text:
Anaphilaksiya
Kay Anaphilaksiya (gr. AvaφuλaEίa, lat. Anaphylaxia, kast. Anafilaxia) huk sinchi alérgica kutichina utqhaytapacha ch’ampayan chanta wañuyman apawasunman.[1] Aswan riqsikuq sintomasqa kanku erupción siqsikuwan, kunkamanta punkiy, chanta pisi yawarmanta presión ima. Aswan riqsikuq causasqa qhañiykuna manchay wach’iykuna insectosmanta ima kanku, mikhunamanta chanta jampikunamanta ima. Kay patofisiológico ñiqipi, kay anafilaxia kaqpata causanqa kay wakin yuraq yawar células kaqmanta kacharpariynin kan kaykunaqa kay inmunológico kaqrayku manchay kay mecanismos mana inmunológicos kacharparisqas karqanku. Diagnosticonqa t’inkikun kay rikhuriyninkunaman sintomasninmanta chanta rikukuyninkunamanta ima. Ñawpaq jampiyninqa kachkan huk t’uqsina kay epinefrina kaqmanta, kaytaq wak ruwaykunawan hunt’achikun.
Tantiyakun kay 0,05 kaqmanta 2% kaqkama tukuypacha runakunaqa mayk’aqpas kay anafilaxia unquywan kanqanku ñin, chanta kay porcentajesqa wiñachkan ñin. Kay simiqa hamun kay griegas simikunamanta ἀvά ana, ñiqay chanta φύλaEις filaxis, hark’akuy.
Yuyarina
- 1 Síntomas / Watupanakuna
- 2 Causas / Qallakuna
- 3 Patofisiología
- 4 Diagnóstico / Reqsichisa
- 5 Hark’akuy
- 6 Jampiynin
- 7 Ñawpachasqa willay
- 8 Epidemiología
- 9 Ñawpa willaynin
- 10 Taripaynin
- 11 Willaykuna
- 12 Hawamanta t’inkiykuna
Síntomas / Watupanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqqa achkha huk hina sintomasniyuq rikhurin chininikuna manchay phanikuna thaskiyninman hina [2][3] huk 5 kaqmanta 30 chinini kaqman qallariyninwan kan chay sichus rikuchikuyqa intravenosamanta chayqa, chanta 2 phanimanta sichus mikhunamanta chayqa. [4] Aswan riqsisqa unquq partesqa kanku: qara (80–90%), samaymanta aparato (70%), sistema gastrointestinal (30–45%), sunqu chanta yawarmanta vasos ima (10–45%), chanta kay chawpi sistema nervioso ima (10–15%)[3], iskay zonaswan manchay aswanwan unqusqas.[5]
Qara[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sintomaspiqa aswanta rikukun urticaria generalizada, siqsiku, erupción manchay simimanta punkiy.[6]Chay punkiyniyuq kaqkuna manchay angioedema kaqniyuq qarankupas ruphakuchkanman hina sientenkuman manataq siqsikutaqa. [4] Qallumanta manchay kunkamanta punkiyqa huk 20% hinata casosmanta rikhurin.[7] Wak sintomasqa kanman qhuña chanta punkiy kay conjuntivakaqmanta.[8] Qarapas huk anqas llimp’i hinaman tukupuchkanman kay pisi oxígeno kaqrayku.[8]
Samaymanta Aparato[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Samaymanta síntomas rikhurinkuman kay mana aire kanman hina, ansaqiykuna manchay sinqa tapasqaima.[6] Ansaqiykunaqa qukun kay bronquiales aychakunamanta kharkatiyrayku [9], Sinqa tapasqaqa t’inkisqa kachkan kay tapaywan hatun vías secundarias punkiyman.[8] Chantapas ch’akallay, nanay q’ulltiptiyki manchay ch’uju rikhurinman.[4]
Sunqu chanta yawarmanta vasos ima[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikhurinman kharkatiykuna kay coronarias sirk’akunapi qhipanwantaq miocardiomanta infartokaqwan, arritmia, manchayparo cardíaco kaq ima.[3][5] Unqusqakunaqa kay patología coronaria subyacente kaqwanqa aswanta tupankuman kay efectos cardíacos kaqkunawan kay anafilaxia rayku.[9] Kay kharkatiy cardíaco kaqqa t’inkisqa kachkan sunqupi kay células productoras histamina kaqmanta rikhuriyninman.[9] Chanta, ancha riqsisqa Utqhay sunqumanta t’iktikuna kay qukun kay pisi yawarmanta presiónrayku,[8]. Huk 10% kaqpi casosmanta willakurqa huk reflejo de Bezold–Jarisch kaq, kay Alliy sunqumanta t’iktikuna kaqtaq t’inkisqa kachkan kay Pisi yawarmanta presiónkaqwan.[10] Huk pisiyay kay yawarmanta presión kaqqa manchay huk shock (sichus distributivo manchay huk cardiogénico) kaqpas kan chay uma muyuy hinata quchikunman manchay Allin yuyay chinkayta.[9] Mayninpi hina kay pisi yawarmanta presionqa kanman kay huk sintomalla kay anafilaxia kaqmanta[7]
Wakkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Gastrointestinales sintomaspiqa kanman susunkakuna wiksa nanay, q’ichalira chanta q’ipnakuna ima.[6] Chanta musphay kanman, jisp’ay p’uruta mana kamachiy atikunchu manchay chakara nanay ima kikin uterinos susunkakunanman hina.[6][8] Pericerebrales Yawarmanta vasos dilataciónqa jap’ichinman uma nanaykunakaqkunata.[4] Chantapas huk phuti kaqpas manchay "utqhay wañuy" munay kaqpas hina willakurqa.[5]
Causas / Qallakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxiaqa kutichiy hina rikhurimunman mayqin hawa sustanciamanpasrayku.[11] Aswan riqsikuq causas kankuman miyu insectos wach’iyrayku manchay qhañiyrayku, mikhunakuna chanta jampikuna. [10][12] Mikhunakunarayku aswan riqsisqa causas kanku wawakunapi waynakunapi ima; jampikuna, insectos wach’iynin chanta qhañiynin kunaraykutaq machu runaspi aswanta rikhurin.[5] Wakin causas aswan pisi rikukuq kanku: factores físicos, agentes biológicos kaqkuna kay wawsahina, látex, hormonales tikraykuna, aditivos alimentarios kay glutamato monosódico hina chanta kay colorantes alimentarios ima, chanta tópicos jampikuna ima.[8]Chantapas causas hina kanman kay factores físicos kay ejercicios hina (anafilaxia hina riqsisqa kaytaq rikhuriq ejerciciosrayku) manchay temperaturarayku (q’ajapas manchay chiripas), chiqan efectosniyuq kay mastocitokuna kaqninta. [5][13] Kay rikhurimuq casos ejerciciosrayku aswan t’inkisqa kachkanku kay wakin mikhuna mikhuywan.[4] Kay agentes bloqueantes neuromusculares, kay antibióticos chanta kay látex ima aswan riqsisqa causas kanku kay anestesia kaqpi. [14] Kay 32-50% casospi mana causanta yachakunchu, chayrayku sutichakun “anafilaxia idiopática”. [15]
Mikhunakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achkha mikhunakuna rikhurichinkuman kay anafilaxia kaqta; tarikuq hina riqsichikunman kay ñawpaq riqsisqa mikhuymanta.[10] Aswan riqsisqa mikhunakunaqa huk hina kanku tukuy pacha kitiman hina. Kay culturas occidentalespiqa, aswan riqsisqa causasqa kanku kay maní, trigo, ch’aki puquykuna, kay marisco, challwa, willali manchay runtu mikhuyrayku.[3][5] Kay sésamo kaqqa ancha riqsisqa kay Oriente Medio kaqpi, Asia kaqpitaq aswanta riqsikun kay arroz chanta kay garbanzos kaqkuna ima kay anafilaxia kaqpata causasnin hina.[5] Sinchi causasqa riqsikun kay alérgeno,[10] kaqta mikhuptinchik ichaqa wakin runakunaqa sinchita reaccionanku qayllaykuptinkulla. Wawakunaqa alergiasninkuta atipankuman. Kay 16 watayuqpi, huk 80% wawakunamanta anafilaxia kaqwan kanku kay willaliman manchay runtukunaman ima chanta huk 20% anafilaxia kaqwan kay maníman karunchasqa kaqkuna kay mikhunata mikhuy atillanku.[11]
Jampikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mayqin jampikunallapas causa kanman kay anafilaxia kaqpaq. Aswan riqsisqakunaqa kanku kay antibióticos betalactámicos (kay penicilinakaq hina), qhipantataq kay aspirina chanta kay fármacos antiinflamatorios mana esteroideoskaq ima. [3][16] Wak antibióticos kaqkunaqa aswan pisita churakunku, chanta kay reacciones kay antiinflamatorios mana esteroideos jampikunaman agentes específicos kanku, kay ñiy munan huk runa huk antiinflamatorio mana esteroideo jampiman alérgica kaptinpas atinman, jasapacha, wak hinata apaykachayta.[16] Wak mana ancha riqsisqa causasqa kanku kay quimioterapia, kay t’uqsinas, kay protamina chanta kay qhurasmanta jampikuna ima.[5][16] Wakin jampikunaqa (vancomicina, morfina, rayos X kaqninta contraste kaqkuna hina) anafilaxia kaqta qukunku chiqantapacha kacharispa kay mastocitos desgranulacionninta.[10]
Huk reacción huk agenteman kuti kutiqa llamk’aynin kuti kutiman hina ruwakun, chanta kay propiedades intrínsecas kaqkunaman hina. [17] Kay anafilaxia penicilinasman manchay kay cefalosporinas kaqkunaman rikhurimun qhipanta proteinaswan tinkuykuchikullaptin kurpu ukhupi, wakin agenteswan aswan jasata wakkunamanta tinkuykuspa.[4] Kay anafilaxia penicilinamanqa rikhurin kay 2.000 – 10.000 intervenciones terapéuticas kaqpi, wañuytaq qukun aswan pisita kaptin hukpaq sapa 50.000 intervencionespi.[4] Sichus pillapas reaccionan kay penicilinas kaqkunaman chay aswan achkhata reaccionanqa kay cefalosporinas kaqkunaman, ahinapas kikinllapuni wañuyqa aswan pisi kachkan hukpaq sapa 1.000 casospi.[4] Kay ñawpa agentes kay radiocontraste kaqmanta reaccionesta ruwachiq kanku huk 1% kaqpi kay casosmanta, kay ñawpaqkuna aswan pisi osmolares agentestaq reaccionachinku huk 0,04% casospi.[17]
Miyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Insectos wach’iyninpa miyukunan manchay qhañiynin kay Himenópteros kaqkuna (warakuna chanta lachiwanakuna ima) manchay kay Triatominos (winchukakuna) anafilaxia kaqta qukunman chay manchikuq runakunaman. [3][18] Kay reacciones sistémicas ñawpa kaqkunaqa, tumpawan achkha kay local reaccionmanta kay wach’i muyuriyninpi, huk causa qhipaman anafilaxias qukunanpaq kanku; [19][20] mana ahinapas, khuskan kay wañuykunamanta mana ñawpaqta kay reacción sistémicawan kachkarqankuchu[21]
Riesgo factorkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna kay atópicas unquywan kay hina asma, eczema manchay rinitis alérgica ima aswan jasata unqunkuman kay mikhunamanta anafilaxia kaqwan, látex chanta radiocontraste kaqwan ima ichaqa manataq t’uqsina jampikunaraykuchu chantapas wach’iykunaraykuchu.[5][10] Huk yachana ruwakuypi wawakunapi tarikurqa kayta huk 60% kaqkunapi historialninkupi ñawpaqtaqa kay atópicas unquykunawan kasqankuta, chantataq aswan kay huk 90% anafilaxiawan wañuqkunamanta asmawan kachkanku.[10] Pikunachus kay mastocitosis kaqwan kachkanku chay manchay aswan achkha qullqi kayniyuq kanku chay aswanta unqunku.[5][10] Aswan achkha pacha thaskiptin chay kay aswan qhipa agente rikuchiyninmantaqa, aswan pisi riesgo kanqa.[4]
Patofisiología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqqa huk sinchi alérgica kutichina utqhay qukuymanta achkha sistemas orgánicos kaqkunamantaq hap’in. [1][22] Kaytaq qukun kay mediadores inflamatorios kaqrayku chanta kay citoquinas kaqrayku ima kay mastocitos kaqmanta chanta kay basófilokuna kaqmanta ima, kay qukun kay huk reacción inmunológica kaqrayku ichaqa wakin kuti huk mana inmunológico mecanismorayku.[22]
Inmunológica[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay mecanismo inmunológico kaqpi, kay inmunoglobulina E (IgE) kay antígeno (hawa material alérgica kutichina kaqta qukuq) kaqwan chaqrukun. Chayrayku kay antígeno k’askasqa kay IgE activa FceRI mastocitos kaqpi chanta kay basófilos kaqpi receptores. Kayqa kay mediadores inflamatorios kacharpariyman apan kay histamina kaq hina. Kay mediadoresqa qhipantaqa kay tunqurimanta aychakunanta músculo liso k’uykullachin, huk vasodilatación kaqta hap’ichikunku, kay yawarmanta vasosmantapacha fluidos lluqsimuyninta yapanku chanta kay sunqumanta aychanta pisi t’ikti kaqta qun.[4][22] Chantapas huk mecanismo inmunológico tiyan kaytaq mana kay IgE kaqman t’inkikunchu, ichaqa mana yachakunchu sichus runapi kan chay.[22]
Mana inmunológica[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay mana inmunológicos mecanismos kaqkunaqa sustanciasniyuq kanku kaykunataq kay mastocitos chanta kay basófilos kaqkunamanta desgranulación kaqta qukunku. Kayqa agentes kayhina kaqkunayuq medios de contraste, opiáceos, temperatura (q’aja manchay chiri ima) chanta kharkatiykuna ima.[13][22]
Diagnóstico / Reqsichisa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqpata diagnosticonqa ruwakun kay criterios clínicos umachasqa kaqkunaman hina.[5] Anafilaxia kaqwan kankuman ñikun sichus kay qhipan kimsa sintomasmanta mayqinllawanpas kanku chay kay qhipan chininikuna/phanikuna thaskiynin ukhupi kay alérgeno rikuchikuyninman chayqa:[5]
- Qara manchay sumaq t’inkisqa tejidos mucosos, kay mana samay atiywan manchay pisi yawarmanta presión kaqwan.
- Iskaywan manchay aswanwan kay qhipan sintomasmanta:-
- a. Qara manchay t’inkisqa mucosas
- b. Mana samay atiykuna
- c. Pisi yawarmanta presión
- d. Síntomas gastrointestinales
- Pisi yawarmanta presión huk riqsisqa alérgeno rikuchikuyninman
Huk ataque kaqpiqa, yawar analisisqa kay triptasa kaqmanta manchay kay histamina (mastocitos kacharparisqan) kaqmanta allin kankuman kay insectos wach’iymanta manchay jampikunamanta anafilaxia kaqta tarinankupaq. Ichaqa, kay qhawaykunaqa pisi pachallapaq kanku sichus causaqa qukun mikhunarayku, manchay sichus runaqa huk pachan yawarmanta presión kaqniyuq kan chay,[5] chanta sichus mana específicokuna kankuchu chay kay diagnóstico kaqpaq.[11]
Rak’ikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa chaninniyuq rak’ikuynin kay anafilaxia kaqmanta tiyan. Kay shock anafiláctico kaqqa k’askasqa kachkan kay huk vasodilatación sistémica kaqman kaytaq huk pisi yawarmanta presión kaqta qukun mayqinchus, willayninpi, aswan urapi kay 30% kaqmanta kachkan kay unqusqap línea basalninmanta manchay urapi kay standard chaninkunamanta[7] Kay anafilaxia bifásica kaqqa huk qhipan hamuq sintomasmanta kay 1 kay 72 qhipan phanikama ukhupi mana musuq tinkunayuqchu kay alérgeno kaqman.[5] Kay ruwakuymanta willayninkuna mana kikinchu kanku, chanta wakin yachanakunaqa ñinku kay ruwakuyqa chayan kay 20% kaqta casosmanta.[23] Kay ruwakullaypuniqa ruwakun kay 8 phani pacha ukhupi.[10] Kikin anafilaxia kaq hinallataq jampikun.[3] Kay pseudoanafilaxia kaqqa manchay kay reacciones anafilactoides kaqqa huk anafilaxia kaqpata wallpaman kaytaq mana ima alérgica kutichina kaqta qukunchu, manchay kay chiqan desgranulación kay mastocitos kaqmantarayku qukun .[10][24] Kay mana hark’asqa anafilaxia kaqqa kay kunan parlakuq simi kachkan kay Tukuy Pachamanta Qutu Alergia kaqrayku kaqkunapaq [24] chanta wakin sumaq yachaqkunaqa ñirinku manaña parlakunanta kay ñawpa simita.[10]
Ch’iklluriy alergias kaqkunamanta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
[[Archivo:Allergy skin testing.JPG|thumb| Ruway huk Ch’iklluriy alergias kaqkunamanta paña makipi]] Kay Ch’iklluriy alergias kaqkunamanta kaqkunaqa yanapankuman yachanapaq imachus causanta. Kanku Ch’iklluriy cutánea alergias kaqkunamanta (kay cutáneas ch’iklluriy) kaq hina wakin mikhunakunapaq chanta wakin miyukunapaq ima.[11] Kay IgE específica analisisqa allin kanman kay willaliman, runtuman, maníman, ch’aki puquykunaman chanta challwaman ima alergiasta yachanapaq.[11] Kanku cutáneas ch’iklluriykuna kay penicilina kaqman alergiaspaq, ichaqa mana wak jampikunapaqqa.[11] Kay mana hark’asqa anafilaxia ruwaykunaqa yachakunkuman kay historial kaqraykulla manchay kay alérgeno parlakuq tinkuyninraykulla, ichaqa mana kay cutáneas ch’iklluriyraykuchu manchay mana kay yawar análisisraykuchu ima.[24]
Diagnóstico diferencial / Diferencial reqsichisa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wakin kutiqa ancha sasa kanman yachanapaq mayqinchus kay anafilaxias asma kaqrayku kay síncope kaqmanta manchay kay manchhikuy ataques kaqmanta.[5] Mana ahinapas, asma kaqqa mana siqsikuyuqchu manataq gastrointestinales síntomasniyuqchu, uma muyuyqa jamun aswanta kay q’illuyaywan manataq anchatachu kay erupciónwanqa, chanta huk manchhikuy ataqueqa qara pukayayta ruwachinman ichaqa mana siqsikuta qukunchu.[5] Wak ruwaykuna kay hina kikinta rikukun chay kanku: escrombroidosis chanta anisakiasis.[10]
Tariykuna post-mortem[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk wañusqa runapi kay anafilaxia kaqrayku kay autopsia kaqqa huk "ch’usaq sunqu" kaqta rikuchinman kaytaq kanman karqa huk pisillasqa retorno venoso vasodilatación kaqrayku chanta kay rak’iykachayman intravascular ñiqiman kay chawpi compartimentomanta perifericoman. [25] Wak willaykuna kanku kay edema laríngeo kaq, eosinofilia kaq surq’ankunapi, sunqupi chanta tejidospi ima, chanta tariyqa kay hipoperfusión miocárdica kaqmanta.[26] Kay analisiskunaqa triptasa suero yapasqa ñiqikunata tarirqanku, huk yapayta kay tukuy chanta aqllasqa ñiqikunapi kay IgE suero kaqmanta. [26]
Hark’akuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munakun kay anafilaxia kaqpata causanmanta hark’akunata. Chay casospi mayqinkunapichus kay mana atikunmanchu chay, kay desensibilización huk aqllay kanman. Kay Inmunoterapia kaq Himenópteros kaqpata miyuyuq kusa chanta huk 80-90% kaqta machu runakunamanta chanta huk 98% kaqta wawakunamanta desensibilizan kay warakuna, lachiwanakuna, hatun lachiwanakuna, q’illu lachiwanakuna alergiasmanta, chanta kay llimp’irasqa sik’imira –solenopsis-kuna kaqkunamanta ima. Kay inmunoterapia oral kaqqa kusa kanman chanta wakin unqusqakunata desensibilizan kay wakin mikhunakunamanta willali, runtukuna, ch’aki puquykuna chanta maniykunamanta ima hina; mana ahinapas, kutinpuq efectosqa riqsisqa kanku. Kay desensibilización atikullanmantaq wakin jampikunapaq, ichaqa munakun aswan achkha unqusqakuna hark’akullachunku kay agentemanta. Kay látex kaqman reaccionaqkunaqa chaninniyuq kanman hark’akuy kay reactividad cruzada mikhunakunamanta kay aguacates, latanus chanta papas hina, wakinkunamantaqa.[5]
Jampiynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqqa huk emergencia médica kaytaq munanman kay resucitación ruwanasta kay hinata vías aéreas kachariynin kaqta, oxígeno suplementario kaqta, achkha ñiqikunata kay fluidos intravenosos kaqmanta chanta huk sapa kuti qhawaykachayta.[3] Kay epinefrina kamachiyqa kachkan kay aqllakuq jampiynin, sapa kutitaq tupachisqa kay antihistamínicos kaqwan chanta kay esteroides kaqkunawan ima.[5] Munakun huk hospitalaria qhawaykachay pachata 2 kaqmanta 24 phanikama unqusqakunapaq kutiripusqankumanta pacha, kayqa sichus huk anafilaxia bifásica kaqrayku. [10][23][27][4]
Epinefrina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay Epinefrina (adrenalina) kaqqa ñawpaq jampiynin kay anafilaxia kaqmanta, ni huk contraindicación absoluta kaqniyuq jampikunanpaq.[3] Munakun churakunanta intramuscularmente huk epinefrina ruwayta kay chankap chawpi anterolateral uyanpi chay kutipacha sichus diagnosticopi tarikunman chay. Kay t’uqsinaqa watiqmanta churakunman sapa 5 chanta 15 chininikama sichus tarikuq kutichiyqa mana kusapachachu chayqa.[5] Huk 16 chanta 35% kaqpi kay casosmanta munakunpuni huk 2 kaq dosis[10], ichaqa mayninpi hina aswan 2 kaq dosismanta churakun.[5] Kay intramuscular ñanqa aswan kusa kay subcutánea churakuymanta ñisqaqa imaraykuchus kayqa huk mana utqhay ch’unqakuyniyuq kanman[28] Mana sinchi efectosnin kay epinefrina kaqmanta kanman kharkatiykuna, phuti, uma nanaykuna chanta t’iktikuna.[5]
Kay unqusqakuna betabloqueantes kaq jampiyniyuq kachkanku chaykuna kay epinefrina kaqman muchuyniyuq kankuman.[10] Kay ñanpiqa, sichus kay epinefrina mana allinchu chayqa kay glucagon intravenoso kaqta churakunman, chayqa huk ruway mecanismoyuq karunchasqa kay beta-receptorkuna kaqkunamanta.[10]
Sichus anchata munakunman chay, churakullanmantaq kay intravenosamente kaqninta huk qaywisqa epinefrina yakuta churaspa. Ichaqa, kay epinefrina intravenosa kaqqa t’inkikun kay arritmia kaqwan chanta kay infarto miocardiomanta kaqwantaq. [29] Kay Autoinyector epinefrinamanta kaqwan llamk’akun kay sapan churakuy iskay dosispaq, huk machu runakunapaq manchay wawakunapaq aswan 25 kg kaqniyuqkunaman chanta huktaq wawakunapaq 10 kaqmanta 15 kg kaqkama kaqniyuqkunaman. [30]
Apéndices[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay Antihistaminas kaqkunaqa (kay H1 kay H2 kaq hina ima), sapa kuti llamk’akuptinpas chanta kusa kachkankuta ñikun kay teórico umachaypi, pisi tarikuyniyuq kanku. Huk Ensayo Cochrane kay 2007 kaqpi mana allin yachanakunata tarirqachu mayqinkunapichus willayninkuta atiykuchinankupaq [31] chanta ñikun mana ni huk efectoyuq kasqanta kay vías respiratorias manchay kay espasmos edema kaqkunapi.[10] Mana tarikunmanchu kay Corticosteroides kaqkuna huk hina kasqankuta kay kunan ñanpi anafilaxia kaqmanta, ichaqa kaywan llamk’akunman aswan pisillachinapaq kay anafilaxia bifásica riesgosta. Kay profiláctica kusa jampiynin kay casospi mana riqsisqachu. [23] Kay salbutamol Nebulizado ancha kusa kanman kay broncoespasmos kaqpaq mayqinkunachus mana kay epinefrina kaqwan jampikuqchu.[10] Kay Anqas metilenomanta kaqwan llamk’akurqa kay casospi mayqinkunapichus mana wak ruwaykunawan allinllarqankuchu, kay thakñiy efectosninrayku llusq’u aychakunamanta.[10]
Hark’aynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia chimpachikuqpacha unqusqakunaman ñikun huk “alergiaspaq ruwana umachayniyuq” kanankuta, chanta ñikun tatakunata yachaywasikunaman willanankuta kay wawasninkuqpata alergiasninmanta chanta imatachus ruwakunan huk emergencia anafiláctica casopi [32] Kay ruwanapaq umachayqa kanqapuni kay autoinyectores epinefrinamanta kaqkunawan, willay apanapaqpuni huk alerta médica pulsera kaqta, chanta huk yachachiy imaynatachus kay causasmanta hark’akunapaq. [32] Kay Inmunoterapia wakin causaspaq tiyan, jamuq anafilaxia casosmanta hark’akunapaq. Huk desensibilización subcutánea jampikuyqa kay achkha wata thaskiypi kusa karqa kay wach’iq insectospaq, kay desensibilización oral kaqtaq kusa achkha mikhunakunapaq.[3]
Ñawpachasqa willay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay unqusqakunapi mayqinkunapichus causanku riqsisqa chanta utqhay médico jampikuymanta munakun chay, ñawpachasqa willayninqa kusa. [33] Causa mana riqsisqa kaptinpas, sichus allin ñawpa jampinawan kakun chayqa kay ñawpachasqa willayqa allin.[4] Sichus wañuyman chayakun chayqa, kayqa kanman kay respiratorias causas asfixia) hinarayku manchay cardiovasculares causas (shock) kaqrayku,[10][22] huk tarikuy wañuywan 0,7 kaqmanta 20% kaqkama casosmanta. [4][9] Utqhaychasqa wañuy casos karqanku huk machkha chininillapi.[5] Tarikuykuna kay anafilaxia unqusqakunapiqa ejerciciorayku kaypachasqa kusapacha kanku, aswan pisi casosniyuq chanta mana ancha sinchichu unqusqap wata hunt’ayninman hina. [34]
Epidemiología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay caso kaqqa anafilaxia kaqmanta kan huk 4,5 mirachisqa 100.000 runakunamanta sapa wata,[10] huk índice supervivenciamanta kaqwan kay 0,5 kaqmanta 2% kaqkama. [5] Porcentajes kaqkunaqa yapakunku: Casosqa kay 1980 watapi tantiyaspa 20 mirachisqa 100.000 kaqkama watapi karqa, kay 1990 watapitaq 50 mirachisqa 100.000 kaqkama sapa wata karqa. [3] Yapayqa kanman sina kay anafilaxia mikhunarayku kaqmanta. [35] Kay riesgo kaqqa aswan hatun kay waynakunapi sipaskunapi chanta warmikunapi ima.[3][10]
Kunanpi pacha kay anafilaxia kaqqa huchayuq kay 500–1.000 wañuykunamanta sapa wata (2,4 mirachisqa junupi) kay Estados Unidos kaqpi, 20 wañuykuna sapa wata kay Reino Unido kaqpi (0,33 mirachisqa junupi) chanta 15 wañuykuna sapa wata Australia kaqpi (0,64 mirachisqa junupi).[10]Kay wañuykunamanta tasasqa pisiyarqanku kay 1970 watapi chanta 2000 watapi[36] Australia kaqpi, wañuyqa kay anafilaxia mikhunamanta kaqraykuqa warmikunapi aswanta tarikun, kay insectos wach’iyraykutaq qharikunapi aswanta tarikun.[10] Kay anafilaxia kaqrayku wañuyqa aswan tarikun kay jampikunarayku.[10]
Ñawpa willaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay "afilaxia" kaqqa suticharqa Charles Richet kay 1902 watapi, chanta qhipantataq tikrakurqa "anafilaxia" kaqman allinta uyarikusqanrayku. [11] Kayrayku kay Premio Nobel Medicinamanta chanta Fisiologíamanta kaqta qurqanku kay anafilaxiamanta llamk’ayninrayku kay 1913 watapi.[4] Ahinapas, kay ruwayqa ñawpamantaña willakuq karqa. [24] Kay simiqa hamun kay Griego simikunamanta ἀvά ana, ñiqay, y φύλaEις filaxis, hark’akuy. [37]
Taripaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sapa kuti anchata kallpakunku kay epinefrina sublingual kaqta ruwanapaq kay anafilaxia kaqta jampinapaq.[10] Yachanapi kay Subcutánea t’uqsina kay anticuerpo anti-IgE omalizumab kaqmanta kachkan huk método hina kutimuyninmanta hark’akunanpaq, ichaqa manaraq qukunchu jampikunapaq. [5][38]
Willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 Tintinalli, Judith E. (2010). McGraw-Hill Companies. ed. Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)). New York. pp. 177–182. ISBN 0-07-148480-9.
- ↑ Oswalt ML, Kemp SF (Mayo 2007). «Anaphylaxis: office management and prevention». Immunol Allergy Clin North Am 27 (2): pp. 177–91, vi. doi:10.1016/j.iac.2007.03.004. PMID 17493497. «Clínicamente, se considera que probablemente existe anafilaxia si se cumple uno cualquiera de tres criterios a lo largo de minutos u horas».
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Simons FE (Octubre 2009). «Anaphylaxis: Recent advances in assessment and treatment». J. Allergy Clin. Immunol. 124 (4): pp. 625–36; quiz 637–8. doi:10.1016/j.jaci.2009.08.025. PMID 19815109. https://secure.muhealth.org/~ed/students/articles/JAClinImmun_124_p0625.pdf.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 Marx, John (2010). Mosby/Elsevier. ed. Rosen's emergency medicine: concepts and clinical practice 7th edition. Philadelphia, PA. p. 15111528. ISBN 978-0-323-05472-0.
- ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 Simons, FE; World Allergy, Organization (2010 Mayo). «World Allergy Organization survey on global availability of essentials for the assessment and management of anaphylaxis by allergy-immunology specialists in health care settings.». Annals of allergy, asthma & immunology : publicación official del Colegio Americano de Alergias, Asma e Inmunología 104 (5): pp. 405–12. doi:10.1016/j.anai.2010.01.023. PMID 20486330. http://www.csaci.ca/include/files/WAO_Anaphylaxis_Guidelines_2011.pdf.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Sampson HA, Muñoz-Furlong A, Campbell RL, et al. (Febrero 2006). «Second symposium on the definition and management of anaphylaxis: summary report—Second National Institute of Allergy and Infectious Disease/Food Allergy and Anaphylaxis Network symposium». J. Allergy Clin. Immunol. 117 (2): pp. 391–7. doi:10.1016/j.jaci.2005.12.1303. PMID 16461139.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Limsuwan, T; Demoly, P (2010 Julio). «Acute symptoms of drug hypersensitivity (urticaria, angioedema, anaphylaxis, anaphylactic shock).». The Medical clinics of North America 94 (4): pp. 691–710, x. doi:10.1016/j.mcna.2010.03.007. PMID 20609858. http://smschile.cl/documentos/cursos2010/MedicalClinicsNorthAmerica/Acute%20Symptoms%20of%20Drug%20Hypersensitivity%20(Urticaria,%20Angioedema,%20Anaphylaxis,%20Anaphylactic%20Shock).pdf.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Brown, SG; Mullins, RJ, Gold, MS (2006 Sep 4). «Anaphylaxis: diagnosis and management.». The Medical journal of Australia 185 (5): pp. 283–9. PMID 16948628.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Triggiani, M; Patella, V, Staiano, RI, Granata, F, Marone, G (2008 Sep). «Allergy and the cardiovascular system.». Clinical and experimental immunology 153 Supl 1: pp. 7–11. doi:10.1111/j.1365-2249.2008.03714.x. PMID 18721322. PMC 2515352. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2515352/?tool=pubmed.
- ↑ 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 10,17 10,18 10,19 10,20 10,21 10,22 10,23 10,24 10,25 Lee, JK; Vadas, P (2011 Julio). «Anaphylaxis: mechanisms and management.». Clinical and experimental allergy : journal of the British Society for Allergy and Clinical Immunology 41 (7): pp. 923–38. doi:10.1111/j.1365-2222.2011.03779.x. PMID 21668816.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 Boden, SR; Wesley Burks, A (2011 Julio). «Anaphylaxis: a history with emphasis on food allergy.». Immunological reviews 242 (1): pp. 247–57. doi:10.1111/j.1600-065X.2011.01028.x. PMID 21682750.
- ↑ Worm, M (2010). «Epidemiology of anaphylaxis.». Chemical immunology and allergy 95: pp. 12–21. doi:10.1159/000315935. PMID 20519879.
- ↑ 13,0 13,1 editores, Marianne Gausche-Hill, Susan Fuchs, Loren Yamamoto, (2007). Jones & Bartlett. ed. The pediatric emergency medicine resource (Rev. 4. ed. edición). Sudbury, Mass.. pp. 69. ISBN 978-0-7637-4414-4. http://books.google.ca/books?id=lLVfDC2dh54C&pg=PA69.
- ↑ Dewachter, P; Mouton-Faivre, C, Emala, CW (2009 Nov). «Anaphylaxis and anesthesia: controversies and new insights.». Anesthesiology 111 (5): pp. 1141–50. doi:10.1097/ALN.0b013e3181bbd443. PMID 19858877.
- ↑ editor, Mariana C. Castells, (2010). Humana Press. ed. Anaphylaxis and hypersensitivity reactions. New York. pp. 223. ISBN 978-1-60327-950-5. http://books.google.ca/books?id=bEvnfm7V-LIC&pg=PA223.
- ↑ 16,0 16,1 16,2 Volcheck, Gerald W. (2009). Humana Press. ed. Clinical allergy : diagnosis and management. Totowa, N.J.. pp. 442. ISBN 978-1-58829-616-0. http://books.google.ca/books?id=pWZLkZB7EW8C&pg=PA442.
- ↑ 17,0 17,1 Drain, KL; Volcheck, GW (2001). «Preventing and managing drug-induced anaphylaxis.». Drug safety : an international journal of medical toxicology and drug experience 24 (11): pp. 843–53. PMID 11665871.
- ↑ Klotz, JH; Dorn, PL, Logan, JL, Stevens, L, Pinnas, JL, Schmidt, JO, Klotz, SA (2010 Jun 15). «"Kissing bugs": potential disease vectors and cause of anaphylaxis.». Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America 50 (12): pp. 1629–34. doi:10.1086/652769. PMID 20462351.
- ↑ Bilò, MB (2011 Jul). «Anaphylaxis caused by Hymenoptera stings: from epidemiology to treatment.». Allergy 66 Suplemento 95: pp. 35–7. doi:10.1111/j.1398-9995.2011.02630.x. PMID 21668850.
- ↑ Cox, L; Larenas-Linnemann, D, Lockey, RF, Passalacqua, G (2010 Marzo). «Speaking the same language: The World Allergy Organization Subcutaneous Immunotherapy Systemic Reaction Grading System.». The Journal of allergy and clinical immunology 125 (3): pp. 569–74, 574.e1-574.e7. doi:10.1016/j.jaci.2009.10.060. PMID 20144472.
- ↑ Bilò, BM; Bonifazi, F (2008 Agosto). «Epidemiology of insect-venom anaphylaxis.». Current opinion in allergy and clinical immunology 8 (4): pp. 330–7. doi:10.1097/ACI.0b013e32830638c5. PMID 18596590.
- ↑ 22,0 22,1 22,2 22,3 22,4 22,5 Khan, BQ; Kemp, SF (2011 Agosto). «Pathophysiology of anaphylaxis.». Current opinion in allergy and clinical immunology 11 (4): pp. 319–25. doi:10.1097/ACI.0b013e3283481ab6. PMID 21659865.
- ↑ 23,0 23,1 23,2 Lieberman P (Septiembre 2005). «Biphasic anaphylactic reactions». Ann. Allergy Asthma Immunol. 95 (3): pp. 217–26; quiz 226, 258. doi:10.1016/S1081-1206(10)61217-3. PMID 16200811.
- ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 Ring, J; Behrendt, H, de Weck, A (2010). «History and classification of anaphylaxis.». Chemical immunology and allergy 95: pp. 1–11. doi:10.1159/000315934. PMID 20519878. http://media.wiley.com/product_data/excerpt/42/04708611/0470861142.pdf.
- ↑ Anaphylaxis, Author: Stephen F Kemp, MD, FACP; Chief Editor: Michael A Kaliner, MD;http://emedicine.medscape.com/article/135065-overview#showall
- ↑ 26,0 26,1 Da Broi, U; Moreschi, C (2011 Enero 30). «Post-mortem diagnosis of anaphylaxis: A difficult task in forensic medicine.». Forensic Science International 204 (1-3): pp. 1–5. doi:10.1016/j.forsciint.2010.04.039. PMID 20684869.
- ↑ Resuscitation Council (UK) (ed.): «Emergency treatment of anaphylactic reactions – Guidelines for healthcare providers» (PDF) (Enero de 2008).
- ↑ Simons, KJ; Simons, FE (2010 Agosto). «Epinephrine and its use in anaphylaxis: current issues.». Current opinion in allergy and clinical immunology 10 (4): pp. 354–61. doi:10.1097/ACI.0b013e32833bc670. PMID 20543673.
- ↑ Mueller, UR (2007 Agosto). «Cardiovascular disease and anaphylaxis.». Current opinion in allergy and clinical immunology 7 (4): pp. 337–41. doi:10.1097/ACI.0b013e328259c328. PMID 17620826.
- ↑ Sicherer, SH; Simons, FE, Section on Allergy and Immunology, American Academy of, Pediatrics (2007 Marzo). «Self-injectable epinephrine for first-aid management of anaphylaxis.». Pediatrics 119 (3): pp. 638–46. doi:10.1542/peds.2006-3689. PMID 17332221.
- ↑ Sheikh A, Ten Broek V, Brown SG, Simons FE (Agosto 2007). «H1-antihistamines for the treatment of anaphylaxis: Cochrane systematic review». Allergy 62 (8): pp. 830–7. doi:10.1111/j.1398-9995.2007.01435.x. PMID 17620060.
- ↑ 32,0 32,1 Martelli, A; Ghiglioni, D, Sarratud, T, Calcinai, E, Veehof, S, Terracciano, L, Fiocchi, A (2008 Agosto). «Anaphylaxis in the emergency department: a paediatric perspective.». Current opinion in allergy and clinical immunology 8 (4): pp. 321–9. doi:10.1097/ACI.0b013e328307a067. PMID 18596589.
- ↑ Harris, publicado por Jeffrey; Weisman, Micheal S. (2007). Informa Healthcare. ed. Head and neck manifestations of systemic disease. London. pp. 325. ISBN 978-0-8493-4050-5. http://books.google.ca/books?id=31yUl-V90XoC&pg=PA325.
- ↑ editor, Mariana C. Castells, (2010). Humana Press. ed. Anaphylaxis and hypersensitivity reactions. New York. pp. 223. ISBN 978-1-60327-950-5. http://books.google.ca/books?id=bEvnfm7V-LIC&pg=PA223.
- ↑ Koplin, JJ; Martin, PE, Allen, KJ (2011 Oct). «An update on epidemiology of anaphylaxis in children and adults.». Current opinion in allergy and clinical immunology 11 (5): pp. 492–6. doi:10.1097/ACI.0b013e32834a41a1. PMID 21760501.
- ↑ Demain, JG; Minaei, AA, Tracy, JM (2010 Agosto). «Anaphylaxis and insect allergy.». Current opinion in allergy and clinical immunology 10 (4): pp. 318–22. doi:10.1097/ACI.0b013e32833a6c72. PMID 20543675.
- ↑ merriam-webster.com (ed.): «anaphylaxis».
- ↑ Vichyanond, P (2011 Sep). «Omalizumab in allergic diseases, a recent review.». Asian Pacific journal of allergy and immunology / lanzado por la Sociedad Tailandesa de Alergia e Inmunología 29 (3): pp. 209–19. PMID 22053590.


c: text/html

text:
Umalli T’aqaq cartan
Jehová Diosta munakuqkuna:
Jesusmi niran: “Cheqaqkaqtan reqsinkichis, chay cheqaqkaqtaqmi kacharichisunkichispas”, nispa (Juan 8:32). Chay simikunaqa anchatan kallpachawanchis. Kay ‘tukukuy qaylla p’unchaykunapi’ sinchitaña llullakuy mast’arikushan chaypas tarisunmanmi chay cheqaq yachachikuyta (2 Timoteo 3:1). Yuyarishanchischá Diospa Siminpi cheqaq yachachikuykunata chayllaraq yachasqanchista. ¡Arí, ancha sumaq yachaykunatan yacharanchis!
Ichaqa manan yachayllachu yachananchis nitaqmi yachasqanchismanta willaqllapaschu kananchis. Chhaynaqa, ¿imatawantaq ruwananchisri? Yachasqanchisman hinan kawsananchis. Arí, Diospa munakuyninpin takyananchis. Ichaqa, ¿imatan ruwananchis Diospa munakuyninpi takyanapaq? Chaytan Jesús kutichiran wañuchinanku tuta qatikuqninkunaman kayta nisqanpi: “Kamachikuyniykunata hunt’ankichis chayqa, munakushallasqaykichispunin, imaynan Yayaypa kamachikuyninkunata hunt’aqtiy payqa munakuwan hinata”, nispa (Juan 15:10, Edición 1988).
¿Imatan Jesús ruwaran Diospa munakuyninpi takyananpaq? Taytanpa kamachikuyninkunatan kasukuran. Chaytan ñoqanchispas ruwananchis. Arí, Diospa munakuyninpi takyanapaqqa kamachikuyninkunaman hinan kawsananchis. Chay tutallataqmi Jesús kayta niran: “Kaykunata entiendespachus ruwankichis chayqa, kusisamiyoqmi kankichis”, nispa (Juan 13:17).
Kay libron ruwakun cheqaq yachachikuyman hina kawsananchispaq, kay libroq yanapayninwan ‘Diospa munakuyninpi allinta takyaspa [...] wiñay kawsay qowananchista suyakunapaq’, chaytan munayku tukuy sonqomanta (Judas 21).
Jehová Diospa Testigonkunamanta Umalliq T’aqa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nikola Tesla
Nikola Tesla sutiyuq runaqa (10 ñiqin anta situwa killapi 1856 watapi paqarisqa Smiljan llaqtapi, Hurwatsuyupi; 7 ñiqin qhulla puquy killapi 1943 watapi wañusqa New York llaqtapi), Sirbya-Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq allwiya kamayuq, pinchikilla yachaqsi tariqpas karqan, pinchikilla ruruchina pusaqpas.
Tayta: Milutin Tesla, Mama: Đuka Mandici.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Nikola Tesla.
- NikolaTesla.fr - More than 1,000 documents on Tesla


text:
Wañuy wanay
Wañuy wanay icha Wañuy kamachiy nisqaqa huchallikuq runata wañuchinapaq wanachaymi.
Wañuy wanayqa huk mama llaqtakunapi - ahinataq Iwrupa Huñupi wankurisqa mama llaqtakunapi - manañam kanchu, hukkunapitaq - ahinataq Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Chunwapi, Nihunpi - kunanraqmi llamk'achinku.
Kay hinam taripasqakunata wañuchinku:
- Runa warkhuna
- Uma kuchuy
- Illapay
- Sipina k'urpana (ñawpa pacha Ispañapi, kulunyankunapipas)
- Chamqapuy (Islam mama llaqtakunapi)
- Miyu wapsi ukhu (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi)
- Miyu t'uksina (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi)
- Pinchikilla tiyana (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi)
- Runa kañay (ñawpa pacha Iwrupapi, Kathuliku Inlisyap kamachisqan, layqa qulluypi, inkisisyun nisqapi)
- Chakatay (Romanukunap pachanpi, hinataq Jesus wañurqan)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wañuy wanay.


text:
Chullusqa
Chullusqa nisqaqa chulluq nisqa puriqllapi chaqrusqa manaña rikunalla chulluna nisqa sinchiyasqa icha wapsi kasqa. Chulluy nisqawan chay sinchiyasqaqa icha wapsiqa puriqlla ukhunman rin, ichataq manam musuq t'inkisqachu tukukun.
Mama quchakunapi yakupiqa achka kachim qullusqa, lliwmanta aswan natriyu kluruchasqam. Chayrayku kachi yaku nisqam.
Yaku pachapi wayaypas chullusqam, yakupi kawsaq challwakunap, huk uywakunap samananpaq anchata muchusqam. Chay yakupi wayayqa inti wayllaq laqukunamantam, huk yaku yuramantakunamantapas lluqsin.


text:
Mohandas Gandhi
Mohandās Karamchand Gandhī sutiyuq runaqa (मोहनदास करमचंद गांधी, Mohandās Karamcand Gāndhī) icha Mahatma Gandhi, sanskrit simipi: महात्मा māha atma, "hatun nuna", (2 ñiqin kantaray killapi 1869 paqarisqa Porbandar llaqtapi - 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1948 wañusqa Musuq Dilhi llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq pulitiku runam, yachay wayllukuqpas karqan.
Tayta: Karamchand Gandhi; Mama: Putlibai.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mohandas Gandhi.


text:
Bibliaj kutichiykunasnin
¿Imaynatá allin tata kawaj?
Wawas sumajta wiñanankupajqa rikunanku tiyan tatasninku munanakusqankuta, respetanakusqankuta ima (Colosenses 3:14, 19). Wawasqa tatasninku munakusqankuta, paykunawan kusisqa kashasqankuta ima yachananku tiyan. Jehovaqa Churinta munakusqanta, paywantaj sonqo juntʼasqa kasqanta nerqa. Tataspis kikillantataj ruwankuman. (Mateo 3:17 leey.)
Tatanchej Jehovaqa, sumajta uyariwanchej, imaynachus kashasqanchejtapis yachan. Tataspis wawasninkuta sumajta uyarinanku tiyan (Santiago 1:19, 20). Chantapis wawasninku allinchus, manachus kashasqankuta sumajta yachananku tiyan. (Números 11:11, 15 leey.)
¿Imaynatá wawasniykita sumaj runas kanankupaj yachachiwaj?
Tatasqa wawasninku imatachus ruwayta, imatatajchus mana ruwayta atisqankuta niyta atinku (Efesios 6:1). Nillankumantaj mana kasukojtinku imachus kananta. Ajinamanta munakuyta rikuchenqanku, Jehová jinataj ruwanqanku (Génesis 3:3). Wawasta munajta mana munajta imatapis ruwachinamantaqa, aswan allin imaraykuchus imatapis ruwananku kasqanta ninanchej. (Isaías 48:18, 19 leey.)
Wawasniykita Diosta munakunankupaj yanapay. Chayta ruwajtiykeqa, sapallanku kashaspapis allin kajta ruwanqanku. Diosqa “payta qhawarispa kikinta” ruwananchejpaj imatapis ruwan, qanpis kikillantataj ruway. (Deuteronomio 6:5-7; Efesios 4:32; 5:1 leey.)
ASTAWAN YACHAKUY
¿Imaynatá familias kusisqas kausakunkuman?
Jehová, kusikoj Dios kasqanrayku, familias kusisqas kausakunankuta munan. Yachakuy imatachus Biblia yuyaychasqanta wawaspaj, tataspaj ima.
¿Imataj mana kikinñachu wawayojña kajtiykichej?
Wawitaykichej kasqanqa, ¿qhariwarmi kausayniykichejpi ujchasunkichejmanchu?


text:
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva, Lula sutipaq (*27 ñiqin kantaray killapi - 1945 paqarisqa Caetés llaqtapi - ). Brasil pulitiku wan Umalliq.
2003 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Brasilpa Umalliqnin karqan.
Tayta: Aristides Inácio da Silva; Mama: Eurídice Ferreira de Melo
Ñawpaq warmi: Marisa Leticia Rocco Casa
Wawakuna: Marcos Cláudio, Fábio Luís, Sandro Luís wan Luís Cláudio.
Yachaywasi: Grupo Escolar Marcílio Dias
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Luiz Inácio Lula da Silva.


text:
Hat'alliykuy
Hat'alliykuy nisqaqa imawanpas ruraymi, chayta allin kakunanpaq, musuq wiñayninmanta ama aswantachu qichuna tiyan.
Ahinataq sach'a kamay nisqapi musuq sach'akuna wiñayninmanta ama aswan sach'akunata muthunchikchu. Chayqa hat'alliykuq sach'a kamaymi. Ichataq ima ruraypipas, ima musikuypipas kay hinatam rurana tiyan, allinta kawsanapaq. Chay hina kaq kururaytaqa hat'alliykuq kururay ninchikmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hat'alliykuy.


text:
[Universal Declaration of Human Rights]
Yaqqa yumbay nasyungunami kach'anllapa kamachikuqningunata suq atun kunsijuman, chaypi parlanambaqllapa pax kunapura. Chay atun kunsijuqami shutin "Tandadu Nasyunguna" ("Naciones Unidas"). Chay Tandadu Nasyungunapa awturidarninguna allita yuyashpa kay leykunata rurashqallapa. Ama qonqananchiqllapa chay shumaq ley kunatami, kanaqa rurashqallapana kanchiq kichwapipis.
PUNTATA
Yumbay runakuna warmikunda day pachapi tiyaqkunami runakuna kanchiqllapa. Runa masikuna kashpa, ayllukunashina shumaqta tiyashun, ama piñchinakushpachu. Ancha baliqkuna kashpa dirichuyuq kanchiq may munashqanchiqpi allita tiyananchiq, munashqanchiqpi trabajananchiq. Dirichuyuqmi kanchiq allin tiñntiyuq, allin juyisniyuq kananchiqpaq. Manam allichu pwidiqkuna qesachanambaq wakin runa masindaqa. ashwanmi atumbis, takshapis ima layapis kashpa, shumaqta atinchiqllapa kawsayta.
Chayshina kaptimbis, wakin wapu runakunaq runa masinda qesachashpa, ancha maqashpa waqachishqallapa. Manam shonqonllapapiqa yuyashqallapachu "paxkunapismi noqashinalla dirichuyuq", nishpaqa. Amana chayshinachu tukunqallapa.
Kaytam ninillapa yumbay runakunata:
Aku shumaqta tiyaq, ama pitapis manchashpachu. Krisyishun munashqanchiqpi. Parlashun kriyishqanchiqta.
Yumbay llaqtakunapi allin leykunata ruranqallapa atinambaqllapa akrayta munashqanllapa kamachikuqningunata. Chayshina ruraptinllapami, leyningunata allita kasushpaqa, mananam maqanakunqallapachu.
Munanillapapismi yanapayta yumbay nasyungunata, shumaqta tiyanambaqllapa paykunapura, ama wanchinakushpachu.
Kaytapis yuyashun: yumbay nasyunninchiqkunapi rurashqallapa leykunata yach'ananchipaq ollqopis, warmipis dirichuyuq nishpa. Pullapam bidanqa ancha balin. Chaymi nasyunninchiqkunapi ancha trabajanchiq shumaqta runakuna tiyanambaqllapa. Yanapanchiqpismi llaqta masinchiqkunata, dirichuyuq kanambaqllapa. Kay Tandadu Nasyungunapa Atun Kunsijunmi kashpallapa "runapa chay dirichunguna ancha balin" nishpa, kay diklarasyunda iskibrinillapa, tukuy wata liyishpa, animakananchiqpaq, ama qonqananchiqpaq, yach'achinanchiqpaq tukuy nasyunninchiqkunapa llaqtangunapi.
1. Punta kaq:
Yumbay ollqokuna, warmikuna pullalla kashun leyninchiqkunawan. Manam ni pipapis kriyadunchu kanchiqllapa. Suqninchiq, suqninchiq atinchiqllapa yuyayta "imam alli, imam mana allichu" nishpa. Chayshina kaptin, shumaqta tiyashunllapa suq ayllushinalla.
2. Ishkay kaq:
Kay niykashqayllapaqam yumbay runakunapaq; tukuy kastakunapaq, imalaya kaqpaqpis, ollqopaq, warmipaq, yumbay Iaya rimaqkunapaq, ima Iaya lutrinayuqpaqpis; kapuqkunapaqpis, mana nimayoqpaqpis ima Iaya partiduta sigiqkunapaqpis, tukuy pipaqmi kayqa.
Kay nishqaykunaqam yumbay Iaya Ilaqtakunapaqpis: yumbay nasyungunapaq, yumbay prubinsyapaqpis.
3. Kimsa kaq:
Yumbay runa, warmikunapis dirichuyuqmi shumaqta kawsanan kay pachapi. Atinllapapismi kriyiyta paykuna munashqambi. Chaymi yumbay runakuna dirichuyuq ama qesachadu kanambaqllapa.
4.Ch'usku kaq:
Mananam kanqachu kriyaduqa. Manam atinchiqchu randiyta ni randikuyta runa masinchiqta animaltashina.
5. Pichqa (sinku) kaq:
Manam pipis dirichuyuqchu runa masinda suq lastimata qesachanambaq, imata rurashpa.
6. Suqta (sayis) kaq:
Yumbay runakunam dirchuyua kay leykunarayku. Kay leykunata kasushun ama pitapis dañachinanchiq.
7. Qanch'is (syiti) kaq:
Kay leykunaqam yumbaypaq. Chayri mana allichu kamachikuqkuna yanapanambaq kapuqkunatalla, pwidiqkunatalla. Yumbaytar chay awturidarkunaqa yanapanqallapa kapuq mana kapuqtapis. Ama akranqachu paykuna munashqanda.
8. Pusaq (uchu) kaq:
Yumbay runakuna, warmikunapis atinllapa dimandayta pitapis, mana allita tukuptinllapa. Juyiskunaqa yumbay llaqta masingunata washanqallapa ama ultrajanan chay uchayuq runakunaqa.
9. Isqon (nwibi) kaq:
Awturidarkuna mana surqoshpa juyismanda suq ordindaqa, manam atinllapachu karsilayta ni wichukuyta nasyunninmanda suq runataqa.
10. Ch'unga (dyis) kaq:
Yumbay runakuna, warmikuna dirichuyuq kanchiq allin juyisniyuq kananchiq. Chay juyiskunaqa allita uyashpa, shumaqta justisyata ruranqa; ama suqpaqllachu kanqa. Ashwanri yumbaypaq kanqa.
11. Ch'unga suqniyuq (unsi) kaq:
- Suq dimandadu runapaqqa, juyiskunaqa ama dasqa yuyanqachu "uchayuqmi kay runaqa", nishpaqa. Puntataqa allitaraq rikanqallapa yach 'anambaq "¿uchayuqchu ichu mana?" nishpa. Chaymandaqa uchayuq kaptinqa, yach'ashpa allita, imatapis ruranqallapa.
- Mushuq Ieyta rurashpaqam mana kasuqkunataqa atinchiq kastigayta. Chay mushuq ley kaptimbis manam kanchu dirichu kastigananchiqpaq runakunata unay tyimpupi mana kasukushpa tiyashqambaq, chay ley manaraq kashqanrayku chay tyimpupi. Chayshinallam mushuq kastigukunapis balin mushuq prisupaqila. Manam balinchu chay runa unaykunapi ima maluta rurashqanbaqqa.
12. Ch'unga ishkayniyuq (dusi) kaq:
Manam pipis mitikunqachu suq runapa wasinman ni ayllungunaman, ni kartanda kich'anqachu, dwiñun mana munaptinqa. Ama nishumbischu suqkunata: "chay runaqami mainatural" nishpaqa.
13. Ch'unga kimsayuq (trisi) kaq:
- Yumbay runakunam dirichuyuq purinambaq chay maykunata may munashqanda. Chaymi atin tiyayta may llaqtakunapipis.
- Suq runa munashpa, atin lloqshiyta nasyunninmanda maytapis rinambaq. Chayshinallami atin kutimuyta chay nasyunninman.
14. Ch'unga ch'uskuyuq (katursi) kaq:
- Qesachawaptinchiq kamachikuqkuna nasyunninchiqpi dirichuyuqmi kanchiq maskananchiq suq nasyunda, chaypi shumaqta tiyananchiq.
- Mana allita tukuptinchiq, manana dirichuyuqchu kanchiq mitikananchiq suq nasyunman washakananchiq kastigunchiqmandaqa.
15. Ch'unga pichqayuq (kinsi) kaq:
- Yumbay runakuna tukuy warmikuna dirichuyuq nasyunniyuq kanambaq. Peruwanukunata ama yanqa ninqallapachu: "Mananam peruwanuchu kangi" nishpaqa. Dirichuyuqpismi nasyunninmanda Iloqshinambaq.
- Manam atinllapachu ñigayta kambyanambaq nasyunninda.
16. Ch'unga suqtayuq (dyisisayis) kaq:
- Yumbay kasta ichu lutrinayuq runa, warmi, ch'ayashpa idarninman atinliapa kasarayta paykuna mayqan munashqanwan ruranambaq suq aylluta. Oliqo, warmi, kasarashpa, akrakashpa chayshinallam dirichuyuq.
- Manam pipis amalas suqkunata kasarachinanqachu. Suq runa warmiwan paykuna kikin munashpa, kasaranqallapa.
- Ayllunchiqkuna ancha balin. Chaymi awturidarkuna yanapanqa imashinapis pullan shumaqta, kawsanambaq.
17. Ch'unga qanch'isniyuq (dyisisyiti) kaq:
- Yumbay runam dirichuyuq ch'akrayuq, imayuq kananchiqpaqllapa. Sapalanlia manaqa suqkunawan ch'akrayuqqa atinchiq kayta.
- Manam pipis yanqa qoch'ikunqachu suq runapa imandaqa.
18. Ch'unga pusaqniyuq (dyisyocho) kaq:
Yumbay runa atin yuyayta, kryiyta munashqambi. Chayrayku atin akrayta munashqan lutrinata. Munashpaqa atimbismi kambyayta lutrinandaqa. Chayshinam atin lutrinambaq rimayta, yach 'achikuyta kikin wasimbi manaqapis maypipis. Chayshinam atimbis adurayta Dyusninda may munashqambi.
19. Ch'unga isqonniyuq (dyisinwibi) kaq:
Yumbay runakuna atin yuyayta munashqanda. Atin parlayta yuyashqanda. Manam pipis piñchinqachu chay runakunata yuyashqanda rimaptin. Dirichuyuqpismi runakuna yach'anambaq yumbay nutisyakunata.
20. Ishkay ch'unga (beynti) kaq:
- Yumbay runakuna shumaqta mana maqanakushpachu atin tandakayta suqkunawan.
- Manam pitapis atinchiqchu kamachiyta amalas tandakanan suqkunawan.
21. Ishkay ch'unga suqniyuq (beynti uno) kaq:
- Runapis, warmipis dirichuyuqmi karguyuq kanambaq llaqta masinguna akraptin. Paypis atin akrayta suqkunata karguyuq kanambaq.
- Yumbay runakuna, warmikunam pulla dirichuyuq parlanambaqllapa kamachikuqningunawan. Chay kamachikuqkunaqa ama suqkunapaqllachu kanqa. Ashwan yumbay llaqta masingunapaq pullapaq kanqa.
- Yumbay nasyumba gubyirnun kamachikunqa, llaqta masinguna munaptin kamachikunambaq. Chayri llaqta masinguna pakashpa ruranqa butasyunda, allita akrananllapa kamachikuqninda.
22. Ishkay ch'unga ishkayniyuq (beynti dos):
Yumbay gubyirnukuna yanapanqa mana nimayuq llaqta masingunata, amana padisinambaqilapa, mas allita mantyinikanambaqllpa imata rurashpa.
23. Ishkay ch'unga kimsayuq (beynti tres):
- Dirichuyuqmi yumbay runakuna imata ruranambaq. Atimbismi munashqan trabajuta maskayta. Kapatasninguna shumaqta rikanqa ama wañunan, ama padisinan qeshyaywan chay trabajupi. Manam kanchu dirichu yanqaqa paykunataqa wichukunambaq chay trabajunmanda.
- Yumbay runakuna pullan ruraq suq trabajupilla dirichuyuqmi pullalla ch'askinan pagunda. Manam allichu wakin achkata ch'askinambaq, wakinnataq ashlitatalla ch'askinambaqllapa.
- Yumbay trabajadurmi dirichuyuq ch'askinan qellayta aypanan kawsanambaq, ama padisinan mana nimayuq kashpa. Mana aypaptin paypaq, ayllumbaq, gubyirnun yanapanqa imashinapis.
- Yumbay runam dirichuyuq tandakanan sindikatuwan, chayshina washakanambaqllapa.
24. Ishkay ch'unga ch'uskuyuq (beynti kwatro):
Dirichuyuqmi yumbay runakuna samanambaq. Manam allichu qanch 'is (syiti) yumbay diyasninda trabaj anambaq. Atinllapapismi samayta bakasyunnimbi ganashpa.
25. Ishkay ch'unga pichqayuq (beynti sinko):
- Suq trabajaq runata pagaranqallpa atinambaq randiyta mikunanda, trapunda, kamanda, ambinda paypaq, ayllumbaqpis. Dirichuyuqpismi qeshyashpa choqrikashpa qellayta surqonambaq Siguro Sosyalmanda.
- Ukuyuq warmikuna, yumbay wambritukunapismi dirichuyuq ch'askinambaq Siguro Sosyalmanda ancha mana nimayuq kashpa, taytanguna kasadu kaptin, mana kasaduchu kaptimbis.
26. Ishkay ch'unga suqtayuq (beynti sayis):
- Yumbay runakuna warmikuna dirichuyuq yach'akunan iskwilapi primaryata ushyanangaman mana pagarakushpachu. Alli kanman sekundaryatapis chayshinalla ushyanambaq. Yumbay wambrakuna yach'akunqallapa iskwilapi. Yumbay ancha allita yach'akuqkuna, pubri kashpapis, kapuq kashpapis dirichuyuqmi yaykunan unibersidaman.
- Iskwilapi yach'akunqa allita yuyanambaq, shumaqta tiyanambaq Ilaqta masingunawan, suq llaqtamanda kaqkunawan, suq Iutrinayuqkunawan, yumbay nasyunmanda runakunawambis. Chayshinami yach'akunqallapa yanapanan Tandadu Nasyungunata ama pilyashpachu yumbay nasyunguna shumaqta kawsanambaqllapa.
- Taytanguna akranqa ima laya munashqan iskwilata, chaypi wambranguna yach'akunambaq.
27. Ishkay ch'unga qanch'isniyuq (beynti syete):
- Yumbay runakuna dirichuyuq Ilaqtamba kustumbringunata yach 'akunambaq. Kaptin llaqtambi biblyutika, atin liyiyta librungunata. Wakin runakuna yach'akushpa imata rurayta, yach'achinqa llaqta masingunatapis, chay suqkunapis yach'akunambaq.
- Chay punta imata ruraq runaqam dirichuyuq rurashqanda randikushpa, gananambaq. Manam allichu paypa rurashqanda suqkuna kupyashpa randikunambaq.
28. Ishkay ch'unga pusaqniyuq (beynti ocho):
Yumbay nasyungunapa gubyirnun awturidarnindin kasunqa yumbay kay iskibridu dirichukunata, yumbay llaqta masinguna shumaqta kawsanambaq.
29. Ishkay ch'unga isqonniyuq (beynti nwibi):
- Yumbay runakuna yanapanqa chay may tiyashqan llaqtanda. Chayshina ubligasyunninda rurashpa, shumaqta atinllapa kawsayta.
- Yumbay runakuna atinllapa rurayta munashqanllapata, alli kaptin, mana dañachiptin suqkunata.
- Kay dirichukunaqa mana kuntranqachu Tandadu Nasyungunapa leyningunataqa.
30. Kimsa ch'unga (treynta):
Kay dirichukunata liyishpa, ama ni suq gubyirnu, ni pipis yach'achikunqachu paylla munashqandaqa, qoch'inambaq llaqta masingunapa dirichungunata.


text:
Añaki
Añaki icha Baktirya (grigu simimanta Baktήpιov, "k'aspicha", chaymanta latin simipi Bacterium) nisqakunaqa kawsaykuq huk'innaq (Procariota) nisqa ch'ulla kawsaykuq kaq kawsaqkunam. Maypipas, tukuy tiksi muyuntinpi kawsanku. Ancha ch'iñilla kaptin, ch'iñi qhawanallawan (mikruskupu nisqawan) rikunchik.
Añakikunaqa ancha achka rikch'aqkunam. Achka hinatam kawsanku. Anqas añaki nisqakuna inti wayllanku, huk añaki rikch'aqkuna ismuchiqkunam, hukkunataq unquchiqmi. Runa kurkup ch'unchulninpi ancha achka añaki kawsaspa, mikhuna uspuyninchikpi yanapanku. Hukkunamantataq unqunchikmi.
Kaymi huk unquchiq añakikunap paqarichisqan runap unquyninkuna:
- Q'icha unquy (Cholera)
- Wanthi unquy (Syphilis)
- Suq'a unquy (Tuberculosis)
- Lliqti unquy (Lepra)
- Sirk'i unquy (Bartonellosis)
- Yana wañuy (Pestis)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ñawpa añaki (Archaea)
- Añaw icha Wirus (Virus)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Añaki


text:
Ch'uñu
Ch'uñu nisqaqa qasapi chullunkuchaspa intip wach'inkunapi q'uñichispa chayta achka kuti kutipayaspa ch'akisqa papam.
Ch'uñuta ruranapaqqa papakunataqa qasaq pachaman mast'arinchik. Pacha laqhayaptin, papakunataqa iskay, kimsa tutata qasaqpi saqinchik. Papap qaran lluqsinanpaqqa chakinchikwan sarurinchik, runawan warmiwanpas llamk'aspa. Chaymantataqmi saqirinchik ch'akinanpaq.
Muraya nisqa yuraq, aswan chaniyuq ch'uñuta ruranchik yana ch'uñukunata mayuman churaspa. Puriq yakum pachap qaranta apaykuspa t'iqpan, papakunata yuraqchaspa.


text:
Waskaran rashtaq
Waskaran (Kastilla simipi: Huascarán) nisqaqa lliw Piruwpi aswan hatun urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Yunkay pruwinsyapi, Yunkay distritupi, Manqus distritupipas,Qarwa pruwinsyapipas, Shilla distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6,768 mitrum aswan hanaq.
Rahun wallkayan, wata wata ushakaykan. Pucha pucha hirkapa waqtan, rikakan yana rumillana.Llakipaq, yarpachakuypaq.
Ima nin shutin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Shutinqa nin waskanuraq. Ishkay piqan (uman) kaptin, ñawpata niyasha 'Mataraju. Tsaynu killqasha Middendorf. Wakin niyasha: waska.


text:
Maya hawaykawsay
- Maya nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Maya (sut'ichana) rikuy.
Maya hawaykawsay nisqaqa ñawpa pacha Chawpi Awya Yalapi maya rimaykunata rimaq runa llaqtakunap ancha kururasqa hawaykawsaymi karqan.
Yukatan yaqa wat'api chunka tawayuq kaq pachakwat'api Maya runakunap hawaykawsaynin ismurqaptinpas, kunan Watimalapi K'iché, Kaqchikel, Tsutuhil runa llaqtakunas sisakuspa qhapayarqan. Chay llaqtakunaqa chunka pichqayuq wat'api ispañul kunkistadurkunap atisqan karqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Maya hawaykawsay.


text:
Ukumari
Ukumari, Qusqupi Ukuku nisqakunaqa (Latin simipi Ursus - familia Ursidae) aycha uquq ñuñuq, aycha mikhuq, ancha hatun uywakunam.
Piruwpi kawsaq ukumari rikch'aqqa Tremarctos ornatus (anti ukumari) nisqam.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi tukuy kawsaqraq ukumari rikch'aqkuna:
- genus Ursus
- Paqu ukumari (Ursus arctos)
- Yana ukumari (Ursus americanus)
- Yuraq ukumari (Ursus maritimus)
- Asya ukumari icha Yuraqkunka ukumari (Ursus thibetanus syn. Selenarctos thibetanus)
- genus Melursus
- Wirp'a ukumari (Melursus ursinus)
- genus Helarctos
- Malay ukumari (Helarctos malayanus)
- genus Tremarctos
- Antikuna ukumari icha Allqa ukumari (Tremarctos ornatus)
- genus Ailuropoda
- Hatun panda (Ailuropoda melanoleuca)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Ukumari


text:
Saywa
Saywa nisqaqa iskay suyupura - mama llaqtapurapas - khuskan manyanninmi. Saywap huk kinrayninpiqa huk suyum, wakin kinrayninpitaq wakin suyum.
Saywakunataqa saywa rumikunawanmi tiyachinku. Chay rumipuraqa siwk siq'ikunam saywa kan.
Mama llaqtakunapurataq achka saywakunaqa hatun qinchayuqmi, pirqayuqmi, ahinataq 1961 watamanta 1989 watakama Berlin pirqam, chay pachapi Kunti Alimanyawan Anti Alimanyap saywanpas, kunantaq Urin Kuriyawan Chinchay Kuriyap saywanmi, Mishikuwan Hukllachasqa Amirika Suyukunap saywanpas, Mishikumanta llamk'ay maskaq runakunata HAS-man chayamuymanta hark'anapaq.
Chakrakunataqa rumi pirqakunatam icha yura saywakunawanmi saywanachinku.


text:
Chaquy
Chaquy nisqawanqa runa sach'a-sach'atam kañaspa urmachin chakrata rurananpaq.
Ancha allin, puquna allpa kaptinqa - ahinataq yana allpa -, achka watakunatam allin chakrakunam kanqa, allin allpayuq chawa chakra nisqa.
Astawantaq piyata (ruku-mawka) nisqa chakrakunapi aslla watakunatam chakra yurakunata puquchinku, chaymantataqmi chakratam sallqaman saqinku, sach'a-sach'ap musuqmanta wiñakunanpaq. Huk, iskay watamanta huk wayuq mallkikunam wiñan, chaymantataqmi aswan hatun sach'akunam, llukcha uku nisqapas. Chay hinatam musuq sach'a-sach'am tukukun.
Ichataq sallqata mana allinta riqsiq runakuna sach'a-sach'ata chaquspa chaymantataq manaña sallqamanchu saqispa, sach'a-sach'a qullusqa kanqa. Chay hinatam achka paray sach'a-sach'akunam wañun.


text:
Peru suyu huk suyuhinalla kananpaq, sapanka ayllunkunawan, sapanka llaqtankunawan kuska kallpanchanapaqmi, rimanakuyku; nillaykutaqmi, chayqa rurakunqa ñawpa ayllukunapa yachayninkunata chanincharispa, kawsay rurayninkunata yuyaykuspa, llapa rimaynin simikunata riqsispa, qipa kawsayta qawarispa, tiqsi muyupa purisqanmanhina rurasqa kananpaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Perú ñawpa pacha kawsay yuyaykunata mana qunqanapaq, aswantaqa riqsispa kawsanapaq kamachikamunqa.
(ch) Llapa runakuna yanapanakuspa hawkalla tiyanankupaq, sumaq qawanakuypi, huk niray usupi kawsaspapas, piña kaspapas pampachaykukuspa, mana awqanakuspa, Perú huk suyulla kanapaqmi kamchikuykuna kanqa.
(h) Llapan runakuna qipa wiñaypi allin kawsayman chayanankupaq, sapanka runatapas, ayllupi kaqtapas allin puriyman churananpaq huk ruraykunata churanqa.


text:
2 kaq yachatsikï
¿Pitaq Dios?
1. ¿Imanirtaq Diosta adorashwan?
Diosllam llapanta kamaqqa. Imëpis kashqam y imëyaqpis kakunqam (Salmo 90:2). Bibliachö alli willakïkunaqa pëpitam shamun (1 Timoteu 1:11). Pëmi kawëta qomashqantsik, tsëmi pëllata sirwishwan y adorashwampis.
2. ¿Imanötaq Dios?
Espíritu kaptinmi pëtaqa ni pipis rikashqatsu, y noqantsikwanqa manam igualantsu (Juan 1:18; 4:24). Kamanqankunata rikarmi musyashun Diosnintsik imanö kanqanta. Más tantearinapaq, tukï color y tukï niraq frütakunata y wëtakunata ruranqanmi rikätsikun kuyamanqantsikta y alläpa yachaq kanqanta. Jina ciëlochö y Patsachö imatsikanta imëkatapis kamanqanmi rikätsimantsik Llapanta Puëdeq kanqanta.
Bibliata leirninmi Diostaqa más reqishun. Tsëchömi yachatsikun kuyamanqantsikta, imakuna kushitsinqanta, imakuna llakitsinqanta, y jutsallakushqapis imanö sientekunqanta.
3. ¿Diospa jutin kanku?
Jesusmi kënö nirqan: “Sielucho quecaq Dios Yayalläcuna, jutillequi allapa respetuwan alabashqa catsun” (Mateo 6:9). Tsëmi, Teyta, Kamakoq Yaya, Señor nishqapis jutinqa kan. Cada idiömachömi parlayanqanmannö tsë jutitaqa niyan. Quechuachöqa Jehová o Yavé nintsikmi.
Wakin Bibliachöqa jutinta mana churashpam, Dios o Señor nirlla churayashqa. Pero unë qellqayanqanchöqa 7.000 kutipitapis masmi Diospa jutin yurirqan pï mëta Jesus yachatsirpis, Teytampa jutintaqa parlarqanmi.
4. ¿Diosqa kuyamantsiktsuraq?
Kuyëkämashqaqa, ¿imanirtaq sufrintsik? Wakinkunaqa pensayan probamänantsikrëkur tsëkunata Dios permitinqantam. Pero tsëqa manam rasumpatsu.
Imanöpis kawënintsik akranapaqmi Jehoväqa kamamashqantsik. Y más alliqa kanman Diosta sirwinapaq akranqantsikmi (Josué 24:15). Y wakinkunaqa mana alli rurëkunatam akrayan, tsënöpam tukï llakikïkuna kan. Y tsëkunaqa Jehoväta alläpam llakitsin.
Kuyamarnintsik y shumaq kawanata munarmi Jehoväqa ichikllachöna llapan mana allikunata ushakäratsimunqa. Pero musyanmi tukï mana allikunata imanir permitinqanta. 8 kaq yachatsikïchömi tsëtaqa yachakunki.
5. ¿Imanöraq Diosman witishwan?
Jehoväqa mañakur pëman witinatam munan (Salmo 65:2; 145:18). Jina perdonamänapaq listom këkan y musyanmi sirwinantsikrëkur imëkata ruranqantsiktapis. Tsëmi jutsasapa karnimpis amïgon këta puëdentsik.
Kawënintsik qomashqantsik kaptinmi pipitapis más Diosllata kuyanantsik (Marcos 12:30). Y tsëtaqa rikätsikuntsik pëpita yachakur y mandamientonkunata wiyakurmi. Tsënöpam más reqishun.
MAS MUSYATSIKÏKUNA
DIOSPA ALLI WILLAKÏNINKUNA
¿Diospa jutin kanku?
Diostaqa tukïläyapam qayayan, Llapanta Puëdeq, Kamakoq y Señor. Kë vidëuqa yachatsikun Bibliachö cäsi 7.000 kutinö Diospa jutin yurinqampitam.


text:
KAY PACHACHRU LAPAN RUNAKUNA WASHAKURKAANAPAQ ISKIRBISHAKUNA KAYKUNATA ISKIRBIPAAKURAA
[Preamble]
Lapan runakuna chaynuyla washa kananpaqmi mana pisi rantisha runatanuy sirbichikunanpaqmi mana ima lutantas ruranakurkaananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaqmi.
Lapan runakuna chay washasha kapaakunanta mana musyarmi, mana kaasukurmi runakuna qalayapaakusha lutan ruranakuyta, ashlinakuyta, kaykunam juchakachimanchi lapan runakunata. Chaymi musyachipaakuu lapan runata mana manchakular, mana ima wanaychruusi kay pachachru kawapaakunanpaq. Jinamanmi "Rimashaq" nirqa, rimapaakunanpaq, naatan munanqanman, Diosmansi u jukmansi yupachikurkaananpaq.
Maychru chaychruusi mandaqkuna ninakunqannuyla rurapaakunanpaq. Runankunata lutan runakunapa makinpitas washananpaq, lutan mandaqninta mana ima lutantas rurapaakunanpaq. Chaynuytaq lapan nasyunchru runakunas alipa rikanakur kawapaakunanpaq.
Lapan nasuyunpita delgadukuna wamaqta qutukaanan junaqchruumi rimanakurkur iskirbipaakura lapan runa, warmis, olqos chaynuyla alipa rikasha kananpaq. Chaychruutan rimanakurkara runakunata ali kawayta yanapapaakunanpaq. Naatan mana pisi rantiyasha runawannuy piwansi sirbichinanpaq. Chaychruutan chay lapan nasyunkunapita qutukaq de!gadukuna ninakaraarira chay rimanakurkanqannuy yanapaanakur kawapaakunanpaqsi.
Kay rimanakunqanchi rurasha kananpaq musyachishun lapan runata, warmitas, olqotas ninakurkaras, naatan mandaqkuna runankunata chay i mayqapitas washapaakunanpaq.
LAPAN NASYUNPITA QUTUKAQKUNAM ISKIRBIPAAKURA
Kay Pachachru Maychru Chaychruusi Runakana Chay Washasha Kapaakunanapaq
Lapan runakuna mayaq chayaq nasyunchruusi mandaqnintin kay iskirbishakunata yarpapaakunanpaq, jinaman yachrachipaakunanpaq. Chaynuytan kay iskirbishakunata mandaqkunaqa rurachipaakunman, nasyunninkunachruusi u jukla nasyunkuna munayninchru alipa kayaqkunatas rikanakurkaananpaq.
ARTICULO 1
Lapan runas kay pachachru nasimun juk rantisha runanuy mana pitas sirbinanpaqmi, alipa rikasha kananpaqmi, washasha kananpaqmi. Lapan runakunas nasipaakamun yarpayniyoqmi naatan tantiyayniyoqmi ima lutanta rurapaakurursi tantiyakunanpaq. Lapan runakunas kawapaakunaman juk wawqenuylam.
ARTICULO 2
Washasha kananpaq kay lapan iskirbirayaqnuylam rurakanman lapan runawansi, yuraqwansi, yanawansi, imaniraqwansi kachun quechua rimaqsi, castellano rimaqsi, u kachun warmis, olqos, Diosman yupachikuqsi u imaman yupachikuqsi, kachun manadaqninpita pinsiyaqsi u ima insiyaqsi, kachun mayaq markapitas u maychru, nasishas, kapuqniyoqsi u mana imaynaqsi. Imanuy ayqaynuy karsi rikanakurkanman juk kastanuylam.
Kachun mayqan mandaqkunapa qatiraqninsi, kachun libritayoqsi u jinalas, kachun mayaq markapita aywakamushas, pi maysi rikanakurkanman chaynuylam, juklaa nasyun mandaqpa makinchru karsi, mana jukpa makinchru kaqnuylam rikapaakunman alipa, chay mandaqpa runankunatas.
ARTICULO 3
Pi may runatas amam munachwanchu pitas wanuchipaakunanta, piwansi mana munayaqwan sirbichikurkaananta, jinaman maqasha u ashlisha kapaakunantas.
ARTICULO 4
Amam pisi, pipa sirbiqninsi imaysi yaykunqachu imapita nirsi u imapaq nirsi.
ARTICULO 5
Amam pi tasi kawaypa kuchuchinmanchu juk uywatanuyqa, manatan pitas ashlinmanpishchu mana baliq nirsi.
ARTICULO 6
Lapan runas, may chay nasyunchru kaqsi kanman chay kikin nasyun runanuy alipa rikasham, libritaanaq mana karsi.
ARTICULO 7
Lapan runas kapaakunman chaynuyla alipa rikasham. Naatan pis aliska kunchuchiptin kay iskirbishakunapita juknuypa ruraptin nasuynchru mandaqqa washanmanmi lapan runakunata. Amam rirqararmanchu pisi, mandaqninpita lutanta rimayaqta u wakta, kayta lutanta ruray niyaqta. Manatan rirqaranmanchu wakinta alipa rikaqtas u wakinta lutanpa rikaqtas.
ARTICULO 8
Jucha taripaq runakuna wiyaripaakunman lapan runatam nasyunninchru kaqtaqa. Paykunaqa runakunata washapaakunman iskirbishankunanuymi mana imas lutan rurasha kapaakunanpaq.
ARTICULO 9
Amam pitas manakaqpita, charichinmanchu u karselman wichrqachinmanchu. Naatan nasyuninpitas jurquchinmanchu.
ARTICULO 10
Juchaakushakunata taripaq runakuna rikapaakunman chaynuylam lapan runatas. Paykuna wiyaripaakunmanmi Chay juchachasha runamayin wanuchiqta imaninqantas". Chawra mana mayqantas kuyapaalarmi ima nipaakumansi rimakurkanqannuy.
ARTICULO 11
- "Juk runapita lutantam rurasha" nipaakuptin rasunpa shumaq musyakamunqankamaqa "Manam yanqa rimapaakunmanchu paymi rurasha". nir. Naatan juchaakusha karqa, kikin chay runa washakushun u washachun juk runas. Chay jucha taripaqkuna achka runakuna kayaptinmi mayapaakunman chay juchachasha runa rimaqta.
- Pi runa imatas ruraruptin, manam imaniytas atipapaakurachu nasyuninkunachru mana kaynuy iskirbishakuna kaptin. Naatan manatan karachu iskirbishakuna j uchaakushakunata imaypa aliska kunchuchinapaqsi. Chaypi taran mandaqkuna iskirbipaakura kayta naa imayqas juchaakusha jananchruuraq.
ARTICULO 12
Mariam pitas ayluykunata "Lutanta ruray". nichwanchu. Naatan manatan wayinchru imanuy kawakuqtasi imatas jatipachwanpishchu. Manatan kartantas pisi kichrapunmachu ni washantas rimanmanpishchu. Kay iskirbishakunanuymi rurakasha kanman. Jinaman washasham kapaakunman lapansi kay tukuy lutan ruraypita.
ARTICULO 13
- Runaqa pi maysi munanqantam aywanman maytas, chaytas. Naatan nasyunninchruusi munanqanchruutan yachranman maychru chaychruusi.
- Pi maysi munarqa yarqunmanmi imaysi nasyunninpita. Naatan munarqa kutiyunmantan imaysi.
ARTICULO 14
- Mana kaqpita pis yanqa qatikachraptinqa, chay runakunaqa yarqukurkanmanmi nasyunninpita juklaa nasyunchru maylachruusi ali kakunanpaq.
- Naatan imatas lutanta rurapakusha karqa amam yarqunmanchu nasyunninpita juklaa nasyunchru washapaakunanpaq, Lapan Nasyunpita Qutukaq runakuna manam munapaakunchu kaykuna rurakananta.
ARTICULO 15
- Lapan runas kapaakunman juklay nasyunlata markanch akusham.
- Manam pisi "Qampa naa manam kankimanchu kay nasyunnikipa runanqa" nir, qarqunmanchu pitas. Ni manatan chariranmanpishchu " Qamqa manam kankimanchu juklaa nasyunpa runanqa nirsi.
ARTICULO 16
- Naa kasaranan timpuman chrarurqa, warmis, olqos kasarakunmanmi, may kastawansi; yanawansi, yuraqwansi. Kasaranmantan juklaa nasyun runawansi, Diosman u mana Diosman yupachikuqwansi. Nasyunchru iskirbishankunanuymi washanman lapantam runankunata, kasarakunanpaqsi, kasararuptinsi u chulaanakuruptinsi.
- Manam pisi kasarachinmanchu mana munaqta. Kasarachinmanqa munanakuqlatam.
- Chay kasadukuna lapan wamrantinmi kapaakunman alipa rikasha, mandaqkunapita washasha. Chay kasadukuna wamrankunawan aliskam balin.
ARTICULO 17
- Pi may runapas kanmanmi munaptinqa chrakransi, wayinsi u imayqansi, kikilanpasi u juk runakunapawansi. Chaynuy kananta manam pisi amachanmanchu.
- Manam pisi kitanmanchu chay imayqantasi oíqoorir manakaqpitaqa.
ARTICULO 18
Pi may runasi munanqantam pinsiyakunman, naatan ali u lutan ruranqantasi tantiyakunmanmi. Chawraqa j inam yupachikunman Diosmansi u imamansi. Muyunmanmi juk riligiyunpita juk riligiyunmansi. Muyunmantan juknuy kawaypita juknuy kawanmansi. Jinam pi maysi imanaypasi Diosninta alawaakunman, japaíansi u wakin runawansi, washachruusi u wayilachruusi. Yachrachipaakunmantan .yachrakurkanqantawan juknuypa kawaynintas, naatan rurapaakunmanmi fistankunatas.
ARTICULO 19
Chawra runaqa jinam pinsiyanman, naatan "Rimashaq" nirqa, rimanman. Naatan chay pinsiyayanqan runata piñaakachinan mana pipitas amachasha kaptinqa amam rimanmanchu. Runaqa pi maysi yachrakunman munanqantam librukunata leyepasi u jukkuna rimaptin mayakuypasi. Naatan munarqa pinsiyanqanta iskirbinmanmi u rimanmanmi wakinkaqkunas mayakurkaananpaq. Naatan apachinmanmi mayaq chayaq nasyunkunamansi amam juklaa nasyunman imanaypa apachikuptinsi; ama apachiychu ninmanchu pisi.
ARTICULO 20
- Pi may runasi jinam qutukaakurkanman imapaqsi. Naatan qutukapaakunman imapaqsi, alipaqmi.
- Manam pi tasi "Runakunawan qutukaashun" ninmanchu mana munaqta wapuypaqa.
ARTICULO 21
- Pi may runasi, mandaqnin ima ruraytas munaptinqa íapanmi chaychru kapaakunman, kikinkunas u deígadukunas.
- Mandaqkuna imawansi yanapaamuptinqa wakinkunanuymi chraskinman lapansi.
- Lapan runasi munanqantam akrapaakunman mayqantasi mandaqninpaq. Naatan chay mandaqninkuna akrapaakunqan kanman ayqa' watakamas nasyuninkunachru iskirbishankunanuymi. Mandaqninta akrapaakunman mana kaskipanakularmi iskirbipas u makin chakcharkuypas.
ARTICULO 22
Juk nasyunchru yachraq runapa kapunman aypam imansi ayqansi kawaananpaq. Naatan mayqanpas masía kapuptinqa yanapanman walkala kapuqtam. Chaynuytan masía kapuptinqa nasyunkunas, yanapanman mana alaapa kapuqniyoq nasyunkunata, wakinkunapita mana jukmapasha kapaakunanpaq. Chaypita tukuy j inanpa yanapanakur, ali kapaakunanpaq.
ARTICULO 23
- Pi may runasi uryanman imachruusi munanqanchruumi maychruusi. Jinaman alipam rikanakurkanman uryaqsi u urayachiqsi. Naatan mana uryata tariptinqa mandaqninkunam yanapanman tariyta.
- Ishkay runa chay uryalachru kaptin jinaman chaynuyla ishkaynin uryaptinqa, pagasha kapaakunman ayqata karsi chaynuylam.
- Uryaqkuna ali pagasham kapaakunman mana ima wanaychruusi kapaakunanpaq. Jinaman aylunkunas alipa rikasha kapaakunanpaq. Naatan gananqan mana imapaqsi aypaptinqa nasyunninchru mandaqninkunam yananpanman.
- Pi may runas urayaqqa qutukapaakunmanmi uryaq mayinkunawan imas mana ali kaptin rimanakurkaananpaq. Manam pisi "Ama qutukapaakuychu" ninmanchu pitas. Maslata ganayta munarqa u alipa rikasha kayta munarqa, jinam manakurkaananpaq qutukarkur rimanakurkanman.
ARTICULO 24
Pi may runasi uryaqqa jamanmanmi. Chay jamar imatas rurakunman munanqantam. Naatan pisi amam uryachinmanchu rimanqanpita masqa. Jinaman watachamur jamaptin pagasham kanman.
ARTICULO 25
- Pi may runapas kanman aypam imalansi ali kawapaakunanpaq, aylunkunas mana qeshyapaakunanpaq, kanman aypan mikunan, jakun, jinaman wayin yachrananpaq. Qeshyarur aywanmanmi medikuman u hospitalmansi jampichikuq. Naatan mandaq runakuna yanapapaakunman lapantam: uryapakuytam mana tariq runakunata, qeshyaqkunata, mana uryaq atipaqkunata, japatukushakunata, chachakunata, mana juchaynaq kayarsi imaynaqsi kidashakunata.
- Pachrayoq warmikunas jinaman iñashakunas kapaakunman aliska yanapasham imayqachruusi. Akapa wamrakuna kapaakunman ali rikasham lapansi kasadupa karsi u mana kasadupa karsi.
ARTICULO 26
- Runakuna lapanmi yaykupaakunman iskuylaman. Naatan "amam pisi paganmanchu qalayunqanpita ushanqankamas. Wamrakunata kachrapaakunman lapatam munaqtas, mana munaqtas primariya iskuylaman. Chaypita masta yachrakuy munaqkuna, jinam yachrakurkanman medikupaqsi, abugadupaqsi u imayqapaqsi. Unibersidakunaman mana atipaqkuna ali yachrarqa chraskisham kapaakunman. Naatan mana yachraqkunata "Amam chraskipaakunmanchu imansi rayqoqa.
- Chay iskuylakunachru yachrachiykuna kanman lapan yachrakuqkunata ali runa kayta yanapananpaqmi, alipa rikanakurkaananpaq, lapan runata yanapaa- nanpaqmi, rantisha runanuy mana pipa sirbichiqninsi kapaakunanta musyapaakunanpaqmi, juklaa nasyun runakunawan, u juk rimayta rimaqkunawan alipa kawapaakunanpaqmi Diosman yupachikuqtawan, mana yupachikuqtas alipa rikanakurkaananpaqmi. Jinaman yachrachipaakunmanmi lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna iskirbipaakunqanta yanapanakur kawaypitas, mana wanuchinakuy kananpaq.
- Naatan taytakunam akrapaakunman churinkuna may iskuylachru yachrachisha kanapaqsi.
ARTICULO 27
- Runakuna pi maysi markachru imayqatas rurakunman munanqatam: ruranmanmi fistatas, kantamanmi kantatas, awanmanmi imatas, dibujanmanmi imayqatas u tantiyayninpita wamaqkunatas jurqamunmanmi, wakin aíiska tantiyay yachraq runakunanuysi.
- Pi may runasi, shumakuq wamaqlata imatas kamakarachirqa u mana pisi iskirbinqanta wamaqta imapitas iskirbirurqa pagasham kapaakunman. Naatan "Amam chay ruranqantaqa pisi yachrapanmanchu. Noqam wamaqta jurqaramuu" nir, kaskinwanqa qolqeta charinan rayqosi u alawasha kanan rayqosi.
ARTICULO 28
Lapan runam may nasyunchru, kaqsi, ima lutantas rurayaqkuna qalayapaakunman ali kawayta runamayinwan, kaychru lapan kay iskirbishakunanuy.
ARTICULO 29
- Runakuna Iapanmi markachru mandaqkuna imatas niptin kaasukurkanman. Chay kaasukuq karqa, pi maysi kapaakun alipa rikasham, naatan ali runa pipaqsi.
- Juk nasyunchru yachraqkuna, nasyunninchru iskirbishakunata 1apanmi kaasukurkanqa, mana pisi juk rantishanwannuy piwansi sirbichikunanpaq, j inaman ali runa kapaakunanpaq. Pi maysi alim kawanman runamayinwan, naatan lapanmi imachru yanapanakurkanman ali kawayta chay nasyunninkunachru.
- Kay lapan iskirbishakuna manam kaasukanmanchu kara, lapan nasyunpita qutukaq delgadukuna "Rurashunmi" ninakur rurayta mana qalayusha kapaakuptinqa.
ARTICULO 30
Juk nasyunchruusi u runa qutukaqchruusi u juk runalatas imata rurananpaqsi pisi kaychru skirbirayaqpita juklasipa imapitas tantiyachinanta manam munapaakuuchu.


text:
Yoshihiko Noda
Yoshihiko Noda, (Nihun simipi: 野田 佳彦 Noda Yoshihiko), sutiyuq runaqa,(*20 ñiqin aymuray killapi 1957 paqarisqa Funabashi llaqtapi - ), Nihun mama llaqtap musiku yachaq wan pulitiku karqan.
2011 watamanta 2012 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: ; Mama: Yoko Kishi
Ñawpaq warmi: Hitomi Noda
Churinkuna (2):
Yachaywasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yoshihiko Noda.
- (Nihun simipi):


text:
sábado, 27 de octubre de 2012
Baltazarpaq taa kaqnin
Utulitamanta atunyaq kanki. Chunkasniyki wiksa kanku y sincheqa kankupas tukuy punchawta tiakus sayakushkaptiyki. Unay mana rinaaq karanki ni pipasan manapi mamaykian tataykian Virginiaan captenqa. Kunan asinki tukuypaq. Mana asinaaptiykeqa, mana asinayki can, y noqa yachachinaani qam piñakunaanaspaqa atisqaykita. Y kutis piñakunkimi, mana mikuchisuptiy. Qapareq kanki anchata kusi kaspa. Y qaasqaykian wawqeykita, kusikus qaparinki sinchita. Ka semanapi yaqa mana aterani kayta puqllaytapas qaman, ancha aschqa llamqasqayrayku, pero utulitata atinpas, puqllaranchis. Tareranki ka semanapi allqoychispa Yeni mikunanta y anchata gustasora. Noqa mana saqesuyki chayta mikuyta pero noqa mana qaasushkaptiy, qam chayman wayrakachanki utqallas utqallas taa chunkasniykian mishiina y kimsata, taacha simiykipi satinki.
Qonqayllamanta, Baltazar. Yenita puricheq rini!
Qonqayllamanta, Baltazar. Yenita puricheq rini!
Suscribirse a: Enviar comentarios (Atom)


text:
Johnny Cash
Johnny Cash sutiyuq runaqa (26 ñiqin hatun puquy killapi 1932 watapi paqarisqa Kingsland llaqtapi - 12 ñiqin tarpuy killapi 2003 watapi wañusqa Nashville llaqtapi) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Warmi: Vivian Liberto (1954-1967) / June Carter Cash (1968-2003)
Churinkuna: Rosanne, Kathy, Cindy, Tara, John Carter Cash.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Outlaw country
- Luther Perkins
- Bob Marley
- Joe Strummer
- Nick Cave
- Mick Harvey
- Bruce Springsteen
- Tom Petty
- Jeff Lynne
- Neil Diamond
- Soundgarden
- Sheryl Crow
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Johnny Cash.


text:
Lección 6
¿Huañushcauna atachi tucunungachu?
1. Huañushcauna ¿imara tucununga?
Jesús Allpai causaushca timpui paihua amigo Lázaro huañuca. Lazaroga Betania llactai causaca, Jerusalén mayambi. Jesús pactamungagama, Lázaro ña chuscu punzha huañushca aca. Jesusga Lázaro pambashca partima Martandi, Mariandi rica. Chibi ashca runauna munturinuca. Marta, shinallara María paiguna turira Jesús atachishcara ricusha ¿imasnara sintirinushcanga? Leapai Juan 11:21-
Bibliaga ali gustu cuintashcaunamanda rimashaga ninmi, huañushcauna atarinungami. Marta yachacami, Jehová Dios huañushcaunara atachingaraushcara cai Allpai causangahua. Leapai Juan 11:24.
2. Huañushca huasha ¿imara tucunchi?
Runaunaga “allpa pulvumanda” rurashcaunami anchi (1 Corintios 15:47). Aicha ucui almara mana charinchichu. Aichayuj, tulluyuj anchi. Chiraigumanda huañushca huasha ismunchi, mana maitas purinchichu. Ñucanchi yuyai tucurinmi. Chiraigu huañushcauna mana imaras sintinunzhu. Lázaro huañushcamanda atachijpi, mai lugarbis puricani nisha mana cuintacachu. Leapai Eclesiastés 9:5, 6, 10, NM.
¿Yaya Diosga runaunara ucu pachai rupachisha castiganzhu? Mana. Ñami Bibliai yachashcanchi, huañushcauna imaras mana sintinunzhu. Yaya Dios ucu pachai rupachin nijcuna llullanunmi. Shina nisha Jehová Diosta yanga culpanun. Yaya Diosga ninahua turmindachina iyaillaras mana charinzhu. Leapai Jeremías 7:
3. ¿Huañushcaunahua cuintarinara ushanchichu?
Huañushcauna mana rimanunzhu, mana uyanunzhu (Salmo 115:17, NM). Runaunara umachingahua, supaigunami huañushca runauna cuinta rimasha ricurimunun (2 Pedro 2:4). Chiraigumanda Yaya Dios mana munanzhu huañushcaunahua cuintarinungahua. Leapai Deuteronomio 18:
4. Huañushcaunamanda ¿pigunara atarinunga?
Huaranga huaranga huañushcauna atarinungami cai Allpai causangahua. Shinallara Jehová Diosta mana rijsishcamanda manalira rurajcunas atarinungami. Leapai Rashcauna (Hechos) 24:15.
Atachishcauna Jehová Diosmanda rijsina ushanunga. Shinallara Jesusta casusha paita quirishcara ricuchinunga (Ricuchina [Apocalipsis] 20:
5. Jehová Diosga ¿imarasha huañushcaunara atachinga?
Jehová Diosga llaquij, ali shungu ashcamanda huañushcaunara atachinga. Jehová paihua Churira huañungaj cachamushcamandami atachina punzhara chapana ushanchi. Chi punzhai ¿pihua tuparinara munangui? Leapai Juan 3:


text:
Kutipayaq micha
Kutipayaq micha icha Musuqchakuq micha nisqaqa mana huklla kuti (rumiyasqa rawrana - allpa wira, allpamanta k'illimsa - hina), ichataq kutipayaq qallarina micham.
Kutipayaq michakunata llamk'achisunchik runarayku pacha q'uñichiyta hark'anapaq, muyuriq pachata allinta amachanapaq, ahinataq pinchikillachanakunapi.
Kaymi huk kutipayaq michakuna:
- Kawsasqamanta micha (q'iru yamt'a, aka, chhalla, hukkunapas)
- Inti micha
- Yaku micha
- Wayra micha
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kutipayaq micha.


text:
Jesús huañushcata yuyarina tandanacui
Jesús huañushcata yuyarina tandanacuiman shamuchunmi invitanchij. Can causashca c’uchullapi, Jesús huañushcata yuyaringapaj tandanacui maipi tiyagrijta mashcai.
Ashtahuan yachangapaj
Jesuspaj causaica Dios cushca valishca regalomi can
¿Imapitaj huatashca shina canchij? ¿Jesús huañushcamantaca ima shinataj sintiringui?
Video: ¿Imamantataj Bibliamanta yachana canchij?
Achca gentecunami Bibliamanta yachashpa paicunapaj tapuicunata ña cutichishca. ¿Canpish cambaj tapuicunata Bibliahuan cutichichun munanguimanchu?


text:
Wata
Huk Wata nisqaqa huk tiksi muyup intita muyupasqanmi. Huk wataqa 365 (kimsa pachak suqta chunka pichqayuq), tawa p'atmayuq p'unchawniyuq, 12 (chunka iskayniyuq) killa pachayuq.
Trupiku nisqa wat'aqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa 366 p'unchawniyuq wakllanwatam, wakin watakunataq 365 p'unchawniyuqmi. Griguryanu kalindaryupiqa wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.
Kaymi watap killankuna:
- Qhulla puquy killa icha Iniru (kastilla simipi: Enero)
- Hatun puquy killa icha Phiwriru (kastilla simipi: Febrero)
- Pawqar waray killa icha Marsu (kastilla simipi: Marzo)
- Ayriway killa icha Awril (kastilla simipi: Abril)
- Aymuray killa icha Mayukilla (kastilla simipi: Mayo)
- Inti raymi killa icha Hunyu (kastilla simipi: Junio)
- Anta situwa killa icha Hulyu (kastilla simipi: Julio)
- Chakra yapuy killa, Qhapaq situwa killa icha Awustu (kastilla simipi: Agosto)
- Tarpuy killa, Uma raymi killa icha Sitimri (kastilla simipi: Septiembre)
- Kantaray killa icha Uktuwri (kastilla simipi: Octubre)
- Ayamarq'a killa icha Nuwimri (kastilla simipi: Noviembre)
- Qhapaq raymi killa icha Disimri (kastilla simipi: Diciembre)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qayna wata (Qanyan wata), Ura wata (el año pasado)
- Hamuq wata (Shamuk wata), Q'aya wata (próximo año)
- Inti wata (año solar)


text:
Maya Angelou
Marguerite Ann Johnson Maya Angelou sutiyuq warmiqa (* 4 ñiqin ayriway killapi 1928 watapi paqarisqa St. Louis (Missouri) llaqtapi - 28 ñiqin aymuray killapi 2014 watapi wañusqa Winston-Salem, llaqtapi) huk USA mama llaqtaq qillqaq, yachachiq, takichaq wan ankallis karqan.
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- I know why the caged bird sings
- Gather together in my name
- The heart of a woman
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2008 Marian Anderson Suñay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Maya Angelou.
- Uficial web site


text:
Qullpachaq
Qullpachaq,[1] Chhukwi[2] icha Nitruhinu (musuq latin simipi: Nitrogenium, grigu simimanta vίtpov "qullpa", Yέvoς "paqari", Azōton, ΆZwtov "mana kawsaq" nisqapas), N nisqaqa huk mana q'illay qallawam, ñawpaq ñiqin, lliwmanta aswan llamsam (chhallam). Tiksi muyup wayra pachanpiqa lliwmanta aswan kaq wapsim, yaqa tawa kuti pichqa patma qullpachaqmi, iskaynintin iñukup iñuwankunayuq (N2).
Qullpachaqqa qullpapipas t'inkisqam.
Kawsa imayaypi achka k'illimsayaqwan t'inkisqa qullpachaqmi kan. Wanuchanapaq llamk'achinchik. Yurakunaqa t'inkisqa qullpachaqta allpamantam hurqunku, mana wayramanta atispanmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qullpachaq.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Teofilo Laime Ajacopa: Iskay simipi yuyayk'ancha. La Paz - Bolivia, 2007. p. 90. Qullpa. Salitre. [...] Nitro. Qullpa.
- ↑ Ministerio de Educación de Bolivia, Reforma Educativa (qhichwa simipaq - Gladys Márquez F., CENAQ): ARUSIMIÑEE - Castellano, Aymara, Guaraní, Qhichwa. p. 58.


text:
Mario Götze
Mario Götze ( 3 ñiqin inti raymi killapi 1992 watapi paqarisqa Memmingen llaqtapi - ) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iwrukupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2014: Atipaq - Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014 Brasil
- 2010: Medalla Fritz Walter
- 2009: Medalla Fritz Walter
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mario Götze.
- fussballdaten.de
- Götze - Bayern München


text:
Chay Kallawaya runasqa niku: Wañupojtinchisqa kwirpunchismanta almanchis, ajayuchis llojsipun. Chantari almaqa pusaj diasta purin wasi qayllasta, maykunastachus purimoj, achaykunasta. Uj ratusqa wasinman jamullantaj. Sinchus warminta mana wasinpi taripanman chayqa, almaqa phiñakunman, manaña ni jayk’ajpis kutimunmanñachu. Chayrayku warmenqa wasimanta mana kuyurinanchu tian chay pusaj diastaqa. Pusaj diapi almaj ñawin t’ojyan, chay diaqa wasiman kutimunpuni. Q’ayantintaj, wañusqanmanta jisq’on diasña kajtin, alma ripunan tian jaqaypachaman watakama, tudusantuskama. Chayrayku jisq’on diasninpeqa almapaj wayk’upuna, ujyanatapis ruapuna chay dia mikhunanpaj, ujyakunanpaj, jaqaypachaman ripunanpaj tudusantuskama.
Chayraykutaj kunankamapis wakin runa alma misata ruankupuni nuybi diaspi. Chayraykutaj chay dia ashkhataj wayk’unku, machanku ima almata sumaj sajsasqata, sumaj ujyasqata kacharpapunankupaj jaqay pachaman tudusantuskama.
Ajinata ari kallawayasqa yuyaj kasqanku almamantaqa, ajayu ninchis chaymantaqa. Piru mana kallawayasllachu ajinata yuyaj kanku. Jinallataj aymara runaspis, queshwa runaspis yuyaj kaspanku. Tukuy ñawpa runas Tawantinsuyupi yuyaj kasqanku uj runa wañojtin alman llojsipoj kasqanta kwirpumanta jaqaypachaman ripunanpaj. Ichus chay jaqay-pachaqa janajpacha ninchis chay, ichus waj pacha. Jaqay-pachapeqa almaqa runa jinallataj mikhun, ujyan, llank’an, sayk’un. Imaynatachus kay pachapi kawsaspaqa imatapis ruanchis, ajinallatataj almanchisqa jaqay pachapi ruan. Chayrayku ñawpa runasqa pi wañupojtinpis mikhunastawan, p’achasninkutawan, tukuy imankutawan khuska wañusqata p’ampaykapoj karqanku jaqay-pachapi alma kawsakunanpaj.
Wakin kutisqa uj sumaj runa, uj sumaj apu wañupojtenqa, almaqa jaqaypachamanta kutimpun kay-pachaman. Chantataj kutimuspaqa tiaykakapun wakin kutis orqospi, chankaspi llajtanta, ayllu masisninta sumajta qhawananpaj. Chayrayku ashkha jatunchis orqos ñawpa runaspaj sutisninkuta apanku. Ajina tian Illimani orqo, Illampu, Thunupa, Malmisa, waj orqoswan ima. Tukuy chayrayku yatirisqa orqo laduman qhawaripa machulaspaj, achachilaspaj ch’allanku inalmama qhawasaspaqa.
Ajinallata ñawpa runasqa yuyaj kasqanku almamanta, kunankamapis wakinkunaqa jinallatapuni yuyasanchis.


text:
Talkawanu
Talkawanu nisqaqa (kastilla simipi: Talcahuano, mapudungun simi tralkam wenu, "Q'aqya Hanaqpacha") Chili mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Talkawanu llaqtapiqa 250.348 runakunam kawsachkanku (2002).
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Talkawanu.
- Talcahuano.cl (kastilla simipi)
- thno.info
- ASMAR - Astillero de Talcahuano


text:
Makarios III
Michaíl Christodulu Muskos (grisya simipi: Mιxaήλ Xpισtoδoύλou Moύσkoς sutiyuq runaqa "Makarios III" (* 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1913 watapi paqarisqa Pafos llaqtapi - 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1977 watapi wañusqa Nikusya llaqtapi ) huk Kipru mama llaqtapi Orthodoksa Inlisya Hatun yaya wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Yuyarina
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Makarios III.


text:
Omar Sharif
Michel Demitri Chalhoub Omar Sharif sutiyuq runaqa (10 ñiqin ayriway killapi 1932 watapi paqarisqa Iskandariya llaqtapi - 10 ñiqin anta situwa killapi 2015 watapi wañusqa Qahira llaqtapi), huk Ihiptu mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Warmi: Faten Hamama
Churinkuna: Tarek Sharif (1957-).
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lawrence Arabyamanta
- Monsieur Ibrahim et les fleurs du Coran
- Doctor Zhivago
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Omar Sharif.


text:
Wikipidiya:Yanapana
Xxxxxx
Wikipidiya nisqaqa qispi insiklupidiyam, lliw tiksimuyuntinpi munaqlla runakunap qillqasqan. Kay qatiq qillqakunaqa yanapasunkichik, ñawirinaykichikpaq, qillqanaykichikpaq, kay Wikipidiyata allinchanaykipaqpas.
Kaymi Qhichwa simimanta pisilla yanapay, kastilla rimaqkunapaq
(ayuda sobre el quechua para hispanohablantes).
Qallariy simi
Kamachinapas rikch'anapas
Chasninapaq
Ñawparikusqa yanapay
Huk rimaykunapi Wikipidiyakunapi yanapana p'anqakuna
Si no encuentras la información que buscas, puedes preguntar en
donde seguro que algún usuario intentará ayudarte.


text:
California, Berkeley Yachay Suntur
California, Berkeley Yachay Suntur (inlish simipi: University of California, Berkeley) nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtapi huk yachay sunturmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
California, Berkeley Yachay Suntur, 23 ñiqin pawqar waray killapi 1868 watapi kamarisqa karqan (148 watayuq).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- California, Berkeley Yachay Suntur: Tukri llika tiyaynin (inlish simipi)


text:
YAPA
Negociorayku phiñanakuy kaptin, ¿imaynatá allinchasunman?
Kay 1 Corintios 6:1-8 pʼitikunapi, apóstol Pablo parlachkarqa cristianopura phiñanakusqankumanta. Ñawpaqta, Pabloqa Corintomanta cristianospaq phiñakurqa, imaraykuchus paykunaqa phiñanakusqankurayku ‘mana creeq juezpaman quejakuq rirqanku’ (1 pʼiti). Chantá sutʼincharqa ima phiñanakuynillankutapis qutuchakuypi allinchanankuta, manataq mana creeq juezpa ñawpaqinpiqa. Chayrayku qhawarisunchik imaraykuchus apóstol Pablop nisqanmanjina ruwanamanta, chantá ima phiñanakuykunapichus rikukuspa mana apóstol Pablop nisqanmanjina ruwanamanta.
Negociorayku cristianos phiñanakunku chayqa, usqhayllata allinchananku tiyan, Jehovap nisqanmanjina, manataq paykunap munasqankumanjinachu (Proverbios 14:12). Chaymanta parlaspa Jesús nillarqataq, ima phiñanakuytapis usqhayllata allinchanata manaraq jatun phiñanakuypi tukuchkaptin (Mateo 5:23-26). Llakikunapaqjina wakin cristianosqa puraqmanta atipanakuyta munaspa, mana creeq juezkunaman rinku. Chayrayku Pablo sutʼinchan ‘paykunapura quejanakuspa pantachkasqankuta’. ¿Imarayku jinata nin? Imaraykuchus chayjina ruwayqa Diosninchikpa sutinta chʼichichan, chantá Diospa llaqtantapis. Mana chay kananpaqtaq apóstol Pablop nisqanta yuyarina, pay nin: “Imaraykutaj mana chʼinllamanta pacienciakunkichejchu, sajrata ruwasojtiykichej?”, nispa (7 pʼiti).
Apóstol Pablo sutʼincharqa phiñanakuyta allinchanapaq, Diosninchik ancianosta qutuchakuy ukhupi churasqanta. Kay cristianostaq yachayniyuq kanku Bibliata sumaqta ukhuncharisqankurayku. Chayrayku paykunaqa wakichisqa kanku kay kawsaypi ‘hermanospura quejanakuqkunata juzganankupaq’ (3-5 pʼitikuna). Jesuspis nillarqataq imatachus juk cristiano ruwananta, wak cristiano qhasimanta juchachaptin chayri chʼawkiyaptin. Ñawpaqtaqa sapallan chay hermanowan parlariq rinan tiyan; mana uyariptinri juk testigop chayri iskay testigospa ñawpaqinpi paywan parlarinan tiyan; chaypiwanpis mana uyariyta munaptinqa qutuchakuymanta ancianosman willanan tiyan (Mateo 18:15-17).
Chaywanpis ancianosqa mana abogadosjinachu nitaq negociosmanta yachayniyuq runasjinachu ruwananku tiyan. Manataq kamachiykunata churanqankuchu imastachus sapa juk ruwanankumanta. Astawanpis sutʼinchanqanku imaynatachus Bibliap yuyaychasqanmanjina ruwanankuta, kʼachamanta phiñanakuyninkuta allinchanankupaq. Chay chʼampayta ancianos mana allinchayta atispaqa, qutuchakuykunata waturikuqta tapurinkuman, mana chayri sucursalmanta yanapata mañarikunkuman. Chaywanpis, wakin chʼampaykunaqa mana Pablop nisqanmanjinapunichu allinchayta atikun. Chaymanta kunan parlarina.
Wakin kuti juk cristiano mana creeq juezkunaman demandata apasqanqa, mana paypa allinninta maskʼasqanraykullachu, manaqa juk chʼampayta mana phiñanakuspalla allinchayta munasqanrayku. Wakinkunataq chayta ruwanku tramitanankupaq segurota, divorciota, chayri wawas tatanwanchus, mamanwanchus qhipakunankupaq, chantapis pensionesta mañanankupaq, chayri mayqin testamentollatapis legalizachinankupaq. Astawanpis ichá juk cristiano, juk demandamanta jarkʼakunanrayku demandata churallanmantaq. *
Juk cristiano kayjina chʼampaykunapi rikukuspa juk juezman chʼampayninta kʼachamanta allinchananrayku rinman chayqa, mana ninayanchu apóstol Pablop nisqanta pʼakichkasqanta. * Mana qunqananchikchu tiyan Diosninchikpa sutinta llimphupi qhawachiyta munasqanchikta, hermanosninchikwantaq sunqu tiyasqas, jukchasqas ima kawsakuyta munasqanchiktapis. Jesuspa qhipanta puriqkunaqa munakuyniyuq kasqanchikrayku riqsisqas kanchik, jina munakuyniyuq kasqanchikraykutaq ‘mana nuqallanchikpaqchu imatapis maskʼanchik’ (1 Corintios 13:4, 5; Juan 13:34, 35).
^ párrafo 7 Maynin kutipijinalla, juk cristianota pi runallapis policiawan apachinman chayqa —ichá juk warmita abusasqanrayku, pitapis maqasqanrayku, runa masinta wañuchisqanrayku chayri suwakusqanrayku ima— chay runaqa mana pantachkanchu chayta ruwaspaqa, carcelman apachinan kaptinpis.
^ párrafo 8 Astawan kaymanta yachakunaykipaq kay La Atalaya revistasta ñawiriy: 15 marzo 1997, págs. 17-22, chantá 15 octubre 1991, págs. 25-28.


text:
Saddam Hussein
Saddam Hussein sutiyuq runaqa (arabya simipi: صدام حسين عبد المجيد التكريتي, Ṣaddām Ḥusayn Abd al-Maŷīd al-Takrītī, 28 ñiqin ayriway killapi 1937 paqarisqa Al-Awja llaqtapi, Iraqpi; 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 wañusqa Al-Kazimiyya llaqtapi, Bagdad ñiqpi) huk Iraq mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, pulitikupas runam, sunita islam iñiqmi karqan. 1979 watamanta 2003 watakama Iraqpa umalliqninmi karqan.
1957 watapis Baath nisqa partidupi wankurikurqan.
7 ñiqin kantaray killapi 1959 p'unchawpi Saddam Husseinqa chunka masinwan Abdel Karim Kassem sutiyuq ñawpaq ministruta wañuchiyta munaspa manas atirqanchu, chayrayku karu llaqtaman ayqispa. Iqiptu mama llaqtap Gamal Abdel Nasser sutiyuq umalliqninsi Husseinta yanapaspa qurpacharqan.
1963 watapi huk awqaq pusaqkuna Abdel Karim Kassem-ta wañuchiptin, Husseinqa Bagdad llaqtaman kutirqan. 17 ñiqin anta situwa killapi 1968 p'unchawpi Baath partidum ayñikunawan atipayta hap'irqan. 1969 watamanta umalliqpa rantin kaspa, 1979 watapi umalliqmi tukurqan.
Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Fransya, Suwit Huñupas yanapaptinmi, 1980 watamanta 1988 watakama Iran mama llaqtawan awqanakurqan. Ancha achka runakuna wañuptinpas, manam atiqchu tukurqan.
2-XIII-1990 p'unchawpi Iraq awqaqkuna Kuwayt qhapaq suyuta atirqan, Iraq mama llaqtaman ukhuchaspa. 1991 watap qallariyninpitaq Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaqkunam Iraq awqaqkunata Kuwaytmanta ayqichirqan, ancha achka Iraq runakunata wañuchispa.
George Walker Bush sutiyuq Hukllachasqa Amirika Suyukunap umalliqnin terrorismu hayu maqanakuyta rimariptin, 20 ñiqin pawqar waray killapi 2003 p'unchawmanta Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaqninkunam Iraq mama llaqtata atirqan, Saddam Huseinta urmachispa hap'ispa. Saddam Husseinqa 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 p'unchawpi runa warkhunapim wañurqan. Kunanraqmi Iraq mama llaqtapi maqanakuchkanku.
Hawa tínkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Saddam Hussein.


text:
Hu Jintao
Hu Jintao (Chinu simipi: 胡锦涛, chinu tradicional:胡錦濤, pinyin: Hú Jǐntāo, Wade-Giles: Hú Jǐntāo) sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1942 paqarisqa Anhui llaqtapi - ). Chunwa mama llaqtap allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.
2002 watamanta 2012 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapas umalliqnin karqan.
Ñawpaq warmi: Liu Yongqing
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hu Jintao.
- Hu Jintao, reelegido secretario general del Partido Comunista Chino El País
- Caricatura de Hu Jintao en Chino-China.com


text:
Nina
Nina nisqaqa ima kawsaykunapaq ruphachkaqpas, rawrachkaqpas. Kañanapaqqa q'irutam ch'iqtaspa yamt'a nisqatam ruranchik. K'illimsapas rawranmi. Hinallataq huk puriqllakunatam kañanchik, ahinataq allpa wiram.
Sinchiyasqa kaqraq, achkiq q'uñi imayaykunaqa sansa nisqam, chaymanta paqariq rawrachkaq wapsikunataq rapa nisqam. Ninamantaqa q'usñipas paqarinmi. Mana rawrasqa imayaymantaqa uchpam tukukun.
Wayra pachapi imapas ruphachkaptin, muksichaq wapsiwan ruranakun. Yantapi kachkaq k'illimsayaq muksichaqwan chimlasayta ruranakun. Yantapi yakuchaqtaq muksichaqwan yaku wapsita tukukun. Mana muksichaq kaptinqa, manam rawrayta atinchu.


text:
¿Picunata Jehová Diospa munaita ruranajun?
Mundo enteropica shuj shuj llactamanda testigo de Jehovacunami tian. ¿Imamandata paicunaca tandanajushca caita ushan?
Diosca ¿imatata ñucanchipa munan?
Diosca munanmi, paipa munai maijan cashcata gentecuna yachachun. Shinapash ¿imatata gentecunaca munan? ¿Picunata Taita Diospa munaitaca yachachita ushan?
Testigo de Jehovacunaca ¿imashina gentecunata capanchi?
¿Mashna testigocunatata rijsipangui? ¿Imatapachata ñucanchimanda rijsipangui?
¿Imamandata testigo de Jehová shutita charipanchi?
Imamanda chai shutita agllashcata ricupai.
Bibliapa na llulla yachachishcacunataca ¿imashinata yachaj chayarcanchi?
¿Imashinata yachanchi Bibliamanda ñucanchi intindishcacunaca cierto cashcata?
¿Imamandata shuj Bibliata llujchina minishtirirca?
¿Imamandata cai Bibliaca alipacha can?
Ñucanchi tandanajuicunaca ¿imacunapillata ayudapanga?
Bibliata yachajungapaj, randimanda animaringapami tandanajunchi. Ñucanchi tandanjuicunaman shamujpica cushijushpami chasquipashun.
Huauquicunahuan, panicunahuan tandanajunaca ¿imapita ayudan?
Diospa Shimi Bibliapica yachachinmi, Jesusta catijcunaca randimanda animaringapami tandanajuna can nishpa. Tandanajuichi nishcata cazunaca ¿imashinata ayudan?
Tandanajuicunaca ¿imapata can?
¿tandanajuicuna imashina cajta yachangapa munapanguimanllu? tandanajuicunaman shamushpaca bibliamanda aligutapacha yachachijta ricushpami ninanda cushijupangui.
¿Imamandata tandanajuicunamanga aliguta mudarishpa ripanchi?
Taita Diosca ¿ñucanchi imashina mudarishcataca ricujunllu? Testigo de Jehovacuna, Bibliapi ima consejocunata catishpa aliguta mudarijta ricupai.
Tandanajuicunapa ali prepararingapaca ¿imatata rurana capangui?
Tandanajuicunapi imata yachachijta intindingapaca, tandanajuiman nara rishpallatami prepararina capangui
Familiahuan Adorana Tutaca ¿imapita ayudan?
Bibliata familiahuan tandanajushpa yachajuna Jehová Diosman imashina ashtahuan quimirichun, familiahuan imashina ashtahuan ali llevarichun ayudajta ricupai.
¿Imamandata jatun tandanajuicunata rurapanchi?
Cada huatami qimsa viajeta tandanajupanchi.¿Imashinata chai Jatun Tandanajuicunaman rinaca ayudaita ushan?
¿Imashinata tucui ladocunapi villachinchi?
Jesús cai Alpapi cashpa imashina villachishcata catishpami ñucanchipash villachinchi. ¿Imashinata Jesusca villachirca?
Precursor nishpaca ¿imatata ninajunchi?
Huaquin Testigocunaca quillapi 30, 50, ó ashtahuan horascunatami villachin. ¿Imamandata ashtahuan horascunata villachin?
Tiempo completopi sirvijcunapaca ¿ima ayudacunata tian?
Precursorcuna ashtahuan ali villachichun testigo de Jehovacunapa organización ima escuelacunata churashcata ricupai.
Ancianocunaca ¿imatata congregaciongunapi ruran?
Ancianocunaca Diosta ali sirvij huauquicunami can. Paicunami congregacionbica ñaupaman pushashpa llamaguta michinshna huauquipanicunataca cuidan. ¿Imashinata ancianocunaca ñucanchita cuidan?
Siervo ministerialcunaca ¿imatata ruran?
Siervo ministerialcunami congregacionguna ali ñaupaman catichun ayudan. Siervo ministerialcunapa rurashcacuna, tandanajuicunaman tucuilla rijcunata imashina ayudajta ricupai.
Superintendente de circuitocunaca ¿imashinata ñucanchita ayudan?
Superintendente de circuitocunaca ¿ima munaihuanda congregaciongunataca visitan? Superintendente de circuitocunapa visitata aprovechangapaca ¿imatata rurai ushapangui?
Ñucanchi huauquicuna llaquipi cajpica ¿imashinata ayudapanchi?
Ninan llaqui tiajpica testigo de Jehovacunaca uchashpami huauquicunata imaguhuabash ayudanchi shinallata cushichij Taita Diosmandapash parlanchi ¿Imashina?
Aliguta cazushpa aliguta yarishpa sirvij esclavoca ¿pita can?
Jesusca tucuri punllacunapi, micuna horas chayajpishna Taita Diosmanda yachachichunmi “esclavo” nishcata churana carca. Jesuspa nishcacunaca ¿imashinata pactarirca?
Cuerpo Gobernanteca ¿imatata rurajun?
Apostolcunapa punllacunapi o siglo 1
Betelca ¿imata can?
Betelca ¿imapita ashtahuanbachaca ayudan? Betelpi sirvijcunata ashtahuan rijsipai.
Betelpica ¿imatallata ruran?
Munashpaca Betelta rijsingapaj rinallami can. Visitangapaj shamujpica cushijupashunmi.
Ñucanchi publicaciongunataca ¿imashinata ruran?
750 yali idiomacunapimi publicaciongunataca llujchinchi. ¿Imashinata chaita rurapanchi?
¿Ima culquihuanda mundo enteropi villachipanchi?
Culquimanda parlashpaca ¿imapita Jehovapa organizacionga shuj religiongunahuanga na igual can?
¿Imamanda imashinata Tandanajui Huasicunataca rurapanchi?
Tandanajui Huasicunaca uchilla o jatun cashpapash sencillocunami can. Tauca Tandanajui Huasicunapica huaquin congregaciongunami tandanajun.
Tandanajui Huasi limpio cachunga ¿imatata rurana capanchi?
Tandanajui Huasi limpio, ali cashpaca Jehová Diostami jatunyachin. Tandanajui Huasita limpio charingapaca ¿imatallata rurana capanchi?
¿Tandanajui Huasipi tiaj bibliotecata utilizajupanguichu?
¿Bibliamanda ashtahuan yachajungapaj munapanguichu? Shinaca Tandanajui Huasipi tiaj bibliotecapi informacionda mascachunmi animapanchi.
¿Imacunatallata jw.org direccionbica ricuita ushapangui?
Testigo de Jehovacuna imashina cashcata, imata crishcata shinallata Bibliamanda shuj tapuicunatapashmi ashtahuan yachaita ushapangui.
Jehovapa munaita rurasha nipanguichu?
Jehová Diosca ciertopachachu canda juyan. ¿Imashinata Diosta juyashcata ricuchita ushapangui?