c: application/epub+zip

text:
Kaykunamanta yachachin
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Ama ñoqallanchispiqa yuyaykusunchu
7 PÁGINA • 61, 25 TAKIKUNA
Llakikuyta atipaspa kusisqa sonqowan Diosta servisun
12 PÁGINA • 74, 119 TAKIKUNA
Yuyaqkunata respetowan qhawarisun
20 PÁGINA • 90, 135 TAKIKUNA
Yuyaq tayta-mamanchista sumaqta qhawarisun
25 PÁGINA • 134, 29 TAKIKUNA
▪ Ama ñoqallanchispiqa yuyaykusunchu
Cristianokunaqa pisi-pisimantan qonqapusunman hukkunaq allinnintaraq maskhayta hinaspa ñoqallanchispi yuyaykusunman. Kay estudion yanapawasun Bibliawan chaykunata atipanapaq.
▪ Llakikuyta atipaspa kusisqa sonqowan Diosta servisun
Kusisqa sonqo kaymi yanapawasun Diosta servishanallapaq. ¿Imanaqtinmi wakin cristianokuna llakiwan ñit’ichikunku? Kay estudiopin yachasun imaynatan Biblia yanapawasunman ama pisipaq hina qhawarikunapaq.
▪ Yuyaqkunata respetowan qhawarisun
▪ Yuyaq tayta-mamanchista sumaqta qhawarisun
Kay iskaynin estudiokunan willashan imaynatan iñiq t’aqapas sapanka cristianopas yuyaq iñiqkunata familiankutapas qhawarinkuman chayta. Hinaspapas willashanmi imaynata paykunata yanapananchismanta.
3 Mana iñiq familianchispa sonqonman chayasun
17 Familiantin Diosta yupaychay, ¿imaynapin aswan kusikunapaq kanman?
TAPANPI KAQ: Australia nacionpi wakin testigokunaqa wakakuna uywananku campokunapi tiyaq runakunatan predicanku, chaypaqqa karutan purinanku
23.192.500
66.967
JESUSQA Gerasa llaqtapin kashanman karqan, Galilea lamar qochaq ura ladonpi. Chaypin qatikuqnin kayta munaq runata nirqan: “Wasiykita ripuspa familiaykikunaman willamuy Señor Diospa imaymana ruwapusqasuykita khuyapayasqasuykitawan”, nispa. Chay nisqanwanmi Jesusqa sut’ita rikuchirqan imakunapas kusichiwasqanchista familianchisman willakuy munasqanchista (Mar. 5:19).
Chhayna kasqanchisraykun pipas Jehová Diospa kamachin kapuspaqa, llapa familianman willan Diospi iñisqanta. Ichaqa, ¿imaynatan rimapayananchis? ¿Imaynatan huk religionniyoq otaq Diospi mana iñiq familianchispa sonqonman chayasunman? Bibliapin askha yanapaykunata tarisun.
Andresmi ñawpaqtaqa sut’ita repararqan Jesusqa Mesías kasqanta. ¿Pimanmi ñawpaqta willarqan? Biblian nin: “Andresmi ñawpaqta tarirqan wawqen Simonta, hinaspa nirqan: Mesiastan tarimuyku”, nispa. Hinan Pedrota Jesusman pusarqan, chhaynapin yanaparqan wawqenpas Jesuspa qatikuqnin kananpaq (Juan 1:35-42).
Soqta wata qhepamantaq Pedroqa Jope llaqtapi kasharqan, chaypin invitasqa karqan Cesarea llaqtapi capitán Cornelioq wasinman rinanpaq. ¿Pikunatan chaypi tarirqan? Biblian nin: “Chaypin Cornelioqa paykunata suyasharqan, familianta munasqan amigonkunatawan huñuykuspa”, nispa. Chay hinapin Cornelio familianta yanaparqan Pedroq willasqanta uyarinankupaq, paykunallamanta decidinankupaqpas (Hech. 10:22-33).
¿Imatan yachasunman Andrespas Corneliopas imaynata familianta yanapasqankumanta?
Andrespas Corneliopas kallpachakurqankun familiankuta yanapanankupaq. Andresqa pay kikinmi wawqenta pusarqan Jesusta reqsinanpaq, Corneliotaq familianta huñurqan Pedrota uyarinankupaq. Ichaqa manan mayqenninkupas familianta mat’ipayarqanchu cristiano kapunankupaq. ¿Imatan paykunamanta yachasunman? ¿Imaynatan paykuna hina mana iñiq familianchista yanapasunman? Yaqapaschá rimapayasunman imakuna yachamusqanchismanta, Bibliamantataq pisi-pisimanta rimapayasunman otaq huk iñiqmasinchiskunawan reqsinachisunman. Ichaqa manan hayk’aqpas paykunata mat’ipayanachu, aswanpas respetananchismi ima decidisqankutapas. ¿Imaynatan chayta ruwasunman? Qhawarisun Alemania nacionmanta Jürgen, Petra casarasqa iñiqmasikunamanta.
Petraqa Jehová Diospa testigonkunawan Bibliata estudiaspan bautizakapurqan, qosanqa ejercitomanta oficialmi karqan, manataqmi kusikurqanchu Petraq bautizakusqanwan. Tiempowanmi ichaqa repararqan Testigokunaqa cheqaq kaqta Bibliamanta yachachisqankuta, chaymi paypas bautizakapurqan, iñiq t’aqapitaq umalli kashan. ¿Imaynatan huk religionniyoq familiakunaq sonqonman chayasunman? ¿Ima ninmi Jürgen?
Paymi nin: “Sichus nishuta Bibliamanta rimapayanki mat’ipayankitaq chayman hina kawsananpaq chayqa astawanmi karunchakunqa. Aswan allinqa kanman unay-unaymanta rimapayaymi. Hinaspapas wiñaymasin iñiqkunawan otaq paypa ruway munasqanta ruwaq iñiqkunawanmi reqsinachina. Chhaynapin entiendenakunqaku”, nispa.
Apóstol Pedropas Cornelioq familianpas kaqpachan iñipurqanku, wakin runakunan ichaqa tiempowanña iñipurqanku.
Jesús predicashaqtinqa askhan familianmanta paypi iñirqanku. Wakinmi karqanku Salomeq wawankuna Santiagowan Juanwan, paykunaqa primonkunan kanman karqan. Yaqapaschá Salomeqa Bibliaq nisqan hina ‘askha warmikuna’ ukhupi kasharqan, “paykunan kaqninkuwan Jesusta yachachisqankunatawan yanapaspa servirqanku” (Luc. 8:1-3).
Ichaqa Jesuspa wakin familianqa manan kaqpachachu paypi iñirqanku. Bautizakusqanmanta huk wata qhepamanmi huk wasipi askha runakuna huñukurqanku yachachisqanta uyarinankupaq. “Jesuspa familiantaq chayta uyarispa, payta pusapunankupaq hamurqanku, ‘manan yuyayninpichu kashan’ nispa”. Huk kutintaq, wawqenkuna nirqanku mayman rinanta, paytaq mana sut’itachu kutichirqan. ¿Imarayku? Wawqenkuna paypi mana iñisqankurayku (Mar. 3:21, NM; Juan 7:5).
¿Imatan yachanchis imaynata Jesús mana iñiq familianwan kawsasqanmanta? Payqa manan familianwan phiñakurqanchu “manan yuyayninpichu kashan” niqtinkupas. Kawsarimpusqan qhepamanpas familiantan kallpacharqan. Chaymi wawqen Santiagoman rikhurirqan, chaytaqmi Santiagotapas huk wawqenkunatapas kallpachanman karqan Jesusqa Mesiaspuni kasqanpi iñinankupaq. Chaychá paykunaqa Jerusalenpi kasharqanku apostolkunawan huk hunt’aq iñiqkunawan kuska, chaypin Jehová Dios santo espiritunta paykunaman qorqan. Qhepamantaq Jesuspa wawqen Judas allin llank’aykunata chaskirqan Santiagowan kuska (Hech. 1:12-14; 2:1-4; 1 Cor. 15:7).
Kunanpas Jesuspa tiemponpi runakuna hinan, wakin familianchiskunaqa tiempowanña decidinku wiñay kawsay ñanpi purinankupaq. Roswitha sutiyoq iñiqmasin católica karqan, qosantaq ichaqa 1978 watapi Jehová Diospa testigon kapurqan. Roswithaqa manan allinpaqchu qhawarirqan qosan huk religionniyoq kapusqanta. Ichaqa watakunaq pasasqanman hinan sonqon llamp’uyapurqan. Pisi-pisimantan repararqan Testigokunaqa cheqaqkaqta yachachisqankuta, chaymi 2003 watapi bautizakapurqan. ¿Imaraykun cambiapurqan ñawpaqpi yuyaykusqanta? Qosanpa imayna kawsasqanta qhawarisqanraykun. Mana allintaña qosanta tratarqan chaypas qosanqa manas phiñakuqchu, aswanpas sumaqtas kutichiq cambiananpaq hina. ¿Imaninmi kunan Roswitha? Paymi nin: “Tukuy tiempo pacienciakuychis”, nispa.
Monika iñiqmasin 1974 watapi bautizakurqan, iskay wawankunataq chunka wata qhepaman, qosantaqmi 2006 watapiña. Hansqa manan bautizakuypi yuyaykurqanchu manaña hark’akurqanchu esposan huk religionniyoq kananta chaypas. Kunanmi paykuna ninku: “Jehová Diosman hunt’aq sonqollapuni kaychis, amataq hayk’aqpas iñiyniykichismanta iskayaychischu”, nispa. Hinaspapas familianpa munakuyninta rikusqanmi Hansta kallpacharqan. Paykunaqa yuyaykurqankupunin qhepaman Diospi iñinanta.
Allin willakuykunatan Jesús tupanachirqan wiñay kawsayta qoq unuwan (Juan 4:13, 14). Ñoqanchispas munanchismi chay unuta familianchiskuna ukyananta. Ichaqa manan chay unutaqa heq’epanankukamachu qona. Iñiyninchismanta imaynata rimapayasqanchismantan kanqa chay unuwan thasnuykusqa kasqanku. Biblian nin: “Chanin runaqa allintan yuyaykun kutichinanpaq”, nispa. Nillantaqmi: “Yachayniyoqqa allin chayasqatan riman, rimasqankunaqa aswantan creechin”, nispa. ¿Imaynatan chay yuyaychaykunaman hina kawsasunman? (Prov. 15:28; 16:23.)
Sichus huk esposa munan qosan iñinanta chayqa ‘allintan yuyaykunan kutichinanpaq’. Arí, allintan akllanan ima simikunawan rimapayananpaq, manataqmi usqhayqa rimananchu. Manan hayk’aqpas aswan allinpaqqa qhawarikunanchu. Aswanpas allinta yuyaykuspa rimasqanwanmi qosanta kallpachanqa, chay hinapitaq thakpi kawsanqaku. ‘Allin chayasqata rimananpaqtaqmi’ esposaqa tapukunan: “¿Ima ratopin qosayta rimapayayman? ¿Imakunamantan rimayta munan? ¿Imakunatan leen? ¿Cienciamanta, politicamanta otaq pukllaymantachu rimayta munan? ¿Imaynatan yuyaykusqanta respetaspalla yanapayman Bibliaq yachachisqanta uyarikunanpaq?”, nispa.
Ichaqa, mana iñiq familianchispa sonqonman chayanapaqqa manan rimapayanallachu, aswanpas kallpachakunanchismi rimasqanchisman hina ruwanapaq.
Jürgen nin: “Bibliapi yachachikuykunaman hinan sapa p’unchay kawsananchis, chhaynapin familianchisqa reparanqa rimasqanchisman hinapuni kawsasqanchista”, nispa. Esposanpa bautizakusqanmanta 30 wata qhepata bautizakuq Hanspas ninmi: “Cristiano hinapunin kawsananchis. Chay hinapin mana iñiq familianchis rikunqa Diosmanta yachasqanchis allinninchispaq kasqanta”, nispa. Huknirayña kanchis chaypas familianchisqa allintan reparanan Bibliamanta yachasqanchis allinninchispaq kasqanta.
Apóstol Pedron mana iñiq qosayoq cristianakunaman kay yuyaychayta qorqan: “Qankunapas, casarasqa warmikuna, qosaykichista kasuychis. Ahinapin Diospa siminpi mana iñiq mayqen qosapas mana rimapayasqalla iñinqa warminpa allin purisqanta, ch’uya kawsasqanta manchakuyniyoq kasqanta, sumaq respetowan kawsasqanta rikuspa ima. Sumaqchakuyniykichisqa ama hawaman rikukuqllachu kachun, chukcha ñaqch’akuyniykichispas ama k’achanchasqachu kachun, ama qoriwan k’achanchasqachu, amataq p’achallaykichischu sumaqchasqa kachun, aswanpas sonqoykichis sumaqchasqaqa kachun llamp’u sonqo-kaywan, sumaq sonqo-kaywan. Chay hina sumaqchakuymi mana tukukuqqa, Diospa ñawpaqenpipas ancha chaniyoqqa”, nispa (1 Ped. 3:1-4).
Pedroq nisqan hina, casarasqa cristianaqa ruwayninwanmi mana iñiq qosanpa sonqonman chayanman. Chayta ruwananpaqmi Christa kallpachakushan 1972 watapi bautizakusqanmantapacha. Qosanqa Testigokunawanmi ñawpaqpi estudiarqan, chaywanpas manaraqmi bautizakunchu. Mayninpiqa huñunakuykunamanpas rinmi, iñiqkunawanpas allinpin kawsan, paykunan ichaqa mana mat’ipayankuchu bautizakunanpaq. ¿Imatan Christa ruwashan qosanpa sonqonman chayananpaq?
Paymi nin: “Jehová Diospa kamachikuynintaqa kasukushallasaqmi. Hinaspapas kawsayniywanmi qosayta yanapayta munani, ‘mana rimapayasqallay’ Diospi iñipunanpaq. Sichus qosaypa ima kamachiwasqanpas mana Diospa contranpichu kashan chayqa kasukullanin. Manataqmi mat’ipayanichu aswanpas payllamanta iñinantan suyashani, Jehová Diospitaqmi confiani”, nispa.
Christaq nisqan hina, atikuqtinqa paykunaq kamachisqantan ruwana, manataqmi sinchitaqa mat’ipayanachu. Christaqa tukuy atisqantan Diospaq llank’an, huñunakuyman rispa predicaspa ima. Ichaqa allintan entienden qosan imakuna necesitasqanta, qosanqa necesitanmi munakuyninta, tiemponta, atiendenanta ima. Ñoqanchispas mana iñiq familianchiswanqa chhaynan kananchis. Biblian nin: “Imaymanapaqmi tiempo kan”, nispa. Chaymi paykunawan kuska kananchis, astawanqa qosanchis otaq esposanchis kaqtin. Paykunawan kuska kasun chayqa sumaqtan parlarisun, manataqmi wikch’usqachu nitaq mana munasqa hinachu sientekunqaku (Ecl. 3:1).
Holger Iñiqmasiq taytanmi llapa familiankumantapas 20 wata qhepamanña bautizakurqan. Holgermi nin: “Mana iñiq familianchisqa reparananmi munakusqanchista hinaspapas paykunapaqmi mañapuna”, nispa. Christa iñiqmasitaq nin: “Manan hayk’aqpas sayk’usaqchu qosaypa bautizakunanta suyaspaqa”, nispa. Ñoqanchispas mana sayk’uspan suyananchis familianchiskunapas Diospi iñinanta.
Familianchiswanqa sumaqtan kawsananchis, yanapanan Diosta reqsinankupaq, sonqonkuman chayaqtataqmi rimapayananchis. Hinaspapas ‘llamp’u sonqowan respetowanmi’ paykunata qhawarinanchis (1 Ped. 3:15).
“Pipas qhepayta hamuyta munaqqa, pay kikinta negakuchun” (MAT. 16:24)
1. ¿Imakunata ruwasqanpin Jesús rikuchirqan hukkunarayku sacrificakuq kasqanta?
KAY Hallp’apiqa manan pipas Jesús hina hukkunarayku sacrificakuq karqanchu. Payqa Diospa munayninta hunt’ananraykun tukuy ima munasqanta qhepaman churarqan (Juan 5:30). Hinaspapas k’aspipi warkusqa wañupunankaman Diospaq hunt’aq karqan, chaypin rikuchirqan hukkunarayku allinkunata ruwananpaq listo kashasqanta (Filip. 2:8).
2. a) ¿Iman hukkunarayku sacrificakuy? b) ¿Imaynapin hukkunaq allinnintaraq maskhay ancha allinpuni?
2 Jesusta qatikuqkunapas kallpachakunanchismi hukkunarayku sacrificakuq kananchispaq. ¿Imataq hukkunarayku sacrificakuyri? Hukkunata yanapananchisrayku paykunaq allinnintaraq ñawpaqta maskhaymi (leey Mateo 16:24). Chayta ruwasun chayqa, manan imayna sientikusqanchispichu nitaq ima munasqanchispiraqchu yuyaykusun (Filip. 2:3, 4). Jesusmi nirqan hukkunaq allinnintaraq ñawpaqta maskhayqa Diosta servisqanchiswan tupasqanta. ¿Imaynapi? Hukkunaq allinnintaraq ñawpaqta maskhaqqa munakuytan rikuchin, chaytaqmi rikuchin cheqaq cristianokuna kasqanchista. Chaymi munakuq runaqa tukuy atisqanta kallpachakun hukkunata yanapananpaq (Juan 13:34, 35). Chay hina munakuymi Diospa llaqtanpi kan. Chaymi ancha kusisqa kananchis chhayna munakuyniyoq llaqtapi kasqanchismanta.
3. ¿Imaynapin hukkunaq allinnintaraq maskhayta qonqapusunman?
3 Ichaqa pisi-pisimantan qonqapusunman hukkunaq allinnintaraq maskhayta hinaspa ñoqallanchispi yuyaykusunman. Chaypin Adanpas Evapas urmarqanku. Evaqa Dios hina kayta munaspan mana allinta ruwarqan, Adanpas esposanraykun Kamaqninta mana kasukurqanchu (Gén. 3:5, 6). Chhaynapin Satanás paykunata Diosmanta karuncharqan, chaytataqmi Jesuswanpas ruwayta munarqan (Mat. 4:1-9). Kunanpas Satanasqa llapa runakunatan tanqashan paykunallapi yuyaykuq kanankupaq, ancha askha runakunataqmi chay trampaman urmashanku. Chaymi cristianokunaqa cuidakunanchis chay hina runakunawan samaykachikuymanta (Efes. 2:2).
4. a) ¿Imaynapin llapa runakunapas ñoqallanchispi yuyaykuq kayman urmasunman? b) ¿Ima tapukuykunamantan kay estudiopi yachasun?
4 Ñoqallanchispi yuyaykuyqa huk fierroq oxidasqanwanmi tupanman. Ima fierropas nishu unay ruphaypi parapi kanqa chayqa, oxidaytan qallarinqa. Hinalla kaspaqa pisi-pisimantan manaña imapaqpas valepunqachu. Chay hinatan ñoqallanchispi yuyaykuq kaypas sonqonchispi saphichakunman. Huchallikuq runakuna kasqanchisraykun ñoqallanchispi yuyaykuq kanchis, chaywanpas makillan kashananchis chay hina yuyaykuywan ama atipachikunanchispaq (1 Cor. 9:26, 27). ¿Iman yanapawasunman imaynachus kashasqanchista reparakunapaq? ¿Iman yanapawasun hukkunaq allinnintaraq ñawpaqman churanapaq?
5. a) ¿Imaynapin Biblia huk espejo hina? (7 paginapi dibujota qhaway.) b) ¿Imaynatan Bibliata leenanchis?
5 Huk espejoqa uyanchis p’achanchis imayna kashasqanta qhawakunanchispaqmi. Bibliapas ukhunchispi imayna kashasqanchista qhawakunapaqmi, chay hinapi mana allinkuna kasqanta ch’uyanchakunapaq (leey Santiago 1:22-25). Huk espejopi ima mana allintapas rikukunanchispaqqa allintan qhawakunanchis. Hawan ukhullanta qhawakusun chayqa, manan imatapas reparasunchu. Sichus espejoq kinrayninmanta qhawakusunman chayqa, huk runatan rikusunman manan ñoqanchistachu. Bibliata leespapas ñoqanchispi mana allinkuna kasqanta reparanapaqmi leenanchis, manan hukkunapi mana allinkunata qhawanapaqchu. Chaypaqmi ichaqa mana hawan ukhullantachu leenanchis.
6. ¿Imatan ruwananchis Diospa hunt’asqa kamachikuy siminta qhawasqanchis qhepaman?
6 Sapa p’unchayña Bibliata leesunman chaypas, manan reparasunmanchu ñoqallanchispi yuyaykuqman tukupushasqanchista. ¿Imaynapin chhaynapi tarikusunman? Santiagoq willasqan rikch’anachiypi yuyaykusun. Espejopi ‘qhawakuq’ hukninkaq runaqa allintan qhawakurqan. ¿Imaynapin chayta yachanchis? Griego simipi ‘qhawakuq’ nisqa simiqa “allinta qhawakuy” ninantan nin. Ichaqa, ¿imatan chay runa mana allinta ruwasharqan? Santiagon nirqan: ‘Ripuspan imaynachus kasqanta qonqarqapurqan’, nispa. Arí, paypi mana allin rikusqanta mana allichaspan ripurqan. Allinta ruwaq runan ichaqa ‘Diospa hunt’asqa kamachikuy siminta [...] allin-allinta qhawarqan’, hinaspapas chaytan “t’aqwirqan”. Arí, payqa manan qonqapurqanchu Diospa hunt’asqa kamachikuy siminta, aswanmi astawan estudiarqan chayman hinataqmi imatapas ruwarqan. Chayman rikch’akuqtan Jesús nirqan: “Qankunachus rimasqayta hunt’ankichis chayqa, cheqaqtapunin yachachisqaykuna kankichis”, nispa (Juan 8:31).
7. ¿Imaynatan Biblia yanapawasunman ama ñoqallanchispi yuyaykuq kanapaq?
7 Ama ñoqallanchispi yuyaykuq kanapaqqa ñawpaqtan Bibliata allinta leenanchis. Chayta ruwasun chayqa, yachasunmi imakunapi allinyananchis kasqanta. Hinaspapas leesqanchispi imachus yachasqanchistan allinta t’aqwinanchis. Yuyaykunanchismi ñoqanchispas chaypi kashasunman hinata, hinaspa tapukunanchis: “¿Imatan ñoqa ruwayman karqan chhaynapi tarikuspa? ¿Allin kaqtachu akllakuyman karqan?”, nispa. Chhaynata yuyaymanasqanchis qhepamanqa, kallpachakunanchismi chaypi yachasqanchisman hina kawsanapaq (Mat. 7:24, 25). Kunanqa rey Saulmanta apóstol Pedromantawan yachasun, chaymi yanapawasun ama ñoqallanchispi yuyaykuq kanapaq.
8. ¿Imakuna ruwasqanpin Saúl rikuchirqan kamachikuyta qallarishaspa huch’uyyaykukuq kasqanta?
8 Rey Saulmanta willakuymi rikuchin ñoqallanchispi yuyaykuq kayqa mana allinpuni kasqanta. Chayllaraq kamachikuyta qallarishaspaqa huch’uyyaykukuq runan karqan (1 Sam. 9:21). Huk kutinmi llaqtamasinkuna mana allinta rimarqanku rey kananpaq churasqa kasqanmanta. Rey contra rimasqankumantaqa castigasqan kankuman karqan, ichaqa ch’inllan chay runakunata qhawarirqan (1 Sam. 10:27). Huk kutinpas Diosta kasukusqanraykun Amón runakunata atiparqan. Chay atipasqanmantan huch’uyyaykukuspa Jehová Diosta hatuncharqan (1 Sam. 11:6, 11-13).
9. ¿Imaynapin Saúl hatunchakuqman tukurqan?
9 Qhepamanmi ichaqa oxidayta qallariq fierro hina, Saulpa sonqonpi hatunchakuq kay, payllapi yuyaykuq kaypas wiñayta qallarirqan. Huk kutinmi Amalec runakunata maqanakuypi atipaspa, Diosta lliwpi kasukunanmantaqa munasqanta ruwarqan. Diosmi kamachirqan chay llaqtapi llapa kaqkunata ch’usaqman tukuchinanpaq, paymi ichaqa allin kaqninkunata hap’ikapurqan. Sinchi hatunchakuqmanmi tukurqan chaymi monumentotaraq ruwachikurqan (1 Sam. 15:3, 9, 12). Chaykuna ruwasqanmanta profeta Samuel anyaqtinmi imaymanawan kutichirqan, mana allinkuna ruwasqanmantataq hukkunata tumparqan (1 Sam. 15:16-21). Hinaspapas Diospa amigon kaymantaqa runakunaq allin qhawarinantan astawanqa munarqan (1 Sam. 15:30). ¿Imaynatan Saulpa ruwasqan yanapawanchis ama ñoqallanchispi yuyaykuq kanapaq?
10, 11. a) ¿Imaynatan Saulpa ruwasqan yanapawanchis ama ñoqallanchispi yuyaykuq kanapaq? b) ¿Imamantan cuidakunanchis ama Saúl hina huchaman urmananchispaq?
10 Saulpa ruwasqanpi mana urmananchispaqqa manan ñoqallanchispiqa confiakunanchischu. Ñawpaqpi yachasqanchis hina, Saulqa allin runan karqan kamachikuyta qallarishaspa, Diospa allin qhawarisqantaqmi karqan. Ichaqa pisi-pisimantan hatunchakuq kay sonqonpi wiñayta qallarirqan, manataqmi kallpachakurqanchu chayta sonqonmanta wikch’unanpaq. Hinan Dios wikch’upurqan mana kasukuq kasqanmanta. Arí, allinkunataña ruwasunman chaypas, mana cuidakuqtinchisqa ñoqallanchispi yuyaykuqmanmi tukupusunman (1 Tim. 4:10).
11 Hinaspapas imakunapichus pantasqanchistan reparakuna manan allinkuna ruwasqallanchispichu. Allinkuna ruwasqallanchista qhawarisun chayqa, espejopi mosoq p’achallanta qhawakuspa uyan qhelli kasqanta mana reparakuq runa hinan kasunman. Manaña Saúl hinachu sinchi hatunchakuq kanchis chaypas, cuidakunanchismi pisillapipas hatunchakuq kasqanchis huchaman urmachiwananchismanta. Pipas anyawanchis chayqa sumaqtan chaskikuna, manan Saúl hinachu imaymanawan kutichikuna, nitaq pantasqanchista pisipaqchu qhawarina nitaqmi hukkunatachu tumpananchis (leey Salmo 141:5).
12. ¿Imaynatan hukkunaq allinnintaraq maskhay yanapawasunman hatun huchaman urmaqtinchis?
12 Hatun huchaman urmasunman chayri, ¿imatan ruwasunman? Saulqa hukkuna allinpaq qhawarinantan munarqan, chaymi mana kallpachakurqanchu Diosman kutirikunanpaq. Ñoqanchisqa manan pay hinachu kananchis. Sichus hukkunaq allinnintaraq maskhaq runa kasun chayqa, manan p’enqakusunchu yanapay maskhayta (Prov. 28:13; Sant. 5:14-16). Huk iñiqmasin 12 watanmantapacha millay qhelli ruwaykunata qhawarqan, chaytan 10 wata hunt’a pakallapi ruwarqan. Paymi nin: ‘Manan chay ruwasqayta esposayman umallikunamanpas willayta atirqanichu. Willakusqay qhepamanmi ichaqa, llasa q’epitapas urayachikuyman hina thak sientikurqani. Wakin amigoykunan ñoqawan phiñakurqanku manaña yanapakuq qhari kapusqaymanta. Chaywanpas yachanin kunan ch’uya concienciawan servisqaymanta Jehová Dios kusisqa kashasqanta. Chaymi ñoqapaqqa aswan importante’, nispa.
13, 14. ¿Imaraykun Pedro mana payllapi yuyaykuq kananpaq kallpachakunan karqan?
13 Apóstol Pedroqa hukkunaq allinnintan ñawpaqta maskharqan Jesús paykunawan kashaqtin (Luc. 5:3-11). Chaywanpas kallpachakunanmi karqan mana payllapi yuyaykuq kananpaq. Huk kutinmi Santiagowan Juanwan Jesusta mañakurqanku Diospa Gobiernonpi kaspa paypa ladonpi tiyaykunankupaq. Chayta uyarispan Pedroqa sinchitapuni paykunapaq phiñakurqan. ¿Imarayku? Jesusmi ñawpaqtaraq Pedrota nirqan huk allin llank’ay chaskinanta. Chaymi Pedroqa yuyaykushanman karqan chay allin tiyanaqa paypaq kasqanta (Mat. 16:18, 19). Imaynaña karqan chaypas, Jesusmi llapallankuta nirqan ama paykunallapi yuyaykuq kanankupaq, amataq iñiqmasinkumanta aswan allinpaq qhawarikunankuta (Mar. 10:35-45).
14 Chhaynataña Jesús anyashaqtinpas, Pedroqa yapamantan payllapi yuyaykuq kasqanta reparachikurqan. Wañupunanpaqña kashaqtinmi Jesús llapallankuta nirqan: ‘Kunan tutan saqerpariwankichis’, nispa. Hinan Pedroqa hatunchakuspa nirqan llapallankuña saqeqtinpas, payqa manapuni hayk’aqpas saqenanta (Mat. 26:31-33). Chay tutan ichaqa runakunata manchakuspa kinsa kutita Jesusta negarqan. Arí, Pedroqa payllapin confiakurqan, payllapi yuyaykuq kayninmi atiparqan (Mat. 26:69-75).
15. ¿Imaynapin Pedro allin ejemplo llapa cristianokunapaq?
15 Sasaña Pedropaq karqan chaypas, qhepamanmi allin ejemplo cristianokunapaq kapurqan. Kallpachakurqanmi payllapi yuyaykuq kayninta atipananpaq, hinan Diospa santo espiritunpa yanapayninwan cuerponta kamachiyta yacharqan, hukkunaq allinnintapas ñawpaqman churarqan (Gál. 5:22, 23). Qhepamanmi payqa ñawpaqpi mana aguantay atinan pruebakunapi rikukurqan. Huk kutinmi Pablo, hukkunaq ñawpaqenpi anyarqan, chaypin payqa ch’inlla uyarikurqan (Gál. 2:11-14). Payqa manan Pablopaq phiñasqachu karqan aswanpas munakuywanmi qhawarirqan, nitaq hukkuna imayna qhawarinanpichu yuyaykurqan (2 Ped. 3:15). Paypa ejemplonmi yanapawasun ama ñoqallanchispichu yuyaykuq kanapaq.
16. ¿Imatan ruwasun hayk’aqllapas sasachakuykunapi tarikuspa?
16 Pedropas huk cristianokunapas carcelman apasqa, soq’asqa iman karqanku. Ichaqa ‘Jesuspa sutinrayku p’enqayta muchunankupaq akllasqa kasqankuraykun’, kusisqa muchurqanku (Hech. 5:41). ¿Imatan ruwasun hayk’aqllapas chhayna sasachakuykunapi tarikuspa? Pedrotawan Jesustawan qatikunanchisrayku ñak’arisqanchispi yuyaykuspan paykuna hina muchunanchis (leey 1 Pedro 2:20, 21). Chay hinata yuyaykuyqa yanapawasunmi mana allinkuna ruwasqanchismanta umallikuna anyawaqtinchispas. Hinaspapas Pedroq ejemplontan yuyarinanchis manataqmi phiñakunanchischu anyawasqanchismanta (Ecl. 7:9).
17, 18. a) ¿Imakunatan tapukunanchis imamanpas aypayta munaspa? b) ¿Imatan ruwananchis ñoqallanchispi yuyaykuq kasqanchista reparakuspa?
17 Pedromanta yachasqanchismi rikuchiwallanchistaq imamanpas aypanapaq kallpachakuy allinpuni kasqanta. Chayta ruwaymi yanapawasun ama ñoqallanchispi yuyaykuq kanapaq. Ichaqa manapunin allin qhawarisqa kay yuyaywanchu chaytaqa ruwananchis. Chaypaqmi tapukunanchis: “¿Imaraykun Diospa llaqtanpi ima hatun llank’aymanpas aypayta munani? ¿Hatunchasqa kayta otaq kamachikuq kayta munaspachu?”, nispa.
18 Sichus reparasun ñoqallanchispi yuyaykuq kasqanchista chayqa, Diosmanta mañakusun sonqonchista t’ikrananpaq, kallpachakusuntaq tukuy ima ruwasqanchismantapas Diosta hatunchanapaq (Sal. 86:11). Kallpachakusunmanmi hukkuna mana hatunchawananchispaq hina ruwaykunaman aypanapaq. Yaqapaschá kallpachakusunman santo espirituq rurun ñoqanchispi astawan wiñananpaq. Sichus allinta preparakushanchis huñunakuykunapi discursota qonapaq, manataq yanapakushanchischu huñunakuna wasi pichaypi chayqa, kallpachakusunmanmi Romanos 12:16 (leey) textopi nisqanta kasukunapaq.
19. ¿Imatan ruwasunman mana allin ruwasqanchista reparakuspa pisikallpayaqtinchis?
19 Yaqapaschá Bibliata estudiaspa ima mana allin ruwasqanchistapas reparakuspa pisikallpayasun. Chhaynapi tarikuspaqa yuyarisun espejopi qhawakuspa allinta ruwaq runata. Bibliaqa manan willanchu mana allin rikusqanta hayk’a tiempopi allichasqanta, nitaq willanchu llapantapunichus allichasqantapas. Ichaqa ninmi chay runa Diospa hunt’asqa kamachikuy siminta allintapuni t’aqwisqanta (Sant. 1:25). Chay runaqa manan qonqarqanchu espejopi rikusqanta kallpachakurqantaqmi cambiananpaq. ¿Imatan chay yachachiwanchis? Allinkuna ruwasqanchismantan kusikunanchis ichaqa manan hatunchakunanchischu. Reparakunanchismi imakunapi pantasqanchista manataqmi chaywanqa pisikallpayanachu (leey Eclesiastés 7:20). Jehová Diosqa yanapawasunmi ñoqanchispi ima mana allin kaqtapas atipanapaq, imaynan huk iñiqmasinchiskunatapas yanaparqan hinata. Chayrayku kallpachakushallasun Diospa hunt’asqa kamachikuy siminta allintapuni t’aqwinapaq, ama ñoqallanchispi yuyaykuq kanapaqpas. Chayta ruwasun chayqa, paykunata hinan Diosqa allinpaq qhawariwasun.
‘Huk runa unay wataña kawsanqa chaypas, tukuy chaykunapin q’ochukunqa’ (ECL. 11:8)
1. ¿Imakunatan Jehová Dios qowanchis kusisqa kawsananchispaq?
JEHOVÁ DIOSQA kusisqa kananchista munaspan tukuy imaymanata qowanchis. Qowanchismi kawsayta; chay kawsay qowasqanchiswanmi payta hatunchasunman llaqtanman pusamuwasqanchisrayku (Sal. 144:15; Juan 6:44). Willawanchismi munakuwasqanchista, yanapawanchistaqmi ima sasachakuytapas aguantananchispaq (Jer. 31:3; 2 Cor. 4:16). Hinaspapas paraisopiñapas kashasunman hinan espiritual mikhunata askhata chaskinchis. Llapa iñiqmasinchiskunawanmi huk familia hinalla munanakunchis. Hinaspapas qhepa tiempomanmi sumaq paraisopi wiñaypaq kawsasun.
2. ¿Imaynan wakin iñiqmasikuna sientekunku?
2 Imaymanan kusikunanchispaq kan, chaywanpas wakin iñiqmasikunaqa llakikuyllawanmi ñit’ichikunku. Paykunaqa pisipaqmi qhawarikunku, Dios servisqankutapas mana valeqpaq hinan rikunku. Chaymi mosqoyta hinalla qhawarinku ‘unay wata [kusikuspa] kawsayta’. Paykunapaqqa sapa p’unchaypas tutayaq p’unchaykuna hinan (Ecl. 11:8).
3. ¿Imaraykun wakin iñiqmasikuna llakiwan ñit’ichikunku?
3 ¿Imaraykun chhayna llakisqa kanku wakin iñiqmasinchiskuna? Wakinqa ima munasqankutapas mana aypay atisqankumantan chhayna sientekunku, wakintaq onqosqankumanta otaq machuyapusqankumanta (Sal. 42:9; 71:9; Prov. 13:12). Hinaspapas q’otukuq sonqonchismi huchachawasunman, Jehová Diosña allinpaq qhawariwashasunman chaypas (Jer. 17:9; 1 Juan 3:20). Chaymantapas Satanasmi hukkunawan yanqamanta huchachawasunman. Imaynan Elifaz Jobta nirqan Diospaqqa mana imapaqpas valesqanta, chay hinatan wakin runakunapas niwasunman. Chay hina rimasqankuqa yanqan (Job 4:18, 19).
4. ¿Imamantan kay estudiopi yachasun?
4 Biblian willawanchis ‘manchakuy wañuy llanthu wayq’onta purishaqtinchispas’ Jehová Dios ñoqanchiswan kashasqanta (Sal. 23:4). Chaytan rikuchin Simin Qelqawan yanapawasqanchispi. Simin Qelqaqa ‘atiyniyoq armakuna hinan, allin pukarakunata thuninapaq’ yanapawanchis. Chaymi yanapawasun pisipaq qhawarikusqanchis yuyaykuykunata thuninapaq (2 Cor. 10:4, 5). Chaymi kunan yachasun imaynatan Biblia yanapawasunman llakikuyta atipaspa kusi sonqo kananchispaq. Hinaspapas yanapawasunmi hukkunata kallpachanapaq.
5. ¿Imatan ruwananchis iñiypi kashasqanchista rikuchinapaq?
5 Corinto llaqtapi cristianokunata apóstol Pabloq yuyaychasqanmi yanapawasunman kusisqa sonqoyoq kanapaq. Paykunatan nirqan: “Qankuna kikiykichista t’aqwikuychis allinpunichus iñiypi kashasqaykichista”, nispa (2 Cor. 13:5). ‘Iñiyqa’ Bibliapi tarikuq llapa yachachikuykunan. ¿Imaynapin yachasunman iñiypi kashasqanchista? Chaypaqqa sapankanchismi allinta t’aqwirikunanchis; kawsayninchispas rimayninchispas Bibliaq yachachisqanman hinan kanan. Ichaqa manan munasqanchis yachachikuykunallatachu kasukunanchis, cristianokunaqa Bibliapi yachasqanchis llapa yachachikuykunatan kasukunanchis (Sant. 2:10, 11).
6. ¿Imaraykun t’aqwirikunanchis ‘iñiypi imayna kashasqanchista’ yachanapaq? (12 paginapi fotota qhaway.)
6 Yaqapaschá nishanki: “Yanqapaqmi ñoqaqa t’aqwirikuyman, manan chayqa yanapawanmanchu”, nispa. Ichaqa kaypi yuyaykuy: Diospa yuyayninkunaqa ‘aswan hatunmi’ yuyayninchiskunamantaqa, paypa yuyaykusqantataqmi aswan allinpaqqa hap’ikuna (Is. 55:8, 9). Diosqa manan huchachawananchispaqchu t’aqwiriwanchis aswanpas allinkunata ñoqanchispi qhawarinanpaqmi, yanapawananchispaq ima. Sichus Bibliawan ‘iñiypi imayna kashasqanchista’ t’aqwirikusun chayqa, Diospa qhawariwasqanchista hinan qhawarikusun. Chayta ruwasqanchismi yanapawasun pisipaq qhawarikusqanchista atipanapaq, Diospaq ancha valorniyoq kasqanchista reparanapaqpas. Chayqa kanqa laqhayaq cuartonchisman k’anchay haykumunanpaq ventanaq cortinanta kichay hinan.
7. ¿Imaynatan ñawpa tiempopi Diosta serviqkunaq ejemplon yanapawasunman?
7 Ñawpa tiempopi Diosta serviqkunaq ejemplonmi yanapawasunman iñiypi imayna kashasqanchista allinta t’aqwirikunapaq. Chaypaq tupachiy imayna sientekusqankuta imaynapi tarikusqankutapas, sientekusqaykiwan imaynapi tarikusqaykiwan ima. Hinaspapas yuyaykuy paykuna hina tarikuspa imatachus ruwawaq karqan chaypi. Kunanqa iñiypi imayna kashasqanchista yachanapaq kinsa ejemplokunata qhawarisun, chaymi yanapawasun ama sinchita pisichakunapaq.
8, 9. a) ¿Imaynapin wakcha viuda tarikusharqan? b) ¿Imakunapin wakcha viuda yuyaykunman karqan?
8 Yupaychana wasipi kashaspan Jesús huk wakcha viudata rikurqan. Chay viudamanta yachasqanchismi yanapawasunman pisillataña ruwasqanchiswanpas kusisqa sonqo kanapaq (leey Lucas 21:1-4). ¿Imaynapin chay viuda tarikusharqan? Payqa sinchi llakisqan kasharqan qosan wañupusqanmanta. Hinaspapas yanaparinankumantaqa religionpi umallikunan ‘wakcha viudakunaq kaqninta qechuqku’, chaykunawanmi chay viudaqa sinchita llakikuq (Luc. 20:47). Chaymantapas sinchi wakchan karqan, chaymi donacionta churasqan qolqepas huk llank’apakuq 15 minutopi ganasqan hina sinchi pisilla karqan.
9 Chay viudaqa imakunapiraqchá yuyaykurqan iskay qolqechanwan yupaychana wasita rispa. Yaqapaschá yuyaykurqan qosan kawsashanman chayqa, aswan askha qolqeta churananpi. P’enqasqapaschá kasharqan hukkuna askha qolqeta churasqankuta rikuspa. Hinaspapas yuyaykurqanpaschá iskay qolqechallata churasqan mana imapaqpas valesqanta. Chay hinataña yuyaykunman karqan chaypas, payqa kallpachakurqanmi Diosta yupaychanapaq gastokunapi yanapakunanpaq.
10. ¿Imanirqanmi Jesús wakcha viudamanta?
10 Jesusqa nirqanmi viudapas qolqe churasqanpas Diospaq ancha valorniyoq kasqanta. Diospaqqa ‘llapa [qhapaqkunamantapas] astawanmi churaykurqan’. Viudaq qolqe churasqanqa chaqrukapurqanchá hukkunaq qolqe churasqankuwan, chaywanpas Jesusqa paytan astawan hatuncharqan hukkunamantaqa. Yupaychana wasipi tesorerokunaqa sinchi pisipaqchá qhawarirqanku chay iskay qolqechakunata tarispaqa. Diosmi ichaqa mana runakuna hinachu imatapas rikun, nitaqmi viudaq yuyaykusqanta hinachu yuyaykun. ¿Imaynatan viudamanta yachasqanchis yanapawasunman?
11. ¿Imatan viudamanta Jesuspa willasqan yachachiwanchis?
11 Wakin iñiqmasikunaqa kurakña kapusqankurayku otaq onqosqa kasqankuraykun pisillata Diospaq llank’anku. Chhaynapi tarikuspan wakinqa manaña informe nisqata hunt’ayta munankuchu. Wakinqa askhataña Diospaq llank’ashanku chaypas, Hallp’antinpi iñiqmasikunaq tukuy llank’asqankuta qhawarispan pisipaq qhawarikunku. Ichaqa viudamanta yachasqanchismi rikuchin sasachakuypi kashaspa pisilla qosqanchistapas Diosqa ancha valorniyoqpaq qhawarisqanta. Yuyariy ura watapi Dios servisqaykita. ¿Yaqachu anchata kallpachakunayki karqan pisichallatapas Diosta servinaykipaq? Chhayna kaqtinqa, ancha valorniyoqpaqchá Diosqa qhawarin chay pisillatapas llank’anaykipaq kallpachakusqaykita. ‘Iñiypi kashananchispaqqa’ viuda hinan Diosta servinapaq tukuy atisqanchista kallpachakunanchis.
12-14. a) ¿Imaynatan Elías sientekurqan? b) ¿Imaraykun Elías sinchi llakisqa kashanman karqan?
12 Eliasqa iñiyninpi allin takyasqa, Dios sonqo runan karqan. Ichaqa huk kutinmi sinchi llakikuy ñit’irqan, hinan payqa wañuyllataña munarqan. Nirqanmi: “¡Señor Diosníy, kaykamallaña! Kawsayniyta qechupuway”, nispa (1 Rey. 19:4). Chhayna llakikuypi mana hayk’aqpas tarikuqkunaqa ninkumanpaschá: “Eliasqa mana yuyayninpin rimasharqan”, nispa (Job 6:3). Ichaqa cheqaqtapunin Eliasqa sonqonpi llakiq ñit’isqan kasharqan, manataqmi Diosqa phiñakurqanchu wañuyta mañakusqanwan, aswanmi yanapaykurqan.
13 ¿Imaraykun Elías chhayna llakisqa kasharqan? Chay ñawpaqllatan Eliasqa huk milagrota ruwarqan, pichus cheqaq Dios kasqanta llaqtapi runakunaman rikuchinanpaq. Chay qhepamanmi Baal diosta serviq 450 profetakuna wañuchisqa karqanku (1 Rey. 18:37-40). Chaykunata rikuspan Eliasqa yuyaykushanman karqan runakuna Diosman kutirikunankuta. Ichaqa manan chhaynachu karqan. Reina Jezabelmi Eliasman willachirqan wañuchiy munasqanta. Hinan Eliasqa kawsayninta qespichinanpaq, Judá ladoman ayqekuspa manchakuna ch’inneq cheqaspi pakakurqan (1 Rey. 19:2-4).
14 Chaypin Eliasqa yuyaykurqan tukuy ima ruwasqanpas yanqapaq kasqanta. Chaymi Diosta nirqan: “Manan ñawpa taytaykunamanta aswan allinchu kani”, nispa. Eliasqa wañupuq taytankunaq tullunpas usphanpas kanman hinan, mana valeqpaq qhawarikurqan. Arí, sinchi pisipaqmi qhawarikurqan, manapas Diospaqpas runakunapaqpas valenmanchu hinata.
15. ¿Imaynatan Dios Eliasman rikuchirqan ancha valorniyoq kasqanta?
15 Chhaynataña Elías pay kikinmanta yuyaykurqan chaypas, Tukuy atiyniyoq Diosqa ancha valorniyoqpaqmi qhawarirqan. ¿Imatan Dios ruwarqan ancha valorniyoq kasqanta rikuchinanpaq? Huk angelnintan kacharqan kallpachananpaq. Hinaspapas chay angelwanmi mikhunatapas unutapas haywachirqan. Chay mikhunan kallpacharqan 40 p’unchay 40 tuta purinanpaq, Diospa Horeb orqonman chayanankama. Eliasqa paylla Diosta serviq kananpin yuyaykurqan. Ichaqa Diosmi willarqan askharaq payta yupaychaq runakuna kasqanta. Hinaspapas Eliasqa hukkunatawanraq ruwananpaqmi kamachikuyta chaskirqan. Chaykunan anchatapuni kallpacharqan, hinan payqa Diosta yapamanta servirqan (1 Rey. 19:5-8, 15-19).
16. ¿Imaynatan Jehová Dios qanta kallpacharqasunki?
16 ¿Imaynatan Eliasmanta yachasqanchis yanapasunkiman iñiypi imayna kashasqaykita yachanaykipaq, kusisqa sonqoyoq kanaykipaqpas? Chaypaqqa ñawpaqtan yuyarinayki imakunapin Dios yanaparqasunki chayta. Yaqapaschá sinchi sasachakuypi kashaqtiyki huk umalli, iñiyninpi poqosqa iñiqmasi otaq mayqen iñiqmasipas yanaparqasunki (Gál. 6:2). Otaq Bibliapi, qelqanchiskunapi leesqayki, huñunakuykunapi uyarisqaykipas yanaparqasunki iñiyniykipi qaqata sayanaykipaq. Chay yanapaykunaqa kikin Jehová Diosmantan hamun. Chaymi chay hina yanapayta chaskispaqa payta agradecekunanchis (Sal. 121:1, 2).
17. ¿Imatan Dios aswan valorniyoqpaq qhawarin?
17 Hinaspapas mana valeqpaq qhawarikuspaqa kikinchistan engañakushasunman. Ñoqanchisqa Jehová Dios imayna qhawariwasqanchista hinan qhawarikunanchis (leey 1 Samuel 16:7). Payqa munakuwanchis pay sonqo, hunt’aq sonqo kasqanchismantan, manan imakuna ruwasqanchismantachu. Hinaspapas yaqapaschá Elías hina, ancha allinkunata Diospaq ruwarqanki. Yaqapaschá kallpachakusqaykiwan huk iñiqmasikunata yanaparqanki otaq kallpachakurqanki Diospa Siminta huk runakuna uyarikunankupaq.
18. ¿Imatan rikuchin Diospa llaqtanpi ima llank’aytapas chaskisqanchis?
18 Chaymantapas Diospa llaqtanpi ima llank’aytapas chaskisqanchismi rikuchin Dios ñoqanchiswan kashasqanta (Jer. 20:11). Yaqapaschá Elías hina Diospaq llank’asqaykita mana valeqpaq hina qhawarishanki otaq Diospaq imapi llank’ay munasqaykimanpas mana aypayta atishankichu. Ichaqa kaypi yuyaykuy: Qanqa huk hatun llank’aypin yanapakushanki, kikin Diospa sutintataqmi apashanki. Chayta ama qonqaspa kallpachakushallay hunt’aq sonqo kanaykipaq. Chay hinapin Jesús qantapas nisunki: “Kunanqa ñoqawan q’ochukuy”, nispa (Mat. 25:23).
19. ¿Imaynan sonqonpi sientekurqan 102 Salmota qelqaq?
19 102 Salmota qelqaqmi llakiq ñit’isqan tarikurqan. Payqa aychanpi otaq sonqonpin sinchi nanayta, sinchi ‘llakikuyta’ muchusharqan. Manan paypi kallpa karqanchu ima sasachakuytapas atipananpaq (102 Salmoq qallariynin). Ch’in cheqaspi sapanpas kashanman hinan sinchi llakisqa rikukurqan (Sal. 102:3, 4, 6, 11). Payqa Jehová Diospas wikch’urparipuyta munanman hinan sientekurqan (Sal. 102:10).
20. ¿Imaynatan Diosmanta mañakuy yanapawasunman llakikuyta atipanapaq?
20 Chhayna llakisqaña kashaspapas salmistaqa Diosmanta mañakusqanpin payta yupaychaq (leey Salmo 102:19-21). 102 Salmopi nisqan hina, iñiypi purishaqkunapas llakiq ñit’isqanmi tarikushankuman, manataqmi ima ruwanankupaqpas kallpa kanmanchu. Salmistapas “wasi patapi sapallan pichinchu hinan” sientekurqan, llakikuykunallapas payta qatirishanman hina (Sal. 102:7). Qanpas chhaynata sientekushanki chayqa, salmista hina Diosmanta mañakuy. Chaymi yanapasunkiman pisipaq qhawarikusqaykita atipanaykipaq. Imaynaña sientekushanki chaypas, Jehová Diosqa ‘wikch’usqa runaq mañakusqantan uyarinqa, paykunaq mañakusqantaqa manan pisichanqachu’ (Sal. 102:17). Amapuni chay promesanta qonqaychu.
21. ¿Iman yanapawasunman llakikuyninchista atipanapaq?
21 102 Salmoqa yanapawasunmanmi pisipaq qhawarikusqanchista atipanapaq. Chay Salmota qelqaqqa Dioswan amigo kasqanpin astawanqa yuyaykurqan (Sal. 102:12, 27). Anchatapunin kallpacharqan llaqtan sasachakuykunapi tarikushaqtin, yanapananpaq Dios listo kashasqanta yachasqan. Sichus llakiq ñit’isqanrayku mana yuyaykusqaykiman hinachu Diosta servishanki chayqa, Diosman willakuy imayna sientekusqaykita. Ichaqa ama llakikuyniykita atipanallaykipaqchu aswanpas Diospa ch’uya sutin willasqa kananpaq ima mañakuy (Sal. 102:20, 21).
22. ¿Imatan ruwananchis Diospa sonqonta kusichishanallapaq?
22 Kay estudiopi yachasqanchis hina, Biblian yanapawasun iñiypi imayna kashasqanchista yachanapaq, Jehová Diospaq ancha valorniyoq kasqanchista yachanapaqpas. Saqraq kamachisqan pachapi tiyasqanchisraykun mayninpi pisikallpayasun otaq llakiq ñit’isqan tarikusun. Chhaynapiña tarikuspapas Diosta servishallasun chayqa, paypa sonqontan kusichisun hinan wiñay kawsayta qowasun (Mat. 24:13).
Brasil nacionmanta taytan nin: “Estudiaspaqa manan reparaykupaschu horakunaq pasasqanta tukuy yuyaywan estudiasqaykurayku”, nispa. Japón nacionmanta taytan 10 watayoq churinmanta nin: “Estudiaspaqa kusisqan sientikun, chaymi mana reparanpaschu horatapas”, nispa.
Ichaqa manan llapa wawakunachu kusisqa kanku familiantin estudiasqankupi, wakinqa sayk’upunku iman. Togo nacionmanta taytaq nisqan hina “Jehová Diosta yupaychayqa manan sayk’unapaqchu kanan”. Chhayna kaqtinqa, yaqapaschá mana allintachu aparikushan. Ichaqa askha familiakunan repararqanku Diosta yupaychayqa ‘kusikuna p’unchay’ kasqanta Isaías libropi sábado p’unchaymanta nisqan hina (Is. 58:13, 14).
Cristiano tayta-mamakunan ninku wasipi thak-kay kaqtinqa llapanku kusisqa chay huñunakuypi kasqankuta. Tawa wawayoq Ralf iñiqmasin nin: “Familiantin Diosta yupaychaspaqa llapaykun rimayku, manataqmi huk estudio hinachu”, nispa. Ichaqa llapallanku kusisqa, tukuy yuyaywan kanankupaq hina chay estudiota ruwayqa sasan. Huk maman nin: “Familiantin Diosta yupaychay kusikunapaq kanantan munani, mayninpin ichaqa mana kallpay kanchu chay hinata ruwanaypaq”, nispa. ¿Imatan tayta-mamakuna ruwankuman wawakuna chay ch’isipi kusisqa kanankupaq?
Alemania nacionmanta iskay wawayoq taytan nin: “Estudiaspaqa manan kaqllatachu ruwana”, nispa. Iskay ususiyoq Natalia iñiqmasitaq nin: “Ñoqaykuqa manan kaqllatachu ruwayku, aswanpas hukniraykunamanta ruwanaykupaqmi yuyaykuyku”, nispa. Wakin familiakunaqa t’aqa-t’aqapin chay estudiota ruwanku. Brasil nacionmanta iskay wayna-sipas wawayoq Cleiton iñiqmasin nin: “Llapallaykun rimayku, manataq sayk’uykuchu”, nispa. Wakin wawakuna hatunña kanku wakintaq huch’uyllaraq chayqa, allinmi kanman iskayman estudiota t’aqay. Chay hinapin sapankata ima necesitasqanpipas allinta yanapankichis. Arí, tayta-mamakunaqa allintan qhawarinanku sapanka wawakuna imapi yanapana necesitasqankuta. Chaymi mayninpiqa cambiananku kanqa ima horapi estudianankuta imata estudianankutapas.
¿Imatan huk familiakuna ruwanku chay ch’isipi mana kaqllata estudianankupaq? Wakinqa Jehová Diosman takispan qallarinku. México nacionmanta Juanmi nin: “Takisqaykun yanapawanku thak kanaykupaq, hinaspapas estudiota ruwanaykupaqmi sonqoykuta sumaqta preparan”, nispa. Juanpa familianmi ñawpaqmantaña takikunata akllarin imatachus estudiananku kasqanman hina.
Wakin familiakunataqmi Bibliata kuska leenku. Chaypin Bibliapi pichus rimashasqanta hina sapankanku leenku. Japón nacionmanta taytan chay hina leeyta huknirayta qhawariq. Ichaqa iskaynin wawankunas kusikuqku paykunawan kuska chaykunata ruwaspa. Wakin familiakunataqmi Bibliapi leesqankuta actuanku. Sudáfrica nacionmanta iskay wawayoq Roger iñiqmasin nin: “Bibliata leespa imatapas mana reparasqaykutan paykunaqa reparanku”, nispa.
Wakin familiakunan Noepa arca ruwasqanta otaq Salomonpa yupaychana wasi ruwasqanta hina huch’uyllapi ruwanku. Chaykunata ruwanankupaqmi qelqakunata kusisqa t’aqwirinku. Asia cheqaspin phisqa watayoq wawa tayta-mamanwan, abuelanpiwan apóstol Pabloq viajasqanmanta huk pukllayta ruwarqanku. Wakin familiakunataqmi Éxodo qelqamanta huk pukllaykunata ruwarqanku. Togo nacionmanta 19 watayoq Donald waynan nin: “Hukniraykunamanta chay estudiota ruwasqaykun yanapawarqanku kusisqa kanaykupaq”, nispa. ¿Imakunatan ñoqanchispas ruwasunman chay ch’isipi familiantin Diosta yupaychaspa kusisqa kananchispaq?
Chay estudiopaqqa llapankun ñawpaqmantaña preparakunanku, chhaynapin astawan yacharinqaku. Mayninpin wawakunaqa sayk’unqaku, chaymi taytaqa allinta yuyaykunan imatan estudianqaku chayta, allintataqmi preparakunan. Huk taytan nin: “Allinta preparakuqtiyqa sumaqtan estudiota apariyku”, nispa. Alemania nacionmanta taytataq ñawpaqmantaña familianman willan imakuna estudianankuta. Benín nacionpin huk tayta-mama soqta wawayoq kanku, paykunan mayninpi DVD nisqata qhawanku Familiantin Diosta Yupaychananku Ch’isipi. Chay tayta-maman ñawpaqmantaña wawankuman tapuykunata qonku, estudiaspanku allin preparasqaña kanankupaq. Arí, allin preparasqa kaqtinkuqa llapankun kusisqa kanku.
Ñawpaqmantaña imatachus estudianankuta yachaspaqa, semanantinmi chaykunamanta rimanqaku, chhaynapitaq kusisqa chay ch’isita suyanqaku. Hinaspapas sapankanku ima ruwanayoqpas kanqaku chayqa, paykunapas chay estudiota aparishankuman hinan sientikunqaku.
Askha familiakunan sasachakunku sapa semana estudionkuta aparinankupaq.
Askha taytakunan ch’isiyaqta llank’ananku familiankuta uywanankupaq. México nacionmanta taytan, llank’ananman rinanpaq soqta horas tutamantanta wasinmanta lloqsin, pusaq horas tutatataq kutimpun. Mayninpitaq iñiq t’aqapi ima ruwaykunapas kasqanrayku familianwan estudiananta huk p’unchay aparin.
Chaywanpas kallpachakunanchismi mana p’itiyta chay estudionchista aparinanchispaq. Togo nacionmanta 11 watanpi kashaq Loïsmi nin: “Imaymana ruwanakuna kasqanraykun mayninpiqa tardeta qallariyku, ichaqa manan hayk’aqpas chay estudioykutaqa saqeykuchu”, nispa. Allinmi kanman semana qallariy p’unchaykunapi estudiota apariyqa, chay hinapi imapas kaqtinqa huk p’unchaypi aparinapaq, ichaqa chay semanallapi.
Familiantin estudiaspaqa Jehová Diostan yupaychashanchis. Chayrayku kallpachakusun llapa familianchis Jehová Diosta sapa semana ‘yupaychananpaq’ (Os. 14:2). Hinaspapas kallpachakunanchismi chay ch’isipi Jehová Diosta yupaychaspa kusisqa kananchispaq (Neh. 8:9, 10).
“Machu runaq ñawpaqenpin sayaykunki, hinaspan payman k’umuykukunki” (LEV. 19:32)
1. ¿Ima sasachakuykunapin runakuna tarikushanku?
JEHOVÁ DIOSQA manan hayk’aqpas munarqanchu runakuna machuyanankuta ñak’arinankutapas. Aswanmi payqa munarqan llapa runakuna huk sumaq Paraisopi qhalilla tiyanankuta. Chaywanpas ‘Diospa tukuy imaymana kamasqankunan kunankama waqashanku muchushanku’ ima (Rom. 8:22). Ichaqa, ¿imaynan Dios sientekun hucha hawa runakunaq ñak’arisqanta rikuspa? ¿Imaynatan Dios qhawarin yuyaq runakunata, astawanraq yanapanata necesitashaqtinku wikch’usqata rikuspa? (Sal. 39:5; 2 Tim. 3:3.)
2. ¿Imaraykun kusisqa kashanchis ñoqanchis ukhupi yuyaq iñiqmasikuna kasqanmanta?
2 Diosta serviqkunaqa kusisqan kashanchis ñoqanchis ukhupi yuyaq iñiqmasinchiskuna kasqanmanta. ¿Imarayku? Yachasqankumantan ñoqanchispas imaymanata yachanchis, iñiyninkutaqmi anchata kallpachawanchis. Familianchisña kankuman manaña chaypas, paykunapin interesakunanchis (Gál. 6:10; 1 Ped. 1:22). Ichaqa, ¿imaynatan Dios qhawarin yuyaqkunata? ¿Imaynatan familiakuna iñiqmasikunapas yanapankuman? Chaykunamantan kunan yachasun.
3, 4. a) ¿Imanispan 71 Salmota qelqaq Diosmanta mañakurqan? b) ¿Imatan yuyaqkuna Diosmanta mañakuyta atinkuman?
3 Salmo 71:9 textopin nin: “Machuña kaqtiypas ama qhawarpariwaychu, kallpay pisiyapuqtinpas ama saqerpariwaychu”, nispa. Chaytaqa rey Davidmi qelqanman karqan. Payqa wayna kasqanmanta machuyapunankaman Diospa munayninta ruwarqan. Hinaspapas Diosqa musphana ruwaykunatan paywan ruwachirqan (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Rey. 2:1-3, 10). Arí, Davidqa imaymanatan Diospaq ruwarqan, chaywanpas machuyapuspan Diosta valekurqan sumaqta qhawarinanpaq (leey Salmo 71:17, 18).
4 Iñiq t’aqanchispipas askha iñiqmasikunan David hina kanku. Arí, machuyapuspa ‘sasa p’unchaykunapiña’ kashanku chaypas, tukuy atisqankutan Diospaq ruwashanku (Ecl. 12:1-7). Paykunaqa manañan ñawpaqmi hinachu predicanku otaq huk ruwaykunatapas ruwayta atinku. Chaywanpas David hinan Diosmanta mañakunkuman yanapaykunanpaq qhawarinanpaq ima. Payqa uyarinqapunin hunt’aq sonqo kamachinkunata imaynan Davidtapas uyarirqan hinata.
5. ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin hunt’aq sonqo yuyaq cristianokunata?
5 ¿Imaynatan Jehová Dios qhawarin hunt’aq sonqo yuyaq cristianokunata? Biblian willan paypaqqa ancha chaniyoq kasqankuta, chaymi munan llapa cristianokunapas respetowan qhawarinanchista (Sal. 22:24-26; Prov. 16:31; 20:29). Levítico 19:32 texton nin: “Machu runaq ñawpaqenpin sayaykunki, hinaspan payman k’umuykukunki. Ñoqa Diosniykitapas manchakuwankin. Ñoqaqa Señor Diosmi kani”, nispa. Chay simikuna qelqakushaqtinqa, llaqtantinmi chay kamachikuyta makilla kasukurqanku. Chay hina ruwananchistan kunanpas Diosqa munan. Ichaqa, ¿pikunan paykunata atiendenanku ima necesitasqankupipas yanapananku?
6. ¿Imapin Jesús ejemplo karqan yuyaq tayta-mamayoqkunapaq?
6 Biblian nin: “Taytaykita mamaykita sumaqta respetay”, nispa (Éx. 20:12; Efes. 6:2). Jesusmi rikuchirqan chay kamachikuy ancha chaniyoq kasqanta, chaymi fariseokunata escribakunatapas huchacharqan tayta-mamankuta mana yanapay munasqankumanta (Mar. 7:5, 10-13). Jesusmi ichaqa allin ejemplo karqan. K’aspipi wañupunanña kashaqtinmi, munakusqan apóstol Juanman mamanta saqerqan qhawarinanpaq, chay tiempopaqqa viudañan kashanman karqan (Juan 19:26, 27).
7. a) ¿Imanirqanmi Pablo tayta-mamakuna qhawarinamanta? b) ¿Imamanta rimashaspan chayta kamachirqan?
7 Timoteoman carta qelqasqanpin apóstol Pablo kamachirqan llapa iñiqkuna familiankuta uywananku kasqanta (leey 1 Timoteo 5:4, 8, 16). Chaytaqa nirqan pikunachus iñiq t’aqapi yanapana necesitasqankumanta rimashaspan. Chaypin nirqan iñiq wawakuna, nietokuna, huk familiakunapas yuyaqkunata qhawarinanku kasqanta, chay hinapi iñiq t’aqakunaman mana saqerparinankupaq. Kunanpas ‘Diospi iñiqkuna’ hinapunin cristianokunaqa yanapanata necesitaq familiankuta yanapananku.
8. ¿Imaraykun Biblia mana ninchu imaynata yuyaqkunata qhawarina kasqanta?
8 Llapa wawakunan yuyaq tayta-mamankuta yanapananku imakunachus necesitasqankupi. Pabloqa cristiano tayta-mamakunamantan rimasharqan, chaywanpas mana iñiq tayta-mamakunatapas yanapananchismi. Manan llapa tayta-mamakunachu kaq sasachakuypi tarikunku, chaymi sapankatapas necesitasqanman hina yanapana kanqa. Wakinqa onqosqanman hina, imatachus necesitasqanman hina otaq imayna genioyoq kasqanman hinan yanapanata necesitanqa. Wakin familiapiqa askha wawqe-panantinmi kanku, wakinpitaq huklla. Wakin nacionkunapiqa gobiernon yuyaqkunapaq yanapayta qon, wakin nacionkunapin ichaqa mana ima yanapaypas kanchu. Hinaspapas sapanka tayta-maman munan hukniray cuidanata. Chaymi mana pipas chaymanta rimananchu. Diospa munasqanman hina imatapas decidinqaku chayqa, ñawpa tiempopi hinan Diosqa paykunatapas yanapanqa ima ruwasqankupas allinpuni kananpaq (Núm. 11:23).
9-11. a) ¿Ima sasachakuypin wakin iñiqmasikuna tarikunku? (20 paginapi fotota qhaway.) b) ¿Imaraykun tukuy tiemponkuwan Diosta serviqkuna mana usqhayllachu llank’ayninkuta saqenanku? Huk ejemplota willay.
9 Karupi tiyaq wawakunapaqmi aswan sasa kanman tayta-mamankuta yanapay. Yaqapaschá usqhaylla viajananku kanqa, qonqaylla taytanku otaq mamanku urmaspa sinchita k’irikuqtin otaq astawan onqopuqtin. Hinaspapas necesitanqapaschá huk tiempo paywan qhepakunata otaq pasaqpas yanapanata.*
10 Tukuy tiemponkuwan Diosta serviq iñiqmasikunan astawanqa chhaynapi tarikuspa allinta decidinanku kanqa. Betelitakuna, misionerokuna, iñiq t’aqakunata watukuqkunapas ancha chaniyoqpaqmi qhawarinku Diospaq llank’asqankuta. Ichaqa taytanku otaq mamanku onqorqapuqtinmi ninkuman: “Saqepusaqchá kay llank’ayniyta tayta-mamayta cuidamunaypaq”, nispa. Ichaqa manaraq chayta ruwashaspan Diospa yanapayninta mañakunanku, hinaspa tapukunanku: “¿Cheqaqtapunichu necesitan paywan kaspa yanapanayta? ¿Munanqachu chhayna yanapanayta?”, nispa. Yaqapaschá tayta otaq mama onqosqanmanta qhaliyaspa allillan kapunqa. Hinaspapas Diosta servishanallanraykun, iñiq t’aqapi cristianokuna tayta-mamanta tukuy sonqowan yanapankuman. Chaymi tukuy tiemponkuwan Diosta serviqkunaqa mana usqhayllachu Diospaq llank’ayninkuta saqepunanku (Prov. 21:5).
11 Iskay iñiqmasikunamanta yachasun. Paykunaqa wawqentinmi kanku, hukninmi Sudamérica cheqaspi misionero karqan, huktaq Brooklyn (Estados Unidos) Betel wasipi llank’arqan. Paykunan esposankuwan Japón naciontaraq viajarqanku tayta-mamanku yanapanata necesitasqankuta yachaspa. Misionero kaqkunan llank’ayninkuta saqeyta munasharqanku tayta-mamankuta yanapanankupaq. Hinan umallikunaq llank’ayninpi yanapaq umalli paykunawan huñukuspa willarqan llapa umallikuna yanapay munasqankumanta. Paykunaqa ancha allinpaqmi qhawarirqanku misionero hina llank’asqankuta, chaymi willarqan tayta-mamankuta tukuy atisqankupi yanapay munasqankuta. ¡Maytan llapa familiantin agradecekurqanku chay ruwasqankumanta!
12. ¿Imapi yuyaykuspan cristianokuna yuyaq tayta-mamankuta yanapananku?
12 Imataña wawakuna ruwanqaku tayta-mamankuta yanapanankupaq chaypas, llapa cristianokunan Diospa sutinta hatunchanapaq hina imatapas ruwananku. Manapunin Jesuspa tiemponpi religionpi umalliqkuna hinaqa kanachu (Mat. 15:3-6). Aswanmi ima ruwasqanchispas Jehová Diosta, llaqtantawan hatunchanapaq hina kanan (2 Cor. 6:3).
13, 14. ¿Imaraykun llapa iñiq t’aqakuna yuyaq iñiqmasikunata yanapananku?
13 Ichaqa manan llapa iñiqkunachu tukuy tiemponkuwan Dios serviqkunata yanapayta atinqaku. Chaywanpas apostolkunaq tiemponpi sucedesqanmi rikuchin, llapa iñiq t’aqakunapas hunt’aq sonqo yuyaq iñiqmasikunata yanapananku kasqanta. Jerusalenpi iñiq t’aqamantan Biblia nin: “Manan pipas ima pisichikuqpas paykuna ukhupiqa karqanchu”, nispa. Chhaynaqa, ¿manachu pipas necesitarqan yanapanata? Chay iñiq t’aqapiqa karqanmi wakchakuna, ichaqa ‘sapankamanmi pisichikuqtin qoqku’ (Hech. 4:34, 35). Ichaqa qhepamanmi rimay karqan wakin viudakunaman “sapa p’unchay yanapay rakiypi [mikhuyta] mana allintachu qosqankumanta”. Chaymi apostolkunaqa allin yachayniyoq qharikunata akllarqanku, llapa viudakunaman kaqtakama mikhuyta qonankupaq (Hech. 6:1-5). ‘Sapa p’unchay yanapay rakisqankuqa’ manan pasaqpaqchu karqan. Chay yanapayqa karqan 33 wata Pentecostés p’unchaypi iñipuq cristianokunapaqmi, paykunaqa iñiyninkupi allin takyasqa kanankuraykun huk tiempo Jerusalenpi qhepakurqanku. Chaywanpas chay kutipi apostolkunaq ruwasqankun rikuchin, llapa iñiq t’aqakuna necesitaq yuyaq cristianokunata yanapananku kasqanta.
14 Chaypi rikusqanchis hina, Pabloqa sut’itan Timoteoman willarqan imayna sasachakuykunapi tarikuq viudakunata iñiq t’aqa yanapanan kasqanta (1 Tim. 5:3-16). Santiagopas nirqanmi mana tayta-mamayoqkunata, viudakunata, ima llakipi kaqkunatapas cristianokuna yanapananku kasqanta (Sant. 1:27; 2:15-17). Apóstol Juanpas nirqanmi: “Pipas kay pachapi qhapaq kashaspa iñiqmasinta pisichikushaqta rikuspa mana khuyapayanmanchu chayqa, ¿Diospa munakuyninqa sonqonpi kanmanchu? Manan”, nispa (1 Juan 3:17). Sapanka iñiqkunataq necesitaqkunata yanapananku chayqa, astawanraqmi iñiq t’aqakuna chayta ruwananku.
15. ¿Ima yanapaykuna kasqanmantan kanqa yuyaq iñiqkunaq yanapay necesitasqanku?
15 Wakin nacionkunapiqa gobiernokunan yuyaq runakunata qolqewan yanapanku, hukkunata churanku cuidanankupaq otaq imachus necesitasqankupi yanapanku (Rom. 13:6). Wakin nacionkunapin ichaqa mana chaykuna kanchu. Chaymi chay nacionkunapi yuyaq iñiqmasikuna astawan necesitanqa familianpa otaq iñiqmasikunaq yanapayninta. Wakin wawakunaqa karupi tiyasqankuraykun mana tukuypichu yanapayta atinqaku. Chhaynapi tarikuq wawakunaqa tayta-mamanpa kasqan iñiq t’aqapi umallikunawanmi parlarinanku. Yaqapaschá umallikuna maskhapunkuman yuyaqkunapaq llaqtapi kaq yanapaykunata. Hinaspapas willankumanmi imaynata tayta-mamanku tiyashasqankuta, yaqapaschá recibokunata mana pagashankuchu otaq hampinkuta qonqapushanku. Umallikunaq yanapayninwanqa sasachakuykunapas pisiyapunmanmi. Chay hina yanapaykunawanqa thakmi kankuman karupi tiyaq iñiqmasikuna.
16. ¿Imaynatan wakin iñiqmasikuna yuyaq iñiqmasikunata yanapanku?
16 Wakin iñiqmasikunaqa yuyaq iñiqmasikunata munakusqankuraykun kikillankumanta tukuy tiemponkuwan imaymana necesitasqankupi yanapanku. Yaqapaschá tayta-mamankuta hina rikuspa yanapanku otaq huk iñiqmasikunawan rimanakunku sapa p’unchay yanapanankupaq. Chay iñiqmasikunaqa anchatan kusikunku yuyaq iñiqmasikunata cuidaspa. Manaña tukuy tiemponkuwanchu Diosta serviyta atinku chaypas, kusikunkun cuidasqanku iñiqmasikunaq wawanku tukuy tiemponkuwan Diosta servisqankumanta. ¡May allinpunin chay iñiqmasikunaq ruwasqanqa! Chaywanpas wawakunaqa tukuy atisqankupin yuyaq tayta-mamankuta yanapananku.
17, 18. ¿Imaraykun yuyaqkunapas paykunata cuidaqkunapas kusi sonqo kananku?
17 Wakin yuyaq iñiqmasikunaqa watakunaq pasasqanman hinan pisikallpayanku otaq llakiwan ñit’ichikunku. Chaymi paykunapas cuidaqkunapas kallpachakunanku kusi sonqowan imatapas ruwanankupaq. Yuyaq iñiqmasikunawan parlarispaqa kallpachaq kusichiq simikunawanmi rimapayanayki. Jehová Diosqa manan qonqanchu allinkuna ruwasqankuta, ñoqanchispas manan qonqananchischu, chaymi tukuy sonqowan Dios servisqankumanta, “kusa ruwasqayki” ninanchis (leey Malaquías 3:16; Hebreos 6:10).
18 Asirikuspa kaypas allinpunin kanman sapa p’unchay sasachakuykunata atipanapaq (Ecl. 3:1, 4). Wakin yuyaq iñiqmasikunaqa yachankun ima yanapay chaskisqankupas mana munasqankuman hinapunichu kananta. Hinaspapas yachankun sumaq sonqo kaqtinkuqa aswan allin atiendesqa kanankuta, askha visitakunayoq kanankutapas. Chaymi yuyaq iñiqmasikunata visitaqkunaqa sapa kutilla ninku: “Kallpachaqmi rirqani, ichaqa ñoqan aswan kallpachasqa lloqsimpuni”, nispa (Prov. 15:13; 17:22).
19. ¿Iman yanapawasun sasachakuykunapi tarikuspa qaqata sayananchispaq?
19 Pisi tiempomantaqa chinkapunqan imaymana ñak’ariykunapas huchapas. Chay p’unchay chayamunankaman cristianokunaqa wiñay kawsayta suyakuspa kawsananchis. Chay suyakuymi barcota allinta sayachiq ‘ancla’ hina yanapawanchis ima sasachakuypipas qaqata sayananchispaq. Chay sumaq kawsaypi iñisqanchisraykun mana pisipanchischu. ‘Aycha cuerponchisña mawk’ayapushan chaypas, espiritunchisqa p’unchaymanta-p’unchaymi aswanta mosoqyashan’ (2 Cor. 4:16-18; Heb. 6:18, 19). Ichaqa, ¿iman yanapawallasunmantaq yuyaqkunata cuidanapaq? Qatimuq estudiopin chaymanta astawan yachasun.
^ par. 9 Qatimuq estudiopin willashan imaynatan yuyaqkunata yanapasunman chaymanta.
“Wawallaykuna, ama simillawanchu rimayllawanchu munanakusun, aswanpas cheqaq munanakuyninchisqa ruwasqanchiswan sut’ita rikuchikuchun” (1 JUAN 3:18)
1, 2. a) ¿Ima sasachaykunapin wakin familiakuna tarikunku? b) ¿Imakunatan wawakuna tapukunkuman? c) ¿Imatan familiakuna ruwananku manaraq chay sasachakuykuna kashaqtin?
MAY llakikuymi llapa wawakunapaq tayta-mamanku machuyapuspa pisi-pisimanta kallpanku pisiyapusqanta otaq manaña qhalichu kapusqankuta rikuy. Yaqapaschá taytanku otaq mamanku urmaspa tullunkuta p’akikunku, maypi tiyasqankuta qonqaspa chinkapunku otaq sinchita onqopunku. Hinaspapas yuyaq tayta-mamakunapunin sinchita llakikunku manaña paykunallamanta imatapas ruwayta atispanku otaq onqopuspanku (Job 14:1). Chaymi wawakuna tapukunkuman: “¿Imaynatan paykunata yanapayman? ¿Imaynatan cuidayman?”, nispa.
2 Yuyaq runakunata imayna cuidanamanta willaq qelqan nin: “Machuyapuq familiakunamanta rimayqa sasan kanman. Ichaqa manaraq imapas kashaqtin chaykunamanta rimaq familiakunan aswan allin preparasqa kashanku chay sasachakuykuna chayamuqtin”, nispa. Llapallanchismi chay sasachakuypi rikukusun, chaymi ñawpaqmantaña chay sasachakuykunapaq preparakunanchis. ¿Imaynatan familiakuna yanapanakunkuman yuyaq tayta-mamankuta cuidaypi? Chaymantan kunan yachasun.
3. ¿Imatan wawakuna ruwananku kanqa yuyaq tayta-mamanku astawan yanapanata necesitaqtinku? (25 paginapi fotota qhaway.)
3 Watakunaq pasasqanman hinan tayta-mamakuna manaña paykunallamanta imatapas ruwayta atinqakuchu, hinaspa astawan yanapanata necesitanqaku (leey Eclesiastés 12:1-7). Chaykuna kaqtinqa familiantinmi rimananku imaynata yanapanankupaq, atisqankuman hina sapankanku imata ruwanankupaqpas. Chaypin tayta-mamakunawan kuska sut’ita rimananku imayna yanapay atisqankumanta. Necesitasqankupi yanapaqtinkuqa yaqapaschá tayta-mamakuna sapallankuraq tiyayta atinqaku.* Hinaspapas sapanka wawan qhawarinan imayna yanapananta (Prov. 24:6). Yaqapaschá wakin wawakuna sapa p’unchay cuidankuman wakintaq gastokunawan yanapankuman. Ichaqa qhepakunamanmi sapankapas hukniraymanta yanapananku kanqa.
4. ¿Maykunapin yanapayta maskhankuman yuyaq tayta-mamayoq cristianokuna?
4 Yuyaq tayta-mamaykita cuidanaykipaqqa ñawpaqtan allinta yachanayki imawan onqoshasqanta. Sichus mana hampiy atina onqoywan kashan chayqa, yachanaykin imaynapi qhepaman tarikunanta (Prov. 1:5). Yuyaq runakunapaq llaqtaykipi kaq yanapaykunata maskhay. Hinaspapas maskhay tayta-mamaykita aswan allinta cuidanaykipaq yanapaykunata. Yuyaq tayta-mamayki qhepaman imaynapi tarikunanta yachayqa sinchitan llakichisunki, yaqapaschá mana ima ruwaytapas atinkichu. Chaykunamanta munakusqayki amigoykiwan rimay, astawanqa Jehová Diosman willakuy, paymi thak-kayta qosunki ima sasachakuytapas atipanaykipaq (Sal. 55:22; Prov. 24:10; Filip. 4:6, 7).
5. ¿Imaraykun ñawpaqmantaña yuyaykushana yuyaqkunata imayna cuidanamanta?
5 Yuyaq tayta-mamakunapas familianpas ñawpaqmantañan qhawarishananku sasachakuykuna kaqtin ima ruwanankuta. Yaqapaschá yuyaq tayta-mama huknin wawanwan tiyanan kanqa otaq yuyaqkunata cuidananku wasiman apananku kanqa otaq huk yanapaykunapi yuyaykunanku kanqa. Chaykunata qhawarisqankun yanapanqa ‘sasa kawsay’ chayamuqtin allin preparasqa kanankupaq (Sal. 90:10). Ichaqa askha familiakunan sasachakuykuna kaqtinña ima ruwanankupaqpas rimanakuyta qallarinku. Yuyaq runakunamanta yachaq runan nin: “Sasachakuykuna kaqtinña ima ruwanapaqpas decidikuyqa manan allinchu”, nispa. Familiakuna mana allinta yuyaykuspa usqhaylla decidinqaku chayqa sasachakuykunapin tarikunqaku chhaynapin yuyaykusqankutapas mana tupachinqakuchu. Ichaqa ñawpaqmantaña rimanakuqtinkuqa manan sasachu kanqa ima cambiokuna ruwakusqanpas (Prov. 20:18).
6. ¿Imaraykun allinpuni tayta-mamakunawan parlariy maypi tiyanankumanta imaynata cuidanamantapas?
6 Yaqapaschá yuyaq tayta-mamaq wasinta necesitasqankuman hina allichana kanqa otaq huk ladoman astakunanku kanqa. Ichaqa chaykunamanta paykunawan rimayqa sasan kanman. Chaywanpas askha runakunan ninku yuyaq tayta-mamankuwan ñawpaqmantaña chaykunamanta rimasqanku allinpuni kasqanta. Manaraq sasa tiempokuna kashaqtin rimaspaqa mana sasachakuspallan imatapas sut’ita parlarinku, respetowan uyarinku, allintataq imatapas decidinku. Thak kashaspa llapallanku parlariqtinkuqa mana manchakuspan imamantapas rimanqaku, chhaynapitaq munanakusqankuta rikuchinqaku. Yaqapaschá yuyaq tayta-mamakunaqa tukuy atisqankuta kallpachakunqaku ima ruwanankutapas paykunallamanta ruwanankupaq. Chaywanpas wawankunawanmi parlarinanku imayna cuidana munasqankuta, chhaynapi wawakuna allinta decidinankupaq.
7, 8. a) ¿Imakunamantan familia parlarinan kanqa? b) ¿Imaraykun chaykunamanta parlariy allinpuni?
7 Tayta-mamakuna, familiaykichiswan parlarisqaykichispin willanaykichis ima munasqaykichista, qolqeykichis hayk’a kashasqantapas. Chay hinapin qankuna mana allin kashaqtiykichis allinta imatapas decidinqaku. Paykunaqa respetanqakuchá ima munasqaykichistapas, sapallaykichis tiyanaykichispaq decidisqaykichistapas (Efes. 6:2-4). Yaqapaschá huknin wawaykichispa wasinman ripuyta munankichis otaq hukniraymanta yanapanata munankichis. Ichaqa yuyarinaykichismi sapanka familiapas hukniray kasqanta. Hinaspapas manan usqhayllachu ima cambiokunamanpas yachakunchis.
8 Sichus ñawpaqmantaña yuyaykunkichis ima ruwanaykichista allintataq imamantapas parlarinkichis chayqa, manan sasachakuykuna kanqachu (Prov. 15:22). Familiaykichiswan parlariychis imayna hampichikuy munasqaykichista. Chaypin parlariwaqchis mana yawarllawan hampichikuymanta. Qankunaqa yachanaykichismi ima clase hampichikuykuna kasqanta, chay hinapi mayqen kaqtapas akllakunaykichispaq. Mana yawarllawan hampichikuymanta documentoykichista hunt’aychis, chaymi sut’ita rikuchinqa imayna hampichikuy munasqaykichista. Hinaspapas huk iñiqmasitan allinta akllanaykichis, rantiykichispi doctorwan parlananpaq. Llapaykichismi chay documentoq copianta hap’inaykichis importante documentokunawan kuskata. Wakin tayta-mamakunaqa testamento ruwasqanku, asegurachikusqanku, otaq huk documentokunatawan kuskatan chay documentota waqaychanku.
9, 10. ¿Imaynapi tarikuspan yuyaq runakuna astawan necesitanku wawankuq yanapayninta?
9 Yaqa llapa tayta-mamakunan munanku atisqankuman hina sapallanku imatapas ruwayta, wawakunapas allinpaqmi chayta qhawarinku. Yaqapaschá atishankuraq wayk’ukuyta, hampinku ukyayta, allin yuyaywanraqtaq rimashankupas. Chaymi wakin tayta-mamakuna manaraq munankuchu wawankuq yanapananta. Tiempowanmi ichaqa manaña imatapas allintachu yuyanku, sasata purinku, manaña rantikuytapas atinkuchu. Chay hinapi tarikuqtinkun ichaqa wawakuna yanapananku kanqa.
10 Mayninpin yuyaq runakunaqa qonqapunku maypi kashasqankuta, llakiwan ñit’ichikunku, qonqaylla hisp’aywan atipachikunku, otaq mana allintañachu uyarinku, rikunku, yuyankupas. Chaykuna kaqtinqa wawakunan usqhaylla doctorman apananku. Hinaspapas tayta-mamanku allin atiendesqa kananpaqqa, yaqapaschá paykuna tayta-mamankuq rantinpi rimananku kanqa, documentokuna ruwaypi yanapananku kanqa otaq mayta rinankupaqpas apananku kanqa (Prov. 3:27).
11. ¿Imakunatan ruwawaq yuyaq tayta-mamayki cambiokunaman yachakunanpaq?
11 Yuyaq tayta-mamakuna mana qhaliyaqtinqa, yaqapaschá hukniraymanta yanapana kanqa. Ichaqa pisi-pisimantan imakunatapas cambiana chhaynapi mana sasachakuspalla chay cambiokunaman yachakunankupaq. Karupi tiyanki chayqa, yaqapaschá huk iñiqmasita otaq huk vecinota valekuwaq tayta-mamaykita qhawarispa imaynachus kasqanta willanasuykipaq. Yaqapaschá wayk’uypi otaq wasita limpiaypi yanapanata necesitashanku. Otaq wasipi ima kaqkunatapas allichana kashan facil-llata chaypi purinankupaq otaq bañakunankupaq. Chaykunallapi yanapanata necesitashankuman chayqa, yaqapaschá hukpa yanapayninwanqa sapallankuraq tiyankuman. Ichaqa manaña sapallanku tiyanankupaq hinañachu kashanku chayqa, astawanpaschá yanapanayki kanqa. Imaynaña kaqtinpas, qhawariy tiyasqanku llaqtapi ima yanapaykuna kasqanta (leey Proverbios 21:5).*
12, 13. ¿Imatan karupi tiyaq wakin wawakuna ruwanku tayta-mamankuta yanapanankupaq?
12 Llapa wawakunan munanchis tayta-mamanchis allin kanankuta, allin kasqankuta yachaspaqa thakmi kanchis. Wakin wawakunaqa karu llaqtakunapin tiyanku, chaymi vacacionninku kaqtin tayta-mamankuta visitanku, hinaspa imatapas manaña ruway atisqankupi yanapanku. Hinaspapas, wakin wawakunaqa sapa kutillanmi telefonopi waqyanku otaq cartata apachinku, chaypin rikuchinku munakuyninkuta (Prov. 23:24, 25).
13 Karupiña wawakuna tiyanku chaypas, interesakunankun tayta-mamanku sapa p’unchay imakuna necesitasqankupi. Tayta-mamanku iñiq kankuman chayqa, umallikunatan tapurikunkuman imaynata yanapanankupaq. Hinaspapas Diosmantan mañakuna paykunata yanapanapaq (leey Proverbios 11:14). Manaña iñiqchu kankuman chaypas, Bibliaq nisqanman hinan ‘sumaq respetowan’ qhawarina (Éx. 20:12; Prov. 23:22). Sapanka familian qhawarisqankuman hina decidinqaku imayna yanapayta. Wakinqa paykunawan kuska otaq tiyasqanku qayllapi tiyanankutapaschá munanqaku. Chaywanpas yaqa llapa tayta-mamakunan sapanku tiyayta munanku, manataqmi wawankuq familiankuwan tiyayta munankuchu nitaq gastachiyta munankuchu. Wakinqa qolqenkuq kasqanman hinan huk runata contratanku yanapachikunankupaq (Ecl. 7:12).
14. ¿Ima sasachakuymi kanman tayta-mamanta cuidaqpaq?
14 Wakin familiakunapiqa tayta-mamankuq qayllanpi tiyaq wawakunan paykunata cuidanku. Chay hinapi tarikuq wawaqa, manan familiantapas qonqananchu. Sapankanchispaqpas imaymanan kan wasipi ruwanapaq. Hinaspapas qhepakunaman imapas kaqtinqa manapasñachá tayta-mamanta cuidayta atinqachu, hinaspa yapamanta qhawarinanku kanqa imayna yanapayta. Chaymi ñawpaqtaraq chaykunata qhawarispa mana hukllachu tukuyta ruwananpaq comprometekunan. Chaykuna mana kananpaqqa yaqapaschá huk wawakunapas astawan yanapakunanku kanqa tayta-mamanku cuidaypi.
15. ¿Imaynatan hukkuna yanapankuman tayta-mamanku cuidaqkunata?
15 Tayta-mama astawan yanapanata necesitasqanman hinan cuidaqqa sinchita sayk’upunman (Mar. 6:31). Llapa wawakunapas tukuy atisqankutan tayta-mamankurayku ruwayta munanku, ichaqa anchata kallpachakusqankupin ñit’isqa hina sientekunkuman. Chhaynapi tarikuq wawakunaqa atisqankuman hinan imatapas ruwananku, otaq yanapayta mañakunanku. Sichus hukkunapas atisqankuman hina yanapanqaku chayqa, manan necesitanqakuchu yuyaqkunata cuidananku wasiman apayta.
16, 17. a) ¿Imaynan sientekunku tayta-mamankuta cuidaqkuna? b) ¿Iman tayta-mamanku cuidaqkunata yanapanman ama sinchita llakikunankupaq? (Recuadrota qhaway.)
16 Llapa wawakunapas anchatan llakikunchis tayta-mamanchis yuyaq kapuqtinku. Wakinqa sinchitan llakikunku otaq mana ima ruwaytapas atinkuchu. Wakinqa phiñakunkun, huchachakunku otaq sientepakunku. Wakin tayta-mamakunaqa manan agradecekunkuchu wawankuq yanapasqanta otaq k’arakta rimanku. Ichaqa ama chaykunawan phiñakuychu. Huk doctormi nin: “Ima llakikuytapas atipanapaqqa yuyarinan [tayta-mamakuna] ñoqanchiswanraq kashasqanta, manataqmi imamantapas huchachakunanchischu”, nispa. Hinaspapas esposaykiwan otaq qosaykiwan, mayqen familiaykiwanpas otaq munakusqayki amigowanpas parlariymi yanapasunkiman ama sinchita llakikunaykipaq, imatapas allin yuyaywan ruwanaykipaqpas.
17 Qhepamanqa yaqapaschá tayta-mamakuna astawan cuidanata necesitanqaku, hinaspa wawakuna manaña cuidayta atinqakuchu. Chay kaqtinqa yaqapaschá yuyaqkunata cuidananku wasiman apapunanku kanqa. Huk iñiqmasin chaypi tiyaq mamanta sapa kutilla visitan, paymi nin: “Mamayqa sapa p’unchay cuidanatan necesitarqan, chaymi manaña yanapayta atirqaykuchu. Maytapunin llakikurqayku yuyaqkunata cuidananku wasiman apapunaykupaq decidispayku. Chaywanpas chay ruwasqaykuqa allinpunin karqan, astawanqa wañuy patapiña tarikusqanrayku, paypas chaytaqa entienderqanmi”, nispa.
18. ¿Imakunan kanqa yuyaq tayta-mamanku cuidaqkunapaq?
18 Tayta-mamakunaq yuyaq kapusqanku tiempopi yanapayqa manan facilchu llakikunapaqtaqmi kanpas. Sapanka familiaq sasachakuyninqa manan kaqllachu. Chaywanpas ñawpaqmanta preparakusqanku, sut’illanta parlarisqanku, llapallanku yanapanakusqanku, Diosmanta mañakusqanku iman yanapanqa tayta-mamankuta allinta cuidanankupaq. Chaykunata ruwaspan tayta-mamankuta allinta yanapanqaku kusisqataq sientekunqaku (leey 1 Corintios 13:4-8). Chaykunamanta astawanqa, sonqonchispin thak sientekusun, Jehová Diospas allinpaqmi qhawariwasun (Filip. 4:7).
^ par. 3 Wakin nacionkunapiqa yuyaq tayta-mamakunan familiayoq wawankuwan tiyanku, chaytaq allinninkupaq.
^ par. 11 Sichus tayta-mamayki sapallanku tiyanku chayqa, confiasqayki runa wasinkuq llaventa hap’ichun qonqaylla imapas kaqtin haykunanpaq.
Hospitalkunapi Rimaq Umallin huk waynawan rimanakurqan domingo p’unchayta kuska predicaq lloqsinankupaq. Ichaqa domingo p’unchaymi huk iñiqmasi umallita telefonopi waqyamurqan valekunanpaq. Chay iñiqmasiq esposanmi carropi accidentakuspa hospitalpi kasharqan. Hinan umallita valekurqan mana yawarllawan operaq doctorta maskhaysinanpaq. Chaymi umalliqa chay llakipi tarikuq familiata yanapananrayku, waynata waqyarqan manaña predicacionman lloqsiy atisqanta willananpaq.
Huk casarasqa iñiqmasikunan, iskay wawanta sapallan uywaq cristianata wasinkuman invitarqanku mikhuq rinankupaq. Chayta wawankunaman willaqtinmi ñawichankuraq kusikuymanta k’ancharirqan, makillataqmi suyakusharqanku chay p’unchay chayamunanta. Ichaqa huk p’unchayllaña kashaqtinmi, casarasqa iñiqmasikuna invitasqanku iñiqmasita nirqanku amaña rinankupaq huk ruwananku kasqanrayku. ¿Iman ruwananku karqan? Iñiqmasita invitasqanku qhepamanmi chay p’unchayllapaqtaq huk invitacionta chaskikusqaku.
Cristianokunaqa llapallanchismi ima prometekusqanchistapas hunt’ananchis. Imatapas ‘“arí”, nispaqa, manañan: “Manan”, ninanchischu’ (2 Cor. 1:18). Ñawpaqpi iskay ejemplokunata rikusqanchis hina, mayninqa imapas qonqaylla kaqtinqa manapaschá ima compromiso ruwasqanchistapas hunt’ayta atisunchu. Apóstol Pablon chay hinapi tarikurqan, chaymanta kunan yachasun.
55 wata kashaqtinmi apóstol Pablo kinsakaq kutita viajashaspa Éfeso llaqtapi kasharqan. Chaymantan Egeo Lamar-qochata chimpaspa Corinto llaqtata rinanpaq yuyaykurqan, chaymantataq Macedonia llaqtata viajayta munarqan. Kutimpuspataq yapamanta Corinto llaqtapi iñiqmasikunata watukuyta munarqan, Jerusalenpi iñiqmasikunapaq ofrenda huñusqankuta chaskiq hina (1 Cor. 16:3). Chaymantan 2 Corintios 1:15, 16 texto nin: “Chay hinata yuyaykuspaymi, ñawpaqta qankuna waturikuq hamuyta munarqani, kay iskaykaq kutipi qankunata kallpachaykunaypaq. Ñoqaqa yuyaykurqanin Macedoniata riq hina qankunata watukuyta, kaqllataq Macedoniamanta kutimuspaypas qankunata watukuyta. Chaymantataq Judeaman riqtiy yanapaykuwanaykichista”, nispa.
Pabloqa ñawpaqtañan huk carta apachisqanpi willanman karqan paykunata watukuq rinanta (1 Cor. 5:9). Ichaqa chay cartata apachisqan qhepallatan Cloepa wasinpi kaqkuna, Pabloman willarqanku Corinto llaqtapi iñiqmasikuna t’aqanakuypi kawsashasqankuta (1 Cor. 1:10, 11). Chayta yachaspan Pabloqa Corinto llaqtapi cristianokunaman ñawpaqkaq cartata apachirqan. Chay cartapin paykunata munakuywan anyarqan, kallpacharqantaqmi chay sasachakuyninkuta allichanankupaq. Hinaspapas willarqanmi Macedoniamanta kutimuspaña paykunaman watukuq rinanta (1 Cor. 16:5, 6).*
Pabloq carta apachisqanta chaskiqtinkun iñiq t’aqapi ‘allinman tukuq apostolkuna’ Pablota huchacharqanku rimasqanta mana hunt’aq runata hina (2 Cor. 11:5). Chayta yachaspan Pabloqa nirqan: “Kayta yuyaykuspayqa, ¿icha yanqatachu nini? ¿Icha yuyaykusqaytachu aychaman hina yuyaykuni, ñoqa ‘Ari’ ninaypaq, chaymantataq ‘Manan’ ninaypaq?”, nispa (2 Cor. 1:17, MR).
Chhaynaqa, ¿“yanqatachu” Pablo comprometekusharqan, yanqa rimaq mana confianapaq runakuna hina? Manan, Pabloqa manan chhaynachu karqan. Paymi nirqan: ‘¿Yuyaykusqaytachu aychaman hina yuyaykuni?’, nispa. Chayta nisqanpin Pabloqa Corinto llaqtapi cristianokunata nisharqan huk kutipiña viajananpaq yuyaykusqanqa mana yanqachu kasqanta.
Yanqamanta tumpasqankuta sut’inchananpaqmi nirqan: ‘Diosqa hunt’aqmi, paymi yachan qankunaman: “Arí”, nispaykuqa, manaña: “Manan”, niy atisqaykuta’, nispa (2 Cor. 1:18). Pabloqa paykunaq allinninta qhawarispan mana ñawpaqpi nisqanman hinachu viajarqan. Arí, 2 Corintios 1:23 textopi nisqan hina, Pabloqa munarqan sasachakuyninkuta paykunapura allichanankutaraqmi. Qhepamanmi Macedoniapi kashaqtin, Tito willarqan carta qelqasqanman hina Corinto llaqtapi iñiqmasikuna sasachakuyninku allichasqankuta. Chayta yachaspan Pabloqa anchatapuni kusikurqan (2 Cor. 6:11; 7:5-7).
Sichus nisqanku hina, ima ruwasqanpipas Pablo mana cheqaqtachu rimanman karqan chayqa, predicasqanpas yanqapaqmi hap’isqa kanman karqan. Chaymi Pabloqa Corinto llaqtapi cristianokunata yuyarichirqan Jesusmanta willaq kasqanta. Nirqanmi: “Ñoqaqpas Silvanoqpas Timoteoqpas qankunaman willasqayku Diospa Churin Jesucristoqa manapunin ‘arí’ nishaspaqa, manan, ‘mana’ ninmanchu. Aswanpas Diosqa Cristowanmi ‘arí’, nishallanpuni”, nispa (2 Cor. 1:19). Jesusqa confianapaq hinan karqan, kay Hallp’api kashaspa tukuy yachachisqanpas cheqaqpunin karqan (Juan 14:6; 18:37). Pabloqa Jesustan qatikurqan, chaymi pay hina cheqaq kaqtapuni runakunaman willarqan confianapaq hinataqmi karqan.
Jehová Diosqa manan hayk’aqpas llullakunmanchu (Tito 1:2). Apóstol Pablon nirqan: “Diospa llapa prometesqankunaqa Jesucristopin hunt’akun”, nispa. Kay Hallp’api kashaspan Jesusqa hunt’aq sonqo karqan, chaypin rikunchis Jehová Diospa tukuy prometesqanpas hunt’akusqanta. Chaymi Pablo nirqan: “Diosta yupaychaspaqa Jesucristoq sutinpi ‘amén’, ninchis”, nispa (2 Cor. 1:20). Arí, Jesusmi “Amén” nisqaqa, paywanmi Diosqa garantizawanchis lliw promesankuna hunt’akunanta.
Jehová Diospas Jesuspas hunt’ankun ima rimasqankutapas. Paykuna hinan Pablopas kallpachakuq ima prometesqantapas hunt’ananpaq (2 Cor. 1:19). Payqa confianapaq hinan karqan, manan ‘aychaman hina yuyaykuqchu’ karqan (2 Cor. 1:17, MR). Hinaspapas ‘Santo Espirituq munasqanman hinan kawsarqan’ (Gál. 5:16). Tukuy ruwasqanpin rikuchirqan hukkunapi interesakusqanta. Arí nisqanqa, arí nisqapunin karqan.
Kay tiempopi runakunaqa manan Bibliaq nisqanman hinachu kawsanku, chaymi imallapas kaqtinqa prometekusqankuta mana hunt’ankuchu. Negociota ruwaqkunapas documentota ruwashaspan mana hunt’ankuchu arí nisqankuwan. Casarasqa kaqkunapas manan respetankuchu compromiso ruwasqankuta. Chaymi kay tiempopi askha casarasqakuna t’aqanakapushanku (2 Tim. 3:1, 2).
Qanrí, ¿hunt’ashankichu arí nisqaykiwan? Ñawpaq parrafopi rikusqanchis hina, qonqaylla imapas kaqtinqa, yaqapaschá compromiso ruwasqaykita mana hunt’ayta atinkichu. Chaywanpas imapaqpas comprometekuspa otaq piwanpas compromisota ruwaspaqa kallpachakunaykin chayta hunt’anaykipaq (Sal. 15:4; Mat. 5:37). Chayta ruwanki chayqa, confianapaq hina, cheqaqllata rimaqta hinan hukkuna qhawarisunkiku (Efes. 4:15, 25; Sant. 5:12). Tukuy ruwasqaykipi confianapaq hina kanki chayqa, makillan Diospa Gobiernonmanta willasqaykita uyarisunkiku. Chayrayku kallpachakushallay arí nisqaykita hunt’anaykipaq.
^ par. 7 Corinto cristianokunaman ñawpaq carta qelqasqan qhepamanmi Pabloqa Troas llaqtata viajarqan. Chaymantan Macedonia llaqtata rirqan, chaypitaqmi Corinto cristianokunaman iskaykaq cartata apachirqan (2 Cor. 2:12; 7:5). Chay qhepamanmi Pabloqa prometekusqanman hina Corinto llaqtapi cristianokunata watukurqan.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn página 72 ¿Imaynatan kawsanay?***
61 taki
¿Imaynatan kawsanay?
(2 Pedro 3:11)
1. Agradecekuykin, Jehová Diosnilláy,
tukuy imaymana qowasqaykimanta.
Chaymi Bibliawan sonqoyta t’aqwikuni
qanpa nisqayki hinachus kawsasqayta.
Qantan servisqayki wiñay-wiñaypaq,
chaytan prometeyki kusisqa sonqowan.
Qantan kasusqayki tukuy kallpaywan.
Maytan munani qanpaq kawsayta.
2. Sonqoykipaq hina kaytan munani,
chaymi valekuyki pusawanaykipaq.
Hunt’aq kaqpaqqa hunt’aqllataqmi kanki,
chaymi munani sonqoyki kusichiyta.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 18:25; 116:12; 119:37; Pro. 11:20.)
^ ***sn página 32 Cristo qatikuq kasqanchista rikuchisun***
25 taki
Cristo qatikuq kasqanchista rikuchisun
(Juan 13:34, 35)
1. Lliwpaqmi kan huk kamachikuy,
cristianoqa chaytan kasun.
Chay kamachikuymi yachachin
Cristo hina munakuyta.
Jesucriston munakuyninpi
runarayku ñak’arirqan.
Pay hina munakuqmi kananchis,
hinan qatikuqnin kasun.
2. Munakuyqa wiñay kaq ñanmi,
chaymi lliwta yanapana.
Munanakuy manullan kanchis,
chaymi yanapaq kananchis.
¿Maypin kanman chhayna munakuy?
Cheqaq Diospa llaqtallanpin.
Chay munakuyqa manan tukunchu,
chaymi munakuqlla kana.
(Kay textokunatawan leey: Rom. 13:8; 1 Cor. 13:8; Sant. 2:8; 1 Juan 4:10, 11.)
^ ***sn paginakuna 88-89 Diosmi kusichiwasun***
74 taki
Diosmi kusichiwasun
(Nehemías 8:10)
1. Yachanchismi Diosña kamachisqanta,
chaytan lliwman willananchis.
Hamushanñan kacharichiy tiempoqa,
chaymi kusisqa kananchis.
(CORO)
Diosllan lliwtapas kusichiwanchis,
payllan Kallpachawaqninchis.
Chaymi kusisqa payta “gracias” nina.
Lliwmi takina Jehová Diosman.
Diosmi kusichispa Kallpachaqqa,
lliwmi paytaqa reqsinan.
Payta tukuy sonqo servisun chayqa,
kusikuyllan llapapaq kanqa.
2. Jehová Diosqa ñoqanchiswanmi kashan,
pay kikinmi cuidawasun.
Sayarispa Diosllata hatunchasun,
payman kusisqa takisun.
(CORO)
Diosllan lliwtapas kusichiwanchis,
payllan Kallpachawaqninchis.
Chaymi kusisqa payta “gracias” nina.
Lliwmi takina Jehová Diosman.
Diosmi kusichispa Kallpachaqqa,
lliwmi paytaqa reqsinan.
Payta tukuy sonqo servisun chayqa,
kusikuyllan llapapaq kanqa.
(Kay textokunatawan leey: 1 Cró. 16:27; Sal. 112:4; Luc 21:28; Juan 8:32.)
^ ***sn paginakuna 140-141 ¡Huñunakuypi kallpachakusun!***
119 taki
¡Huñunakuypi kallpachakusun!
(Hebreos 10:24, 25)
1. Kay pachapiqa millay kawsayllan kan;
manan Diosta reqsinkuchu.
Chaymi Jehová Dioswan pusachikuna,
manataq t’aqakunachu.
Huñukuypin suyakuyninchis wiñan,
kaqllataq iñiyninchispas.
Chaypin llapanchis kallpachanakunchis
allin kaqta ruwanapaq.
Jehová Diostaqa kasukunanchismi,
munasqantan hunt’ananchis.
Huñukuypin allin kaqta yachanchis,
chaypin kallpachasqa kanchis.
2. Diosqa llakikunmi ñoqanchismanta,
chaymi payta kasukuna.
Rishanallanchismi huñukuymanpas,
chaymi Diospi confiayqa.
Huñunakuypiqa yachachiwanchis
Diosman sonqo runakunan.
Chaypi kaspaqa lliwmi yuyarinchis
huk familia kasqanchista.
Chay hinaqa huñunakushallasun
iñiqmasinchiskunawan.
Huñunakuyllapin lliwpas yachasun
allin yachaywan kawsayta.
(Kay textokunatawan leey: Sal. 37:18; 140:1; Pro. 18:1; Efe. 5:16; Sant. 3:17.)
^ ***sn página 107 Diosqa sumaqtan qhawarin kurakkunata***
90 taki
Diosqa sumaqtan qhawarin kurakkunata
(Proverbios 16:31)
1. Kaypiqa askhan kanku
kurakkunaqa.
Unayñan Jehová Diospa
ñanninpi kanku.
Wakinqa viudon kanku,
pisi kallpataq.
Diosniyku, paykunata
qan uywakapuy.
(CORO)
Yuyariy qanrayku
llank’asqankuta.
Llapanta kallpachay:
“Allinmi”, nispa.
2. Llapankun paykunaqa
Dios sonqo kanku.
Sumaqtan paykunata
Diosninchis rikun.
Ñawpaqqa kallpasapan
llapanku kaqku;
Diosniyku, qanllapaqmi
kawsarqankupas.
(CORO)
Yuyariy qanrayku
llank’asqankuta.
Llapanta kallpachay:
“Allinmi”, nispa.
(Kay textokunatawan leey: Mat. 25:21, 23; Sal. 71:9, 18; Pro. 20:29; Luc. 22:28; 1 Tim. 5:1.)
^ ***sn página 160 Tukukuykama qaqata sayasun***
135 taki
Tukukuykama qaqata sayasun
(Mateo 24:13)
1. Biblian kallpata qowanchis
aguantananchispaq.
Allinpunin cheqaqtaqmi
chaypi kaq yachachiyqa.
Iñiywanmi suyananchis
Diospa p’unchaynintaqa.
Dios sonqopunin kananchis
ima sasachaypipas.
2. Ñawpaqpi hinan Diostaqa
munakushananchis.
Ima sasaña kaqtinpas,
qaqatan sayananchis.
Manan iskayananchischu
ni manchakunanchischu.
Jehová Diosmi cuidawasun,
paymi qhawariwasun.
3. Pipas qaqata sayaqllan
qespichisqa kanqa.
Diospa kawsay libronpitaq
sutinqa qelqakunqa.
Chaymi kallpachakunanchis
aguantaq kananchispaq.
Hinan Diosta kusichisun,
lliwpas kusisqa kasun.
(Kay textokunatawan leey: Heb. 6:19; Sant. 1:4; 2 Ped. 3:12; Apo. 2:4.)
^ ***sn paginakuna 158-159 ¡Qhawariy, tukuy imapas mosoqñan kapun!***
134 taki
¡Qhawariy, tukuy imapas mosoqñan kapun!
(Apocalipsis 21:1-5)
1. May sumaqchá kawsay kanqa
mosoq pacha kaypiña kaqtinqa.
Maytaraqchá kusikusun;
allinllachá chaypiqa kasun.
Chinkapunqan millay kawsay;
wiñaypaqmi Dios kamachinqa.
Tukuy imapas mosoqña kaqtinqa
Jehová Diosmanchá sonqomanta takisun:
(CORO)
“Jehová Diosniyku, ‘gracias’ niykikun.
¡May munaytan lliwtapas ruwanki!
Lliwtan Wawaykiwan mosoqyachirqanki,
chaymi qanllaman wiñaypaq takisaqku.”
2. Llapanchismi chaypi kasun,
sonqonchispi chay yuyay kashachun.
Chay pachapin tukupunqa
llakikuypas manchakuy ñanpas.
Rimasqantan Dios hunt’anqa;
runakunaq chawpinpin kanqa.
Diosmi waqyanqa wañusqa kaqtapas,
hinan Payllaman llapallanchis takisun:
(CORO)
“Jehová Diosniyku, ‘gracias’ niykikun.
¡May munaytan lliwtapas ruwanki!
Lliwtan Wawaykiwan mosoqyachirqanki,
chaymi qanllaman wiñaypaq takisaqku.”
(Kay textokunatawan leey: Sal. 37:10, 11; Isa. 65:17; Juan 5:28; 2 Ped. 3:13.)
^ ***sn página 36 Qan sonqon kawsani, Diosníy***
29 taki
Qan sonqon kawsani, Diosníy
(Salmo 26)
1. Jehová Diosníy, sonqoyta t’aqwiway;
qanpin suyakuni, qan sonqon kawsani.
Qhawariway imayna kasqayta,
ch’uyanchawaspataq sumaqta rikuway.
(CORO)
Ñoqapaqqa qanllan Diosniy kanki,
chayraykun wiñaypaq qan sonqo kawsasaq.
2. Manapunin llulla runawanqa
huñunakuymanchu ni puriymanpaschu.
Amapuni ch’usaqyachiwaychu
huchasapatawan kuskataqa, Diosníy.
(CORO)
Ñoqapaqqa qanllan Diosniy kanki,
chayraykun wiñaypaq qan sonqo kawsasaq.
3. Wasiykipi tiyaytan munani,
ch’uyata kawsaspan servishallasqayki.
Ñawpaykitan takispa purisaq
llapa runakuna uyarinankupaq.
(CORO)
Ñoqapaqqa qanllan Diosniy kanki,
chayraykun wiñaypaq qan sonqo kawsasaq.
(Kay textotawan leey: Sal 25:2.)