text:
¿Hayk’aqllapas kaykunata tapukurankichu?
Unaymantañan runakunaqa kaykunata tapukuranku:
- ¿Yuyarikunchu Dios ñoqanchismanta?
- ¿Hayk’aqllapas tukunqachu guerrakuna llakikuykunapas?
- ¿Maypipas wañupuqkuna kawsashankumanraqchu?
- ¿Hayk’aqllapas wañuqkuna kawsarimpunkumanchu?
- ¿Imaynatan Diosmanta mañakunanchis uyariwananchispaq?
- ¿Imatan ruwananchis kusisqa kawsananchispaq?
Sichus kaykunamanta tapuwaq religionninkuman allin hap’ipasqa runakunata, sacerdotekunata, pastorkunata otaq huk runakunatapas chayqa, manan kaqllatachu kutichisunkikuman, aswanpas huk-huktan kutichisunkikuman. Wakinpa kutichisqanqa allinpaschá chay ratullaqa kanman, tiempowanmi ichaqa yachakun chay kutichiyninku mana cheqaqchu kasqanta.
Ichaqa kanmi huk libro cheqaq kaqllata willaq. Chay librotan sutichakun “Santa Biblia otaq Diospa Simin Qelqa”, nispa. Diospa Siminmanta rimaspan Señorninchis Jesucristo Diosta niran: “Simiykiqa cheqaq-kaypunin”, nispa (Juan 17:17). Kunanmi pisillapi Bibliawan kutichisun runakunaq unayña tapukusqankuta. Bibliaqa sut’itan fácil entiendeyllatataq chay tapuykunata kutichin.
¿Yuyarikunchu Dios ñoqanchismanta?
¿IMANAQTINMI RUNAKUNA CHAYTA TAPUKUNKU? Kay pachapiqa sinchitan runakuna sufrinku, mana allin tratasqataq kankupas. Chaymantapas askha religionkunan yachachinku: Tukuy imaymana sufrisqanchisqa Diospa munayninmi, nispa.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN: Diosqa manan mana allintaqa ruwanmanchu. Job 34:10 nin: “¡Diosqa manan hayk’aqpas mana allintaqa ruwanmanchu! ¡Tukuy-atiyniyoqqa manan hayk’aqpas mana chanintaqa ruwanmanchu!”, nispa. Ancha munakuq kaspan Diosqa munayninta kay pachapi ruwachinqa runakuna sumaqta kawsanankupaq. Chayraykun Jesusqa yachachiran Diosmanta khaynata mañakunanchispaq: “Yayayku hanaq pachapi kaq, […] munayniyki kay pachapi ruwakuchun, imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata”, nispa (Mateo 6:9, 10). Jehová Diosqa anchatan munakuwanchis, chaymi kay pachapi munaynin ruwakunanpaq sapan Churinta kachamuran ñoqanchisrayku wañunanpaq (Juan 3:16).
Qhawallaytaq: Génesis 1:26-28; Santiago 1:13; 1 Pedro 5:6, 7.
¿Hayk’aqllapas tukunqachu guerrakuna llakikuykunapas?
¿IMANAQTINMI RUNAKUNA CHAYTA TAPUKUNKU? Kay tiempopipas runakunaqa waranqa-waranqanpin wañushanku guerrakunapi. Chaymantapas llapanchismi sufrinchis imaymana llakikuypi tarikuspa.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN: Diosqa prometeranmi kay pachantinman thak kawsayta apamunanpaq. Kay pachata Dios kamachiqtinqa manañan runakuna guerrakunaman haykunqakuñachu, “espadankumantapas yapuna rejakunatan ruwakapunqaku” (Isaías 2:4). Chaymantapas Diosqa tukuchinqan mana allin ruwaykunata, tukuy llakikuyninchiskunatapas. Kaytan Biblia niwanchis: “Diosmi [runakunaq] ñawinkumanta tukuy weqeta pichanqa, manan wañuypas kanqañachu, manallataqmi llakikuypas, waqaypas, nanaypas kanqañachu, ñawpaqkaqkunaqa [mana allin ruwaykuna, llakikuykunapas] manaña kapusqanrayku”, nispa (Apocalipsis 21:3, 4).
Qhawallaytaq: Salmo 37:10, 11; 46:9; Miqueas 4:1-4.
¿Maypipas wañupuqkuna kawsashankumanraqchu?
¿IMANAQTINMI RUNAKUNA CHAYTA TAPUKUNKU? Yaqa llapa religionkunan yachachinku: Runa wañupuqtinqa almanqa otaq espiritunqa kawsashallanmi, nispa. Wakinqa ninkun: Wañuqpa almanqa qhayqawasunmanmi otaq ima dañotapas ruwawasunman, nispa. Hukkunataq ninku: Huchasapa runakunataqa Diosmi infiernopi castiganqa, chaypin wiñaypaq ñak’arimunqaku, nispa.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN: Wañupuqtinchisqa manañan imanchispas kawsanñachu nitaq maypipas kawsanchisñachu. Eclesiastés 9:5 nin: ‘Wañukapuqkunaqa manan imatapas yachankuchu’, nispa. Manañan imatapas yachankuchu sientenkuchu, nitaq imatapas ruwayta atinkuchu, chaymi kawsaqkunataqa mana ima mana allintapas ruwankumanchu nitaq yanapaytapas atinkumanchu (Salmo 146:3, 4).
Qhawallaytaq: Génesis 3:19; Eclesiastés 9:6, 10.
¿Hayk’aqllapas wañuqkuna kawsarimpunkumanchu?
¿IMANAQTINMI RUNAKUNA CHAYTA TAPUKUNKU? Llapanchispas munakusqanchis runakunawan kuska kawsakuytan munanchis. ¡Maytan munanchis wañupuq familianchiskuna amigonchiskunapas ñoqanchiswan kashanankuta!
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN: Yaqa llapa wañusqakunan kawsarimpunqaku. Jesusmi prometeran: Diospa yuyarisqan ‘lliw wañuqkunan Runaq Churinpa kunkanta uyarispa kawsarimpunqaku’, nispa (Juan 5:28, 29). Kay pachaqa sumaq huertamanmi tukupunqa, chaypin wañupuqkunaqa kawsarimpunqaku. Diosqa qallariymantapachan munaran runakuna chhayna sumaq huertapi kawsanankuta (Isaías 65:21-25). Chaypin Diospa munayninta ruwaqkunaqa wiñaypaq kawsanqaku mana imamanta onqospa. Biblian niwanchis: “Chanin runakunaqa kay hallp’atan hap’ikapunqaku, chaypin wiñaypaq tiyanqaku”, nispa (Salmo 37:29).
Qhawallaytaq: Job 14:14, 15; Lucas 7:11-17; Hechos 24:15.
¿Imaynatan Diosmanta mañakunanchis uyariwananchispaq?
¿IMANAQTINMI RUNAKUNA CHAYTA TAPUKUNKU? Llapa religionmanta runakunan Diosmanta mañakunku. Ichaqa askhan ninku: Manachus hina Diosqa uyariwanchu mañakusqayta, nispa.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN: Jesusmi uyariqninkunaman yachachiran Diosmanta mañakushaspa ama kaqllata kuti-kutirispa rimanankupaq. Niranmi: “Mañakushaspaqa ama mana iñiqkuna hina thawtiychischu [otaq kaqllata rimaychischu]”, nispa (Mateo 6:7). Mañakuyninchista Dios uyarinanpaqqa paypa munasqanman hinan mañakunanchis. Chaypaqmi yachananchis imachus Diospa munaynin kasqanta. 1 Juan 5:14 niwanchis: “Ñoqanchisqa […] yachanchis, munayninman hina imatapas Diosmanta mañakuqtinchisqa pay uyariwananchista”, nispa.
Qhawallaytaq: Salmo 65:2; Juan 14:6; 1 Juan 3:22.
¿Imatan ruwananchis kusisqa kawsananchispaq?
¿IMANAQTINMI RUNAKUNA CHAYTA TAPUKUNKU? Runakunaqa piensankun qhapaq kaspa, allin reqsisqa kaspa otaq sumaq rikch’ayniyoq kaspa kusisqa kawsayta. Ichaqa, tukuy chaykunataña tarinku chaypas, manan kusisqachu kawsanku.
KAYTAN BIBLIA YACHACHIN: Jesusmi yachachiran imatas ruwana kusisqa kawsanapaq chayta. Niranmi: “[Ancha kusisqan kanku] huch’uyyaykukuspa Diosta maskhaqkunaqa”, nispa (Mateo 5:3). Diosta maskhaspallan kusisqaqa kawsasun. ¿Imaynatan Diosta maskhasunman? Payta allinta reqsispa, kasukuq runakunapaq imachus munaynin kasqantawan yachaspan. Chaypaqmi Bibliata estudiananchis. Chhaynapin yachasun ima ruwaymi kawsayninchispi aswan importante kasqanta. Arí, Bibliaq yachachisqanman hina kawsaspaqa cheqaq kusikuytan tarisun (Lucas 11:28).
Qhawallaytaq: Proverbios 3:5, 6, 13-18; 1 Timoteo 6:9, 10.
Pisillapin Bibliawan kutichiranchis soqta tapuykunata. ¿Munawaqchu astawan yachayta? ‘Diosta maskhashanki’ chayqa munankipunichá astawan yachayta. Yaqapaschá tapukushanki: Diosqa munakuwanchistaq chayqa, ¿imanaqtintaq mana tukuchinchu mana allin ruwaykunata sinchi sufrimiento kasqantapas? Otaq yachayta munawaq imaynata familiaykiwan kusisqa kawsawaq chayta. Bibliaqa sut’itan kay tapuykunaman huk tapuykunamanpas kutichin.
Ichaqa askha runakunan mana munankuchu Biblia estudiayta. Paykunan ninku: Bibliaqa nishu askhan leenapaq, sasa entiendeytaqmi kanpas, nispa. Ichaqa qanqa entiendewaqmi Bibliaq yachachikuyninkunata. Chaypaqmi Jehová Diospa testigonkuna yanapasunkiman.
Paykunan qosunkikuman ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa librota, chay librowanmi pisi tiempollapi Bibliaq nisqanta entiendenki, unayña tapukusqaykikunatapas kutichinki. Chaymantapas, munanki chayqa, Jehová Diospa testigonkunaqa gratisllan Bibliamanta yachachisunkiman wasiykipi otaq may munasqaykipipas, huk ratulla sapa semana. Waranqa-waranqanpi runakunan chhaynata Bibliata estudiashanku, hinaspa askha kusisqallaña ninku: Biblian unaymantaña tapukusqaykunata allin sut’inchasqata kutichiwan, nispa.
Sichus qanpas Bibliata estudianki chayqa, reparankin Bibliaq yachachisqan ancha valorniyoq kasqanta. Askha runakunan imaymana creenciakunaman yachachikuykunaman ima hap’ipasqa kaspanku manchasqa kawsanku, manataq yachankuchu mayqenchus cheqaq kasqantapas. Bibliapin ichaqa cheqaq kaqta yachanki, chhaynapin chay creenciakunamanta manchakuyniykikunamantapas kacharichikunki, hinaspa kunan tiempopi kusisqa kawsanki, hamuq tiempopitaq sumaq premiota chaskinki. Señorninchis Jesusmi niran: “Cheqaqkaqtan reqsinkichis, chay cheqaqkaqtaqmi kacharichisunkichispas”, nispa (Juan 8:32).


c: text/html

text:
Yura
Yura icha Mallki (latin simipi: Planta - (regnum) Plantae, grigu simipi: Φutόv - Φutά) nisqaqa llapan imapas allpamanta wiñaq kawsaqmi, inti wayllay nisqata ruraq. Yuraqa saphiyuq, chillkiyuq, raphiyuqmi. Chillkip ñawch'inpitaq icha raphip lluk'inkunapiqa yurap mukmunkunam.
Yuyarina
Ima hinam kawsanku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay hinataq yurakunaqa wiñankum: Mallkikunaqa sach'akunapas lliwmanta aswan hatunmi. Qurakunataq aswan pisim. Wiñayninkamaqa kay hinam kamanchik:
- Huklla wata qura: qirunnaq yura, huklla wata kawsaq
- Sinchi qura: allpa ukhullapi qiruyuq yura, aswan wata kawsaq
- Thansa: Qirusapa, ichaqa uchuylla yura, mana ch'ulla kurkuyuq, achka k'allma hinayuq
- Sach'a: Qirusapa, hatun yura, ch'ulla kurkuyuq, k'allmakunayuq
Tukuy yurakunaqa q'umir raphinkunapi intip achkiyninpi misk'ita ruranku. Kawsanapaqqa intip achkiyninta, wanuta, yakutapas mat'ipayanku. Saphinkunawan yakuta wanutapas ch'unqamunku.
Tuktuyuq, murukunata ruraq yurakunataqa muruyuq icha tuktuyuq ninchik. Hukkunataq, tuktunnaq yurakunaqa, pisillam (ahinataq laqu icha qucha yuyu).
Yurakunap kawsaykuqninkunap pirqankunaqa silulusayuqmi.
Inti wayllay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yurakunap raphinpi kawsaykuqkunapiqa kawsaykuq inti wayllaq (kloroplastu) nisqakunam. Chay raphi q'umirniyuq (klorophila nisqayuq) inti wayllaqkunawan, inti wayllay nisqata ruraspa yaku iñuwakunata ch'iqtaspa muksichaqtam kachaykunku. Chimlasayta wayra pachamanta hurquykuspa uwas misk'itam ruraykunku. Yurap rurasqan muksichaqtam ñuqanchik runakunataq kawsananchikpaq mat'ipayanchik. Mana yurakuna kaptin, manam wayra pachapi muksichaq kanmanchu. Chayraykum ancha-anchatam kawsaq pachapi yurakunatam, sach'a-sach'akunatam mat'ipayanchik. Tukuy uywakuna, runakunapas muksichaq wapsita hurquykuspa chimlasayta qarquykuspa samanku, hinallataqmi yurakunapas mana inti wayllachkaspan.
Yurakunap mitan kamay raki huñukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Paqu laqukuna (Phaeophyta) (manam kaqlla ayllu huñupichu)
- Puka laqukuna (Rhodophyta)
- Q'umir yurakuna (Chlorophyta)
- Q'umir laqukuna (Chlorophyceae)
- Rumi millmakuna (Bryophyta)
- Tuktunnaq sirk'ayuqkuna (Pteridophyta)
- Raki-rakikuna (Pteridopsida)
- Muqu-muqukuna (Equisetophyta)
- Hiki p'anqa yurakuna (Lycopodiophyta)
- Psilotopsida
- Muruyuqkuna (Spermatophyta)
- Llat'an muruyuqkuna (Gymnospermae)
- Akwayuqkuna (Coniferae)
- Sikas yurakuna (Cycadophyta)
- Yinku yurakuna (Ginkgophyta)
- Qatasqa muruyuqkuna (Angiospermae)
- Iskay phutuy raphiyuqkuna (Dicotyledoneae)
- Ch'ulla khata sisayuqkuna (Magnoliopsida)
- Kimsa khata sisayuqkuna (Rosopsida)
- Ch'ulla phutuy raphiyuqkuna (Monocotyledoneae / Liliopsida)
- Iskay phutuy raphiyuqkuna (Dicotyledoneae)
- Llat'an muruyuqkuna (Gymnospermae)
Mikhuna chakra yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chakranchikkunapi miraspa tarpusqa sach'akunataqa mallkikunam ninchik.
Lliwmanta aswan tarpusqanchik chakra yurakunaqa sarawan papam.
Kaypi huk chakra yurakunam:
Hampina chakra yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Q'apachanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mallkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hampina qurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Achanqaray
- Allqu kichka
- Maych'a
- Muña
- Asnaq qura
- Q'itu-q'itu
- Pinku-pinku
- Pilli-pilli
- P'uru-p'uru
- P'irka icha Sillkiwa (Bidens siegesbeckia)
- Kisa
- Raki-raki
- Sullu-sullu
- Qhamatu
- Tara
- Sutuma
- Yawar ch'unqa qura
- Panti
Sumaq t'ikakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
-
The fruits of Palmyra Palm tree, Borassus flabellifer (locally called Thaati Munjelu) sold in a market at Guntur, India.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Santu
Santu (qhari) icha Santa (warmi) nisqaqa - latin simimanta: sanctus, sancta; grigu simipi: άYιoς, άYιa [ágios, ágia]; iwriyu simipi: קדש, [qodesh] - kristiyanu inlisyapi Dyuswan allinta kawsaq iñiq runam, willka hina.
Apustul Pawlu nisqankamaqa llapa Dyuspi iñiq runaqa santum, mana chay allin rurayninkunaraykuchu, ichataq Dyuspa grasyallanraykum.
Kathuliku Inlisyapiqa Hatun Papam Dyuswan allin kawsayniyuq runakunata "santu runam karqan" nispa santuchan (kanunisasyun), Dyuspa yanapayninwan achachillakunata ruraptinmi icha Dyuspi iñiyninrayku sipisqa (martir) kaptinmi.


text:
Toronto
Toronto (huron simipi: toran-ten "lugar de encuentro") nisqaqa Kanada mama llaqtap hatun llaqtanmi. Ontario pruwinsya hatun llaqtanmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 6 ñiqin pawqar waray killapi 1834 watapi.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Toronto.
- Toronto Uficial Web
- Toronto's Economic Profile
- Statistics Canada.


text:
Sitemap
Chakas qucha| Chakata kitilli| Chakayan distritu| Chakchura qucha| Chaki| Chaki lluchk'ana| Chaki muqu| Chaki t'aklla| Chakiqpampa| Chakiriyuq| Chakisapa uru| Chaklampa| Chakmay| Chakra| Chakra kamay| Chakra kamay allinchay| Chakra runa| Chakra yapuy killa| Chakra yura| Chakrapampa| Chakrapampa distritu| Chakrapampa kitilli| Chakrarahu| Chaku| Chaku kiti| Chaku llaqta| Chaku wamani| Chakuma kantun (P'utuqsi)| Chakuq| Chala| Chala distritu| Chalaco distritu| Chalalan qucha| Chalamarka distritu| Chalan distritu| Chalatenango suyu| Challaku| Challapampa distritu| Challaqi kantun| Challas distritu| Challkuchimaq| Challuma kantun| Challwa| Challwa ch'illka| Challwa hap'iy| Challwa Mayu (Quchapampa)| Challwa Mayu llaqta| Challwamayu| Challwani| Challwanka| Challwanka distritu| Challwanka mayu| Challwawachu distritu| Challwiri kachi qucha| Challwiri q'umir qucha| Challwiri urqu| Chalqus distritu| Chaltura kitilli| Chaman mayu| Chamaqa distritu| Chamartín distritu| Chamberí distritu| Chamiku| Chamikuru| Chamonix| Champagne-Ardenne| Champara| Champara distritu| Champi| Champiñun| Champira| Champira chichiku| Champu| Champu kiti| Chan Chan| Chañar| Chañaral pruwinsya| Chanchamayu| Chanchamayu distritu| Chanchamayu llaqta| Chanchamayu pruwinsya| Chanchan mayu| Chandless mayu| Chandrika Kumaratunga| Changchun| Changsha| Changuillo distritu| Chani| Chani (sut'ichana)| Chanin| Chanin yachaykuna| Chaninchaq Kunaq Hatun Qollanan| Chaninchaq Kunaq Qollanan| Chanka| Chanka (sut'ichana)| Chanka kantun| Chanka runa| Chanka runasimi| Chankaka| Chankaku| Chankarra| Chankay (Lima)| Chankay distritu (Kashamarka)| Chankay distritu (Lima)| Chankay mayu (Lampalliqi)| Chankay mayu (Waral)| Chankaybaños distritu| Chankaybaños risirwa suyu| Chankillu| Chankurma| Chankuwaña| Chanpi| Chanqu| Chanquruma| Chanrara| Chanta mayu| Chantaku kitilli| Chantilin kitilli| Chao distritu| Chapakutu kitilli| Chapalachi simi| Chapaq| Chapari mayu| Chapari pruwinsya| Chaparra distritu| Chaparru| Chapimarka distritu| Chaqallu| Chaqallu yura rikch'aq ayllu| Chaqchu distritu| Chaqlakayu distritu| Chaqlaya kantun| Chaqlla distritu (Lima)| Chaqlla distritu (Wanuku)| Chaqllisinchi| Chaqllisinchi nankay| Chaqna| Chaqna antawa| Chaqña distritu| Chaqruna| Chaqrusqa| Chaqu| Chaquchi distritu| Chaqullu| Chaquy| Charamuqu kantun| Charaña| Charaña munisipyu| Charanku| Charasani| Charasani munisipyu| Charat distritu| Charata| Charawa| Charawa munisipyu| Charkana distritu| Charkas| Charkas munisipyu| Charkas pruwinsya| Charkini| Charles Bronson| Charles Darwin| Charles de Gaulle| Charles Dickens| Charles Rogier| Charleston (West Virginia)| Charlie Chaplin| Charlottep Llikan| Charlottep Llikan (kuyuchisqa siq'isqa)| Charlottep Llikan 2| Charlottetown| Charlton Heston| Charly García| Chaski| Chaski qillqa| Chaski unanchana| Chaskinancha| Chaskus nina urqu| Chasuta distritu| Chatakila urqu| Chati kantun| Chavela Vargas| Chavezpamba kitilli| Chaw mayu| Chawarpampa kiti| Chawcha kitilli| Chawchu| Chawchuri rikuri| Chawin distritu| Chawiña| Chawiña distritu| Chawinillu| Chawinillu distritu| Chawkatu| Chawlan distritu| Chawpi| Chawpi Aphrika Ripuwlika| Chawpi Awya Yala| Chawpi Awya Yalap Wat'ankuna| Chawpi kitilli| Chawpi p'unchaw| Chawpi Qhatantika| Chawpi suyu (Parawayi)| Chawpi tuta| Chawpi Unriya| Chawpi Urqu| Chawpi Walla (Buliwya)| Chawpi Walla (Piruw)| Chawpi yachay wasi| Chawpihanka| Chawpikallki| Chawpimarka distritu| Chawpimayu rit'i urqu| Chawpipacha| Chawpipacha Khiniya| Chawqa mayu| Chawqa t'ika| Chayala kantun| Chayanta| Chayanta kantun| Chayanta llaqta| Chayanta munisipyu| Chayanta pruwinsya| Chayawita| Chayawita simi| Chayrapata kantun| Chelsea FC| Cheltenham| Chengdu| Chennai| Chetumal| Chh| Chhachani| Chhalla| Chhaqi| Chhaqru-Yachaypi sutichay| Chhasku wata| Chhikan kay| Chhuka| Chhuklla| Chhukruna| Chhulla| Chhulli| Chiang Kai-shek| Chiapas suyu| Chiara d'Assisi| Chibcha| Chibuleo| Chicago| Chicha-chicha| Chichas distritu| Chichas walla| Chichen Itza| Chichewa simi| Chichikara| Chichiku| Chichir| Chichira| Chichuyay hark'ana| Chiguayante| Chihuahua| Chihuahua suyu| Chijmuni kantun| Chikaluma kantun| Chikama distritu| Chikama mayu| Chikasa| Chikasa simi| Chikayu| Chikchi| Chikchi distritu| Chikchipa| Chikicha kitilli| Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu| Chikirip distritu| Chikitanu simi| Chikitukus| Chikitus pruwinsya| Chikitus runa| Chikla distritu| Chiklayu| Chiklayu distritu| Chiklayu pruwinsya| Chikmu| Chikmu distritu| Chiksuyu| Chiku| Chiku simi| Chikusluwakya| Chila| Chila Qullu| Chila rit'i urqu| Chila walla| Chilata qucha| Chiles| Chili| Chili kanila| Chili mayu| Chili Yachay Suntur| Chili-chili yura rikch'aq ayllu| Chilikchi| Chilikris| Chilina| Chilinu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur| Chilip llaqta takin| Chilipi amachasqa sallqa suyukuna| Chilipi pacha kuyuy (2010)| Chiliqucha| Chiliquín| Chiliquín distritu| Chiliti distritu| Chiliti mayu| Chilla| Chilla kiti| Chilla-chilla| Chillán| Chillanes| Chillanes kiti| Chillanes kitilli| Chilli| Chillikchi kantun| Chillinurqu| Chilliqa wat'a| Chilliwa| Chillka distritu (Ayakuchu)| Chillkas distritu| Chillki| Chillku| Chillku kantun| Chilltu| Chillun mayu| Chillwi urqu| Chillya distritu| Chiloé mama llaqta parki| Chiloé wat'akuna| Chilpancingo de los Bravo| Chilu| Chimaltenango suyu| Chiman runa| Chimlasay| Chimpan distritu| Chimpansi| Chimpapura uyayuq| Chimpu| Chimpu kiti| Chimpu kitilli| Chimpu llaqta| Chimpu Uqllu| Chimpulla| Chimpulla q'asa| Chimpurasu| Chimpurasu fauna risirwa| Chimpurasu marka| Chimputi| Chimputi distritu| Chimputu| Chimpuwata kantun| Chimu| Chimuch distritu| Chimuriy| Chimuriy munisipyu| China| China (sut'ichana)| China kalistu| China katari chupa| China kiswar| China qiwillu| China sapatillan| China t'ula| China tariksa| China uywa| China wamanpinta| China wiñay wayna| China wirwina| Chinaku| Chinandega suyu| Chinantika simi| Chiñata kantun| Chiñaya kantun| Chincha| Chincha Baja distritu| Chincha chawkatu| Chincha Churuku| Chincha kastaña| Chincha mayuatu| Chincha pruwinsya| Chincha q'arachupa| Chincha wat'akuna| Chinchamali| Chinchamali (sut'ichana)| Chinchaw distritu| Chinchay| Chinchay Atlantiku Awtunumu suyu| Chinchay Awya Yala| Chinchay Awya Yala akakllu| Chinchay Chichas pruwinsya| Chinchay Han simi| Chinchay Hatunmayu suyu| Chinchay Ilanda| Chinchay Lipis pruwinsya| Chinchay Maryana Wat'akuna| Chinchay Montserrat| Chinchay Qaranqa pruwinsya| Chinchay qhipa| Chinchay runashimi| Chinchay Seymour wat'a| Chinchay Sinti pruwinsya| Chinchay Unriya| Chinchay Yawyu-Quchas risirwa| Chinchay Yunka pruwinsya| Chinchaypukyu distritu| Chinchayqucha| Chinchaysuyu| Chinchaysuyu rimaykuna| Chinchilla| Chinchina| Chinchipi kiti| Chinchiri kantun| Chinchirkuma| Chinchiru| Chinchiru (Apurimaq)| Chinchiru (mawk'a llaqta)| Chinchiru (Qusqu)| Chinchiru distritu (Apurimaq)| Chinchiru distritu (Qusqu)| Chinchiru pruwinsya| Chinchiwasi distritu| Chinchiy| Chinchu distritu| Chinchun| Chini| Chiñi asma ch'illka| Chiñi ch'illka| Chiñi kimsa k'uchu| Chini manka p'aki| Chini ukucha| Chiñi wirwina| Chini-chini| Chiñichallwa| Chinkalpu distritu| Chinkas distritu| Chinkasqa Churi| Chinkasqa Pachap quchan| Chinkirma| Chipamaya kantun| Chipaw distritu| Chipaya munisipyu| Chipaya runa| Chipaya simi| Chipcha rimaykuna| Chipika| Chipin| Chipin distritu| Chipin pruwinsya| Chipin urqu| Chipiriri mayu| Chiplli| Chipurana distritu| Chiqa| Chiqa (K'anas)| Chiqa (sut'ichana)| Chiqa distritu| Chiqa kitilli (Asway)| Chiqa kitilli (Pichincha)| Chiqaluwa| Chiqan chhuka| Chiqan kimsak'uchu| Chiqap| Chiqap Jesuspa Inlisyan| Chiqap pacha| Chiqap wayusa| Chiqllan| Chiqllan distritu| Chiqllarahu| Chiqllarasu| Chiqniy| Chiqra distritu| Chiquimula suyu| Chiquinquirá| Chiquinquirá Pallan| Chiquintad kitilli| Chira mayu| Chirca kantun| Chiri| Chiri mit'a| Chirijos kitilli| Chirimaway| Chirimutu distritu| Chirimuya| Chirimuyu yura rikch'aq ayllu| Chirinos distritu| Chiripa| Chiriq sananku| Chiriquí pruwinsya| Chiris mayu| Chiriwanu| Chiriwata distritu| Chiru| Chiruki| Chişinău| Chisquilla distritu| Chita kantun| Chitilla| Chitilla distritu| Chitkin| Chittagong| Chitu distritu| Chiwaku| Chiwalaki| Chiwana kachi qucha| Chiwana nina urqu| Chiwanku (sut'ichana)| Chiwawa ch'in pacha| Chiway| Chiway distritu| Chiwayru| Chiwlipakuy| Chiyara| Chiyara distritu (Apurimaq)| Chiyara distritu (Ayakuchu)| Chiyu| Chocó suyu| Chol simi| Choluteca suyu| Chomolungma| Chongqing| Chontales suyu| Chordeleg| Chordeleg kiti| Chorrillos distritu| Chorro del Carmen| Chorzów| Chris Pine| Christian Doppler| Christian Michelsen| Christian Wulff| Christofer Gonzales| Christoph Theinert| Christoph Willibald Gluck| Christopher Lee| Christopher Plummer| Chrzanów| Chubby Checker| Chūbu suyu| Chubut wamani| Chuchaw| Chuchis urqu| Chuchu| Chuchulaya kantun| Chuchupi distritu| Chuchuquntay| Chuchuwasu| Chugay distritu| Chūgoku suyu| Chugur distritu| Chuka distritu| Chukaquta| Chukatamani distritu| Chukaya kantun| Chukcha| Chukcha k'utu| Chukcha quyllur| Chukchilan kitilli| Chukchu| Chuki| Chukipata kitilli| Chukirawa| Chukiripampa kitilli| Chukis distritu| Chuku| Chuku yura| Chukulati| Chukuwitu| Chukuwitu distritu| Chukuwitu pruwinsya| Chukuwitu yaqa wat'a| Chul| Chulka ch'illka| Chulla (Quchapampa)| Chulla uywampullu| Chullchukani kantun| Chulli| Chulli distritu| Chulli llaqta| Chullin distritu| Chullkani| Chullpa| Chullpani| Chullpi qiwuña| Chullu walli| Chullu-chullunku| Chullumpirini| Chullunku| Chullunku pacha| Chullusqa| Chulukanas| Chulukanas distritu| Chulumani| Chulumani kantun| Chulumani munisipyu| Chulun distritu| Chuma| Chuma kantun| Chuma munisipyu| Chumaki kitilli| Chumisa kantun| Chumpi| Chumpi distritu| Chumpi urqu| Chumpiwillka pruwinsya| Chumuch| Chumuch distritu| Chun Doo-hwan| Chun simi| Chunan distritu| Chunchi| Chunchi kiti| Chunchu qucha| Chunchu wayta| Chuni| Chuni kiti| Chuni mayu| Chunka| Chunka iskayniyuq uya| Chunka Pichqayuq Waranqa llaqta| Chunkantin huchha llika| Chunkantin Kamachiykuna| Chunkara qucha| Chunkara–Ruphasqa Tampu q'asa| Chunkasuqtayuqmuru k'uslulu| Chunkawata| Chunki| Chunki distritu| Chunkuyapi distritu| Chunta| Chunta kuru| Chunta paqpa| Chunta rit'i urqu| Chunta walla| Chunta yura rikch'aq ayllu| Chuntali distritu| Chuntamarka kitilli| Chuntapampa distritu| Chuntaqullu| Chuntarahu| Chuntu| Chuntu wasi| Chuñuna| Chunwa| Chunwa (sut'ichana)| Chunwa Hatun Pirqa| Chunwa Republika| Chunwa runa| Chunwa runa (sut'ichana)| Chunwa Runallaqta Ripuwlika| Chupa| Chupa distritu| Chupaka| Chupaka distritu| Chupaka pruwinsya| Chupamarka distritu| Chupan distritu| Chupasapa achuqalla| Chupasapa chawkatu| Chupasapa ukucha| Chupi| Chupikiña| Chupuru distritu| Chuqa pisqu| Chuqasiwi kantun| Chuqhata distritu| Chuqhawaya| Chuqi| Chuqi challwa| Chuqi Uta munisipyu| Chuqi waqra| Chuqichaka| Chuqichaka munisipyu| Chuqichaka suyu| Chuqichampi kantun| Chuqichinchay warani| Chuqik'iraw| Chuqikamata kantun| Chuqipampa (Ariqipa)| Chuqipampa distritu (Amarumayu)| Chuqipampa distritu (Ariqipa)| Chuqipampilla| Chuqipampilla distritu| Chuqiquta munisipyu| Chuqisapra| Chuqitakarpu| Chuqiwanka distritu| Chuqiyapu| Chuqiyapu kantun| Chuqiyapu mayu| Chuqiyapu munisipyu| Chuqiyapu suyu| Chuqllu qucha| Chuqlluqucha distritu| Chuqlluqucha llaqta| Chuqlluqucha llaqta (Santa Ana distritu)| Chuqlluqucha pruwinsya| Chuqtama kantun| Chuqu| Chuqu distritu| Chuqupi distritu| Chuqurwus distritu| Chuqus distritu| Chuquw rimaykuna| Churana| Churana (sut'ichana)| Churas distritu| Churchuku| Churi| Churkampa| Churkampa distritu| Churkampa pruwinsya| Churki| Churu| Churu k'usillu| Churu kantun| Churu kitilli| Churu munisipyu| Churuja distritu| Churukupti kitilli| Churulki kantun| Churulki urqu| Churup qucha| Churup urqu| Churupampa| Churupampa distritu| Churupampa distritu (Wanuku)| Churupapa| Chururu| Churus distritu| Churuta| Churuti kawsaykuska amachasqa allpa| Chuschi| Chuschi distritu| Chusi-chusi| Chusquea culeou| Chusun Runakapaq Runallaqta Republika| Chuta| Chuta distritu| Chuta pruwinsya| Chutanu mayu| Chutuchupa ukucha| Chuwa| Chuwa Kukani munisipyu| Chuwa Qullu kantun| Chuwash simi| Chuwilla| Chuy Rasgado| Chuya (mawk'a llaqta)| Chuyas| Chuyllur| Chuymala| Cicero| Ciego de Ávila pruwinsya| Cieneguilla distritu| Cienfuegos pruwinsya| Cieszyn| Cinisello Balsamo| Cipriano Castro| Cirilo Rivarola| Ciro Alegría| Ciudad Lineal distritu| Ciudad Nueva distritu| Ciutat Vella de Barcelona| Clark Gable| Claude Debussy| Claude Monet| Claudia Cardinale| Claudia Llosa| Claudio Pizarro| Cláudio Taffarel| Clemente Palma| Clive Dunn| Clive Staples Lewis| Clodoaldo| Clodoaldo Soto Ruiz| Clorinda Matto de Turner| Club Nacional de Football| Club Social y Deportivo Colo-Colo| Coahuila suyu| Cochamal distritu| Coclé pruwinsya| Codo del Pozuzo distritu| Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa| COICE| Coimbra distritu| Cojedes suyu| Colan distritu| Colima| Colima suyu| Colimes| Colimes kiti| Colón (Unduras) suyu| Colón pruwinsya| Colonia| Colonia suyu| Colorado suyu| Colosseum| Colpa Bélgica munisipyu| Columbia (South Carolina)| Columbus (Ohio)| Comandante Noel distritu| Comatrana| Comayagua suyu| Comenge| Como| Comunidad Andina| CONAIE| Concepción (Chile)| Concepción (Parawayi) suyu| Concepción pruwinsya| Concepción Yachay Suntur| Concord (New Hampshire)| CONFENIAE| Conguillío mama llaqta parki| Connecticut suyu| Conrad Bain| Constantinus I| Consuelo qucha| Consuelo Yánez Cossío| Contae an Chabháin| Contae Bhaile Átha Cliath| Contae Cheatharlach| Contae Mhuineacháin| Contralmirante Villar pruwinsya| Contrayerba| Copacabana| Copallin distritu| Copán suyu| Coqueza kantun| Corazón Aquino| Corbin Bleu| Cordillera| Cordillera suyu| Córdoba| Córdoba (Arhintina)| Córdoba (Ispaña)| Córdoba suyu (Kulumbya)| Córdoba wamani| Córdova distritu| Coreca| Corín Tellado| Coritiba Foot Ball Club| Cornelio Saavedra pruwinsya| Cornwall| Coro (Winisuyla)| Coromoto Pallan| Coronel (Chili)| Coronel Gregorio Albarracãn Lanchipa distritu| Coronel Marcelino Maridueña llaqta| Coronel Portillo pruwinsya| Corosha distritu| Corral| Corrales distritu| Corrientes| Corrientes mayu kitilli| Corrientes wamani| Corse| Cortés (Unduras) suyu| Cortina d'Ampezzo| Così fan tutte| Cosmos| Cotocollao kitilli| Coventry| Coyhaique| CR Flamengo| CR Vasco da Gama| Cremona| Cristiano Ronaldo| Cristo de La Laguna| Cristo nos Valga distritu| Cristobal Colon| Cristóbal Rojas| Crucita kitilli| Crup| Cruz Azul FC| Cruzeiro EC| Cuatro Cañadas munisipyu| Cuchumbaya distritu| Cúcuta| Cueca| Cuellaje kitilli| Cuenca distritu (Waruchiri)| Cuernavaca| Cuernos de Diablo| Cuevas mayu| Cuevo| Cuevo munisipyu| Cuispes distritu| Cujillo distritu| Cujiri wat'a| Culiacán| Cumbayá kitilli| Cundinamarca suyu| Cuñumbuqui distritu| Cura Mori distritu| Curgos distritu| Curitiba| Cuscatlán suyu| Cusúa| Cutervo| Cutervo distritu| Cutervo mamallaqta parki| Cutervo pruwinsya| Cuvier| Częstochowa| D| Da Nang antanka pampa| Dąbrowa Tarnowska| Daddy Yankee| Dag Hammarskjöld| Dakar| Dakota| Dallas| Damaris| Dámaso Alonso| Dámaso Pérez Prado| Dan simi| Daniel Alcides Carrión| Daniel Alcides Carrión pruwinsya| Daniel Alomía Robles| Daniel Campos pruwinsya| Daniel Carpio| Daniel Defoe| Daniel Estrada| Daniel Hernández| Daniel Hernández distritu| Daniel Ortega| Daniel Passarella| Daniel Radcliffe| Daniel Salamanca| Dansuyu| Dante Alighieri| Dante Gabriel Rossetti| Danuwyu mayu| Danyelpa qillqasqan| Dar es Salaam| Darién pruwinsya| Darling mayu| Darmstadt| Darmstadtiyu| Darwin (Awstralya)| Darwin wat'a| Datem del Marañón pruwinsya| Daule| Daule kiti| Daule mayu| David Alfaro Siqueiros| David Ben-Gurion| David Bowie| David Cameron| David Choquehuanca| David Dacko| David Letterman| David Padilla Arancibia| David Samanez| David Toro| David Trezeguet| Dawda Jawara| De facto| De Facto Cadre Dub| De Saloon| Dean Barrow| Deán Valdivia| Deán Valdivia distritu| Debrecen| Deep Purple| Degussa| Dejan Stanković| Dél-Alföld| Dél-Dunántúl| Delaware suyu| Déleg kiti| Déleg kitilli| Delfin Garay| Delfín Tenesaca| Delfina Paredes| Délfor Dicásolo| Delft| Delphin| Delta Amacuro suyu| Demetrio Tupaq Yupanki| Den Haag| Dene Suline simi| Deng Xiaoping| Denis Law| Dennis Bergkamp| Denver (Colorado)| Deodoro da Fonseca| Deportivo Cali| Deportivo Toluca FC| Derby| Des Moines (Iowa)| Desarrollo Yachay Suntur| Desiderius Erasmus


text:
Wayaqacha k'allampa
Wayaqacha k'allampa (Ascomycota, Ascomycetes) nisqakunaqa k'allampakunam, muruchankunata wayaqacha (ascus) nisqap ukhunpi puquchiq. Achka rikch'aqninkuna hatun k'allampa puquyniyuqmi, hukkunataq qurwarakunam, hukkunataq qunchum, ahinataq aqha qunchum.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Pinwinu
Pinwinu (Spheniscidae) nisqakunaqa yana yuraq alqa-alqa, ancha allinta wayt'aq, mana phawayta atiq pisqukunam. Pinwunukunaqa mama qucha patapim, chalapim q'isachan. Challwakunatam, umachakikunatam, yukrakunatapas mikhunku.
Chinaqa iskay icha ch'ulla runtutam wachan. Urqu chinawan kuska kawsan, sapsi runtuta uqllaspa. Iskay runtu kaptin, huklla kawsarin (wakin-wakinllapim iskaynin).
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Abya Yalapiqa kay pinwinukunam kawsan:
- Patranka (Spheniscus humboldti)
- Pataqunya pinwinu (Spheniscus magellanicus)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pinwinu


text:
Just Fontaine
Just "Justo" Fontaine (* 18 ñiqin chakra yapuy killapi 1933 watapi paqarisqa Marrakech llaqtapi, Morocco mama llaqtapi - ) huk Ransiya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1967 : Ransiya
- 1973-1976 : Paris SG (Ransiya)
- 1978-1979 : Toulouse FC (Ransiya)
- 1979-1981 : Maroc (Morocco)
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Internacional Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Referenciakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Just Fontaine.
- Fontaine en la Web oficial - Federación Francesa de Fútbol


text:
Tsinghua Yachay sunturnin
Tsinghua Yachay Sunturnin THU (chunwa simipi: 清華大學, Qīnghuá Dàxué; kastilla simipi: Universidad Tsinghua) nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika Yachay sunturmi, Pikkin llaqta. Qhapaq runa: Gu Binglin
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tsinghua Hatun Yachay Sunturnintaqa 1911 watapi.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay suntur hatun runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tsinghua Yachay sunturnin.
- Qillqaq web
- Tsinghua University Library
- Tsinghua University News
- Inter-University Program for Chinese Language Studies at Tsinghua University


text:
Abimael Guzmán
Abimael Guzmán sutiyuqqa (3 ñiqin qhapaq raymi killapi 1934 paqarisqa Ariqipa llaqtapi, Perupi) huk piruwanu mama llaqtayuq yachay wayllukuq runam, K'anchaq Ñanpa kamariqninmi.
1960 watakunapi Wamanqa llaqtapi Mama Llaqtap San Kristuwal Yachay Sunturninpi yachachiqsi kaspa Piruwanu Kumunista Partidumanta t'aqakusqa Piruwanu Kumunista Partidu - Puka Unancha nisqamanta t'aqakuspa maoista K'anchaq Ñan nisqa tantanakuyta kamarirqan.
1980 watapi Ayakuchu suyupi maqanakuyta qallarirqan. Wankurisqankuna Guzmántaqa presidente Gonzalo nirqanmi.
Achka sipisqan runakunarayku chakra runapura ancha chiqnisqam tukurqan. Alberto Fujimori piruwanu umalliq kachkaptin, 12 ñiqin tarpuy killapi 1992 p'unchawpiqa GEIN (Grupo Especial de Inteligencia) nisqa pakasqa pulisiyam Abimael Guzmánta Lima llaqtapi hap'irqan. Chaymantapachaqa samk'ay wasipim tiyachkan.


text:
Julio César Romero
Julio César Romero, "Romerito" sutipaq ruqnaqa, (* 28 ñiqin chakra yapuy killapi 1960 watapi paqarisqa Luque llaqtapi - ) mama llaqtayuq Parawayi piluta hayt'aqmi.
Tayta: Romero; Mama:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Palmarés[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Campeonatos nacionales[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Julio César Romero.
- Julio César Romero, Romerito. (infoluque.com.py)


text:
Imataq yawar masi ukhupi maqanakuyri?
Tukuy k’iri mana waliq kawsaypaq tukuy ukhunman, yuyay k’ukimanpis runa khuska tiyakuqmanta kay kuna kanman: Qusa, quya, t’ura, wuwqi, ñaña, tayta jatun mama, uywaq tata, piq yawarmasinchismantapis kallanman.
Ima takyata aypun kay kamachiyri?
K’irimanta jucha wallpan, karsilwan muchuchin yuyay k’ukiq, ukhunmanta maqanakuyta; yapan muchuyta mana allin kawsayniyuqpaq; Código Penal nisqata sumaqchan karsilpi, muchuykunata yapaspa k’iri nanaykunata saqiqtin yawarmasinman; jatun takyakunata qun jark’ayniyuq kanankupaq pikunachus k’iriykunamanta willaqkunapaq. Jinamanta kamay k’irichikpaq wasinmanta lluqsinanpaq.
Amatayniyuq arpaman mana chinpananpaq wasinman, llamk’ayninman, may chiqapipis arpa rikukuqtin; kamay terapia nisqaman rinanpaq, llinphu q’alla arma nisqakunata qhichunankupaq usphi apaykachananiyuqpis kachun.
Ima tribunales nisqa jat’allinku yawar masi ukhupi maqanakuymanta?
- Tribunales nisqa yawar masimanta, mayk’aqchus maqanakuy yawarmasi ukhupi nana juchallisqachu.
- Tukuypaqta Ministerio nisqa qallarin sinch’i mask’ayta jucha k’iriykunamanta taripan chayqa, Apu tarin kay k’irikuna chayqa.
Qillqasqachu tarikun, taripayniyuq runakunaqta yawar masikunata ch’anqasqanrayku?
Ari, Registro Civil de Identificaciones nisqa kamayniyuq sumaq qillqasqata apananpaq tarpayniyuq runakunaqta yawarmasikunanta juchallisqa ch’anqasqanrayku, a jina kikin wakin chiqanchaqkuna kamachik qillqayta kamachin.
Pi runakuna jark’asqa kanku kamachikwan yawarmasi ukhupi ch’anqaymantari?
Quya, qusa, tiyaq masi, ñawpaq tiyaq masi, tata, mama wawaqta, mana khuska tiyaqpaqpis.
Chawpi qaylla yawarmasikunapaq, manaqa kunam tiyaqmasiwan, llinphu tukuy qhatiriq yawarmasikunapaq.
Wakin yawar masikunapaqpis: kakikuna, ipakuna, kunchakuna, wakin runakunapaq, sullk’awawkunapaq, jatulikunapaq, mana llamk’ay atiq kunapaqwan ima.
Imayna muchuykunataq tiyan yawar masikunata ch’anqaskunapaqri?
Siq’unqanku qullqi junt’anawan chunka pichqayuq UTM nisqawan (Unidades Tributarias Mensuales). Kiti kamachik chiqaman yanapananpaq, willaq wasinmanta, qutu yanapay arpakunaman, yawar masi ukhupi ch’anqaymanta rikuqkuna kiti chiqapi, tukuypaq manaqa paypaq qullqi yanapaykunamanta.
Astawanpis Apu jayrata ruwachinan tiyan, chhika pisi siq’uykunamanta.
- Kamay wasinmanta lluqsinanpaq, maypichus arpawan khuska tiyachkaptin.
- Amatasqa arpaman mana chinpananpaq, manaqa wasinman, llamk’ay kitiman, yachay wasiman, a jina may chiqapipis rikukuptin.
Iskayninku llamk’aspa, yachakuspa, chay chiqallapipis rikukunkunchayqa. Llamk’achikman, manaqa. Ñanchariqman yachay wasimanta mañasun arpa allin sumaqmanta kawsakunanpaq.
- Amatasqa nina walqanqakunata jap’iymanta apaykachanamantawan.
Llik’iy mayqin kimsa tupu ñawpaq qillqasqamanta, muchuykunata apamunman chunka phichqayuq p’unchayta karsilpi wisq’asqa kananpaq.
- Allin kawsaypaq wakichiyman mana riqtin, manaqa qhawarichiy yawar masiwan allinta kawsakunapaq.
Imataq juchalliy sapakuti ch’anqaymanta?
Sapa kuti ch’anqay ukhunmanta, yuyay k’utiqmantawan ruanakuna jark’asqata kamachikwan, ch’anqay yawarmasi ukhupi juchallisqa kananpaq sapa kuti ch’anqasqa kana tiyan.
Mayqintaq muchuy juchalliqpaq sapakuti ch’anqaqpaqri?
Siq’uyqa kanman suqtachunka jukniyuq p’unchaymanta, phichqa pachak tawa chunka p’unchaykama wisq’aymanta, ancha juchallikuptinqa tukuy siq’uykunata muchunan tiyan.
Arpakunaman tupukuna jark’anapaq tiyanchu?
Ari, Tribunales de Justicia Penal nisqakuna tupukuna jap’inkuman allin sumaq arpata jark’anapaq, wakin jark’aykuna nisqakunamantaña pacha thaskiymanta churananku, sumaq allin kananpaq suchuchinankupis.
Chiqanmanta tribunal nisqa yawar masikunamanta p’uchukay p’unchaymanta riqsinan yawar masi ukhupi chanq’aymanta, tupukunata aqllanankutiyan allinta tukuchinankupaq arpaman jark’ayta jaywanapaq jina yawarmasi ukhupi chanqaymanta. Tribunal nisqaqa allinmanta jark’aykuchinan tiyan, arpa unquq kaptinqa, runa mana llamk’ay atiqkunata, jinamanta yupaychanan tiyan.
Tayta mama jatulikuna chhiki maqllu rikukuqkuna wikch’usqa waq wasikunaman manaña puriyta atiqtin.
Qutu chiqa yanapanapaq arpakuna chinpanankupaq tiyanchu?
Ari, tukuy suyunchikpi achkha chiqapi qutukuna arpakunaman yawarmasi ukhupi ch’anqaymanta yanapanapaq tiyan.
Centros nisqa yanapanapaq yuyay junt’awinqa usqayllata willay yawar masikuna ukhupi ch’anqaymanta, unquykusqanman jina paykuna yanapanku yachayninmanjina, waq qutu yanapaqkuna chayman kachaspa.
Qhaway chiqa yanapaykunamanta (SERNAM)
May chiqa kunaman riyman arpakaspa kay ch’anqaymantari?
Yawarmasi apu chayman, Carabineros nisqa kay suyumanta, Policía de Investigaciones nisqaman.
Kamayniyuq willaykunata jap’ispa arpakunaman qhawarichin ñawpaq thaskiy chiqamanta.
Sinch’i juchallikuna kaptinqa SERNAM nisqa qhatirinman pikunachus arpa warmikunata ch’anqanku, jatun runa kaptinpuni kayqa kanman.
Willay munaqtiy yawar masi ukhupi ch’anqasqakaspa Carabineros nisqa k’usiymantawan chaymanchu riyman?
Ari, paykuna rimariykunata jap’ispa Apu yawar masiman willanqanku chantapis chiqamanta chayllaman rillasunmantaq; mañayta willaspañaqa qallarin p’uchukay p’unchayman yawar masi ukhupi ch’anqaymanta. Kay mañaykunataqa tribunales nisqa yawar masikunamanta qhawarisqa kanqa juchallikuna sapakuti ch’anqaymanta jina kaptinqa Ministerio nisqa tukuypaq juchakunata willachinqa.
Tiyanchu teléfono nisqaq yupaynin waqyanapaq yawar masi ukhupi ch’anqasqakaspa?
Fono nisqa yawarmasi Carabineros nisqa Chile suyumanta: pachak tawa chunka is’unniyuq (149).
Niqta tikrasqa / Traductor:
Aydeé López Cruz, integrante activa y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Académica de la Universidad Arturo Prat.
Niqta tikrasqa / Validadora:
Claudia Quintana Bermúdez, presidenta y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Profesora de educación intercultural bilingüe.
Niqta ñqwirisqa / Locutor:
Aydée López Cruz
Qillqay / Nota: qillqasqa willay kaypi rikhurikqa, Kamachiykunaq puriyninmanta yachananchikpaq. Mana imaraykupis Ley nisqa jinachu, chiqan sut’inchay, nisqakuna, ni kamachiykunamanta yachaqpis junt’anchu.


text:
Pampa kuru
Pampa kuru (Platyhelminthes) nisqakunaqa huk uywa rikch'aq putum. Sillwi kurukunaqa sillwinnaq, llusp'i, chakinnaq, siki hutk'unnaq uywachakunam. Muyuri kuru (Turbellaria) nisqakunaqa yakupi, allpapi mayninpipas aycha mikhuspa kawsaptin, lliw wakin pampa kuru rikch'aqkunataq uywakunapi runapipas atam kaspa kawsanku.
Kaymi huk iskay pampa kuru rikch'aqkuna:
- Muyuri kuru (Turbellaria)
- Kinwara (Cestoda)
- Ch'iwi pampa kuru (Monogenea)
- Ch'unqa pampa kuru (Trematoda)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pampa kuru.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Pampa kuru


text:
Alexandros Zaimis
Alexandros Thrasívoulou Zaimis,grisya simipi: AλέEavδpoς ΘpaσύBouλou Zaΐunς (* 9 ñiqin ayamarq'a killapi 1855 watapi paqarisqa Patras llaqtapi - 15 ñiqin tarpuy killapi 1936 watapi wañusqa Wien llaqtapi).
1929 watamanta 1935 watakama ñawpaq kuti Grisyapa Umalliqnin karqan. 1897 watamanta 1928 watakama ñawpaq kuti Grisyapa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Thrasivoulos Zaimis; Mama:
Ñawpaq warmi:
Churinkuna: Ion Dragumis.
Yachaywasi:
Qillqaskankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Alexandros Zaimis.
- Sitio de la Fundación Venizelos


text:
Angelos Basinas
Angelos Basinas (grisya simi: ΆYYeλoς Mπaσιvάς) sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin qhulla puquy killapi 1976 watapi paqarisqa Chalkida llaqtapi - ) huk Grisya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna (6)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Angelos Basinas.


text:
Qusqu
Qusqu (QSHKS qillqaypi: Qosqo, kastilla simipi: Cusco icha Cuzco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Qusqu suyup uma llaqtanmi. Qusqu llaqtapi 329.203 tiyaq (runa) kawsachkanku (2005).
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Inka runakunapawan Tawantinsuyup uma llaqtansi karqan. 1533 watapi Ispaña awqakunas atipaspa thuñirqan.
1983 watamanta 1995 watakama Daniel Estrada Qusqu llaqtap kurakan kaspa, llaqtap tukri sutinta kastilla simipi "Cusco" nisqamanta QSHKS qillqaypi hina "Qosqo" nisqaman t'ikrarqan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan hatun patanqa (plaza) Waqaypatam.
- La Compañia inlisya, Waqaypata, Qusqu
- Willka Qhichwa
- Machu Pikchu
Qusqu llaqtamantaqa 3 km karu Saksaywaman nisqa p'ukaram.
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Inka Garcilaso de la Vega, qillqaq
- Washington Delgado, qillqaq
Qusqu yupaychana taki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qusqup yupaychana takinqa Qusqu, Qusqu, willkasqam sutiyki nisqam.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Athina, Grisya
- Krakau, Pulunya
- Baguio, Philipinakuna
- Samarqand, Usbikistan
- Mishiku llaqta, Mishiku
- Kyōto, Nihun
- New Jersey, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
- Chartres, Ransiya
- Kesong, Uralan Kuriya
- Moskwa, Rusya
- Santa Barbara, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
- Havanna, Kuba
- Betlehem, Palistina
- Yirusalin, Israyil
- Copán, Honduras
- Xi'an, Chunwa
- P'utuqsi, Bulibya
- Tumipampa, Ikwadur
- Rio de Janeiro, Brasil
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Qusqu.
- Municipalidad del Cusco (kastilla shimipi)
- Saywitu: Qusqu suyu
- Simana Santa - Qusqupi


text: alechayarco, blechayarco, clechayarco, dlechayarco, elechayarco, flechayarco, glechayarco, hlechayarco, ilechayarco, jlechayarco, klechayarco, llechayarco, mlechayarco, nlechayarco, olechayarco, plechayarco, qlechayarco, rlechayarco, slechayarco, tlechayarco, ulechayarco, vlechayarco, wlechayarco, xlechayarco, ylechayarco, zlechayarco, faechayarco, fbechayarco, fcechayarco, fdechayarco, feechayarco, ffechayarco, fgechayarco, fhechayarco, fiechayarco, fjechayarco, fkechayarco, flechayarco, fmechayarco, fnechayarco, foechayarco, more misspell flechayarco domains


text:
17 YACHAQANA
Diosmanta mañakuspa payman qayllaykunchik
¿Imaraykutaq mañakunanchik tiyan?
¿Imatataq Dios uyarinawanchikpaq ruwananchik tiyan?
¿Imaynatataq Dios mañakusqanchikman kutichiwanchik?
JALLP’ATA tukuy quyllurwan kikinchaspaqa, may juch’uysitu kasqanta rikunchik. Cielota, kay pachatawan Ruwaq Dios Jehovapaqqa, tukuy naciones juk sut’uq yakitujinalla kanku (Salmo 115:15; Isaías 40:15). Chaywanpis Biblia nin: “[Jehová] Diosqa payta wajyakojkunaj qayllampi kashan, pikunachus cheqa sonqowan payta wajyakojkunaj qayllankupi […]; yanapata mañakusqankuta uyarispa, paykunata salvan”, nispa (Salmo 145:18, 19). Kay nisqanpi t’ukuriy. Tukuy atiyniyuq Ruwawaqninchikta ‘chiqa sunquwan waqyakuptinchikqa’, payqa qayllamuwasunchik, chantapis uyariwasunchik. ¿Manachu Diosmanta mañakuy may sumaq kasqanta niwaq?
2 Chaywanpis, Jehová uyarinawanchikpaqqa, pay munasqanmanjina mañakunanchik tiyan. ¿Imaynatá mañakusunman, Bibliap yachachisqanta mana yachasparí? Imatachus Biblia mañakuymanta yachachisqanta yachananchik tiyan, imaraykuchus Jehovamanta mañakuspaqa, astawan payman qayllaykunchik.
¿IMARAYKUTAQ JEHOVAMANTA MAÑAKUNANCHIK TIYAN?
3 Qallarinapaq, Jehová mañakunanchikta munasqanrayku mañakunanchik tiyan. Bibliapi nin: “Ama imamantapis phutikuychejchu, astawanqa Diosmanta mañakuspaqa, imatachus munasqaykichejta mañakuychej, tukuy imamanta graciasta qospallapuni. Chantá Diosqa chay mana unanchay atina sonqo tiyaykuyninta sonqosniykichejman churanqa, chaytaj sonqoykichejta yuyayniykichejtawan waqaychanqa Cristo Jesuspi”, nispa (Filipenses 4:6, 7). Manachá tukuy atiyniyuq Kamachiqpa waqyakuyninta qhisachasunmanchu, ¿icharí?
4 Astawan Jehovamanta mañakunanchik tiyan, imaraykuchus, paymanta mañakuspaqa, Payman astawan qayllaykunchik. Munasqa amigosqa, mana imata necesitaspallachu parlapayanakunku manaqa, mask’anakunku llakiyninkumanta, kusiyninkumanta ima parlarinankupaq. Jehovawan amigota ruwakuyqa, kikillantaq. Qampis kay librowan imatachus Biblia Jehovamanta nisqanta yachakunki, ima k’acha kaykunasniyuqchus pay kasqanta, imatachus munasqanta ima. Jinamanta Dios kasqantapuni yachakunki. Arí, Diosman imatachus yuyasqaykita, sunquykipi imachus kasqanta ima, willayta atinki. Jinamanta astawan payman qayllaykunki (Santiago 4:8).
¿IMATATAQ DIOSNINCHIK UYARINAWANCHIKPAQ RUWANANCHIK TIYAN?
5 ¿Jehová tukuy mañakuykunatachu uyarin? Diosqa Isaiasniqta israelitasman nirqa: “Ashkha kutista mañakunkichej chaypis, noqaqa mana uyarisqaykichejchu, imaraykuchus makisniykichejqa yawarlla”, nispa (Isaías 1:15). Chayrayku, Diospa munayninmanjina mana kawsaptinchik Payqa mana mañakusqanchikta uyariwasunchu. Dios uyarinawanchikpaqqa, munayninmanjina mañakunanchik tiyan.
6 Dios uyarinawanchikpaq, iñiyniyuq kananchik tiyan (Marcos 11:24). Apóstol Pablo qillqarqa: “Mana creespaqa, mana atinchejchu Diospa ñawpaqempi allimpaj qhawasqa kayta. Imaraykuchus Diosman qayllaykojqa creenan tiyan Diosqa kasqantapuni. Creenallantaj tiyan, pikunachus Diosta tukuy sonqo mask’anku, chaykunaman sumaj t’inkata qonanta”, nispa (Hebreos 11:6). Astawanpis, chiqa iñiyniyuq kanapaqqa, mana Dios uyariwasqanchikllapichu creenanchik tiyan. Manaqa iñiyninchikqa, ruwasqasninchikpi rikukunan tiyan. Kawsayninchikpi sut’imanta iñiyniyuq kasqanchikta rikuchina tiyan (Santiago 2:26).
7 Chantapis, Jehová uyarinawanchikpaq, llamp’u sunquwan, tukuy sunqu imatapis mañakunanchik tiyan. Dioswan parlaspa llamp’u sunqu kananchik tiyan. Suyunchikmanta juk presidentewan parlaspaqa jatunpaq qhawaspa parlanchik, ¿icharí? Astawanraq Jehovawan parlachkaspa llamp’u sunquwan, Payta jatunpaq qhawaspa parlananchik tiyan (Salmo 138:6). Chantapis, Payqa “Tukuy Atiyniyoj” Dios (Génesis 17:1). Paywan parlachkaspaqa, llamp’u sunquwan parlananchik tiyan; Tukuyta Kamachiq kasqanta mana qunqaspa. Ajinata mañakuspaqa, mana kikillantapunichu sapa kuti nisunchik, manaqa, imachus sunqunchikpi kasqanta nisunchik (Mateo 6:7, 8).
8 Astawanpis, Diosninchik uyarinawanchikpaq, mañakusqanchikmanjina tukuy atisqanchikta ruwananchik tiyan. Chayrayku Jehovamanta “sapa p’unchay t’antaykuta kunan qowayku”, nispa mañakunchik chayqa, tukuy atisqanchikpi sinchita llamk’ananchik tiyan, t’antanchik kapunawanchikpaq (Mateo 6:11; 2 Tesalonicenses 3:10). Jinallataq, ima saqra ruwaytapis atipananchikpaq Diospa yanapayninta mañakunchik chayqa, chay saqra ruwaymanta karunchakunanchik tiyan (Colosenses 3:5). Mana kaykunallatachu Diosmanta mañakunapaq yachananchik tiyan, manaqa astawanraq mañakuymanta yachakunanchik tiyan.
MAÑAKUYMANTA TAPUYKUNA
9¿Pimantataq mañakunanchik tiyan? Jesús discipulosninman jinata mañakuyta yachachirqa: “Janaj pachapi kashaj Tatayku”, nispa (Mateo 6:9). Arí, Jesús nisqanmanjina Jehová Diosllamanta mañakunanchik tiyan. Chaywanpis Jehovaqa, Jesuspa sutinpi mañakunanchikta munan. Phichqa yachaqanapi rikunchikjina, Jehová, Jesusta Jallp’aman, juchamanta rantinawanchikpaq kachamurqa (Juan 3:16; Romanos 5:12). Astawanpis Diosqa, Jesusta Kuraq kaq Sacerdotetajina, Jueztajina ima churarqa (Juan 5:22, 23; Hebreos 6:19, 20). Chayrayku Diospa Palabranqa, Jesusniqta mañakunanchikta nin. Jesusllataq nirqa: “Noqa ñan kani, cheqa kajtaj, kawsaytaj; mana pipis Dios Tataman chayayta atinchu, mana noqanejta rispaqa”, nispa (Juan 14:6). Mañakusqanchikta uyarinawanchikpaq, k’ata Churinniqta Jehovallamanta mañakunanchik tiyan.
10¿Qunqurisqapunichu Diosmanta mañakuna tiyan? Mana. Jehovaqa mana ninchu qunqurikuspachus, k’umuykukuspachus, sayasqachus paymanta mañakunanchikta. Bibliaqa, wakin runas tiyasqa, k’umuykuspa, qunquriykuspa, sayasqa ima Diosmanta mañakusqankuta nin (1 Crónicas 17:16; Nehemías 8:6; Daniel 6:10; 1 Reyes 8:22, 23). Diosqa, mana qhawanchu sayaspachus, qunqurikuspachus paymanta mañakuchkasqanchikta, astawanqa imayna sunquwanchus paymanta mañakuchkasqanchikta qhawan. Astawanpis, sunqunchik ukhullapi, mayniqpipis kachkaspa mañakuyta atinchik, imatapis ruwachkaspa chayri llakiypi kachkaspapis. Wakin kutiqa, mana pipis Diosmanta mañakuchkasqanchikta reparanqachu, chaywanpis Jehová mañakusqanchikta uyariwasunchik (Nehemías 2:1-6).
11¿Imatataq mañakunanchik tiyan? Biblia kutichiwanchik: “Munayninman jinachus imallatapis mañakunchej chayqa, yachanchej pay [Jehová] uyarinawanchejta”, nispa (1 Juan 5:14). Arí, tukuy imata Diospa munayninmanjina mañakuyta atinchik. T’ukuriy, ¿Jehová llakiyninchikta willananchikta munanchu? ¡Arí, willananchikta munan! Jehovamanta mañakuyqa, munasqa amigonchikwanpis parlachkasunmanjina. ‘Sunqunchikpi kaq chhikata payman willakuyta’ atinchik (Salmo 62:8). Chantapis, chiqa kaqta ruwananchikpaq espíritu santota mañakunanchik tiyan (Lucas 11:13). Astawanpis, allinta ruwananchikpaq, llakiykunata ima muchunanchikpaq yanapata mañakuyta atinchik (Santiago 1:5). Juchallikuspaqa, Jesuspi iñisqanchikrayku juchanchikta pampachananta mañakunanchik tiyan (Efesios 1:3, 7). Chaywanpis, mana ñuqallanchikpaqchu Diosmanta mañakunanchik tiyan, manaqa familianchikpaq, qutuchakuymanta hermanosninchikpaqpis mañapunallanchiktaq tiyan (Hechos 12:5; Colosenses 4:12).
12 Mañakuchkaspaqa, tukuy ima ruwasqanmanta Jehovata jatunchayta atinchik chantá may k’acha kasqanrayku tukuy sunquwan gracias niyta atillanchiktaq (1 Crónicas 29:10-13). Mateo 6:9-13 p’itikunapi, Jesús mañakuyta yachachiwarqanchik. Chaypiqa, Diospa sutin llimphuchasqa kananpaq mañakuyta yachachiwarqanchik, nisunman tukuypis Diospa sutinta llimphuchanankupaq. Chaymanta Jesusqa, Diospa Reinon jamunanta, kay Jallp’apitaq janaqpachapijina Diospa munayninta ruwakunanta, mañananchikpaq yachachiwarqanchik. Arí, ñuqanchikpaq mañakunamantaqa, ñawpaqta Jehovap munaynin ruwakunantaraq mañakunata yachachiwarqanchik. Jesusjina Diospa munaynin ruwakunanta mañakunchik chayqa, mana ñuqallanchikpichu yuyachkasqanchikta rikuchinchik.
13¿Machkha unaytataq mañakunanchik tiyan? Sapitallanchik kachkaspa chayri tantakuypi wakkunapaq mañapuchkaspa machkha unaytachus mañakunanchikta Bibliaqa mana ninchu. Ichá mikhunamanta agradecekunanchikpaq mana unaytachu mañakusunman, sapallanchik kachkaspataq unayta mañakusunman (1 Samuel 1:12, 15). Chantá, Jesusqa leymanta kamachiqkunata juchacharqa imaraykuchus runawan qhawachikuyta munaspalla unay unayta Diosmanta mañakuq kanku (Lucas 20:45-47). Kikinta ruwaptinchikqa, Jehová mañakusqanchikta mana uyariwasunchu. Uyarinawanchikpaqqa tukuy sunqu mañakunanchik tiyan. Chayrayku, Jehovamantaqa, machkha unaytapis mañakuyta atisunman.
14¿Machkha kutitataq mañakunanchik tiyan? Biblia kutichin: “Diosmanta mañakuychejpuni”, “mana sayk’uspa Diosmanta mañakullaychejpuni”, “Diosmanta tuta p’unchay” mañakullaychikpuni, nispa (Romanos 12:12; 1 Tesalonicenses 5:17; 1 Timoteo 5:5). Kay p’itikunaqa, mana tuta p’unchay mañakuspa kananchiktachu niyta munan. Manaqa, sapa p’unchay, mana sayk’uspa Diosmanta tukuy imamanta gracias ninanchikpaq, yanapanawanchikpaq, kallpachanawanchikpaq, sunquchanawanchikpaq ima mañakunanchikta niyta munan. Jehovamanta mañakuyta atisqanchikqa, may sumaq ñuqanchikpaq, ima ratuchá Diosmanta mañakuyta munanchik, chay ratu mañakuyta atinchik. Chayta jatunpaq qhawanchik chayqa, tukuyniqpi, sapa ratu Diosninchikmanta mañakusunchik.
15¿Imaraykutaq “amén” nispa mañakusqanchikta tukuchananchik tiyan? Amén rimayqa “ajina kachun”, “jinapuni” niyta munan. Bibliaqa, “amén” nisqa rimayta uqharispa mañakuykunata tukuchinanchikta yachachiwanchik (1 Crónicas 16:36; Salmo 41:13, NM). Sapitanchik mañakuspa “amén” nispa tukuchanchik chayqa, sunqumantapacha mañakusqanchikta rikuchinchik. Tantakuypi juk hermano mañapuchkawaptinchik tukuywan khuska siminchik ukhupi, chayri uyarikunanpaqjina “amén” ninchik chayqa, mañakuypi imatachus nikusqanta allin kasqanta nisqanchikta rikuchinchik (1 Corintios 14:16).
¿IMAYNATATAQ DIOS MAÑAKUSQANCHIKMAN KUTICHIN?
16 ¿Jehová mañakusqanchikman kutichinchu? ¡Arí kutichin! Qhawarina imaraykuchus nisunman ‘mañakuykunata Uyariq’, tukuy llamp’u sunqu runaspa mañakuyninkuman kutichisqanta (Salmo 65:2). Diosninchik imaymanamanta kutichiwasunman.
17 Jehová mañakuykunata kutichinanpaqqa, angelesninta, kay pachapi kamachisninta ima apaykachan (Hebreos 1:13, 14). Achkha runas Bibliamanta yachakunankupaq Diosmanta yanapata mañakusqankutawan, Diospa kamachisnin chay runaspa wasinkuman chayanku. Chaytaq, tukuy runasman Diospa Reinonta willakunanpaq ángeles yanapachkasqakuta rikuchiwanchik (Apocalipsis 14:6). Astawanpis llakiypi kachkaptinchik, Jehová juk cristianota yanapanawanchikpaq kachamuyta atin (Proverbios 12:25; Santiago 2:16).
18 Jehovaqa mañakuykunaman espíritu santonniqta, chantapis Biblianiqta kutichin. Llakiypi kachkaspa yanapanawanchikta mañakuptinchik, payqa espíritu santonwan yanapawasunman, sunquchawasunman ima (2 Corintios 4:7). Allinta ruwanapaq mañakuptinchik, wakin kutiqa Pay Biblianiqta kutichiwanchik. Ichapis Bibliata ñawirichkaptinchik, Bibliamanta urqhusqa publicacionesta ñawirichkaptinchik ima, ñuqanchikpaqjina juk yuyaychayta tarisunman. Astawanpis, ichá tantakuypi Bibliamanta juk yuyaychayta uyarisunman, chayri qutuchakuymanta juk anciano allinninchikta munaspa k’amiriwasunman (Gálatas 6:1).
19 Ichapis wakin kutiqa Jehová mana usqhayta kutichinqachu, chayqa mana niyta munanchu mañakuykunaman mana kutichiyta atisqanta. Jehovaqa mayk’aqchus kutichinawanchikta yachan. Payqa ñuqanchikmanta nisqaqa imatachus necesitasqanchikta, imaynatachus chayta qunawanchikta ima, astawan yachan. Wakin kutiqa pay ‘mañakunallanchiktapuni, mask’anallanchiktapuni, punkuta takanallanchiktapuni’ ima, saqin (Lucas 11:5-10). Jinata ruwaspaqa tukuy sunquwan mañakusqanchikta rikuchisunchik, chantapis jatun iñiyniyuq kasqanchikta rikuchillasunchiktaq. Astawanqa ichá wakin kuti Jehovaqa mana mañakusqanchikmanjinapunichu kutichiwasunchik. Sut’incharinapaq ima llakiypipis kaptinchik, chay llakiyta chinkachinanmantaqa, kallpata quwasunchik sinchita sayanapaq (Filipenses 4:13).
20 Mañakuqkunapta qayllanpi kasqanrayku, cielota kay pachatawan Ruwaq Tatanchikta gracias ninchik (Salmo 145:18). Diosmanta sapa ratu, tukuyniqpi mañakunallapuni. Jinata ruwaspaqa, kusikusunchik sapa kuti astawan Jehovaman, mañakuykunata uyariqman, qayllaykusqanchikrayku.
BIBLIAP YACHACHISQAN
- Jehovamanta mañakullasunpuni chayqa, payman astawan qayllaykusunchik (Santiago 4:8).
- Dios uyarinawanchikpaq, iñiywan, llamp’u sunquwan, ima mañakunanchik tiyan (Marcos 11:24).
- Jehovallamanta mañakunanchik tiyan k’ata Churinniqta (Mateo 6:9; Juan 14:6).
- Mañakuykunata Uyariq Diosqa mañakusqanchikta angelesniqta, kamachinkunaniqta, espíritu santonniqta, Biblianiqta ima kutichin (Salmo 65:2).
Kay yachaqanap tapuykunasnin
1, 2. ¿Imaraykutaq Diosmanta mañakuy may sumaq kasqanta nisunman, chantá imaraykutaq Biblia mañakuymanta yachachisqanta yachananchik tiyan?
3. ¿Imaraykutaq Jehovamanta mañakunanchik tiyan?
4. ¿Imaraykutaq astawan Jehovamanta mañakuspa payman astawan qayllaykuyta atisqanchikta nisunman?
5. ¿Imaynatá yachanchik Jehová mana tukuy mañakuykunatachu uyarisqanta?
6. Mañakusqanchikta Dios uyarinanpaq, ¿imataq kapunawanchik tiyan, imaynatataq chayta rikuchinanchik tiyan?
7. a) ¿Imaraykutaq Jehovata jatunpaq qhawaspa mañakunanchik tiyan? b) ¿Imaynatataq llamp’u sunqu kayninchikta, mañakuchkaspa rikuchisunman?
8. ¿Imaynatá mañakusqanchikmanjina ruwana tiyan?
9. ¿Pimantataq mañakunanchik tiyan, chantá piniqtataq?
10. ¿Sayasqamantapunichu chayri qunqurisqapunichu, Diosmanta mañakunanchik tiyan?
11. ¿Imatataq ñuqanchikpaq mañakuyta atinchik?
12. ¿Imaynatá mañakuchkaspa Diospa munaynin ñawpaqpi kasqanta rikuchisunman?
13. ¿Imatá Biblia nin machkha unaytachus mañakunanchikmanta?
14. ¿Imatataq, “mana sayk’uspa Diosmanta mañakullaychejpuni”, niyta munan, chantá imatá ruwayta atinchik
15. ¿Imaraykutaq sapitanchik mañakuchkaspa chayri tantakuypi juk hermano mañapuwaptinchik “amén”, nispa tukuchananchik tiyan?
16. ¿Imatataq suyasunman Diosmanta mañakuptinchik?
17. ¿Imaraykutaq nisunman Dios, angelesta, kamachisninta ima mañakuykunaman kutichinanpaq apaykachasqanta?
18. ¿Imaynatá Jehová espíritu santonta, Palabranta ima mañakusqanchikman kutichinapaq apaykachan?
19. ¿Imatá yuyarisunman wakin kuti Dios mana kutichiwaptinchik?
20. ¿Imaraykutaq sapa ratu, tukuyniqpi Jehovamanta mañakunanchik tiyan?


text:
Uchpa kusituy
Uchpa nisqaqa (uchpamanta sutinchasqa) huk rock, blues nisqa qhichwa simipi takiq kusituymi. Freddy Ortiz, Antawaylla llaqtayuq runam, chay kusituyta paqarichirqan 1994 watapi Wamanqa llaqtapim. Wakin pichqa takiqkunaqa Wamanqa llaqtayuqmi.
Takiqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Fredy Ortiz (Taki)
- Bram Willems (Hayñiq kitara)
- Marcos Maizel (Huk kaq kitara)
- Julio Valladares (Iskay kaq kitara)
- Ivo Flores (Batiriya)
- Juan Espinoza (Waqra phuku)
Diskunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Fredy Ortiz-wan tapuykutichiy, fransis AlmaSoror willay p'anqapi
- Runasimi.de: Uchpa sutiyuq kusituypa rurasqan takikuna - rimaynin
- Youtube nisqapi widyukuna: Ananaw, Corazón contento (qhichwa simipi)


text:
Tawamanu pruwinsya
Tawamanu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Tahuamanu) nisqaqa Piruw mama llaqtap Mayutata suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Iñapari llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Hanan Purus mamallaqta parki
- Mayukuna: Aqri mayu - Mayutata mayu - Inampari mayu - Tampupata mayu - Manu mayu - Heath mayu
- Quchakuna:
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawamanu pruwinsyapiqa kimsa distritum.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawamanu pruwinsyapiqa Amarakaeri, Piru, Yaminawa runakunam tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
7 willakuy
¿Imataq Diospa Reinonri?
1. ¿Imataq Diospa Reinonri?
Hanaq pachapi Diospa takyachisqan gobiernon. Chay gobiernon llapa gobiernokunaq rantinpi kamachikunqa, hinaspa hanaq pachapi hina Diospa munayninta kay Hallp’api hunt’anqa. Hinaspapas, Hallp’atinpi tiyaq runakunatan hukllachanqa. ¡Chayqa allin willakuymi!
Llapa llaqtapas huk umalliqtan necesitan, chaymi Jehová Diospas Churin Jesusta churarqan Reinonpi Rey kananpaq.
2. ¿Imaraykun Jesús allin rey kanqa?
Diospa Churinqa sumaq sonqon, chanintapunin imatapas ruwan, chaymi payqa allin rey kanqa (Juan 1:14). Atiyniyoqmi runakunata yanapananpaq, chay atiywanmi hanaq pachamanta kay Hallp’atapas kamachikamunqa. Payqa kawsarimpusqan qhepatan hanaq pachaman ripurqan, chaypin Diospa paña ladonpi suyarqan kamachikunanpaq atiyta chaskinankama (Hebreos 10:12, 13). Qhepamantaq Dios chay atiyta qorqan.
3. ¿Pikunawanmi Jesús kamachimunqa?
Bibliaq willasqan hina, Jesusqa huk t’aqa runakunawan kuskan kamachikamunqa. Daniel 7:27 textopin chay runakunata sutichakun ‘Diospa llaqtan runakuna [“ch’uya runakuna”, NM]’, nispa. Diosqa Jesuspa apostolninkunatan ñawpaqta akllarqan ch’uya runakuna kanankupaq. Kay tiempopipas akllashallanmi allin iñiyniyoq warmikunata qharikunata ch’uya runakuna kanankupaq. Chay runakunaqa Jesús hinan wañupusqanku qhepaman espiritual cuerpota chaskispa hanaq pachaman ripunku.
¿Hayk’a runakunan hanaq pachaman ripunqaku? Biblian willan pisilla kasqankuta, paykunatan Jesús nirqan “pisi t’aqa oveja”, nispa (Lucas 12:32). Jesuswan kuska kamachikamuqkunaqa 144.000 runakunan kanku.
4. ¿Iman sucederqan Jesús kamachinanpaq atiyta chaskiqtin?
Jesusqa 1914 watapin Rey churasqa karqan. * Ñawpaqtaqa Satanastan supayninkunatawan hanaq pachamanta kay Hallp’aman wikch’uyamurqan. Satanasqa sinchi phiñasqa kaspan kay pachapi imaymana sasachakuykunata qallarichirqan (Apocalipsis 12:7-10, 12). Chaymantapachan millay kawsay astawan yapakurqan. Biblian willarqanña guerrakuna, terremotokuna, onqoykuna, yarqay, millay ruwaykunapas kananta. Chaykunaq hunt’akusqanmi rikuchin Diospa Gobiernon kamachikamunanpaq pisillaña tiempo kasqanta.
5. ¿Imatan ruwashan Diospa Gobiernon? ¿Imatan qhepaman ruwanqa?
Diosmi “ancha askha runakunata” huñushan Hallp’antinpi predicación aparikusqanwan. Chay allin sonqoyoq runakunan Jesuspa kamachikuyninta kasukushanku. Paykunan qespichisqa kanqaku Diospa Gobiernon kay millay pachata chinkachiqtin. Chay Gobiernoq allinkuna apamusqanta chaskinapaqqa Jesustan kasukunanchis.
Jesusqa 1.000 wata kamachikusqanpin qallariypi Diospa munasqanta hunt’anqa. Hallp’an sumaq paraíso kapunqa. Qhepamantaq chay Gobiernota Taytanman kutichipunqa (1 Corintios 15:24-26). ¿Munawaqchu chay Gobiernomanta hukkunaman willariyta?
^ par. 12 1914 wataman apaq profeciakunamanta astawan yachanaykipaq, t’aqwiriy ¿Imatapunin Biblia yachachin? nisqa librota, 215-218 paginakunapi.


text:
Sallqa akllay
Sallqa akllay (natural selection) nisqaqa sallqa pachapi tukuy kawsaqpura yallinakuspa lliwmanta aswan kaqkunap kawsananpaq akllayninmi, Charles Darwinpa nisqankama.
Llapa rikch'aq manas tiyaqlla kayninkunayuqchu, ichataq hukchakuq kayninkunayuqsi. Huk rikch'aqpi kawsaqpuraqa hayk'a aslla chikanyanakuq kikin kaqkunap kayninkunas. Huk kayninkunaqa manas allinchu, hukkunataq allinsi. Chay allin kayninkunayuq kikin kaqkunaqa kawsanqas, hukkunataq wañunqas.
Huk rikch'aqman kapuq kawsaqpura sallqa akllaptinqa, musuq rikch'aqkunas tukukun.
Runap akllaspa mirachiyninwantaq manam sallpa pachapi lliwmanta astawan kawsayta atiqchu, ichataq runapaq lliwmanta aswan allin kaqkunam kawsanapaq akllasqa kanqa.


text:
José Nasazzi
José Nasazzi Yarza sutiyup runaqa (* 24 ñiqin aymuray killapi 1901 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi - † 17 ñiqin inti raymi killapi 1968 watapi wañusqa Montevideo llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Personal suñay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- RSSSF (inlish simipi)


text:
Paul-Henri Spaak
Paul-Henri Spaak sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin qhulla puquy killapi 1899 watapi paqarisqa Schaerbeek llaqtapi - 31 ñiqin anta situwa killapi 1972 watapi wañusqa Braine-l'Alledu llaqtapi), Bilhika mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
Tayta: Paul Spaak; Mama: Marie Janson
Ñawpaq warmi: Marguerite Malevez
Churinkuna: (2) Antoinette Spaak wan Fernand Spaak
Yachaywasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Paul-Henri Spaak.


text:
Chunkantin Kamachiykuna
Chunkantin kamachiykuna nisqaqa (iwriyu simipi: עשרת הדיברות, grigu simipi: AekάλoYoς [Dekálogos]) hudyu iñiypi, kristiyanu iñiypipas, Torakama, Ñawpa Rimanakuy nisqa qillqasqakama Moshe sutiyuq runaman Sinay urqupi Dyuspa kamachisqankunam.
Chay kamachiykunaqa hudyukunap, kristiyanukunap tiksi kamachiykunam kawsanakunapaq.
Dyuspa Simin Qillqapiqa Exodus (Mitikuy) nisqa qillqapim nin (2ñ Moyses (Exodus) 20:2-17 ):
(1) Dyusqa kay tukuyta rimaspa ñirqan:
- (2) Ñuqam Apuyki Tayta Dyus kani; Egiptomanta hurqumurqayki, wata runallapuni kasqaykimanta. (3) Ñuqamanta hawaqa wak dyusniyki ama kachunchu. (4) Ama ima lantitapas rurakunkichu, imaman rikch'akuqtapas, hanaq pachapi, kay pachapi, amataq allpap ukhunpi yakupi kaqman rikch'akuqtapas. (5) Ama qunqurikunkichu chaykunaman, amataq yupaychankichu. Imaraykuchus ñuqam Apuyki Tayta Dyus kani sinchi, qhusqu Dyus. Taytakunap huchallikusqanmantam wanachasaqpuni churinkunata willkankunatapas kimsa ñiqin miraykunakama, tawa ñiqin miraykunakamapas. (6) Ichaqa khuyawaspa, kamachikusqaykunata uyarikuq runakunata waranqantin mirayninkamam khuyapayasaq.
- (7) Ama qasi mana kaqta huqarinkichu Apuyki Tayta Dyuspa sutinta; Tayta Dyusqa manam saqinqachu Dyuspa sutin qasimanta huqarikuqta mana wanayniyuq.
- (8) Ama qunqankichu samarikuna p'unchayta Dyusniykipaq t'aqapuyta. (9) Suqta p'unchawta llamk'anki, chay p'unchawpitaq tukuy ruranayki kaqta ruray. (10) Qanchis kaq p'unchawri samarikuna p'unchaw kanqa, Apuyki Tayta Dyuspaq t'aqasqa. Chay p'unchawpi ama imatapas rurankichu. (11) Tayta Dyuspas suqta p'unchawpi rurarqan hanaq pachata, kay pachata, mama quchata, chay rurasqankunapi tukuy ima kaqkunatapas. Qanchis kaq p'unchawpitaq samarikurqa. Chayrayku Tayta Dyusqa samarikuna p'unchawta saminchaspa ñirqan, payllapaq t'aqasqa kasqanta.
- (12) Taytaykita mamaykitawan hatunpaq qhaway, chay hinapi Apuyki Tayta Dyuspa qunan allpapi unayta kawsanaykipaq.
- (13) Ama wañuchinkichu runa masiykita.
- (14) Ama khuchichakunkichu kasarakusqaykita wasanchaspa.
- (15) Ama suwakunkichu.
- (16) Ama runa masiykip hayunta llullakuspa rimankichu.
- (17) Ama munapayankichu runa masiykip wasinta;
- ama munapayankichu runa masiykip warmintapas, [qusantapas], qhari kamachintapas, warmi kamachintapas, wakantapas [buwisnintapas], asnuntapas, amataq ima kaqtapas.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimi.de: Chunka kamachiykuna (Exodus 20:1-17) - achka hina t'ikrasqakuna, Chunka kamachiykuna (katisismu nisqamanta)
- Quechuas.net / Aschmann: Chunkantin Kamachikuykuna (Chanka runasimipi)
- Chunkantin Kamachiykuna, Exodus 20:2-17, bible.is nisqapi:
- Chunkantin Kamachiykuna, Exodus 20:2-17, bibles.org nisqapi:


text:
Joaquín Balaguer
Joaquín Antonio Balaguer Ricardo sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin tarpuy killapi 1906 watapi paqarisqa Navarrete llaqtapi - 14 ñiqin anta situwa killapi 2002 wañusqa Santo Domingo llaqtapi ). Duminikana mama llaqtap taripay amachaq, qillqaq wan pulitiku karqan.
1953 watamanta 1955 watakama ñawpaq kuti Duminikanapa Hawa ministrunin karqan.
Yaya: Joaquín Balaguer Lespier; Mama: Carmen Celia Ricardo Heureaux.
Yachaywasi:
Alma mater: Santo Domingo Awtunuma Yachay Sunturnin wan Paris Yachay Sunturnin
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Joaquín Balaguer.


text:
Wp/qug/Wikipidiya:Yanapana
Alli shamushka mashi ! Kaypi, kichwa rimakkunata mutsunchinkmi. Kikinka kichwa rimakpika, ashta sumak yanapanata ushapanki :
Contents
- 1 Kay wikipidiyaka, maymanta llukshirkachu ? Mayman rinchu ? Imamanta ?
- 2 Kay wikipidiyaka imata ministinchu
- 3 Allimi killkashun
- 4 Mutsushka pankakuna
Kay wikipidiyaka, maymanta llukshirkachu ? Mayman rinchu ? Imamanta ?[edit]
Maymanta llukshirka ?[edit]
Kay wikipidiyaka Quechua wikipediamantami llukshirka, chay wawki mikipidiyapi wakin rurakkunaka mana quechua shimita yacharka, paykunaka Kichwa shimipi killkanata munarka, chaymantamari kay wawa wikipidiyaka wacharishkami kan. Kallarinkapak, quechua wikipediamanta mashikunaka kaypi yanapakunmi.
Wikipediaka, imata kan ?[edit]
Wikipedia shuk internetpi hatun kamu (Enciclopedia) shinami kan, payka 2001 watamanta Inlish shimipi, shuk shimikunapipashmi tiyan, kunan pachapi payka yallik hatun enciclopediami kan, Inlish shimipi ashtawan kimsa-hunu pankakunata charinmi, shinallatakmi 2011 pachapi, wikipedia kamuka 281 shikan shimikunapi tiyarkami: shinallatakmi Wikipedia Aymara shimipi, Quechua shimipi, Nahuatl shimipi, shuk Abya Yalamanta mama shimikunapipashmi tiyarka.
Wikipediapi, tukuy yachaykunata alli shamushkami kan : allpamanta, mamallaktakunamanta, shimikunamanta, runa aychamanta, wiwakunamanta, yurakunamanta, tukuy tukuy runapak yachaykunaka wikipidiyapi killkanata ushapanki.
Chay runa shimipi wikipidiyaka, imapak ministishkami kan ?[edit]
Kunan pachapi, mana ashtawan kichwa killkaykunata Internetpi tiyan. Shinapash, Ecuador mamallaktapi shuk mamallaktakunapipash ishkay-hunu runakunaka runa shimita riman, runa shimita shuk ashtawan rimashka shimimi kan. Chaymanta Internetpi runa shimita ministinchik, shimita sinchiyachinkapak, tukuy mamallaktunaman kachankapak. Wikipidiyawan, tawka yachaykunaka Internetpi runa shimipi tiyankami, chay shina runa shimita Internetpi wiñachinakushun.
Shinapash, kunan pachapi, chay wikipedia uchillakumi kan : mana ashtawan pankakunata charinchu, shinapash payta wiñachinkapak yanapanata ushapankimi !
Kay wikipidiyaka imata ministinchu[edit]
Pankakunata revisanata ministinmi[edit]
Kaypi tawka pankakunata tiyanmi, shinapash paykunapura mana tukuykunaka alli killkashkami kan. Kikinka alli kichwa rimakmi kakpika revisashpaka sumak yanapanata ushapanki : Chaymanta wakin sumak pankakunaka charishunmi. Mana maiman rinata yachakpika, chay pankakunata revisanatami ushapankimi :
- Ecuador, Mohandas Gandhi, Mark Twain, Victor Hugo, Tiksimuyu, Chakllisinchi, ...
- Chay katikuriyamantami tukuy pankaman rinata ushanmi, chay pankakunata revisanata ushapanki
Pankakunaka revisanata ashtawan facilmi kan :
- Shuk pankaman ripay
- Shuk pantanata rikukpika, Edit rimaypi (Kastilla shimipi: Editar) clic rurapay.
- Rikushka pantanata killkana wintanapi maskapay, payta alliyachipay, chay kipa Grabar la página botonpi clic rurapay
Chay kipa, pankata kutin rikukripanki : alli kakpika, ñami chay wikipidiyata alliyachipankimi : yupaychani ! Mana alli kakpika, alli kana kaman kutin shukchinata ushapankimi. Mana alli intindikpika, Aswa wasipi yanapanata mañanata ushapanki, kaypi kushilla kutichiwakrinchikmi.
Mushuk pankakunata ministinmi[edit]
Kay wikipidiyaka wiñachinkapak mushuk pankakunata mutsunmi : kikinka tukuy kampak yachaykunata killkanata ushan, kikinpa yachaywan internetpi runa shimita sinchiyahishun. Shuk mushuk pankata kamankapak, shina rurapay (ex. Mickey pankata kamankapak):
- Maskanapak uchilla wintanapi (shina Buscar, search) Wp/qug/Mickey killkapay (Wp nin Wikipidiya, qug nin Kichwa).
- Chay pankata mana tiyakpika, puka tinkipi clic rurashpaka payta kamarinata ushapanki. Sinallatakmi, uraypi, Mutsushka pankakuna rakipi tawka puka tinkikunaka tiyanmi, shuk puka tinkipi clic rurashpaka chay pankata kamanata ushapanki.
- Chay mushuk pankapi kampak yachaykunata killkapay, runa shimipi. Mana alli llukshikpika, shuk rurakkunaka pankata alliyachinkami.
- Imashpa killkanata yachakunkapak, shuk pankamanta copianata ushapanki, shina ashtawan facilmi kanka !
- mana tukuyta yachakpika, shuk wikipidiyamanta (Kastilla shimimanta, Inlish shimimanta) pankakunata runa shimiman tikrachinata ushapanki. Chayta rurakpika, mushuk pankata uraypi "chay pankata (Inlish, Kastilla ...) shimipi wikipidiya tikrachishkami kan" killkapay. Chay shuk wikipidiya pankaman shuk tinkita churapay. Ama kunkapay : shuk wikipidiyapa killkakkunaka hayñikunata charinmi !
Allimi killkashun[edit]
Kaypi, ushakpika, Shukllachishka kichwa shimipi killkashun. Chay kamukunaka (DINEIBmanta) imashna alli killkanata ushanchikmi nin :
Mutsushka pankakuna[edit]
Allpamanta yachaykuna : India - Uran Africa - Italia - Japón - Antarktika - Australia - Índico mamakucha - Miami - Lima - Kanada - London - Napu mayu - Nilu Mayu - Alpes - Himalaya - Mediterraneo mamakucha - Venezuela
Runakuna : Quintín Lame - Nina Pacari - Simón Bolívar - Cristobal Colón - Rumiñawi - Francisco Pizarro - Miguel de Cervantes - Leonardo da Vinci - Karl Marx - William Shakespeare - Marlon Santi...
Wiñay kawsay : Latin shimi - Taki - Suyuchiy - Suwit Tantanakuy - Rumanu kapak llakta - Ishkayniki kapak makanakuy - Shuwar runakuna - Machu Pikchu - Kipu - Kumunismu - Ripuplika - Islam - Inti Raymi
Kawsaymanta yachaykuna : Wakra - Triku - Kuy - Challwakuna - Amaru - Kinti - Papa - Misi - Alpaka
Pachamanta Hawa pachamantapash yachaykuna : El Niño - Urmachik sinchi - Wayra - Kuri - Galileo - Isaac Newton - Illapak - Tamya - Kuyllur - Kuychik


text:
Wp/qug/Europa mamallaktakunapa tantanakuy
Europa mamallaktakunapa tantanakuy (Kastilla shimipi: Unión europea, Inlish shimipi: European Union) shuk mamallaktakunapa tantanakuymi kan, kay tantanakuypi 27 Europa allpapachapa mamallaktakunami tiyan. Kay tantanakuyka 1 kamay killapi 1958 watapi kamachishkami karka (Roma pa killkashkamanta - Tratados de Roma nishka, chay killkashka 25 pawkar killapi 1957 watapi rurashkami karka). 1958 watapi Europa mamallaktakunapa tantanakuy sukta mamallaktakunami charirka, shinapash kunan pachapi (2011 watapi) 27 mamallaktunaka kay tantanakuypimi tiyan.


text:
Wp/qug/Yawati waytakuna
< Wp | qug(Redirected from Wp/qug/Yawatisuyu)
Yawati waytakuna, shinalla yawatisuyu Pacífico mamakuchapi Ecuador mamallaktapa waytakunami kan. Shinallatak, paykunaka shuk Ecuador mamallaktapa markami kan. Chay markapi ashtawan chusku-chunka islakunaka tiyanmi, paypa uma llakta Puerto Baquerizo Moreno llaktami kan. 1535 watapi Ispañul runakunaka chay waytaman chayarka, chaypi ñawpa pachapi nipi kawsarkachu. Yawati waytakunapi, tawka yurakunapa wiwakunapapash samikunaka tiyanmi, chaymanta 1959 watamanta kunankaman Yawati waytakuna shuk nasyunal parkimi kashka, shinallatakmi UNESCO nin Yawati waytakunaka tukuy runakunapak kapak charishkakunapimi kan.
-
ancash chakiyuk pishkukuna (Sula nebouxii)
-
Mamakuchapi kawsak hayampi (Amblyrhynchus cristatus)
-
allpapi kawsak hayampi (Conolophus subcristatus)
-
Hatun yawati (Geochelone nigra), shinalla Galápago nishkami
Yawati waytakunapi, 2006 watapi 19 184 runakunaka kawsarka, chay markaka kimsa kitikunata charirka :
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ Censo de Población y Vivienda, Galápagos 2006. Instituto Nacional de Estadistica y Censos (INEC).
- Tawka rimaykunaka Fransis shimipi wikipidiyamanta hapishkami kan. kaypi killkakkunapa shutikunata killkashkami kan.


text:
Wp/qug/Lucio Gutiérrez
Lucio Gutiérrezka (Quito, 23-3-1957 - ) shuk Ikwadur llaktamanta awkakmi, pulitiku runapashmi kan. Payka 2003 watamanta, 2005 wataman, Ikwadur Mamallaktata Pushakmi kaparka.
Payka 2000 watapi CONAIEwan hatarirka, Jamil Mahuad surkunkapak, shinapash Jamil mahuad surkushkami kakpika, awkak suyuka paykunata kutin surkurka, chaymanta Gustavo Noboa Mamallakta Pushakmi karka. Gutierrez tiyuka karsilpi sukta killapi tiyarka. Chay kipa, CONAIE tantanakuyka, Pachakutik partidukapash yanashpami, 2003 watapi payka Mamallakta pushak akllashkami karka. Payka Pachakutikwan, CONAIEwanpash Ikwadur mamallaktata kamarka, Nina Pacari pushakka, Luis Macas pushakkapash paypa ministrukunami karka. Shinapash, sukta killaka yallikpika, Gutierrez paykunata Gobiernomanta surkurka. Chay kipa, 2005 watapi, shuk hatun katariymanta, Gutierrez karu llaktaman llukshirka, chaymanta paypak vice-presidente Alfredo Palacio pushakka mushuk Mamallakta pushakmi tukurka.


text:
Wp/qug/FARC
FARC nishkakuna, FARC-EP nishkapash (Kastilla shimipi, Fuerzas armadas revolucionarias de Colombia - Ejército del Pueblo, shina Colombiapak katarik tantachishka awkakkuna - Runakunapak Ijirsitu) Colombia mamallaktapi shuk awkakkunami kapan, guerrilla nishkami. Paykunaka Kumunista nishkakunami kapan, sinchi sinchi katarishpa Colombiapa gobiernota urmachinata munakun, shuk mushuk gobiernota churankapak. Paykuna nin, Colombiapa gobiernoka na allichu kapan, tarpukkuna llankakkunapash llaki llaki, wakcha wakcha yallikpipish gobiernoka kullkiyukkunatalla cuidanmi. Chaymanta FARC nishkakuna 1964 watamanta, kunankaman Colombia pakgobiernopa kuntrakunami kapan, chaymanta tuklla antanakunata churashpa, llaktakunata hapishpa, awkakunata chapakunatapash wanchishpa makanakunmi. Shinapash, tawka karu llaktamanta gobiernokuna FARCkunaka terroristakunami nin, shina shina Europa mamallaktakunapa tantanakuy, Shukllachishka America Suyukunapash. Chay mamallaktakunapa gobiernoskunaka FARCkunamari Colombiamanta runakunata llakichikun nin, paypak makanakuykunawan.
FARCkunapak hatun pushakkuna chaykunami karka : 1964 watamanta, 2008 watakaman, Manuel Marulanda Vélez, kipaka 2011 watakaman Alfonso Cano, kipaka Timoleón Jiménez.


text:
Svante August Arrhenius
Svante August Arrhenius (*19 ñiqin hatun puquy killapi 1859 paqarisqa Vik (Suwidsuyupi) llaqtapi - † 2 ñiqin kantaray killapi 1927 wañusqa Estocolmo (Suwidsuyu) llaqtapi; huk kawsay yachaymanta hampi yachaymantapas yachaqsi karqan.
1903 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: Svante Gustav; Mama: Carlonia Thunberg Arrhenius.
Yachaywasi: Catedral School (Upsala llaqtapi).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Svante August Arrhenius.


text:
Kawsasqamanta rawrana
Kawsasqamanta rawrana nisqakunaqa wañusqa kawsaqkunamanta - lliwmanta astawan yurakunamanta - chaskisqa, kawsa imayay kaq rawranakunam, kutipayaq michayuq (mana rumiyasqa rawrana hina).
Kay rawraykunapi kaq kawsasqamanta micha nisqaqa hallch'asqa inti micham, yurakunap inti wayllaywan wiñaspa llamk'achisqanmi.
Kawsasqa imayaykunata kañaspa chay kawsasqamanta michatam ancha ñawpa pachamantaña chaskinchik: yanunapaq, wasi q'uñichinapaq. Musuq allwiyakunawantaq kawsasqamantaqa rawrana pinchikillachanakunapi pinchikillatam ruranku, ichataq antawakunapim llamk'achinku.
Kaymi huk kawsasqamanta michayuq rawranakuna:
- Qiru yamt'a, k'ullumanta puchunkuna
- Runap icha uywap akasqan
- Chhalla (chakra yurakunap puchunkuna)
- Chakra yurakuna
- Misk'i wiru
- Kulsa (Brassica napus)
- Papil q'upa
- hukkunapas
Chakra yurakunatapas rawraptin, runakunapaq sallqa pachapaqpas sasachakuykunam hamun: Manaña mikhunapaqchu, ichataq rawranapaqmi puquchinku, ahinataq antawapaq ethanulpaq misk'i wirutam Brasilpi. Chaywan aswan runakunata yarqanman. Ancha hatun chakrakunatam llamk'achinku, sallqa pachata waqllispa, sach'a-sach'atataq qulluspa.


text:
Zhejiang pruwinsya
Zhejiang pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Zhejiang, chun simipi: 浙江, phinyimpi: Zhèjiān, machu: Chekiang, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hangzhou llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
11 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Zhejiang pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Mapa de Zhejiang (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Zhejiang (kastilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
John Adams
John Adams Jr., sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin kantaray killapi 1735 watapi paqarisqa Quincy (Massachusetts) llaqtapi - † 4 ñiqin anta situwa killapi 1826 watapi wañusqa Quincy llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 2 kaq umalliqnin (1797 watamanta 1801 watakama), ñawpaq Federalista Partidupi kaq umalliqsi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.
Alma mater: Harvard Yachay sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: John Adams.
- Biografía de John Adams


text:
TORREMANTA QHAWAJ (QOTUCHAKUYPAJ) JUNIO 2014
Kay revistataqa 2014 watapi 4-31 agosto killa qotuchakuykunapi ukhunchakonqa.
Diospaj astawan llankʼanallapuni
Diospaj astawan llankʼanaykipaj, ¿imatataj ruwawaj ni imapis jarkʼasunanpaj?
Leejkunaj tapuyninku
Ayata ruphachiyta, ¿imaynatá cristianos qhawanku?
¿Imaynatá divorciasqa kajkunata yanapasunman?
Ima llakiykunapichus divorciakojkuna rikukusqankuta qhawariy.
“Señor Diosniykitaqa munakunki”
¿Imatá Jesús niyta munasharqa Diosta tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykiwan munakunki nispa?
‘Runa masiykita munakuy’
Runa masinchejta munakunanchejta nishaspa, ¿imamantá Jesús parlasharqa? ¿Imaynatá chay kamachiyta kasukusunman?
¿Yuyarikunkichu?
¿Kay killasmanta Torremanta Qhawaj revistasta leerqankichu? ¿Kay tapuykunaman kutichiyta atiwajchu?
Pisi kallpayojkunata Jehová jina qhawana
Pisi kallpayojman rijchʼakoj hermanosta yanapayta atisunman.
Hermanosta Diosta yupaychaypi ñauparinankupaj yanapana
¿Imaynatá waynasta, kunallanraj bautizakojkunata Diosta yupaychaypi ñauparinankupaj yanapasunman?


text:
Juan Antonio Pezet
Juan Antonio Pezet Rodríguez de la Piedra sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin anta situwa killapi 1809 paqarisqa Lima llaqtapi - † 24 ñiqin pawqar waray killapi 1879 wañusqa Chorrillos Lima llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.
Tayta: José Pezet Monel
Mama: María del Rosario Rodríguez de la Piedra.
Warmi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan Antonio Pezet.


text:
Finidi George
Finidi George sutiiyuq runaqa (15 ñiqin ayriway killapi 1971 watapi paqarisqa Port Harcourt llaqtapi - ) huk Niqirya mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.
Churinkuna:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Finidi George.


text:
Wallina
Wallina nisqakunaqa (ordo Cetacea) taksa, hatun icha ancha hatunkaray challwahina rikch'akuq ñuñuqkunam, aycha mikhuq.
Yakupi kawsaspanpas, wayratam surq'anwan samanku. Kawsaqña uñakunata wachaspa ñuñuchinmi.
Kiru wallina (Odontoceti) challwakunatam, umachakikunatam, pisqukunatam, ñuñuqkunatapas mikhun, last'acha wallinakunataq (Mysticeti) uchuylla uywachakunata yakumantam suysun.
Mitan kamay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pusaq chunka rikch'aqtam riqsinchik, iskay urin rikch'aq ñiqiman, chunka hukniyuq rikch'aq aylluman allichaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Wallina


text:
Lars Løkke Rasmussen
Lars Løkke Rasmussen ( * 15 ñiqin aymuray killapi 1964 watapi paqarisqa Vejle llaqtapi - ). Dansuyu mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq.
5 ñiqin ayriway killapi 2009 watamanta ñawpaq kuti Dansuyupa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Jeppe Rasmussen; Mama: Lise Løkke Rasmussen
Ñawpaq warmi: Sólrun Løkke Rasmussen
Churinkuna:
Yachaywasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lars Løkke Rasmussen.


text:
Junichiro Koizumi
Junichiro Koizumi, (Nihun simipi: 小泉 純一郎, Koizumi Jun'ichirō), sutiyuq runaqa,(*8 ñiqin qhulla puquy killapi - 1942 paqarisqa Kanagawa llaqtapi - ).
2001 watamanta ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Junya Koizumi
Mama:
Ñawpaq warmi: Kayoko Miyamoto (divorciado)
Wawakuna:
Yachaywasi: Seikei High School
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Junichiro Koizumi.
- (Nihun simipi):


text:
Kichwa runa (Kichwaruna) nisqakunaqa - Inka icha Inga nikuqpas - lliw Kichwa rimaq runakunam, Ikwadur, Kulumbya, Chincha Piruwpi kaq Qhichwa runam, ahinataq Puruhakuna, Kañarikuna hukkunapas.
Ikwadur mama llaqtapi kichwa runakunap tantanakuyninqa ECUARUNARI nisqam.
Ikwadurpi, kichwa runakunaka ñawpak ashtawan waranka watakaman sapiyakurka. Tawka wiñay kawsay yachakkuna, Juan de Velascoshina yuyarkan, ashta watamanta, Inkakuna shamushkakaman, shuk mamallakta hatun pushak Kitupi kawsarka, pay Ikwadurpa Antikunata kawarkan, Puruha llaktamanta (Chimpurasu markapi), San Gabriel llaktaman (Karchi markapi). Chay hatun pushakka, Shyri nishkami. Kunanka, mana tukuy wiñay kawsay yachakkuna shina yuyan. Ashtawan yachakkuna yuyan, Ikwadurpi, Inkakuna shamushkakaman, mana shuklla hatun pushak tiyarka, shinapashmi tawka kurakakuna tiyarka, shuk kurakaka, tawka ayllu llaktakunata kawarkan[1]. Kipa, Inkakuna Tupak Yupankika Wayna Kapakkapash Ikwadurpi Antikunata kamachirirka, kipa Ikwadur Antikunapa runakuna Tawantinsuyupi kawsarkan. Kimsa chunka wata kipa, Ispañulkuna shamurka, Francisco Pizarro pushakmi, 1533 watapi Atawalpa Inkata wanchirka. 1534 watapi, Kunkistadur Sebastián de Belalcázarka Kitu llaktata hapirkan, chay llakta Ispañapakmi nirka. Chay kipa, 19 ñiqin pachakwataman, ashta kichwa runakunaka asindakunapi kawsarkakun, ashta llankakushun, shinapash mana kullkitapash, mana allpatapash charikurkan. 20 ñiqin pachakwatapi, hatun pushak Eloy Alfaro kichwa runakunapak hayñikunata kararkan, chay kipa, tawka runakunapak pushakkuna (shina Dolores Cacuango, Tránsito Amaguaña) hayñiman makakurka. Shinalla mushuk tantanakuykuna (shinalla ECUARUNARI), tukuchirirka, kashnalla kichwa runakunaka Iskay simipi iskay kawsaypi yachaykunata rurarka.
Kunan punchapi, ashta kichwa runakuna allpata llankakkunami kan. Kashna, tawka kichwa runakuna maki kapchiyta llankakkunami kan. Ashtawan kichwa runakunaka uchilla, mana sumak allpata charikun, shinalla kunan pachapi wakchalla kawsakun (2001 watapi, 87%)[2]. Shinapash Utawalu runakanaka, Sarakuru runakunakapash sumak maki kapchiykunata hatunkapa ruran. Paykunaka chay churanakunata, pachalinakunatapash Ikwadurpi karullaktapipash hatun. Shuktak kichwa runakunaka takikkunami kan.
Kichwa tushukkuna, llaktapak churanakunawan (Chikuy
)
Kichwa runakuna kichwa simita riman. Kichwa simika ashta dialectokunata (shina Sachapa kichwa, Chimpurasupa kichwapash, Impapurapa kichwapash etc.) charin, chaymanta yachachikkunaka Kichwa Amawta Kamachikpi tantanakurirka, paykunaka Shukllachishka Kichwa rurarka. Kunan, Iskay simipi iskay kawsaypi yachay wasikunapi, Shukllachishka Kichwaka yachachishkami kan. Shinalla, ashtawan kichwa runakunaka kastilla simita riman. Ayllu llaktakunapi, tawka runakunaka runa simita kastilla simiwan chapun, chay rimaykunaka chapushka nishkami.
Kichwa runakunapa kawsayka llaktapi hatun sapikunata charin. Paykuna yuyan Pachamamaka ñuka wasimi kan, chaymanta payman mikunakunata karan. Shinalla kichwa runakunaka yuyan, Inti kunukta, achiktapash ñukanchikman karan. Chaymanta Inti raymipi tukuy watakunapi tushunami, takinamipash kan. Kichwa runapa kawsaypi, ruku runakuna ashta kuyashkami kan, paykunaka taytaka, mamaka nishkami kan.
Ikwadurpi, kichwa runakuna Antikunapi, Amasuniyapipash kawsan. Amasuniya kichwa kunakuna mamallaktayuk kan. Paykuna Napu markapi, Pastasa markapi, Sukumpiyu markapi, Orellana markapipash kawsakun. Chay markakunapi, 80.000 kichwa runakuna kawsakun, CODENPE nin[3]. Amasuniya mamallaktapi, iskay runa llaktakuna tiyan, shuk runa llaktapi Napurunakunaka kawsakun, shuk runa llaktapipash Pastasa runakunaka kawsakun. Sarayaku shuk Amasuniya kichwa ayllullaktami kan.
Shuk kichwa runakuna Antikunapi kawsan. Antikunapi, tawka kichwa runa llaktakunaka tiyan :
- ↑ (es)ANTECEDENTES DE LOS PUEBLOS DE LA NACIONALIDAD KICHWA, Ikwadorpak Ministerio de Educación
- ↑ (es) Población indígena y afroecuatoriana en Ecuador: Diagnóstico sociodemográfico a partir del censo de 2001, p. 88
- ↑ Nacionalidad Kichwa Amazonia
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Kichwa runakunamanta (kastilla simipi)
- ↑ www.peruecologico.com.pe / Qhichwa Pastasa-Tigre (kastilla simipi)
- ↑ www.peruecologico.com.pe / Napuruna
- ↑ www.peruecologico.com.pe/ Quechua Lamista / Llakwash runakuna (kastilla simipi)


text:
Willakuykuna
Willakuykuna: Kay p'anqapiqa yachay wasipaq liwrukunapi willakuykunatam qhawachichkaykichik.
Yuyarina
- 1 Willakuykuna / Maytakuna - Wawa Wasi / Yachaqana Wasi
- 1.1 Waskaran wakichiy
- 1.2 Yachakuqkunapa Simi Qullqa
- 1.3 Waka Michiq
- 1.4 Ayni wakichiykuna: Ayni Gasettito
- 1.5 Qusqu qhichwapi willakuykuna
- 1.6 Pampallaqta ayllu llaqtayuq wawakunap runasimipi willasqankuna
- 1.7 Hanaq Urupampamanta willakuykuna
- 1.8 San Martín qhichwa simipi kastilla simipipas willakuykuna
- 1.9 Anqash qhichwa simikunapi kastilla simipipas willakuykuna (hukkunapas)
- 2 Huk willakuykuna
- 3 Kichwa simipi willakuykuna
- 4 Hawa t'inkikuna
Willakuykuna / Maytakuna - Wawa Wasi / Yachaqana Wasi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waskaran wakichiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Atuqpitawan ratska 1: Wamrakuna llapan nunaskunapis qhichwawmi nawintsaanantsik qillqanantsikpis: anqash qhichwa
- Atuqmantawan kayramantawan 1: Warmi qari wawakunapas maqtakunapas, pasñakunapas, puqusqa warmi qarikunapas qallunchikpiqa ñawinchananchikmi: ayakuchu chanka qhichwa
- Kayramantawan atuqmantawan 1: Wawakunapas kuraq runakunapas siminchikpi ñawinchasunpas qillqasunpas qusqu qullaw qhichwa
- Ukushpa maman kakashwan 2 ¿pikunatan kayaa? : qhichwa anqashpita aranway
- Puku pukumantawan utulumantawan: ¿pitaq maytaq kanchik? 2: ayacuchu chanka runa simipi aranway
- Puku pukumantawan kankamantawan 2: ¿pitaq maytaq kanchikiri?: qusqu qullaw runa simipi aranway
- Ansilmucha, Ñan paqarichiq
- Chunta wachumanta ñawpa willakuy, Rimaq mayumanta ñawpa willakuy
- Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy, Titiqaqa quchamanta ñawpa willakuy, Achiranamanta ñawpa willakuy
- Lumas waka: literatura en quechua, para niños y niñas de educación inicial
- K’archik k’archik sapatucha, Atuqwan huk’uchawan
- Kayhinatam Willarikunku Irqikunapaq Willakuykuna: Munay Llimp'iyuq Chakira Pillpintumanta, Siwar Q'intimanta
- Harawikuna
- ¿Mayhinatam paqarimunchikpas wiñanchikpas?
- Huk irqikunapaq willakuykuna
- Ñawpa willakuykuna
- Hatun runakunapa ñawpa willakuynin
- Imasmari, imasmari
- Huk kutis kaspa irqikunapaq willakuykuna
- Unay pachas kasqa irqikunapaq
Yachaq Masiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Ñawiriyta qillqayta yachay, ñawpaq k'atmapi yachakuqkunapaq)
- Yachaq mayii 1: ñawintsaana qillqa maytu qichwa rimanachaw iskaykaq ñiqipaq anqas qichwa
- Yachaq masiy 1: ñawinchana qillqana maytu llapan willanakuyiskaykaq ñiqi ayacucho chanka qichwa
- Yachaq masiy 1: ñawinchana qillqana maytu llapan willanakuy Hukkaq ñiqi qusqu qullaw qhichwa
Yachakuqkunapa Simi Qullqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Anqash qhichwa shimichaw
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Ayakuchu chanka qhichwa simipi Liwru online 7,7MB
- Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Qusqu qullaw qhichwa simipi
Waka Michiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Wanka simipi, Serafín Coronel Molina)
Ayni wakichiykuna: Ayni Gasettito[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(inlish simipi, kastilla simipi, qhichwa simipi)
Qusqu qhichwapi willakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Clímaco Rodríguez Ch.)
- Oveja michiq Joseycha
- P'unchayniyuq Tayta
- Atuqwan Alqowan
- Palomawan Kukuliwan
- Uywakuna Uywaq Erqecha
- Yana Asnu
- Sisikuna
- Phalaq Sisi
- Cuentos, Quechua de Cusco (por Clímaco Rodríguez): Oveja michiq Joseycha, P'unchayniyuq Tayta, Atuqwan Alqowan, Palomawan Kukuliwan, Uywakuna Uywaq Erqecha, Yana Asnu, Sisikuna, Phalaq Sisi (4.)
Pampallaqta ayllu llaqtayuq wawakunap runasimipi willasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Chikuchamantawan wiraquchamantawan / Juan Francisco Condori Merma.
- Kukuchimanta / Juan de Dios Quispe Melo.
- Kunturmantawan atuqmantawan / Eulalia Condori Melo.
- Kunturmantawan p'asñamantawan / Patricia Quispe Quispe.
- Sunsumanta / Julián Quispe Quispe.
- Ch'askamantawan waynamantawan / Jesús Quispe Cruz.
- Carlosmantawan, tiyumantawan pukupukumantawan / Mauricio Pari Cruz.
- Gallomantawan payamantawan / Mauricio Pari Cruz.
- Mal amigumantawan bien amigumantawan / Juan Francisco Condori Merma.
- Ukukumantawan p'asñamantawan / Juan Puma Condori.
- Huk'uchamantawan atuqmantawan / Carlos Puma Huaraya.
- Atuqmantawan Kunturmantawan / Juan Francisco Condori Merma.
- Biblioteca Virtual Cervantes. Pampallaqta (Kalka k’itipi, Qusqu suyupi) ayllu llaqtayuq wawakunap runasimipi willasqankuna (5.).
Hanaq Urupampamanta willakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(Cuentos del alto Urubamba)
- Hak'upi puriq sikuwani runa
- Q'illu qaraywamanta
- Tilisitamanta
- Chili wakachamanta
- Wik'uña chakuq
- Chikchimanta
- Mach'aqway qhariyuqmanta
- Saqra michirnania
- Ukuku kimsa wawayuqmanta
- Huk'uchachamanta, michichamantawan
- Miguel Wayapamanta
- Warmi qhari, sumaq kawsaqkunamanta
- Isicha Puytu
- Phuyu mikhuq atuqmanta
- Kunturpa, munasqan sipasmanta
- Wallata puka chakichamanta
- Chaski apaq runa
- Tutupaka llaqta
- Jorge A. Lira: Cuentos del alto Urubamba. BIBLIOTECA DE LA TRADICION ORAL ANDINA / 7. (11.) Edición bilingue Quechua y Castellano.
San Martín qhichwa simipi kastilla simipipas willakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(SIL) (1. Busqueda de páginas seleccionadas: sample.pdf / 2.Bajar archivo comprimido: zip)
- Aku kawaypa kolorkunata, Aku yupaypa kechwapi
- Aku Parlanakuypachi
- Aku takikuypachi
- Animalkunapa kuentukuna
- Chaypi chaypi suk imaka I
- Chaypi chaypi suk imaka II
- Chaypi chaypi suk imaka III
- Imashnami ruranchi
- Kuentitukuna
- Maceda llakta
- Ñawpa tiempu kuentukuna
- Parlanakuypachi kawsashkaynikunata
- Pishkillukuna
- Pumashi apostarcan tamyahuan
- Puriyninchipi tukuy layata kawanchi
- Rinchi purikuk
- Suk kuentukuna asichikunanchipa
- Wamrakunata kuydanchi
Anqash qhichwa simikunapi kastilla simipipas willakuykuna (hukkunapas)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(SIL) ! > 1 MB
- Achachaypa Tifoydeya Geshya
- Achicay
- Acrashun
- Alli cawacushun
- Cachitupoq Runa
- Chacushun
- Colera Qeshyay
- Cushicuriypä Cuentucuna
- Heidi
- Huaripampapa kostumbrinkuna
- Ichic Curu
- Imatäshi callä
- Interesädu Chölu
- Juc Rogu Mishi
- Leamos Nuestro Quechua
- Löcuyashqa töro
- Mallagashga atog
- Mallca
- Martïchu
- Mitsicog Wamra
- Mucashun
- Panchu Escuëlaman yaycungan
- Quechuantsicta Liyishun - cuentucuna
- Quechuata liyiyta yachacushun
- Sebaq Cuchi
- Wactsa chacwan
- Wamracunapä cuentucuna
Huk willakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Imaymanata qhichwapi ñawikunanchikpaq
- Catalinacha layquaq unkhuñantin
- César Vallejo: Paco Yunque (iskay simipi willakuy (liwru) online, pdf)
- portal.huascaran.edu.pe / Llaqtanchispa sunqun
- Huk’uchumanta
- Kimsantin Wawqimanta
- Atuqmantawan Wallatamantawan
- Apu Kampanayuq
- Uj willaku uywasmanta puquykunasmantawan jalq'anijmanta
- Hanan pachaq Atuqninqa: raki 1, raki 2, raki 3
Kichwa simipi willakuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- www.dineib.gov.ec / Taruka - Literatura oral kichwa (kichwa simi - kastilla simi)


text:
James Madison
James Madison, sutiyuq runaqa (* 16 ñiqin pawqar waray killapi 1751 watapi paqarisqa Belle Grove Plantation - Port Conway, (Virginia) llaqtapi - † 28 ñiqin inti raymi killapi 1836 watapi wañusqa Montpelier llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 4 kaq umalliqnin (1809 watamanta 1817 watakama), ñawpaq Demokratiku wan Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.
Hatun kamachi Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Taytan.
Tayta: James Madison Sr
Mama: Nelly Conway Madison
Warmi: Dolley Todd
Churinkuna: John
Alma mater: Princeton Yacha sunturnin (College of New Jersey)
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: James Madison.
- James Madison at MetaLibri


text:
Yakuampi kitilli
Yakuampi (kastilla simipi: Parroquia 28 de Mayo / San José de Yacuambi / 28 de Mayo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Yakuampi kitipi, Zamora Chinchipi markapi, huk kitillim. Uma llaqtanqa Yakuampi llaqtam (895 runa, 2001 watapi).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yakuampi kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. Kitillipiqa Sarakuru Kichwa runakunam tiyanku. [1]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Saraguro llakta (kichwa simi)


text:
Ch'allapata pruwinsya
Ch'allapata pruwinsya icha Eduardo Avaroa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Eduardo Avaroa / Provincia de Challapata) nisqaqa Buliwyapi, Uru Uru suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ch'allapata llaqtam.
Kay pruwinsyaqa Eduardo Abaroa Hidalgomantam (icha Eduardo Avaroa Hidalgo) sutichasqa.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa astawan Qhichwa runakunam Aymara runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ch'allapata pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)