text:
5 YACHAQANA
Dios rantiwasqanchik, Diospa astawan jatun regalon
¿Imataq chay rantiyrí?
¿Imaynatá Dios rantiwarqanchik?
¿Imaynatá Dios rantiwasqanchik yanapawanchik?
¿Imaynatá agradecesqa kasqaykita rikuchiwaq?
1, 2. a) ¿Imayna regalotataq astawan valorniyuqtajina qhawanki? b) ¿Imaptintaq Dios rantiwasqanchik juk sumaq regalo ñuqanchikpaq?
¿IMA regalotataq astawan kusiywan japʼikunki? Juk regaloqa may valorniyuq kananpaq mana achkha qullqiwanpunichu rantikunan tiyan. Valorniyuq kananpaqqa, kusichinawanchik chayri yanapanawanchik tiyan.
2 Ima regalomantapis, Jehová Diosninchik juk sumaq regalota quwasqanchikqa, may valorniyuq. ¿Mayqintaq chayrí? Jehová Diosninchikqa, tukuy imata quwanchik, chaywanpis, astawan sumaq regalonqa: munasqa Churinpa kawsayninta qusqan, imaraykuchus jinamanta wañuymanta kacharichiwarqanchik (Mateo 20:28). Kay yachaqanapi, imaynatachus kay regalo kusichiwasqanchikta, yanapawasqanchikta ima rikusunchik. Chayrayku kay regalotaqa, may valorniyuqtajina qhawananchik tiyan, imaraykuchus Jehovaqa, jinamanta mayta munakuwasqanchikta rikuchiwanchik.
¿IMATAQ CHAY RANTIYRÍ?
3. ¿Imataq rantiyrí, imapaqtaq Adán chinkachisqanta yachananchik tiyan?
3 Rantiyqa, juchamanta, wañuymanta ima runata kacharichinanpaq Jehová Diospa ruwasqan (Efesios 1:7). Kayta astawan japʼiqanapaqqa, Edén huertapi Adán juchallikuspa, imatachus chinkachisqanta yachananchik tiyan. Juchallikuspa imatachus Adán chinkachisqanta yachaspaqa, juchamanta kacharichinawanchikpaq may chhikatapunichus Jehová Diosninchik pagasqanta yachasunchik.
4. ¿Imatataq Adán mana juchayuq kasqan niyta munarqa?
4 Jehová Diosninchik Adanta ruwachkaspa, mana juchayuqta ruwarqa. ¿Imataq chay niyta munarqa? Adán, mana jaykʼaq unquykunanta, manataq wañunanta niyta munarqa. Chantapis Biblia nisqanmanjina payqa, ‘Diospa churin karqa’ (Lucas 3:38). Arí, imaynatachus juk munakuyniyuq tata, churinta allinta parlapayan, ajinallatataq munakuyniyuq Diospis, Adanta parlapayaq, imatachus ruwananta niq, munayninta ima willaq (Génesis 1:28-30; 2:16, 17).
5. ¿Imapitaq Adán Diosman rikchʼakurqa?
5 Jehová Diosninchikqa, Adanta “payman rijchʼakojta ruwarqa” (Génesis 1:27). ¿Imatataq chay niyta munan? Ñawpaq kaq yachaqanapi yachakunchikjina, Jehová Diosqa mana rikukuq juk espíritu (Juan 4:24). Payqa mana ñuqanchikjinachu. Chayrayku Adanqa jukjinamanta Jehová Diosman rikchʼakurqa. Payqa Diosjina: munakuyta, chiqan kayta, atiyniyuq kayta, yachayniyuq kayta ima rikuchiyta atinanpaqjina ruwasqa karqa. Chantapis Adanqa, imatapis akllayta atinanpaqjina ruwasqa kallarqataq. Adanqa mana juk maquinajinachu ruwasqa karqa, imapaqchus ruwasqa kasqanta ruwanallanpaq. Astawanqa sapallanmanta, imachus allin imataqchus mana allin kasqanta akllayta atinanpaqjina ruwasqa karqa. Jehová Diosninchikta kasukuytachus akllanman karqa chayqa, wiñay wiñaypaq Edén huertapi kawsanman karqa.
6. ¿Imatataq Adán juchallikuspa chinkachirqa, imatataq mirayninman saqirqa?
6 Adanqa, Jehová Diosta mana kasukusqanrayku wañurqa. Chayraykutaq, mana juchayuq, juntʼa kawsayninta chinkachirqa (Génesis 3:17-19). Mana paypa kawsaynillantachu chinkachirqa, manaqa mirayninpa kawsaynintapis chinkachillarqataq. Jehová Diospa Palabran niwanchik: “Uj runanejta [Adanniqta] jucha kay pachaman yaykumorqa, jucharaykutaj wañuypis tiyan. Ajinamanta wañoyqa tukuy runasman chayarqa, tukuyninku juchallikusqankurayku”, nispa (Romanos 5:12). Arí, Adanpa juchan tukuyman chayawanchik. Chayrayku Biblia juchaman ranqhasqa, chayri “qosqa”, kasqanchikta niwanchik, jinamanta juchaman, wañuyman ima watasqa kanchik (Romanos 7:14). Yachachkaspa juchallikusqankurayku, Adanpaqwan, Evapaqwan, mana juk suyakuy karqachu. Chaywanpis, ¿imataq mirayninkumanta kanman karqarí?
7, 8. Rantiy, ¿imataq astawan niyta munan?
7 Jehovaqa, tukuy runata rantispa salvayta munarqa. ¿Imataq chay niyta munan? Kayta kutichinapaqqa, iskayniqmanta qhawarina. Qallarinapaq, rantiyqa pagay niyta munan imapis watiqmanta kapunawanchikpaq, chayri pillatapis kacharichinanchikpaq, imaynatachus wisqʼasqa runata kacharichinapaq pagakun, kikillantataq. Chantapis Bibliapiqa, rantiy niyta munan, maychus kasqanta paganata, mana pisitachu, nitaq kuraqtachu. Sutʼincharinapaq unayqa, juk runap wakan wakpa kapuyninta dañuq chayqa, chay runaqa, wakan dañusqanta maychus kaqta paganan karqa.
8 Rikunchikjina Adanpa juchanqa tukuyninchikman chayawanchik. ¿Imaynatataq juchamanta, wañuymanta ima, Jehová Diosninchik kacharichiwasunman karqa? Imaynatachus Jehová rantiwasqanchikta, chantapis imaynatachus chay yanapawasqanchikta qhawarinachik.
¿IMAYNATÁ DIOS RANTIWARQANCHIK?
9. ¿Imayna runawantaq runata rantikunan karqa?
9 Adanqa, mana juchayuq kawsayninta chinkachirqa. Chayta watiqmanta rantinapaq, mana mayqin juchasapa runap kawsayninwan pagakuyta atikunmanchu karqa (Salmo 49:7-9). Kikillanwantaq runata rantikunan karqa. Jehová Diospa chiqan kayninqa, jina kananta mañarqa. Diosllataq Bibliapi nirqa: “Kay jinata kutichiychej: Runamanta runata”, nispa (Deuteronomio 19:21). ¿Imaynatataq Adanpa mana juchayuq kawsayninta pagakunman karqarí? Juk mana juchayuq juntʼa runap kawsaynillanwantaq pagakunan karqa (1 Timoteo 2:6).
10. ¿Imaynatá Jehová rantiwarqanchik?
10 ¿Imaynatataq Jehová Dios rantiwarqanchik? Jehová Diosqa Jallpʼaman mana juchayuq Churinta kachamurqa. Mana mayqin churillantapis kachamurqachu, manaqa, astawan munasqa Churinta kachamurqa (1 Juan 4:9, 10). Jesucristoqa, mana thutuspalla janaqpachapi jatun kayninpa kʼanchayninta saqirqa (Filipenses 2:7). Tawa yachaqanapi rikunchikjina Jehová Diosninchikqa, Churinpa kawsayninta, juk mana qharip chayasqan sipaspa wiksanman churarqa. Diospa espíritu santon jarkʼasqanraykutaq, Jesucristoqa mana juchayuq juntʼa runajina paqarikurqa (Lucas 1:35).
11. ¿Imaynatá juk runallawan tukuy runasta rantikunman karqa?
11 ¿Imaynatataq juk runap kawsaynillanwan tukuy runasta rantikunman karqarí? Tʼukuriy, ¿imaptintaq tukuy runas juchayuq kanku? Adán juchallikuspaqa, mana juchayuq kawsayninta chinkachirqa. Manaña juntʼa runa mana juchayuq kawsayninta, mirayninman chayachirqachu, manaqa juchata, wañuyta ima tukuy mirayninman chayachirqa. Jesús “qhepa kaj Adanrí”, juntʼa runa karqa, mana jaykʼaqpis juchallikurqachu (1 Corintios 15:45). Astawanqa Tatanta tukuy imapi kasukurqa, chantá mana juchayuq kawsayninta ñuqanchikrayku qurqa, jinamanta Adán kawsayta qunawanchikmantaqa, pay quwarqanchik, juk suyakuyta imataq quwarqanchik (Romanos 5:19; 1 Corintios 15:21, 22).
12. ¿Imatataq Jesús ñakʼarisqanwan rikuchirqa?
12 Bibliaqa, Jesús manaraq wañuchkaptin mayta ñakʼarichisqankuta, mayta siqʼusqankuta, kurkuman takaykuspataq llakiyta wañuchisqankuta ima willawanchik (Juan 19:1, 30; yapanpi, 204-206 paginasta ñawiriy). ¿Imaptintaq Jesús chayjinatapuni ñakʼarirqarí? Qhipaman astawan yachakusunchikjina, Kuraq Supayqa: “Pipis ñakʼarin chayqa, mana Jehovaman chiqa sunqu kanqachu”, nispa nirqa. Jesustaq chayjina ñakʼariypi Jehová Diosninchikman chiqa sunqu kaspa, Kuraq Supay llulla kasqanta rikuchirqa. Chantapis, juk mana juchayuq juntʼa runa, Kuraq Supay ñakʼarichiptinpis, Diosman chiqa sunqu kayta atisqanta rikuchillarqataq. ¡Maytachá Jehová Diosninchik kusikurqa, kʼata Churin Payman chiqa sunqu kasqanta rikuspa! (Proverbios 27:11.)
13. ¿Imaynatá Dios rantiwarqanchik?
13 ¿Imaynatataq Diosninchik rantiwarqanchik? Kimsa chunka kimsayuq watapiqa, nisán killapi 14 pʼunchaypi, Jehová Diosninchik, juntʼa runa, mana juchayuq Churinta, wañuchinankuta saqirqa. Jinamanta Jesús “wiñaypaj uj kutillata” kawsayninta jaywarqa (Hebreos 10:10). Kimsa pʼunchayninmantaq Jehová juk angeltajina kawsarichimurqa. Chaymanta janaqpachaman ripuytawan Jesusqa, mana juchayuq juntʼa runajina wañusqanta, Jehovap ñawpaqinman apaykurqa, jinamanta Jehovaqa, Churinpa kawsayninwan Adanpa mirayninta rantirqa (Hebreos 9:24). Jehová Diosqa, Jesuspa kawsayninwan, tukuy runasta juchamanta, wañuymanta ima rantirqa (Romanos 3:23, 24).
¿IMAYNATÁ DIOS RANTIWASQANCHIK YANAPAWANCHIK?
14, 15. ¿Imatataq ruwananchik tiyan juchanchik pampachakunanpaq?
14 Rantiwasqanchikrayku, juchasapa runa kaspapis, Jehová Diospa bendicionesninta japʼikuyta atinchik. Qhawarina imaynatachus Jehová Dios rantiwasqanchik yanapawasqanchikta.
15 Juchanchik pampachakun. Tukuyninchik Adanmanta jamusqanchikrayku juchasapas kanchik, chayrayku pantanchik. Imata ruwaspapis, parlaspapis, juchallikunchik. Chaywanpis, Jesús wañusqanrayku, ‘juchanchik pampachakun’ (Colosenses 1:13, 14). Chaywanpis juchanchik pampachasqa kananpaq sunqumantapacha kutirikunanchik tiyan. Chantapis, Jehová Diosmanta juchanchikta pampachananta Jesucristop sutinpi mañakunanchik tiyan (1 Juan 1:8, 9).
16. ¿Imaraykutaq Diosta llimphu sunquwan yupaychasunman, chantapis, imaynatá chay yanapawanchik?
16 Jehová Diosninchik allinpaq qhawawanchik. Sunqunchik juchachawaptinchik, mana juk suyakuy tiyapuwasqanchikta, qhasi mana kaq kasqanchikta ima yuyanchik. Chaywanpis rantiwasqanchikrayku, Dios “sonqonchejpa yuyayninta llimphuchan”. Jehová Diosninchikqa, juchanchikta pampachan, juchasapa runa kaptinchikpis yupaychananchikta saqin, allinpaqtaq qhawawanchik (Hebreos 9:13, 14). Jinamanta, mana imamanta llakikuspa Payman qayllaykuyta, Paymanta mañakuyta ima atinchik (Hebreos 4:14-16). Mana Diosllachu allinpaq qhawawanchik, astawanqa, sunqu tiyasqa, kusisqa ima kawsakunchik.
17. Jesús wañusqanrayku, ¿ima bendicionestataq japʼiyta atisunchik?
17 Wiñaypaq paraisopi kawsakuyta suyanchik. Romanos 6:23 nin: “Juchaj pagonqa wañuymin”, nispa, chantá nillantaq: “Diospa regalonrí wiñay kausay Cristo Jesús Señorninchejpi”, nispa. Kimsa yachaqanapi, ima bendicioneschus Paraisopi kananta yachakurqanchik (Apocalipsis 21:3, 4). Jesús ñuqanchikrayku wañupusqanrayku, tukuy chay bendicionesta, wiñay kawsayta ima japʼiyta atinchik. Chaywanpis wiñay kawsayta japʼinanchikpaq, rantiwasqanchikmanta Jehovaman agradecekusqanchikta rikuchinanchik tiyan.
¿IMAYNATÁ AGRADECESQA KASQAYKITA RIKUCHIWAQ?
18. ¿Imaraykutaq Jehovaman tukuy sunqu agradecekunanchik tiyan?
18 ¿Imaraykutaq tukuy sunqu Jehová Diosman agradecekunanchik tiyan? Tʼukuriy, pillapis juk regalota rantipunawanchikpaq, kapusqanmanta, tiemponmanta ima churan chayqa, ¿manachu chay regalota may valorniyuqtajina qhawananchik kanman? Arí, imatachus Jehová Dios regalawasqanchikqa may valorniyuq ñuqanchikpaqqa, imaraykuchus payqa astawan munakusqanta quwarqanchik. Bibliaqa niwanchik: “Diosqa chay jinatapuni kay pachapi kaj chhikata munakusqanrayku, uj kʼata churinta qorqa”, nispa (Juan 3:16). Chantapis, Jesús kawsayninta qusqanqa, paypis munakuwasqanchikta rikuchiwanchik (Juan 15:13). Jinamanta Jehová Diospis, Jesucristopis, sapa jukninchikta munakuwasqanchikta sutʼita rikunchik (Gálatas 2:20).
19, 20. ¿Imaynatá agradecekusqaykita rikuchiwaq?
19 ¿Imaynatá agradecekusqaykita rikuchiwaq? Qallarinapaqqa, Jehovata allinta riqsinayki tiyan (Juan 17:3). Chaypaqqa Bibliamanta yachakullaypuni. Astawan Jehová Diosninchikta riqsinki chayqa, astawan payta munakunki. Astawan Jehová Diosta munakunki chayqa, astawan nisqanta ruwayta munanki (1 Juan 5:3).
20 Jesuspa wañuyninpi iñinayki tiyan. Jesusmanta nikurqa: “Churipi creejqa wiñay kawsayniyoj [kanqa]”, nispa (Juan 3:36). ¿Imaynatá Jesuspi creesqanchikta, iñisqanchikta rikuchisunman? Mana simillanchikwanchu. Santiago 2:26, nin: “Mana ruwasqasniyoj creeypis wañusqallataq kashan”, nispa. Arí, iñiyninchikqa, ruwasqasninchikpi rikukun. Chaypaqqa, Jesusjina ñuqanchikpis ruwananchik tiyan (Juan 13:15).
21, 22. a) ¿Imaptintaq sapa wata Señorpa Cenanman rinanchik tiyan? b) ¿Imamantataq 6, 7 yachaqanapi ima yachakusunchik?
21 Sapa wata Señorpa Cenanman rinayki tiyan. Kimsa chunka kimsayuq watapiqa nisán killapi 14 pʼunchaypi, Jesucristo ruwarqa ‘Señorpa cenan’ nisqata (1 Corintios 11:20; Mateo 26:26-28). Chantapis, kay cenataqa, ‘Jesuspa wañupuyninta yuyarinapaq tantakuy’, nispa sutichakullantaq. Jesús chay tantakuyta ruwayta qallarirqa, paykunarayku juntʼa kawsayninta qusqanta discipulosnin yuyarikunallankupaqpuni. Chaymanta parlaspa Jesusllataq nirqa: “Kayta ruwaychej noqamanta yuyarikuspa”, nispa (Lucas 22:19). Chay tantakuyqa, Jesús, Jehová Dios ima mayta munakuwasqanchikta yuyarichiwanchik. Jesuspa wañupuyninta yuyarinapaq tantakuyman rispaqa, agradecekusqanchikta rikuchinchik. *
22 Jehová Diosninchik runata rantisqanqa, may jatun valorniyuqpuni (2 Corintios 9:14, 15). Astawanpis Jehová Dios runata rantisqanrayku, wañusqaspis kawsarimunqanku, chaymantataq suqta, qanchis yachaqanapi ima yachakusunchik.
^ párrafo 21 Kay librop yapanpi, 206-208 paginaspi, Señorpa Cenan, imachus kasqanmanta astawan yachakuyta atinki.


c: text/html

text:
7 YACHACHIKUY
¿Pitaq Jesusri?
Jehová Diosmi Jesusta kay pachaman kachamurqan (1 Juan 4:9)
Manaraq Adanta kamashaspan Jehová Dios kamarqan ancha atiyniyoq angelta. Jehová Diosqa munanmi chay atiyniyoq angeltapas uyarinanchista.
Qhepamanmi Diospa munayninpi chay ángel kay pachapi runa hina nacerqan. María sutiyoq doncellan onqokurqan Belén llaqtapi, paymi Jesús karqan (Juan 6:38).
Kay pachapi kashaspan Jesusqa taytan hina munakuq allin runa karqan. Chaymi runakunaqa payman asuykuqku. Hinaspapas mana manchakuspan Diosmanta yachachirqan.
Imaymana allinkunataña Jesús ruwarqan chaypas, askha runakunan cheqnikurqanku (1 Pedro 2:21-24)
Jesusqa onqosqakunatan qhaliyachirqan wakin wañusqakunatapas kawsarichirqanmi.
Religionpi umallikunaqa sinchitan Jesusta cheqnikurqanku pantasqa yachachisqankuta mana allin ruwasqankutawan sut’iman horqosqanrayku.
Religioso umallikunaqa romanokunawanmi Jesusta ñak’arichispa wañuchirqanku.
Astawan yachanapaq
¡DIOSMANTA HAMUQ ALLIN WILLAKUYKUNA!
¿Pitaq Jesucristori?
Kaykunamanta yachay: ¿Imaraykun Jesús wañurqan? ¿Iman kacharichiy? ¿Imatan kunan ruwashan?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Simun Piyru
Simun Piyru (iwriyu simipi שמעון Shimon, grigu simipi Πέtpoς Pétros, "qaqa, rumi"; Betsaida llaqtapi paqarisqa; 29 ñiqin inti raymi killapi 67 watapi wañusqa Ruma llaqtapi) Musuq Rimanakuypi nisqakamaqa Jesuspa chunka iskayniyuqnintin willarikuq nisqa qatirikuqpura huksi karqan. Mawk'a Kristuyuyayp ñawpaq kaq pusaqninsi karqan, Romap ñawpaq yayayninsi karqan.
Tiwiriyas quchapi challwaq kaspa, Hisusta uyarispa qatirqan. Hisus wañuyman taripasqa kaptin, "manam riqsinichu" nirqan. Hisus hanaq pachaman rirqaptinsi, Kristiyanu inlisyata kamariywan ruraykacharqan.
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Simun Piyru.


text:
10 KAQ YACHACHIKUY
¿Imatam bibliaqa yachachin angelkunamanta hinaspa demoniokunamanta?
1. ¿Imanasqam angelkunamanta yachananchik?
ANGELKUNAPAS Jehova Diospa ayllunmi kanku. Diosqa munanmi paykunamanta yachananchikta. ¿Imatam angelkunaqa ruwanku? ¿Imaynatam ñawpaq tiempopi runakunata yanaparqaku? ¿Kunanpas yanapawanchikmanchu? (Qaway 8 kaq willakuyta).
2. (1) ¿Pitaq angelkunata unancharqa? (2) ¿Hayka angelkunam kan?
2 ¿Pitaq angelkunataqa unancharqa? Colosenses 1:16 nin Jesusta puntata Jehova Dios unanchasqanmanta, chaymantañam “tukuy imakunapas [...] unanchasqa karqa hanaq pachapipas chaynataq kay pachapipas”. “Tukuy imakunapas” nispanqa angelkunapas unanchasqa kasqanmantam rimachkan. ¿Hayka angelkunatam Diosqa unancharqa? Bibliam nin pachak wara-waranqantin angelkuna kasqanmanta (Salmo 103:20; Apocalipsis 5:11).
3. ¿Imatam Job 38:4-7 nin angelkunamanta?
3 Bibliapas ninmi manaraq kay pachata Dios unanchachkaspan angelkunata puntata unanchasqanmanta. ¿Imaynataq angelkunaqa tarikurqaku kay pachata Jehova Dios unanchaptin? Job sutiyuq qillqam nin paykuna anchata kusikusqankumanta. Angelkunaqa llapallankum ayllu hina Jehova Diosta huk sunqulla yupaychanku (Job 38:4-7).
DIOSTA YUPAYCHAQKUNATAM ANGELKUNAQA YANAPANKU
4. ¿Angelkunaqa runakunata kuyankuchu? ¿Imanasqam chayta ninki?
4 Angelkunaqa runakuna yanapaytam munanku hinaspapas yachaytam munanku runakunapaq hinaspa kay allpa pachapaq Dios imakunata ruwananmanta (Proverbios 8:30, 31; 1 Pedro 1:11, 12). Angelkunaqa llakisqachá tarikurqaku Adanwan Eva Diosta qipancharuptinkuqa. Kunanqa aswan llakisqaraqchá tarikunku yaqa llapallan runakuna Diosta mana kasukuptinku. Ichaqa pipas huchanmanta wanakuspan Diosman kutirikuptinqa kusisqam tarikunku (Lucas 15:10). Angelkunaqa anchatam kuyanku Diosta yupaychaqkunataqa, Diosñataqmi angelkunata servichikun yupaychaqninkunata yanapananpaq hinaspa waqaychananpaq (Hebreos 1:7, 14). Yachasun wakinkuta imayna yanapasqanmanta.
5. Ñawpaq tiempopi Diosta yupaychaqkunata, ¿imaynatam angelkunaqa yanaparqaku?
5 Sodoma hinaspa Gomorra llaqtakuna puchukachisqa kaptinmi, Jehova Diosqa iskay angelkunata kamachirqa Lottawan ayllunta chay llaqtamanta hurqumunankupaq (Genesis 19:15, 16). Chaymanta qipatam, Diosmanta willakuq Danielpas leonkunapa kasqan uchkuman wischusqa karqa. Ichaqa leonkunaqa manam imanarqachu, Danielmi nin: “Diosniymi angelninta kachamuspan mana imanawananpaq leonkunapa siminta wichqarachirqa”, nispa (Daniel 6:22). Jesuspa tiemponpipas carcelmanta Pedrota hurqunanpaqmi Diosqa angelninta kamachirqa (Hechos 12:6-11). Angelkunaqa Jesustapas yanaparqakum kay pachapi kachkaptin. Chaynataq bautizakusqan qipatapas (Marcos 1:13). Manaraq wañuchkaptinpas huk angelmi “kallpanchaykurqa” (Lucas 22:43).
6. (1) ¿Imaynatam yachanchik Diospa yupaychaqninkunata angelkuna yanapasqanta? (2) ¿Ima tapukuykunamantam yachasunchik?
6 Kunanqa manañam angelkunaqa runakunamanqa rikuriwanchikñachu. Ichaqa hinallam Diosqa angelkunata servichikun yupaychaqninkunata yanapananpaq. ¿Imaynatam chayta yachanchik? Bibliam nin yupaychaqninkunata angelninwan Dios waqaychasqanmanta (Salmo 34:7). Mana allin espiritukuna atiyniyuq kasqankuraykum Dios waqaychawananchikta munanchik. ¿Pikunataq chay chiqniwaqninchikkunaqa? ¿Imaynatam rikurirurqaku? ¿Imaynatam ñakarichiwanchik? Chayta yachananchikpaq qawasunchik imam pasakurqa Adanwan Eva unanchasqa kasqanku qipata.
KANMI CHIQNIWAQNINCHIK MANA ALLIN ESPIRITUKUNA
7. ¿Imatam satanasqa achka runakunata ruwarqa?
7 Kimsa kaq yachachikuypim yachamurqanchik huk angel Diosta qipancharusqanmanta hinaspa hukkunata kamachiyta munasqanmanta. Bibliam sutichan “diablowan hinaspa satanaswan” (Apocalipsis 12:9). Satanasqa munarqam runakunapas Diosta qipanchanankuta. Chaymi Evata pantarachirqa, chaymantapacham achka runakunatapas pantarachirqa. Ichaqa wakin runakunam Abel, Enoc hinaspa Noey hina Diosman sunqu karqaku (Hebreos 11:4, 5, 7).
8. (1) Wakin angelkunaqa, ¿imata ruwaspankum demonioña rikurirurqaku? (2) Sinchi parapi mana wañunankupaq, ¿imatam demoniokunaqa ruwarqaku?
8 Noeypa tiemponpipas wakin angelkunam Diosta mana kasukuspanku, hanaq pachamanta kay pachaman hamurqaku runa hina kawsanankupaq. ¿Imanasqam hamurqaku? Bibliam nin angelkunaqa warmiyuq kayta munaspanku hamusqankumanta (qaway Genesis 6:2). Angelkunaqa manam chaytaqa ruwanankuchu karqa (Judas 6). Chay angelkuna hinam, chay tiempopi runakunaqa mana allin ruwaqllaña karqaku. Jehova Diosqa chay mana allin runakunatam sinchi parawan chinkarachirqa. Ichaqa manam chinkachirqachu kasukuq runakunataqa (Genesis 7:17, 23). Sinchi parapi mana wañunankupaqmi chay mana allin angelkunaqa hanaq pachaman kutikurqaku. Chay mana allin angelkunatam bibliaqa sutichan ‘demoniokuna’ nispan. Paykunaqa mana kasukuq kasqankuraykum kamachiqninku satanaswanña hukllawakurqaku (Mateo 9:34).
9. (1) Demoniokuna hanaq pachaman kutiptinku, ¿imam pasarqa? (2) ¿Imamantam qatiqninpi yachasunchik?
9 Demoniokuna hanaq pachaman kutiptinkuqa, Jehova Diosqa manañam chaskirqachu (2 Pedro 2:4). Demoniokunaqa manañam kunanqa atinkuñachu runayaytaqa, ichaqa hinallam “kay pachapi llapallan runakunata pantachichkan” (Apocalipsis 12:9; 1 Juan 5:19). Qatiqninpim yachasun runakunata demoniokuna imayna pantachisqanmanta (qaway 2 Corintios 2:11).
¿IMAYNATAM DEMONIOKUNAQA RUNAKUNATA PANTACHICHKANKU?
10. ¿Imaynatam demoniokunaqa runakunata pantachichkanku?
10 Demoniokunaqa tukuywanmi runakunataqa pantachichkanku. Wakin runakunam kikinku utaq brujokuna yanapaptinku demoniokunawan rimanku. Demoniokunawan rimaq runakunatam sutichanku “layqa ruwaqkuna” nispanku. Diosqa kamachiwanchikmi tukuy chaykunamanta karunchakunanchikpaq (Galatas 5:19-21). Imaynam runakuna tuqllata servichikunku animalkunata hapinankupaq, chaynam demoniokunapas tuqllata hina servichikunku imawanpas runakunata pantarachinanpaq (qaway 26 kaq willakuyta).
11. (1) ¿Imataq layqa ruwayqa? (2) ¿Imatam biblia nin chay ruwaymanta?
11 Demoniokunaqa runakunatam pantachinku layqa ruwaykunawan. Demoniokunapa atiyninwanmi tukuy rikchaq unquykunata hampinku hinaspa imapas mana allinkunata ruwanku. Chaypaqmi servichikunku tukuy rikchaq waytakunata. Wakinpiqa pitapas mana allinta ruwananpaqmi mañakunku chay runapa pachanta, fotonta, chukchanta utaq imantapas. Achka runakunam piensanku chaykuna ruwayqa allin kasqanta, ichaqa manam chaynachu. Layqa ruwaqkunaqa manaraq hampita quchkaspankum, velakunata ratachinku taytachankupaq hinaspam ñawpaqninkupi hampita churaykuspanku diosninkuta mañakunku. Bibliaqa ninmi tukuy chay ruwaykunataqa Jehova Dios chiqnisqanmanta (Deuteronomio 18:10-12).
12. (1) ¿Imanasqam mana allinchu wañuqkunawan rimayqa? (2) Diosta yupaychaqkunaqa, ¿imatam mana ruwananchikchu?
12 Demoniokunaqa pantachiwanchiktaqmi wañuqkunawan rimay atisqanchikta piensachiwaspanchik. Demoniokunaqa munankum kaynata piensananchikta: Wañuqkuna maypipas hinalla kawsasqankuta, ñuqanchikwan rimay atisqankuta, yanapawasqanchikta hinaspa ñakarichiwasqanchiktapas. Pipapas amistadnin utaq ayllun wañukuptinqa, ichapas wañuqkunawan rimaq runapa yanapakuyninta maskanman. Chay runaqa ichapas wañuqkunamanta sumaqta willakunman utaq econman hina rimanman. Yanapakuyta maskaq runaqa, ichapas piensanman wañuqkunawan chay runa rimasqanta, ichaqa demoniokunawanmi rimachkan (1 Samuel 28:3-19). Chaymantapas, pipas wañukuptinqa tukuytam ruwanku wañukuq runapaq: Cuerpontam velanku, lutokunku, wañukuqpa pachanta taqsanku, misachinku, wañuqkunapa punchawninpi mikuykunata churanku hinaspapas kantaqmi huk ruwaykunapas (Salmo 115:17). Chaymi chay ruwaykunataqa mana ruwananchikchu. Chaymantapas manam piensayllapas-piensananchikchu layqa ruwaqkunaman riytaqa (qaway Deuteronomio 18:10, 11; Isaias 8:19).
13. Demoniokunata manchakuq runakunaqa, ¿imaynañam kunanqa kanku?
13 Demoniokunaqa manam runakunataqa pantachiyllachu-pantachin, aswanqa manchachintaqmi. Satanaswan demoniokunaqa yachankum kay pachapi mana allinkunata ruwanankupaq “pisi tiempoyuqllaña” kasqankumanta. Diosqa manam saqinqañachu chayta ruwanankutaqa. Chaymi llumpay piñasqallaña kachkanku hinaspa mana allinkunata ruwachkanku (Apocalipsis 12:12, 17). Ichaqa demoniokunata manchakuq waranqantin runakunaqa, manañam kunanqa manchakunkuñachu. ¿Imataq chaypaq yanaparqa?
¿IMAYNATAM DEMONIOKUNAMANTA WAQAYCHASQA KACHWAN?
14. ¿Imatam Jesuspa qatiqninkunaqa ruwarqaku demoniokunamanta librakunankupaq? ¿Imatam ñuqanchikpas ruwananchik?
14 Bibliam nin imata ruwaspa demoniokunamanta waqaychasqa kananchikpaq hinaspa librakunanchikpaqpas. Ñawpaq tiempopim Efeso llaqtapi iñiqkuna manaraq Jesuspa qatiqnin kachkaspanku demoniokunawan rimaqku. ¿Imaynatam demoniokunamanta librakurqaku? Bibliam nin: “Layqakunapas achkallañam libronkuta huñuruspanku llapankupa qayllanpi kañarurqaku”, nispa (Hechos 19:19). Jesuspa qatiqnin kayta munasqankuraykum layqakunamanta libronkuta kañarurqaku. Kunanpas yaqa chaynatam ruwananchik. Jehova Diosta yupaychanapaqqa, chinkachinanchikmi demoniokunamanta rimaq tukuy rikchaq qillqakunata, videokunata, takikunata, pukllaykunata hinaspa imapas layqa ruwaykunawan tupaqta. Chaykunata qaway utaq uyariy allin rikchakuptinpas chaykunaqa demoniokunapam, chaymi tukuy chaykunataqa chinkachinanchik. Runakunaqa tukuy mana allinkunatapas servichikunkum waqaychasqa kanankupaq, chaykunatapas chinkachinanchikmi (1 Corintios 10:21).
15. Satanasmantawan demoniokunamanta waqaychasqa kananchikpaqqa, ¿imatawanmi ruwananchik?
15 Efeso llaqtayuq runakuna layqamanta libronkuta kañaruptinkum, iskay kimsa watamanta apostol Pablo qillqarqa “mana allin espiritukunapa contranpi” hinalla peleasqankumanta (Efesios 6:12). Libronkuta kañaruptinkupas demoniokunaqa hinallam ñakarichiyta munarqaku. Hinaptinqa, ¿imatawanmi ruwananku karqa? Pablom kaynata nirqa: “Iñiynikichikyá harkachikuna hina kachun”, nispa (Efesios 6:16). Imaynam soldadokuna peleananku harkachikunankuta apaqku, chaynam iñiyninchikpas demoniokunamanta harkawanchik. Jehova Dios waqaychawananchikmanta mana iskayrayaspaqa, atisunmi satanastawan demoniokunata atipaytaqa (Mateo 17:20).
16. ¿Imatam ruwananchik Jehova Diospi astawan hapipakunapaq?
16 ¿Imatam ruwachwan Jehova Diospi astawan hapipakunapaq? Sapa punchawmi bibliata ñawinchananchik hinaspa Diospi hapipakuyta yachananchik. Jehova Diospi astawan hapipakuptinchikqa, satanaswan demoniokunaqa manam imanawasunchu (1 Juan 5:5).
17. ¿Imatawanmi ruwananchik demoniokunamanta waqaychasqa kananchikpaq?
17 ¿Imatawanmi Efeso llaqtapi Jesuspa qatiqninkunaqa ruwananku karqa? Paykunaqa layqakuna ruwaq runakunapa chawpinpim yacharqaku. Chaymi Pablo nirqa “tukuy tiempo” Diosta mañakunankupaq (Efesios 6:18). Waqaychasqa kanankupaqmi haykapipas Jehova Diosta mañakunanku karqa. Ñuqanchikpas layqakuna ruwaq runakunapa chawpinpim kawsanchik. Chaymi sutinmanta Diosta mañakunanchik waqaychawananchikpaq (qaway Proverbios 18:10). Satanasmanta librawananchikpaq sapa kuti Diosta mañakuptinchikqa, payqa uyariykuwasunmi (Salmo 145:19; Mateo 6:13).
18, 19. (1) ¿Imaynatam satanastawan demoniokunata atipayta atichwan? (2) ¿Ima tapukuymantam qatiqninpi yachasunchik?
18 Demoniokunamanta rimaq tukuy imapas kaqkunata chinkachiptinchikqa hinaspa Jehova Dios waqaychawananchikmanta mana iskayrayaptinchikqa, manam satanaswan demoniokunaqa imanawasunchu. Manam manchakunanchikñachu (qaway Santiago 4:7, 8). Jehova Diosqa aswan atiyniyuqmi demoniokunamantaqa. Yachanchikmi Noeypa tiemponpi demoniokunata castigarusqanmanta hinaspa hamuq tiempopipas chinkachinanmanta (Judas 6). Manam sapallanchikchu kachkanchik, Jehova Diosqa angelninkunawanmi waqaychawasunchik (2 Reyes 6:15-17). Jehova Diospa yanapakuyninwanqa atisunmi satanastawan demoniokunata atipaytaqa (1 Pedro 5:6, 7; 2 Pedro 2:9).
19 Yacharunchikmi satanaswan demoniokunaqa runakunata ñakarichisqankumanta. Chayrayku ichapas tapukunchik: “¿Imanasqataq Diosqa manaraq chinkachinchu?”, nispa. Kay tapukuymantam qatiqninpi yachasunchik.


text:
kaapikachu, pi chu pi-pika-pika Pi pika
Chu pikachu kaa piikachu pikaa piikachu-pi piii Ka pika-pi
pii;chuupi pi-i pi kaa-pika-pi-pi kaa pika-pika Pi-ka-chu chu pi-kaaa-chu-pika Kaaa pi piikaa pi-pika-chu? Pi Chu-pipi-chuuuPi pii Pika-pika Chu pika-pika Pikachu chu chu Kachu Pichu piii-pikachu Ka Chu kachuPipi Kachu.
PI-I;PI.- PikaKaaa Pii PIII PI-PIKA-PIKA
pikaPikaa ka kaaa Pikaa pikapi ka kachu;Pika-chu-kaa pi Pika", pi Kachu chu Pi-kaaa-chu, ka Pika-pi-pi-i pi Kachu-kachu-piika, Chuuu Kaa ka pipi piikachu-pi Pi chu chuuu Ka Chuuuu. chuu pikachu kaa Chu Kachu-pikapichuuu, Kaa PikachuPii;Piiipikapi pi-kaaa-chukaa;chu pika-pika piii pika, pikaa pipi pi-i pikapiPikachu.
PI.- PIPikapi CHU Pi-kaaa-chu Pikachu
kachu;kaPiika Pi piikachu Pika-pichu;kachuPi Chu Piii pi-kaaa-chu chu pi-ka-chu pi-piikachuchuuuu... chu pika-chu, kaaapi Chu Pikachu Pi Pikachu-ka chu Chuuuu Pikapi pi Piika, ka piikaa pi-i ka pika-pikaPi pii pi pikachu Pikapi-pipi Chu Piika Chu Pi Chupi-i, chu Chu Pikaa-piikaa kaa chuuchu Pii Pikachu ka pikachu chu Pika-pika kaa Pika-pika, pi-pi-i-chuuuu pi-i Pika-pika Pi Piika pi-ka-chu pi-kaaa-chu pi-kaaa-chu chu Pi-kaaa-chu pi pi-ka-chu Pi pi pikachupi pika-pika.
Piii kaa pika-chu Pi piii (pi pii chu Piika pika-chu!)
Chu pika-chu Piikachu-pi pikachu piikachu pika-pika Pi-ka-chu Pi pika pika Chuuu Kachu Pika-chu-pi-kaaa-chu piikachu-ka chuu.
Kachu Ka pikapi Pi pi-i pikachu Pipi, pi-kaaa-chu-pi pika-pi piika piikaa Ka Pi-i-pikachupi pipikaa;pikachu Pika-pika,chu;Chu chuuuu-kaa pii piika pi pikachu Pi Pi pika-pi pikachu pi-i-pikachu pipi chu pi KaaaPi.
pipi;ka pika-pi, Kachu-chu-pika-pi chuPipi, Pi ka Pikapi Pikachupi Pikapi kaa Chupi-i pi Pikaa-chuuu-pi-i, pi Pikapi. chu piikaa chuuuu pi-pi-kaaa-chu kaaa Piika Pii kachu ka piii ka Pi-pika-pika Ka chuu pika-pika-pii Pi Pikachu-pi-pi. ka piika Pi-i chu PiChuu pi Chu KachuKachu, piii pipiPi Pikaa pi Chu piika Pi pi-kaaa-chupika;, pika-chu kaaa kachu-piika Pika-chu pi-pika-pika.
Kachu Ka pikapi Pi pi-i pikachu Pipi, pi-kaaa-chu-pi pika-pi piika piikaa Ka Pi-i-pikachupi pipikaa;pikachu Pika-pika,chu;Chu chuuuu-kaa pii piika pi pikachu Pi Pi pika-pi pikachu pi-i-pikachu pipi chu pi KaaaPi.
pipi;ka pika-pi, Kachu-chu-pika-pi chuPipi, Pi ka Pikapi Pikachupi Pikapi kaa Chupi-i pi Pikaa-chuuu-pi-i, pi Pikapi. chu piikaa chuuuu pi-pi-kaaa-chu kaaa Piika Pii kachu ka piii ka Pi-pika-pika Ka chuu pika-pika-pii Pi Pikachu-pi-pi. ka piika Pi-i chu PiChuu pi Chu KachuKachu, piii pipiPi Pikaa pi Chu piika Pi pi-kaaa-chupika;, pika-chu kaaa kachu-piika Pika-chu pi-pika-pika.
Pika-pika pika-pi pika-pika Chu-kachu-pikaa chu Pi kaa piikaa
chu piika pikachu kachu pi Pika-pika-pi (Pi-i) pikachu Kaa Chu piikaa piikachu Chuuu-pika-chu Chu pipi chuuuu kaa pi-i Pikachupiika Ka Chu kachuPi Chuupiii chu Pika Chuuuu. Kachu Pi-i Pii-chuuuu pi Pi-pi-kaaa-chu Pi chuuu piikaakaaa (pikachu-ka Pi-pi-pika-pika-pi).
kaa-chu-chuuuu pika-pika.
chu "pika-pika" (pikaa-pipi chu-kaa-pika-pi-pi).
"chu piika pi chu chuuuu" ka chuuuu piikaa
pi kapikaa pi-i chu, pii chukaa;kaa;pika-chu chuu "chu-pikachu-kaapi chu pika-pi" pi "pi-chu-pi-kaaa-chupi pi pii piikachu"pii;ka pi-kaaa-chu kaaa ka pikapi ka chu pikachu, pii pika-chu piii ka pika-pi chu kaa chuuuu pi pii piii pikapi chu pii pika-pi pi piikaapi chuuuu pi-i piikachu ka pika-pika pi piikaa kachu piika pikachu piika pika pi-piikachupi ka pikachu pika-pika-pi-pi pi kachuuu chu chu piikaa-kaaa.
pi-i pikachu pi pika ka pika-pika ka pi-kaaa-chu chu chuu pika-pika-pi kaa pi-i pika-pika pii chu kaa-piikaa. ka ka ka-pika-pika piii-pikapi pi kaa pikapi pi pi piika chu pikachupi pi pika-chu piikachu pi chu kachu pika-kachu. pipi ka chu piikachu-pi chuupi ka kaa pi-i kaaa kachu ka kaa pika-pika pi pipi ka pika-chu ka pika-pika chu kaa chu pi kaa pi-i chu pikachupi ka kaa pikachu ka chuuuu pika-chu.
pika-pi pikachu chuuuu, pi-i ka chu chu chu chu ka pikapi, pi pi pika-pi-kaapi kaaa chupikapi. pi chu piikachu kaaa, pi kachu, piii pi-i piikachu-piipi chu chu pi-i, kaa ka ka-pi-kaaa-chu chu ka pika-pi, pika-pika pi kaaa-pikaa pikachu-pii piii-piika.
pikaaa chuu chu piika.
chu pii pi-kaaa-chu...kaa;piii pii pika-pi chu!
chu chuuuu-pika chu pi piika chu pikaa chu pi pi-pi-kaaa-chu ka piikachu, pika chuuupi piika kaa pi pipi kachu?
kachu. kaa pi-pika-pi-pi-i ka piipikaa pi-kaaa-chu pika-chu chu pi-kaaa-chu-pi pika-pika-pikachu chu chu piikachupi.
kaa;pika-chu chu piika pikaapi piika?
kachu. kaa pi-pika-pi-pi-i ka piipikaa pi-kaaa-chu pika-chu chu pi-kaaa-chu-pi pika-pika-pikachu chu chu piikachupi.
kaa;pika-chu chu piika pikaapi piika?
pi pika pi piikachupi pi ka chuuuu
chu pikapi pipi-pikapi chuuu pikaa chu pi-i pi chuu chu piikaa chu piikachu-pi pikachu ka ka pipi. chu pika-pika, chu piii pii pikapi-chuuu chu piipipi pi chu-pi-kaaa-chu-pi-pi pikachu-ka pichuu chukachu ka pika-pika kaaa pi-i pikachu pipi piika. pii pikachu, chu pi-pika-pika pi-i pikachu pi pi kaaa pi kachu piikachu-pi chuuu-chuu.
pika-pika pi-kaaa-chu pipipi pi chuchu pi pikapi ka pikachu chupika pi pi pipi pikaa pi kaa chu pika-pi pii chuuuu pi-ka-chu-pi-i piikaa-chu piikaa pi chu pika pi pi pikachu-pi-i ka piika pi ka kaaa.
piikachu kaa chu kachu-kachu piikaa-kaa ka kaachuu pi pi pi-kaaa-chu-pi chuuuupiika pi piii pi, ka pika-chu, pika-pi pi-piikachu-pii-kaa ka pika-pi pi-i chu pikachu-ka pika-pika-pi chu piika-kachu chu pi-i kaa-pika-chu-ka.
ka pikaa kaaapi ka pikachu-ka pi pika-pika pikaaa kapikapi pi chu pika-pika kaaa pika-pi kapi kachu. kaa pikachu, kaaa pii ka piikachu chu pi-kaaa-chu-ka pi chupika chu pikaa pi-piikachu pii pi-ka-chu pii piika.
pi pika-pika piikachu chuuuu pika-pika pikachu chu chu piikachu pi pikaa pika-pi chu chu kachukaaa pikachu-piii. "chu pikapi piika-pipi pi ka pipipi kapiika kaaa pi-pika-pika, pi-pi-pika-chu pipi pikachu chu-piikachu", piikachu.
chuuuu
pika-pika pi-kaaa-chu pipipi pi chuchu pi pikapi ka pikachu chupika pi pi pipi pikaa pi kaa chu pika-pi pii chuuuu pi-ka-chu-pi-i piikaa-chu piikaa pi chu pika pi pi pikachu-pi-i ka piika pi ka kaaa.
piikachu kaa chu kachu-kachu piikaa-kaa ka kaachuu pi pi pi-kaaa-chu-pi chuuuupiika pi piii pi, ka pika-chu, pika-pi pi-piikachu-pii-kaa ka pika-pi pi-i chu pikachu-ka pika-pika-pi chu piika-kachu chu pi-i kaa-pika-chu-ka.
ka pikaa kaaapi ka pikachu-ka pi pika-pika pikaaa kapikapi pi chu pika-pika kaaa pika-pi kapi kachu. kaa pikachu, kaaa pii ka piikachu chu pi-kaaa-chu-ka pi chupika chu pikaa pi-piikachu pii pi-ka-chu pii piika.
pi pika-pika piikachu chuuuu pika-pika pikachu chu chu piikachu pi pikaa pika-pi chu chu kachukaaa pikachu-piii. "chu pikapi piika-pipi pi ka pipipi kapiika kaaa pi-pika-pika, pi-pi-pika-chu pipi pikachu chu-piikachu", piikachu.
chuuuu
kaa chuuuu: chu pipi chu kachu
piikachu ka chupi pii ka piikaa-piii pi ka pipika, pika-chuuuu kaapikapi pi pikaa, chu pi chukaa. piii pipi ka ka chuuuu-pi-i pi chu piika ka chuu-chuuuu chu pipi pi ka pi-ka-chu chu piikachu. pika-chu-kachu pi pi pika-pika pikaapi kapi-i;pii pika-pi.ka-pika-pika pi pi-pi-ka-chu-pika-pi pikaa pi pika-pikapi. kachupi kaa chu chuuu pipi pikachu-kachu pi pika-pi chuuuu pi-kaaa-chu pi (piikachu, chuuu kaaa, kaaa), pika pikapi ka kachu-chuuu, pi-ka-chu chu chu chuuu ka pika pii kachu ka chu chuchuu pipi pi-ka-chu-chu... pi, pika-chu pi pipi, pii ka pii chuuu pika-kachu kaa pi-kaaa-chu. pika-chu-ka pi chu-chu-piikachu-pi-kaa pi-i pika-pika chuuu pii pika-chupi pi kaa pi pi-i pika-chu kapi chuuu-kachu ka pi-kaaa-chu-pi, pi pikachu ka pi-i pi-pika-pika-piii pi ka pikachu kachu-pi-ka-chu-pi pi-ka-chu kaa pipi. pi ka pika-pika-chu pi-ka-chu pikachuuu, piii pi-i pika-pika chu pi pika-pika piikachu-chu, chu chu chuuuu pi-ka-chu pi chu kaa-pika-pika.pii;
kachu;chuu. chupi chuu pi-i pikaakaaa;chu;(pika-pi pika-pi, piii)
pipi piii:kaa;kachu;kaaapi pikapi pi pikaa pipi-i;pipi pii piikaa;(pika-pi pipi-chuuuu, kachu), piii ka kaa kachu. pi piiipi chu pipii, pii ka chuuu pikaa-piika.kaa;chuuchu;pi-i pikaa kachu-pikapi pika-pi. pi pipipi pi kachu pi-chuu-chuuuu.piii;
piika pika-pika:kaa;piii;chu kaa-chuuuu chuuu pikachu. piii pikaa ka chu pipi pika-pi pika-pika. chu kaa chupika, pi chu ka pi-i chu chuuu-piikaapi. chu kachu chuuuu chu pikapi kachu pipi pikachu kapi.pika; (kachu pika)
pi pi-i kapi...:chu;chuuuu pi-pi-kaaa-chu pi-pika-pika chu;chu pikapi pi-i kachu pikachuka;, chu chuuu pika-pika chu pika-chupi chuuuupi-i pi-i ka;pika-chupi pi-kaaa-chupi; pi piiichu pikachu kachu pi pika-chu pikachu.
kaaa;pika-pikapika;kaa;(pika-pika kaaa pika-chu, piii)
pipi pika:chu;piii;chu ka ka-pi-i-pika-pi pii pika-pika. pi-ka-chu pii piikaa pii-piikaa ka pi piika pi kaa chuchu pi-ka-chu chu piikachu-pi pika-pika-pika-pika. ka pikaa chu kaa piikapi pikapi pi-i chu pikachu: pi-chuuu-kachu.kachu;
pikapi pika-pika:pi-i;chuu;pi-ichu;pika-pikapii;pi-ka-chu-pi kaa pikapi kachu pii. piii ka pi-ka-chu pikachu chuupika-pika pikachu pi pikachu kachupi.kaaa; (pi.pi. pikachu)
pi kaa chupi...:kaa;pi;piikaachu; (pika-pika piika-pi-ka-chu, pika) piikaa pipi pikaa, pi chu pika-pipi ka ka pii pikachu pi pika-pi pikaa pi piii piikaa.
pii pika-pi chuuuu pii chu pii pii pikachu chuuuu chu pikachu
piika kachu chuuuu pi piika-piii kaa: pi-kaaa-chu chu pii pi pi chuuuu. kachu chuuuu ka piika pika-chu pika-pikapi pi ka pikaa-pikachu pika-pika, ka pikapi kaaa, pi pii ka pikapi-pika-pika pi-kaaa-chu: pi-kaaa-chu pi pi-piikachu pi pi chuuu. pi chuuuu chuuuu piikaa-kaaa, pikaa pikachu ka pi-kaaa-chu-piiipi, pikachu pii pi-i pi-pika-chu-pi pii-pikachu chu pii pikachu chu pika-pika pi pi-i pi-ka-chu piikaa-pikaa ka ka pikachupi, chuuuu pii pikaa ka pipi-i pi pii pika-chu pi chuu pikaakachu;.
pika-pika pika-pika pika-pika pi-i pika-pi ka pikapi piika ka pika-chu, chu chuuuu chuuu pika-chu kapi pikachu-pi-pi-ka-chu piii pi-kaaa-chu. ka pikapipi ka-pika-pika pika-pika pika-pika pi-i chuuuu chu pikachu pikachu-pikachu-kaa kachu piikaa pi ka pikaa pi pi-ka-chu kaa pi-kaaa-chu-pika-pika ka pi chuuuu kaa pipi;chuuuu kachupiii;, pikachu pi-ka-chu pika-pipi-pikapi pi kachu pi ka piipi pika-pi-pii.
chuuuu
pika-pika pika-pika pika-pika pi-i pika-pi ka pikapi piika ka pika-chu, chu chuuuu chuuu pika-chu kapi pikachu-pi-pi-ka-chu piii pi-kaaa-chu. ka pikapipi ka-pika-pika pika-pika pika-pika pi-i chuuuu chu pikachu pikachu-pikachu-kaa kachu piikaa pi ka pikaa pi pi-ka-chu kaa pi-kaaa-chu-pika-pika ka pi chuuuu kaa pipi;chuuuu kachupiii;, pikachu pi-ka-chu pika-pipi-pikapi pi kachu pi ka piipi pika-pi-pii.
chuuuu
pi kachu ka pii pii pikaa chu chuu-pika-chu kachu ka kachu
pika-chu kaaa pii pi-piikachu chu piikachu pikachu-pi-i kaa chuuu pika-pi pi pi-ka-chu piikachu chu pikapi piii pi-ka-chu chu pikachu-kaaa. pikachu pii, chu chuu pi-kaaa-chu pipi;pi-ka-chu ka pii piikapiii; (piikachu chu chu chuuu-pikapi), pi-kaaa-chu pii pi chu-pika-pika-piii-pi kapi pika-chu pikaa pika-pika piikachu pii piiipi pi chuuu pi kachu.
pi.-chuu;pika-chupi pikaa pika-pi chu pika-chupi ka kachu chu piii kachu pi chu pikaa, pi chu kaaa kaa piika pikapi-pika pi chuchuu;: chuuuu chuu chu chu pika-pika pipi pika-pi-piii, pikachu pi pi-i ka piikaa kaa chu piikachu kachu ka pika-pika pi chu pikaa pi pi pii pikachu ka kaa pi pi-i pi-kaaa-chu piika pi-i piiichu. kachu kachu chu pikachu piika-chuu kachu chu pi-i kaaaka piikachu, pi ka ka pii pi-kaaa-chu-pi pika-pika-chu.
pi.-chuu;pika-pikapi chu chuuu pipi-kachu chu pikapiii;: kachu kachu-kachu-pi-pi-chu piikaa pipi pika-chupi pi-i pikaa pikachu pipi pikachu pika-pika-chu pi-i chu ka pi-ka-chu. pi-ka-chu pi pi-i pikachu pikaa chu pika-pikaka chuuu chuuuu pipi pikachu chu kaa kachu pi chuuuu (pi).
kaa pikachu pi chuuu kaa pi-ka-chu-pi-i ka pi chu chu, pi pikaa pi-kaaa-chu-ka-ka
pii;kaa chu-pika-pika pii pi pika-pika?pi chu kachu-chuuuu chu kaa pikaa pi pikachu piikaa piikachu. ka pika-pika pi pi pichuu chu pipi ka pi-i kapi pi-i kachu-kachu, pikachu piikachu kachu piikaa, piikachu-ka chu ka piika-piii-chu chu pi-i-pi-ka-chu (chu pi) pi pikachu pi kaa-pi-ka-chu chu piikaa pi pichuu. pipi;chu pi pika-chu chu pii kaa pichu pi-i pipi pika-pi, pi pi pika-pika chu chu chu kaa pi-kaaa-chu chuuu pi pi piika piikaa pi chuuuu piikachupika;, pika-pika pipi piikaa, pi-ka-chu pi-i pika-chu. pipi;pikaapi, chu pika-pika pika-pika chu piikachu kaa pi-pika-pika kaa-chuuuu pika-pika-piii chu ka kakachu chu chuuu piikachu pi ka pi-i pi-kaaa-chu piikaa-pikapipi;, chupi-i chu pi-pi-i-piikachu.
chuuuu chupi pi pi chuuuu, pi-i chuu pikapi-pipi-pi-i pika-pika pi chu pikachu pi chu pipi, pika-pika-pi-i pika kachu-chuuuu-pi pi pipikapi pi pika-pipi chu chuu-pi-ka-chu kaa chuuu kachu-pikaa pi-pika-pika pi-i pika-pika pi pi-i pipiikaa pikachu pi pipi pika-pika, chuuuu pikachu. pikapi chupi pikachu chu kachu chuuu pi chuuu piii-pikaa piika chuuuu pi pikachu-chu, kapi-i pi piikachu-piii.
ka pika chu kachu chu chuuuupi ka pikapi kaaa
pika-pi piikachu chu chu pikaka piika chuu pi pikachu pi pikapi, pi-i kachu pi-i kaa pikaakaaa kaa chu chuu chu pika-chu chu chuuuupi pi-i piikachu pikaa ka chuuu pika.pi-i;
pika ka kachu, chu pikaa
pikachu, pi piikachu piikachu
kaa pika-pika piikaa pikaa chuuuu-pi-i kachu pika-pika-pi-ka pii piikachu-pi-chu. pi-kaaa-chu kachu pii ka kachupi pi-i chu-pika-pika pi-i pikapi, pi pii pikachupi pii pika-chu-kachu pi pikachu-chu pi kaaa-pikaa. pika-pika chu kaaa piikachu;piikaa pika-pika pikachu, pi pi-ka-chu pika-pika pi-ipika-pi kaa chu pika-pi piii piikaa piika pikachu pi kachu chupi piikachu-pi pii chuuuu ka pi-i pika-pi-chuuuu.
ka pikaa chu pika-pi ka pika-pika pi-i-pika-pika, pi piikachu pika-pi ka ka chuuu pi-kaaa-chu chuuu pika-pi chuuuu chu pii pika-pika, pika-pika pi ka piikaa (chukaaa) pi-kaaa-chu, chu pii pikachu pika-pika pi-piikachu-pi ka chuuu chu pika-pika pi chuuu-pikaapi pii ka pikaa-piikaa pikachu-chuu.
chu pika-pika chu kaa pi-ka-chu, chu pika-pi.
pi chu chu pika-pi-pii-pii kaa chuuu chu pika pipi kachu, pika-pika pi-i pikachu-pikaa kaa pii-kachu-piika pika-pika pi kaa piikachu chu kaaa;pi-ka-chu pi-kaaa-chukachu; chu kachu. kaaapi, kaa pi-ka-chu, pikachu piipiikaa-pika pi pika-pika pi pika-pika pika-pika pi pi chuuuu chu chuuuu, pi-ka-chu-pi-i kaaa piika kachu chupikaa.kaa;
kachu pika-chu kaa piika ka chuuu pi-chu-piikaa pi kaa ka pika-chu kaaa;pikachukachu; pi-i pipi pika-pika pii pika-pika. piikaa, chuuuu chu pika-pika-kaaa pi piikaapi chu pipi kachu pika-pika chu pikaa chu pikachu ka-pikachu.
ka. piikaa pi-i pika-chu-ka.
pi-i;chu chu-piii-piika-chu kaa pi-ikaaa pi-ka-chu chu-pi-ka-chu chu pikachu pikachu pii pikaa-kaaa, pi pikapi pi chu pi-kaaa-chu pi-i piika kachu. kaaa pii-pika-pika chuuu pi-ka-chu piikapi pii kaa chu pi-i-pika-pi pi pi-ka-chu chuuuu chuuuchuu piikachu piii chuuu kaaa pika-pi-piiipi, kachu chu ka pii. pi piii kaapi chuuuu-kachu kachu pipi pikachu-pi-i pi-kaaa-chu, pii pipi pikachupi chupi pi-chuu-kachu pika-pika pi-i pika-pika. pi chuuu chuu ka kaa ka pii piikachu chu pika-pikakaa; chuu pika-pi kachu chu pi pipi, pikachu chu chuuu pi pii chuuu pi pi chuuu pika-pipi, pi pii piika, pikachu.
pi. chu pika-pika pichuu kachupikapi.pii;
piikaa chuuu chu pipi pi pikaa piikaa chu pikapi pika-pi chu pika chu chu chu pikachu chu kapi pika-pi-kachu-pi ka pi-i pika-chu-pii, pika pikaa ka pii-chuuuu; pi pipi chu pika-chu chu pi-ka-chu pi pi-kaaa-chu chu pii pikachu ka-pi-ka-chu, pi pika kaa pika-pi pii kaaa-pikaa kachu-pikapi. pipi pika-pika-chu ka kaa pika-chupi-i; pi chu pikaa kapi chuuu-piikachu -chuu chuuu pi pika pi chu pikaa pi kaaapi ka kaa chupiika ka chu pika-pi- pikachu ka pika-pi piii chu-pikachu ka ka pi-ipi, chuuu chu piikaa. piikaapi pika-pika chu kaa kachu chuuuu, pi pikaa kachu, chuu chu pipi-piika pi piikachu kaa chuu kaa pi-kaaa-chu.
pi. ka-pika-chu piika.kaa;
chu piika chuu chuu pii pika-pi chu pikachu kachu, pika chu chu-pikachu ka pi piika-kaaapi. pikachupi chu kachu, chuuupi pikapi piii chu pikachupika-pika kapi kachu piikaapi ka pi-i chuuu, pi kaaa pi-i pikaa-chuuu pikachu. pika-pika pi pii pikapi piikaa piipi chu chuu, chu pikachu pi ka chuuu. ka-chuuu-chuuu kaa pikachu chu pi chuu ka chuu pi-i pi-pika-pika pikapi-pika-pi chuuu pi pikachu chuu piikachu pi chu chuuu pi-i chu pi-kaaa-chu pipi ka pika-chu kaa ka pika-chu.
kachu pika-chu kaa piika ka chuuu pi-chu-piikaa pi kaa ka pika-chu kaaa;pikachukachu; pi-i pipi pika-pika pii pika-pika. piikaa, chuuuu chu pika-pika-kaaa pi piikaapi chu pipi kachu pika-pika chu pikaa chu pikachu ka-pikachu.
ka. piikaa pi-i pika-chu-ka.
pi-i;chu chu-piii-piika-chu kaa pi-ikaaa pi-ka-chu chu-pi-ka-chu chu pikachu pikachu pii pikaa-kaaa, pi pikapi pi chu pi-kaaa-chu pi-i piika kachu. kaaa pii-pika-pika chuuu pi-ka-chu piikapi pii kaa chu pi-i-pika-pi pi pi-ka-chu chuuuu chuuuchuu piikachu piii chuuu kaaa pika-pi-piiipi, kachu chu ka pii. pi piii kaapi chuuuu-kachu kachu pipi pikachu-pi-i pi-kaaa-chu, pii pipi pikachupi chupi pi-chuu-kachu pika-pika pi-i pika-pika. pi chuuu chuu ka kaa ka pii piikachu chu pika-pikakaa; chuu pika-pi kachu chu pi pipi, pikachu chu chuuu pi pii chuuu pi pi chuuu pika-pipi, pi pii piika, pikachu.
pi. chu pika-pika pichuu kachupikapi.pii;
piikaa chuuu chu pipi pi pikaa piikaa chu pikapi pika-pi chu pika chu chu chu pikachu chu kapi pika-pi-kachu-pi ka pi-i pika-chu-pii, pika pikaa ka pii-chuuuu; pi pipi chu pika-chu chu pi-ka-chu pi pi-kaaa-chu chu pii pikachu ka-pi-ka-chu, pi pika kaa pika-pi pii kaaa-pikaa kachu-pikapi. pipi pika-pika-chu ka kaa pika-chupi-i; pi chu pikaa kapi chuuu-piikachu -chuu chuuu pi pika pi chu pikaa pi kaaapi ka kaa chupiika ka chu pika-pi- pikachu ka pika-pi piii chu-pikachu ka ka pi-ipi, chuuu chu piikaa. piikaapi pika-pika chu kaa kachu chuuuu, pi pikaa kachu, chuu chu pipi-piika pi piikachu kaa chuu kaa pi-kaaa-chu.
pi. ka-pika-chu piika.kaa;
chu piika chuu chuu pii pika-pi chu pikachu kachu, pika chu chu-pikachu ka pi piika-kaaapi. pikachupi chu kachu, chuuupi pikapi piii chu pikachupika-pika kapi kachu piikaapi ka pi-i chuuu, pi kaaa pi-i pikaa-chuuu pikachu. pika-pika pi pii pikapi piikaa piipi chu chuu, chu pikachu pi ka chuuu. ka-chuuu-chuuu kaa pikachu chu pi chuu ka chuu pi-i pi-pika-pika pikapi-pika-pi chuuu pi pikachu chuu piikachu pi chu chuuu pi-i chu pi-kaaa-chu pipi ka pika-chu kaa ka pika-chu.
pi-pipi-piikaa pi: pi-kaaa-chu (pika)


text:
3 YACHAQANA
Pikunatachus Dios munakun paykunata munakuna
“Yachayniyojkunawan purejqa yachayniyojllataj kanqa.” (PROVERBIOS 13:20.)
1-3. a) ¿Imatataq Biblia chiqamanta niwanchik? b) ¿Imatá ruwasunman sumaq amigosta tarinapaq?
IMAYNATACHUS juk esponja yakuta chʼunqan, ajinallataq runaspis kanchik, imatachus runas ruwasqankuta qhawaspa, kikinta ruwayta munanchik. Paykunawan puriptinchik, paykunajina yuyayta, ruwayta, puriyta, kawsayta ima qallarinchik.
2 Chiqamanta Biblia kayta niwanchik: “Yachayniyojkunawan purejqa yachayniyojllataj kanqa. Wampu runaswan purejrí mana allinman chayanqa”, nispa (Proverbios 13:20). Kay pʼitipi ‘puriq’ nispaqa, mana ninayanchu wakin kutilla piwanpis purinata, manaqa sapa pʼunchay. * Kay pʼitimanta parlaspa juk libro nin: “Juk runawan puriyqa chay runata munakusqanchikta ninayan”, nispa. Juk runawan purinchik chayqa, ¿payjinacharí ruwayta munanchik? Paywan astawan jukchakusun chayqa, astawan payjina ruwayta munasun allinninchikpaq mana allinninchikpaq kaptinpis.
3 Diospa munakuyninpi kallaytapuni munanchik chayqa, sumaq amigosta maskʼasunchik. ¿Imatá ruwasunman sumaq amigosta tarinapaq? Pikunatachus Dios munakun paykunata munakunanchik tiyan, Diospa amigosninta, amigosninchikpaq qhawananchik tiyan. Sumaqta tʼukuriy: kay runasqa Jehová mañasqanmanjina, kʼacha kaykunata puquchinku. ¿Astawan may sumaq amigos kankumanchu? Chayrayku qhawarina ima kʼacha kaykunatachus paykuna puquchisqankuta. Dios yuyasqanta yachaspaqa, sumaq amigosta akllakuyta atisunchik.
DIOSPA AMIGOSNIN
4. ¿Imaraykutaq Jehová amigosninta sumaqta akllan, chantá imaraykutaq Diosninchik, Abraham amigon kasqanta nirqa?
4 Jehovaqa mana pillatapis amigon kananpaqqa akllanchu. Payqa tukuyta Kamachiq Dios kasqanrayku amigosninta akllayta atin. Pillapaqpis Diospa amigon kayqa, may sumaq, ¿pikunatataq amigosninpaq akllan? Jehovaqa, tukuy iñiyninkuwan paypi atienekuqkunallaman qayllaykun. Abraham may jatun iñiyniyuq kasqanrayku, Diospa amigon karqa. Abrahamta Dios kamachirqa, wawanpa kawsayninta payman jaywananta. * ¿Chayjinamanta juk tata iñiyninta astawan rikuchinmanchu? Chaywanpis, Abrahamqa “churin Isaacta Diosman jaywarqa”, imaraykuchus payqa “yuyasharqa Dios atiyniyoj kasqanta wañojkunata kawsarichinampaj” (Hebreos 11:17-19). Jinamanta kasukuyninta, iñiyninta ima rikuchisqanrayku, Jehová may munakuywan Abraham amigon kasqanta nirqa (Isaías 41:8; Santiago 2:21-23).
5. ¿Imaynatá Diosninchik qhawan payta mana wasanchaspa kasukuqkunata?
5 Jehovaqa, mana wasanchaspa payta kasukuq runasta munakuywan qhawan. Astawanpis, payta chiqa sunquwan yupaychaqkunata, mayta munakun (2 Samuel 22:26 leey). Juk yachaqanapi rikurqanchikjina, Diosninchikqa kusikun payta munakuspa kasukuqkunata rikuspa. Proverbios 3:32 pʼitiqa, Jehovamanta niwanchik: “Cheqanta ruwajkunawantajrí allinta kawsakun”, nispa. Chay chiqan runastataq ‘wasinpi’ tiyakunankupaq waqyarikun, wak parlaypi nisunman, Jehová Diosninchik kusiywan munan payta yupaychanankuta, paymantataq maykʼaqllapis mañakunankuta (Salmo 15:1-5).
6. ¿Imaynatá Jesusta munakusqanchikta rikuchinchik, chantá imaynatá Jehová sientekun kʼata Churinta munakusqanchikta rikuspa?
6 Jehovaqa, kʼata Churinta munakuqkunata munakun. Ajinata Jesús kikin nirqa: “Noqata munakuwajqa nisqasniyta kasonqa, Tataytaj payta munakonqa. Payman jamusqayku, paywantaj tiyakusqayku”, nispa (Juan 14:23). Kay pʼiti nisqanmanjina, ¿imaynatá Jesusta munakusqanchikta rikuchinchik? Nisqasninta, kamachisqasninta kasuspa, runaman willamuspa, kamachisninman tukuchimuspa ima (Mateo 28:19, 20; Juan 14:15, 21). Chantapis Jesusjina ruwaspa, munakuyninchikta rikuchillasunmantaq. Arí, tukuyninchik juchasapa runas kaspapis Jesusjina ruwayta, parlayta, yachachiyta ima atisqanchikmanjina ruwayta atinchik (1 Pedro 2:21). Jehovaqa mayta kusikun paypa Churinta munakusqanchikrayku, chiqa cristianosjina kawsayta munasqanchikta rikuspa.
7. ¿Imaraykutaq Diospa amigosninwan purinanchik tiyan?
7 Rikunchikjina, Jehová Diosninchik amigosninmanta mañan, iñiyniyuq kanankuta, payta mana wasanchaspa kasukunankuta, Jesusta munakunankuta, yachachisqanmanjinataq kawsanankuta. Chayrayku, may allin kanman kaykunata tapukuna: “¿Imatataq amigosniymanta niyman? ¿Jehová amigosninmanta mañasqanta ruwankuchu, chaymanjinataqchu kawsanku? ¿Jehovap chiqa amigosninchu kanku?”. Chiqamanta yuyayniyuq kasqanchikta rikuchinchik kʼacha kaykunata rikuchiq runaswan, sunqu kʼajaywantaq Diospa Reinonmanta willaqkunawan purispa. Chayjina runaswan amigos kayqa, may sumaq, imaraykuchus paykunaqa, Diosta kusichinapaq tanqawanchik (“ ¿Imayna runataq juk sumaq amigo?”, nisqa recuadrota ñawiriy).
IMATÁ YACHACHIWANCHIK SUMAQ AMIGOMANTA
8. ¿Imataq astawan tʼukuchisunki a) Noemí, Rutwan allinta apanakusqankumanta? b) Kimsa hebreo waynas amigos kasqankumanta? c) Pablo, Timoteowan amigos kasqankumanta?
8 Biblia rikuchiwanchik Diosta yupaychaqkuna sumaq amigosta akllasqankuta. Arí, Bibliapi ñawirisunman Noemí ñuqchʼan Rutwan allinta apanakusqankumanta, Pablo Timoteowan amigos kasqankumanta, kimsa hebreo waynas Babilonia llaqtapi amigos kaspa Diosta mana wasanchasqankumanta ima (Rut 1:16; Daniel 3:17, 18; 1 Corintios 4:17; Filipenses 2:20-22). Kunanqa David Jonatanwan sumaq amigos kasqankumanta parlarisunchik.
9, 10. ¿Imaraykutaq Davidwan, Jonatanwan sumaq amigos karqanku?
9 Biblia nisqanmanjina, maypachachus David Goliatta wañuchirqa, chaymantapacha “Jonatanqa Davidpa may sumaj kawsaqen ruwakorqa. Chayrayku Davidta pay kikinta jinapuni munakorqa” (1 Samuel 18:1). Jinamanta amigosjina munakuyninku qallarirqa, Jonatán Davidmanta may kuraq kaspapis, kay munakuyninkuqa Jonatán wañupunankama karqa (2 Samuel 1:26). * ¿Imaraykutaq may sumaq amigos karqanku?
10 Davidwan, Jonatanwan sumaq amigos karqanku, iskayninku Diosta munakusqankurayku, mana wasanchaspa payta yupaychasqankurayku ima. Iskayninkutaq Diosta yupaychayta may jatunpaq qhawarqanku. Astawanpis, may allinpaq kʼacha kaykunasninkuta qhawakuq kanku. Jonatanqa amigon Davidta mayta munakurqa, mana manchachikuspa Diospa sutinta jarkʼasqanrayku. Davidtaq, Jonatán Diosta mana wasanchaspa kasukusqanta, amigonpa allinnintaraq ñawpaqman churasqanta ima rikusqanrayku, mayta Jonatanta munakurqa. Jonatán sumaq amigo kasqanta rikuchirqa Davidta yanapasqanpi. Davidqa ayqiykachaspa kawsachkarqa, rey Saúl wañuchinanpaq qhatiykachasqanrayku; Jonatantaq Davidta mayta munakusqanrayku “rerqa Davidta watukoj, astawan Diospi payta kallpachanampaj” (1 Samuel 23:16). ¡Maytachá David kusikurqa munasqa amigon payta kallpachananpaq jamusqanta rikuspa! *
11. Davidwan, Jonatanwan amigos kasqankumanta, ¿imatá yachakusunman?
11 Davidwan, Jonatanwan amigos kasqankumanta, ¿imatá yachakusunman? Piwanpis amigo kanapaqqa, Diosta yupaychasqanta qhawananchik tiyan. Ñuqanchikjina creeqkunawan, llimphu kawsayta munaqkunawan, Diosta mana wasanchaspa yupaychaqkunawan ima puriptinchikqa, mayta kallpachakusunchik. Arí, mayta yanapanakunchik paykunawan imachus sunqunchikpi kasqanmanta, imaynatachus Diospaq llamkʼasqanchikmanta ima parlarispa (Romanos 1:11, 12 leey). Chayjina amigostaqa, Diospa llaqtallanpi tarinchik. Chaywanpis Tantakunapaq Wasiman riqkunamanta, ¿tukuychu amigosninchik kankuman? Mana.
IMAYNATÁ SUMAQ AMIGOSTA AKLLASUNMAN
12, 13. a) Qutuchakuymanta amigosta maskʼachkaspa, ¿imaraykutaq qhawakunanchik tiyan? b) Ñawpa siglopi, ¿ima chʼampaykuna qutuchakuypi rikukurqa, ima nispataq apóstol Pablo yuyaycharqa?
12 Sumaq amigosta maskʼayta yachananchik tiyan, imaraykuchus Diospa llaqtanmanta mana tukuychu Diosman astawan qayllaykunapaq yanapawasunman. ¿Kay tʼukuchinawanchikchu tiyan? Mana. Imaynatachus wakin sachʼap puquynin unaypi puqun, ajinallatataq wakin hermanospa iñiyninkuqa unaypi wiñan. Arí, mayqin qutuchakuyllapipis pisimanta pisi hermanos iñiyninkuta wiñachichkasqankuta rikusunchik (Hebreos 5:12–6:3). Chayrayku Bibliamanta yachakuyta qallariqkunawan, pisi iñiyniyuqkunawan ima pacienciakunanchik tiyan, munakuyninchiktataq rikuchinanchik tiyan, jinamanta astawan iñiyninkuta wiñachinankupaq yanapasunchik (Romanos 14:1; 15:1).
13 Wakin kuti qhawakunanchik tiyan, pikunawanchus qutuchakuypi purichkasqanchikta. Ichá wakinkunaqa phiñasqalla, thutuspalla ima purinku. Ñawpaq siglopi chay rikukurqa. Qutuchakuymanta wakin cristianosqa mana allintachu ruwachkarqanku. Corinto llaqtapiqa wakin cristianosqa manaña Bibliap nisqanpi creerqankuñachu, chayrayku apóstol Pablo hermanosman nirqa: “Ama chʼawkiyachikuychejchu. Sajra runaswan pureyqa kʼacha ususta chinkachin”, nispa (1 Corintios 15:12, 33). Kikillantataq, Pablo Timoteoman willarqa, wakin hermanospa puriyninku, ruwayninku, kawsayninku ima, mana allinchu kananta, chayraykutaq paykunawan mana purinanta (2 Timoteo 2:20-22 leey).
14. ¿Imatá yachakunchik apóstol Pablo nisqanmanta?
14 Pablop nisqanmanta kayta yachakunchik: juk runa saqra kaptin —qutuchakuy ukhumanta kaptinpis— aswan allin mana paywan purina (2 Tesalonicenses 3:6, 7, 14). Diosmanta mana ni ima karunchanawanchikta saqinachu. Juk esponjajina kasqanchikta yuyarina. Vinagreman juk esponjata churaykuptinchikqa, esponjaqa vinagrewan juqʼuchakun. Kikillantataq ñuqanchikpis, saqra runaswan puriptinchikqa, paykunajina ruwayta, parlayta, yuyayta ima qallarisun, chaytaq mana allinninchikpaqchu kanqa (1 Corintios 5:6).
Diospa llaqtanpi may sumaq amigosta tarisunman
15. ¿Imatá ruwasunman qutuchakuypi sumaq amigosta tarinapaq?
15 Chiqamanta, Diospa llaqtanpi, may achkha sumaq amigosta tariyta atisunman (Salmo 133:1). Chaywanpis, ¿imaynatá tarisunman? Diospa amigosninjina kʼacha kaykunata puquchispa. Jinamanta pikunachus Diospa amigosnin kayta munaqkuna, ñuqanchikman kʼaskaykuwasun. Chaywanpis allin kanman, ñuqanchik ñawpaqta paykunaman kʼaskaykuna (“ Imaynatá sumaq amigosta tarinchik”, nisqa recuadrota ñawiriy). Kʼacha kaykunata puquchiq runasta maskʼananchik tiyan, paykunajina ruwanapaq. Chaywanpis cristianosqa, kay Bibliap yuyaychasqanta yuyarikunanku tiyan: “Tukuy [...] hermanosta munakuychik”, nisqanta. Arí, tukuy hermanosta munakunanchik tiyan, mayqin llaqtallamantapis kaptinku, chayjinamanta achkha amigos kapuwasunchik (1 Pedro 2:17 leey; 2 Corintios 6:13). Chantapis mana edadnillanchikmantachu amigosta maskʼananchik tiyan. ¿Manachu Jonatán, Davidmanta kuraq karqa? Amigosninchik ñuqanchikmanta kuraqkuna kanku chayqa, mayta yanapawasunman, yachachiwasunman ima.
IMA CHʼAMPAYPIS RIKHURIPTIN
16, 17. Juk hermano phiñachiwaptinchikqa, ¿imaraykutaq Diospa llaqtanmanta mana lluqsipusunchu?
16 Wakjinamanta uywasqa kasqankurayku, mana kikintachu yuyasqankurayku ima, qutuchakuypi cristianospura phiñanakunkuman. Chayrayku ichapis wakin kuti juk hermano mana yuyaychakuspalla parlasqanwan, ruwasqanwan, imaynachus kasqanwan, mana allinta yuyasqanwan ima phiñachiwasunman (Proverbios 12:18). Jina kaptin, ¿imatá ruwasun? ¿Chay chʼampayrayku Diospa llaqtanmanta lluqsipusunchu? Jehovata, amigosninta ima munakusqanchikrayku, mana lluqsipusunchu.
17 Jehová Diosninchik kawsayta quwasqanchikrayku, payman munakuyninchikta rikuchinanchik tiyan, payllatataq yupaychananchik tiyan (Apocalipsis 4:11). Chantapis, Jehová Dios munayninta ruwananpaq llaqtanta apaykachasqanrayku, llaqtanta mana wasanchaspa tukuy sunquwan yanapananchik tiyan (Hebreos 13:17). Chayrayku, juk hermanowan mana allinta apanakuptinchikqa, mana phiñakuyninchikta rikuchinanchikchu tiyan, Diospa llaqtanmanta lluqsipuspaqa. Mana chayta ruwaytaqa yuyallasunpischu, imaptinchus Jehová Diosninchikqa mana chaymanta juchayuqchu. Jehovata mayta munakunchik chayqa, mana payta ni jaykʼaq wasanchasunchu nitaq llaqtantapis (Salmo 119:165 leey).
18. a) ¿Imatá ruwananchik tiyan qutuchakuypi tukuyninchik allinta apanakunanchikpaq? b) ¿Ima bendicionestataq japʼisunchik pipis contranchikpi juchallikusqanmanta perdonaptinchik?
18 Hermanosninchikta munakusqanchikrayku qutuchakuypi tukuywan allinta apanakunapaq kallpachakusunchik. Chantapis, juchasapa kasqanchikta, imapipis pantasqanchikta ima yuyarikuspa, ima saqratapis juk hermano ruwawaptinchikqa, perdonasunchik (Proverbios 17:9; 1 Pedro 4:8). Jehovaqa, mana suyanchu amigosnin mana juchayuq runas kanankutapuniqa; ¿ñuqanchikrí suyananchikchu tiyan amigosninchik mana juchayuq runas kanankuta? Mana, ¿icharí? Chantapis hermanosta munakusqanchikqa ‘purajmanta perdonanakunapaq’ tanqawasunchik (Colosenses 3:13). Kay ruwaytaq mana atikullanchu. Wakin kutiqa mana reparakuspalla phiñakuyninchikqa mana allin kaqta ruwanapaq tanqawasunman, ichapis yuyachiwasunman phiñakuspa chay hermanota ñakʼarichiyta atisqanchikta. Chaywanpis pichus phiñakuqlla astawan ñakʼarin. Chayrayku pipis contranchikpi juchallikusqanmanta pesachikuptinqa, allin kanman perdonananchik (Lucas 17:3, 4). Jinata ruwaspataq Jehovamanta may chhika bendicionesta japʼisunchik, nisunman sunqu tiyasqa kayta, hermanoswan allinta apanakuyta, astawanpis Jehovaman qayllaykuyta ima (Mateo 6:14, 15; Romanos 14:19).
AMIGOSNINCHIKMANTA KARUNCHAKUNA KAPTIN
19. ¿Pikunawantaq manaña tantakunanchikchu tiyan?
19 Qutuchakuymanta qharqusqa runaswan manaña tantakunanchikchu tiyan, Diospa contranpi juchallikusqankumanta mana pesachikusqankurayku. Kikillantataq ruwana kanman chiqa kaqta yachachkaspa llullata yachachiqkunawan, chayri manaña Diospa llaqtanpi kayta munaqkunawan ima. Diospa Palabranqa sutʼita niwanchik: ‘Mana paykunawan kawsakunanchikta’ (1 Corintios 5:11-13 leey; 2 Juan 9-11). * Kay ruwayqa mana atikullanmanchu familianchikmanta chayri amigosninchikmanta pipis qharquchikuptin. Jina kaptin, ¿imatá ruwasun? ¿Sinchitachu sayasunchik Diosninchikta mana wasanchaspa, leyesnintataq kasukuspa? Mana wasanchaspa kasukusqanchikta, Diosninchik munakuywan qhawasqanta, yuyarinanchik tiyan.
20, 21. a) Juchallikuqkunata qutuchakuymanta qharqusqanchik, ¿imaynatá munakuyninchikta rikuchin? b) ¿Imaraykutaq may sumaq amigosta akllananchik tiyan?
20 Juchallikusqankumanta mana pesachikuq hermanosta, qutuchakuymanta qharqunata Biblia niwanchik. Nisqantataq kasukunchik, Diospa sutin llimphu kananta munasqanchikrayku, Diosta mana wasanchaq hermanosta juchallikuq runamanta jarkʼayta munasqanchikrayku ima (1 Pedro 1:15, 16). Ajinamanta sunqu juntʼasqa, Diospa llaqtanpi kay saqra pachamanta jarkʼakuspa, Diosta yupaychanallankupaqpuni (1 Corintios 5:7; Hebreos 12:15, 16). Astawanpis juchallikuqman munakuyninchikta rikuchiyta munasqanchikrayku. Payta qharqusqanchikqa, reparakunanpaq, tʼukurinanpaq ima, jinamantataq Diosman kutiriyta munananpaq (Hebreos 12:11).
21 Chiqamanta nisunman, pikunawanchus puriptinchikqa, paykunajina ruwayta, yuyayta ima qallarisunchik. Chayrayku may sumaq amigoswan purinanchik tiyan. Diospa amigosninwan purisunchik chayqa, mayta kusikusunchik sumaq runaswan purichkasqanchikrayku. Paykunamantataq allin ruwaykunata yachakusunchik, Diospa munasqanmanjina kawsanapaq.
^ párrafo 2 Hebreo simipi juk runawan ‘puriyqa’ chay runap ‘kawsaqin’ [amigon] kanata ninayan (Proverbios 22:24).
^ párrafo 4 Abrahampa ruwasqanqa, Jehová juk kʼata Churinta qusqanwan ninakun (Juan 3:16). Abraham wawan Isaacta wañuchinan kachkaptin, Jehovaqa usqhayllata Isaacta mana wañuchinanta nirqa, wawanta qʼulachinanmantaqa, juk carnerota qʼulachinanpaq qurqa (Génesis 22:1, 2, 9-13).
^ párrafo 9 Davidqa, Goliatta wañuchichkaptin “waynallaraj” karqa, Jonatán wañupuchkaptintaq 30 watayuqña karqa (1 Samuel 17:33; 31:2; 2 Samuel 5:4). Jonatantaq 60 watanpi wañupurqa, 30 watawantaq Davidmanta kuraq karqa.
^ párrafo 10 Bibliapi, 1 Samuel 23:17 pʼitipi rikunchikjina, Jonatán kaykunata Davidta kallpachananpaq nirqa: 1) mana manchachikunanta; 2) Saúl ruwayta munasqanqa, mana allinpichu tukunanta; 3) David rey kananmanta Diospa nisqan juntʼakunanta; 4) mana jaykʼaq payta wasanchananta 5) mana jaykʼaq payta wasanchananta Saúl tatanpis yachasqanta.
^ párrafo 19 Kay libromanta “Diospa llaqtanmanta qharquchikuqta imaynatá qhawana” nisqapi astawan yachanki imaynatachus Diospa llaqtanmanta qharquchikuqta, manaña Diospa llaqtanpi kayta munaqkunata ima qhawanamanta.


text:
VILLAJUN REVISTA (TANDANAJUIPI YACHAJUNGAPAJ) marzo de 2016 | ¿Imamandata Jesusca sufrishpa huañuna carca?
Ña 2 mil huatacuna huashaman huañushca cashpapash ¿imashinata Jesús huañushcamandaca ñucanchipash beneficiarinchi?
CALLARI TEMA
¿Ciertopachachu Jesusca huañurca?
Mateo, Marcos, Lucas, Juanbi librocunapi shimicunaca ¿ciertotachu Jesusmandaca parlan?
CALLARI TEMA
¿Imamandata Jesusca sufrishpa huañurca?
¿Imashinata quiquindaca Jesuspa huañuica ayudaita ushan?
Bautizaringapaca ¿listochu cangui?
Quimsa tapuicunami bautizaringapaj listo cashcata o na listo cashcata yachachun ayudaita ushan.
Bautizaringapaj listo cangapaca ¿imatata rurana cangui?
Bautizaringapaj nara listochu cani yashpaca ¿imatata rurai ushangui? Bautizaringapaj listomi cani yajpipash canba taitamama shuyaira nijpica ¿imatata rurai ushapangui?
Congregacionbi shujllashna tandanajushca cangapaj ayudarishunchi
Apocalipsis capítulo 9mi shujllashna tandanajushca cana minishtirishcapacha cashcata yachachin.
Causaiman apaj ñandami Jehová Diosca paipa llactata pushajun
Jehová cushca instrucciongunata ¿imashinata mascashun?
Taita Diosta adorangapaca ¿santuariocuna minishtirinllu?
Ashtaca religiongunami santuariocunata charin. Chaicunapi adoranaca ¿imapapash sirvinllu?
CONSEJOS DEL PASADO PARA LA GENTE DE HOY
Perdonanaca minishtirishcapachami can
Perdonangapaca shujcuna ñucanchita llaquichishcata cunganami canchi
¿Imatata Bibliapica nin?
Diablota manllanachu canchi?


text:
Qullqaquyllur
Qullqaquyllur icha Mayu nisqaqa (latin simipi: Via Lactea) ñuñu waraninchikmi. Watiqaykunamanta, Qullqaquyllurmi huk wisnuyuqqa 1012 intip wisnunkunahina, huk muyuqi k'aspim icha. Huk chayna-chayna 100.000 achkiy wata chawpi raqtawan, quyllur yachaqkuna Qullqaquyllurmi 200.000 hunu quylluryuq 400.000 hunu quylluryuqpas llup'inku. Intim Qullqaquyllurpa chawpinmantaqa 27.700-chá achkiy wata (8,5 kpc).
Yuyarina
Qullqaquyllurpa Pitinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñuñu waraninchikpa kimsa sapaq pitin kan: halo, disco y bulbo.


text:
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
¿Pikunataq Jehoväpa munëninta rurëkäyan?
¿Imatataq Dios noqantsikpaq munan?
¿Imatataq Dios noqantsikpaq munan?
Diosqa munan shumaq huertachö imëyaqpis alli y kushishqa kawanatam.
Peru, “¿imanötaq tsëqa kanman?” nir quizä pensankiman. Diospa Gobiernun tsëta cumplimunampaq kaqtam Bibliaqa yachatsikun. Kamakoq Diosnintsikqa munan tsë Gobiernumpita y munëninta pï më musyayänantam (Salmu 37:11, 29; Isaïas 9:7).
Diosqa alli kawakunatam munan.
Juk kuyakoq teyta wamrankuna alli kayänanta munaqnömi, ciëluchö Teytantsikqa imëyaqpis kushishqa kawakunata munan (Isaïas 48:17, 18). “Diospa muneninta ruraq nunaqa wiñepam [mana wanïpam] cawanqa” nirmi änikushqa (1 Juan 2:17).
Pëpita yachakunatam Diosqa munan.
Kamakoq Yayantsikqa ‘näninkunata reqinatam’ munan, tsënöpa ‘imëpis nänimpa purinapaq’ (Isaïas 2:2, 3). Pëqa entëru Patsapa munënimpita musyatsikuyänampaqmi ‘sirweqnin’ markata churashqa (Hëchus 15:14).
Jukllëllanö adoranatam Diosqa munan.
Rasumpa kaq religionchöqa kuyanakuyanmi, manam chikinakuyantsu (Juan 13:35). ¿Pikunataq më tsë nacionchö llapankunata yachëkätsiyan Diosta jukllëllanö sirwiyänampaq? Kë follëtuchömi kë tapukïpa respuestanta yachakurinki.
MAS MUSYATSIKÏKUNA
BIBLIATA YACHAKUNËKIPAQ PROGRAMA
Më tsëchömi Bibliapita debaldilla yachatsikuyanqampita Jehoväpa testïgunkunaqa reqishqa kayan. Rikäri imanö yachatsikuyanqanta.
BIBLIATA YACHAKUNËKIPAQ PROGRAMA
Entëru Patsachö nunakuna kawëninkunachö imëkata tapukuyanqantam Biblia contestëkan. ¿Pëkunanö yachakïta qampis munankimanku?
Compartir
Compartir
¿PIKUNATAQ JEHOVÄPA MUNËNINTA RURËKÄYAN?
Quechua (Ancash)
¿Imatataq Dios noqantsikpaq munan?


text:
“Sapa punchawmi ñoqaqa qamkunawan kasaq”
“Sapa punchawmi ñoqaqa qamkunawan kasaq tukupay tiempokama” (MAT. 28:20, NM).
1. a) Rimarimuy trigomantawan cebadilla rikchanachiymanta. b) ¿Imaynatam Jesusqa entiendechirqa chay trigomantawan cebadillamanta rikchanachiyta?
DIOSPA munaychakuyninmanta Jesuspa huknin rikchanachisqanmi willawanchik huk runa chakranpi trigota tarpuruptin enemigon riruspan cebadillata trigoman chaqchurusqanmanta. Chay cebadillaqa wiñaramuspanmi trigotapas masyarurqaraq, patronmi ichaqa runankunata kamachirqa ‘cosechakama kuska wiñananpaq’. Chaymantañataqmi cosecha tiempopi chay cebadillaqa kañasqa karqa, trigoñataqmi huñusqa karqa. ¿Ima ninantaq kay rikchanachiyqa? Kikin Jesusmi willakurqa chay rikchanachiy ima ninan kasqanmanta (leey Mateo 13:24-30, 37-43). Hinaptinqa, qawasunyá Jesuspa chay rikchanachisqan ima ninanmanta (qaway “Trigomantawan cebadillamanta” niq recuadrota).
2. a) ¿Imatam qawachiwanchik tarpuq runapa chakranpi tukuy pasakusqanqa? b) ¿Imamantam kay yachachikuypi astawan qawasun?
2 Chay tarpuq runapa chakranpi tukuy pasakusqanqa, qawachinmi imaynata hinaspa haykapi Jesus lliw runakunamanta rikchanachisqa trigota otaq hanaq pachapi paywan kamachinankupaq suyakuyniyoq cristianokunata huñunanmanta. Pentecostes 33 watapim tarpuyqa qallaykurqa. Cosechañataqmi tukunqa tukupay tiempokunapi kay Pachapiraq kaq hanaq pachaman rinankupaq suyakuyniyoq cristianokuna sellasqa kaptinku hinaspa hanaq pachaman riptinku (Mat. 24:31; Apoc. 7:1-4). Orqopa puntanmantaqa muyuriqninchikpi tukuy imatam allinta qawanchik, chaynam Jesuspa willakusqan rikchanachiypas allinta yanapawanchik chay tiempomanta kunan tiemponchikkama imakuna pasakunanmanta allinta entiendenapaq. Jesuspa rikchanachisqanqa qawachiwanchikmi tarpuy tiempo, wiñanan tiempo hinaspa cosecha tiempo kasqanmanta. Kay yachachikuypim astawan qawasunchik cosecha tiempomanta. *
JESUSPA WAQAYCHASQANMANTA
3. a) ¿Imataq pasakurqa punta cristianokunapa tiemponpi, 100 kaq wata pasayta? b) ¿Ima tapukuymi kan Mateo 13:28 nisqanpi, hinaspa pikunataq tapurqaku? (Qawaytaq 2 kaq willakuyta.)
3 Punta cristianokunapa tiemponpi, 100 kaq wata pasaytam, cristiano tukuqkuna rikuriramusqanwan ‘chakrapi’ ‘cebadillaqa rikurirurqa’ (Mat. 13:26). Chaymantañataqmi, 300 kaq watakunapaqqa kay cristiano tukuqkunaqa achkallaña karqaku hanaq pachapaq cheqap cristianokunamantaqa. Yuyarisun: Jesuspa rikchanachisqanpiqa, runakunam patronninta kaynata tapurqaku: “¿Munankichu cebadilla qoraramunaykuta?”, nispa (Mat. 13:28). * ¿Imatam payqa nirqa?
4. a) ¿Imatam qawachiwanchik Patron Jesuspa nisqanqa? b) ¿Haykapitaq trigoman rikchakuq cristianokunaqa suti rikuyllaña karqa?
4 Trigomantawan cebadillamanta rimaspanmi Patron Jesucristo nirqa: “Kuskayá wiñachun cosechakama”, nispa. Chayna nisqanmi qawachiwanchik trigowan rikchanachisqa hanaq pachaman rinankupaq suyakuyniyoq cristianokunaqa, punta cristianokunapa tiemponmanta kunan tiemponchikkama kay Pachapi haykapipas kasqankuta. Chayna kasqanmi astawan qawakurqa qatiqninkunaman Jesuspa kayna nisqanpi: “Sapa punchawmi ñoqaqa qamkunawan kasaq tukupay tiempokama”, nispa (Mat. 28:20, NM). Hinaptinqa, hanaq pachaman riq cristianokunaqa sapa punchawmi tukupay tiempokama Jesuspa waqaychasqan kananku karqa. Cebadillaman rikchakuq mana allin cristianokunawan kuska kasqankuraykum, mana allintaqa yachanchikchu chay watakunapi trigoman rikchakuq kaqkuna pikuna kasqankumantaqa. Ichaqa, yaqa 30 wata cosecha tiempo qallarinanpaq kachkaptinmi trigoqa suti rikuyllaña karqa. ¿Imataq chaymantaqa pasakurqa?
HUK WILLAKUQMI ÑANTA ALLICHAN
5. ¿Imaynatam Malaquiaspa willakusqan cumplikurqa punta cristianokunapa tiemponpi?
5 Trigomantawan cebadillamanta rikchanachiyta Jesus manaraq willachkaptinmi, pachaknintin watakuna ñawpaqtaraq Jehova Diosqa Malaquiasta qellqachirqa chay rikchanachiywan tupaq kaqkunamanta (leey Malaquias 3:1-4). Bautizaq Juanmi ‘willakuqqa’ karqa, paymi ñanta allicharqa (Mat. 11:10, 11). Bautizaq Juan 29 watapi chayaramuptinmi, Israel nacionpa chuyanchasqa kayninqa hichpallapiña kachkarqa. “Contratomanta willakuqqa” Jesusmi karqa. Paymi iskay kutipi mana allin ruwaykunata Jerusalen Templomanta limpiarqa. Punta kaqmi karqa Diosmanta willakuyta qallaykusqan tiempopi, hukninñataqmi karqa tukuyninpi (Mat. 21:12, 13; Juan 2:14-17). Qawasqanchikman hinaqa limpiasqan tiempoqa achka watakunam karqa.
6. a) ¿Imaynatam Malaquiaspa willakusqanqa kay tiempokunapi cumplikurqa? b) ¿Ima tiempokunapim Jesusqa Diospa templon imayna tarikusqanta qawaq hamurqa? (Qawaytaq 3 kaq willakuyta.)
6 ¿Imaynatam Malaquiaspa willakusqanqa kay tiempokunapi cumplikurqa? Manaraq 1914 wata chayamuchkaptinmi, Charles Russell hinaspa yanapaqninkuna Bautizaq Juanpa ruwasqanman hina ruwarqaku. Paymi Bibliapa cheqap yachachikuykunata kaqmanta rikurichiyta qallaykurqa. Chay Biblia Estudiaqkunam Jesucristopa wañukuynin ima ninan kasqanmanta allinta entiendechirqaku, qawachirqakutaqmi infiernomanta yachachikuy pantay kasqanta hinaspa gentilkunapa tukunan tiempo hichpallapiña kasqanmantapas. Ichaqa, religionniyoq achka runakunam nirqaku cristianokuna kasqankuta. ¿Paykunamanta mayqantaq Jesuspa rikchanachisqan trigoqa karqaku? Chay tapukuyta kutichinapaqmi, señorninchik Jesucristo 1914 watapi Diospa templon imayna tarikusqanta qawaq hamurqa. Chayna qawaq hamusqanqa hinaspa chuyanchasqanqa 1914 watamanta 1919 watapa partenkamam karqa. *
JESUSPA QAWAQ HAMUSQAN HINASPA CHUYANCHASQAN
7. ¿Imatam Jesusqa tarirurqa 1914 watapi qawaq hamusqanpi?
7 ¿Imatam Jesusqa tarirurqa qawaq hamusqanpi? Tarirurqam Diospa munaynin ruwaq Biblia Estudiaqkunata, paykunaqa 30 masnin watañam kallpankutawan kapuqninkuta servichikuchkarqaku Diosmanta willakuypi. * ¡Maynatachá Jesuswan angelkunaqa kusikurqaku chay trigowan tupaq aslla cristianokuna, Satanaspa tarpusqan cebadillawan mana chinkarusqankumantaqa! Chayna kaptinpas, ‘Leviy castakunaqa’ otaq hanaq pachapaq chay cristianokunaqa, ‘chuyanchasqa’ kaytam necesitarqaku (Mal. 3:2, 3; 1 Ped. 4:17). ¿Imanasqa?
8. ¿Imam pasakurqa 1914 wata qepaman?
8 Biblia Estudiaqkunamanta wakinkum, llumpayta hukmanyarurqaku 1914 watapa tukuyninpi hanaq pachaman mana risqankurayku. Chaymantapas, 1915 hinaspa 1916 watakunapi llumpay harkakuy kasqanraykum Diosmanta willakuyninku sayarurqa. 1916 watapi octubre killapi Russell wañukuptinpas, paykuna ukupim llumpay sasachakuy karqa. Watch Tower Bible and Tract Society nisqapi qanchis punta apaqkunamantam, tawa cristianokuna Rutherford iñiqmasinchik Diospa llaqtanpi punta apaq kananpaq tanteasqankupa contranpi hoqarikururqaku. Paykunaqa huk cristianokunatapas chayna kanankupaqmi kallpancharqaku, ichaqa 1917 watapa agosto killanpim Betel wasimanta qarqosqa karqaku. Chaynatam Diospa llaqtanqa chuyanchasqa karqa. Wakinkunañataqmi runakunata manchakusqankurayku Dios serviyninkuta saqerurqaku. Biblia Estudiaqkunamanta yaqa llapallankum ichaqa, Jesuspa chuyanchasqanta chaskikuspanku cambiayta qallaykurqaku. Chayraykum Jesusqa trigoman rikchakuq cheqap cristianokunapaq hapirqa. “Cristianom kani” niq pantay religionkunatawan congregacionpi mana kasukuq cristianokunatam ichaqa qepancharurqa (Mal. 3:5; 2 Tim. 2:19). ¿Imam chaymanta pasakurqa? Chaypaq hinalla trigomantawan cebadilla rikchanachiymanta qawasun.
¿IMATAQ PASAKURQA COSECHA QALLAYKUSQAN QEPAMAN?
9, 10. a) ¿Imatam cosecha tiempomanta qawasunchik? b) ¿Imam cosecha tiempopiqa puntata pasakurqa?
9 Jesusmi nirqa: “Cosechaqa kay pachapa puchukayninmi [“tukupay tiempom”, NM]”, nispa (Mat. 13:39). Chay cosecha tiempoqa 1914 watapim qallaykurqa. Qatiqninpim qawasun chay cosecha tiempopi ima pichqa kaqkuna pasakunanmanta.
10 Punta kaq: cebadillam huñusqa kanan karqa. Jesusmi nirqa: ‘Kuskayá wiñachun cosechakama, chaypiñam llamkaqkunata kamachisaq cebadillata puntata ruturuspa ramillan-ramillan watanankupaq [“huñunankupaq”, NM]’, nispa. 1914 wata qepamanmi angelkunaqa cebadillaman rikchakuq cristiano tukuqkunata ‘huñuyta’ qallaykurqa, ‘Diospa munaychakusqanpaq kaqkunamanta’ otaq hanaq pachapaq cristianokunamanta rakispa (Mat. 13:30, 38, 41).
11. ¿Ima ruwayninkuwantaq cheqap cristianokunaqa kunankama sutillata reqsichikunku?
11 Cebadillapa huñusqa kasqan tiempopiqa, sutillañam qawakurqa mayqan trigo kasqanqa (Apoc. 18:1, 4). 1919 watapaqqa sutillam qawakurqa Hatun Babiloniapa wichiykusqanqa, chayqa karqa cheqap cristianokuna pantay yachachikuykunamanta librakuruptinkum. Ichaqa, ¿ima ruwayninkuwantaq cheqap cristianokunaqa sutillata reqsichikurqaku? Diosmanta willakuyninkuwanmi. Biblia Estudiaqkunapa punta apaqninkuqa kallpanchaytam qallaykurqaku Diospa Gobiernonmanta runakunaman willayqa ancha allin kasqanmanta. Qawasun: A quiénes se les confía la obra (To Whom the Work Is Entrusted) sutiyoq folletom hanaq pachapaq lliw cristianokunata kallpancharqa wasin-wasin Diosmanta willakunankupaq, chay folletoqa 1919 watapim lloqsimurqa. Chaypim nirqa: “Chay ruwayqa sasaniraqmi rikchakuwachwan, ichaqa Señorninchikpa kamachisqanmi, yanapakuyninwanqa atisunmi ruwaytaqa. Qamkunapaqqa mayna kusikunapaqmi chaypi yanapakuynikichikqa”, nispa. ¿Imatam ruwarqaku cheqap cristianokunaqa? 1922 watapi lloqsimuq Willakuq qellqapa nisqanman hinaqa, astawanmi Biblia Estudiaqkunaqa Diosmanta willakuyta qallaykurqaku. Pisi tiempollamantam Diosman sonqo cristianokunaqa wasin-wasin predicasqankuwan reqsichikuyta qallaykurqaku, ¡kunanpas chaynallamá kachkan!
12. ¿Haykapimantam trigoqa huñusqa karqa?
12 Iskay kaq: trigom taqeman huñusqa kanan karqa. Jesusmi angelkunata kaynata kamachirqa: ‘Trigotañataq taqeyman waqaychamuychik [otaq huñumuychik]’, nispa (Mat. 13:30). 1919 watamantapacham hanaq pachapaq cristianokunaqa chuyanchasqa congregacionpi huñusqa kayta qallaykurqaku. Ichaqa, ¿imatam nichwan tukupay tiempokunapi hinallaraq kay Pachapi kawsaq hanaq pachaman rinankupaq suyakuyniyoq cristianokunamanta? Paykunaqa qalaypaqmi huñusqa kanqaku hanaq pachaman riptinku (Dan. 7:18, 22, 27).
13. ¿Imatam Apocalipsis 18:7 nin Hatun Babilonia hinaspa chaypa parten kaq cristiano tukuqkunapa imayna kasqankumanta?
13 Kimsa kaq: waqayllawanñam kirunkutapas kirichichinanku karqa. Cebadillata angelkuna ramillan-ramillan huñurusqanku qepaman, ¿imam pasakurqa? Cebadillawan rikchanachisqa cristiano tukuqkunamanta rimaspanmi Jesus nirqa: “Chaypim waqayllawanña kirunkutapas kirichichichinqaku”, nispa (Mat. 13:42). ¿Chay willakuy cumplikuchkanchu kunan tiempopi? Manamá. Hatun Babiloniaqa hinaspa chaypa parten kaq cristiano tukuqkunaqa kunan tiempopim ninku: “Reinañam tiyachkani ñoqaqa”, “manam viudachu kani ñoqaqa”, “manam waqasaqchu ñoqaqa”, nispa (Apoc. 18:7). Arí, cristiano tukuqkunaqa piensankum imapipas kamachikusqankuta. Chaymi hatunchakuspanku piensanku gobiernokunapa hawanpi Reina hina tiyasqankuta. Cebadillawan rikchanachisqa runakunaqa manaraqmi llakikuypiqa tarikunkuraqchu, aswanqa hatunchakuchkankum. Ichaqa ñam chayqa cambiananpaqña kachkan.
14. a) ¿Haykapim cristiano tukuqkunapa kirunkupas kirichichinqa hinaspa imanasqa? b) ¿Imaynatam Mateo 13:42 nisqan mosoq yachachikuyqa tupan Salmo 112:10 nisqanwan? (Qaway 5 kaq willakuyta.)
14 Llumpa-llumpay ñakariy punchawkunapi lliw pantay religionkuna puchukachisqa kasqan qepamanqa, lliw runankunam maypipas pakakunankupaq maskanqaku. Ichaqa manamá tarinqakuchu (Luc. 23:30; Apoc. 6:15-17). Maymanpas mana riyta atispankum hukmanyasqallaña waqanqaku, piñakuymantam kirunkupas kirichichinqa. Jesuspa willakusqanman hinam paykunaqa “qaparkachaspa waqanqaku” (Mat. 24:30; Apoc. 1:7). *
15. ¿Imataq pasanqa cebadillawanqa, hinaspa haykapitaq chayqa kanqa?
15 Tawa kaq: cebadillam rupachkaq hornoman wischusqa kanan karqa. ¿Imataq pasanqa ramillan-ramillan huñusqa cebadillawan? Chaykunataqa angelkunam ‘rupachkaq hornoman wischuykunqaku’ (Mat. 13:42). Chaywanqa wiñaypaq puchukachisqa kanankumantam Bibliaqa nichkan. Chaynaqa, pantay religionkunapa runankunaqa llumpa-llumpay ñakariy tukuyninpim otaq Armagedon guerrapim puchukachisqa kanqaku (Mal. 4:1).
16, 17. a) ¿Ima willakuywantaq Jesusqa rikchanachisqanta tukurqa? b) ¿Imanasqam ninchik chay willakusqanqa chayraq cumplikunanmanta?
16 Pichqa kaq: allin ruwaqkunam inti hina kancharinanku karqa. Jesusmi rimasqan rikchanachiyta kaynata nispan tukurqa: “Mana huchallikuqkunam ichaqa [“Chay tiempopim allin ruwaqkunaqa”, NM] Dios Taytankupa munaychakusqanpi inti hina kancharinqaku”, nispa (Mat. 13:43). ¿Haykapi hinaspa maypim chayqa pasakunqa? Chay willakuyqa chayraqmi cumplikunqa, ichaqa hanaq pachapim kanqa manam kay Pachapichu. * ¿Imanasqam chaynata ninchik? Chaymanta qatiqninpi qawasun.
17 Puntata qawasun haykapi Jesuspa willakusqan cumplikunanmanta. Paymi nirqa: “Chay tiempopim allin ruwaqkunaqa [. . .] inti hina kancharinqaku”, nispa. “Chay tiempopim” nispanqa, Jesusqa sutillatam rimachkarqa rupachkaq hornoman cebadillata wischusqanku tiempomanta. Chayqa pasakunqa llumpa-llumpay ñakariy tiempopa tukuyninpim. Chaypitaqmi hanaq pachapaq cristianokunapas “inti hina kancharinqaku”. Kunanñataq qawasun maypi chay pasakunanmanta. Jesusqa nirqam allin ruwaqkunaqa ‘Taytankupa munaychakusqanpi inti hina kancharinankumanta’. ¿Ima ninantaq chayqa? Kay Pachapiraq kaq lliw hanaq pachaman riq cristianokunam, llumpa-llumpay ñakariy punchawkunapi pantay religionkuna puchukachisqa kasqan qepaman wiñaypaq sellasqaña kanqaku. Hinaptinmi Jesuspa willakusqanman hina, paykunaqa hanaq pachapi huñusqa kanqaku (Mat. 24:31). Chaypim “Taytankupa munaychakusqanpi inti hina kancharinqaku”, chaymantañataq Armagedon guerra pasayllata ‘Carneropa casarakuyninpi’ Jesuspa novian kanqaku (Apoc. 19:6-9).
¿IMAYNATAM YANAPAWACHWAN?
18, 19. ¿Imaynatam Jesuspa willakusqan rikchanachiyqa yanapawanchik?
18 ¿Imaynatam Jesuspa willakusqan rikchanachiyqa yanapawanchik? Qawasun kimsa kaqkunapi yanapawasqanchikmanta. Punta kaq: chay rikchanachiyqa yanapawanchikmi, Jehova Dios imanasqa mana allin runakunata manaraq chinkachisqanmanta entiendenapaq. Payqa chay “ñutupanapaq manka hina castigopaqña” kaqkunatam ‘pacienciakuspan aguantarqa’ ‘kuyayllapaq mankakunata’ otaq trigowan rikchanachisqa cristianokunata huñunanpaq (Rom. 9:22-24). * Iskay kaq: iñiyninchiktam kallpanchan. Diospa piñakuynin punchaw asuykamusqanman hinam, cheqniwaqninchikkunaqa astawan contranchikpi churakunqaku, ichaqa ‘manam vencewasunchu paykunaqa’ (leey Jeremias 1:19). Trigoman rikchakuq cristianokunata pachaknintin watakunapi Jehova Dios waqaychasqanman hinam, Jesuspas “sapa punchaw” ñoqanchikwan hamuq punchawkunapipas kanqa (Mat. 28:20).
19 Kimsa kaq: Jesuspa willakusqan rikchanachiyqa yanapawanchikmi pikuna trigo kasqanta yachanapaq. ¿Imanasqam chayqa ancha allin? Pikuna trigo kasqanmanta yachaspallam allintapuni entiendesun Jesuspa willakusqanman hina “allin yuyayniyoq confianza sirviente” pi kasqanmanta (Mat. 24:45). Kaymantam qatiqninpi iskaynin yachachikuykuna rimachkanqa.
^ par. 2 2 kaq parrafo: Astawan yachanaykipaq leey “Mana huchallikuqkunam ‘inti hina kancharinqaku’” niq yachachikuyta (w10 15/03 págs. 19-21, párrs. 1-9).
^ par. 3 3 kaq parrafo: Jesuspa apostolninkunaqa wañukurqakuñam hinaspa kay pachapiraq kaq hanaq pachaman rinankupaq suyakuyniyoq cristianokunapas manam llamkaq runakunawanqa tupanachisqachu karqaku, aswanqa trigowanmi. Chaymi nichwan llamkaq runakunaqa angelkuna kasqankuta. Chayna kasqantam Jesus nirqa chay rikchanachisqan ima ninan kasqanmanta yachachispan (Mat. 13:39).
^ par. 6 6 kaq parrafo: Kay yachachikuyqa cambiakurunmi. Ñawpaqpim piensarqanchik 1918 watapi Diospa templon imayna tarikusqanta qawaq Jesus hamusqanta.
^ par. 7 7 kaq parrafo: Biblia estudiaqkunaqa 1910 watamanta 1914 watakamam, yaqa 4 millon librokunata hinaspa 200 millon masnin tratadokunatawan folletokunata runakunaman aypurqaku.
^ par. 14 14 kaq parrafo: Kay Mateo 13:42 nisqanmanta entiendesqanchikqa mosoq yachachikuymi. Pasaq watakunapim qellqanchikkunaqa nirqa “Diospa munaychakusqanpaq kaqkuna” cristiano tukuqkunata ‘mana allin’ kasqankuta qawachisqankurayku, llumpayta waqaspanku kirunkutapas kirichichisqankumanta (Mat. 13:38). Ichaqa, yuyarinanchikmi “kirunkutapas kirichichichinqaku” nispa Biblia nisqanqa puchukachiywan tupasqanta (Sal. 112:10).
^ par. 16 16 kaq parrafo: Daniel 12:3 nin: “Yachayniyoq runakunaqa [hanaq pachapaq cristianokuna] mana puyuyoq cielokuna hinam kancharinqaku”, nispa. Kay Pachapiraq kaspankuqa predicaspankum ‘kancharinku’. Ichaqa Mateo 13:43 nisqanqa qawachinmi hanaq pachapi Diospa munaychakusqanpi kaspankuña kancharinankumanta. Ñawpaqpim piensarqanchik chay iskaynin textokuna predicaywan tupasqanmanta.
^ par. 18 18 kaq parrafo: Qaway Acerquémonos a Jehová sutiyoq qellqapa 288-289 paginankunata.


text:
Lección 1
Cusahuarmi cushilla causangapaca Diospa ayudata mascaichi
Diosca callarimandami jaritapash, huarmitapash rurarca. (Mateo 19:4)
Jehová * Diosmi Adanda Evataca cazarachirca. Bibliapica ninmi: Taita Dios punda huarmita rurashpaca Adanbamanmi aparca nishpa. Chaimandami Adanga ninanda cushijushpa, cashna nirca: “Cunangarimbash, paica ñuca tullumanda rurashca ñuca tullullatami. Ñuca aichamanda rurashca ñuca aichallatami” can nishpa (Génesis 2:22, 23). Jehová Diosca, cunanbipash tucuilla cazarashcacuna cushilla causachunmi munan.
Cazarashpaca, nunca na problemacunata charishunllu nishpami huaquingunaca yuyan. Shinapash, ninanda juyarishpa cazarashcacunapashmi problemacunata charin (1 Corintios 7:28). Cai folletopica Bibliamanda huaquin yuyaicunatami ricupashun. Bibliapi yachachishcacunata pactachishpaca cusahuarmi, huahuacunapash cushilla causachunmi ayudanga (Salmo 19:8-11).
1 JEHOVÁ MUNASHCASHNA CAUSAPAICHI
BIBLIAPICA NINMI: Familiataca cusami uma cuenda ñaupaman pushana, cuidana can nishpa (Efesios 5:23).
Familia ucupi quiquin cusa cashpaca, Jehová Dios munashcashnami huarmigutaca juyashpa, cuidashpa charina capangui (1 Pedro 3:7). Huarmigutaca quiquinda cumbachunmi Jehová Diosca cushca. Chaimandami juyaihuan, ali tratachun Jehová Diosca munan (Génesis 2:18). Shinallata huarmiguta ninanda juyashpaca, quiquinlla ali canataca na yuyanachu capangui. Chaipa randica huarmigu ima nishcata, ima minishtishcatapash valichinami capangui (Efesios 5:25-29).
Cutin huarmiguca, Jehová Dios munashcashnami cusataca tucui shunguhuan respetashpa, familiata ali cuidachun ayudana capangui (1 Corintios 11:3; Efesios 5:33). Quiquinba cusa imatapash ruragrijujpica ali modos, respetohuanmi cusata ayudana capangui (Colosenses 3:18). Shina rurajpica Jehová Diospash, quiquinba cusapash ninandami alicachinga (1 Pedro 3:1-6).
CAITA RURAPANGUI:
Cusahuarmicunaca randimanda ali tratarishpa, ayudaringapami parlarina capanguichi. Ishcandimanda maijanbash parlajujpica ali uyashpa, parlarishcaguta pactachingapaj juerzaripaichi
Ama ñapash culiranguichichu, randimanda ali intindiringapaca tiempomi minishtirin
2 NA QUIQUINBILLA PENSARINACHU CAPANGUI
BIBLIAPICA NINMI: Cusapa o huarmipa munashcatalla ruranapaj randica, ishcandillata ima munashcata ali yarishpami causana capanguichi nishpa (Filipenses 2:3, 4). Jehová Diosca munanmi, paita sirvijcunaca cada punlla ali tratarichun. Chaimandami ishcandi ali tratarina capanguichi (2 Timoteo 2:24). Imata nigrijushpapash ali pensarishpa, juyaihuan parlapanguichi. Bibliapica ninmi: Huaquingunaca imata parlashpapash, espadahuan chugrichinshnami parlan. Cutin alipacha yachajushcacunapa shimica, jambigushnami can nishpa (Proverbios 12:18). Aliguta, juyaihuan parlachunga Jehová Diospa espiritumi ayudanga (Gálatas 5:22, 23; Colosenses 4:6).
CAITA RURAPANGUI:
Parlajushpa ama culirangapami Taita Diosta mañana capanguichi. Shinami randimanda aliguta intindirishpa parlai ushapanguichi
Imatapash parlagrijushpaca aliguta pensarishpami parlai callarina capanguichi
3 CAZARASHCACUNACA SHUJLLA SHINAMI CAPANGUICHI
BIBLIAPICA NINMI: Cazarashpaca, ishcai cashpapash, shujlla aichami tucunguichi nishpa (Mateo 19:5). Shinapash shuj shuj yuyaicunata charishpami huaquinbica na intindirin. Chaimandami cusa o huarmi imata pensashcata, imashina sintirishcataca ishcandi yachana capanguichi (Filipenses 2:2). Imatapash ruragrijushpaca ishcandimanda ali parlarishpami rurana capanguichi. Shina rurangapaca ¿imata ayudanga? Bibliapica ninmi: Imatapash ruragrijushpaca, shujcuna aliguta yarichijpimi imapash ali Ilujshinga nishpa (Proverbios 20:18). Shinaca imapash importante cosascunata ruragrijushpaca, Taita Diospa consejocunata yarishpami ishcandillata parlarina capanguichi (Proverbios 8:32, 33).
CAITA RURAPANGUI:
Imapash cosascunamandalla parlanapa randica, ishcandi imashina sintirishcata parlaripanguichi
Nara imatapash rurashpallatami, cusahuarmi parlarina capanguichi
^ par. 4 Bibliata escribishca shimicunapica Diospa shutitaca Jehová nishpami churashca.


text:
Santander
- Santander nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Santander (sut'ichana) rikuy.
Santander llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam. Kantawriya pruwinsyap, Kantawriya suyup uma llaqtanmi.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa wata 26 a C, Portus Victoriae luliobrigensium.
9 Qhulla puquy killa 1755 hatun llaqta watamanta.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Barriokuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kathuliku inlisya.
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 5 Qhulla puquy killa: Reyes Magos.
- Nuestra Señora del Mar Wapupas Pallan.
- 24 Inti raymi killa San Juan.
- 25 Anta situwa killa Santiago P'unchaw raymikuna.
- 30 Chakra yapuy killa San Emeterio wan Celedonio.
- 15 Tarpuy killa: Bien Aparecida Pallan.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Universitidad de Cantabria.
- Universidad Internacional Menéndez Pelayo (UIMP).
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santander.
- Ayuntamiento de Santander
- Turismo en Santander
- Webcams en Santander


text:
11 CAPÍTULO
Diospa angelninkunan yanapawanchis
WAKIN runakunan ninku: “Imapipas creenaypaqqa rikunayraqmi”, nispa. Ichaqa Diospa wakin kamasqantaqa manan rikuyta atisunmanchu. ¿Imakunatan mana rikunchischu?...
¿Rikunchischu wayrata?... A ver, makiykita phukuy, ¿imatan sienteshanki?... Arí, wayratan. Ichaqa, ¿rikushankichu wayrata?...
Yacharanchisñan espiritukunamanta ¿riki? Paykunataqa manan rikusunmanchu. Wakinqa millaymi kanku, wakintaq allin kanku. ¿Pikunan allin kanku?... Arí, Jehová Dios, Jesús, wakin angelkuna ima. Wakin angelkunari, ¿imaynan kanku?... Arí, millay angelkunan kanku. ¿Imatan paykunamanta yacharanchis?...
Allin angelkunapas mana allin angelkunapas runakunamanta aswan atiyniyoqmi kanku. Jesusqa reqsinmi llapa angelkunata. ¿Imaynapi reqsin? Manaraq allpaman jamushaqtinmi paykuna jina karan. Jesusqa angelkunawanmi janaq pachapi tiyaran. ¿Sutiyoqchu kanku chay angelkuna?...
Diosmi llapa ch’askakunaman sutita churaran. Chhaynatan llapa angelkunamanpas sutita churaran. Angelkunaqa paykunapuran rimanku. Biblian willan ‘angelkunaq rimayninmanta’ (1 Corintios 13:1). ¿Imamantataq angelkunari rimanku? ¿Yaqachu runakunamanta rimanku?...
Millay angelkunaqa manan munankuchu Dios kasukunanchista. Paykunaqa mana allinkuna ruwananchistan munanku. Chhaynaqa yaqapaschá rimanku imayna urmachiwananchismanta. Allin angelkunari, ¿rimankuchu noqanchismanta?... Arí. Ichaqa imayna yanapawananchismantan rimanku. Kunan willasayki imaynatan ñaupaq tiempopi Dios munakuqkunata yanaparanku chayta.
Danielmanta yachasun. Payqa Babilonia llaqtapin tiyaran, ichaqa pisillan chaypi Diosta munakuranku. Chay llaqtapi millay runakunan mana munarankuchu pipas Jehová Diosmanta mañakunanta. Danielmi ichaqa mañakushallaran. ¿Imatan Danielta ruwaranku?...
Juj millay runakunan Danielta leonkunaq t’oqonman wijch’uykachiranku. Chay leonkunaqa sinchi yarqasqan kasharanku. ¿Imanarankun Danielta?... ¡Arí, manan imanarankupaschu! Danielmi nin: ‘Diosniymi angelninta kachamuwan, paymi leonkunaq siminta wisq’aykun’, nispa. Angelkunaqa admiranakunatan ruwanku Dios kasukuqkunata yanapanankupaq (Daniel 6:18-22).
Kunanqa Pedromanta yachasun. Pedron runakunaman willaran Jesús Diospa wawan kasqanta. Chayta uyarispan runakuna sinchita phiñakuranku. Jinaspan carcelpi wisq’aranku iskay soldadokunaq ladonpi. ¿Pillapas yanaparanchu?...
Pedroqa cadenawan watasqan puñusharan iskay soldadokunaq chaupinpi. Biblia willan: ‘Chayllamanmi Jehová Diospa angelnin rijuriran, juj k’anchaytaq Pedrota wisq’asqanku ukhupi k’anchariran. Jinan angelqa Pedrota rijch’achiran, jinaspa niran: “Usqhaylla jatariy”’, nispa.
Chayllamanmi makinpi cadenakuna urmapuran. Jinan ángel niran: ‘P’achakuy, usut’aykita churakuspataq qhepayta jamuy’, nispa. Chaypi soldadokunaqa puñushankumanpas jinan tarikuranku, manan imatapas repararankuchu. Fierromanta punkuman Pedro chayaqtinmi, punku kikillan kicharikuran. Chay qhepamanmi Pedroqa Diosmanta willashallaran (Hechos 12:3-11).
Kunanri, ¿yanapawasunmanchu angelkuna?... Arí, yanapawasunmanmi. Chhaynaqa, ¿salvawasunchu ima peligromantapas?... Noqallanchismanta ima peligromanpas churakusun chayqa, manan yanapawasunchu. Allillantapuni ruwasun chaypas, mayninqa manan yanapawasunchu. Jinaspapas Diosmi juj llank’ayta paykunaman qon.
Bibliaq willasqan jina, juj angelmi allpantinpi willashan: ‘Diosta adoraychis’, nispa (Apocalipsis 14:6, 7). ¿Imaynatan willan? ¿Janaq pachamantachu qaparimun llapa runakuna uyarinanpaq?... Manan, angelkunaqa Diosta serviq runakunatan yanapashanku predicasqankupi. Chay predicaqkunatan Diosmanta yachay munaq runakunaman pusashanku. Sichus noqanchispas Diosmanta willasun chayqa, angelkunan yanapawasun.
Millay runakuna millayta tratawasun otaq carcelman apawasun chayri, ¿Pedrota jinachu angelkuna yanapawasun?... Yanapawasunmanmi, ichaqa manan sapa kutichu chaytaqa ruwanqaku.
Juj kutinmi Pablota soldadokuna barcopi presota apasharanku. Chay kutipiqa manan angelkuna salvaranchu. Pabloqa juj runakunamanmi Diosmanta yachachinan kasharan. Chaymi juj ángel niran: “Pablo, ama manchakuychu, Roma reypa ñaupanmanqa chayankipunin”, nispa. Roma llaqtaman chayaqtinmi Pabloqa reyman Diosmanta willaran. Angelkunaqa yanaparankun Pablota. Noqanchispas Diosmanta willasun chayqa angelkunan yanapawasun (Hechos 27:23-25).
Diosmi angelkunaman juj ruwayta kamachillantaq. Chaytan pisi tiempollamanta ruwanqaku. ¿Imatan ruwanqaku? Llapa millay runakunatan wañuchinqaku. “Manan angelkunaqa kanchu” niqkunan chay tiempopi chayraq reparanqaku pantasqankuta (2 Tesalonicenses 1:6-8).
¿Iman noqanchiswan pasanqa chay tiempopi?... Diospa angelninkunata kunan yanapasun chayqa, paykunan yanapawasun. Ichaqa, ¿imaynatan angelkunata yanapasunman?... Diosta servispan. Chayta rikuspan jujkunapas Diosta servinqaku.
¿Imakunapin angelkuna yanapawasunman? Chaypaq leesun Salmo 34:7; Mateo 4:11; 18:10; Lucas 22:43; Hechos 8:26-31.


text:
1 Pedro 1Mushuj Testamento Diospaj Shimi (MTDS)
1 Ñucaca, huillagrichun Jesucristo mingashca Pedromi cani.
Caitaca, quiquin llajtamanta llujshichishpa cachashcamanta Pontopi, Galaciapi, Capadociapi, Asiapi, Bitiniapi causagrishca crijcunamanmi quillcani. 2 Yaya Diosmi cancunataca, ñaupamanta Pai rijsishcacunata agllashca. Paita caźushpa, Jesucristopaj yahuarhuan maillashca cachunmi, cancunataca Paipaj Espirituhuan, Paipajlla ch'icanchishca.
Diosca cancunamanca, Paipaj jatun c'uyaitapish, sumaj causaitapish yallijta cushca cachun.
Huiñaita causagrina yuyailla caichij
3 ¡Apunchij Jesucristopaj Yaya Diostaca, ‘Allimari cangui’ nishunchigari! Paimi, huañushcacunapaj chaupimanta Jesucristota causachirca. Chashna rurashpami ñucanchijtaca jatunta llaquishpa, huiñaita causagrina yuyailla cachun cutin huacharichirca. 4 Diosca cancunapajca, jahua pachapimi mana chaquirij, mana ismuj, mana mapayaj japinata huaquichishpa charicun. 5 Cancunataca, Diosta crishcamantami, quishpirinata japingacama, Pai Diosllataj Paipaj maquipi huaquichishpa charicun. Cai quishpirinataca shamuj punllapimi, cancunamanca ricuchinga. 6 Chaimantami llaquicunataca, achcata cushicushpa apanguichij. Cunan apacun tucui laya llaquicunaca ashacamallami. 7 Cancuna crishcaca, curitapish yalli valijmi. Curitaca, chingarijlla curi cajpipish, alli curi cashcata ricungapajca, ninapimi rupachin. Shinallataj cancuna llaquicunata apajpica, cancuna crishcapish chai curita yalli sumajmari tucun. Chai llaquicunata mishashpami, shamuj punllapi Jesucristo ricurijpica, alli nishca, sumajyachishca, jatunyachishca canguichij. 8 Cancunaca, Jesucristotaca mana ricushca cashpapish, crishpamari c'uyanguichij. Pai quiquintataj manaraj ricushpapish, yallitaj jatun cushicuihuanmi cushicunguichij. 9 Crishcallamanta cancunapaj alma quishpirinata japina cashcamantami, chashna cushicucunguichij.
10 Mana c'uyaipajta Dios c'uyashpalla, cunan cancunaman cungapaj charicushca quishpirinataca, ñaupamanmi Dios ima nishcata huillajcunaca ña huillarcacuna. Chashna paicunallataj huillashcata alli yachashun nishpami, callarishpa tapurcacuna. 11 Cristopaj Espíritu paicunapi cashpami, Cristo ima shina llaquita apanatapish, chai q'uipa sumajyachishca canatapish, manaraj chashna tucujpi, ñaupaman paicunata huillachirca. Chaimantami Dios ima nishcata chai huillajcunaca, paicunallataj huillashcata, ‘¿Pitaj chai Cristo canga, ima punllataj chashnaca tucunga?’ nishpa, yachashuntaj yuyarcacuna. 12 Shina cajpipish, Diosllatajmi paicuna huillashcaca mana paicunapaj cashcata, ashtahuanpish cancunapaj cashcata ricuchishca. Cunanmari paicunahuan huillashcatataj, jahua pachamanta cachashca. Chai alli huillaitami, Diospaj jucha illaj Espíritu cancunaman huillachijpi, uyacunguichij. Caicunataca, angelcunapish ña ricushun yuyashpa, chaparacuncunamari.
Diospajlla causaichij
13 Chaimanta cancunapaj yuyaipica, alli chumbillirishca shina, alli yuyarishpa causaichij. Mana c'uyaipajta Dios c'uyashpa, Jesucristo shamui punllapi ñucanchijman allicunata cuna cashcata japina yuyailla caichij. 14 Diosta alli caźuj huahuacuna shinataj causaichij. Ña ama ñaupa manaraj yachashpa rurashca shina, mapa munaicunata caźushpa causaichijchu. 15 Ashtahuanpish cancunata cayaj Diosca, ima jucha illajlla cashcamanta, cancunapish tucui imata ruranapipish jucha illajlla causaichij. 16 Dios Quillcachishcapica: «Ñucaca, ima jucha illajmi cani. Chaimanta cancunapish, ima jucha illajlla caichij» ninmi. 17 Diosca, imalla rurashcata ricucushpaca, pitapish mana ñahuita ricushpalla imata ningachu. Paitamari cancunaca, ‘Yaya’ nishpa mañacunguichij, cai pachamantapish rinallami causacunguichij. Chaimanta, tucui causaipimi Paita manchashpa causana canguichij. 18 Diosca cancunataca, cancunapaj ñaupa yayacuna yachachishca yanga causaimantaca, mana chingarijlla curihuan, cullquihuan quishpichircachu. Chaitaca cancunallataj yachanguichijmi. 19 Ashtahuanpish Cristo jichashca, Paipaj sumaj yahuarhuanmi quishpichishca canguichij. Paica ima mapa illaj, alli sumaj Malta Oveja shinami carca. 20 Manaraj cai pachata rurashpallatajmi, Cristotaca chaipaj ch'icanchishca. Shina cashpapish cunan cai q'uipa punllacunapimi, cancunata c'uyashcamanta Cristota cachashca. 21 Paimantami, Taita Diostaca cringuichij. Cancuna crishpa Pai yuyailla cachunmi, Diosca Cristotaca huañushcacunapaj chaupimanta causachishpa sumajyachishca.
22 Diospaj Espíritu yuyaita cujpimi, cashcatataj huillashcataca caźushpa, cancunapaj almataca chuyayachishcanguichij. Chaimanta cunanca, ama ‘C'uyanimi’ nij tucushpalla purichijchu. Ashtahuanpish, caishuj chaishuj chuya shunguhuan c'uyanacuichij. 23 Cancunaca, huañujlla yayamantaca mana cutin huacharishca canguichijchu. Ashtahuanpish causacuj, huiñaita mana tucurij Diospaj Shimita uyashcamantami, cutin huacharishca canguichij. 24 Dios Quillcachishcapica:
«Tucui gentecunaca, q'uihua shinallami.
Paicuna sumaj cashcapish, q'uihua sisa shinallami.
Q'uihua chaquirijpica, sisapish urmanllami.
25 Ashtahuanpish Mandaj Diospaj Shimica,
huiñaita pajtacungallami» ninmi.
Cai shimicunatami alli huillaita cancunaman huillajpica, uyarcanguichij.


text:
CRISTIANO KAUSAYNINCHIS
Cualidadkunata wiñachiy: Humilde kay
¿IMARAYKUN ALLIN?
Humilde kaspaqa Jehová Dioswanmi amigontin kasun (Sal. 138:6).
K’umuykukuq kasun chayqa jujkunawanmi sumaqta kausasun (Filip. 2:3, 4).
Jatunchakuq kaspaqa mana allinpin rikukusun (Prov. 16:18; Ezeq. 28:17).
¿IMATAN RUWANANCHIS?
Consejota mañakunanchis chaytataq kasukunanchis (Sal. 141:5; Prov. 19:20).
Liston kashananchis jujkunata yanapananchispaq (Mat. 20:25-27).
Manan jatunchakunanchischu imapas yachasqanchiswan nitaq ima privilegiota chaskispapas (Rom. 12:3).
AMAPUNI IMAPAS JUNT’AQ SONQO KASQANCHISTA PISIYACHICHUNCHU: JATUNCHAKUY NISQA VIDEOTA QHAWASPA, QATIMUQ TAPUYKUNATA KUTICHIY:
¿Imayna runa kasqanchistan rikuchin consejota imayna chaskikusqanchis?
¿Imaynatan oración yanapawanchis k’umuykukuq runa kananchispaq?
¿Imaynatan humilde kayta rikuchisunman?


text:
IACHAI 6
Dilubiomanda ¿imataka iachaikungapa pudinchi?
Diuska paita mana uiagkunatami puchukarka. Ikuti Noeta i paipa familatapasmi kispichirka (Génesis 7:11, 12, 23)
Kai Alpapi iaku jundagta 40 puncha tutakunawantami mana usiarispa tamiarka. Nigpika, tukui jiru ruraspa kaugsagkuna wañurka.
Chi mana alli anjelkunaka paikunapa kuerpokuna sakispami jiru kukukunalla tukurkakuna.
Atun kanoapi iaikugkunallami kispirirkakuna. Más kati Noé i paipa familiapas rukuiaspami wañurkakuna. Paikuna wañugpipas, Dius kaugsachingapa kankunatami, diltudupa kaugsangapakuna.
Mana unaillapi, Diuska jiru ruragkunata puchukangapa ka. Ikuti paita uiagkunata kispichingapa ka (Lucas 17:26, 27)
Satanás i jiru kukukunapas kunankama jentekunata pandachinakú.
Imasami Noé puncha jentekuna mana Jeobata uiaskasina, chasallatatami kunapuncha achkakuna mana Jeobata uiankuna. Mana unaillapimi Jeobá jiru ruragkunata puchukangapa ka (2 Pedro 2:5, 6).
Imasami Dius munaskasina Noé rurarka, chasallata sugkuna Dius ima rimaskata fuirsarispami rurankuna. Paikuna Jeobamanda Willagkunami kankuna.


text:
1Horno hina rawrarishaq p'unchaymi chayamushan. Chay p'unchaymi llapa anchaykachaqkunapas llapa mana allin ruwaqkunapas q'opa hina ruphaykachisqa kanqa, manataq imallapas puchunqachu. Ñoqa Tukuy-atiyniyoq Señor Diosmi chayta nini. 2Qankuna manchakuwaqniykunapaqmi ichaqa chaninchayniy inti hina k'anchaykamusunkichis, qespikuytataq apamusunkichis. Hinan kanchamanta kacharisqa torillokuna hina kusisqallaña saltankichis. 3Chaykunata ruwasqay p'unchaymi millay runakunata t'ustunkichis, usphata hinan paykunata sarunkichis. Ñoqa Tukuy-atiyniyoq Señor Diosmi chayta nini. 4Llapa Israel runakunapaqmi Horeb orqopi kamachiy Moisesman qorqani kamachikuyniykunata yachachikuyniykunatawan, chaykunata yuyarispa kasukuychis. 5Ñoqa Señor Diospa hatun mancharikuy p'unchayniy manaraq chayamushaqtinmi, profeta Eliasta kachamusqaykichis. 6Paymi tayta-mamakunata wawankuwan allipunachinqa, wawakunatapas tayta-mamankuwan allipunachinqa. Mana hina kaqtinqa, hamuspaymi suyuntinta ñakaspa muchuchiyman.
Copyrighted Material
Learn More


text:
¿Imatataj Dios noqanchejpaj munan?
Diosqa kusisqas, allin kausaypitaj uj kʼacha Jallpʼapi wiñaypaj kausakunanchejta munan.
Chaywanpis ichá ninki: “Nichá jinata kausasunmanchu”, nispa. Bibliaqa, Diospa Reinon chayta ruwananta nin. Jehovaqa, chay Reinomanta, imatachus runaspaj munasqanmanta, tukuy runas yachanankuta munan (Salmo 37:11, 29; Isaías 9:7).
Diosqa allinninchejta munan.
Imaynatachus uj kʼacha tata, wawasninpa allinninta munan, kikillantataj janaj pachapi Tatanchej wiñaypaj kusisqa kausakunanchejta munan (Isaías 48:17, 18). Dios nin: ‘Munayniyta ruwajqa, wiñaypaj kausanqa’, nispa (1 Juan 2:17).
Diosqa ñankunasninpi purinanchejta munan.
Biblia nisqanman jina, Ruwawajninchejqa “ñankunanmanta yachachi[yta]” munawanchej, chaypi “purinanchejpaj” (Isaías 2:2, 3). Munayninta Jallpʼantinpi rejsichinanpajtaj, Diosqa sutinpaj ajllasqa llajtata sayaricherqa (Hechos 15:14).
Diosqa ujchasqa yupaychananchejta munan.
Cheqa religionqa, runata tʼaqanachinanmanta, munakuypi ujchan (Juan 13:35). ¿Pikunataj tukuy suyusmanta runasta, Diosta ujchasqa yupaychanankupaj yachachishanku? Kay folleto, chay tapuyta kutichinaykipaj yanapasonqa.