text:
Waqaysapa Ñan
Waqaysapa Ñan (inlish simipi: Trail of Tears) nisqapiqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap kamachinan 1830 watamanta 1838 watakama Pichqantin Siwilchasqa Runallaqtakunatas mama llaqtankunamanta Indyu Suyumansi (Indian Territory, kunan Oklahoma suyu) ayqichirqan.
1830 watapi Indian Removal Act nisqa kamachitas kamachirqanku, HAS-pa antinpi tukuy indihina runakunata Mississippi mayup kuntinpas ayqichinapaq. 1837 watakamaqa 46.000 runakunatas ayqichirqan. 15.000 ayqichisqa Chiruki runakunamantaqa 4.000 runachá wañurqan.


c: text/html

text:
Bolívar kiti (Manawi)
Bolívar kiti (kastilla simipi: Cantón Bolívar) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Manawi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Calceta llaqtam.
Kay kitiqa Simón Bolívarmantam sutichasqa.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: El Bejuco - Membrillo
- Mayukuna: Carrizal mayu
- Quchakuna:
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Manawi marka

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KAWËNIN
Jehoväqa alläpa alli kënintam tukïnöpa rikätsiyämashqa
TEYTÄQA Diosta kuyaq nunam karqan. Y jutinqa Arthurmi karqan. Jövinllaraq këkarqa, Iglesia Metodista nishqanchömi yachatsikoq këta munarqan. Peru Bibliata Estudiaqkunapa publicacionninkunata leyiriptinqa, pensënin cambiarirqanmi, y reunionninkunaman ëwarmi qallëkurqan. Y 17 watayoq këkarmi, 1914 watachö bautizakurirqan. Punta kaq Jatun Guërra witsanqa, tröpaman ëwëta manam munarqantsu. Tsëmi Canadä nacionchö këkaq Kingston nishqan markachö këkaq carcelman chunka killakunapa llawitsiyarqan. Carcelpita yarqurirqa, kanan witsan precursorkunanömi llapan tiempunwan Diosta sirwir qallëkurqan.
Teytäqa 1926 watam, Hazel Wilkinson jutiyoq paniwan casakurirqan. Mamänïpa mamanqa, 1908 watam Diospita yachakur qallanaq. Noqaqa, 1931 wata 24 de abril junaqmi yurikurqä, y teytäkunapa chusku wamrankunapitaqa ishkë kaqmi karqä. Teytäqa kuyaqmi y respetaqmi Bibliataqa, y tsënölla rurayänäpaqmi yachatsiyämarqan. Familiäpaqqa Jehoväta sirwim masqa precisaq. Tsëmi llapäkuna juntu wayin wayin imëpis yachatsikuyaq kayä (Hëchus 20:20).
POLÏTICAMAN MËTIKÜTSU Y TEYTÄNÖMI PRECURSOR TIKRÄ
1939 watam, Ishkë kaq Jatun Guërra qallarirqan. Tsëpita juk wata pasarinqanllachömi, Canadä nacionchö Jehoväpa testïgunkuna yachatsikuyänanta autoridäkuna prohibiriyarqan. Escuëlachö wamrakunataqa bandëratam saludatsiyaq y himnu nacionaltam cantatsiyaq. Tsënö hörakunaqa, panï Dorothywan noqaqa cläsipita yarqukuriyänätam profesorkunaqa jaqiyämaq. Peru juk junaqqa, mantsallïshu nirmi profesöräqa penqakatsimëta munarqan. Escuëlapita yarquriyaptïqa, wakin estudiaq mayïkunaqa maqayämarqanmi y patsamanmi kumarayämarqan. Peru tsëqa manam llakitsimarqantsu, sinöqa ‘nunakunata wiyakunäpa rantin, Diosta Gobernamaqnïtanö wiyakunäpaqmi’ kallpata qomarqan (Hëchus 5:29).
1942 wata juliu killachömi, chunka juk (11) watayoq këkar juk granjapa yaku ëllukuyänanchö bautizakurirqä. Escuëlaman mana ëwanqä killakunaqa, precursor auxiliar këmi gustamaq. Juk wataqa, Ontariu nishqan provinciapa norti kaq lädunchö yamtakoqkunata yachatseqmi kima wawqikunawan ëwayarqä.
1949 wata mäyu killam precursor regularnö sirwir qallarqä. Tsë witsanmi Canadä nacionchö këkaq Betel wayichö rurëkäyanqan trabäjukunachö yanapakunäpaq invitayämarqan. Tsëpitanam Betel wayichö trabajarna quedakurqä. Tsëchöqa yanapakurqä publicacionkunata imprimirmi, y imprimina mäquinatam manejëta yachakurqä. Canadä nacionchö Testïgukunata chikiyanqanta willakoq tratäduta imprimirmi, mëtsika paqaskunapa trabajarqä.
Tiempuwannam, Diospita Yachatsikïta Rikaqkunapa oficïnanchöna yanapakurqä. Juk kutim, parlanä karqan Quebec markachö sirwita munaq wakin precursorkunawan. Tsë markachö cristiänukunaqa alläpa chikishqam kayaq. Tsë parlanqä precursorkunachöqa, Mary Zazula jutiyoq panim këkarqan. Pëqa karqan Edmonton nishqan markapitam. Teytankunaqa kayarqan Iglesia Ortodoxa nishqan religionpitam. Tsëmi pani Marywan mayor kaq turin Bibliapita yachakïta jaqita mana munayaptin, teytankuna wayipita qarquriyarqan. Ishkankunam 1951 wata juniu killachö bautizakuyarqan, y joqta killa pasariptinnam, precursor regularnö sirwir qallëkuyarqan. Tsë precursorkunawan parlëkarmi cuentata qokurirqä, Jehoväta Mary alläpa kuyanqanta. Tsëmi pensarirqä casakïta munanqä kaq warmiqa pë kanqanta. Y tsënömi karqan. Reqinakuyanqäpita isqun killakuna pasariptinmi, 1954 wata 30 de enëru junaq casakuyarqä. Tsëpita juk semänallatanam, congregacionkunata watukakoq kanapaq yachatsiyämänampaq invitayämarqan. Ishkë watapam Ontariu nishqan provinciapa norti kaq lädunchö këkaq congregacionkunata watukayarqä.
Entëru Patsachö Diospita yachatsikï mas miraptinmi, mas misionërukuna kayänan precisarqan. Marywan noqaqa, Canadä nacionchö achachë witsan chuspikunata y alalë witsanta aguantëkarqa, më sitiuchöpis kawëta puëdiyanqantam pensayaq kayä. Galaad escuëlapa 27 kaq cläsinmanmi ëwayarqä. Tsë cläsitaqa, 1956 wata juliu killam ushayarqä, y noviembri killaqa Brasil nacionchönam këkäyarqä.
BRASIL NACIONCHÖ KAWAYANQÄ
Brasilman chärirqä, portugues idiömatam yachakur qallëkuyarqä. Puntataqa, fäcil entiendina palabrakunallawan nunakunata imanö parlapar qallayänäpaqmi yachakuyarqä. Tsëpitanam, de memoria yachakuyarqä ichikllachö revistakunata imanö munatsikuyänäpaq kaqta. Nïkurnam, yachatsikoq yarquyarqä. Bibliapita yachakïta munaqta tarirninqa, Diospa Gobiernunchö kawakïpaq parlaq juk textuta leyiyäpunäpaq kaqtam pensayarqä. Wiyakïta munaq juk warmita Revelacion 21:3, 4 textuta leyirapurmi, desmayarirqä. Manam tsënö alläpa achachëchöqa yachakashqatsu karqä. Rasumpa kaqchöqa, manam imëpis yachakarqätsu.
Rïo de Janeiru nishqanchö këkaq Campus markachö yanapakuyänäpaqmi niyämarqan. Tsëman chärirqa, juk grüpullata y misionërukunapaq wayillatam tariyarqä. Peru kananqa 15 congregacionkunanam kan. Tsë wayichöqa chusku panikunam täräyaq: Esther Tracy, Ramona Bauer, Luiza Schwarz y Lorraine Brookes (casakurirqa Wallen). Misionërukunapaq wayichöqa, röpakunata taqshar y yamtata ashirmi yanapakoq kä. Juk lünis ampi Täpakoq revistata yachakurirmi, Marywan noqaqa tsë junaqchö rurayanqäpita parlëkäyarqä. Pëqa sillonchömi peqanta cojinman tanupukushqa këkarqan, sharkuriptinnam, tsë cojinpa jawampita juk culebra yarqaramurqan. Tsëmi alläpa mantsakëwan qayarikachë wayi junta karirqan, hasta culebrata wanuratsinqäyaq.
Juk watapa portugues idiömata yachakurirnam, congregacionkunata watukakoqnö yanapakuyarqä. Luz mana kanqan sitiukunachömi yanapakuyarqä. Cawalluwan y carrëtawanmi juk markakunata ëwayaq kayä, y patsachömi punuyaq kayä. Juk kutichöqa, mana imëpis yachatsikuyashqan sitiuchömi yachatsikuyänä karqan. Tsëmi jirkakunachö këkaq juk markaman trenwan ëwayarqä, y chärirnam juk cuartuta alquilayarqä. Y Betel wayipitam 800 revistakunata mandayämarqan. Tsëmi atska kutiraq tsë revistakunata ëlloq corrëuman ëwayarqä.
1962 watam, Anciänukunapaq y Siervu Ministerialkunapaq Escuëla karirqan Brasil nacionpa atska markankunachö. Tsëmi joqta killakunapa atska markakunapa japallä ëwarqä. Manaus, Belem, Fortaleza, Recife y Salvador nishqan markakunachömi cläsita rurarqä. Manaus markachö këkarmi, juk reqishqa localchö juk Jatun Asamblëa rurakänampaq patsätsirnin yanapakurqä. Alläpa tamyanqanrëkurmi, jamë höra mikuyänäpaq sitiu ni upuyänäpaq limpiu yakupis karqantsu. Tsëmi tröpakunata mandaq nunawan parlarqä. Pëqa alli nunam karqan y asamblëa kanqan junaqkuna yakükuna kanampaqmi yanapayämarqan. Jinamampis, soldädukunatam mandamurqan ishkë jatun carpata churayämunampaq. Tsëchömi cocinata y mikuyänäpaq sitiuta patsätsiyarqä.
Viäjipa ëwakunqäyaqmi, Maryqa rantikuyänan sitiukunachö yachatsikurqan. Tsëchö nunakunaqa manam Bibliapitaqa ni ichikllapis yachakïta munayaqtsu. Tsë nunakunaqa qellëta ashirninmi Portugal nacionpita Brasil nacionman ëwashqa kayarqan. Maryqa llakikurninmi wakin cristiänukunata kënö nirqan: “Portugalchöqa manam ni imëpis tärëta munätsu”. Tsëpita ichik tiempullatanam, Portugalchö yanapakuyänäpaq juk cartata chaskiriyarqä. ¡Maryqa espantashqam quedarirqan! Tsë nacionchöqa, Diospita yachatsikuyänantaqa autoridäkuna michäkuyaqmi. Peru invitayämanqanta chaskikurmi Portugalta ëwakuyarqä.
PORTUGAL NACIONCHÖ YANAPAKUYÄ
1964 wata agostu killam, Portugalchö këkaq Lisboa nishqan markaman chäriyarqä. Tsë nacionchö këkaq cristiänukunataqa, policïakunam chikir sufrikätsiyarqan. Tsëmi chärirlla wakin cristiänukunata mana ashiyänäpaq kaqta decidiyarqä. Qallananchöqa, juk cuartullatam alquilayarqä. Y vïsa nishqan documentuta entregarayämaptinnam, juk wayitana alquilayarqä. Pitsqa killa pasariptinnam, Betel wayichö këkaq cristiänu mayintsikkunata ashiyarqä. Reunionkunaman ëwar qallëkurqa, ¡imanö kushishqam sientikuyarqä!
Tsë markachö Testïgukuna yachatsikuyänanta autoridäkuna prohibishqa kayaptinmi, Diospita Yachatsikuyänan Wayinkunapis llawirakïkäyarqan. Y reunionkunaqa cristiänu mayintsikkunapa wayinkunallachömi rurakaq. Policïakunaqa cada rätum Testïgukunapa wayinkunata ashipakuyaq. Jinamampis, tapupäyänampaqmi mëtsikaq wawqikunata y panikunata cuartelkunaman apakuyarqan. Y congregacionkunata dirigeqkunapa jutinkunata musyëta munarmi maltratayaq. Tsëmi cristiänu mayintsikkunaqa apellïdunkunata utilizäyaqtsu, sinöqa jutinkunallapam qayanakuyaq.
Cristiänu mayintsikkuna publicacionkunata chaskiyänanmi masqa precisarqan, tsënöpa alli tsarakuyänampaq. Tsëmi Maryqa yachakunapaq kaq Täpakoqta y wakin publicacionkunata juk mäquinawan qellqaq, y tsëpitam cristiänu mayintsikkunapaq copia jorqakaq.
YACHATSIKUNAPAQ DERËCHUNTSIKTA CORTIKUNACHÖ DEFENDIYÄ
1966 wata juniu killachömi, Lisboa markachö juk precisaq juiciu rurakarqan. Tsëchöqa, Feijö nishqan congregacionchö chusku chunka isqun (49) cristiänukunatam acusëkäyarqan, juk wawqipa wayinchö reunionman ëwayanqanrëkur. Tsëmi juiciuchö këkaqnö rurar, imanö contestayänampaq kaqta yachakuyarqä. Y noqam acusaq fiscalnö karqä. Musyayarqänam tsë juiciuta perdiyänäpaq kaqtaqa, y tsënömi pasakurqan. Chusku chunka isqun (49) wawqikunata y panikunatam carcelman llawiriyarqan. Wakintaqa chusku chunka pitsqa (45) junaqkuna llawiräyänampaqmi condenayarqan, y wakintanam hasta pitsqa killa pullan junaqkunayaq. Peru tsë juiciurëkurmi Diospita yachatsikïqa mas nunakunaman charqan. Hasta abogädükunapis, Bibliachö Gamaliel nuna nishqantam tsë cortichö nirqan (Hëchus 5:33-39). Jinamampis, tsë juiciuchö pasakunqanqa radiukunachö, televisionchö y periödicukunachöpis yarqamurqanmi. Abogädükuna Bibliapita yachakur y reunionkunaman ëwar qallëkuptinqa, alläpam kushikuyarqä.
1966 wata diciembri killachömi, Betel wayita rikaq kanäpaq carguta qoyämarqan. Mëtsika hörakunam pasaq kä juiciu asuntukunata rikarnin. Portugal nacionchö Jehoväpa testïgunkuna Diospita yachatsikuyänampaq derëchunkunata defendiyänäpaqqa, imëkatam rurayarqä (Filipensis 1:7). Y 1974 wata 18 de diciembri junaqmi, Diospita librina yachatsikuyänäta autoridäkuna jaqiyämarqan. Jehoväpa testïgunkunapa principal kaq oficïnanchö trabajaq Nathan Knorr y Frederick Franz wawqikunam, tsë kushikïpaq junaqpita juk reunionta ruraq shayämurqan. Tsë mana qonqëpaq reunionqa Oporto y Lisboa nishqan markakunachömi rurakarqan, y tsëchöqa 46.870 nunakunam ëllukäyarqä.
Jehovä yanapayämaptinmi, portugues idiömata parlaq Azores, Cabo Verde, Madeira y Santo Tomë y Principi nishqan islakunachöpis Diospita yachatsikï mirarirqan. Kë sitiukunachö Testïgukuna mirayanqanrëkurmi, Betel wayi mas jatun kanan precisarqan. Tsëmi juk mushoqna rurakarqan. 1988 wata 23 de abril junaqmi, wawqi Milton Henschel utilizar qallayänampaq juk discursuta rurarqan. Tsë reunionchöqa ëllukäyarqä 45.522 cristiänukunam. Tsëchöqa këkäyarqan Portugal nacionchö yanapakushqa ishkë chunka (20) misionërukunam. Pëkunaqa tsë reunionrëkurllam kutiyämurqan.
JEHOVÄTA MANA JAQEQ CRISTIÄNUKUNAPITA YACHAKUYÄ
Watakuna pasanqanmannömi Marywan noqaqa, Jehoväta mana jaqeq cristiänukunapita mëtsikata yachakuyarqö. Tantiyarinapaq, wawqi Theodore Jaraczta Betel wayikunata watukar yanaqanqächöqa, juk precisaqtam yachakurqä. Watukayanqä juk Betel wayichömi juk jatun problëma kanaq. Y Betel wayita rikaq wawqikunaqa imëkatam rurashqa kayänaq tsë problëmata altsayänampaq, y masta rurëta mana puëdirninmi llakishqa sientikuyaq. Tsëmi wawqi Jaraczqa, kënö nir kallpata qorqan: “Kananqa kë problëmata santu espïritu altsananta jaqirishun”. Jina Brooklyn markachö këkaq Betelta watukaq ëwayaptï wawqi Franz niyämanqantaqa, manam imëpis qonqashaqtsu. Wakin wawqikuna y noqakuna consëjuta mañakuyaptïmi, kënö niyämarqan: “Ima pasakuptimpis, ama ni imëpis Diospa markanta jaqiyëtsu. Porqui Diospa Gobiernumpita alli willakïkunataqa, kë markallam Jesus mandakunqannö yachatsikïkan”.
Wawqi Franz consejayämanqannö rurarninmi, Marywan noqaqa kushishqa kawakuyarqö. Jinamampis, entëru Patsachö Betel wayikunata watukar ëwayanqächö shumaqkunata pasayanqätam imëpis yarpäyä. Alläpam kushikuyä tukï edäyoq Jehoväta sirweqkunata reqiyanqäpita y Jehoväta sirwiyanqan alläpa valoryoq kanqanta yarpätsiyanqäpita. Jehoväta sirwirnin sïguiyänampaqmi imëpis animayä.
Mëtsika watakunanam pasarishqa, y ishkäkunapis puwaq chunka (80) watapitapis masyoqnam kayä. Maryqa alläpam qeshyapäkun (2 Corintius 12:9). Jina mas pruëbakunatapis pasayarqömi. Peru tsë pruëbakunaqa, markäkïnïkunatam mas sinchiyätsishqa y Jehovällata mana jaqipa imëpis sirwiyänäpaqmi yanapayämashqa. Jehoväta sirwiyanqächö kawënïkuna imanö kanqanman pensarninqa, alläpa alli këninta tukïnöpa rikätsiyämashqantam rikäyä * (rikäri päginapa ura kuchunchö willakïta).
^ par. 29 Douglas Guest wawqiqa, kawënimpita kë willakïta alistëkäyaptïmi Jehoväta mana jaqipa sirwikar 2015 wata 25 de octubri junaqchö wanukurqan.


text:
SECTOR QUECHUA (36)
Imaynalla, Añaskitu puriskiri cuentitutañataq q’ipirimuchkan, kay cuentotaqa Vacas chiqamanta siq’irimuyku, kayqa Municipio Arani, departamento Cochabamba, Bolivia suyu.
Watiqmanta qankunawan, qhichwa qallunchikpi ñawirina, yacharina, parlanarikuna, riksinarikuna. Comunidadespiqa may chhika qhapaq kayninchisqa tiyan, chay kawsayninchikmanta kay kutipi sik'irisun awaykunata. Añaskitu puriskiriqa ch'usarirqa jaqay alturas Raqaypampa, chiri jallp'akunaman (prov. Mizque).
Familias Zona andinamanta puquchinku tukuy laya puquykunata, mikhunas kanallampaqpuni familias ukhupi. Pedro Condori Colquecha comunidadmanta, provincia Ayopaya Cochabamba departamentomanta, uk entrevistapi nirqa si mikuykunas empresariospa makinpi kanqa chayqa, tukuy comunidades esclavos jina kawsasun, astawan pobresman tukusun, chayranku mikhuykunas kanan tiyan pichus puquchiqpaq makinpi.
Imaynalla... waliqllachu? Kunan kutimanta khuchkacharikusun, riksinarikusun, yachaqarikusun. Carnavalesqa ripunña, Bolivia suyunchikpi may chhika raymi tukuynikpi karqa, camparsas, takipayanakus, ch'alla, q'uwakus. Pongo Q'asapi (Provincia Arque) Chunka kaq Festival comparsasmanta ruwarikurqa.....


text:
¿Imanötaq y imapaqtaq casakïqa qallarqan?
“Jehovä Dios kënö nirqan: ‘Manam allitsu ollqu japallanlla kakunan. Juk yanapaqninmi rurapushaq’” (GENESIS 2:18).
CANTICU: 36 Y 11
1, 2. (1) ¿Imanötaq casädu kawakïqa qallarqan? (2) ¿Punta nuna y punta warmi casädu kawakïpaq imatataq entiendiyarqan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta).
NUNAKUNA casakuyanqanqa allim. Peru ¿imanötaq y imapaqtaq casädu kawakïqa qallarqan? Tsëta musyanqantsikqa casädu kawakïta y alli rurëninkunata respetanapaqmi yanapamäshun. Adanta kamarninmi Diosqa nirqan animalkunapa jutinta churanampaq. Adanqa rikärirqan llapan animalkunapis majayoq kayanqantam, “peru nunapaqa manam tsullannin ni yanapaqnin karqantsu”. Tsëmi Diosqa Adanta punukäratsir costillampita juk tullunta jorqarir warmita rurarqan y Adantam warmimpaq qorqan. Tsënöpam casädu kawakï qallarqan (leyi Genesis 2:20-24 *). Rikanqantsiknöpis casädu kawakïqa Jehoväpa qarëninmi.
2 Mëtsika tiempu pasariptinnam, Eden huertachö Jehovä ninqannölla Jesuspis kënö nirqan: “Tsemi, ollqu jaqirenqa mamanta yayanta warmiwan juntacäyänanpaq. Y ishcancunapis jucnollanam cayanqa” (Mateu 19:4, 5). Adanpa costillampita Ëvata rurashqa kaptinmi pëkunaqa entiendiyarqan imëyaqpis juntu kayanampaq kaqta. Jehoväqa, majakuna divorciakuyänanta ni atska majayoq kayänantaqa manam imëpis munarqantsu.
CASAKÏQA JEHOVÄPA MUNËNINMI
3. ¿Imarëkurtaq casakïtaqa Jehovä patsätsirqan?
3 Adanqa warminwan alläpa kushishqam karqan, Ëva nirmi jutimpis churarqan. Pëqa karqan tsullannin y yanapaqninmi. Tsë ninanqa, familianchö alli kawayänampaq Adanpa mana kapunqan imanö këninmi Ëvapaqa kapurqan. Y pëkunaqa kushishqa majam kayanan karqan (Genesis 2:18). Nunakuna mirar kë Patsaman juntayänampapmi casakïqa qallakarqan (Genesis 1:28). Wamrakunaqa teytankunata kuyarnimpis, tiempuwanqa familiankuna kayäpunampaq y casakuyänanrëkurmi teytankunata jaqiriyänan karqan. Nunakuna mirarninmi Patsata juk shumaq huertaman tikratsiyänan karqan.
4. ¿Imataq pasarqan punta kaq casädu kawakïwan?
4 Punta kaq casädu kawakïqa mana allichö ushakarqan, Adanwan Ëva Jehoväta mana wiyakuyanqanrëkurmi. Tsë unëpita “culebraqa” Ëvata kënö nirmi uliparqan, ‘tsë alli kaqta y mana alli kaqta musyatsikoq plantapita’ mikurqa, alli yachëyoq kanampaq kaqta. Tsë “culebraqa” karqan Satanasmi. Pëmi Ëvata nirqan sï tsë plantapita mikurqa, “Diosnö alli kaqta y mana alli kaqta reqir kayänampaq”. Peru Ëvaqa majanwan manaraq parlarninmi tsë plantapa frütanta mikunampaq decidirirqan. Tsëta rurarninmi familiata dirigeq Adanta mana respetanqanta rikätsikurqan. Y Adannam warmin qonqan frütata mikurirqan. Tsëta rurarninmi Diosta cäsurqantsu (Apocalipsis 12:9; Genesis 2:9, 16, 17; 3:1-6).
5. ¿Imatataq yachakuntsik Adanwan Ëva Jehoväta imanö contestayanqampita?
5 Rurayanqampita Adanwan Ëvata Jehovä tapuptinmi Adanqa warminta kënö nir culpatsarqan. “Noqawan kanampaq qomanqëki warmi plantapa frütanta qomaptinmi, mikurqö”. Y Ëvanam, ulipashqa kaptin culebrata culpatsarqan (Genesis 3:12, 13). ¡Tsënö tsapäkuyanqanqa imanö mana allim karqan! Adanwan Ëvaqa mana wiyakoq y contrakoqmi kayarqan. Tsëmi Jehoväqa condenarqan. ¿Imatataq yachakuntsik Adanwan Ëva mana allita rurayanqampita? Casädukuna alli kawakïta munarninqa, Jehovätam wiyakuyänan y imata rurayanqampitapis kikinkunam cuentata qoyänan.
6. ¿Imanöraq entienditsikunkiman Genesis 3:15 textu ninqanta?
6 Eden huertachö Satanas mana allita rurëkaptimpis, Jehoväqa nunakunapaq churarqan shamoq tiempupaq juk shuyäkïtam. Tsë shuyäkïpaq parlaq punta kaq profecïaqa këkan Genesis 3:15 * (leyiri) textuchömi. Tsë profecïaqa willakun juk “warmipa” ‘mirëninta’ Jehovä utilizarnin Satanasta ushakätsinampaq kaqtam. Ciëluchöqa millonyëpayan alli angelkunam Dioswan alli amïgu kawakuyan. Tsëmi pëkunapaq Bibliaqa nin Jehoväpa warmin cuenta kayanqanta. Pëkunapitam Jehoväqa akranan karqan Satanasta ushakätsinampaq y cäsukoq nunakunaqa Adanwan Ëva oqrayanqanta chaskiyänampaq. Qallananchö Jehovä munanqannö, cäsukoq kaq nunakunaqa kë patsachö imëyaqpis kawakïta puëdiyänampaq (Juan 3:16).
7. (1) Adanwan Ëva Diospa contran churakäyanqampita patsë, ¿Imataq pasashqa casädu kawakïwan? (2) ¿Imatataq Biblia nin casädu ollqukunata y warmikunata?
7 Adanwan Ëva Diospa contran churakäyanqanqa, problëmatam apamurqan casädu kawakïninkunaman y tsëpita shamoq wakin casädukunapaqpis. Tantiyarinapaq, Ëvawan wakin warmikunaqa alläpa nanëwanmi wamrankunata qeshpikuyänan karqan. Jina qowankuna kuyayänanta y atiendiyänantam alläpa munayänan karqan. Qowa kaqkunanam warminkunata dominayänan karqan y kanan pasakunqankunanöpis wakinkunanäqa maltratayänan karqan (Genesis 3:16). Jehoväqa Bibliachö nin qowa kaqkunaqa kuyakoq familiata dirigeq kayänampaqmi, y casäda warmikunaqa qowankunata respetayänampaqmi (Efesius 5:33) (rikäri “Maslla entiendinapaq” neq recuadruta). Casädu cristiänukuna yanapanakuyaptinqa manam problëmakuna alläpaqa kanqanatsu.
CASÄDU KAWAKÏ ADAN KAWANQAMPITA HASTA APÄKÏ TAMYA WITSANYAQ
8. Willakaramï Adanpita Apäkï Tamya witsanyaq casädu kawakïwan ima pasanqanta.
8 Manaraq wanuyaptinmi Adanwan Ëvapaqa wamrakuna kayäpurqan (Genesis 5:4). Punta kaq wamranqa Cainmi karqan. Pëqa casakurqan familiampita warmiwanmi. Y Cainpa juknin kaq tsurinqa karqan Lamec jutiyoqmi, pëpaqmi Bibliaqa nin puntata ishkë warmiyoq kanqanta (Genesis 4:17, 19). Adan kawanqampita hasta Noë kawanqan witsanyaqqa, wallkaq nunallam Jehoväta adorayarqan. Wakinqa kayarqan Jehovällata sirweq Abel, Enoc, Noë y familiankunam. Bibliam willakun Noë kawanqa witsanqa, angelkuna ‘nunakunapa tsurinkuna shumaqllan kayanqanta rikarnin munapar qallëkuyanqanta’. Jina Bibliaqa willakun tsë angelkunaqa warminkunapaq mëtsikaqta akrayanqantam. Angelkunawan warmikuna casakuyänampaq Jehovä mana kamashqa kaptinmi, tsurinkunaqa maqakoq mana alli tsikan nunakuna kayarqan, pëkunatam Bibliaqa nefilim nir qayan. Tsë witsanmi, ‘nunapa mana alli rurëninkunaqa patsachö mirakärirqan’ y nunakunaqa imëpis mana allillatam pensakïkäyaq (Genesis 6:1-5).
9. (1) ¿Imatataq Jehovä rurarqan Noëpa tiempuchö mana alli nunakunawan? (2) ¿Imatataq noqantsik yachakuntsik?
9 Jehoväqa, llapan mana allikunata ushakätsinampaqmi kë patsaman Apäkï Tamyata apamurqan. Tsë pasanampaq kaqtam Noëqa willakurqan. Tsëmi Bibliaqa Noëpaq nin ‘nunacunata allicunata willapaq’ kanqanta (2 Pëdru 2:5). Peru nunakunaqa kawëninkunachö casakurnin y mas rurëninkunawan alläpa ocupädu karninmi cäsukuyarqantsu. Jesusqa nirqan Noëpa tiempunchönölla kanan witsampis pasakunampaq kaqtam (leyi Mateu 24:37-39). Kanan witsanqa, Jehovä mana alli nunakunata ushakätsinampaq kaqta willakurmi yachatsikïkantsik. Peru mëtsikaq nunakunam cäsukuyantsu Diospa Gobiernumpita alli willakïta yachatsikunqantsikta. ¿Imatataq yachakuntsik Apäkï Tamyawan pasakunqampita? Ama jaqishuntsu casakïta o wamrayoq këta munë, noqantsikpaq mas precïsu karnin Jehoväpa junaqnin këllachö kanqanta qonqatsimänataqa.
APÄKÏ TAMYAPITA HASTA JESUS KAWANQAN WITSANYAQ CASÄDU KAWAKÏ
10. (1) ¿Imanötaq mëtsikaq markakunachö rikäyaq Dios michanqan oqllanakur ruranakïta? (2) ¿Ima alli ejemplutataq Abrahanwan Sära casädu kawakïpaq jaqimarquntsik?
10 Noëwan kiman tsurinkunaqa cada ünum juk warmiyoqlla kayarqan. Peru Apäkï Tamya pasariptinqa, mëtsikaq nunakunam atska warmiyoqna kayarqan. Wakin markakunachöqa, Dios michanqan oqllanakur ruranakïkunatam nunakuna rurayaq. Mana alli diosninkunata adorarnimpis tsëtam rurayaq. Abrahanwan Sära Canaan nacionman täraq ëwakurninqa, rikäyarqan tsëchö nunakunaqa Dios michanqan oqllanakur ruranakïkunata rurayanqanta y casädu kawakïta mana respetayanqantam. Tsërëkurmi Jehoväqa Sodöma y Gomörra markakunata ushakätsirqan. Tsëchö nunakunapitaqa Abrahanqa jukläya nunam karqan. Pëqa karqan familianta alli dirigeqmi. Särapis alli ejemplum karqan, porqui qowantam respetarqan (leyi 1 Pëdru 3:3-6). Abrahanqa segurakurqan tsurin Isaac Jehoväta adoraq warmiwan casakunantam. Tiempuwannam, Isaacpis tsënölla rurarqan tsurin Jacobwan. Jacobpa tsurinkunanam kayarqan Israelpa chunka ishkë kastakunapa awilunkuna.
11. ¿Imanötaq Israelïtakunata tsaparqan Moises qellqanqa leyqa?
11 Tiempu pasariptinnam, Jehoväqa juk conträtuta rurarqan Israel nacionwan. Y Moises qellqanqan leytam Israelïtakunata qorqan, Dioswan amïgu kayanqampita tsapänampaqmi yanaparqan. Tantiyarinapaq, casädu kawakïchö costumbrikunapaqmi juk ley karqan. Jina karqanmi juk ley mana rasumpa kaq dioskunata adoraq nunakunawan mana casakuyänampaq (leyi Deuteronomiu 7:3, 4 *). Ollqu y warmi casädu kawëninkunachö problëma kaptinqa, anciänukunam yanapayaq. Jinamampis leykunam karqan casakushqa këkar jukwan jukwan këpaq, celanakïpaq y desconfianakïpaq. Y divorciakïta permiteq leykunapis karqanmi, peru casädu ollquta o warmitam tsaparqan. Tantiyarinapaq, juk nunaqa warminchö “ima mana allitapis” musyarir rakikëta puëdeqmi (Deuteronomiu 24:1). ¿Imatataq ‘mana allitanö’ rikäyaq? Bibliaqa manam tsëpaq willakuntsu. Peru qowaqa, warmin ichik pantanqanrëkurllaqa manam divorciakïta puëdeqtsu (Levïticu 19:18).
MAJANTSIKWAN IMËPIS MANA JAQIKOQ KASHUN
12, 13. (1) ¿Imanötaq tratayaq majankunata Malaquïaspa tiempuchö Judïukunaqa? (2) ¿Imataq pasanman pipis bautizakushqa këkar juk casakushqawan oqllanakurir y pëwan casakuptinqa?
12 Profëta Malaquïaspa tiempuchöqa, mëtsika judïukunam warminkunapita divorciakuyänanrëkur tukï tsapäkïta ashiyaq. Shipash kaq warmikunawan o Jehoväta mana sirweq warmikunawan casakïta munarmi warminkunapita divorciakuyaq. Jesus kë Patsachö këkanqan witsampis judïukunaqa tsënöllam sïguiyaq, imallatapis ashiyaq warminkunapita divorciakuyänampaq (Mateu 19:3). Tsënö mana alli divorciakïtaqa, Jehoväqa chikeqmi (leyi Malaquïas 2:13-16 *).
13 Kanan witsanqa, Jehoväpa sirweqninqa manam majanta jaqinantsu. Peru höraqa pasakunmi. Këllaman pensarishun, sitsun pipis bautizashqa y casakushqa këkar jukwan punukurir y pëwan casakunanrëkur divorciakun y mana arrepentikuntsu, congregacionta mana rakchatänampaqmi qarqushqa kanan (1 Corintius 5:11-13). Congregacionman kutimïta munarqa, shonqupita patsë arrepentikushqa kanqantam rikätsikunan (Lücas 3:8; 2 Corintius 2:5-10). ¿Ëka tiemputaq pasanman congregacionchö yapë chaskishqa kanampaqqa? Ëka tiempu kanqanqa manam segürutsu. Peru juk o mas watakunanömi pasanman, shonqupita patsë arrepentikushqanta rikätsikunampaq y yapë congregacionchö chaskishqa kanampaqqa. Y tsënö chaskishqa këkarpis, ‘Diospa nopanchomi jusgashqa’ kanqa (Romänus 14:10-12; 1980 wata 15 de febrëru La Atalaya revistapa 29 y 30 kaq päginankunata rikäri).
CRISTIÄNUPURA CASAKÏ
14. ¿Imakunachötaq yanapakurqan Moises qellqanqa leyqa?
14 Moises qellqanqan leytaqa 1.500 watapanö masmi israelïtakunaqa katsiyarqan. Kë leymi israelïtakunata tukïnöpa yanaparqan. Tantiyarinapaq, familiachö problëmakunata altsayänampaqmi tsë leypa musyatsikïninkunaqa yanapakurqan. Jina Jesucristuyaq pusharmi yanapakurqan (Gälatas 3:23, 24). Jesus wanuriptinmi, tsë leyqa ushakärirqan. Tsëpitanam, Diosqa sirweqninkunawan juk mushoq conträtuta rurarqan (Hebrëus 8:6). Peru tsë conträtuqa mananam cristiänukunata permitirqannatsu, Moises qellqanqan ley permitinqannö wakin cösaskunata rurayänantaqa.
15. (1) ¿Ima mandakïtaq kan casädu kawakïpaq cristiänukunachö? (2) ¿Imakunataq cuentaman churanan juk cristiänu divorciakïta pensëkarninqa?
15 Juk kutim, pushakoq religiösukuna casädu kawakïpita Jesusta tapuyarqan. Jesusnam contestarqan Moises qellqanqa leychö divorciakuyänampaq Dios permitinqanta, peru qallananchöqa Jehoväpa munëninqa manam tsëtsu karqan (Mateu 19:6-8). Tsënö contestanqanmi rikätsikurqan, qallananchö casädu kawakïpaq Dios munanqanta cristiänukunaqa cumplir sïguiyänampaq kaqta (1 Timoteu 3:2, 12). Tsëmi casädukunaqa ‘jucllellana’ karnin, imëyaqpis juntu kayänan. Y juknöllana kayänampaqqa, Jehovätam kuyayänan y kuyanakuyänanmi. Casädukuna Dios michanqan oqllanakur ruranakïman mana ishkishqa këkaptin majampita divorciakurninqa, manam jukwan casakunampaq libritsu këkan (Mateu 19:9). Juk casäduqa majanta perdonëta decidita puëdinmi. Tsëtam rurarqan profëta Osëaspis Gömer jutiyoq warminwan. Y tsënöllam Jehoväpis rurarqan arrepentikoq israelïtakunawan (Osëas 3:1-5). Juk lädupaqa, pipis majan Dios michanqan oqllanakur ruranakïman ishkishqa këkaptin, pëwan oqllanakur ruranakurqa perdonanqantanam rikätsikïkan. Tsëqa Biblia ninqannöpis divorciakïtaqa mananam puëdinnatsu.
16. ¿Imatataq Jesus nirqan mana casakushpa japallanlla kakïpaq?
16 Jesusqa nirqan, cristiänukunaqa divorciakïta puëdiyan Dios michanqan oqllanakur ruranakïman parëjan ishkishqa kaptinllam. Tsëpitanam nirqan ‘Teyta Dios permitenqan caqcunalla’ mana casakushpa këta puëdiyanqanta y kënömi nirqan: “Que niyanqaqcunata wiyacur” japallan këta puëdeq kaqqa japallan kakutsun (Mateu 19:10-12). Mëtsikaq cristiänukunam japallan këta decidiyan mana imamampis pensashpa Jehoväta sirwiyänanrëkur. Y tsënö decidiyanqampitaqa felicitänantsikmi.
17. ¿Imaraq yanapanqa juk cristiänuta, casakunampaq o mana casakunampaq kaqta decidinampaq?
17 ¿Imataq juk cristiänuta yanapanqa casakunampaq o mana casakunampaqpis? Decidinanmi japallanlla këta puëdinqanta o manapis. Apostol Pabluqa mana casakushpa kakïqa mas alli kanqantam nirqan. Jina, nirqanmi Dios michanqan oqllanakur ruranakï më tsëchö kanqanta. Tsëmi kënö nir consejakurqan: “Cada unupa cayäpushï warmiquicuna, y cada warmipa cayäputsun qowancuna”. Y kënöpis nirqanmi: “peru sitsun peqequicunata tsareta mana puediyanquitsu, mejor casaquicuyë jucta jucta munapar mana caquicayänequipaq”. Tsërëkur, pununakur ruranakïta munënin, partinta kuparnin kushikïta o Dios michanqan pununakur ruranakïta mana ruranampaq itsa pipis casakïta decidinqa. Peru soltërukunaqa pensayänanmi casakuyänampaq edäninchöna kayanqanta o manapis. Pabluqa nirqan: “Sitsun pipis juc shipashwan casacuyänanpaq parlashqana cayanqa, y tse shipash casacunan edaninchona canqa, y tse jobin pensanqa “Que shipashwan mejor casaquicuyäshaqna” nishpa, casacuyätsun. Allim tseno casaconqan, manam jutsatsu” (1 Corintius 7:2, 9, 36; 1 Timoteu 4:1-3). Jövinkunataqa casakuyänampaq manam animanantsiktsu, pununakur ruranakïta alläpa munanqanrëkurllaqa. ¿Imanirtaq mana? Porqui itsa casädu kawakïchö rurëkunata cumplinampaqqa alleq poquraqtsu këkan.
18, 19. (1) ¿Pikunallawantaq cristiänukunaqa casakuyanman? (2) ¿Imapitataq qateqnin kaq yachatsikïchö yachakushun?
18 Cristiänukunachö casädu kawakï alli qallanampaqqa, ollqupis warmipis shonqupita patsë Jehoväta kuyarnin bautizädu kayänanmi precisan. Jinamampis imëyaqpis juntu këta munarmi kuyanakuyänan. “Casacutsun Jesucristuman creyicoq nunallawan” ninqanta wiyakuyanqanrëkurmi Jehoväqa bendicinqa (1 Corintius 7:39). Bibliapa consëjunkunata cäsukur sïguiyaptinqa casädu kawëninkuna allim kanqa.
19 Kananqa kawantsik “allapa sasa cawaqui” tiempukunachömi y mëtsika nunakunam casädu kawakïpaq imanö këninkunachöqa listutsu kayan (2 Timoteu 3:1-5). Qateqnin kaq yachatsikïchömi, problëmakuna kaptimpis casädu kawëninkunachö cristiänukunata yanapaq Bibliapa musyatsikïninkunapita yachakushun. Tsëmi yanapanqa imëyaqpis kawakïman chätsikoq nänipa ëwar sïguiyänampaq (Mateu 7:13, 14).
^ par. 1 Genesis 2:20-24: “Tsënam nunaqa llapan wätana animalkunapa, ciëlupa volaq y patsachö chukaru animalkunapa jutinta churarqan, peru nunapaqa manam tsullannin ni yanapaqnin karqantsu. Tsënam Jehoväqa nunata paqwë punukäratsirqan y pununqanyaqnam juk costillanta jorqurirqan, nïkurnam ëtsanta kachakäratsirqan. Y jorqushqan costillampitanam Jehovä Diosqa warmita rurarqan, nïkurnam ollqu kaqman pusharqan. “Këmi sïqa tullüpa tullun y ëtsäpa ëtsan. Ollqupita jorqashqa kaptinmi, pëqa warmi nir reqishqa kanqa”. Tsërëkurmi ollquqa jaqirinqa mamanta y teytanta warminwan juntakänampaq. Y ishkankunapis juk ëtsallanam kayanqa”.
^ par. 6 Genesis 3:15: “Warmitawan qamtam chikinatsikushqëki, qampa mirënikita pëpa mirënintawan. Pëmi jalushunki peqachö y qamnam atakanchö kaninki”.
^ par. 11 Deuteronomiu 7:3, 4: “Manam pëkunawan casakunkimantsu. Manam warmi wamrëkita pëpa ollqu tsurimpaq qonkimantsu, ni warmi wamranta ollqu tsurikipaq ashinkimantsu. Porqui sirwikämanqampitam pëqa tsurikita rakikäratsinqa, y pëkunaqa juk dioskunatam sirwiyanqa; tsënam Jehoväqa qamkunawan pasëpa piñakurkunqa [ajakurkunqa], y pëqa rasllam ushakäratsishunki”.
^ par. 12 Malaquïas 2:13-16: “Y këmi ishkë kaq qamkuna rurayanqëki, tsërëkurmi Jehoväpa altarninqa weqiwan tsapashqa këkan, waqakïkunawan, llakikïwan, tsëmi qarënikikunata rikantsu o shonqun kushikunampaq makikikunachö imapis kantsu. Y qamkunanam niyarqunki: ‘¿Imarëkur?’. Kërëkurmi: Jehovämi rikashqa joven këkar casakunqëki warmikita traicionanqëkita, yanapashoqniki y contrato rurayanqëki warmiki këkaptin. Y juk tsëta mana ruraq karqanmi, porqui Diospa espirituntam katsirqan. ¿Imatataq ashirqan? Diospa mirënintam. Y qamkunaqa cuidakuyë imanö kënikikunachö, y jovinllaraq këkar casakunqan warmintaqa ama pipis traicionatsuntsu. Porqui pëqa chikishqam divorciakïta y mana alli rurëta röpanwan tsapaqtaqa —nishqam tröpakunapa mandaqnin Jehovä. Y shonqïkikuna munanqankunapitaqa cuidakuyänëkim, y manam traicionëruqa kayänëkitsu”.


text:
9 kaq yachatsikï
¿Imanöraq familiakuna kushishqa kawayanman?
1. ¿Imanirtaq civilparaq casakï precisan?
Jehoväqa kushishqa Diosmi, y pëpitam alli willakïkuna shamun, tsëmi familiakuna kushishqa kawakuyänanta munan (1 Timoteu 1:11). Pëmi casado kawakïta qallatsirqan. Civilpa casakuyanqanmi ishkantapis alli tsaran wamrankunata shumaq winatsiyänampaq y más kushishqa kawakuyänampaq.
Ollquwan warmi casakurir mana rakikäyänantam Diosqa munan. Cada nacionchömi leykuna kan ollquwan warmi civilpa casakuyänampaq, y cristiänokunaqa tsë leykunata wiyakuyänanmi. Jehoväqa munan casädokuna mana traicionanakuyänantam (Hebreus 13:4). Pëqa divorciakïta chikinmi (Malaquías 2:16). Pero majan jukwan punukïkuptinqa, divorciakurir yapë casakunanta permitinmi.
2. ¿Imanötaq casädokuna kawayanman?
Jehoväqa ollquta y warmita kamarqan casado kawëchö yanapanakuyänampaqmi (Génesis 2:18). Ollquqa familiantam manteninan y Diospitapis yachatsinanmi. Y warminta kuyarqa imëkatapis rurananmi. Casädokunaqa kuyanakuyänan y respetanakuyänanmi. Pero jutsasapa karmi perdonanakuyänan kushishqa kawayänampaq.
3. ¿Casädokunaqa imallapitapis rakikäriyanmantsuraq?
Ima problëmallapis kaptinqa, ishkanmi kuyakïwan altsëta procurayänan (1 Corintios 13:4, 5). Diospa Palabranqa manam nintsu casado kawëchö ima problëmallapis kaptin rakikäkuriyänampaq.
4. ¿Imatataq Dios munan wamrakunapaq?
Kushishqa kayänantam. Tsëmi joven këninkunachö kushishqa kawayänampaq yachatsin. Y teytankunapa alli rurëninkunapita yachakuyänantapis munanmi (Colosenses 3:20). Jina Pëta y Tsurinta sirwi alläpa kushikïpaq kanqanta musyayänantam munan.
5. ¿Imatataq teytakuna rurayanman wamrankuna kushishqa kayänampaq?
Mikïnin, wayin y röpankunam imëkanöpapis procurayänan (1 Timoteu 5:8). Pero manam tsëllatatsu qoyänan. Jina Diosta kuyayänampaqpis yachatsiyänanmi (Efesios 6:4). Teytankuna llapan shonqunwan Diosta kuyayaptinqa, pëkunapis tsënöllam rurayanqa. Diospa Palabrampita yachakurqa allikunallata pensëtam yachakuyanqa.
Wamrakunaqa necesitäyan allita rurayanqampita felicitäyänantam. Jina höraqa precisanmi shumaq parlapäyänan, mana allikunam mana ishkiyänampaq (Proverbios 22:15). Pero manam llutaqa qayapäyänantsu ni astayänantsu.
Jehoväpa testïgonkunaqa atska librokunatam jorqayämushqa teytakunapaq y wamrakunapaqpis. Y llapampis Bibliallapitam.


text:
ÖRUTANÖ BIBLIACHÖ ASHINAPAQ | ISAÏAS 29-33
“Alli rurë kanampaqmi juk mandakoq gobernanqa”
Rey Jesusqa “principikunata” o anciänukunatam churanqa üshakunata cuidayänampaq
32:1-3
Imëka “sinchi tamyapita tsapämaqnintsik” cuentam, anciänukunaqa üshakunata cuidayan chikiyanqanrëkur sufritsiyaptin y qelanäyaptin.
‘Tsaki markachö mayu yaku’ cuentam, anciänukunaqa Diospa kaqchö imëka yakunëkaq cuenta këkaqkunata yanapayan, Diospa rasumpa kaq yachatsikïninwan.
Imëka ‘achachëpita tsapäkoq jatun qaqanömi’, anciänukunaqa üshakunata yanapayan Diospa Palabranwan consejarnin y shoqarnin.


text:
DIOS MUNANQANNÖ KAWANAPAQ
¿Imanirtaq rasumpa kaq adoracionta precisaqpaq churashwan?
Ezequiel suëñïninchö templuta rikanqanqa, Babiloniaman apashqa judïukunatam yanaparqan. Porqui rasumpa kaq adoracion yapë patsakänampaq kaqtam musyatsirqan. Ushanan junaqkunachöqa, “llapan jirkakuna janampam alleq patsakashqa” këkan. Y tsëmanmi entëru nacionkunachö nunakunawan juntu ëwantsik (Isa 2:2). ¿Alläpa agradecikurku Jehoväta reqinqëkiman y sirwinqëkiman imëpis yarpachakunki?
¿IMA BENDICIONKUNATATAQ CHASKISHUN JEHOVÄTA SIRWINQANTSIKRËKUR?
Mikï cuenta yachatsikïninkunatam. Tsëqa tapukïnintsikta musyanapaq, alli consëjukunata tarinapaq y shuyäkïyoq kanapaqmi yanapamantsik (Isa 48:17, 18; 65:13; Ro 15:4).
Entëru Patsachömi cristiänu mayintsikkuna kapamäshun (Sl 133:1; Jn 13:35).
Diostam juk precisaq rurëchö kushishqa yanapashun (Hch 20:35; 1Co 3:9).
Mana allikunapa pasashqapis “Diospa yamë këninmi” yanapamäshun (Flp 4:6, 7).
Limpiu concienciayoqmi kashun (2Ti 1:3).
Jehoväwanmi amïgu kashun (Sl 25:14).
¿Imanötaq rasumpa kaq adoracionta precisaqpaq churëkanqäta rikätsiküman?


text:
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
Këchö Biblia | TRADUCCIÓN DEL NUEVO MUNDO DE LAS SANTAS ESCRITURAS
¿Akrë ima idiömachö kë yachatsikïta leyita munanqëkita%%?
-
Casakï mikïpaq parlaq igualatsikï (1-14)
-
Dios y Römata gobernaq (15-22)
-
Kawarimïpaq tapukï (23-33)
-
Ishkë mas precisaq kaq mandakïkuna (34-40)
-
¿Davidpa tsurinku Cristu? (41-46)
22 Jina yapëmi Jesusqa igualatsikïkunawan parlar qallëkurqan, kënö nirnin:
2 “Ciëluchö Gobiernuqa imëka juk nuna, juk rey, tsurimpaq casakï mikïta ruraqnömi.
3 Y sirweqninkunatam casakï mikïman convidashqakunata qayayämunampaq kacharqan, peru pëkunaqa manam shamïta munayarqantsu.
4 Jina yapëmi juk sirweqninkunatana kacharqan, kënö nirnin: ‘Convidashqakunata kënö niyë: “Mikïta rurarqönam, jina törükuna y cebashqa animalnïkunapis pishtashqanam këkan, y llapanmi listuna këkan. Shayämï casakï mikïman”’.
5 Peru pëkunaqa mana kaqpaqmi tsë ninqankunata churayarqan, tsëmi ëwakuyarqan, jukqa chakranman y juknin kaqna negociunman;
6 peru wakin kaqkunaqa reypa sirweqninkunata tsarïkurmi allqutsarnin maqayarqan y wanutsiyarqan.
7 Tsënam tsë reyqa alläpa piñakurqan y tröpankunata kacharqan, y tsë wanutsikoqkunata ushakäratsirqan y markanta kayëkurqan.
8 Tsëpitanam sirweqninkunata kënö nirqan: ‘Casakï mikïqa listunam këkan, peru convidashqakunaqa manam tsëpaqnötsu kayashqa.
9 Tsëmi, kë markapita yarqoq nänikunaman ëwayë, y pï mëtapis tariyanqëkita casakï mikïman convidayämï’.
10 Tsënam tsë sirwipakoqkunaqa nänikunaman ëwayarqan y llapan tariyanqankunata pushayämurqan, alläpa mana alli nunakunata y alli nunakunatapis; y casakuyänan wayiqa mikoqkunawanmi chipyëpa juntarirqan.
11 Y reynam, convidashqakunata rikaq yëkurirqan, y tsëchömi rikärirqan casakïman ëwana röpawan mana vistishqa nunata.
12 Tsëmi kënö nirqan: ‘Amïgu, ¿imanötaq këman yëkamurqunki casakïman ëwana röpayoq mana këkarqa?’. Pënam, ni ima nïtapis puëdirqantsu.
13 Tsënam tsë reyqa sirweqninkunata kënö nirqan: ‘Makipita y chakipita pankarkur, ampirëkaq waqtaman jitarkuyë. Tsëchömi shonqunchö nanatsikur waqanqa y kirunkunatapis ruchuchütsinqa’.
14 Porqui convidashqakunaqa mëtsikaqmi kayan, peru akrashqakunaqa wallkaqllam”.
15 Tsënam fariseukunaqa juntu ëllukëkur imanöllapapis parlakïninchö ishkitsiyänampaq yachatsinakuyarqan.
16 Tsëmi qateqninkunata y Herödispa qatiraqninkunata pëman kachayarqan kënö niyänampaq: “Maestru, musyayämi qamqa rasumpa kaqllata parlanqëkita y Diospa nänimpita rasumpa kaqllata yachatsikunqëkita, y nunakunapa rikëninllata mana rikanqëkita y tsënöpa pimampis mana qaqanqëkita.
17 Tsëqa këta niyämë, ¿ima ninkitaq? ¿Alliku Römata gobernaqta impuestuta paguë, o manaku?”.
18 Peru Jesusqa alläpa mana alli pensëninkunata musyarmi kënö nirqan: “Ishkë qaqllakuna, ¿imanirtaq pruëbaman churayämanki?
19 Impuestuta pagana qellëta rikätsiyämë”. Tsënam pëkunaqa juk denariuta apayäpamurqan.
20 Pënam kënö nirqan: “¿Pipataq kë imäginnin, y pipa jutintaq këchö qellqarëkan?”.
21 Pëkunanam, “Römata gobernaqpam” niyarqan. Tsënam pëqa kënö nirqan: “Tsëqa, Römata gobernaqtaqa, Römata gobernaqpa kaqta pagayë, peru Diostaqa, Diospa kaqta”.
22 Tsëta wiyëkurnam, espantashqa quedariyarqan, y jaqirirmi ëwakuyarqan.
23 Tsë junaqmi, wanushqakuna mana kawariyämunampaq kaqta neq saduceukuna shayämurqan, y kënö tapuyarqan:
24 “Maestru, Moisesqa kënömi nirqan: ‘Pipis manaraq wamrayoq këkarnin wanukuptinqa, wawqinmi tsë viudawan casakunan wanushqa wawqimpa mirënin kapunampaq’.
25 Peru niriyashqëki, noqakunachömi qanchis wawqikuna kayarqan. Punta kaqmi casakurirqan, peru manaraq mirënin kapuptinmi wanukïkurqan, tsënöpam wawqimpaq warminta jaqirirqan.
26 Jina tsënöllam pasakurqan ishkë kaqwan y kima kaqwan, y llapan qanchis wawqikunawan.
27 Llapankuna wanukuyashqanchönam, tsë warmipis wanukïkurqan.
28 Tsëqa, wanushqakuna kawariyämuptinqa, tsë qanchis wawqikunapita, ¿mëqampataq warmin kanqa? Porqui llapankunapa warminmi kashqa karqan”.
29 Tsëta contestarnam Jesusqa kënö nirqan: “Qamkunaqa pantashqam këkäyanki, porqui manam Diospa Palabranta käyiyankitsu ni Diospa poderninta reqiyankitsu.
30 Porqui wanushqakuna kawariyämunqanchöqa, manam ollqukuna casakuyantsu, ni warmikunapis casatsishqatsu kayan, antis ciëluchö angelkunanömi kayan.
31 Wanushqakuna kawariyämunampaq kaqchöqa, ¿manaku leyiyashqanki qamkuna musyayänëkipaq Dios kënö ninqanta:
32 ‘Noqaqa Abrahanpa Diosnin, Isaacpa Diosnin y Jacobpa Diosninmi kä’? Pëqa manam wanushqakunapa Diosnintsu, sinöqa kawëkaqkunapa Diosninmi”.
33 Tsëta wiyëkurmi tsëchö këkaq mëtsika nunakunaqa yachatsikunqampita espantashqa quedariyarqan.
34 Saduceukunata upällatsishqa kanqanta wiyarirnam, fariseukunaqa pë këkanqanman ëllukäriyarqan.
35 Y pëkunapitam Leyta alli reqeq kaq pruëbaman churëta munar kënö tapurqan:
36 “Maestru, ¿Leypa mëqan mandakïnintaq mas precisaq kaq?”.
37 Pënam kënö nirqan: “‘Jehovä Diosnikitam llapan shonqïkiwan, llapan kawënikiwan y llapan yarpënikiwan kuyanëki’.
38 Tsëmi mas precisaq y punta kaq mandakï.
39 Y ishkë kaqpis punta kaqnöllam, y këmi: ‘Nuna mayikitam kikikitanö kuyanëki’.
40 Tsë ishkan mandakïkunapitam llapan Leykuna y Diospa Willakoqninkuna Qellqayanqankuna yarqamun”.
41 Tsëpitanam, ëllurëkäyaptin fariseukunata Jesus kënö tapurqan:
42 “¿Ima niyankitaq Cristupaq? ¿Pipa tsurintaq?”. Pëkunanam, “Davidpam” niyarqan.
43 Pënam pëkunata kënö tapurqan: “Tsëqa, ¿imanöpataq Davidqa santu espïritu yanapaptin Señor nirqan pëpaq kënö ninqanchö:
44 ‘Jehovämi Señornïta kënö nirqan: “Derëcha kaq lädüman täkamï, chikishoqnikikunata chakiki jawanman churamunqäyaq”’?
45 Tsëqa, David pëpaq Señor nikaptinqa, ¿imanöpataq pëqa tsurin kanman?”.
46 Y manam ni pipis ima nïtapis puëdirqantsu pëta contestanampaq, y tsë junaqpita patsëqa mananam ni pipis imatapis tapupëta valurarqannatsu.
Compartir
Compartir
TRADUCCIÓN DEL NUEVO MUNDO DE LAS SANTAS ESCRITURAS
Mateu 22
Quechua (Ancash)
Kë päginachö Bibliata leyi
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
CAPÍTULO 18
Bautismo y Dioswan alli kënintsik
¿Imanötaq rasumpëpa bautismoqa?
¿Imakunataraq rurankiman bautizakunëkipaq?
¿Imanötaq Diosman dedicakï?
¿Imarëkurtaq bautizakïta munankiman?
1. ¿Imanirtaq Etiopía markapita huk autoridad bautizashqa këta munarqan?
“QUECHOMI yacu can. ¿Manacu canan juclla bautisecallämanquiman?”, nishpam nerqan, apostolkunapa tiemponchö Etiopía markapita huk autoridad. Jesus, Jehová änikonqan Mesias kanqantam Felipe shutiyoq cristiano Bibliawan alleq rikäratsishqa kanaq. Yachakonqan shonqunyaq chärishqa kaptinmi, kikin bauticëkamë nishpa mañakorqan (Hechos 8:26-36).
2. ¿Imanirtaq bautismoman pensankiman?
2 Jehovapa testigonkunawan kë librota estudiashqa karqa, itsapis listona këkanki kënö tapukunëkipaq, ¿imaraqtaq pishin noqa bautizashqa kanapaq?, nishpa. Paraïsochö mana wanushpa nunakuna tärayänampaq Biblia änikonqanta yachakurerqonkinam (Lucas 23:43; Apocalipsis 21:3, 4). Hina, wanushqakuna imanö këkanqanta y kawariyämunantapis alleqnam musyarerqonki (Eclesiastés 9:5; Juan 5:28, 29). Itsapis Jehovapa testigonkuna rurayanqan reunionninkunaman ëwëkanki atska kutina y rasumpëpa Dios munanqannö adorayanqanta rikarqonki (Juan 13:35). Pero más alleqa shonqïkipita patsë Jehová Diosta kuyar qallanqëkim.
3. a) ¿Imatataq mandarqan Jesus qateqninkunata? b) ¿Imanötaq cristiano bautismoqa?
3 ¿Imanötaq rikätsikunkiman Dios servita munanqëkita? Jesusmi mandarqan qateqninkunata: “Qamcunata[m] cachayaq jinantin nasioncunapa ewar, noqaman creyicuyänanpaq nunacunata willapäyänequipaq, y creyicoq caqtana bautisayanqui” nishpa (Mateo 28:19). Kikin Jesus bautizakurmi yachatsikorqan tsënö rurayänampaq. Pero manam ichiklla yakuwantsu tsaqtsupäriyarqan ni peqanllamantsu winapäriyarqan (Mateo 3:16). Bautizar nishqan palabraqa griegu idiömapitam shamun, tsëqa “yaku rurinman tullpï” ninanmi. Tsëmi, rasumpëpa bautismoqa yakuman llapan cuerponta tullpï.
4. ¿Imatataq rikätsikuntsik bautizakurnin?
4 Jehová Diospa amïgon këta munaqkunaqa bautizakuyänanmi. Bautizakurnenqa rikätsikuyan shonqunkunapita patsë Jehová Diosllata servita munayanqantam y Pëpa voluntadninta rurar kushikuyanqantam (Salmo 40:7, 8). Y qateqnin pärrafokunachömi yachakushun bautizakunapaq rurëkunata.
YACHËTAWAN FËTAM WANANTSIK
5. a) ¿Imatataq puntata rurashwan bautizakunapaq? b) ¿Imanirtaq alläpa preciso reunionkunaman ëwë?
5 Bautizakunapaq punta kaq rurëtaqa qallarerqonkinam. ¿Imanö? Itsapis Bibliapita estudio chaskenqëkiwanchi Jehová Diospita y Tsurin Jesucristupita yachakïkanki (leyi Juan 17:3). Hina mastaran yachakïta puëdenki. “Diospa boluntaninta” alleq musyanëkitam munayan cristianokunaqa (Colosenses 1:9). Këpaqqa Jehovapa testigonkunapa reunionninkunam yanapashunki. Tsëmi mana faltashpa ëwanëki (Hebreus 10:24, 25). Imëpis reunionkunaman ewarqa Diostam reqinki.
6. ¿Llapan Bibliataraqtsuraq yachanëki bautizakunëkipaqqa?
6 Bautizakunëkipaqqa manam llapan Bibliataraqtsu yachakunëki. Yarpashqaqa Etiopía markapita autoridadpis wakin wakinllataqa Bibliapita musyarqannam, pero más yachapäratsiyänantam wanarqan (Hechos 8:30, 31). Tsënöllam hina qampis tiempowanqa mastaraq yachakunki. Awmi, Diospitaqa manam ni imëpis yachakur ushankitsu (Eclesiastés 3:11). Pero bautizakunëkipaqqa Bibliapa principal yachatsikïninkunallatapis yachakur ruranëkim (Hebreus 5:12). Wanushqakuna mëcho y imanö këkäyanqanta, Diospa shutin y Reinon preciso kanqantapis musyanëkim.
7. Bibliata estudiarqa, ¿imamantaq fëniki kanman?
7 Tsënö kaptimpis manam yachananllatsu, “Diosman mana marcäcurqa [fëta mana churarqa] manam imanopapis puedishuntsu pe munanqanno cawaquita” (Hebreus 11:6). Bibliachömi tarintsik unë Corinto markachö täraq nunakunaqa, cristianokuna Diospa Palabranta willapäyaptin “creyicurnin” bautizakuyanqanta (Hechos 18:8). Itsa qamtapis tsënölla pasashunkiman. Bibliata estudiarqa, rasumpëpa Diospa pensamienton Biblia kanqanmanmi fëta churankiman. Hinamampis Dios Yaya llapan änikonqanta cumplimunanman y Jesucristupa sacrificionrëkur salvashunëkimanmi fëta churankiman (Josué 23:14; Hechos 4:12; 2 Timoteu 3:16, 17).
BIBLIA YACHATSIKONQANTA WILLAKÏ
8. ¿Imataq yanapashunki yachakonqëkikunapita parlanëkipaqqa?
8 Fëniki hatun kaptenqa, masmi valorniki kanqa Bibliapita yachakonqëkikunata willapäkunëkipaq (Jeremías 20:9). Awmi, kikikillanam shonqïkipita patsë Diospita y änikonqankunapita parlëta munarinki (leyi 2 Corintios 4:13).
9, 10. a) ¿Pikunatataq Bibliapita yachakonqëkita willapar qallankiman? b) ¿Imataraq rurankiman Jehovapa testigonkunawan willapäkoq ewëta munarqa?
9 Shumaqllapam willapar qallanëki, kastëkikunata, yanasëkikunata, marka mayikikunata y trabajaq mayikikunatawan. Tiempowanqa, Jehovapa testigonkunawan willapäkoq ëwëtanam munarinki. Tsënö kaptenqa, mana mantsakushpa Bibliapita yachatsishoqniki Testigowan parlë. Willapäkoq yarqunëkipaq listona këkanqëkita rikarqa, congregacionpita ishkë ancianokunawan parlayänëkipaqmi willanakayämonqa.
10 Tsënöpam, Diospa üshankuna rikaq ancianokunata maslla reqinki (Hechos 20:28; 1 Pedru 5:2, 3). Pëkunam rikäyämonqa Bibliapa principal yachatsikïninkunata yachakonqëkita y creinqëkita, hina rikäyanqam Biblia yachatsikonqannö kawëkanqëkita y rasumpëpa Jehovapa testigon këta munanqëkitapis. Tsënö kaptenqa, congregacionwan willapäkoq yarqunëkipaq allina këkanqëkitam pëkuna willayäshunki.
11. ¿Ima mana alli rurëkunatataq haqiyänan congregacionwan willapäkoq yarquyänampaq?
11 Pero ancianokunaqa hina rikäyanmi willapäkoq ëwayänampaqqa kawëninchö ima pishenqanta y yachakonqannö kawanantapis. Itsapis pakëllapa ima mana allitapis rurëkanman y tsëtaqa haqinanmi. Tsëmi, congregacionwan willapäkoq yarqunëkipaqqa, kawënikichö haqinëki, warmiwampis ollquwampis lluta purikïta, machakïta, cigarro shoqïta, coca chaqchëta y wakin drogakuna mikïtapis, kë llapan mana alli rurëkunapitam libre kanëki (leyi 1 Corintios 6:9, 10; Gálatas 5:19-21).
MANA ALLI RURËKUNA HAQI Y ALLI KAQ RURË
12. ¿Imanirtaq alläpa preciso arrepentikï?
12 Bautizakunëkipaqqa mastaran ruranëki. Tsëtam apóstol Pedru willamantsik: “Cananqa mana alli rureniquicunata dejarir, Diosman cutiquicuyänequi. Tsenam pe jutsequicunata qonqe[conqa]” nishpa (Hechos 3:19). Rasumpëpa arrepentikorqa, punta mana alli rurëninkunapitam alläpa llakïkun. Pero manam, mana allita rurar kawashqa nunallatsu arrepentikunan, sinöqa Jehová Dios adorë munaqkunaqa llapanmi arrepentikuyänan. ¿Imanir? Llapantsik hutsasapa karmi Diosnintsikpa perdonninta wanantsik (Romanos 3:23; 5:12). Manaraq Bibliata estudiarqa, manam qampita Dios shuyaranqanta musyarqëkiraqtsu. Y Dios munanqannö kawarqonkitsu, tsëmi alläpa preciso arrepentimientoqa.
13. ¿Imataq alli kaq ashiqa?
13 Arrepentikurerqa alli kaqtam ashinëki. Tsëpaqqa, manam llapan mana alli ruranqëkipita llakikïllatsu sinöqa chipyëpam tsë llapanta haqinëki. Tsëpita patsëqa allillata ruranëkipaqmi decidido kanëki. Manaraq bautizakurmi arrepentikunëki y alli kaqta rurar qallanëki.
KIKIKI DIOSMAN DEDICAKÏ
14. ¿Imataraqtaq ruranëki manaraq bautizakur?
14 Hina bautizakunëkipaqqa Jehová Diosmanran dedicakunëki.
15, 16. ¿Ima ninantaq Diosman dedicakï y imaraq tsëta ruranapaqqa yanapamäshun?
15 Dedicakïqa, Jehová Diosman shonqupita patsë huk oracionchö qampa voluntadnikillatam ruramushaq nishpa entregakïmi (Deuteronomio 6:15). Pero ¿imanir-raq tsënöqa pipis comprometikïkunman? Rikärishun: Huk nuna, huk warmita más reqitam munaq ninman. Reqenqanmannömi shonqumpita patsë más kuyanqa. Y tsëpita tiempowanqa, qamwanmi casakïta munä nirenqanam. Pero casakurerqa problëmakuna pasananta musyanmi. Tsënö kanan kaptimpis shonqumpita patsë kuyakïninmi yanapanqa casakunampaq.
16 Tsënöllam hina Jehová Diosta alleq reqirir y shonquntsikpita patsë kuyarqa, problëmakuna kaptimpis pëllata imëyaqpis servita munashun. Y Diospa tsurin Jesucristuta qati munaqqa, ‘quiquinpa muneninta jaqirirmi’ qatenqa (Marcos 8:34). Tsëtaqa tarintsik Dios Yayata wiyakur y kikintsikpa munënintsikkunata qepaman churarmi. Tsëmi manaraq bautizakur, Jehová Diospa voluntadnin rurëllata kawënikichö puntaman churashqana kankiman (leyi 1 Pedru 4:2).
¿IMANIRTAQ MANA ALLIMAN ISHKITA MANTSASHWANTSU?
17. ¿Imanirtaq wakinqa dedicakïta mantsayan?
17 Wakin nunakunaqa Diosman dedicakïta mantsayanmi. Itsa mantsayan dedicakushqa karqa Diosman cuentata qoyänantachi. Hutsaman ishkir Jehová llakitsita itsapis wakinqa pensayanman y tsënö pensarna mana munayantsu dedicakïta.
18. ¿Imaraq Jehová Diosman dedicakunëkipaq yanapëkushunki?
18 Jehová Diosta shonqïkipita patsë kuyënikim yanapashunki pëman dedicakunëkipaq y tsënöpa dedicacionnikita cumplinëkipaq (Eclesiastés 5:4). Dedicakurerqa, Jehová “munashqanno” llapanchö kushitsirmi purita munanki (Colosenses 1:10). Dios Yayata kuyënikim yanapashunki voluntadninta cumplinëkipaq. Tsëqa itsapis apóstol Juan nenqannö ninkiman: “Mandacushqancunata cäsucurnenqa, Diosta[m] cuyantsic. Y mandacushqancunaqa manam allapa sasatsu” nishpa (1 Juan 5:3).
19. ¿Imanirtaq Diosman dedicakïta mantsankimantsu?
19 Dios Yayaqa, pëman dedicakoq nuna perfecto kanantatsu manam munan. Jehová Diosqa musyanmi mëyaq puëdenqantsiktapis, y mana puëdenqantsiktaqa manam mañamantsiktsu (Salmo 103:14). Jehová Diosqa yanapashunkim, kushishqa kawanëkitam pëqa munan (leyi Isaías 41:10). Llapan shonquntsikwan Jehová Diosllaman markäkuptikeqa, “llapan nänikitam altsaramonqa” (Proverbios 3:5, 6).
RIKÄTSIKÏ DEDICACIONNIKITA BAUTIZAKURNIN
20. Diosman dedicakurirnenqa, ¿imanirtaq willakunkiman?
20 Kë llapan yachakonqantsikman yarpakurkorqa, itsa huk oracionchö Jehová Diosman dedicakïta munanki. Pero Jehová Diosta shonqupita patsë kuyaqkunaqa, mastaran rurayänan: ‘Willakuyanan’ dedicacionninkunata llapan nunakuna musyayänampaqmi (Romanos 10:10, NM). ¿Imanötaq tsëtaqa rurantsik?
21, 22. ¿Imata rurartaq fëniki kanqanta rikätsikunkiman?
21 Congregacionnikichö ancianopura rurayänanta rikaq wawqita willë bautizakï munanqëkita. Pëmi willanqa wakin ancianokuna Bibliapita principal yachatsikïninkunata tapuyäshunëkipaq. Listona këkaptikeqa kë ancianokunam willayäshunki shamoq kaq asambleachö bautizakunëkipaq. * Bautizakuyänan hunaqqa huk discursochömi wiyayan tsë bautismo ima significanqantapis. Tsë discursopa ushananchönam bautizakoqkunata ishkë tapukïkunata ruran discursaq, tsëtanam sinchipa contestayänan. Tsënöpam fëninkunata rikätsikuyan llapan tsëchö këkaqkunata.
22 Bautismoqa rikätsikun Diosman dedicakushqëkita y tsëpita patsë Jehovapa testigon tikranqëkitam. Bautizakoqkunataqa chipyëpam yakuman tullpurkuyan, Jehová Diosman dedicakushqa kanqanta llapan rikäyänampaq.
BAUTISMÏKIPA SIGNIFICÄDON
23. ¿Ima ninantaq “Dios Yayapa, Tsurin Jesucristupa y Santu Espiritupa jutincho” bautizakï?
23 “Dios Yayapa, Tsurin Jesucristupa y Santu Espiritupa jutincho” Bautizakuyänampaqmi Jesus qateqninkunata nerqan (Mateo 28:19). Kënö bautizakorqa Jehová Diosta y Jesucristuta autoridadninkunatanö rikäyanqantam rikätsikuyan (Salmo 83:18; Mateo 28:18). Tsënöllam hina Diospa santo espïritun o kallpampa rurëninman creiyanqantapis rikätsikuyan (Gálatas 5:22, 23; 2 Pedru 1:21).
24, 25. a) ¿Ima ninantaq bautismoqa? b) ¿Ima tapukïpa respuestantataq musyanantsik?
24 Bautizakïqa manam yakuman tullpukëllatsu yakuman tullpukanqëkiqa “wanonqëkitam” rikätsikonqa, tsëqa unë mana alli kawëta chipyëpa haqi ninanmi. Y yakupita yarqaramonqëkiqa tsëpita patsë Diosllapaqna kawanëkitam rikätsikonqa. Jehová Diosman dedicakonqëkitaqa manam ni imëpis qonqanëkitsu, manam huk nunamantsu, manam huk trabäjomantsu, ni huk emprësamantsu dedikakorqonki. Dedicacionniki y bautismïkiqa Dioswan alli kë y amïgon kë qallëmi (Salmo 25:14).
25 Pero manam bautizakurirllatsu salvashqana kanki. Tsëmi apóstol Pablu qellqarqan: “Diosnintsicta mantsacurninna y respetarninna shumaq cawaquita procurecuyë”, nishpa (Filipenses 2:12). Bautismoqa qallananllam. Pero kanran huk tapukï, ¿imanöraq Dioswan junto y kuyakïninchö këkashwan? Kë libropa qateqnin capïtulom këtaqa willamäshun.
^ par. 21 Jehovapa testigonkuna cada wata asambleakuna rurayanqanchömi bautizakuyan.


text:
KAWSAYMANTA.
“Punasuyupi wasita chikan chikan ruranamanta”.
Punasuyu chiri llaktakunapika wasikunata allpa pirkakunawanmi ruranchik. Allpa pirkakuna ama amuklla tukushpa, chiktarishpa urmachunkunaka tawka yachaykunatanmi charinchik. Shukkunaka allpata allí ñutushpa yakuwan hukuchishpa tawka punchakunata ismuchun sakinchik. Chay kipami tikakunata ruranchik. Chaymanta kay tikakunawan Wasi pirkakunata ruranchik. Shinapash, shuk llaktakunapika mana tikakunawan pirkakunata ruranchik, kay llaktakunapika chapuyachiska allpawanlla chayta ruranchik. Ranti, ashtawan shuk llaktakunapika chakllashka sukuskunapi allpata llutachishpami pirkanchik.
Imashina pirkashpapash, ña chayta rurashka washaka, pirka hawapi kaspikunawan sukuskunawanpash chakllanchik. Chay hawapimi ukshawan katanchik. Shinapash, wayra yaykushpa achka chirita rurashpa runakunata ama unkuchichun, kay wasikunata mana yapa hawata ruranchikchu. Yapa hawata rurakpika wayra yaykushpa achkata llakichin, kuykunata, kunukunatapash mana mirachunkuna sakinchu.
Shinapash kunan pachakunapika allpawan, ukshawan wasichinataka kunkakushpa katikushkanchik. Ashtawanpash rantishka rumikunawan pirkakunata rurashpa wasichikunchik. Chaymantami kay wasikunaka chirikunami kan, unkuykunapash hawalla hapinkunami.
KAMUMANTA: Ñukanchik Kawsaymanta Yachaykuna. Antisuyu – Punasuyu. DINEIB; 1996.
AMSANAMARI


text:
Lech Kaczyński
Lech Aleksander Kaczyński sutiyuq runaqa (* 18 ñiqin inti raymi killapi 1949 watapi paqarisqa Warszawa llaqtapi - † 10 ñiqin ayriway killapi 2010 watapi wañusqa Smolensk llaqtapi ). Pulunya mama llaqtapi taripay amachaq wan pulitiku.
2005 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Pulunyapa Umalliqnin karqan.
2002 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Warszawapa Kurakanin karqan.
Tayta: Mama:
Ñawpaq warmi: Maria Mackiewicz
Churinkuna: Marta Kaczyńska.
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lech Kaczyński.
- Biografía en español por Fundación CIDOB


text:
17 KAQ CAPÏTULU
“Noqaqa Diospa sirweqninmi cä”
1, 2. a) ¿Imanötaq Marïata saludarqan watukaqnin? b) ¿Imataq Marïapa kawëninwan pasanan karqan tsë nuna watukanqampita?
MARÏAQA mantsakashqam rikëkun wayinman watukaqnin chaq nunata. Teytampaqwan mamampaq imanir pë mana tapukunqantachi yarpachakun... ¡Tsë nunaqa pëtam ashin! Tsë nuna Nazaret markapita mana kanqantaqa rasllam cuentata qokurin. Tsë takshalla markachöqa forastërukunata rasllam reqiriyan, y mëta ëwanqanchöpis forastëru kanqanta rasllachi reqiriyanman. Tsë nunam “¡cushiquï, Maria! Dios acrashqanmi canqui. Pemi qamwan quecan” nir saludarin (leyi Lücas 1:26-28).
2 Tsënömi Bibliaqa Galilëachö këkaq Nazaret markapita Helïpa warmi wamran Marïapaq parlar qallan. Waktsalla karpis Diosman alläpa markäkoq (yärakoq) carpintëru Josëwanmi casakuyänampaq parlashqana kayarqan. Tsë junaqyaqqa shamoq tiempuchö Marïa imanö kawanampaq kaqqa clärunam këkarqan: nunanwan ishkanmi wanayanqankunallapaq trabajarnin familianta wätayänan karqan. Peru kananqa alläpa precisaq asuntuta decidinampaqmi kë shipashqa këkan. Illaqpitam Dios kachanqan angel chärir juk precisaq carguta chaskinampaq kaqta willarin, y tsëqa paqwëmi kawëninta cambiarinqa.
3, 4. Marïata rasumpa reqinapaqqa, ¿imakunatataq juk kuchuman churarinantsik y imatataq rikänantsik?
3 Mëtsikaq nunakunam tapukuyan Marïapaq Biblia imanir wallkallata parlanqanta. Ichikllatam familiampaq parlan, imanö warmi kanqampaqpis manam alläpaqa parlantsu, y rikënin imanö kanqampaqnäqa manam ichikllatapis parlantsu. Peru wallkallata parlarpis, Diospa Palabranqa mëtsikatam Marïapita yachatsimantsik.
4 Marïata alli reqinapaqqa, pëpita tukïläya religionkuna yachatsikuyanqantaran juk kuchuman churarinantsik. Tsënö kaptinmi dibüjukunachö, marmol rumichö o yësukunachö pëta jorqayanqantaqa cuentaman churanantsiktsu. Jina “Diospa Maman” y “Ciëluchö Mandakoq” nir pëpita mana entiendipaqtanö yachatsikuyanqanta y creiyanqankunatapis juk kuchumanmi churarinantsik. Tsëpa rantinqa, pëpita Biblia rasumpëpaqa imata yachatsikunqanta rikäshun, tsënöllam yachakushun markäkïnin imanö kanqanta y imanö qatinapaq kaqtapis.
Juk angel watukanqan
5. a) ¿Imatataq Marïapita yachatsimantsik angel saludariptin imanö karinqan? b) ¿Ima precisaq asuntutataq Marïapita yachakuntsik?
5 Marïata watukaq forastëruqa manam lluta nunatsu, angel Gabrielmi. “Dios acrashqanmi canqui” nir saludariptinmi Marïaqa “mantsacar[qan] shonquncho”, y imanir tsënö saludanqantam kikinllachö tapukurqan (Lüc. 1:29). ¿Imanirtaq tsënö nirqan? Qollmi shonqu Marïaqa manam ni pï nunapis precisaqpaq churanantatsu ashin, y angelpis manam tsëpaqtsu parlapëkan, sinöqa Jehovä precisaqpaq churanqantam nikan. Awmi, Diospa rikëninchö alli këtaqa Marïa munanmi. Peru rikëninchö allina këkanqantaqa manam pensantsu. Noqantsikpis Diospa rikëninchö alli kanapaq kallpachakur y Diospa rikëninchö allina këkanqantsikta mana pensarqa, Marïanömi juk precisaq asuntuta cuentata qokurishun. ¿Imata? Alli tukoqkunata Dios chikinqanta, peru qollmi shonqukunataqa kuyanqanta y yanapanqanta (Sant. 4:6).
Marïaqa manam pensarqantsu Diospa rikëninchö allina këkanqantaqa
6. ¿Ima carguta chaskinampaq kaqtataq Marïata angel Gabriel willarqan?
6 Alläpam precisarqan Marïa tsënö qollmi shonqu kananqa, porqui tsë angel Gabrielqa juk alläpa precisaq carguta chaskinampaq kaqtam willan: juk wamrata qeshpikunampaq kaqta, y tsë wamraqa llapan nunakunapitapis mas precisaq kanampaq kaqtam willan. Kënömi nin: “Pepa une awilitun Davidta mandacoq cananpaq churashqannollam, Jesusta Dios churanqa mandacunanpaq. Israel nunacunapa mandacoqninmi canqa imecamayaqpis; y pepa mandaquinenqa manam ushacanqatsu” (Lüc. 1:32, 33). Awmi, Marïaqa musyarqannam Davidpa kastampita juk gobernakoq yurinampaq kaqta Dios awnikunqanta, y Marïapa tiempumpaqqa waranqa watapitapis masnam pasashqa karqan tsëta awnikunqampita (2 Sam. 7:12, 13). Awmi, ¡wamranqa Diospa markan atska watakunapana shuyaranqan Mesïasmi kanan karqan!
7. a) ¿Doncëlla këninta imanö rikanqantataq Marïa nin angel tapuptin? b) ¿Imatataq kanan witsan jövinkuna Marïapita yachakïta puëdiyan?
7 Y manam tsëllatatsu willan, jina “sielucho Diospa tsurin” nir reqishqam kanqa nirpis willanmi. Peru ¿imanöraq jutsayoq warmiqa Diospa Tsurinta qeshpikunqa? Jinamampis, ¿imanöraq qeshyaq tikranqa? Tsëran Josëwan casakuyanqa, tsëmi “¿imanotaq tse nimanqequi canqa? Noqaqa donsellam cacü” nir tapurin (Lüc. 1:34). Këchö rikanqantsiknöpis, Marïaqa manam penqakuntsu doncëlla o ollquwan manaraq punushqa kanqampita. Tsëpa rantinqa, alläpam kushikun y precisaqpaqmi churan doncëllallaraq kanqanta. Kanan witsankunaqa mëtsikaq jövinkunam warmipis y ollqupis manaraq casakurnin pununakïta munayan, y manaraq pununakushqakunataqa penqapäyanmi. Rasumpa kaqchöqa, nunakunapa pensëninqa alläpam cambiashqa, peru Jehoväpaqa manam (Mal. 3:6). Marïa kawanqan witsankunachönöllam Diosqa alläpa kuyan leyninkunata wiyakoqkunataqa (leyi Hebrëus 13:4).
8. ¿Imanötaq Marïaqa jutsa ruraq këkar jutsannaq wamrata qeshpikunman karqan?
8 Diosta alli sirweq warmi karpis Marïaqa wakinkunanö jutsa ruraq warmillam. Tsëqa, ¿imanöraq qeshpikunqa Diospa jutsannaq Tsurinta? Angel Gabrielmi kënö willan: “Santu Espiritu qamman shamurninmi, camanqa juc wamrata, sielucho quecaq Diospa poderninwan qeshyaq tucurinequipaq. Santu wawequinam Diospa tsurin canqa” (Lüc. 1:35). “Santu” nishqan palabraqa limpiu, tsuya y jutsannaq ninanmi. Nunakunapa wamrankunaqa imëpis jutsayoqllanam yuriyan. Peru Tsurin yurikunampaqqa mana imëpis ruranqan milagrutam Jehoväqa ruranqa: ciëlupitam Tsurimpa kawëninta Marïapa pachanman churanqa y ‘poderninmi’ jutsannaq yurinampaq tsapanqa. ¿Angel ninqanta creinku Marïa? ¿Ima nintaq angelta?
Marïa ima ninqan
9. a) ¿Imatataq wakinkunaqa cuentaman churayantsu Marïa qeshyaq tikranqampaq Biblia willakunqanta leyir? b) ¿Imanötaq angel Gabriel Marïata yanaparqan Dios ninqanman mas markäkunampaq?
9 Wakin nunakunaqa manam creiyantsu Marïa qeshyaq tikranqampaq Biblia willakunqanta. Hasta cristiänutukoq religionkunachö yachatsikoqkunapis manam creiyanllatsu juk doncëlla ollquwan mana punur qeshyaq tikrarinqantaqa. Mëläya estudiashqa karpis manam cuentaman churayantsu angel Gabriel ninqannöpis ‘Diospaqqa mana imapis sasa’ kanqanta (Lüc. 1:37). Diosman shonqupita patsë markäkoq (yärakoq) karmi Marïaqa angel ninqan cumplikänampaq kaqta crein. Peru manam upakunanötsu creinanlla crein. Tsëpa rantinqa, Dios ruranqankunata rikarninran mas markäkun. Tsëmi angel Gabrielqa Diospa mas rurëninkunataraq willan. Kastan Elisabet qolloq y chakwanna këkar Diospa milagrunwan qeshyaq tikrarishqa kanqantam willarin.
10. ¿Imanirtaq Marïapaqqa sasaraq kanan karqan chaskinqan carguta cumplinan?
10 ¿Y tsëpitaqa imataraq Marïa ruranqa? Dios qonqan cargutam cumplinan, y angeltawan willatsinqannölla Dios ruranampaq kaqtaqa allim musyan. Y Marïaqa alläpachi kushikun. ¡Peru tsë carguta cumplinan fäcil-lla kanantaqa manam pensashwantsu! Puntataqa Josë imata ninampaq kaqmanran pensanan. Marïa qeshyaq këkanqanta musyarirqa, ¿munanqaraqtsuraq pëwan casakïta? Jina tsë carguta imanö cumplinampaq kaqmanqa alläpachi yarpachakun. Tsë chaskinqan carguqa manam ichikllapaqtsu, Diospa alläpa kuyashqa Tsurinta qeshpikunampaqmi qeshyaq tikranqa. Y yuririptinnam, winanqanyaq imëka mana allikunapita cuïdanan. ¡Imaläya precisaqmi tsë chaskinqan carguqa!
11, 12. a) ¿Imanötaq wakinkunaqa Diosta alli sirwikarpis sientikuyarqan sasa cargukunata chaskirir? b) ¿Jehoväta imanö rikanqantataq Marïa rikätsikurqan angel Gabrielwan parlanqanchö?
11 Bibliaqa, Diosta alli sirweq nunakunapis höraqa Diospita chaskiyanqan carguta cumplita mana puëdiyänampaq kaqta pensayanqantam rikätsikun. Jukqa karqan Moisesmi, pëqa qallun watakaptin Diospa jutinchö parlëta mana puëdinampaq kaqtam nirqan (Ex. 4:10). Jeremïasnam, “wamrallaran kallä” nirnin munarqantsu Dios qonqan carguta chaskita (Jer. 1:6). ¡Y Jonasnäqa Dios ninqanta rurëta mana munarmi juk markapa ëwakurqan! (Jon. 1:3.) Peru ¿ima nirqantaq Marïaqa?
12 Shumaq ninqankuna, qollmi shonqu y wiyakoq kanqanqa kanan witsanyaqmi Diosta sirweqkunata kushitsimantsik. “Noqaqa Diospa sirweqninmi cä. Qam nimanqequino callätsun” nirqanmi angel Gabrielta (Lüc. 1:38). Shipashllaraq sirwipakoqkunaqa wakin sirwipakoqkunapitapis mas waktsam kayaq, kawëninqa patronninkunapa makinchömi kaq. Tsënömi Marïaqa sientikoq patronnin Jehoväpa rikëninchö. Pëqa musyanmi mana jaqipa sirweqninkunataqa mana qonqarinampaq kaqta, y cargunta cumplinampaq llapan puëdinqanmannö kallpachakuptinqa bendicinampaq kaqta, tsëmi Jehoväpa makinchö cuenta sientikurnin alläpaqa yarpachakuntsu (Sal. 18:25).
Marïaqa sirweqninkunata mana qonqareq Jehoväpa makinchö karmi alläpaqa yarpachakurqantsu
13. Sasata o rurëta mana puëdipaqtanö Dios mañamashqa, ¿imata ruranapaqtaq Marïapita yachakuntsik?
13 Höraqa itsa sasa o mana puëdinapaqtanö ruranata Diosqa mañamäshun. Tsënö kaptimpis Palabran Bibliaqa tukïnöpam rikätsimantsik pëman markäkïta (yärakuyta) puëdinqantsikta, y Marïanöpis makinman churakänantsik precisanqanta (Prov. 3:5, 6). ¿Marïanötsuraq noqantsikpis rurashun? Tsëta rurashqaqa Dios bendicimäshunmi y imëpitapis masmi pëman markäkïta yachakushun.
Elisabetta watukanqan
14, 15. a) ¿Imanötaq Marïata Jehovä yanaparqan Elisabettawan Zacarïasta watukanqan junaq? b) ¿Imatataq Marïapita yachatsimantsik Lücas 1:46-55 textu ninqan?
14 Elisabetpaq angel Gabriel willanqanqa Marïata alläpam yanapan. ¡Elisabetqa entiendinqan Marïa imapa pasëkanqanta! Tsëmi Marïaqa watukaq ëwan Judächö jirkakunapa ëwaq nänipa kima o chusku junaq chakipa ëwanantanö. Sacerdöti Zacarïaspawan warmin Elisabetpa wayinman yëkuriptinmi, Jehoväqa Marïata juk señalta qorin y tsëwanqa masmi Jehoväman markäkun. Chärir saludariptinllam Elisabetpa pachanchö këkaq llulluqa kushikurnin kuyur qallëkun, tsëmi Elisabetqa santu espïritu yanapaptin ‘Señorlläpa maman’ nin Marïata. Diosmi Elisabettaqa musyatsirqan Marïapa pachampita Señornin o Mesïas yurikunampaq kaqta. Jinamampis Diosman markäkoq y wiyakoq kanqampitam, “¡alläpa cushishga[m] cawacunqui!” nir alabanampaq santu espïritu yanapan (Lüc. 1:39-45, NTCN). Clärum këkan, Marïata Jehovä awninqankunaqa llapanmi cumplikanqa.
15 Elisabetta Marïa parlapanqanqa llapanmi Bibliachö qellqarëkan (leyi Lücas 1:46-55). Y tsëpin parlanqanqa juk kutikunachö parlanqankunapitapis mas atskam, y mëtsikatam pëpita yachatsimantsik. Tantiyarinallapaq, Mesïaspa maman kanampaq Jehovä carguta qonqampita kushikur alabanqanmi rikätsimantsik alläpa agradecikoq shipash kanqanta. Jina Jehoväqa allish tukoqkunata y puëdeq tukoqkunata mana kaqpaq churanqanta, peru waktsakunata y qollmi shonqukunata yanapanqantam nin, tsëmi rikätsimantsik Diosman shonqupita patsë markäkunqanta. Jinamampis Escritüras Hebrëas nishqan librukunapitam ishkë chunkanö textukunapita parlarqan, tsëmi rikätsimantsik Diospa Palabranta alli reqinqanta. *
16, 17. a) ¿Imatataq Marïapitawan Jesuspita yachakuntsik? b) ¿Imatataq yachakuntsik Marïawan Elisabet yanasa kayanqampita?
16 Diospa Palabrampita yachakunqankunaman Marïa imëpis yarpachakunqanqa clärum këkan. Tsëmi kikimpa yarpëninllapita parlanampa rantinqa, qollmi shonqu karnin Diospa Palabranchö qellqarëkaqkunallapita parlarqan. Pachanchö winëkaq wamrapis tiempu pasariptinqa tsënöllam ruranan karqan, tsëmi winashqana këkar “manam quiquï munanqäcunatatsu yachatsicü, sinoqa cachamaqnï parlashqancunatam” nirqan (Juan 7:16). ¿Noqantsikpis tsënöllaku Diospa Palabranta respetantsik y precisaqpaq churantsik nunakunata yachatsirnin? ¿O kikintsikpa pensënintsikpitaku yachatsikïta munantsik? Awmi, allipaqmi kanqa Marïa ruranqanta qatishqaqa.
17 Marïaqa kima killanömi Elisabetpa wayinchö quedakurqan, y ishkampis mëraq kallpata qonakurnin shumaq parlakuyarqan (Lüc. 1:56). Pëkunapaq Biblia willakunqanqa yarpäratsimantsik alli amïgukunaqa alläpa yanapamënintsikta puëdiyanqantam. Jehoväta shonqupita patsë kuyaq amïgukunata ashirqa, masmi Diospa kaqchö poqushun y pëman witishun (Prov. 13:20). Tsëpitanam Marïaqa wayinman kutikun. ¿Y ima ninqaraq Josëqa Marïa qeshyaq këkanqanta musyarir?
Marïawan Josë
18. ¿Imatataq Josëta Marïa willarqan, y ima nirqantaq pëqa?
18 Marïaqa manam pachan rikakunantaraqtsu shuyan Josëwan parlanampaq. Itsachi manaraq willarqa kikinllachö yarpachakun Diosta kuyaq Josë imata ninampaq kaqman. Tsënö kaptimpis, kallpata tsarirkurmi llapanta willarin. Alli yarpashqaqa, Josëqa alläpachi llakikurqan. Kuyashqan shipash ninqantam creita munan, peru piwampis punukïkushqa kanqanqa clärunömi rikakun. Bibliaqa manam willamantsiktsu Josë imata pensanqanta, peru tsë witsankunaqa casakuyänampaq parlashqakunata casädutanöna rikäyaptin rakikäkurita munanqanta willamantsikmi. Tsënö kaptimpis, penqapashqa y parlashqa kananta mana munarmi Josëqa pakallapa rakikäkurita munan (Mat. 1:18, 19). ¡Këqa Marïata alläpachi llakitsirqan! Peru mana creinqampitaqa Josëta manam culpantsu. Y alläpachi llakikun tsë kuyakoq nuna tsë asuntupita alläpa sufrinqanta rikar.
19. ¿Imanötaq Josëta Jehovä yanaparqan alli kaqta ruranampaq?
19 Tsënö këkaptinmi Jehoväqa Josëta yanapan alli kaqta ruranampaq. Suëñïninchömi juk angel willarin Marïa qeshyaq tikranqanqa juk milagru kanqanta. Y tsëqa ¡jukläyanachi Josëqa sientikun! Kananqa mas kushishqa sientikurmi, qallanampita Marïa ruranqannölla Jehoväpa munëninta ruranampaq kallpachakun. Marïawan casakunampaq y Diospa Tsurinta alli cuidanampaqmi churapakan (Mat. 1:20-24).
20, 21. ¿Imatataq Marïapita y Josëpita yachakïta puëdiyan kanan witsan casädukuna y casakïman pensëkaqkuna?
20 Kë jövinllaraq casädukuna kawayanqampitaqa ishkë waranqa watakunanam pasarishqa, peru kanan witsan casädukuna y casakïman pensëkaqkunapis pëkunapitaqa alläpam yachakïta puëdiyan. Marïa llullunta kuyëpa cuïdaqta rikarqa alläpachi Josë kushikurqan Jehoväpa angelnin ninqanta wiyakunqampita. Jinamampis kawëninchö ima precisaqtapis ruranampaqqa Jehoväpa yanapakïnintaraq ashinan precisanqantam cuentata qokurqan (Sal. 37:5; Prov. 18:13). Y rasumpa kaqchöqa, familianta dirigirnin ruranqankunaqa rikätsikurqan ankupäkoq (llakipäkoq) y kuyakoq kanqantam.
21 ¿Y imatataq yachakuntsik Marïa Josëwan casakïta munanqampitaqa? Josëqa manam rasllatsu creirirqan Marïa willanqanta, peru Marïaqa yacharqanmi shuyëta y familiampa dirigeqnin kanampaq kaq nunaman markäkïta (yärakuyta). Imatapis shuyëta yachëqa alläpa precisaq kanqantam rikarqan, y tsëpitaqa kanan witsan cristiänukunapis yachakuyanmanmi. Jina llapan pasayanqankunaqa Josëtawan Marïata yanaparqanchi imëpis cläru y shumaq parlapänakï alläpa yanapakunqanta rikäyänampaq (leyi Proverbius 15:22).
22. ¿Imatataq Josëwan Marïaqa casädu kawakïninkunachö mas precisaqpaq churayarqan, y ima precisaq rurëtataq cumpliyänan karqan?
22 Rikanqantsiknöpis, tsë jövin casädukunaqa mas precisaq kaqta puntaman churarmi casädu kawakïninkunata shumaq qallayarqan. Ishkampis Jehovätam imëkapitapis mas puntaman churayarqan y rurëninkunata cumpleq y alli teyta kayänampaqmi kallpachakuyarqan. Imëka sasa (aja) kawëkunapa pasarpis, mëtsika bendicionkunatam chaskiyänan karqan. Jesusta wätëmi mas precisaq rurëninkunaqa kanan karqan, y musyanqantsiknöpis, Jesusqa llapan nunakunapitapis mas precisaqmi kashqa y imëpis kanqa.
^ par. 15 Marïaqa itsachi Diosta unë witsan sirweq Äna mañakïninchö ninqankunatapis parlarqan, pëtapis Marïatanömi Jehoväqa bendicirqan wamrayoq kanampaq (6 kaq capïtuluchö “Mana qonqëpaq ishkë mañakïkuna” neq recuadruta rikäri).


text:
Këchömi Diosnintsikta adorantsik
“Wanurpis wanurishaqmi Diosta adorayänan wayirecorqa.” (JUAN 2:17)
127 Y 118 KAQ CANTICUKUNA
1, 2. (1) Diospa unë sirweqninkunaqa, ¿mëchötaq Diosta adorayaq? (2) ¿Imanötaq Jesus rikarqan Jerusalenchö këkaq templuta? (3) ¿Imapitataq këchö yachakushun?
DIOSPA sirweqninkunapaqa, Diosta adorayänampaqqa imëpis reqishqa sitiunkunam kashqa. Itsa Abelqa Jehoväpaq animalkunata kayanampaq juk altarta utilizarqan (Genesis 4:3, 4). Noë, Abrahan, Isaac, Jacob y Moisespis altarkunatam rurayarqan (Genesis 8:20; 12:7; 26:25; 35:1; Exodu 17:15). Israelïtakunatanam Jehovä mandarqan, adorayänampaq juk carpa wayita rurayänampaq (Exodu 25:8). Tiempuwannam, templuta rurayänampaq mandarqan (1 Rëyes 8:27, 29). Israelïtakuna Babiloniapita kutirirnam, juntakäyaq ëllukäyänan wayikunachö (Marcus 6:2; Juan 18:20; Hëchus 15:21). Apostolkuna kawayanqan witsan cristiänukunanam, wayikunachö juntakäyaq (Hëchus 12:12; 1 Corintius 16:19). Y kanan witsannam, entëru Patsachö këkaq Jehoväpa Testïgunkuna Yachatsikuyänan Wayikunachö Diosta adoranapaq juntakantsik.
2 Jesusqa Jerusalenchö këkaq templutaqa alläpam respetaq y kuyaq. Tsëta rikëkurmi discïpulunkunaqa, Salmu libru kënö ninqanta yarpäriyarqan: “Wanurpis wanurïmanmi wayikirëkurqa” (Salmu 69:9; Juan 2:17). Awmi, Jehoväpa Testïgunkuna Yachatsikuyänan Wayikunaqa manam templunötsu “Jehoväpa wayin” (2 Crönicas 5:13; 33:4). Peru respetanantsikmi, porqui tsëchömi juntakantsik Diosnintsikta adoranapaq. Kë yachatsikïchömi rikäshun Diosta adoranantsik wayichö këkarnin imanö portakunapaq, imanö cuidanapaq y masta rurayänampaq imanö yanapakunapaq kaqta Biblia ninqanta. *
REUNIONNINTSIKKUNATA RESPETASHUN
3-5. (1) ¿Imapaqtaq Jehoväpa Testïgunkuna Yachatsikuyänan Wayiqa? (2) ¿Imanötaq reunionkunata rikashwan?
3 Jehoväpa Testïgunkuna Yachatsikuyänan Wayiqa alläpam precisan Diosnintsikta adoranapaq. Y reunionkunaqa Diosnintsikpa qarëninmi, porqui tsëmi Diosnintsikwan amïgu kënintsikta mas sinchiyätsin. Jina tsëchömi Jehoväpa markan animamantsik y wananqantsik yachatsikïkunata qomantsik. Reunionkunachö wiyanqantsik yachatsikïkunaqa, cada semänapaq mikï cuentam kayan, Jehoväwan Jesusmi tsëtaqa qomantsik. Alläpa kushikïpaqmi pëkunawan juntu mikunapaq invitamanqantsikqa (1 Corintius 10:21, NM).
4 Jehovämi Palabranchö nimantsik adoranapaq y juknintsik juknintsik animanakunapaq reunionkunaman ëwanantsik alläpa precisanqanta (leyi Hebrëus 10:24, 25). Jehoväta respetar y agradecikurmi, imapis alläpa precisaqkuna mana michämashqaqa reunionman faltëta munantsiktsu y reunion höra shumaq parlakurinapaq alleq preparakuntsik (Salmu 22:22).
5 Reunion höra shumaq portakur y ëllukanqantsik wayita shumaq cuidarqa, Diosta respetanqantsiktam rikätsikïkäshun. Shumaq portakunqantsikpita, ëllukanqantsik wayichö laqarëkaq Jehoväpa jutimpaq nunakuna allita parlayänantam munantsik (igualaratsi 1 Rëyes 8:17 textuwan).
6. ¿Ima niyashqataq wakin nunakuna Diosta adoranqantsik wayita shumaqta rikarnin? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
6 Ëllukanqantsik wayita respetanqantsiktaqa nunakuna cuentata qokuyanmi. Turquïa nacionpita juk nunam willakurqan ëllukanqantsik wayita limpiuta y shumaq churapakushqata rikarnin espantakunqanta. Jina nirqanmi alli vistishqa kayanqampita y kushishqa saludanakuyanqampita espantakunqantapis. Reunionkunamanmi ëwar qallëkurqan y ichik tiempullatam bautizakurirqan. Indonesiapa juk markanchönam, Testïgunkuna Diosta adorayänan wayita rurayarqan. Y vecïnunkunata, alcaldita y wakin autoridäkunatam invitayarqan rikaq ëwayänampaq. Y alcaldiqa espantakurqanmi alläpa alli rurashqa kanqanta rikar y jardintapis shumaqta rikar. Y nirqanmi limpiu kanqanqa yachatsikunqantsiknö ruranqantsikta rikätsikunqanta.
7, 8. ¿Imanötaq Diosta adoranqantsik wayichö Diosta respetanqantsikta rikätsikuntsik?
7 Kikin Jehovämi reunionkunamanqa invitamantsik. Tsëmi alli vistishqa ëwanata y shumaq portakunantsikta munan. Tsëmi alleq rikäkunantsik imanö vistikunqantsikta y imanö portakunqantsikta. Tsënö kaptimpis, manam kikintsik pensanqantsiknöqa imanö vistikuna kanqanta ninantsiktsu, ni manam wayintsikchö kanqantsiknö portakunantsiktsu. Jehoväqa munan adoranqantsik wayichö watukamaqnintsikkuna y noqantsik alli sientikunatam. Tsëmi mana respetakoq kanqantsikta vistikïnintsikwan rikätsikïta munantsiktsu. Jina manam reunion höraqa mensäjikunata mandar, jukkunawan parlar, mikur ni upur këkänantsiktsu. Jina teytakunaqa wamrankunatam yachatsiyänan Diosta adoranqantsik wayichöqa mana cörrikachäyänampaq y mana pukllayänampaq (Eclesiastes 3:1).
8 Reunionmanqa ëwantsik Diosta adoranapaq y pëpita yachakunapaqmi. Tsëmi negociu asuntukunapitaqa parlashwantsu (igualaratsi Nehemïas 13:7, 8 textuwan). Yarpashqaqa templuchö negociuta rurëkäyaqta rikarninmi, Jesusqa alläpa piñakurnin tsëpita qarqurirqan (Juan 2:13-17).
MASTA RURAYÄNAMPAQ YANAPAKUSHUN
9, 10. (1) ¿Imatataq Jehoväpa testïgunkuna rurayan Diosta adoranantsik wayikuna mas rurakänampaq? (2) ¿Imatataq lograyashqa tsënö yanapakuyanqampita? (3) ¿Imanötaq Jehoväpa markan yanapashqa congregacionkuna kikinkunalla rurëta mana puëdiyanqan markakunachö Diosta adorana wayinkuna rurayänampaq?
9 Mëtsikaq Jehoväpa testïgunkunam allipa trabajayan, entëru Patsachö Diosta adoranantsik wayikunapaq plänukunata rurarnin, shäritsirnin y altsëpaq kaqtana altsarnin. Tsëmi pasaq 15 watakunachö cada junaq pitsqatanö rurayashqa. Kananyaqqa rurakashqa 28 milpitapis mastanam.
10 Bibliam nin kapoqyoq kaqkuna, mana kapoqyoq kaqkunata yanapayänampaq (leyi 2 Corintius 8:13-15). Tsëmi Jehoväpa markanqa, voluntäninkunapita qoyanqan qellëta utilizan mas wanayanqan markakunachö Diosta adoranantsik wayikunata ruratsinampaq. Kë yanapakïkunarëkurmi congregacionkuna kikinkunalla rurëta mana puëdiyanqan markakunachö, mëtsika Diosta adoranapaq wayikuna rurakashqa.
11. (1) ¿Ima niyantaq wakin cristiänukuna Diosta adorayänampaq juk mushoq wayinkuna kariptin? (2) ¿Imanötaq sientikunki kë cristiänu mayintsikkunaman pensarnin?
11 Costa Rïca nacionchömi puwaq junaqllachö Diosta adoranantsik wayita rurariyarqan. Tsëchö cristiänukunaqa tsë qarëta Jehoväpita chaskiyanqampitam alläpa kushikuyarqan y cristiänu mayinkunatapis alläpam agradecikuyan. Llapantsikmi kushikuntsik, Diosta adorayänampaq wayinkuna kanqampita entëru Patsachö cristiänu mayintsikkuna Jehoväta agradecikuyaptin. Adoranantsikpaq wayikuna rurëta Jehovä bendicinqanqa clärum rikakun, porqui rurar ushariyaptinmi mas nunakuna ëwar qallëkuyan Jehoväpita yachakuyänampaq (Salmu 127:1).
12. ¿Imanötaq yanapakushwan Diosta adoranantsik wayikunata masta rurayänampaq?
12 ¿Imanötaq masta rurayänampaq yanapakushwan? Wakintsikqa itsa trabajanapaq änikushwan. Y llapantsikmi qellënintsikwan gastukunapaq yanapakïta puëdintsik. Imëkanöpa yanapakurninqa kushishqam kashun, y masqa Jehoväta respetanqantsiktam rikätsikushun. Diospa unë sirweqninkunaqa, adorayänan wayita rurayänampaqmi qellëwan yanapakuyarqan y tsënöllam noqantsikpis kushishqa ruranantsik (Exodu 25:2; 2 Corintius 9:7).
DIOSTA ADORANANTSIK WAYITA LIMPIUTA KATSISHUN
13, 14. Biblia ninqannö, ¿imanirtaq Diosta adoranantsik wayita limpiuta y shumaq churapakushqata katsishwan?
13 Jehoväqa alläpa limpium, y ordenädu këtam gustan. Tsëmi adoranantsik wayita limpiuta y shumaq churapakushqata katsinantsik (leyi 1 Corintius 14:33, 40). Jehovänö limpiu kanapaqqa, pensënintsikta, rurënintsikta, adoranqantsikta y cuerpuntsiktapis limpiutam katsinantsik (Apocalipsis 19:8).
14 Diosnintsikta adoranantsik wayita limpiuta katsirninqa, kushishqam reunionnintsikman invitakushun. Y shamoq nunakunaqa rikäyanqa, limpiu Patsachö rasumpa kawëta munanqantsikta y juk limpiu Diosta adoranqantsiktam (Isaïas 6:1-3; Apocalipsis 11:18).
15, 16. (1) ¿Imanirtaq Diosnintsikta adoranantsik wayita limpiuta katsi höraqa fäciltsu? (2) ¿Imanirtaq Diosnintsikta adoranantsik wayita limpiuta katsishwan? (3) ¿Imanö patsätsishqataq këkan limpiapakunapaq? (4) ¿Imachötaq llapantsik yanapakïta puëdintsik?
15 Diosnintsikta adoranantsik wayita limpiuta katsiqa, höraqa manam fäciltsu. Porqui manam llapan nunakunatsu limpiu këta precisaqpaq churayan. Tsënöqa itsa rikäyan, yaku alläpa mana kanqan y polvu o mitu kanan sitiukunachö tärarnin. O itsa wakinqa, limpiu këta mana precisaqpaq churaq familiachö winayashqa. Peru mëchö tärarnin o nunakuna limpiu këta mana precisaqpaq churayaptimpis, Jehoväta adoranantsik wayitaqa limpiuta y shumaq churapakushqatam katsinantsik (Deuteronomiu 23:14).
16 Diosnintsikta adoranantsik wayita limpiuta katsinapaqqa, imanö limpiapakunapaq anciänukuna patsätsiyanqantam shumaq cumplinantsik. Anciänukunam rikäyan limpiapakunapaq imapis mana pishinanta, cada reunion ushariptin imakunata limpianapaq kaqta y wakin kaqkunata juk kutikunachöraq limpianapaq kaqta. Llapantsikmi yanapakunantsik, Diosnintsikta adoranantsik wayi limpiu kanampaq.
DIOSNINTSIKTA ADORANANTSIK WAYITA ALLITA KATSISHUN
17, 18. (1) ¿Imatataq yachakuntsik Jehoväpa unë sirweqninkunapita? (2) ¿Imanirtaq Diosnintsikta adoranantsik wayita imëpis allita katsishwan?
17 Jehoväpa unë sirweqninkunaqa, shumaq altsaparmi templuta allita katsiyaq. Tantiyarinapaq, rey Jehoasmi sacerdötikunata mandarqan nunakuna qoyanqan qellëwan templuta altsayänampaq (2 Rëyes 12:4, 5). Y 200 watapitapis mas pasariptinnam, rey Josïaspis, nunakuna qoyanqan qellëta utilizarqan templuta altsatsinampaq (leyi 2 Crönicas 34:9-11 *). Këpitaqa yachakuntsik, Diosnintsikta adoranantsik wayita altsaparnin imëpis allita këkätsinapaqmi.
18 Wakin sucursalkunam cuentata qokuyashqa, nacionninkunachö këkaq Diosnintsikta adoranantsik wayikunata ni tsëchö cösaskunata shumaq mana cuidëkäyanqanta. Tsënöqa cuidayantsu, wallkaqlla tsë rurëta yachayaptin o gastukunapaq qellë mana kaptinmi. Peru tiempunchö mana altsashqaqa, ichikllapa ichikllapam mas malograkärinqa y nunakunam mana alli parlamäshun. Tsëmi Diosnintsikta adoranantsik wayitaqa, allita imëpis këkätsinantsik. Tsënöpam rikätsikushun Jehoväta respetanqantsikta y cristiänu mayintsikkuna churayämunqan qellëta mana perditsinqantsikta.
19. ¿Imataraq ruranki Diosnintsikta adoranqantsik wayita respetanqëkita rikätsikunëkipaq?
19 Kë yachatsikïchö rikanqantsik textukunaqa yanapamantsik, Diosnintsikta adoranantsik wayita respetanapaqmi. Yarpäshun, Diosta adoranantsik wayikunaqa Jehoväpam, manam juk nunapatsu ni juk congregacionpatsu. Jehoväta respetarqa, respetashunmi reunionkunata y adoranantsik wayitapis. Jina kushishqam qellënintsikwan yanapakushun masta rurayänampaq y kallpachakushunmi limpiuta y allita imëpis këkätsinapaq. ¡Jesusnö rikätsikushun, Jehoväta adoranantsik wayita respetanqantsikta! (Juan 2:17.)
^ par. 2 Kë yachatsikïqa parlan Jehoväpa Testïgunkuna Yachatsikuyänan Wayikunapaqmi. Peru consëjunkunaqa yanapamantsikmi, Asamblëakunata Rurayänan Localkunata y Jehoväta adoranantsikrëkur utilizanqantsik juk wayikunata imanö rikänapaqpis.
^ par. 17 2 Crönicas 34:9-11: “Y pëkunanam sacerdötikunapa mandaqnin Hilquïas kaqta ëwar qellëta entregayarqan, tsë qellëqa karqan Manases, Efrain, llapan Israel, llapan Judä, llapan Benjamin y Jerusalenchö llapan täraqkuna Diospa wayinman apayämunqan qellëta punkuchö täpakoq levïtakuna ëlluyanqanmi. Y pëkunanam, Jehoväpa wayinchö trabäjuta rurayänampaq kaq churashqa nunakunapa makinman churayarqan. Y Jehoväpa wayinchö trabäjuta rurëkaqkunanam utilizäyarqan wayita altsayänampaq. Tsënam pëkunaqa qoyarqan imëkata rurëta yachaq nunakunata, llaqllashqa rumita y tsarätsiyänampaq qeruta rantiyänampaq y Judäpa reyninkuna malograyanqan wayita vïgakunawan altsayänampaq”.


text:
KAWSAYMANTA.
“Ayllukuna Tantanakuymanta”.
Ñukanchik Kichwa Ayllukunaka tantanakushpami kawsanchik. Ayllu ukupika tukuypura kuyanakunchik, mana sapalla kawsanchikchu. Tukuy llankaykunata charishpaka wasin wasin makita mañanakushpami purinchik. Chay llankay punchaka raymishinami.
Runakuna llankaypi kashpaka: asishpa, sumak rimaykunata rimashpapash kushimi sumakta llankan. Ayllullaktapika shuk tantanakuytami charinchik. Kay tantarimanta tukuy ayllukunatami tantanchinchik. Ñukanchik wawakuna alli runa tukuchunka, kay allí kawsaytami rikuchinchik. Rikuy churiwan, ushushiwan nishpami yachachinchik. Hatunyashpaka ama shuktatk yuyayta hapichunkuna.
Tukuy runakuna, kay mamallaktapi tukuy mama pachapipash ima tukukukta allí yachankapakka killkakatinata, killkanatapash tukuymanta yalli mutsunchik. Chaymanta kanpak Hatun wawkita, yaya mamata ayllukunatapash kayashpa, llankaymanta mana pachakunata charishpapash, chishi tutapash yachakuchun.
Ña allí yachashpaka mashipura yanapanakushun, shinami ñukanchik kawsayta, ayllullaktakunata hatunyachishpa ñawpakman pushankapak. Ashtawanka ishkay Kawsay, ishkay shimi yachaytapash ama chinkachishpa wiñaykama charinkapak.
KAMUMANTA: Kichwakunapa Yachaykuna. M.E.; 2009.
AMSANAMARI


text:
Rit'i Yuraqchamanta
Rit'i Yuraqchamanta (aliman simipi: Schneewittchen, ura sahun simipi Sneewittchen, inlish simipi: Snow White, kastilla simipi: Blanca Nieves) nisqaqa Rit'i Yuraqcha sutiyuq quya p'asñachamanta, millay hawa mamamanta, qanchisnintin ch'iti (wank'i, ch'ukchu, iqu) nisqamantapas willakuymi, Grimm wawqikunap (Jacob Grimm, Wilhelm Grimm) Alimanyapi pallasqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rit'i Yuraqchamanta.


text:
Ernest Rutherford
Ernest Rutherford sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin chakra yapuy killapi 1871 watapi paqarisqa Brightwater (Musuq Silandapi) llaqtapi - † 19 ñiqin kantaray killapi 1937 watapi wañusqa Cambridge (Inlatirra) llaqtapi); huk Musuq Silanda mama llaqtayuq Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi qarqan.
1908 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Taytan: James Rutherford, Maman: Martha
Alma mater: Canterbury Yachay Sunturnin wan Cambridge Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ernest Rutherford.


text:
Qallanan
“Diosman marcäcoqcuna cawayanqannolla [...] cawacoqcunaqa llapantsicpis änimashqantsiccunata chasquishunmi.” (HEBRËUS 6:12)
1, 2. ¿Imanötaq congregacionkunata watukaq wawqi Biblia willakunqan nunakunata rikaq, y imanir-raq shumaq kanman amïguntsik cuenta kayanqan?
“IMËKA amïgunkunapaqnömi Biblia willakunqan nunakunapaq parlan.” Tsënömi nirqan juk cristiäna congregacionkunata watukaq edäna wawqipa discursunta wiyarir. Y rasun kaqllatam nikarqan, porqui tsë cristiänuqa atska watapanam Bibliata estudiar y yachatsikur këkarqan, tsëmi Bibliachö ollqukunapita y warmikunapitaqa imëka kawëkaqpaqnö y amïgunkunapaqnö parlaq.
2 ¿Manaku Diospa Palabran willakunqan nunakunapa amïgun këqa alläpa kushikïpaq kanman? ¿Tsënöku pëkunata rikanki? ¿Imanöraq sientikunkiman Diosta sirweq Noë, Abrahan, Rut, Elïas y Esterwan parlar, juntu kar y mas reqir? ¿Yanapashunkimantsuraq? ¡Mëraq consëjunkunawan y shumaq parlakïninkunawan yanapariyäshunkiman! (Leyi Proverbius 13:20.)
3. a) ¿Imanötaq yanapamashwan Biblia willakunqan markäkoq ollqukuna y warmikuna? b) ¿Ima tapukïkunapitataq yachakushun?
3 Alli ruraqkuna kawariyämuptinqa, kushishqam pëkunawan kawashun y amïgu kashun (Hëch. 24:15). Peru markäkoq (yärakoq) unë ollqukuna y warmikunaqa kanan witsampis yanapamashwanmi. ¿Imanö? Apostul Pablum imata ruranapaq kaqtapis kënö willamantsik: “Diosman marcäcoqcuna cawayanqannolla qamcunapis peman marcäcur imepis cawacuyë” (Heb. 6:12). Manaraq pëkunapita yachakurnin, Pablu ninqampaq tapukïkunapita yachakurishun: ¿Imataq markäkï, y imanirtaq wanantsik? ¿Imanötaq unë tiempu Diosta sirweqkunapita yachakushwan?
¿Imataq markäkï, y imanirtaq wanantsik?
4. ¿Imatataq markäkïpaq nunakuna pensayan, y imanirtaq pantashqa kayan?
4 Markäkïqa alläpa kuyëpaqmi, Biblia willakunqan nunakuna alläpa precisaqpaq churayanqampitam kë libruchö yachakushun. Peru kanan witsan nunakunaqa manam precisaqpaqtsu churayan. Markäkïqa lluta creikïlla kanqantam pensayan. Peru ¿tsënötsuraq? Manam, rasumpa markäkïqa manam kushikur creikïllatsu ni Diosman wisku cuenta creikïllatsu. Porqui shonquntsikchö imata munanqantsikqa cambiarinmanmi. Jina manam Diosman creikïllatsu, Bibliaqa “supëcunapis jucllella Dios cashqanta creyir[mi] mantsacashqa carcaryäyan” nirmi willakun (Sant. 2:19).
5, 6. a) ¿Imakunachötaq markäkïnintsik patsakashqa këkan? b) ¿Ima igualatsikïtaq rikätsikun markäkïnintsik alli patsakashqa kanampaq kaqta?
5 Rasumpa markäkïqa manam wakinkuna pensayanqannöllatsu. Markäkïpaq Biblia ima ninqanta rikärishun (leyi Hebrëus 11:1). Pabluqa ishkënöpam rikätsikurqan markäkï ima kanqanta. Juk kaqqa, “mana ricanqantsiccunatapis rasonpa ricarim”; tsëkunaqa kayan Jehovä, tsurin Jesus y ciëluchö mandakïkaq Diospa Gobiernunmi, y tsëkunataqa manam rikëta puëdintsiktsu. Juknin kaqnam, manaraq chämushqa këkaptin “rasonpa chasquinantsicpaq caqta seguracur [shuyaquï]”. Këllaman pensarishun, Diospa Gobiernun ichikllachöna mushoq Patsata apamunampaq kaqtaqa manam rikëta puëdintsiktsu. Tsëqa, ¿rasun kanqanman y chämunampaq kaqman markäkurnin shuyarëkanqantsik ardëlla kanqantaku rikätsun?
6 Manam. Apostul Pablum cläru rikätsikun rasumpa markäkïqa alli patsakashqa këkanqanta. Markäkïqa ‘rasonpa chasquinantsicpaq caqta seguracur shuyaquïmi’ neq palabrakunataqa, “wayipa escritüran o tïtulun” nirpis tumatsiyanmi. Pipis juk wayiki qarëkuyäshunkiman. Wayipa tïtulunta qorishurniki, “kaq këmi wayiki” nirishunkiman. Tsënö nirqa manam tsë escritüra papel wayiki kanqantatsu nikäshunki, peru tsë papelmi rikätsikun tsë wayiqa qampana kanqanta, juk parlakïchöqa, tsë escritüra papelmi wayiki cuenta. Tsënö kaqllam markäkïqa seguramantsik Palabranchö Dios awnikunqankunaqa llapan cumplikänampaq kaqta.
7. ¿Imataq rasumpa markäkïqa?
7 Rasumpa markäkïqa (yärakuyqa) Jehoväman llapan shonquwan y rasumpa confiakïmi. Tsënö markäkïyoq karmi Diosnintsikta rikantsik kuyakoq teytatanö y llapan awnikunqanta cumplimunampaq kaqta següru kantsik. Peru manam tsëllatsu. Imanömi nunaqa mikïta wanantsik, tsënöllam markäkïwampis pasan. Rurënintsikwanmi rikätsikunantsik, y mana tsënö rurashqaqa ushakärinmanmi (Sant. 2:26).
8. ¿Imanirtaq markäkï alläpa precisan?
8 ¿Imanirtaq markäkïqa alläpa precisan? Apostul Pablum imanir alläpa precisanqanta rikätsikun (leyi Hebrëus 11:6). Mana markäkurqa Diosman witita manam puëdishuntsu ni rikënimpaq allitsu kashun. Tsëmi, ciëluchö Teytantsik Jehoväman witinapaq y pëta alabanapaqqa markäkoq kanantsik alläpa precisan.
9. ¿Imanötaq Jehovä rikätsikushqa markäkïta wananqantsikta musyanqanta?
9 Markäkïta alläpa wananqantsiktam Jehoväqa musyan, tsëmi alliyätsinapaq y imanö rikätsikunapaq yanapakïkunata qomantsik. Juk kaqqa, alli markäkïyoq congregacionta rikaq cristiänukunam kayan, tsëmi “qamcunapis pecunano Diosman marcäcoq [cayë]” nir Biblia consejamantsik (Heb. 13:7). Jina “atsca nunacuna Diosman marcä[coqcunapaqmi]” Pabluqa parlarqan, y pëkunaqa Diosta sirweq unë ollqukuna y warmikunam kayarqan (Heb. 12:1). Apostul Pabluqa Hebrëus librupa 11 capïtulunchömi wakinkunapaq parlarqan, peru masran kayan. Tukï edäyoq ollqukunapa y warmikunapa kawënimpita y imapa pasayanqampita willakïkunam Bibliachöqa atska këkan. Markäkïta precisaqpaq manana churayanqan witsanchöqa, pëkunapita yachakunqantsikmi alli yanapamäshun.
¿Imanötaq pëkunapita yachakushwan?
10. ¿Imanötaq japallantsik estudianqantsik yanapamashwan Biblia willakunqan markäkoq ollqukunapita y warmikunapita yachakunapaq?
10 Pitapis manaraq alli reqirninqa, manam pëpita yachakïta puëdishwantsu. Tsëmi kë libru rurakämunampaqqa alliraq estudiayarqö, tsënöpa markäkoq ollqukunata y warmikunata rikëkaq cuenta pëkunapita yachakunëkipaq. ¿Manatsuraq juk publicacionkunapa yanapakïninwan tsë yachatsikïpita mas yachakurinkiman? Japallëki Bibliata estudianqëki höra tsënö ruranëkipaqmi niriyaq. Jina sitiukuna imanö kanqanman y imanö witsankunachö cada willakï pasanqanman pensar leyi. Jirkakunata rikëkanqëkiman, imëka pukutaqta mäkïkanqëkiman, y tsë kinrëchö pasëkanqanta wiyëkanqëkiman pensë. Y tsëpitapis masqa, tsë nunakuna imata pensayanqanta y sientiyanqanta entiendita tïrë. Diosta unë sirweqkuna pasayanqanman churakar yachakuptikiqa, imëka kawëkaq cuentam qampaq kayanqa. ¡Pëkunapita mas yachakuptikiqa, amïguïkikuna cuentam kayanqa!
11, 12. a) ¿Imanöraq Abrahanpa y Särapa amïgunnö sientikushwan? b) ¿Imanötaq Änapita, Elïaspita y Samuelpita yachakunqantsik yanapamashwan?
11 Diosta sirweq unë nunakunapita mas yachakurmi, pëkunanö këta munanki. Këllaman pensari, yachatsikoqkunata wanayanqan markaman yanapakoq ëwanëkipaq Jehovä invitayäshunkiman, o yachatsikunan sasanö (ajanö) kanqanta ruranëkipaq niriyäshunkiman. Tsë precisaqta ruranëkipaq kaqman pensar respëtuwan Jehoväman mañakuptikiqa, Abrahan ruranqampita yachakunqëkim yanaparishunki. Pëwan Säraqa Ur markachö llapanninkunata jaqirirmi juk markata ëwakuyarqan, y tsënöpam imëka bendicionkunata chaskiyarqan. Rurayanqanta qatiptikiqa, imëka amïguïki cuentam pëkuna kayanqa.
12 Kananna pensari pillapis mana alli tratashunqëkiman y tsëna reunionkunaman ëwëtapis munankinatsu. Tsëta pasaptikiqa Änaman pensanqëkim yanaparishunki, Peninä tukïta rurar llakitsiptimpis Jehovä sirwitaqa manam jaqirqantsu. Ruranqampita yachakunqëkiqa alli kaqta akranëkipaqmi yanapashunki, y mas rasumpanömi Äna qampaq kanqa. Jina ruranqëkikuna imachöpis mana yanapakoqnö kanqanta pensarqa, itsa Elïasnö sientikunki. Kawënimpaq Diospa Palabran willakunqanchömi rikanki, Elïasqa imëka pruëbakunata pasanqanta y Jehovä imanö shoqanqanta y tsapanqanta. ¿Ima nishwanraq jövinkunata yanaqinkuna mana alli rurëkunaman inkitayanqampitaqa? Samuelpita yachakuyanqanmi yanaparinqa, Diospa carpa wayinchö Elïpa tsurinkuna mana allita rurayaptimpis, pëqa tsë rurëninkunaman manam ishkirqantsu.
13. ¿Biblia willakunqan nunakunapa markäkïninkunapita yachakunqantsikqa markäkïnintsik mana kaqlla kanqantaku rikätsikun? Willakaramï.
13 ¿Diosta unë sirweqkunapita yachakunqantsikqa rikätsikun markäkïnintsik mana kaqlla y mana rasumpa kanqantaku? ¡Manam! Kikin Diospa Palabranmi nin tsë ollqukunapa y warmikunapa markäkïninkunapita yachakunapaq (1 Cor. 4:16; 11:1; 2 Tes. 3:7, 9). Jina kë libru willakunqan nunakunapis, Diosta sirweq mas puntata kawashqa nunakunapitam yachakuyarqan. Këllaman pensarishun, kë librupa 17 kaq capïtulunchömi Äna mañakur parlanqanta Marïapis mañakïninchö wakin wakinta utilisarqan, tsëta ruranqanmi rikätsikun Änapita yachakunqanta. ¿Tsëqa Marïapa markäkïnin mana kaqlla kanqantaku rikätsikun? Manam. Änapita yachakunqanmi Marïataqa yanaparqan Jehoväman mas markäkunampaq y pëpa rikëninchö alli warmi kanampaq.
14, 15. ¿Ima yanapakïkunataq kë libruchö kan, y imanötaq alli provechashwan?
14 Markäkïnintsikta (yärakuynintsikta) alliyätsinapaqmi kë libruqa yanapamäshun. Kë librupa yachatsikïninkunaqa 2008-2013 watakuna españolchö yarqamoq Täpakoq revistachö “Pëkunapita yachakushun” neq yachatsikïkunapitam jorqakämushqa. Tsënö kaptimpis, yapakashqaran mas yachatsikïkuna. Cada capïtulu imapita yachatsikunqanta yachakunapaq y imanö yanapamanqantsikta musyanapaqmi tapukïninkuna yanapamäshun. Kë librumanqa shumaq coloryoq dibüjukunatam churayämushqa, y revistachö yarqamoq wakin dibüjukunatapis altsapäyashqam o mastam churayashqa. Jina kë libruchöqa precisaq yanapakïkunam kan; imë tiempuchö pasanqan willakïkuna y ishkë mäpakuna. Kë librupitaqa japallantsik y congregacionchö yachakïtapis puëdintsikmi. Jina familiakunapis juntu yachakïta puëdiyanqam. ¿Imanirtaq willakïninkunata sinchipa leyiriyankitsu? ¡Tsënö rurayaptikiqa alläpam gustayäshunki!
15 Diosta sirweq unë nunakuna rurayanqampita yachakunapaqmi kë libruqa yanapamäshun. Leyinqantsikmannömi markäkïnintsik mas alliyanqa, y tsënöpam ciëluchö Teytantsik Jehoväman mas witishun.


text:
Miércoles 17 de enero
Manataj noqaykoj judío parlayniykutaqa parlarqankuchu (Neh. 13:24).
Bibliaj yachachiykunasninta waj parlaypi mana sutʼita entiendespaqa, Jehová Diosmanta karunchakusunman. Nehemiasqa Jerusalenman kutispa repararqa wakin wawas hebreota mana parlayta atisqankuta. Chay wawasqa Diospa Palabranta mana sutʼita entienderqankuchu. Chayraykutaj Diosmanta karunchakorqanku (Neh. 8:2, 8). Waj parlaypi kaj congregacionespi sirvej tatasqa, reparanku wawasninku Jehová Diosmanta karunchakushasqankuta. Jinapis waj parlaypi Diospa Palabranta leesqanchejqa, ichapis mana parlayninchejpi jinachu sonqonchejman chayanman. Chantapis waj parlaypi wajkunawan parlarikuyta mana atillanchejchu. Chayrayku ichá saykʼusunman, chaytaj Jehová Diosta yupaychayninchejpi mana yanapawasunmanchu. Waj parlaypi kaj congregacionpi Jehová Diosta sirviyta munaspaqa, Jehovawan amisgollapuni kanapaj mayta kallpachakunanchej tiyan (Mat. 4:4). w16.10 2:4-6
Jueves 18 de enero
Creeyniyoj kajqa mana iskayrayanchu [...] imapichus creesqan cheqapuni kasqanta, chayta mana rikojtinpis (Heb. 11:1).
Mana tukuy runaschu Jehovapi creeyniyoj kanku (2 Tes. 3:2). Chaywanpis Jehová Diosqa ‘sapa ujman creeyta qon’ (Rom. 12:3; Gál. 5:22). Chayrayku tukuy creeyniyoj kajkuna Jehová Diosman mayta agradecekunanchej tiyan. Diosqa Wawanta qorqa, Jesuspi tukuy creejkunaj juchasninku perdonasqa kananpaj. Chayraykutaj Jehová Dioswan amigos kayta, wiñaypaj kausakuyta ima atinchej (Juan 6:44, 65; Rom. 6:23). Jehová Diosninchejqa may kʼachapuni tukuy noqanchejwan. Juchasapas kajtinchejpis, wañuchisqas kananchejpaj jina kajtinchejpis, kʼacha imasta ruwananchejta yachan (Sal. 103:10). Chayrayku Jesusmanta, runasrayku Jesús wañusqanmanta ima yachachiwanchej. Jesuspi creeyta qallarisqanchejmanta, yachachisqasninman tukusqanchejmanta imataj, wiñaypaj kausakuyta suyakunchej (1 Juan 4:9, 10). w16.10 4:1, 2
Viernes 19 de enero
[Pabloqa] creejkunata ashkha palabraswan kallpacharqa (Hech. 20:2).
Apóstol Pabloqa allintapuni hermanosmanta parlarqa. Wakin hermanostaqa sumajta rejserqa, paykunawan unayta viajasqanrayku. Jinapis mana pantasqasninkumantachu qhelqarqa. Astawanpis allin imasta ruwasqankumanta parlarqa. Payqa Timoteomanta nerqa, “munasqa waway jina” nispa. Chantapis nerqa hermanospa allinninkutapuni maskʼasqanta (1 Cor. 4:17; Fili. 2:19, 20). Titomantapis Corinto congregacionman nerqa: Payqa kausaqey, “qankunaj allinniykichejpajtaj yanapawajniy” (2 Cor. 8:23). Chayta yachaspa, Timoteowan Titowanqa maytachá kusikorqanku. Pablowan Bernabewanqa hermanosta kallpachanankurayku, kausayninkutapis wañuy pataman churarqanku. Paykunataqa Listramanta runas wañuchiyta munarqanku. Jinapis chayman kutiykuspa, mosoj cristianosta kallpacharqanku creesqankupi sinchʼita sayanankupaj (Hech. 14:19-22). Aswan qhepaman Pablo Éfeso llajtapi kashajtin, runasqa chʼajwata jataricherqanku. Jinapis payqa chaypi qhepakorqa hermanosta kallpachananpaj (Hech. 20:1). w16.11 1:10, 11


text:
Killa pacha
- Killa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Killa (sut'ichana) rikuy.
Iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpi - tawa simanapi - killaqa huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta killa icha killa pacha ninchik.
Qhichwa simipi rimasqa killa sutikunaqa ancha ñawram (chaypi qhaway).
Griguryanu nisqa kalindaryukamataq huk watata chunka iskayniyuq killa pachamanmi rakinchik. Chay killakunaqa kimsa chunka, kimsa chunka hukniyuq, iskay chunka pusaqniyuq icha iskay chunka isqunniyuq p'unchawniyuqmi:
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero) - 31 p'unchawniyuq
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero) - 28 p'unchawniyuq, sapa tawa kaq watapitaq 29 p'unchawniyuq
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo) - 31 p'unchawniyuq
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril) - 30 p'unchawniyuq
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo) - 31 p'unchawniyuq
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio) - 30 p'unchawniyuq
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio) - 31 p'unchawniyuq
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto) - 31 p'unchawniyuq
- Tarpuy killa, Quya raymi killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre) - 30 p'unchawniyuq
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre) - 31 p'unchawniyuq
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre) - 30 p'unchawniyuq
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre) - 31 p'unchawniyuq