikurichimunqa; hinaspa ima ruraypipas huchuy llaqtakunapi kaq runakunaraq llamkanayuq kanankupaqmi tanqanqa.
- (q) kikin ruraykunapi llamkaqkuna kaq qullqillata chaskinankupaq kamachikunqa, manam imaraykupas: qaripas warmipas, kuraqpas sullkapas, may llaqtamanta kaspapas, huk apukunapi iñispapas kuchunchasqaqa kananchu.
- (r) Campupi tarpuqkuna, awaqkuna, mituwan llamkaqkunapa ima llamkasqanku allin chaninniyuq kananpaq kamachikunqa.
- (s) Warmakunapaq, irqikunapaq llumpay/sinchi ñakarichiq llamkaykunata chinkachinqa; warmakunapa, maqtakunapa yachaynin, qali kawsaynin, pukllaynin, wiñaynin qipachiq llamkaykunamanta amachanqa.
- (chk) Wasipi llamkapakuqkuna derechusninkupi mana chiqnisqa, qipachasqa kanankupaq, sumaq llamkaykunapi kanankupaq amachanqa.
- (s) Llamkaqkunapa derechusnin takyasqa kananpaq, llamkaykuna rikurimunanpaq ima “Consejo Nacional de Trabajo” nisqanta kallpanchaspa rimanakuyta tanqanqa.
- (t) Allin mana allin llamkanakunamanta yachanapaq qatipaykunata, yanapaykunata qispichinqa.
Chunka pichqayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Allin huntasqa mikuykuna kanapaq
Runakuna tukuy allin wiñayninpi umanchaspa, qali qali runakuna kawsananpaq, llaqta allin huntasqa mikuykuna tarinanpaq, llaqta allin mikusqa kananpaqmi rimanakuyku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Hawa suyukunamanta Perú suyuman yaykumusqan mikuykuna as asllamanta chinkachinapaq, tiyasqanchi/yachasqanchik pachata qawaspa, tukuy mikuq kurukunata chinkachispa, tarpuyta mirachispa, watan watan tukuy rikchaq kawsaykuna rurunanpaq kallpanchanqa.
- (ch) Llaqta allin mikusqa kananpaq, runa mikusqanmanhina huntasqa mikuykuna kananpaq, qullqinkupa aypasqanmanhina mikuykuna tarikunanpaq llamkanqa.
- (h) Hawa suyukunamanta yaykumuq mikuykuna tarpusqanchik mikuykunata mana pisiyachistin, mikuyninchik usuta mana chinkachistin yaykumunanpaqmi kamachikuy kanqa.
- (i) Llaqta runakunapa kawsaynin allin qali kananpaq, Consejo Intersectorial de Alimentación y Nutrición sutiyuq wasita kallpachanqa, chaywan qatupi allin rantinakuy kananpaq, rantiqkunapas, rantikuqkunapas uyarinankupaq kamachikuykunata rikurichimunqa.
- (k) Allin hinaspa mana unquyniyuq mikuykuna kananpaq, runakuna mikunanpaq mikuypa mirayninta, rantikuyninta, taqiyninta, aypuynintawan, llaqtakunapa kamachiqkunawan kuska qawanqa hinaspa allin mana allin mikuna kasqanta tupunqa.
- (l) Runa allin chuya chuya ukupi kawsananpaq llapa imakunata allichanqa.
- (ll) Mana yukasqa, mana qutusqa kanankupaq qatu llaqtapi rantipakuqkunapa rurayninta, allichakuyninta, qawayninta ima puririchinqa.
- (m) Qasapa, yaku muchuypa, aqaruraypa, lluqllapa, qacha yakupa, wakchayasqa allpapa huchanrayku mana yarqay rikurimunanpaq imatapas ruranqa, kaypaqmi kawsay rikurichimuq kurukunatawan allpata wanuchastin allichanqa.
- (n) Sachakunapas uywakunapas tarpuykunapas allin kananpaq hukllapas, achkapas chiqap maskayta, musuq yachay taqwiriyta ruranankupaq kallpachachinqa.
- (ñ) Mana kayniyuq, mana qullqiyuq, mana llamkayniyuq runakunapas ayllukunapas allin mikusqa kananpaq imaymanata ruranqa.
- (p) Llaqtata aylluta, puririchispa, kikinkupura umanchakuspa llamkanankupaq; sinchi wakchayasqa ayllukuna, pichqa watayuqkama wawakuna, ñuñuqkuna, wiksayuq warmikuna, yachay wasi riq warmakuna, wakchakuna, sinchi wakchayasqa runakuna hinaspa wakchayasqa ayllukuna ima allin mikusqa kananpaq llamkanqa.
- (q) Mana allin mikusqakunata qawananpaq, lliw llaqtakunapi allichasqa llamkaykunawan hatun llamkaq wasikunapi llamkaqkunata rimanachispa allin mikusqa runakuna kananpaq ruraykunata rikurichimunqa.
- (r) Paqarimusqan watapi wawakuna ñuñusqa kananpaq mamankunata rimapayaspa kamachikamunqa.
- (s) Sinchi wakchayasqa runakuna allin huntasqa mikunankupaq huk rikchaq mikuykunata haywanqa.
- (chk) Allin mikusqa runakuna kananpaq, allin mikuy yanukunankupaq, chuya wasi, chuya uku kanankupaq, llaqtapa derechusninkunata, mikusqanku qawanakunankupaq llaqtata yachachinqa.
- (t) Yachachinapaq yachaykuna allichasqapi allin huntasqa mikunapaq yachaykunata churachinqa.
- (u) Ñawpa machu payakunapa, runakunapa mikusqan yachaynintawan sumaq kawsakuyninmantawan yapamanta chaninchaspa rikurichimunqa.
- (w) Llaqtanchikpi tarpusqanchikpa huk allin mikuykuna rikurimusqanmanta willarinqa.
- (y) Mana hukpa yanapasqallan, uywasqalla, haywasqallan kanapaq runakunata, llaqtakunata purichinqa.
Chunka suqtayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Wasi ayllu kallpanchanapaq, warmakuna, irqikuna, wayna sipaskuna amachasqa, kallpanchasqa kanankupaq
Warmi qari allin kuskachasqa, allin kasarasqa kananpaq, ayllupa derechusninku mana saruchanankupaq, kikinkupura kuyanakuspa/munanakuspa kawsanankupaqmi aylluta kallpachachisaqku. Ayllukunapa allin kawsanantam Estadu munan, chaypaqmi imaymana sasachakuykunata, maqanakuykunata, chiqninakuykunata, kirichakuykunata chinkachisaqku. Hinallataqmi wakcha, saqisqa warmi qari warmakuna, waynakuna, sipaskuna, maqtakuna allin wiñananta, llapa imakuna wiñanan (qispinana) pachapi kananta munayku. Hinaspapas, llapan ruranakuna hawka kawsanankupaqmi llaqtankupi chiqninakuyta chinkachisaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Ayllukuna kuyanakuspa allin takyasqa wiñananpaq, mana rakinakusqa kanankupaq yachay llamkaykunata, programas educativos nisqata qispichinqa.
- (ch) Tayta mamakuna allinta umanchakuspa wawanku uywanankupaq llamkanqa.
- (h) Warmi qari warmakuna wayna sipaskuna, maqtakuna yachay wasikunapipas, huklawkunapipas kicharisqa ñawiwan llamkanankupaq, rimanakunankupaq, huñukunata umanchanankupaqmi llamkanqa.
- (i) Lliw warmi qari warma wayna sipaskuna, maqtakuna yachay wasiman yaykunankupaq, allin qali qali kawsanankupaq, tarpuyninkumanhina wiñanankupaq, pukllanankupaq llamkanqa; kuyakuyninta, runakayninta, atipayninta allinta takyachinanpaq qawanqa.
- (k) Warmi qari warmakuna, waynakuna sipaskuna, maqtakuna mana maqasqa, mana chiqnisqa kanankupaq, sasa ñakarichiq llamkaykunata chinkachinqa.
- (l) Pasñakuna, maqtakuna huñunakuspa runakunata, pandillaje nisqa mana suwananpaq, maqananpaq, kirichananpaq, sumaq llampu sunqullawan allin kawsayman churanqa. Hinaspa mana kay rikchaq huñunakuykuna rikurimunanpaq llamkanqa.
- (ll) Manchachikuqkunapa wañuchikuqkunapa huchanpi mancharisqapas, wakchayasqapas, saqisqapas warmakunapaq allin kanankupaq huk llamkaykunata ruranqa.
- (m) Warmi qari warmakunapa, pasñakunapa, maqtakunapa amachaqnin hatun wasikunatam, Defensoría del Niño y del Adolescente nisqata kallpachachinqa. Ima ñakakuypas rikurimuptin amachanankupaq, nanachikunankupaq, hinaspa kaykuna tarikusqankumanhina hampinankupaq.
- (n) Sipas, maqta, pukllananpaq, asikunanpaq, umanchasqa ruraykuna qispichinanpaq mirachinanpaq allin llamkaykunata rikurichimunqa.
- (ñ) Wiksayuq pasñakunapaq sullkallanpi warmichakuqpaq, qarichakuqpaq ima allinlla kawsakunankupaq yanapaykunata churachinqa.
- (p) Llapa institucionkunawan kuska punchawpi wawakuna qawanankupaq ruraykunata kallpachanqaku.
- (q) Karu llaqtakunapi tiyaqkunapaq, qunqasqa wakcha llaqtachakunapi wayna sipas maqtakuna pukllanankupaq tarpuyninku wiñachinankupaq, empresa nisqakunata yanapanaqpaq minkakunqa.
- (r) Warmi qari warmakunapa, maqtakunapa, pasñakunapa kasqankumanhina, watankumanhina yachayninkuta riqsichinanpaq, allinnim willakuykunallata akllaspa qawachinanpaq ñawinchachiqkunata umanchachinqa.
- (s) Tayta mamakunapa munayninta riqsiykuspan warmiwan qari kuskachakunankupaq allinta kuyanakunankupaq allin yachaykunata haywanqa.
- (chk) Maqta sipaskuna aswan allin yachaysapa, allin umayuq kanankupaq qullqiwan yanapanqa.
- (t) Ayllukunapi maqanakuy chiqninakuy, hinaspa maqtapura maqanakuynin tukunanpaq llapa hatun llamkaq wasikunapa yachayninta riqsiykuspa llamkanqa.
- (u) Perú suyupa kawsayninmanta, atiyninmanta, sasachakuyninmanqa ima wayna maqta sipas rimanakunankupaq rimanakuykunata rikurichimunqa.
Chunka qanchisniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Llaqta qatu rantinakuypi qullqi takyachinapaq
Pipaqpas kicharisqa rantinakuy qatupi sapichakuspa, llaqtapa qullqinmanhina umanchaspa, Perú suyupa qullqin takyachinaykupaq llamkasaqku. Chayraykun Estaduqa nisqanta yuyarispa, sasachakuykunata allichaspa, chuya sunquwan llamkaspa runakunapa wiñaynintawan llaqtakuna ayninakuspa wiñaynintawan maskanqa. Hinallataq lliw llamkayniyuq mana llumpayta wakchayananpaq nitaq llumpayta apuyananpaq qullqi wiñachiytapas maskasaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Chuyata rimaspa hatun llamkaq wasikunata takyachinqa.
- (ch) Perú suyu allin kananpaq, huk hawa nacionkunawan, suyukunawan kuska kananpaq, mana qipachasqa kananpaq llamkanqa. Kayna kanapaqmi lliw llaqtakunapa wiñayninta allichakuyninta maskanqa.
- (h) Huk runakuna qullqinwan imapas ruranankupaqmi tanqanqa.
- (i) Qullqiyuqkuna, empresario nisqakuna llaqtanchikpi llamkananpaqmi tanqanqa.
- (k) Apukuna (qullqiyuqkuna) wakinkunata mana sarupananpaqmi qarkunqa. Mana huk runalla nitaq huk huñulla qatu hapikunanta munanqachu; qatuqa lliw rantikuq munaqpaq kicharisqa kananta munanqa.
- (l) Lliw yaykuyniyuq (qullqiyuq) kananpaq, mana pipas qipachasqa kananpaq, rantipakuy kaptinqa lliwchankupaq kanan.
- (ll) Llapa imaymana ruruchiykunata mirachiykunata kallpachachinqa.
Chunka pusaqniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Qullqi ruranapa takyachiynin, ruruchiynin (mirachiynin) atipaynin maskanapaq
Mana sasachakuspa Perú suyu tiqsi muyupa qullqinkunawan hukllachakunapaq, allin llamkanakuna rikurimunanpaqwan hinaspa qullqinchik allinta sapichakuspa wiñananpaq, atipanakuynin mirananpaq llamkasaqku. Allin sumaq yachachiy kananpaq, sumaq takyasqa llamkay kananpaq, mana mancharispa qullqiyuqkuna llamkayta rikurichimunanpaq, imaymana huñunasqa llamkaqkunapa atipaynin allichasqa kananpaq, llapa llaqtakunam, llamkaqkunam, llamkayniyuqkunam Estadupiwan kallpachakunanku; chayhina kananpaqmi llamkasaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Sapa suyukunapi, sapa llaqtakunapi musuqta, chuyata, allin umanchaqta, allin rurana llamkanakunata sayarichinqa.
- (ch) Mana yanqanpi ruraykuna kananpaq, llallinakuspa qullqi mirachiqkuna llamkanankupaq hatun kamachiykunata qispichinqa.
- (h) Mana sasachakuspalla pipas qatuman, rantinakunaman yaykunanpaqpas lluqsinanpaqpas llapa ñakakuykunata chinkachinqa; hinaspapas hatun llamkaq wasikunamanta runakuna mana llumpayta sasachakuspa imapas mañakunapaqmi llamkanqa.
- (i) Allin kaqniyuq qatu rantinakunatam rurachinqa.
- (k) Imaymana rikchaq qatu rantinakuna llallinakuspa, atipanakuspa llamkanankupaqmi tanqanqa.
- (l) Qullqiyuqkuna imapas rurananpaq, mirachisqanchikkuna hawa qatukunaman apachinapaq, llamkaykuna mana llumpay sasachakuyman yaykunankupaq, llapa rurasqankumanta hayka qullqillataq chaskinku chaymanhina Estaduman paganankupaq kamachikuyta churanqa.
- (ll) Kawsaykuna (mikuykuna) allin chaninniyuq huk nacionkunapi qatunman, rantinakuykunaman apachinapaqmi tanqanqa.
- (m) Pipas hayka qullqi Estadupi kasqanta yachay munaqkunapaq huk willakunata hatarichinqa.
- (n) Yachay paqarichiykuna, ruranakuna, chiqap yachaykuna, musuq yachaykuna rikurimunanpaqmi huk taqwiykunata tanqanqa, chaykunaqa kallanqataqmi riqsinapaqpas..
- (ñ) Llamkaqkunatawan llamkayniyuqkunatawan sapa kutilla yachachisqa kananpaq yanapanqa.
- (p) Perú suyupa munasqanmanhina llamkanankupaq llallinakuyta, atipanakuyta kallpachaspa qispichinqa.
Chunka isqunniyuq ñiqi Política de Estado nisqamanta[edit]
Kawsasqanchik pachata allin qawarispa llamkaykunata ruranapaq
Wakchakaymanta lluqsinapaq, Perú hatun suyu allin takyasqa ñawpaqman puririnanqpaq, política nacional ambiental nisqata hukllachasaqku wakin politicakunawan nispa rimanakuyku; nillaykutaqmi, achka sumaq kawsaykuna (diversidad biológica) amachasqa kananpaq, imaymana pachamamapi yuyaywan llamkay kallpachasqa rurakunanpaq, pachapuquykuna pisi pisimanta hurkusqa kananpaq, chay qawaypi huchuy llaqta, hatun llaqtakunapas hawka tiyanankupaq; kay ruraykunawanmi ñawpaqman lluqsinqa allin kawsay, aswanpas Perú hatun suyupi maychus qunqasqa llaqtakuna.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Rimanakuypi imapas rurasqa kananpaq llamkanqa, aswanpas sumaqta Perú suyu kamachiqwan llaqta ukupi kaq organizacionkunawan kuska puririnanpaq, chayhina llamkay aswan tukuyman chayananpaq mana wakin runapa rurayllanchu kananpaq.
- (ch) Pacha mamanchikrayku huk rimaylla, huy yuyaylla kananpaq, chay nispa piña kaspapas llamkananpaq wakichinqa.
- (h) May allpachus mana runayuqhina purmasqa rikukun, chayta yuyaspa kaqmanta allpakunata rakichinqa, wayqukunapi, sacha sachapi, lamar qayllapi kawsayta ima hatarichinqa, purunchasqa allpakunata huqarillanqataq.
- (i) Pachamamata chanischaspa tiyanapaq llamkanakunata churachinqa, chaypis aswanta ñawpaqta purichinqa chuya chuyapi ruruchiqta.
- (k) Estadupa qullqi waqaychayninpis churachinqa may pacha rurusqakunapa chaninta, waqllisqa allpakunata, maychus qullqi wikchukun mana allin qawasqanchikrayku chaykunatapas.
- (l) Pachamama chaninchaspa kawsananpaq, chay ukupi fabricakuna, minakuna, huk ruraykunapas chuyapi purinankupaqmi kamachikuy lluqsimunqa; hinallataq sacha mallki kawsaykunata, tukuy kawsaq ruraykunata, tukuy kawsaq rantikuykunata, tukuy kawsaq riqsichiykunata ima ñawpaqman puririchinqa.
- (ll) Kay tiyasqanchik pacha allpanchiktapas, yakunchiktapas, samananchik wayratapas, allin qawasqa kananpaq, huk qatipaykunata hurqunqa.
- (m) Tukuyniraq runamasinchikunapa yachayninkunata, kawsayninkunata ima, riqsichisqataq amachasqataq kanqa, chaykunata yupaychaspa waqaychakunqa; hinallataq musuq yachaykuna rakinakunapaqpas, aypanapaqpas kallanqataq huk kamachikuy.
- (n) Hatun llaqtakuna allichasqa kananpaq yanapakunqa, chay ukupi qupakunata, fabrica nisqapa qillichasqanta pisiyachinapaq, utaq kaqmanta imaynata huqarinapaq yachachinqa.
- (ñ) Yachakuytapas pachanchikmanta taqwiriytapas kallpachanqa.
- (p) Llapa runakunawan, llapan institucionkunawan kuska huk sistema de evaluación de impacto ambiental nisqata hatarichinqa, chayqa kanqa kay pachanchikta chaninchaspa allin kawsay aparikunanpaq, fabricakunapas, empresakunapas chayta qawarispa llamkanankupaq.
- (q) Upayachiq, wanquyachiq tuqyaykunata, ima bullakunatapas pisiyachinapaq kamachikuyta lluqsichillanqataq.
- (r) Pachamama yupaychasqa kananpaq huk nacionkunawan rimanakusqanta huntachinqa, chay qispinanpaqmi yanapakuq nacionkunatapas minkarikuspa wakichillanqataq.
- (s) Perú hatun suyu ukupi llamkanapaq Estrategia Nacional de Comercio y Ambiente nisqata puririchillanqataq.
Iskaychunka ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Chiqap yachaywan tecnología nisqawan yachaykunata ñawpaqman tanqanapaq
Perú suyupikaq ciencia y tecnología nisqapi yachaykunata kallpancharinapaqmi rimanakuyku, chaykunawantaq allin yachaq runakunata, tukuy imaymananchikta chanincharispa empresakunatapas ñawpaqman pusaq runakunata kallpancharisaqku. Hinallataqmi musuq yachaykuna maskaypas aswan wiñarinqa, tarisqa yachaykunatapas riqsichisaqku, sapa kutilla qatiparispa qatiparispa. Atipanakuypi proyectukunapas, investigadorkunapas akllarisqa kanqa, chaymanhina aswanta qullqitapas churanapaq rimanakullaykutaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Maymantapas qullqita hurqumuspa yachaq runakuna, investigador runakuna aswan yachayniyuq kanankupaq churanqa, chay ruranapaqmi wasikunatapas hatarichinqa, musuq yachaykuna qispichinankupaqpas kamachinqa.
- (ch) Hatun yachay wasikunapipas, empresa nisqa wasikunapipas ciencia y teccnología yachaykuna aswanta mastarikunqa, chaywan yachaykunata wiñarichinapaq musuq kamachikuykuna lluqsichimunqa.
- (h) Kay Perú suyupikaq allin qullqi wachachiq sectorkunapim hatun yuyayniyuq, hatun yachayniyuq runakuna kananpaq yanapanqa.
- (i) Perú suyupi, ukun suyukunapipas hatun llamkaykunata ñawpaqman apachinqa, chay llamkaykunaqa runakunapa allin rikusqan kanqa.
- (k) Llapallan llaqta runa ukupi, aswantaqa waynakuna, warmakuna ukupi yuyaykuna, yachaykuna paqarichiyta ima yachachinqa; chayqa allin umanchaspa kananpaq, imatapas ruraspa yachayman chayananpaq, allin yuyaywan imatapas qawarinanpaq; hinallataq pachamama chaninchayta yachanankupaq, chaypaqqa willakuq periodicokuna, radiokuna, television nisqakuna yanapakunqaku.
Iskaychunka hukniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Runapa wasichakunanpaq, hatun llamkaykuna hatarichinapaq
Perú suyupi imatapas allinta ruraspa ñawpaqman purinapaq, hatun llamkaykunata, wasichakuykunata rurasun nispam rimanakuyku, chaywan ñawpaqman, takyasqa purinapaq, sapa ayllupas allin allin kawsayta tarinanpaq ima rimanakuyku. Chay tukuy imaymana rimanakusqayku qispisqa llapan suyukunapi, llaqtankunapipas kananpaqmi Estadu chay llamkaykunata umachaspa qatipanqa wakin institucionkunawan kuska.
Perú suyupi hatun ima ruraykunapas qispichisqa kananpaq Estaduqa:
- (a) Tukuy ruraykuna qispichinapaqmi huk kamachikuykunata qunqa, chayqa kanqa akchiyuq kanapaq, hatun ñankuna kananpaq, lamarquchanta wanpukuna chayamunanpaq, avionkuna tiyananpaq, karupi tarikuq runamasinchikwan rimanakunapaq ima.
- (h) Empresa privada nisqapa yanapakuyninta maskaspa, tukuy ruraykunata hatarichinqa, allinyachinqa, chaywan allin yachaykuna kananpaq, qalilla kawsanapaq, chakrakuna qarpanapaq yakupas kanqa.
- (i) Hawa runakuna llaqtanchik, tiyasqanchik riqsiq hamuqkunapaq may purinanta qawarispa kamachinqa, kallanqataqmi kamachiykuna huklaw nacionkunaman tukuy rurasqanchik apachinapaq, chayraykum, qayllanchikpi tiyaq nacionkunawan rimanakuyta takyachinqa.
- (k) llaqta runapa yanapayninwan sapa llaqtapi musuq llamkaykunata hatarichinqa, kaqkunatataq allinyachinqa.
Chaynallataq, wasi ruraypi llamkanapaq, Estaduqa:
- (l) wasi ruray mana sinchi sasa kananpaq hatun kamachiy plan nacional de vivienda nisqata rurachinqa, hinallataq, utqaylla, pisi qullqillawan, allin takyasqata wasi rurakunapaq musuq kamachikuykunata hurquchimullanqataq.
- (ll) empresa privada nisqawan wasikuna rurachinanpaqmi Estaduqa kamachikamunqa, chaymi yanapaqllaman qatipaqllaman tukupunqa, ichaqa, chay empresakunamanmi qullqita qunqa chay wasirurasqanman wakchakuna aypananpaq.
- (m) ayllukuna allin wasita rantikunanpaqpas, rurakunanpaqpas yanapanqa.
- (n) allin wasikuna rurakunanpaqsi, musuq yachaykunata qunqa, chaywanqa, llapa runapaq, utqayllata, allin sayachisqa wasita rurakunankupaq.
- (ñ) wasi ruraypi llamkaq runakunataq aswan yanapasqa kanqaku, paykuna yachachiykunawan kallpachasqa kanqaku, riqsisqa, chaninchasqa ima.
- (p) pisi qullqiyuq runakunapaq yanapakuy kanqa, allpankupas papelniyuq kananpaq, wasinkupas tituluyuq kananpaq, chaywan hatun kamachikuy ukupi kawsanankupaq.
- (q) sapankumanta wasi rurakuqkunapaq yanapakuy kanqa, chaywan musuq wasita allinta sayarichinankupaqpas, tanta wasita allinchanankupaqpas.
Iskaychunka iskayniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Hawa nacionkunawan yanapanakuspa rantinakuyninchikta mirachinapaq
Perú suyu imaymana rurasqanta hawa nacionkunawan rantinakuy aparikunanpaq, rimanakuyku, chaypaqmi llapallanchik Estaduwan, empresa privadawan kuska kallpanchananchik, chaymi, Perú suyu huk nacionkunawan allin rantinakuyman yaykunqa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Tukuy kamachikuykunatapas, qullqi kamachikuykunatapas allintam takyachinqa.
- (ch) Qullqinchik wakin nacionkunapa qullqinwan kaq chaninman tikrakunanpaqmi kamachikamunqa.
- (h)Wakin nacionkunawan rantinakunapaqmi, arancel nisqa pisiyananta munan, mana chiqisqa kanantapas munallantaq, chayqa nacionkuna ukupi rimanakusqankuta chaninchaspa rurakunqa.
- (i) Maychus huk nacionkunaman imapas apaqkunapaq aypanankupaqhinalla impuesto pagananku kanqa, mayninpiqa kutichipunapaq kanqa.
- (k) Huk nacionkunawan rantinakunapaq llamkaykunata, ima ruraykunatapas allinyachina kanqa, aduana nisqapipas, hukkunapipas yanapayta tarinankupaq.
- (l) Huk nacionkunawan rantinakunapaq llamkaykunata, ima obraskunatapas hatarichina, allinyachina kanqa, empresa privada nisqata minkakunqa.
- (ll) Perú suyu ukupi lliw rantinakuyman yaykuqkunapaq yanapay kanqa.
- (m) Contrabando nisqa mana yaykumunanpaq, maypipas chuyalla rantinakuy kananpaq kamachiykunata apachikamunqa.
- (n) Huk nacionkunaman imanchistapas apaspa rantinakuy ruranapaq sasachakuykunata chinkachinqa.
- (ñ) Rantinakuy wasikunata, empresakunata ima aswan llapan Perú ukupi mirachinapaq, musuq rimanakuykuna kanqa; chaywanmi, rantinakunapaq ima rurasqanchikkuna yapakunqa.
- (p) Huk nacionkunapi rantinakuyman imapas apananchikpaq tukuy yanapakuy lluqsimunqa, allin allinllanta, akllasqallata apanankupaq; chaypaqqa taksapas, hatunpas empresakuna yanapakunqaku.
- (q) Hawa nacionkunawan allin rantinakuy ruranapaq, ima sasachakuykunatapas chuyanchanqa.
- (r) Empresa privadawan, Estaduwan kuskalla hawapi rantinakuyman purinankupaq tupachinqa; chaykuna ruranapaqmi huk umalliqta churanqa.
- (s) Huk nacionkunapi rantinakuyman apanankupaqmi taksa ruruchiqkunata huñunachinqa, chaypi kuskamanta llamkanankupaq.
- (chk) Llapa rantinakunamanta ima willakuytapas yachanapaq huk hatun willanata paqarichinqa.
- (t) Hawapi rantinakuyman rinapaq qawariqkunata allinta yanapakunankupaq kallpachanqa.
Iskaychunka kimsayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Ayllupi tiyaqkuna allpa ruruchiqkuna ñawpaqman puririnanpaq
Ayllupi tiyaqkuna allpa ruruchiqkuna wiñachinapaqmi rimanakuyku, chaywanmi, chakrapi llamkayta, uywakuna uywayta, challwa uywayta, chakrapa ruruyninwan imaymana ruraqkunata yanapasaqku, chaywan pachamamanchikta mana kirispalla kawsananchikpaq, qullqita hapirinapaq, chaywan wakchakay pisiyachiyta munayku. Hatun Perú kamachiy nisqanhina Estaduqa qatipanqa, yanapanqa tukuy chakramanta lluqsiq kawsaykuna allin chaskisqa kananpaq, rantinakuy wasikuna mirananpaq, chayhina yuyaywan, atipanakuypihina llamkaspam huk nacionkunamanpas rurunchikkunata apayta atinchik, chaytaqmi ayllupi tiyaq runakuna ñawpaqman lluqsirinqaku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Chakrakunatapas, uywakunatapas, tukuy kawsaykunatapas aswantam mirachinqataq, chaninchanqataq, chayhina allin chaninchasqa kaspaqa hawa nacionkunaman apanapaqpas kanqa, hawamanta chayamuq kawsaykunamanta amachanqa.
- (ch) Chakrakuna qarpana yarqakunapas allin rurasqam kanqa; unupas, yakupas allin rakisqa kanqa, tarpuna allpakunapas allin wanuchasqa kanqa, kawsaykuna apanapaq ñankunapas allichasqa kanqa, mikuykunapas allin waqaychasqa kanqa. Chaypaq akchipas, karumanta waqyanakunapas, qayanakunapas ayllukunaman, llaqtakunaman chayanqa, chay ruraykunapaq yanapayta apachinqa.
- (h) Ayllupi tiyaq runakuna ñawpaqman puririnqaku, chayqa taksa llaqtakunapas wiñayta qallarinqaku, chay llaqtakunam aswan yanapayta Estadumanta tarinqaku, chaywantaq empresa privada nisqa yanapallanqataq runakunaman llamkanata quspa.
- (i) Chakra ruraykunapas, chakra rurukunamanta ruraq industria nisqakunapas musuq yachaykunata chaskispam aswan wiñarinqaku, muhukunamanta, yurakunamanta aswan yachanapaq taqwirispa, chaywan tecnica nisqa yachaykuna mastarichinqa.
- (k) Chakra ruray, chakra llamkay aswan chaninchasqa kananpaqmi kamachikuykuna lluqsimunqa Perú suyupi, llaqtankunapi, ayllunkunapi aparikunanpaq.
- (l) Chakra llamkaqkuna maymantapas tukuy yachaykuna, tukuy willakuykuna chaskinanpaq, huk hatun willanata paqarichinqa, chaywan paykuna ima munasqankuta allin qullqiman chayanankupaq akllarinqaku; hinallataq Perú suyupipas, llaqtakunapipas, ayllukunapipas maykamas kallpanku qun chayta qawarillanqakutaq.
Iskaychunka tawayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Estado chuya chuya allin llamkayta tarinanpaq
Estaduta qispichisaqku, allintataq, utqayllatataq imapas ruraqta, musuqchasqata, chuya chuya llamkaqta, nispa rimanakuyku; chaywan, llaqta runakunapas, derechunkupas allin chaninchasqa kananpaq; hinaspapas, rantinakuna wasita, estadumanta lluqsiq tukuy servicio nisqakunata ñawpaqman puririchisaqku. Chaymantapas, rimanakullaykutaq, llaqta runapa munasqanmanhina mañakusqanta huntachinanpaq estaduqa kallpachakunqa, llamkaykuna kamachinatapas minkarikuspa ruranqa; hinallataq kanqa chay llamkaykunata kuska qatipaspa qawarinapaq. Estadumanta imaymana yanapay chaskiqkuna allin kamachiqniyuq kanqa, allin qawasqa, allin amachasqa kanqa; chay qawaqkunapas kikinkumanta purinqaku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Estadumanta lluqsiq tukuy servicio nisqakunata allinta, utqayllata puririchinqa, chayraykun llapan runapaq aypanqa; chaykuna nisqanta sapa kutilla imayna rurasqanta qawarinqa.
- (ch) Estadupa llamkanakunanpi qullqi gasto ruranapaq kamachikuy kanqa, chaywanmi, qawarikunqa allin chuya gastasqa kananpaq, mañakusqankumanhina qullqi yaparikunanpaq .
- (i) Pipas, maypas ima llamkay churakunanta yachananpaq, hayka qullqi hapisqankumanta, imakunatas rantirqanku, imakunatas rantinqaku, chaykunapaqmi huk hatun willanata churachinqa; chayqa kanqa sapa suyukunapi, sapa llaqtakunapi, maymanchus Estadu chayan chaykunamanta riqsinankupaq.
- (k) Hayka qullqi gastasqankumanta riqsikunanpaqmi huk qatipayta churachinqa, chaywan llaqta runa Gobiernupa ima rurasqanta yachananpaq, chuya chuyata imatapas rurananpaq.
- (l) Estadu ima llamkaytapas llapan runaman aypachiyta atinan, manam partidunkunallamanchu tikrakunqa; chaypaqmi kamachikuykuna chuyanchakunqa.
- (ll) Kamachikuyninkunata allin qispinanpaq Estaduqa musuqmanta llamkanankunata churanqa; chaywan, llapallan maymanchus yanapaynin chayan chaykuna allinllanqa.
- (m) Estadumanta lluqsiq tukuy bienes y servicios nisqakunaman pisi qullqillawan aypananta munanqa.
- (n) Estadupaq allin llamkaqkunata, chuya yachayniyuqkunata, chiqap puriyniyuqkunata yupaychanqa, paykuna llamkayninkupi wiñanankupaq kallpachakunqa.
Iskaychunka pichqayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Democracia ukupi yanapakunanpaq Fuerzas Armadas nisqata kallpanchanapaq
Fuerzas Armadas nisqata allin llamkayman churasaqku, hawka kawsaypi tiyayninchik takyachinapaq, Perú allpanchik allin qawasqa kananpaq; chaykunaqa rurakunqa Hatun Kamachinata, Derechus humanos nisqata yupaychaspa.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Fuerzas Armadas nisqa wasita kikinchachinqa, mana pimanpas, mana maymanpas sayakuspa, chaypi llamkaqkunapas allin yachayniyuq kanqaku.
- (ch) Fuerzas Armadas democracia nisqa ukullapi allin qawasqa purinanpaq, yanapay kanqa.
- (h) Militarkunawan, llaqta runakunawan huk runahinalla kuska llamkanankupaq, kamachikuykuna kanqa.
- (i) Fuerzas Armadas nisqa musuqyachisqa, utqaylla allin imatapas ruraq kananpaq, yanapakuy kanqa; chayqa rurakunqa llaqta runapa munasqanmanhina, sumaq kawsay yuyaywan rurakunqa.
- (k) Organización de las Naciones Unidas nisqapa kamachikuyninmanhina, Fuerzas Armadas nisqapa yanapayninta Tiqsi muyuman, suyukunaman ima purichinqa hawka kawsayta maskanapaq.
- (l) Fuerzas Armadas nisqa Estadupa mañakusqanta, ima llamkaynintapas allinta ruranankupaq tukuy imata kamachinqa.
- (ll) Leykunapa kamachikusqanmanhina chuya chuya imatapas rantinankupaq, ima ruray yachasqankutapas qatunankupaq kamachiykunata churachinqa.
- (m) Fuerzas Armadaspi llamkaqkuna llaqta runahina akllanakuy kaptin votananpaq kamachikunqa.
Iskaychunka suqtayuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Chuya chuyapi llamkay kananpaq, mana qilli ruraymanta qullqi hamunanpaq, llapallan runakuna impuesto qunanpaq
Tukuy imaymanamanta contrabando chinkananpaq, rimanakuyku. Llaqtakuna ukupi, Estadu nisqa ukupi, llapan llaqtarunakunapa yanapayninwan allinlla tiyakunapaq. Allin yuyaywan, chuyay yachaywan kawsayta kallpachasaqku; chaywan, runamasinchikwan yanapanakuspa hawka kawsayta tikachinapaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a)Llaqta runakuna allin yuyaywan, allin sunquwan ima rurayninkuta huntachinankupaq kallpachanqa.
- (ch) Estadupaq llamkaq runakuna chuya chuyapi allin llamkayta ruranankupaq, kamachiykuna kanqa; chaypaq, llaqta runata minkarikunqa ima rurachisqanta kallpachananpaq, qawarinanpaq.
- (h) Runakuna umalliq kasqankurayku mana ima munasqanku ruranankupaq, ama pitapas saruchanankupaq, chayhina runakunapaq manaña panpachay kananpaq kamachikuykunata churachinqa.
- (i) Llapan runakunapa yuyaychakusqankuta, ima munasqankuta Estaduman chayachinankupaq, chuya chuya llamkayta, hawka kawsayta purichinqa ñawpaqman.
- (k) Droga apaqkuna, contrabando apaqkuna, yuraq kunkayuq runakuna chay mana allin kawsaq runakuwan yanapanakuspa llamkaq manaña kananpaq, hawka kawsayta ama waqllichanapaq, mana qinri qullqi kananpaq, llapan runa impuestuta pagananpaq, kamachikuykuna kanqa.
- (l) ama imapas huk runakunapa munayninmanhinalla rurasqa kananpaq qatipanqa Estadupaq llamkaqkunata
Iskaychunka qanchisniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Droga nisqa chinkananpaq
Droga nisqakuna manaña kananpaqmi tukuy imaymanata rurasaqku, runakunapa sunqun munasqanta qawarispa, allin yachaykunata tanqarispa, qullqitapas, rantikuykunatapas, hampiykunatapas qawarispa. Chaymantapas rimanakullaykutaq, chay kuka tarpuqkuna huk tarpuykunata wiñachinankupaq Estadumanta yanapay kananpaq, chaywan paykunapas allin qullqita hapispa allin kawsayman puririnankupaq; hinallataq pakallapi droga apaqkuna, rantiqkuna ima chinkananpaq imaymana kamachiykuna lluqsimunqa. Droga millay kasqanta lliw runakunaman riqsichinapaq willakuykunata mastarichisaqku. May llaqtakunachus chay droga nisqa apaqkunapa chawpinpi tarikunku, paykunapaqmi aswan yanapay kanqa; hinallataq drogallawan kawsaq runakunapas yanapayta churasaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Pakallapi droga ruraqkuna, apaqkuna, rantiqkuna ima chinkanankupaqmi kamachikuykuna kanqa, chaykunaqa rurakunqa, chuya yuyaypi, musuq kawsaykunata qawarispa; chaypaqqa, allin yachaykunata pataman uqarinqa, ayllu wasikunapa yanapayninwan.
- (ch) Chay drogawan llamkaq, narcotráfico nisqapi puriqkunata, organizacionninkunata imam lliwta chinkachinqa.
- (h) Drogapi puriq runakuna manaña kananpaq; hinallataq, hampina wasikunapi droga hampikuna chinkananpaq kamachikunqa.
- (i) Droga nisqapaq kuka tarpuqkuna, huk kawsaykuna tarpuyman rinankupaq yanapay kanqa, chaywan aswan chuya qullqiwan llamkanqaku; chaypaqmi, hatun ñankunata kichachinqa mana sasachakuywan kawsayninkunata hatun llaqtakunaman, qatuna wasi nisqaman chayachinanpaq.
- (k) Maypichus hatun rimaykuna karan hawa nacionkunawan kay drogakuna chinkachinapaq, chaykuna chaninchakuspa chiqaqman churakunqa; hinallataq, kuka tarpuq nacionkunawan, droga rantiq nacionkunawan kuska huk llamkayllata kallpachanqa.
- (l) Maypichus chakrakuna, allpakuna, chay kukawan tarpusqa, huk qurakunawanpas wakchayasqa kan, chaykunata yapamanta qapaqyachinqa musuq tarpuykuna wiñarinanpaq.
- (ll) Pakallapi droga apaqkuna chinkachinapaq, Estadupi llamkaq runakuna mana qullqirayku makinku pakichikunankupaq, kamachiykuna churakunqa.
- (m) Chay drogawan kirisqa llaqtakunapi ecoturismo nisqata llamkachinqa, chaypi tiyaqkunapa yanapayninwan.
- (n) Mana Hatun Kamachinapa riqsisqallan droga apaqkunapaq wanachiykunata churachinqa.
Iskaychunka pusaqniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Perumanta Hatun Kamachinanwan, Derechunchikta qawarispa purinapaq, justicia llapanman chayananpaq, Poder Judicial sapanmanta kikinchasqa kananpaq
Llapallan runaman Justicia chayananta munayku. Hawka kawsanapaq, mana piqpa aysakachasqan poder judicial purinanpaq, kikinmanta qullqintapas hapispa llamkananpaq; chaymantapas makipurapi ñawpa runakunapa yachachiwasqanchik justiciawan llamkanankupaq. Chaynallataq, Hatun Kamachina ukupi kaq Derechunchikkuna, Tratados Internacionales ukupi kaqkunapas riqsisqa kananpaq, runakunapa rurayninpas munasqanmanhina rurakunanpaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (a) Poder Judicial mana piqpa aysakachasqan purinanpaq, kikinmanta qullqintapas hapispa llamkananpaq kallpachayta qusayku; kikillantaq kanqa, Ministerio Público nisqa, Concejo Nacional de Magistratura nisqa, Tribunal Constitucional nisqapas purinankupaq. Chayqa rurakunqa Estadupa musuq rurayninkuna ukupi, sapa suyukunawan, llaqtakunawan kuska.
- (ch) Auturidadkuna, Poder Judicial kamachiqkunata chuya chuya akllanakuypi churakunqaku, chay runakuna chaninchasqa kananpaq musuq yachaykunawan kallpachasqa kanqaku.
- (h) Llaqta runamanta, ayllu runamanta lluqsiq justiciatawan chaninchanqa, ichaqa, Poder Judicialpa kamachikusqan justiciatawan kuskancharisqa purinanpaq, chayllan allin rimanakuyman chayasun; chaypaqmi, huk kamachikuykuna lluqsimunqa.
- (i)Juez de Paz nisqa auturidadkuna akllanakuypi churasqa kanqaku, ima ruraypas qawasqa, kallpachasqa kanqa.
- (k) Mana awqanakuypi kawsanapaq, manaña sapa kuti ñakariypi tarikunapaq rimanakuykunata kallpachanqa.
- (l) Hatun kamachinapa kamachiynin riqsisqa kananpaq, tukuy imata kamachinqa, Derechus Humanos nisqa yupaychasqa kananpaq kallpachallanqataq, mana kamachisqanmanhina puriqkunapaqtaq hasutayta churachinqa.
- (ll) Allin llamkay Poder Judicial ruranan qawasqa kananpaq kamachikuykuna kanqa, Derechus Humanos chaninchasqa kananpaq, mana allin ruraqkunatas chinkachinqa llaqta runawan, institucionkunawan kuska.
- (m) Llapan llaqtakunapi Defensoría del Pueblo kananpaq, allinta llamkaspa purinanpaq kamachikunqa.
- (n) Maykunapichus Poder Judicial llamkachkanku chayta qawaqkuna kananpaq kallpanchanqa.
Iskaychunka isqunniyuq ñiqi Política de Estado nisqanmanta[edit]
Llapan runakuna imamantapas willasqa kananpaq, ima rimayninpas, qillqayninpas uyarisqa kananpaq
Runakunapa derechunku allin yupaychasqa kananpaq, tukuy runa willay mañakuspa chaskispa kanankupaq, hinallataq, Gobiernu ima rurasqantapas chuya chuyata, ama llullakuspa willakunanpaq, rimanakuyku. Chaymantapas rimanakullaykutaq, pipas mana manchakuspa, mana pakakuspa imatapas rimananpaq, llapan runakuna ima willakuytapas allinta, chiqanta, chaskinankupaq. Nillaykutaq, yuyaypi qispisqa prensa nisqa kananpaq, hinallataq, tukuy willakuqkuna paqarichiq astawan mastarikunanta, imaymana willakuykunata runaman riqsichispa kananpaq.
Ima willaymantapas yachay, ima yuyasqanchik haykaqpas munaspa rimasqa chiqan kananpaq Estaduqa:
- (a) Gobiernupa ima rurasqantapas, gastukuna rurasqanmantapas, kikinta chuyata, mana imatapas pakaspa willakunankupaq kamachikamunqa.
- (ch) Pipas mana manchakuspa, mana pakakuspa imatapas rimay kanantaqa amachakunqam; chaypaq mana yanapaq kamachikuykunata, chiqap willakuy pantachiqkunata ima chinkachipunqa.
- (h) Chuya chuya ruraykunapim Estadupa willakuyninkunataqa pimanpas riqsichinqa.
- (i) Estadupa rurayninkuna, willakuyninkuna riqsiy munaqpaqqa manam sasachu kanqa, pisi qullqillawan imatapas utqaylla chaskinqaku, munaspaqa, medios electrónicos (computadora nisqapin) tarinqaku.
- (k) Estadupa rurayninkuna willakuyman chayayqa Derechunchikmi, ichaqa chay willakuyta mana waqllichispalla apananchik, Seguridad Nacional nisqa mana urmananpaq, Perú allpanchik allin qawasqa kananpaq.
- (l) Estadupa willakuynin chaskinapaq, ima rurasqanpas riqsisqa, willasqa kananpaq, hukllachasqa kamachikuykuna kanqa.
- (ll) Sapa akllanakuy kaptin, Partido Político nisqakuna atipanakuypi, llallinakuypi, yaykunankupaq, kamachikunqa; sapakamapas ima kasqanta yachananpaq, chay willay kamayuqkuna, Medios Masivos nisqamanta ima tapukuytapas chaskinankupaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estaduqa:
- (m) Willakuy ruraqkunapaq imamantapas manam kutipakuypas, piñachiypas kananpaq kamachikuykunata churachinqa.
- (n) Llapan qillqaspaña, rimaspaña willakuqkunapaq kikinkumanta allin llamkay ruranankupaq yanapakuyta churanqa, chaypaq, llapallan runakunata, institucionkunata, imamantapas willasqa kanankupaq derechunku amachasqa kananpaq, minkakullanqataq.
- (ñ) Periodistakuna, willay riqsichiypi llamkaqkuna, mana pita manchakuspa imatapas willanankupaq, kamachikuykunata churachinqa; chaynallataq, willay kamaq empresakunapas allin chuya willakuy qispichinankupaq, kamachikuy kallanqataq.
- (p) Pikunachus, mana kasqan rimaqkunapaq, runakunapa sunqun kirichiqkunapaq, honran tupaqkunanpaq, paykunataqa manam riqsipanqachu, aswanmi chinkanankupaq musuq kamachiykuna lluqsimunqa.


c: text/html

text:
Giampiero Boniperti
Giampiero Boniperti sutiyuq runaqa (24 ñiqin anta situwa killapi 1928 watapi paqarisqa Barengo llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Italya Juventus F.C. (1946-1961)
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participacionkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giampiero Boniperti.
- Giampiero Bonipertip tukri llika tiyaynin
- Giampiero Boniperti: semblanza de la FIGC (italya simipi).
- Estadísticas de goleo en campeonatos internacionales (inlish simipi).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paolo Maldini
Paolo Maldini sutiyuq runaqa, icha "Il Capitano"(* 26 ñiqin inti raymi killapi 1968 watapi paqarisqa Milano (Italya) llaqtapi - ), Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: Cesare Maldini
Churinkuna: (2) Daniel wan Christian.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
AC Milan[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paolo Maldini.


text:
Hillary Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton sutiyuq warmiqa (* 26 ñiqin kantaray killapi 1947 watapi paqarisqa Chicago llaqtapi, Illinois suyupi, USApi) huk US-amirikanu pulitiku runam.
2009 watamantapacha Hukllachasqa Amirika Suyukunap hawa ministrunmi (Secretary of State, istaw sikritaryun) kachkan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hillary Clinton.
- Hillary Clinton web site oficial (en) (es)
- Biografía extensa en español por Fundación CIDOB


text:
¿Bibliaca imatataj yachachin?
Cai libroca chˈican chˈican temacunamanta Biblia imata yachachishcatami ricuchin. ¿Imamantataj llaquilla causanchij? ¿Huañushpaca imashi tucunchij? ¿Familiahuan cushilla causangapajca imatataj rurana canchij? Shujtaj temacunapish.
¿Diosca cashna causachunchu munarca?
Imamantataj achca llaquicuna tiyan nishpachari tapuringui. ¿Llaquicuna tucurinataj cashcata, canpish cushilla causana cashcatami Bibliaca yachachin?
CAPÍTULO 1
¿Diosca pitaj can?
¿Diosca canta cuidanchu imashi? Dios ima shina cashcata, paipajman cˈuchuyangapaj imata rurana cashcata yachai.
CAPÍTULO 2
Bibliataca Diosmi ñucanchijman cushca
¿Bibliaca ima shinataj llaquicunata chˈimbapurangapaj ayudai tucun? ¿Bibliapi caj profeciacuna pajtarina cashcataca imamantataj crina canchij?
CAPÍTULO 3
¿Diosca imatataj cai Allpa pachahuanca rurasha nin?
¿Dios munashca shina cai Allpaca shuj paraíso tucungachu? Cierto cajpica, ¿ima horashi pajtaringa?
CAPÍTULO 4
¿Jesucristoca pitaj can?
¿Imamantataj Jesusmi shamuna cashca Mesías can ninchij? ¿Jesusca maimantataj shamurca? ¿Jesustaca imamantataj shujlla Churi nishpa shutichin?
CAPÍTULO 5
Jesuspaj causaica Dios cushca valishca regalomi can
¿Imapitaj huatashca shina canchij? ¿Jesús huañushcamantaca ima shinataj sintiringui?
CAPÍTULO 6
¿Huañushcacunaca maipitaj can?
¿Imamantataj huañunchij? ¿Huañushcacunaca maipitaj can? Cai tapuicunataca Bibliami cutichin.
CAPÍTULO 7
¿Huañushcacunata cutin ricushunchu?
¿Cambaj cˈuyashca familiamanta maijan huañushcachu? ¿Huañushca familiacunataca cutin ricushunchu? Causarinamanta Biblia imata yachachishcata ricui.
CAPÍTULO 8
¿Diospaj Mandanaca imataj can?
Achca gentecunami Jesús yachachishca mañaita yachan. ¿‘Can Mandana punlla ña chayamuchun’ nishpaca imatataj mañanchij?
CAPÍTULO 9
‘Tucuri punllacunapimi’ causacunchij
Gentecunapaj causaipish, paicunapaj munaicunapishmi Biblia yachachishca shina ‘tucuri punllacunapi’ causacushcata ricuchin.
CAPÍTULO 10
¿Angelcunamanta, supaicunamantapish Bibliaca imatataj yachachin?
Bibliapica angelcunamanta, supaicunamantapishmi parlan. ¿Paicunaca tiyanchu? ¿Ñucanchijta ayudanchu o llaquichinchu?
CAPÍTULO 11
¿Diosca imamantataj llaquicuna tiyachun saquishca?
Achca gentecunami cai Allpapi tiyaj llaquicunataca Diosmi cachan nishpa juchachin. ¿Canca imatataj yuyangui? Dios imamanta llaquicuna tiyachun saquishcata yachai.
CAPÍTULO 12
Dios munashca shina causashunchij
Dios munashca shina causai tucunchijmi. Ñucanchijca Diospaj amigocuna cai tucunchijmi.
CAPÍTULO 13
Causaitaca Dios cuidashca shina cuidashunchij
¿Huahuata shullunamanta, yahuarta churachinamanta, animalcunata huañuchinamantaca imatataj Diosca yuyan?
CAPÍTULO 14
¿Familia ucupi cushilla causangapajca imatataj rurana canchij?
Jesusmi cusacuna, huarmicuna, yaya mamacuna, huahuacunapish ima shina cˈuyanacuna cashcata yachachirca. ¿Jesusmantaca imatataj yachai tucunchij?
CAPÍTULO 15
¿Maijan religiontataj Diosca chasquin?
Alli religionpi cajcunata rijsingapaj sujta yuyaicuna
CAPÍTULO 16
Diosta alli adorai
¿Ñucanchij crishcacunata parlacushpaca ima jarcaicunatataj chari tucunchij? ¿Ima shinataj alli shimicunahuan parlai tucunchij?
CAPÍTULO 17
Mañashpami Diospajman cˈuchuyanchij
¿Ñucanchij mañashcacunata Diosca uyanchu? Caita yachangapajca mañaimanta Biblia imata yachachishcatami entendina canchij.
CAPÍTULO 18
Bautizarishpami Diospajman ashtahuan cˈuchuyanchij
¿Manaraj bautizarishpaca imatataj rurana canchij? ¿Bautizarishpaca imatataj ricuchinchij? ¿ Ima shinataj bautizarina canchij?
CAPÍTULO 19
Diospaj cˈuyaipi catiraichij
¿Ima shinataj Diosta cˈuyashcata ricuchinchij? ¿Ñucanchijta ayudashcamantapish ima shinataj pagui nishcata ricuchinchij?
APÉNDICE
¿Imamantataj Diospaj shutita nina canchij? ¿Diospaj shutica imatataj nisha nin?
¿Imamantataj Diospaj shutitaca achca Bibliacunamanta anchuchishcacuna? ¿Diospaj shutitaca parlanachu canchij?
APÉNDICE
Profeta Danielca Mesías ricurinatami huillarca
Jehová Diosca 500 huatacuna ñaupamanmi Mesías ima hora shamunata ña huillarca. Cai sumaj profeciamanta ashtahuan yachai.
APÉNDICE
Jesucristoca shamuna cashca Mesiasmi can
Jesucristopimi Mesiasmanta parlaj tucui profeciacuna pajtarirca. Cambaj Bibliapi chaita ricui.
APÉNDICE
¿Yayamanta, Churimanta, jucha illaj espiritumantaca Bibliaca imatataj yachachin?
Achca gentecunaca Bibliapica trinidadmanta yachachinmi nishpa crincuna. ¿Chaica ciertochu can?
APÉNDICE
¿Jesusta catijcunaca cruzta charinachu can?
¿Ciertochu Jesusca cruzpi huañurca? Bibliami chaita yachachin.
APÉNDICE
Jesús huañushcata yuyarishpaca Diostami jatunyachinchij
Jesusta catijcunaca Jesús huañushcata yuyarinami canchij. ¿Ima shina, ima horataj yuyarina canchij
APÉNDICE
¿Almapish, espiritupish imataj can?
Achca gentecunami huañushpaca causashpami catinchij nincuna. ¿Huañuimantaca Bibliaca imatataj yachachin?
APÉNDICE
¿Seolpish Hadespish imataj can?
Huaquin Bibliacunapica Seol y Hades shimicunataca “pambana jutcu” o “infierno” nishpami traducishca. ¿Cai shimicunaca imatataj nisha nin?
APÉNDICE
¿Jucio Punllaca imataj can?
Jucio Punlla Diosta cazujcuna ima bendicioncunata charina cashcata yachai.
APÉNDICE
¿1914 huatapica imataj pajtarirca?
¿Bibliapi tiyaj profeciacunata ricushpaca, 1914 huatapica imataj pajtarirca?
APÉNDICE
¿Angelcunata mandaj Miguelca pitaj can?
¿Poderta charij angelcunata mandajca pitaj can? ¿Paica imatataj ruran? Bibliami chai tapuicunataca cutichin.
APÉNDICE
¿Babilonia jatun puebloca imataj can?
Apocalipsis libropica shuj huainayaj huarmimantami parlan. Paica “Babilonia jatun pueblo” shutitami charin. ¿Aichayuj tulluyuj huarmimantachu parlacun? ¿Paimantaca Bibliaca imatataj nin?
APÉNDICE
¿Jesusca diciembre quillapichu huacharirca?
¿Jesús huacharishca tutapica chiri punlla, tamya punllachu carca?
APÉNDICE
¿Fiestacunata ruranachu canchij?
¿Cunan punllacunapi achca fiestacunaca imahuantaj chagrurishca can? Bibliapi fiestacunamanta imata yachachishcata ricushpaca mancharishcami saquiringui


text:
Rumiyasqa rawrana
Rumiyasqa rawrana nisqakunaqa rawranalla allpa pachapi tiyaqkunam, ancha ñawpa pacha wañusqa yurakunamanta, uywakunamanta allpap ukhunpi mana wayra pachachu chaylla kaptin k'illimsayaspa tukusqas, achka pachak hunu watakunapis.
Rumiyasqa rawranakunaqa kaymi:
- Allpapi kaq k'illimsa
- Allpa wira
- Allpa wapsi
Runakuna chay rawranakunataqa antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas llamk'achinmi.
Runakuna achka rumiyasqa rawranakunata kañaptinmi, ancha achka chimlasaymi wayra pachaman hamuykuchkan. Chay chimlasaywanqa pacha q'uñinmi. Rumiyasqa rawrana kañay wayra pacha waqlliptinmi, hamuq pachapi kutipayaq michakunata llamk'achiyta munanku.


text:
103 willakï: Yëkurin punku wichqarëkaptin
JESUSPA cuerpon panteonchö kanqampita Pëdrowan Juan yarqarayämuptinshi, hapallanlla quedakunaq María, y tsëchöshi waqar qallëkunaq. ¡Tsëpitanash ishkë angelkunata rikärinaq panteón rurinman qawëkur! Tsënash, ‘¿imanirtaq waqanki?,’ nishpa tapuriyänaq tsë angelkuna.
‘Señornïtam apakuyashqa, y manam mëman churayanqantapis musyätsu,’ nishpash María yaskirinaq. Tsënash huk nunata tumëkur rikärinaq. Tsëshi, ‘¿pitataq ashinki?,’ nishpa tapurinaq tsë nunaqa.
‘Huerta rikaqchi kë nunaqa y Jesuspa ayantaqa itsapis pëchi apakushqa,’ ninaqshi Marïaqa. Tsëshi, ‘qam apakushqa karqa mëman churanqëkitapis willëkamë,’ nishpa ninaq. Pero kë nunaqa Jesusshi kanaq. Hukläya cuerpoyoqshi Jesusqa, tsëshi Marïaqa reqintsu. Y shutimpa qayariptinnash Jesús kanqanta reqirinaq. Tsënash, ‘¡Señortam rikärerqö!,’ nishpa qateqninkuna willakoq ewkunaq.
Tsë hunaqllanash, Emaus markaman qateqninkuna ëwëkäyaptin huk nuna taripäriyänaq. Jesús wanushqa kaptinshi qateqninkunaqa alläpa llakishqa ewkïkäyänaq. Tsënash tsë nunaqa Bibliapita selläma willapäyänaq, y tsënöpash pëkunapis alliyäriyänaq. Mikuyänampaq hamarirnash, Jesús kanqanta reqiriyänaq tsë ishkan qateqninkuna. Tsëllanash tsinkarinaq, y tsë hörash apostolninkuna willaq kutikuyänaq Jerusalenta.
Tsëyaqnash Pëdrotapis yuripurinaq Jesusqa. Kë llapanta wiyarirnash wakinkunaqa kushïkuyänaq. Tsënash Jerusalenman chärir taririyänaq apostolninkunata. Y, ‘nänichömi Jesusqa yuripïkayämashqa,’ niyanshi. ¿Imaraq pasan kë llapanta willakïkäyaptin, musyankiku?
Dibüjota rikärïki. Punku wichqarëkaptinshi cuarto rurinchö yuririnaq Jesusqa. ¡Imanö kushikïpaqraq tsë hunaqqa karqa llapan qateqninkunapaq! ¿Ëka kutiraq Jesusqa yuriporqa qateqninkunata? ¿Pitsqa kutitsuraq?
Jesús yuripuriyaptenqa manash pëkunawantsu këkänaq apóstol Tomás. Tsëshi, ‘¡Señortam rikäyashqa kayä!,’ niyan. Tsënash, ‘kikïpa nawïwanran rikëta munä creinäpaqqa,’ ninaq Tomás. Tsëpitanash, huk punkun wichqashqa cuartochö këkäyan puwaq hunaq pasashqanchö, y kananqa tsëchöshi këkänaq Tomaspis. Tsëmannash yurirkunaq Jesús. Kananqa Tomaspis creirinaqshi.
Juan 20:11-29; Lucas 24:13-43.
Tapukïkuna
- ¿Imaraq nin María huerta rikaq nunachi këqa nirnin, pero imanöraq musyakurkun Jesús kanqanta?
- ¿Imaraq pasan Emaus nishqan markaman Jesuspa ishkaq qateqninkuna ëwëkäyaptin?
- ¿Imaraq pasan tsë ishkaq qateqninkuna Jesustam rikäyarqö, nishpa apostolkunata willariyaptin?
- ¿Ëka kutiraq qateqninkunata yuripushqa Jesús?
- ¿Imaraq nin Tomás Jesuspa qateqninkuna Señortam rikäyashqa kayä neqta wiyarir, y imaraq pasan puwaq hunaq pasariptin?
Wakin tapukïkuna
- Leinki Juan 20:11-29.
¿Juan 20:23 textochö nunakunapa hutsankunata perdonëta puëdeyankim nikarqatsuraq Jesús nunakunata? Explicarlo (Sal. 49:2, 7; Isa. 55:7; 1 Tim. 2:5, 6; 1 Juan 2:1, 2).
- Leinki Lucas 24:13-43.
¿Imanöraq shonquntsikta kicharishwan Biblia nenqanta chaskinapaq? (Luc. 24:32, 33; Esd. 7:10; Mat. 5:3; Hech. 16:14; Heb. 5:11-14.)


text:
2
Ri xbanatej pa jun k'ulubik ri chiri' pa Caná
1Ri pa rox q'ij, ri chiri' pa tinamit Caná ri chiri' pa Galilea, k'o k'a jun k'ulubik xbanatej. Y ri María ri rute' ri Jesús, kan k'o k'a ri chiri' chupan ri k'ulubik ri'. 2Y ri Jesús e rachibilan ri rutijoxela', xoyox k'a chupan ri k'ulubik ri'. 3Jak'a ri vino xa xk'is yan chi'anin. Roma ri' ri María xapon k'a apo rik'in ri Jesús y xberubij chire chi xk'is ri vino. 4Jak'a ri Jesús xubij chire: ¿Achike k'a ri nawajo'? Roma ri nu-hora xa k'a man jani tapon, xcha' rija'.
5Ri María xubij k'a chike jujun aj-ik'a' ri ek'o chiri': Wi ri Jesús k'o ri xtubij chiwe, kan tibana' k'a apo, xcha'.
6Ri chiri' ek'o k'a waqi' nima'q taq kuku', e banon rik'in abej. Ri judío yalan yekikusaj kuku' ke taq ri', roma chupan ri' nikiya-wi ya' ri nik'atzin chike richin ri ch'ajch'ojirisanik, kan achi'el k'a nikibij ri kitijonela'. Y ri nima'q taq kuku' ri' jubama wolajuj galón ya' kipan. 7Ri Jesús xubij chike ri aj-ik'a': Ke'inojisaj chi ya' re kuku' re', xcha'. Y ri aj-ik'a' kan keri' wi xkiben. Kan xekipulisaj k'a kan. 8K'ari' ri Jesús xubij chike: Wakami tipaja-el juba' y tik'uaj chire ri pa'el chuwech re nimaq'ij re', richin tuna', xcha'.
Y ri aj-ik'a' kan xkik'uaj-el ri ya' chire, 9jak'a ri ya' xa xujel-yan ri' y xok vino. K'ari' ri pa'el chuwech ri nimaq'ij ri', toq runa'on chik qa chi yalan jebel ri vino ri', xroyoj k'a ri achijlonel chupan ri k'ulubik ri'. Ri pa'el k'a chuwech ri nimaq'ij ri', man k'a retaman ta akuchi peteneq-wi ri vino ri'. Xa kan xaxe k'a ri aj-ik'a' ri xepajo ri e etamayon. 10Toq ri achijlonel xapon, ri pa'el chuwech ri nimaq'ij richin ri k'ulubik ri' xubij k'a chire: Toq k'o jun nimaq'ij kere', konojel k'a winaqi' ja ri vino ri utz nikiya' nabey, y toq ri winaqi' k'iy chik ri kiqumun, nikiya' k'a jun vino ri man kan ta utz. Jak'a rat xa man keri' ta xaben. Rat xa k'a ri' xabewelesaj-pe ri vino utz, xcha'.
11Ja ri chiri' pa Caná richin Galilea, ri Jesús xuben ri nabey meyel banobel y re' kan xuk'ut k'a chi rija' kan k'o-wi ruq'ij-ruk'ojlen. Y ri e rutijoxela' kan xkikuquba' k'a kik'u'x rik'in.
12Toq kan k'achojineq chik k'a kan ri k'ulubik, ri Jesús rachibilan ri rute', ri e rach'alal y ri rutijoxela', xbe pa tinamit Capernaum. Y xek'oje' k'a ka'i-oxi' q'ij ri chiri'.
Toq ri Jesús xeroqotaj-pe ri k'ayinela' pa rachoch ri Dios
13Kan naqaj chik k'a ri q'ij richin ri kinimaq'ij ri judío, ri nikinataj toq ri Dios xuya' ri Solbelri'il chike. Roma ri' ri Jesús kan xbe k'a pa Jerusalem, richin ri nimaq'ij ri'. 14Ri chiri' chuwa-rachoch ri Dios, ri Jesús xeberila' k'a k'ayil taq wákix, k'ayil taq karne'l, y k'ayil taq paloma. Y xeberila' chuqa' jaloy-ruwech méro. 15Roma ri' ri Jesús xuben k'a jun ruch'ayibal rik'in kolo' y xeroqotaj-pe konojel. Xeroqotaj k'a pe kachibilan ri kikarne'l y ri kiwákix ri chiri' chuwa-rachoch ri Dios. Chike ri jaloy-ruwech méro, xuk'aqala' k'a kan ri kiméro chikiwech y xerutek'mayila' kan ri ki-mesa. 16Chike ri k'ayil taq paloma xubij: Ke'iwelesaj-el ronojel re' wawe'. Y man tiben chire ri rachoch ri nata' Dios, jun k'ayibel, xcha'.
17Roma ri' ri rutijoxela', kan chi'anin k'a xoqaqa chikik'u'x ri jun tzij tz'ibatel chupan ri ruch'abel ri Dios, toq nubij:*f3* Roma kan janila ninwajo' ri awachoch y kan nupaxij wánima ri niban chire, nicha'.
18Jari' toq ri judío ri kan k'o-wi kiq'ij xkibij chire ri Jesús: ¿Achike k'a ri yatikir nak'ut chiqawech richin chi kan niqetamaj chi k'o uchuq'a' pan aq'a' richin xe'awoqotaj-el ri winaqi' wawe'?, xecha'.
19Ri Jesús xubij k'a chike: Tiqasaj k'a pan ulew re jun jay re', ri kan richin ri Dios, y yin pan oxi' q'ij xtinyek chik jun bey, xcha'.
20Jari' toq rije', xkibij chire ri Jesús: Re jun jay re', kawineq waqi' juna' xkiben ri qate-qatata' chirij richin xkipaba-q'anej. ¿Yatikir kami rat napaba' pan oxi' q'ij?, xecha' chire.
21Jak'a ri jay ri xubij ri Jesús chike ri winaqi' ri', ja ri ruch'akul-qa rija'. 22Roma ri', toq ri Jesús xkamisex chuwa ri cruz y pa rox q'ij xbek'astej-pe, ri rutijoxela' xoqaqa k'a chikik'u'x re jun tzij re'. Y xkuqer k'a kik'u'x rik'in ri ruch'abel ri Dios ri tz'ibatel kan y rik'in ri ch'abel ri e rubin kan chike.
Ri Jesús retaman ri k'o pa taq kánima ri winaqi'
23Chupan k'a ri q'ij toq k'o ri Jesús pa Jerusalem roma ri nimaq'ij, kan e k'iy wi k'a winaqi' ri xkikuquba' kik'u'x rik'in xaxe roma xekitz'et ri meyel taq banobel ri xeruben chikiwech. 24Jak'a ri Jesús man k'a xukuquba' ta ruk'u'x kik'in rije', roma rija' kan retaman-wi ri k'o pa taq kánima konojel. 25Y man nik'atzin ta k'a chire chi k'o ta jun ri nibin chire achike rubanik ri kik'aslen chikijujunal, roma rija' kan retaman-wi achike k'a ri k'o pa taq kánima.


text:
Enrico Fermi
Enrico Fermi sutiyuq runaqa (29 ñiqin tarpuy killapi 1901 paqarisqa Roma llaqtapi, Italyapi - 28 ñiqin ayamarq'a killapi 1954 wañusqa Chicago llaqtapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi) huk pachaykamay yachaqsi karqan.
1938 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).
Alma mater: Scuola Normale Superiore Pisamanta.
Warmi: Laura Capon. Churinkuna (2): Giulio wan Nella.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Enrico Fermi.


text:
Pedro Antonio Fernández de Castro
Pedro Antonio Fernández de Castro, X Conde de Lemos sutiyuq runaqa (* 10 ñiqin anta situwa killapi 1632 watapi paqarisqa Madrid llaqtapi, Ispañapi - † 6 ñiqin qhapaq raymi killapi 1672 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk ispañul awqaq pusaqsi, 1667 watamanta 1672 watakamataq Piruwpa wirriyninsi karqan.
Warmi: Ana Francisca Hermenegilda de Borja y Doria.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- (kastilla simipi)


text:
Sawintu yura rikch'aq ayllu
Sawintu yura rikch'aq ayllu (familia Myrtaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, Tiksimuyuntinpi 130 rikch'anayuq, 2900-chá rikch'aqniyuq.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk sawintu hina yurakuna:
- Kalistu (Eucalyptus)
- Urqu kalistu (Eucalyptus globulus)
- China kalistu (Eucalyptus camaldulensis)
- Wayawa (Psidium)
- Sawintu (Psidium guajava)
- Unka (Eugenia)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sawintu yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Sawintu yura rikch'aq ayllu


text:
Historia 40: Moiseska Shuk Jatun Rumitami Paypa Vara Kaspiwan Waktarka
ISRAELITAKUNAKA ñami 39 watakunata chakishka allpakunapi kawsanakurka. Kay tukuy watakunataka Jehová Diosmi cuidariyakurka. Shinapash, imashinatak Jehová Dioska cuidariyakurka. Yuyarishun: Israelitakuna mikunata mana charikpika, Jehová Dioska maná shuti mikunatami paykunamanka kurka. Shinallatak, punchakuna maykan ñanta rinata yachachunka, Jehová Dioska shuk amsalla pilar puyutami churarka. Kutin, tutakuna maykan ñanta rinata yachachunka, Jehová Dioska nina shina pilartami churarka. Chay watakunapika, israelitakunapa ropakunapash mana tukurirkachu. Chakikunallapash mana chiktarirkachu.
Shinami israelitakunaka ña 40 watakunata shina purinakushpa, kutin Cades nishka chakishka allpakunaman chayarka. Kayman chayamushpami Moisespa pani Miriamka wañurka. Kutinpash yuyarishun: Achka watakuna washamanka, kay Cades pushtupi kashpami, Moiseska 12 runakunata Canaán allpakunata pakalla rikuchun kacharka. Israelitakunaka imashinami 40 watakuna washaman quejarinakurka, shinallatakmi kunanpash ña kutin quejarinakurka.
Kay Cades nishka chakishka pushtupika, mana yakutaka tarirkakunachu. Chaymantami israelitakunaka Moisestaka nirkakuna: ‘Kanka imamantatak Egipto llaktamanta llukchishpa, kay chakishka allpakunaman pushamurkanki. Kaypika granokunapash, higokunapash, uvakunapash, granadillakunapash mana pukunchu. Yakullapash mana tiyanchu. Kay chakishka allpakunapi kawsanapak rantika, wañushpachari alli kanchikman’ nirkakuna.
Israelitakuna shina nishpa quejarinakukpimi, Moisespash Aaronpash Jehová Diosta mañankapak tabernáculo carpa wasiman rirka. Paykuna mañakpimi Jehová Dioska Moisestaka nirka: ‘Tukuy israelitakunata tantachishpa shuk jatun rumi ñawpakman pushay. Chaypimi nina kanki: “Kay jatun rumimantami yaku llukshinka” nishpa. Shina nikpika, chay rumimantaka yaku llukshinkallami. Shinami gentekunapash animalkunapash achka yakuta charinka’ nirka.
Jehová Dios shina nikpimi, Moiseska tukuy israelitakunata tantachishpa nirka: ‘Uyaychik Diospi mana krik gentekuna. Aarontin ñukantinmi kay jatun rumimantaka yakuta llukchikrinchik’ nirka. Shina nishka kipami, Moiseska paypa vara kaspiwan chay jatun rumitaka ishkay viajeta waktarka. Shina waktakpimi, chay jatun rumimantaka achka yaku llukshirka. Shinami tukuy gentekunapash, animalkunapash yakuta upiyarka.
Aaronpash Moisespash, ‘ñukanchikmi kay rumimanta yakuta llukchikrinchik’ nikpika, Jehová Dioska achkatami piñarirka. Shinapash, imamantatak Jehová Dioska piñarirka. Yuyay, Aaronpash Moisespashchu chay rumimantaka yakuta llukchirka. Mana, mana paykunachu llukchirka. Jehová Diosmi chay rumimantaka yakuta llukchirka. Shinaka, Aaronpash Moisespash ‘ñukanchikmi kay rumimantaka yakuta llukchikrinchik’ nishpaka, llullatami ninakurka. Chaymantami Jehová Dioska achkata piñarishpa paykunataka nirka: ‘Israelitakunaka Canaán llaktaman rinkami. Shinapash, mana kankunachu paykunataka Canaán llaktaman pushakrinkichik’ nirka.
Shinami israelitakunaka Cades nishka pushtumantaka, Hor nishka urkuman ri kallarirka. Chay Hor nishka urku jawapimi, Aaronka 123 watakunata charishpa wañurka. Aarón wañukpika, israelitakunaka achkata llakirishpami shuk killakama wakanakurkalla. Chay kipaka, Aaronpa churi Eleazarmi israelitakunapa mushuk sumo sacerdote tukurka.
Números 20:1-13, 22-29; Deuteronomio 29:5.
Tapuykuna
- Israelitakuna chakishka allpakunapi kakpika, imashinatak Jehová Dioska paykunataka cuidarka.
- Cades nishka pushtupi kashpaka, israelitakunaka imamantatak quejarinakurkalla.
- Gentekunapash, animalkunapash yakuta charichunka, Jehová Dioska imatatak rurarka.
- Dibujopi rikushka shinaka, pitak payllatak dedowan rikuchirishka shayakun. Imamantatak payka shina rurarka.
- Jehová Dioska, imamantatak Moiseswanpash Aaronwanpash piñarirka. Chaymanta, Jehová Dioska imatatak paykunamanka nirka.
- Hor nishka urkupika, Aaronka imatak tukurka. Pitak Israel llaktapa mushuk sumo sacerdote tukurka.
Shuktak tapuykuna
- Números 20:1-13, 22-29; Deuteronomio 29:5 versokunata liyinki.
Israelitakuna chakishka allpakunapi kawsakukpika, Jehová Dioska paykunata cuidarkami. Chaymanta, imatatak ñukanchikpash yachakuna kanchik. (Deu. 29:5; Mat. 6:31; Heb. 13:5; Sant. 1:17.)
Aaronpash Moisespash, ‘ñukanchikmi kay rumimanta yakuta llukchikrinchik’ nikpika, Jehová Dioska imatatak yuyarka. (Núm. 20:12; 1 Cor. 10:12; Apo. 4:11.)
Jehová sinchita rimakpika, imatatak Moiseska rurarka. Shinaka, ñukanchikkunaka imatatak Moisesmantaka yachakuna kanchik. (Núm. 12:3; 20:12, 27, 28; Deu. 32:4; Heb. 12:7-11.)


text:
Layqa qulluy
Layqa qulluy nisqapiqa Iwrupapi kamachiqkuna waranqa-waranqa layqa (bruja) sutinchasqa runakunata, lliwmanta aswan warmikunata wañuchirqan.
Ancha ñawpa pachañas Mawk'a Iqiptupi, Babilunpipas layqa nisqa runakunatas qatiykachaspa wañuchirqan. Hudyukunap, Kristiyanukunappas liwrunpas, Dyuspa Simin Qillqam layqa kaymanqa ama nin (5ñ Moyses (Deuteronomium) 18:10-12 ).
Iwrupapi 5 ñiqin anta situwa killapi 1484 p'unchawpi Hatun Papa Inusinsyu pusaq ñiqin bula qillqanwan Summis desiderantes affectibus nispa qallarispa Kathuliku inlisyap sutinpi inkisisyun nisqawan layqa qulluyta kamachirqan. Hinaspa Kathuliku inlisya waranqa-waranqa layqa nisqa warmikunata wañuchichirqan, chaymantataqsi hinallataq prutistanti inlisyakunapas.
Chay pacha inkisisyun taripay sunturkuna hampiq warmikunata layqa kaymanta, diyawlu ruranakuymanta, dyusta ñakaymanta ch'atarqan. Hipachiywan chay warmikunamantaqa kunfisyun willakuytam atipayarqan. Achka bruja, brujo nisqa runakunatas - wañuy wanayman taripaspa yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan, lliwmanta astawantaq Ispañapi, Alimanyapipas.


text:
Manuel A. Odría
Juan Manuel Alfredo Odría Amoretti [1] sutiyuq runaqa (*26 ñiqin ayamarq'a killapi 1896 paqarisqa Tarma llaqtapi - †18 ñiqin hatun puquy killapi 1974 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Tayta:
Mama:
Warmi: María Delgado Romero
29 ñiqin kantaray killapi 1948 p'unchawpis huk awqaq pusaqkunawan José Luis Bustamante y Rivero sutiyuq Piruwpa umalliqninta wamink'a maqaypi kamachinamanta qarqurqan. Allpa wira ruruchina, huk hatun ruruchinakunatam llaqtarirqan.
Ruwanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Rebagliati sitiyuq sapan hanpi wasi.
- Aska Yachay sapankunata.
- Llaqtahuñuypa kancha (1952)
- Alli qillayta chaskiyaq llamk'akuq runakuna
- Aristoteles Onassista aqtuchiran qillayta, Piruwki hatun quchaman hatikamunqanmanta [2].
Pukyu willanakunakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Por enemistad le motejaron, según Scorza su otro nombre es Alfredo
- ↑ Peter F. Klarén: "Nación y sociedad en la historia del Perú", ISBN 978-9972-51-095-3


text:
Habib Bourguiba
Habib Bourguiba (arabya simipi: حبيب بورقيبة Ḥabīb Būrqībah) sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1903 watapi paqarisqa Monastir llaqtapi - 6 ñiqin ayriway killapi 2000 watapi wañusqa Monastir llaqtapi) huk Tunisya mama llaqta taripay amachaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Mathilde Lorrain / Wassila Ben Ammar
Churinkuna (2): Habib Bourguiba, Jr. wan Hajer Bourguiba.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Habib Bourguiba.


text:
Vertipper von diablo cam 2:
Zum Begriff diablo cam 2
wurden folgende 89 Schreibfehler generiert:
ciablo cam 2, d iablo cam 2, d8ablo cam 2, d9ablo cam 2, dablo cam 2, daiblo cam 2, ddiablo cam 2, di ablo cam 2, dia blo cam 2, diaablo cam 2, diab lo cam 2, diabblo cam 2, diabko cam 2, diabl cam 2, diabl o cam 2, diabl ocam 2, diabl0 cam 2, diabl9 cam 2, diabli cam 2, diablk cam 2, diabll cam 2, diabllo cam 2, diablo acm 2, diablo am 2, diablo c am 2, diablo ca 2, diablo ca m 2, diablo ca m2, diablo caam 2, diablo caj 2, diablo cak 2, diablo cam , diablo cam 1, diablo cam 22, diablo cam 3, diablo cam q, diablo cam w, diablo cam2, diablo cam2 , diablo camm 2, diablo can 2, diablo ccam 2, diablo cm 2, diablo cma 2, diablo cqm 2, diablo csm 2, diablo cwm 2, diablo cym 2, diablo dam 2, diablo fam 2, diablo vam 2, diablo xam 2, diabloc am 2, diablocam 2, diabloo cam 2, diablp cam 2, diablu cam 2, diabo cam 2, diabol cam 2, diaboo cam 2, diabpo cam 2, diaböo cam 2, diaglo cam 2, diahlo cam 2, dialbo cam 2, dialo cam 2, dianlo cam 2, diaplo cam 2, diavlo cam 2, dibalo cam 2, diblo cam 2, dieablo cam 2, diiablo cam 2, diqblo cam 2, disblo cam 2, diwblo cam 2, diyblo cam 2, djablo cam 2, dkablo cam 2, doablo cam 2, duablo cam 2, eiablo cam 2, fiablo cam 2, iablo cam 2, idablo cam 2, riablo cam 2, siablo cam 2, tiablo cam 2, xiablo cam 2,


text:
Charly García
Carlos Albertoa García Moreno sutiyuq runaqa, icha Charly García (* 23 ñiqin kantaray killapi 1951 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ), huk Arhintina mama llaqtayuq takiq, takichaq wan Yatana qallwa ruraq karqan.
Ñawpa Warmi: María Rosa Yorio
Churinkuna: Miguel Ángel García.
Yuyarina
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Álbumkuna istudyupi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Álbumkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Banda sonidopi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Recopilatoryukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
En colaboración[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kulaburasyunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
DVD[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Charly García
- Clics Modernos
- Say no more 50 aniversario
- 50 años - Vivo en el Teatro Coliseo
- Música en el Salón Blanco
- Say No More Impermeable, el regreso subacuático
- 60x60
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Charly García.
- Sitio oficial
- Entrevista a Charly García, London BBC.
- Canciones online de Charly García.
- Material documental de Charly García.
- Charly García en el Cosquín Rock 2011.


text:
Pukallpa
Pukallpa (Puka Allpa) (kastilla simipi: Pucallpa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Ukayali mayu patanpi, Ukayali suyup uma llaqtanmi. Pukallpapiqa 180.000 runakunam kawsachkanku.
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Miami-Dade County, Florida, USA
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pukallpa.
- Saywitu: Ukayali suyu
- Virtualperu.net: Pucallpa (inlish simipi)


text:
Douglas Hyde
Douglas Hyde (gaelic simipi: Dubhghlas de hYde) sutiyuq runaqa, icha An Cribín Aoibhinn' (* 17 ñiqin qhulla puquy killapi 1860 watapi paqarisqa Castlerea llaqtapi - 12 ñiqin anta situwa killapi 1949 watapi wañusqa Dublin llaqtapi) huk Iraq mama llaqtap qillqaq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Lucy Cometina Kurtz.
Churinkuna (2): Nuala wan Una.
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Douglas Hyde.


text:
Philibert Tsiranana
Philibert Tsiranana sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin kantaray killapi 1912 watapi paqarisqa Ambarikorano llaqtapi - 13 ñiqin qhulla puquy killapi 1963 watapi wañusqa Antananarivo llaqtapi) huk Madagaskar mama llaqta pulitiku karqan.
Tayta: ; mama: .
Warmi:
Churinkuna: ?.
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Philibert Tsiranana.


text:
91 willakï: Huk hirkachö Jesús yachatsin
RIKË këchö Jesús tëkaqta. Galilea huk hirkachöshi llapan kë nunakunata yachëkätsin. Discïpulonkunash kayan pëpa más nöpanchö këkaqkunaqa. Apostolninkuna kayänampaqshi 12 akrashqa. Jesuspa especial discïpulonkunash akrashqan apostolninkunaqa. ¿Imaraq pëkunapa shutinkunaqa, musyankiku?
Simón Pedro y wawqin Andrés nishqankunash punta kaqkunaqa. Santiago y Juan wawqikunash tsëpita. Hina kanaqshi huk Santiago shutiyoqpis, y Simón shutiyoqpis. Judas shutiyoqpis ishkaqshi kayänaq. Hukninshi kanaq Judas Iscariote y hukninnash Judas Tadeo. Natanael (Bartolomé nishpa reqishqa), Felipe, Mateo, Tomás nishqankunapis kayänaqshi.
Samaria markapita kutirirshi, ‘këllachönam Teyta Diospa Reinon,’ nishpa willapäkur qallëkunaq Jesús. ¿Imaraq tsë reinoqa, musyankiku? Teyta Diospa rasumpëpa gobiernonshi. Reyninqa Jesusshi. Kë Patsamanqa yamë kakïtash apamonqa y ciëlopita patsëshi gobernamonqa. Y tsë Teyta Diospa reinonwanqa hinantin Patsash selläma shumaq huerta tikrarenqa.
Kë reinopitash këchö Jesús nunakunata yachëkätsin. Tsëshi, ‘ciëlochö këkaq Teytalläkuna, shutillëki santificashqa këkutsun. Reinïki shamïkutsun. Munëniki rurakëkutsun ciëlochö y tsënölla Patsachöpis,’ nishpa ‘kënö mañakuyanki,’ ninaqshi. Kë mañakïtam wakinqa, ‘Señorpa mañakïnin o Padrenuestro,’ nishpa reqiyan. ¿Llapan mañakïta yachankiku?
Hina nunamayinkunawan imanö kayänantapis yachëkätsinshi Jesusqa. Tsëshi, ‘qamta rurayäshunëkita munanqëkinö wakinkunatapis rurë,’ nishpa ninaq. ¿Kuyëllapa rikäyäshuptiki manaku kushinki? Tsëshi, wakinkunawampis alli nuna kashwan. Llapan kënö alli kayaptenqa, ¡imanö shumaqraq kanqa tsë selläma shumaq huerta Patsachö! ¿Manaku tsënö parecipushunki?
Mateo, capítulos 5 a 7; 10:1-4.
Tapukïkuna
- Tsë dibüjochö rikanqëkinö, ¿mëchöraq Jesús yachatsikïkan, y pikunaraq kayan lädonchö tëkaqkunaqa?
- ¿Imayanraq Jesuspa 12 apostolninkunapa shutinkuna?
- ¿Imaraq tsë Jesús yachatsikonqan Reinoqa?
- ¿Imata oracionninkunachö mañakïtaraq yachatsin Jesús nunakunata?
- ¿Nuna mayinkunawan imanö kayänantaraq tsëchö Jesús nikarqa?
Wakin tapukïkuna
- Leinki Mateo 5:1-12.
¿Imanöraq rikarätsishwan espiritual mikïkunata necesitanqantsikta? (Mat. 5:3; Rom. 10:13-15; 1 Tim. 4:13, 15, 16.)
- Leinki Mateo 5:21-26.
¿Imanöraq cristiano mayintsikkunawan imanöpis kawëkanqantsik, Jehoväwan alli o mana alli kanantsikpaq kanqanta rikätsimantsik Mateo 5:23, 24? (Mat. 6:14, 15; Sal. 133:1; Col. 3:13; 1 Juan 4:20.)
- Leinki Mateo 6:1-8.
¿Farisëokunapa ima mana alli rurëninkunataraq cristiänokuna mana qatiyanmantsu? (Luc. 18:11, 12; 1 Cor. 4:6, 7; 2 Cor. 9:7.)
- Leinki Mateo 6:25-34.
¿Imanöraq Jesús yachatsikorqa Jehová Dios llapan necesitanqantsikta qomänantsikman markäkïpita? (Éxo. 16:4; Sal. 37:25; Fili. 4:6.)
- Leinki Mateo 7:1-11.
¿Imataraq Mateo 7:5 textochö Jesús nenqan yachatsimantsik? (Pro. 26:12; Rom. 2:1; 14:10; Sant. 4:11, 12.)