text:
Amós
¿Chacra runata Tayta Dios acranmanchuraj willacuyninta willacunanpaj?
¿Pitaj caran? Amós ninan caycan «carga» ninan u «aparej» ninanmi. Pay caran chacra runami Jerusalenpa sercan Tecoa marcapita.
¿Maychötaj willacuran? Amós Judá runa caycaptinpis Tayta Diosga gayaran norte nasyun Israelcho willacunanpämi.
¿Imaytaj willacuran? Pay willacuran Samariacho guepa caj Jeroboam ray caycashan-wichanmi (783–743 a.C.) y Jerusalencho Uzías ray caycashan-wichanmi (792–740 a.C.).
¿Imataj caycan cay librucho? Chacra runa captin manami fäsichu caran norte caj nasyunpa capitalnin Samariacho willacunanpaj. Pay willacuran rïcucunapa faburnillan mandajcuna mana cananpaj, pobricunata mana ñacachinanpaj. Amós willacuran ima mana allita rïcucuna ruraycashantapis. Chay runacunaga guellaywanmi jueztapis rantirej. Amosga piñacuran mana rasun dioscunata adurashanpita y chay dioscunata adurananpaj rurashan particunacho Tayta Diosta adurashanpitami. Chaymi Israelcho caj cüraga garguran. Wañuchiyta munashpan ollgöparan marcanman cuticunanpaj (7.10–13).
Chaynöpis cay librucho caycan castïgu chayamunanpaj cashanta pichga cuti ribilashan (7–9). Ushanantaga willacuycan Tayta Dios salbananpaj cashantami (9.11–15).
1
Gallaycunan
1
Tecoa marcachömi tiyaran Amós jutiyoj runa. Payga uyshayojmi caran. Tayta Diosga Amosta caycunatami willaparan Israelcunata willapänanpaj. Chaytaga Amós willacuran Uzías*
Judäpa raynin caycashan wichanmi. Israelpa rayninna caycaran Joaspa wamran Jeroboam.*
Chay willacushanga caran fiyupa timlur cananpaj ishcay wata pishiycaptillanmi. 2
Cayno nirmi Amosga willacuran:
«Tayta Diosga Sión lömapita liyunnömi gaparämun.
Jerusalenpitami busninpis junrurumun.*
Chauraga jircacho caycaj guewacunapis wañuytacäcunmi.
Carmelo puntapis chaquicäcunmi.
Israelpa bisïnun nasyuncuna jusgasha cananpaj cashan
Siriapa contran
3 «Tayta Diosga caynömi nin:
«Damasco siudä runacunaga*
fiyupa aypallatanami mana allita rurasha.
Galaad runacunata*
alläpanami ñacachisha.
Imanömi rïguta ëran fyërru ëracunawan, chaynömi rurasha.
Chaypitami castigänillataga mana cachaycushächu.
4 Ray Hazaelpa famillyancuna tiyaycashan wasimanmi ninata sindipaycushaj.
Chay ninami ushacurcongapaj ray Ben-adad tiyaycashan palasyutapis.*
5 Damasco siudäman yaycuna puncu rancaraycajtapis callpaycurmi amirishaj.
Avén guechwa pampacho mandaycajtapis illgächishämi.*
Chaynömi rurashaj Bet-edén siudächo mandaycajtapis.
Siria runacunatanami nasyunninpita prësu apanga Kir partiman.»
Tayta Diosmi chayno nisha.
Filisteapa contran
6 «Tayta Diosga caynömi nin:
«Gaza siudä runacunaga fiyupa aypallatanami mana allita rurasha.
Paycunaga juc nasyun intëru runacunatami prësu apacuran.
Nircorga Edom nasyunman ranticaycäriran uyway cananpaj.
Chayno rurashanpitami castigashaj.
7 Gaza siudäpa curral pergancunamanmi ninata sindipaycushaj.
Chay ninami rupar ushacurcongapaj palasyuncunatapis.
8 Asdod siudächo mandaycajtapis illgächishämi.
Chaynömi rurashaj Ascalón siudächo mandaycajtapis.
Llapan munaynëwanmi castigashaj Ecrón siudächo tiyajcunataga.
Chayno castigaptëmi jucnaylla gueshpejllapis Filistea nasyun runaga wañonga.»*
Tayta Diosmi chayno nisha.
Feniciapa contran
9 Tayta Diosga caynömi nin:
«Tiro*
siudächo tiyaj runacunaga aypallatanami mana allita rurasha.
Paycunapa juchancunaga caycan juc marca intëru runacunata Edom runacunaman uyway cananpaj ranticushanmi.
Manami cumliranchu alli goyänanpaj parlashanta.
Chaypitami castigänillataga mana cachaycushächu.
10 Tiro siudäpa curral pergancunamanmi ninata sindipaycushaj.
Chay ninami rupar ushacurconga palasyuncunata.»
Edompa contran
11 Tayta Diosga caynömi nin:
«Edom*
nasyuncho tiyajcunaga aypallatanami mana allita rurasha.
Paycunaga famillyan Israelcunatami mana cuyapaypa gaticacharan sablinta aptacarcärir.
Fiyupa chiquishpanmi chayno ruraran.
Chaypitami castigänillataga mana cachaycushächu.
12 Temán siudämanmi ninata sindipaycushaj.
Chay ninami rupar ushacurconga Bosra siudächo caycaj palasyucunata.»
Amonpa contran
13 Tayta Diosga caynömi nin:
«Amón*
nasyuncho tiyajcunaga aypallatanami mana allita rurasha.
Paycunaga nasyunninta jatunyächiyta munaywanmi
Galaad warmicunatapis gueshyaj caycajta pachancunata gashargäriran.
Chaypitami castigänillataga mana cachaycushächu.
14 Rabá siudäpa pergancunamanmi ninata sindipaycushaj.
Chay ninami palasyuncunata rupar ushacurconga.
Pillyar gaparpaycaptinmi ninaga ushanga.
Manchariypaj löcu wayra caycaptinmi ushanga.
15 Rayninnami mandäshejcunawan iwal prësu aywanga juc-lä nasyunman.»
Tayta Diosmi chayno nisha.


c: text/html

text:
Sinta ruqyay yuyana
Sinta ruqyay yuyana, rimay hallch'ana icha rimay hap'iqa[1] (maqnituphun) nisqaqa ruqyay waqaychana sintapi ruqyayta waqaychanapaq, sintapi yuyasqatataq ruqyachinapaq pinchikilla llamk'anam.
Ruqyayta yuyachkaptinchikqa ruqyay musyana (mikruphunu) nisqa ruqyayta hukchakuq pinchikilla puriyman ti'kranmi. Ruqyay musyanapi ruqyay umacha chay hukchakuq pinchikilla puriyatam hukchakuq llut'ariy k'itikunaman t'ikran, chaywan sintapi ch'iñicha llut'ariylla k'atachakunata llut'arichispa. Chaywan ruqyayqa sintapi waqaychasqam. Qulluy umacha nisqataqmi mawk'a yuyasqa ruqyaykunata qullun.
Sintapi waqaychasqata ruqyachkaptinchikqa kaqlla ruqchay umacha sintapi llut'arichisqa k'atachakunap llut'ariy k'itimanta hukchakuq pinchikilla puriymanmi t'ikran. Ruqyaq icha ruqyana (altawus) nisqakunam chay hukchakuq pinchikilla puriytaqa ruqyaymanmi t'ikran.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]

- ↑ Ministerio de Educación de Bolivia, Reforma Educativa (qhichwa simipaq - Gladys Márquez F., CENAQ): ARUSIMIÑEE - Castellano, Aymara, Guaraní, Qhichwa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Josafatpaga aypallana ima-aycanpis caran. May-chaychöpis paypaj parlaj. Josafatpa wamranpis majachacaran Acabpa warmi wamranwan.
2Chaypita achca watataga Josafat aywaran Samariaman Acabta watucoj. Josafat yan'guincunawan chayayninta Acabga fistata ruraran. Pishtaran aypalla uyshata, wäcata. Chaychömi Josafatga Acabta shimita goran Galaadcho caycaj Ramotman pillyaj aywananpaj.
3Chaura Israelpa raynin Acabga Judäpa raynin Josafat-ta niran: «¿Gamga pillyaj aywäshimanquimanchu Galaadcho caycaj Ramotman?» nir. Chaura Josafat niran: «Au, aywäshishayquimi nogapis, suldäröcunapis.
4Ichanga manaraj aywar Tayta Diosta tapucuy.»
5Israelpa raynenga chuscu pachacta (400) shuntachiran profëtacunata. Paycunata tapucuran: «¿Allipächu pillyaj aywäcunaman Galaadcho caycaj Ramotman u manachu?» nir. Chaura profëtacunaga niran: «Au, yaycuy pillyaj. Tayta Diosga binsinayquipämi camacächenga.»
6Chaypis Josafatga tapuranraj: «Caychöga ¿manachu can masga Tayta Diospa profëtan? Captenga paytapis tapucushunraj» nir.
7Chaura Israelpa raynenga Josafat-ta niran: «Caycanrämi Imlapa wamran Micaías. Paytapis Tayta Diosta tapucachishwanmi. Ichanga imaypis mana allillatami willaman. Chaypitami chiquë.» Chaura Josafat niran: «Ama chaynöga rimaychu.»
8Israelpa raynenga jinan öra mandaj suldärunta gayarcur niran: «¡Canan öra shamuchun Imlapa wamran Micaías!»
9Israelpa rayninpis, Judäpa raynin Josafatpis caycaran ray cay röpan jatisha-jatishami. Paycunaga jamarpaycaran sillunnincunacho, Samariaman yaycuna puncu pampacho. Llapan profëtacunaga shimin tarishanta rimarcaycaran.
10Quenaanapa wamran Sedequiasga fyërrupita wagrata ruracurcusha caran tucananpaj. Nircur sinchipa niycaran: «Tayta Diosga caynömi nin: ‹Cay wagracunawanmi Siria runacunaman yaycorga ushajpaj wañuchinqui.› »
11Llapanpis profëtacunaga nircaycaran: «Galaadcho caycaj Ramotman pillyaj yaycushpayqui llapantami binsinquipaj. Chay siudätaga Tayta Diosmi munayniquichöna cananpaj goycushunquipaj.»
12Profëta Micaiasta gayaj aywaj cachaga chayaycur niran: «Tapucuptin raytaga llapanpis profëtacunaga alli willapallatami willasha. Chaymi gampis waquin nishannölla allillata willaycunqui ari.»
13Chayno niptin Micaías niran: «¡Nogaga Tayta Diospa jutinchömi jurä: Diosnë nimashallantami nishäga!»
14Chaypita aywar Micaiasga chayaran ray cajman. Chaura ray tapuran: «Micaías, Galaadcho caycaj Ramotman ¿pillyaj yaycöcunamanchu u manachu?» nir. Chaura Micaiasga niran: «Au allipämi yaycunqui. Gamcunaga binsinquipämi. Diosmi yanapäshunquipaj contrayquicunata binsinayquipaj.»
15Rayga niran: «¿Ayca cutitaj nishayqui Tayta Diospa jutincho jurashpayqui rasunpa cajta willamänayquipaj?»
16Chaura Micaiasga niran: «Llapan Israelcunatami ricashcä uyshëruynaj uyshacunatano intëru jircacho mashtacasha caycajta. Tayta Diosga nisha: ‹Paycunaga duyñuynajmi. Cada ünun wasinman-cama allilla cuticuchun.› »
17Chaura Israelpa raynenga Judäpa raynin Josafat-ta niran: «¿Manachu nishcä? Cay runaga manami imaypis allitaga willamanchu. Chaypa ruquenga mana allicunallatami niman.»
18Micaiasga mastapis niran: «Gam chayno nishayquipita, Tayta Dios nishanta wiyay: Sillunnincho jamaraycajtami Tayta Diosta ricashcä, syëlucho caycaj suldärucunatapis derëchu caj-läduncho ichoj caj-läduncho ichirpaycajta.
19Chaycho carcaycajta Tayta Diosga tapusha: ‹¿Piraj aywanman Acabta yachachinanpaj Galaadcho caycaj Ramotman pillyaj yaycunanpaj, yaycur chaycho wañunanpaj?› Chayno tapuptinmi waquenga niran jucno waquinna mas jucno.
20Chayno caycaptin juc espirituna Tayta Diospa ñaupanman yurircur niran pay imanöpis llullapar rurananpaj. Chaura Tayta Dios tapuran imano rurananpaj cashantapis.
21Chaura chay espíritu niran: ‹Nogami aywashaj raypa llapan profëtancunapa shiminman llullacachinäpaj.› Chaura Tayta Diosga niran: ‹Allimi chayno llullacachiptiquega. Gam ayway chayno ruranayquipaj.›
22Cananga musyanquinami llapan profëtayquicunapa shiminman Tayta Dios llulla espirituta cachamushanta. Tayta Diosmi mayna camacächisha wañunayquipaj.»
23Chaura Quenaanapa wamran Sedequiasga Micaiasta shimicho lagyaran «¿Imanöpataj nogapitaga päsamusha Tayta Diospa Espiritun gamta willapäshunayquipaj?» nir.
24Chaura Micaías niran: «Wasincaylla pacacur purir-rämi musyanquipaj» nir.
25Chayno niptin Israelpa raynenga niran: «¡Micaiasta charircärir prësu apay siudäpa mandajnin Amón cajman, wamrä Joás caycashanman!
26Paycunata willanqui carsilman wichgananpaj. Micuytapis yacutapis ichic-ichiclla yawachenga noga sänu cutimunäcama.»
27Micaiasga mastapis niranraj: «Gam sänu cutimuptiquega manami Tayta Dioschu rimachimasha canga.»
28Chaypitanaga Israelpa rayninwan, Judäpa raynin Josafat aywaran Galaadcho caycaj Ramotman.
29Israelpa raynenga Josafat-ta niran: «Nogaga pillyaman yaycushaj juc röpata jaticurcurmi. Gamna ray cay röpayqui jatishalla yaycunqui.» Chaura Israelpa raynenga juc röpata jaticurcur Judäpa rayninwan pillyaman yaycuran.
30Siriapa raynenga pillyapaj caj carrëtacho aywajcunapa capitannincunata mayna willasha caran: «Israelpa raynillanta wañuchinquega. Juctaga ama wañuchinquichu.»
31Carrëtacunacho aywajpa capitannincuna Josafat-ta ricärerga yarparan Israelpa raynin cashanta. Chaymi curalapaycäriran. Chaura Josafatga yanapänanpaj Tayta Diosta mañacuran. Paytaga Tayta Dios yanaparan. Salbashpanmi paypitaga mas juc-läpana garguriran.
32Siria runacuna rejsircäriran mana Israelpa raynin cashanta. Chaymi gatircaycashancho cachaycäriran.
33Chay öra juc suldäru Israelcunaman llutalla lëchanwan illapaycuran. Nishanga Israelpa rayninta chayaycachiran wañunanpaj. Lëchaga yaycuran chalëcun tincurajninpa. Chaura Acabga carrëtanta manijajta niran: «Ticrar cuticushun. Pillyapita jorgamay. Fiyupami lëchawan chayaycachimasha.»
34Chay junaj pillyaga fiyupa caran. Chay pillyachöga Israelcunapa rayninta goyarpoj carrëtallancho ichiraycächiran. Tardipaypanaga wañucäcuran.


text:
4 YACHAQANA
“Noqa risaj maymanchá rinki, chayman”
1, 2. 1) Rut, Noemí ima viajasqankumanta, llakiyninkumanta ima sutʼinchay. 2) ¿Imaraykutaj sapa ujninkupaj chay viaje mana kikinchu karqa?
RUTTA, Noemita ima, rikushawajpis jina tʼukuriy. Paykunaqa Moab pampasnejta rishanku, chay pampas may jatun kasqanraykutaj paykunataqa manaña rikuytapis atikunchu. Ruttaj astawan laqhayashasqantaña reparashan. Maypichus chay tuta puñunankupitaj tʼukurishan. Noemita munakusqanraykutaj, jarkʼananpaj tukuy imata ruwayta munan.
2 Iskayninkutaj llakiykunasniyoj karqanku. Noemiqa, ashkha watastaña viuda karqa, chaywanpis chay pachallaraj churisnin Mahlón, Quelión ima wañupusqankurayku may llakisqa kasharqa. Rutpis llakisqallataj kasharqa qosan Mahlón wañupusqanrayku. Paywan Noemiwan Belenman risharqanku, chay llajtitataj Israelpi kasharqa. Chaywanpis sapa ujninkupaj chay viajeqa mana kikinchu karqa. Imaraykuchus Noemiqa, llajtanman kutipusharqa, Ruttajrí mana rejsisqa llajtaman risharqa, familiaresninta, suyunta, ususninta, diosesninta ima saqespa (Rut 1:3-6 leey).
3. Rut jina ruwanapaj, ¿ima tapuykunamantaj kutichisun?
3 ¿Imaraykutaj Rut chayta ruwarqa? ¿Imataj Noemita qhawananpaj, ñaupajllamanpuni rinanpaj ima yanaparqa? Rutpa creeynenqa, pay jina ruwanapaj yanapawanchej, kay yachaqanapitaj pay jina imastachus ruwanata yachakusunchej. ( “Rut libroqa uj kʼachitu rumi jina” nisqa recuadrota qhawariy.) Qallarinapajqa, imaraykuchus iskayninku chhika karuta Belén llajtaman chayanankupaj viajasqankuta ukhuncharina.
Uj familia llakiyrayku manaña khuskachu karqa
4, 5. 1) ¿Imaraykutaj Noemij familian Moabman riporqa? 2) ¿Ima llakiypitaj Noemí, Moabpi rikukorqa?
4 Rutqa, Moab suyupi wiñakorqa, chaytaj Mar Muerto nisqamanta inti llojsimuy ladopi kasharqa. Chay lugarqa, pisi sachʼasniyoj, ukhu wayqʼosniyoj ima karqa. “Moab jallpʼa[speqa]” sumajta poqoj, Israel llajtaj jallpʼasninpi yarqhay kajtinpis. Chayraykutaj Mahlón, tatasnin, wauqen ima Rutta rejserqanku.
5 Elimelecqa, Israelpi yarqhay kasqanrayku, warmin Noemiwan, iskaynin churisninwan ima Moab suyuman tiyakoj riporqa. Ripusqankuraykutaj tukuyninkujtachá creeyninku pruebaman churasqa karqa, imaraykuchus israelitasqa watapi kinsa kutita may cheqatachus Jehová Dios ajllakorqa chayman yupaychaj rinanku karqa (Deu. 16:16, 17). Noemí creeyninpi sinchʼita sayajtinpis, qosan wañupojtin mayta llakikorqa (Rut 1:1-3).
6, 7. 1) ¿Imaraykutaj Noemí llakikorqa wawasnin moabitaswan casarakusqankumanta? 2) ¿Imaraykutaj Noemí, ñojchʼasninta munakuywan qhawasqan may sumaj karqa?
6 Chantá Noemiqa ichapis llakikullarqataj, churisnin Diosta mana yupaychaj warmiswan casarakusqankumanta. Yacharqataj israelitaspa ñaupa tatanku Abrahamqa, churin Isaacpaj, Jehová Diosta yupaychaj familian ukhumanta uj warmita maskʼachipusqanta (Gén. 24:3, 4). Chantapis Moisesman Leyta qosqanman jina, israelitasqa wawasninkuta waj llajtamanta runaswan mana casarachinankuchu karqa, mana waj dioskunata yupaychayman urmanankupaj (Deu. 7:3, 4).
7 Chaywanpis Mahlonwan, Quelionwanqa moabita warmiswan casarakorqanku. Chayrayku Noemí llakisqa, sonqo pʼakisqataj kasharqa, chaywanpis ñojchʼasninman munakuyninta, kʼacha kayninta rikuchinanpaj mayta kallpachakorqa. Ichapis Noemiqa, ñojchʼasnin Jehovata qhepaman yupaychanankuta yuyarqa. Ñojchʼasninpis payta munakullarqankutaj. Kinsantin allinta kausakusqankuraykutaj, llakiypi rikukuspapis ñaupajllamanpuni rerqanku. Rutwan, Orfawanqa manaraj wawasniyoj kashaspa viudas qhepakorqanku (Rut 1:4, 5).
8. ¿Imataj Rutta, Jehovaman qayllaykunanpaj yanaparqa?
8 Rutta, ¿llakisqa kashajtin religionnin yanaparqachu? Nichá. Imaraykuchus moabitasqa, ashkha dioskunata yupaychaj kanku, astawanqa Quemós lantita (Núm. 21:29). Yachakusqanman jinataj chay lantipaj wawasta qʼolachej kanku, chaytaj religionninkupi millay ruwaykuna ruwakusqanta rikuchin. Mahlón, chayri Noemí, khuyakuyniyoj Dios Jehovamanta yachachisqankoqa Rutta maytachá tʼukucherqa. Imaraykuchus Jehovaqa, munakuywan kamachin manataj Payta yupaychajkunata manchachinchu (Deuteronomio 6:5 leey). Rutqa, qosan wañupojtin, Noemiman astawanchá qayllaykorqa. Tukuy Atiyniyoj Diosmanta willasqantapis uyarerqachá, jinallataj tʼukunapaj jina ruwasqasninmanta, llajtanta munakuywan, khuyakuywan ima jarkʼasqanmanta willasqantapis.
9-11. 1) ¿Imatá Noemí, Rut, Orfa ima ruwarqanku? 2) ¿Imatá kay kinsa warmispa llakiyninkumanta yachakusunman?
9 Noemiqa, imaynachus llajtan kashasqanta yachayta munarqa. Uj pʼunchay ichá uj ranqhaj runamanta uyarerqa Jehová llajtanta khuyakuspa chay yarqhay watasta tukuchisqantaña. Belenqa, watejmanta “Tʼanta Wasi” ninayasqanman kutiporqa. Chayraykutaj Noemiqa, llajtanman kutiporqa (Rut 1:6).
10 ¿Imatá Rutwan, Orfawan ruwarqanku? (Rut 1:7.) May llakiypi rikukusqankoqa, Noemiman astawan qayllaykunankupaj yanaparqa. Rutqa, Noemiman qayllaykorqa kʼacha kasqanrayku, Diospi creeyniyoj kasqanrayku ima. Chantapis kinsantin Judá llajtaman purirerqanku.
11 Kay rikuchiwanchej, sajra runaspis, kʼacha runaspis llakiypi rikukuyta atisqankuta (Ecl. 9:2, 11). Chantapis yachakullanchejtaj, familianchejmanta pillapis wañupojtin, wajkunapi sonqochayta maskʼanata, astawanqa Jehovapi jarkʼakojkunaj sonqochayninkuta (Pro. 17:17).
Rut kʼacha munakuyta rikuchin
12, 13. ¿Imaraykutaj Rutta, Orfata ima, Noemí kutipunankuta nerqa? ¿Imatá chay sipaskuna nerqanku?
12 Ñanta rishajtinkutaj, Noemiqa waj imamantañataj llakikorqa. Tʼukurisharqataj iskaynin ñojchʼasninpi, pikunachus payta, churisninta ima mayta munakorqanku. Manañataj llakikunankuta munarqachu. Allintataj yacharqa tukuy imata Belenman rinankupaj saqejtinku ni imata qoyta atinanta.
13 Chayrayku Noemí paykunaman nerqa: “Kutipuychej ari wasiykichejman mamaykichejwan kawsanaykichejpaj. Chantá Tata Diosqa qankunamanta khuyakuchumpuni, imaynatachus qankunapis noqamanta, churisniymantapis khuyakorqankichej, ajinata”, nispa. Noemiqa, Jehová paykunaman qosata, allin kausayta ima qonanta munarqa. Biblia nin: “Chantá Noemí muchʼaykuytawankama, paykunamanta tʼaqakaporqa. Paykunatajrí mayta waqarik[orqanku]”, nispa. Rut, Orfa imaqa, Noemita kʼacha kasqanrayku, khuyakuyniyoj kasqanrayku ima mayta munakorqanku. Chayraykutaj nerqanku: “Mana. Noqayku qanwan llajtaykiman ripuyta munayku”, nispa (Rut 1:8-10).
14, 15. 1) ¿Imapajtaj Moabman Orfa kutiporqa? 2) ¿Imatataj Noemí, Rutman nerqa llajtanman kutipunanpaj?
14 Chaywanpis Noemiqa ñojchʼasninman kutipunankuta nillarqapuni. Israel llajtapi paykunarayku ni imata ruwayta atinantataj entiendechiyta munarqa, imaraykuchus manaña qosan kaporqachu payta jarkʼananpaj, nitaj churisninpis paykunawan casarakunankupaj. Paykunata mana jarkʼayta atinanmanta llakikusqantataj nerqa. Orfaqa, Noemij nisqan cheqapuni kasqanta reparaytawan, wasinman, familianman kutipunanta yacharqa. Suegranta muchʼaykuytawantaj kutiporqa (Rut 1:11-14).
15 Rut, ¿wasinman kutiporqachu? Biblia nillanpuni: “Ruttajrí, paywan qhepakaporqa”, nispa. Ichapis Noemiqa, Judaman purirerqaña. Rut qhepanta rishasqanta reparaspataj, payman nerqa: “Nojchʼa masiykeqa llajtanman, dioskunanmantaj kutipun. Qampis ripullaytaj, wawáy”, nispa (Rut 1:15). Noemí chayta nisqanqa, Orfa mana llajtallanmanchu manaqa “dioskunanman[pis]” kutipusqanta rikuchin. Orfaqa, Quemós lantita, waj diosesta ima yupaychaspallapuni kusisqa kasharqa. Rut, ¿Orfa jinallatajchu ruwarqa?
16-18. 1) ¿Imaynatá Rut, kʼacha munakuyta rikucherqa? 2) ¿Imatataj Rutpa kʼacha munakuyninmanta yachakusunman? (37 paginapi rikhurej dibujota qhawariy.)
16 Rutqa, Noemita, Diosnin Jehovata ima mayta munakorqa. Imatachus ruwanantataj allinta yacharqa. Chayrayku ajinata Noemiman nerqa: “Ama mañawaychu saqesunayta, nitaj qanmanta tʼaqakunayta. Noqa risaj maymanchá rinki, chayman; kawsamusajtaj maypichá kawsamunki, chaypi. Llajtaykeqa llajtay kanqa, Diosniykipis Diosnillaytaj kanqa. Wañusaj, maypichá wañunki, chaypi, chayllapitaj munani pʼampanawankuta. Wañuyllamin tʼaqawasun; mana jina kanman chayrí, Tata Diosqa sinchʼita castigawachun”, nispa (Rut 1:16, 17).
17 Chay nisqanqa, ¡yuyarikunapaj jinapuni! Arí, 3.000 watas jinaña pasajtinpis runasqa chay nisqanta yachallankupuni. Chantapis nisqanqa kʼacha munakuyniyoj kasqanta rikuchin. Rutqa, Noemita mayta munakusqanrayku mana rejsisqa llajtaman rerqa. Paykunata wañuylla tʼaqanman karqa. Rutqa, Noemij llajtanmanta kananpaj, Moabpi diosesninta, tukuy imata saqenanpaj ima wakichisqa kasharqa. Orfamanta nisqaqa, Noemij Diosnin Jehovata tukuy sonqo sirviyta munarqa.
18 Noemiwan, Rutwanqa, Belenman rillarqankupuni. Yachakusqanman jinataj uj semanata jina rerqanku. Iskayninku rishasqankuraykutaj purajmanta sonqochanakorqanku.
19. ¿Imaynatá Rut jina kʼacha munakuyta familiapi, amigosninchej ukhupi, qotuchakuypi ima rikuchisunman?
19 Kunanpis tukuynejpi ñakʼariykuna rikukun. Biblia nin jinataj “sajra pʼunchaykuna[pi]” kausashanchej, chayraykutaj imaymana ñakʼariykunapi rikukunchej (2 Tim. 3:1). Chayrayku mana jaykʼaj jina kʼacha munakuyta rikuchinanchej tiyan. ¿Ima niyta munan kʼacha munakuy? Kʼacha munakoyqa, uj kallpa jina, kay sajra pachapitaj yanapawanchej. Chayrayku, kʼacha munakuyniyoj runaqa, pitachus munakusqanta yanapananpaj mayta kallpachakun, manataj wasanchanchu nitaj saqerpayanchu. Chay jina munakoyqa, qhariwarmi kausaypi, familiapi, amigos ukhupi, qotuchakuypi ima rikukunan tiyan (1 Juan 4:7, 8, 20 leey). Chay munakuyta rikuchishanchej chayqa, Rut jina ruwashanchej.
Rutwan, Noemiwan Belenman chayanku
20-22. 1) ¿Imaynatá Moabpi kausaynin Noemita llakicherqa? 2) ¿Imaraykú Noemí ñakʼarisqanmanta pantasqata yuyarqa? (Santiago 1:13 qhawariy.)
20 Cheqamanta nisunman, kʼacha munakuyta rikuchinapuni kasqanta, chaywanpis chayta ruwayqa mana atikullanchu. Rutqa, ruwasqanwan Diosta, Noemita ima munakusqanta rikucherqa. Kunantaj chayta qhawarinachej.
21 Rutwan Noemiwan Belenman chayarqanku, Belenmanta, Jerusalenkamaqa 10 kilómetros (2 leguas). Chay llajtitapeqa, Noemí, familian ima may rejsisqasina karqanku, imaraykuchus runas Noemí llajtaman kutipusqanmanta mayta parlasharqanku. Warmistaj purajmanta tapunakorqanku: “Manachu kayqa Noemí?”, nispa. Arí, Moabpi tiyakushaspa ashkha watasta mayta llakikusqanrayku, Noemij rijchʼaynenqa manaña kikinchu karqa (Rut 1:19).
22 Noemiqa familiaresninman, ñaupa vecinasninman ima, llakiykunasninmanta willarerqa. Chantapis payqa, manaña Noemí (chayri kʼacha) ninankuta munarqachu, manachayqa Mara (chayri llakiy) ninankuta munarqa. Imaraykuchus Noemiqa, ¡manchay phutisqa kasharqa! Job jinataj Jehová Dios ñakʼarichisqanta yuyarqa (Rut 1:20, 21; Job 2:10; 13:24-26).
23. ¿Imapi Rut tʼukurerqa, chantá Moisesman qosqa Leypi ima kamachiytaj wajchaspaj karqa? (Sutʼinchayninta qhawariy.)
23 Noemí, Rut ima, pisimanta pisi Belén llajtaman yachaykukorqanku, Rutqa, imaynatachus pay jarkʼakunanpi, Noemita jarkʼananpi ima tʼukurerqa. Chantapis Israel llajtaman Jehová leyta qosqanpeqa, chajma nisqa kamachiy kasqanta uyarerqa, chaytaj wajchasta mayta yanaparqa. Chajmakojkunaqa, cosecha tiempopi, cosechajkuna saqesqankuta chajmakuyta atej kanku, jinallataj chajra kantusmantapis (Lev. 19:9, 10; Deu. 24:19-21). *
24, 25. Rut, Boozpa chajrasninman chayaspa, ¿imatá ruwarqa? ¿Imaynatataj chajmakoj kanku?
24 Cebada ruthuy tiempo karqa, calendarionchejman jina ichá abril killa karqa. Rutqa, pillapis chajranpi chajmakojta saqenanta maskʼakoj rerqa. Mana creenapaj jinataj Boozpa chajrasninman chajmakoj chayarqa, chay runaqa, ashkha jallpʼasniyoj, Noemij qosanpa familiarnin ima karqa. Rutqa, ley nisqanman jina Boozpa chajrasninpi chajmakuyta aterqa. Chaywanpis ruthojkunaj kamachejninkumanta mañakorqa, ruthojkunajpa qhepankuta rispa, cebada umasta chajmakuyta. Chay kamachejqa, chajmakunanta saqerqa, Ruttaj chajmakuyta qallarerqapacha (Rut 1:22–2:3, 7).
25 Rutqa, ruthojkuna cebadata ruthojtinkukama, tʼakasqankuta, saqerasqankuta ima, pallaspa qhepankuta rerqa. Chantá marqʼetasta uj cheqaman aparqa, mikhuyninta orqhonanpaj. Chajmayqa mana atikullanchu, pʼunchayamusqanman jinataj astawanraj. Chaywanpis Rutqa jumpʼi suruyta chajmakorqa, mikhurinanpaj, jumpʼisqanta picharakunanpaj imalla samarikorqa.
26, 27. ¿Imayna runataj Booz karqa, chantá imaynatá Rutta qhawarqa?
26 Ichapis Rutqa, pichus pay kasqanta mana yachanankuta munarqachu. Chaywanpis Booz payta rikuytawan, ruthojkunanpa kamachejninkuta pichus kasqanta taporqa. ¿Imayna runataj Booz karqa? Boozqa, creeyniyoj runa karqa, Jehová Diostataj mayta munakoj, ruthojkunasnintapis jinata napaykoj: “Tata Dios qankunawan kachun”, nispa. Chay runaspis kikillantataj kutichej kanku, peones chayri waj llajtamanta kaspapis. Boozqa, Rutmanta kuraj karqa, wawanmanta jinataj llakikoj (Rut 2:4-7).
27 Chayraykutaj “wawáy” nispa nerqa, chantá chajrasninpi chajmakunallantapuni, sipas kamachisninwan qhepakunantataj nerqa, ruthojkuna mana imatapis ninankupaj. Boozqa, mikhuna horaña kajtin, Rutta mikhurikunanpaj wajyarqa (Rut 2:8, 9, 14 leey). Chantapis allinta ruwashasqanta nerqa, kallpacharqa ima. ¿Imaraykutaj chayta ruwarqa?
28, 29. 1) ¿Imayna warmitaj Rut karqa? 2) ¿Imaynatataj qanpis Rut jina Jehovapi jarkʼakuwaj?
28 Rutqa, Boozta, ¿imaraykutaj noqata khuyakuwanki may kʼachataj noqapaj kanki forastera kajtiypis?, nispa tapurerqa. Booztaj jinata kuticherqa: “Suegrayki[rayku] imatachus ruwasqaykita yachani”, nispa. Noemiqa, munasqa ñojchʼanmanta allintachá parlarqa Belenmanta warmisman. Chantapis Boozqa, Rut Jehová Diosta sirviyta ajllasqanta yacharqa, chayraykutaj Rutman nerqa: “Dios pagarapusuchun chay ruwasqaykimanta. Israelpa Señornin Tata Dios, pejpa lijrasnin urapichus pakakorqanki, chaymin allin kajta qopusuchun tukuy ruwasqaykimanta”, nispa (Rut 2:11, 12).
29 Boozpa nisqanqa, ¡maytachá Rutta kallpacharqa! Cheqamanta nisunman Rutqa, Jehovaj lijrasnin urapi pakakusqanta, imaynatachus uj chilwisitu mamanpaj lijrasnin urapi pakakun, ajinata. Rutqa, Boozman kallpachasqanmanta agradeceytawantaj chajranpi chʼisiyanankama chajmakullarqapuni (Rut 2:13, 17).
30, 31. ¿Imatá yachakunchej Rut imaynatachus llankʼayninta, kʼacha munakuyta, agradecesqa kayta ima qhawasqanmanta?
30 Rutpa ruwasqanmanta mayta yachakusunman, astawanraj kay tiempopi qolqe pisiyasqanrayku. Rutqa, suegranta qhawanan kasqanta yachasqanrayku imatachus jaywasqankuta japʼikorqa. Payqa, Noemirayku chajmakuspa mayta llankʼananmanta mana pʼenqakorqachu. Chantapis imaynatachus llankʼananta, pikunawanchus kananta ima yuyaychasqankuta japʼikorqa. Chaywanpis Jehová jarkʼashasqanta mana qonqarqachu.
31 Rut jina kʼacha munakuyta rikuchisun, pay jina llampʼu sonqowan ruwasun, llankʼasun, agradecesqa kasun chayqa, creeyninchejta rikuspa wajkunapis kikinta ruwayta munanqanku. ¿Imaynatá Jehová Rutta, Noemita ima jarkʼarqa? Chaytaqa, qhepan yachaqanapi yachakusunchej.
^ párr. 23 Kay leyqa, wajchaspaj may sumaj karqa, chaytataj Rutqa Moab suyupi mana rikojchu. Ñaupa tiempomanta Oriente Próximo nisqapeqa, viudasta mana allinpajchu qhawaj kanku. Uj libro nin: “Viudataqa, qosan wañupojtin wawasnin qhawananku karqa. Mana wawasniyoj kajtintaj, wata runa jina vendekunan karqa, chayri phisu warmi jina kausanan karqa, mana chayri wañunan karqa”, nispa.


text:
Liu Shaoqi
Liu Shaoqi (Chinu simipi: 刘少奇, chinu tradicional: 劉少奇, pinyin: Liú Shàoqí, Wade-Giles: Liu Shao-ch'i) sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin ayamarq'a killapi 1898 paqarisqa Ningxiang llaqtapi - 12 ñiqin ayamarq'a killapi 1969 wañusqa Kaifeng llaqtapi). Chunwa mama llaqtap pulitiku qarqan.
1959 watamanta 1968 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapas umalliqnin karqan.
Ñawpaq warmi:
QillqaqkunaLlamk'apuy
Kastilla simipi:
Inlish simipi:
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Liu Shaoqi.


text:
Ayrampuni distritu
Ayrampuni distritu, Pedro Vilca Apaza distritu icha Pedro Vilcapaza distritu (kastilla simipi: Distrito de Pedro Vilca Apaza[1] / Pedro Vilcapaza[2]) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, 17 ñiqin pawqar waray killapi 1962 watapi kamasqa. Uma llaqtanqa Ayrampuni llaqtam.
Kay distrituqa Pedro Vilcapaza Alarcón / Pedro Vilca Apaza / Pedro Vilca Apaza Alarcón sutiyuqmantam sutichasqa.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2 523 runakuna (1 252 qhari, 1 271 warmi)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [3]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Markap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Natiwidad pallan.
Distritu paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2011-2014: Cecilio Maldonado Cañapataña.
- 2007-2010: Juan Pablo Salas Chipana.


text:
Artigas (Uruwayi)
Artigas Uruwayi mama llaqtap hatun llaqtanmi. Artigas suyun Uma llaqtam. Artigas llaqtapiqa 40 658 runakunam kawsachkanku
? km2
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin anta situwa killapi 1852 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
40 658 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Artigas (Uruwayi).
- Uficial qillqa web


text:
Xka kityi nu ngwaꞌan Tyu, nu ndyaa seꞌen ndiꞌin nten ꞌin Jesucristo nu ndiꞌin tijyuꞌ
1
1 Tyu Simón lkaǎn; ngiꞌniǐn tñan ꞌin Jesucristo, chaꞌ wa ngulo suwi Ni ꞌñaǎn chaꞌ tsaꞌaǎn chkwiǐnꞌ chaꞌ suꞌwe ꞌin Krixtu loꞌo neꞌ tyun kichen tijyuꞌ. Loꞌo ni, ndaꞌaǎn kityi re chaꞌ tsaa seꞌen ndiꞌin nchga nten nu msñi chaꞌ ꞌin Ndiose, ti kwiꞌ sa ñaꞌan chaꞌ nu msñian taꞌaan. Xkwiꞌ chaꞌ nu ñi ngiꞌni Ndiose Xꞌnaan, ti kwiꞌ Jesucristo nu ngulaa ꞌñaan ꞌin chaꞌ kuxi lka Ni; kanꞌ chaꞌ suꞌwa ti lkaan taꞌaan chabiyaꞌ ꞌin Ndiose, suꞌwe ꞌa nchka ꞌñaan taꞌaan chunꞌ wa ndyaa ñaꞌan tianꞌ ꞌin Ni.
2 Wa nchka biyaꞌ suꞌwe tiꞌ wan chaꞌ ꞌin Ndiose, kwiꞌ ngwañaꞌan nchka biyaꞌ tiꞌ wan chaꞌ ꞌin Jesús nu nka Xꞌnaan; kanꞌ chaꞌ nchka tiǎnꞌ chaꞌ ti kuꞌni Ni chaꞌ suꞌwe loꞌo wan nchga tsan, chaꞌ ti kuꞌni Ni chaꞌ tiin ti tyiꞌin niꞌ kasiya ꞌwan nchga bra.
Sa ñaꞌan nu ndiꞌin chaꞌ ka ska nten ꞌin Jesucristo
3 Wa nda Ndiose chabiyaꞌ ꞌñaan chaꞌ kaja chalyuu nu ja tsaa tii ꞌa ꞌñaan; kwiꞌ ngwañaꞌan, wa nda Ni chabiyaꞌ ꞌñaan chaꞌ tyiꞌian lo chalyuu sa ñaꞌan nu nchka tiꞌ Ni chaꞌ tyiꞌin nten ꞌin Ni; kanꞌ lka chaꞌ nu nchka ꞌñaan ni, chaꞌ ndayaꞌ Ni ꞌñaan. Wa ngulo suwi Ni ꞌñaan, wa nda Ni chabiyaꞌ ꞌñaan chaꞌ xuꞌwi lyoan ꞌin Ni; kwiꞌ ngwañaꞌan, wa ngwa biyaꞌ tianꞌ chaꞌ ja nsuꞌwi ꞌa xka nu tnun la chaꞌ ꞌin, ja nsuꞌwi ꞌa xka nu nchka la ꞌin. 4 Tlyu ꞌa nka Ndiose, kwiꞌ ngwañaꞌan nchka ꞌin Ni kuꞌni Ni nchga lo tñan. Wa jlyo tianꞌ chaꞌ xkwiꞌ chaꞌ nu ñi lka chaꞌ nu nchkwiꞌ Ni. Kwiꞌ ngwañaꞌan, ndiꞌin taan chaꞌ kaja chaꞌ xuꞌwe tnun ꞌñaan, nu wa ytsaꞌ Ni ꞌñaan chaꞌ kaja ꞌñaan. Wa ngulaa Ni ꞌñaan ꞌin chaꞌ kuxi nu ndiꞌin ꞌñaan, chaꞌ ja tyijin lyo chaꞌ kuxi kanꞌ ꞌñaan; nchga chaꞌ kuxi nu ndiya ꞌa tianꞌ, kanꞌ lka nu yꞌni ñuꞌun ꞌñaan seꞌen ndiꞌian lo chalyuu. Loꞌo ni, ngiꞌni Ni chaꞌ xlyaan kuꞌnian nchga lo chaꞌ suꞌwe, sa ñaꞌan nu nchka tiꞌ Ni chaꞌ kuꞌnian. 5 Kanꞌ chaꞌ tyukwi ti tiye wan, loꞌo tyukwi jwersa ꞌwan, kuꞌni wan xkwiꞌ chaꞌ suꞌwe kanꞌ, chaꞌ katsaꞌ wan ꞌin xka ta nten chaꞌ chañi chaꞌ wa msñi wan chaꞌ ꞌin Jesucristo. Kwiꞌ ngwañaꞌan, ndiꞌin chaꞌ ka biyaꞌ la tiꞌ wan nchga chaꞌ, sa ñaꞌan chaꞌ nu ndiya la tiꞌ Ndiose. 6 Ndiꞌin chaꞌ ka biyaꞌ la tiꞌ wan sa ñaꞌan ndiꞌin chaꞌ ꞌin Ndiose; bra kanꞌ ka kuꞌni suꞌwe wan kwenta ꞌwan, ti ykwiꞌ ti wan, chaꞌ ja tyijin lyo ya ñaꞌan ti chaꞌ kuxi ꞌwan. Si ka kuꞌni suꞌwe wan kwenta ꞌwan, ti ykwiꞌ ti wan, bra kanꞌ talo ꞌa wan ni siya ndiꞌin ꞌa chaꞌ kuxi seꞌen ndiꞌin wan. Si ndalo ꞌa wan ꞌin chaꞌ kuxi kanꞌ, bra kanꞌ ka tyiꞌin wan sa ñaꞌan nu nchka tiꞌ Ndiose chaꞌ tyiꞌin wan lo chalyuu. 7 Si ngwañaꞌan nchka tiꞌ wan tyiꞌin wan lo chalyuu, bra kanꞌ ndiꞌin chaꞌ chka tꞌnan tiꞌ wan ꞌin taꞌa nten wan; ndiꞌin chaꞌ suꞌwe ti xuꞌwi tiye wan ñaꞌan wan ꞌin nchga nten.
8 Bra nu kuꞌni wan nchga lo tñan kanꞌ tyukwi tyempu nu ndiꞌin wan lo chalyuu, bra kanꞌ ka biyaꞌ la tiꞌ wan sa ñaꞌan ndiꞌin nchga chaꞌ ꞌin Jesucristo nu nka Xꞌnaan. Ja ka ndaja tiꞌ wan sikwa, chaꞌ suꞌwe ꞌa kunanjoꞌo wan ꞌin Ndiose bra kanꞌ. 9 Bra nu ja kuꞌni wan chaꞌ kanꞌ, loꞌo ja ndiꞌin suꞌwe wan bra kanꞌ, wa lka wan ñaꞌan tiꞌ ska nu kwityiinꞌ nu ndukunꞌ kiloo, ti ykwiꞌ ti. Ja nchka tiꞌ yu kwityiinꞌ kanꞌ tyuꞌwi tiꞌ yu sa ñaꞌan nu yꞌni luwi Ndiose kasiya ꞌin yu, bra nu yꞌni tyii Ni chaꞌ kuxi nu ndiꞌin niꞌ kasiya ꞌin yu. 10 Kanꞌ chaꞌ ti kuꞌni la wan nchga chaꞌ suꞌwe kanꞌ, sa ñaꞌan chaꞌ ngwaꞌaǎn lo kityi ti kulo; kwiꞌ ngwañaꞌan, tyuꞌwi la tiꞌ wan chaꞌ wa ngulo suwi Ndiose ꞌwan, chaꞌ ka wan nten ꞌin Ni. Loꞌo bra kanꞌ ja ndiꞌin chaꞌ kanaꞌ kasiya ꞌwan, si ngwañaꞌan kuꞌni wan nchga lo chaꞌ suꞌwe kanꞌ. 11 Kanꞌ ka tyaꞌan suꞌwe la wan tuwiin ꞌin Ndiose bra kanꞌ. Jesucristo, Xꞌnaan nu nka ndloo la ꞌwan, ti kwiꞌ lka nu ngulaa ꞌñaan ꞌin nchga chaꞌ kuxi. Loꞌo ja tsaa tii ꞌa tsan chaꞌ ka Ni ndloo la. Bra kanꞌ suꞌwe ti stean seꞌen ndiꞌin Ndiose nde niꞌ kwan.
12 Ti tyun yaꞌ nka tiyeěn chkwiǐnꞌ loꞌo wan chaꞌ ꞌin nchga chaꞌ nu ñi ꞌin Ndiose, ni siya wa jlyo tiꞌ wan chaꞌ kanꞌ. Loꞌo ngwañaꞌan, jlyo tiǎnꞌ chaꞌ wa msñi suꞌwe wan nchga chaꞌ nu ngwaꞌaǎn lo kityi. 13 Laja nu ti luꞌuǔn, kuꞌniǐn chaꞌ ja kjlyaa tiꞌ wan chaꞌ nu ñi kanꞌ. Suꞌwe la si kuꞌniǐn ngwañaꞌan, nxkeꞌ tiǎnꞌ, 14 chaꞌ ndii tiǎnꞌ chaꞌ wa tyii ti chaꞌ ꞌñaǎn lo chalyuu; wa ytsaꞌ Jesucristo nu nka Xꞌnaan ꞌñaǎn chaꞌ wa ndla ti kajaǎn. 15 Kanꞌ chaꞌ kuꞌniǐn chaꞌ kanun chaꞌ kanꞌ loꞌo wan, chaꞌ ka tyuꞌwi tiꞌ wan chaꞌ suꞌwe nu ndiꞌin ꞌin Jesucristo nchga tsan, ni siya wa ngujwiǐn.
Nten nu wa naꞌan chaꞌ tnun ꞌa nu ndiꞌin ꞌin Jesucristo
16 Siꞌi kwentu, siꞌi chaꞌ ngwiꞌya ke ti ba lka chaꞌ nu ykwiꞌ ba loꞌo wan, bra nu ytsaꞌ ba ꞌwan chaꞌ tnun ꞌa chaꞌ ka ꞌin Xꞌnaan Jesucristo bra nu tyaan Ni xiyaꞌ. Ykwiꞌ bare wa naꞌan ba ꞌin Jesús chaꞌ tnun ꞌa chaꞌ ndiꞌin ꞌin yu. 17 Wa yꞌni tnun Ndiose Sti Jesús ꞌin yu, loꞌo ndyuwi ꞌa tyukwi ñaꞌaan Jesús loꞌo xaa ꞌin Ndiose bra kanꞌ. Ni siya ja naꞌan ba ꞌin Ndiose nu nka ndloo ꞌin nchga xꞌnan chalyuu, jlyo tiꞌ ba chaꞌ mdiꞌin Ni kwiꞌ seꞌen ti tsan kanꞌ, chaꞌ bra kanꞌ ynan ba chaꞌ nu ykwiꞌ Ni loꞌo nten: “Nu nde lka Sñiěnꞌ nu ndiya ꞌa tiǎnꞌ. Suꞌwe ꞌa nka tiyeěn naꞌaǎn ꞌin yu” ndukwin Ni. 18 Ykwiꞌ bare wa ynan ba chaꞌ nu ykwiꞌ Tyiꞌi Ni nu mdoꞌo nde niꞌ kwan, chaꞌ loꞌo bare mdiꞌin ba lo kiꞌya kanꞌ nu ngwa tsan kanꞌ.
19 Ngwañaꞌan ka biyaꞌ tianꞌ chaꞌ ñi ꞌa lka nchga chaꞌ nu ykwiꞌ ayman nu ykwiꞌ chaꞌ ꞌin Ndiose loꞌo nten nu ngwa sꞌni. Suꞌwe la si tukwaan chaꞌ kanꞌ, chaꞌ ñaꞌan tiꞌ ska xaa luwi nu suꞌwe ꞌa njyiꞌin la seꞌen tla ꞌa, kwiꞌ ngwañaꞌan lka chaꞌ ꞌin Jesús kanꞌ. Kwaꞌu xaa kanꞌ tuwiin suꞌwe seꞌen tsaan bra wa kiꞌya ti xaa xa wa mdiya tsan kanꞌ. Bra kanꞌ tyoꞌo tukwa ska kwi kulasiin tnun ñaꞌan tiꞌ nu ndyukwa xa wa kiꞌya ti xaa; kanꞌ lka ñaꞌan tiꞌ Krixtu, chaꞌ nda yu xaa nu xuꞌwi niꞌ kasiya ꞌñaan. 20 Ndiꞌin chaꞌ ka biyaꞌ tiꞌ wan chaꞌ ja tukwin ka ꞌin kwaꞌu chaꞌ ꞌin ti ykwiꞌ ti ꞌin nten, sa ñaꞌan nu ndyoꞌo ska chaꞌ nu ngwaꞌan ayman ꞌñaan lo kityi ꞌin Ndiose nu ngwa sꞌni. Ska ti si tayaꞌ Tyiꞌi Ndiose ꞌin neꞌ chaꞌ ka biyaꞌ suꞌwe tiꞌ neꞌ, bra kanꞌ ka kwaꞌu neꞌ chaꞌ kanꞌ ꞌin xka ta nten chabiyaꞌ ꞌin Ndiose. 21 Nchga nten nu ykwiꞌ chaꞌ ꞌin Ndiose loꞌo nten nu ngwa sꞌni, ja ykwiꞌ neꞌ ya ñaꞌan ti chaꞌ nu ndiya ti tiꞌ neꞌ, bra nu ykwiꞌ neꞌ chabiyaꞌ ꞌin Ni; xkwiꞌ chaꞌ nu ngwaꞌu Tyiꞌi ykwiꞌ Ni ꞌin neꞌ kanꞌ, kanꞌ lka chaꞌ nu ykwiꞌ neꞌ chabiyaꞌ ꞌin Ni.


text:
Much'aykusqayki Mariya
Much'aykusqayki Mariya (latin simipi: Ave Maria) nisqaqa Kathuliku Inlisyapi Qullana Mariyata yupaychanapaq mañaymi.
Much'aykusqayki Mariya[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mañaypa ñawpaq kaq rakinqa Dyuspa Simin Qillqapi Anqilpa Napaykuyninmi (Lukas 1:28 ), Mariyap watukuyninpi Elisabetpa Napaykuyninpas (Lukas 1:42 ). Qhipaq kaq rakintataq taytakurakuna 13 ñiqin pachakwatapim yaparqanku.
Qhichwa simipi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Much'aykusqayki Mariya,
- Dyuspa grasyanwan hunt'asqan kanki,
- Apunchik Dyusmi qamwan,
- warmikunamanta qullananmi kanki,
- wiksaykimanta paqarimuq Jesus wawaykiri qullanantaqmi.
- Santa Mariya, Dyuspa Maman,
- ñuqayku huchasapakunapaq mañapuwayku kunan, wañuyniyku pachapipas.
- Hinataq kachun (= Amén).
Latin simipi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ave Maria, gratia plena,
- Dominus tecum,
- benedicta tu in mulieribus
- et benedictus fructus ventris tui Jesus.
- Sancta Maria, Mater Dei,
- ora pro nobis peccatoribus,
- nunc et in hora mortis nostrae.
- Amen.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimipi Kristiyanu Mañaykuna
- Much'aykusqayki Mariya (achka rimaykunapi)


text:
Álvaro Uribe
Álvaro Uribe Vélez sutiyuq runaqa (4 ñiqin anta situwa killapi 1952 watapi paqarisqa Medellín llaqtapi - ), huk Kulumbya mama llaqtayuq taripay amachaqmi wan pulitikum kachkan.
2002 watamanta 2010 watakama Kulumbyapa umalliqninmi karqan.
Medellín llaqtapi kurakanin (1982).
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Álvaro Uribe.
- Presidencia de la República de Colombia
- Hoja de vida de Álvaro Uribe Vélez
- Biografía extensa por Fundación CIDOB
- Documentos sobre el referendo y la reelección


text:
Mario Mandžukić
Mario Mandžukić sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin aymuray killapi 1986 watapi paqarisqa Slavonski Brod llaqtapi - ) huk Hurwatsuyu mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Ñawpaq warmi:
Churinkuna:
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Hurwatsuyu)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2018
- Davor Šuker
- Darijo Srna
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mario Mandžukić.


text:
Milton Obote
Apolo Milton Obote sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin qhapaq raymi killapi 1925 watapi paqarisqa Akokoro llaqataupi - 10 ñiqin kantaray killapi 2005 watapi wañusqa Yuhanisburgu llaqtapi) huk Uganda mama llaqtap pulitiku karqan.
Tayta: , Mama: .
Warmi: Miria Obote.
Churinkuna (5):
Willay pukuykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Milton Obote.


text:
Puwpu munisipyu
Puwpu munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Poopó / Villa Poopó) nisqaqa huk ñiqin munisipyu, Puwpu pruwinsyapi, Uru Uru suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puwpu llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Janka Parka - Qalasaya - Qurimina - Wila Chanka - Wisk'achani; Walla: Asanaki walla
- Quchakuna: Puwpu qucha
- Mayukuna: Huchusuma mayu
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Puwpu munisipyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Río San Juan suyu
Río San Juan suyu (kastilla simipi: Departamento de Río San Juan) nisqaqa huk suyum Nikarawa mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Carlos llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 13 ñiqin inti raymi killapi 1949 watapipi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
95 596 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
6 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Río San Juan suyu.


text:
Halifax (Nova Scotia)
Halifax nisqaqa Kanada mama llaqtap hatun llaqtanmi. Nova Scotia pruwinsya uma llaqtanmi wan Wamp'urani.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1 ñiqin ayriway killapi 1996 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Halifax (Nova Scotia).
- Halifax Uficial web (inlish simipi).


text:
Fernando Torres
Fernando José Torres Sanz sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin pawqar waray killapi 1984 watapi paqarisqa Fuenlabrada llaqtapi - ), Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Warmi: , Churinkuna: .
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaypi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fernando Torres.


text:
NASA
NASA-qa HAS-pa Federal Gobiernopa huk qispisqa tantanakuymi kan. Paykunaqa HAS civil ch'usaq pachap plan-ta kamachikun. Aviacionpa, espaciop yachayninkuna t'aqwiyta rurakukun
1958 watapi paqarichisqan, National Advisory Committee for Aeronautics-manta pusapunachispa. Kay musuq tantanakuy qhasiqaknitapaq hamut'akuspan.
hinaspataq achka antawich'u, antakillakunapas chaskichisqan. Paykunaqa huklla International Space Station-ta paqarichirqan. Hinaqtin Tiqsimuyup imankuna astawan riqsisqa munan, lliw pacha paqarisqantapas.


text:
David Toro
José David Toro Ruilova sutiyuq runaqa (24 ñiqin inti raymi killapi 1898 watapi paqarisqa Chuqichaka llaqtapi, Wuliwiyapi, 25 ñiqin anta situwa killapi 1977 watapi wañusqa Santiago de Chile llaqtapi, Chilipi), huk Qullasuyu mama llaqtayuq pulitiku karqan.
Buliwya suyup umalliqninmi karqan (22 ñiqin aymuray killapi 1936 watamanta 13 ñiqin anta situwa killapi 1937 watakama).
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: David Toro.
- www.worldlingo.com


text:
Kunturchapana kiti
Kunturchapana kiti (kastilla simipi: Cantón Centinela del Cóndor) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi, Zamora Chinchipi markapi huk kitim. Uma llaqtanqa Zumbi llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kunan huk kitillinmi kan, Zumbi kitilli (llaqta kitilli).
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Phaqchakuna: La Yamala phaqcha, Velo de Novia phaqcha, Las Lianas phaqcha, La Caverna phaqcha, El Amor phaqcha, El Pájaro phaqcha.
- El Tuntiak qucha


text:
Kim Novak
Marilyn Pauline Novak West sutiyuq warmiqa, icha Kim Novak (13 ñiqin pawqar waray killapi 1933 watapi paqarisqa Chicago llaqtapi - llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.
Taytanː Joseph Novak, Mamanː Blanche Kral.
Qusankuna: Richard Johnson (1965-1966) / Michael Brandon (1973-1974) / Robert Malloy (1976).
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Alfred Hitchcock
- Robert Young
- Joan Crawford
- George Raft
- Marilyn Monroe
- John Barrymore
- Jean Harlow
- Mae West


text: Alteraciones neurobiológicas en el Trastorno Límite de la Personalidad Re su men En el si guien te tra ba jo pro pon go de sa rro llar una vi sión in te gra do ra de las al te ra cio nes neu ro bio ló gi cas pre sen tes en el tras tor no li mí tro - fe de la per so na li dad y en al gu nos ca sos lí mi te/es qui zo tí pi cos. La ma yo ría de los es tu dios eva lua dos es ta ble cen co ne xio nes en tre los prin ci pa les de sór de nes del eje I (DSM-IV) y el tras tor no lí mi te de la per so na li dad. Se pro po ne que es te tras tor no se en con tra ría vin cu la - do des de el pun to de vis ta neu ro bio ló gi co con ex pe rien cias ad ver sas tem pra nas ta les co mo abu so se xual, mal tra to psi co ló gi co y fí si co, que pro du ci rían co mo vía fi nal co mún un com pro mi so cor ti cal y lím - bi co, con un co rre la to clí ni co que se ex pre sa a tra vés de con duc tas im pul si va s/a gre si vas, dis re gu la ción afec ti va, epi so dios psi có ti cos y es ta dos de an sie dad in ten sa. Exis ti ría por lo tan to una ín ti ma re la - ción en tre pa to lo gía fron te ri za, es trés cró ni co y trau ma, con su con - si guien te ex pre sión neu ro bio ló gi ca. Pa la bras Cla ve • tras tor no lí mi te de la per so na li dad • neu ro bio lo gía • im pul si vi dad • ex pe rien cias ad ver sas tem pra nas • In tro duc ción La psi quia tría mues tra un de sa rro llo de es tu dios neu ro cien tí fi cos que es ta ban le jos de ser ima gi na dos trein ta años atrás. Un ejem plo lo cons ti tu ye el tras tor no lí mi te de la per so na li dad (TLP). Des de los pri me ros es tu dios de Adolf Stern (60) has ta el fin de la dé ca da del ce re bro, he mos ob ser va do im por tan tes cam bios que per mi ten com - pren der al TLP des de una pers pec ti va mul ti dis ci pli na ria e in te gra - do ra que in clu ye fac to res psi co di ná mi cos, cog ni ti vo-con duc tua les, neu ro bio ló gi cos (62,67) y neu ro far ma co ló gi cos. Es to se ve re fle ja do en la apa ri ción ca da vez más fre cuen te en la li te ra tu ra de es tu dios neu ro quí mi cos y de tra ta mien to far ma co ló gi co en los tras tor nos de la per so na li dad. Una ten den cia que rea fir ma es tos da tos es la re - cien te pro pues ta de J. Pa ris (47) de ba sar la cla si fi ca ción de los tras tor nos de la per so na li dad en la bio lo gía. El TLP tie ne una pre va - len cia del 2 % en la po bla ción ge ne ral (el do ble que la es qui zo fre - nia), 10 % en ser vi cios am bu la to rios de pa cien tes psi quiá tri cos, y co rres pon de al 20-30 % de to dos los tras tor nos de la per so na li dad (2). De acuer do a Gun der son (29), lue go de seis me ses ca si el 60% de los pa cien tes tra ta dos aban do na el tra ta mien to. Es ta evo lu ción no muy fa vo ra ble, de ter mi na que sea ne ce sa rio con ti nuar el de sa rro - llo de in ves ti ga cio nes, bus can do en el es tu dio de la neu ro quí mi ca de es tos pa cien tes, una de las for mas pa ra lle gar a un tra ta mien to psi co far ma co ló gi co más ra cio nal. En el pre sen te tra ba jo me pro pon go: a) rea li zar una re vi sión de las prin ci pa les al te ra cio nes neu ro quí mi cas en el TLP, b) es tu diar el rol de las ex pe rien cias ad ver sas tem pra nas y el co rre la to con los fe nó - me nos pro du ci dos en el sis te ma ner vio sos cen tral co mo re sul ta do de di chas ex pe rien cias y c) con si de rar los da tos ha lla dos co mo po si bles me ca nis mos fi sio pa to ló gi cos y no co mo "mar ca do res" que na da di - cen acer ca de la es pe ci fi ci dad de aque llo que es ta mos es tu dian do. La re la ción en tre el Tras tor nos Lí mi te de la Per so na li dad y los Tras tor nos Afec ti vos Es ta fue ra de mi ob je ti vo es tu diar y jus ti fi car des de el pun to de vis - ta clí ni co la re la ción en tre el TLP y los tras tor nos afec ti vos (27,28) So lo pien so re fe rir me a aque llos tra ba jos de in ves ti ga ción que tra - tan de re la cio nar los es tu dios neu ro bio ló gi cos con la his to ria trau - má ti ca, con los tras tor nos afec ti vos del eje I (Ame ri can Psy chia tric As so cia tion) y con un sín to ma fre cuen te en el TLP co mo lo es la ines ta bi li dad afec ti va. Se han des crip to al te ra cio nes en el test de de xa me ta so na (DST), el test de la hor mo na li be ra do ra de ti ro tro fi na (TRH) / ti ro tro fi na (TSH) y en los es tu dios po li som no grá fi cos. Res pec to del DST, si bien se pre sen ta su pre sor en un sub gru po de pa cien tes, re sul ta di fí cil arri bar a con clu sio nes vá li das de bi do a va - ria cio nes en la sen si bi li dad y es pe ci fi ci dad de la prue ba y a cier to gra do de co mor bi li dad con otros tras tor nos (al co ho lis mo y tras tor nos de la ali men ta ción), en los pa cien tes es tu dia dos (38,59). En un tra - ba jo ade cua da men te di se ña do por So loff y col. (57) so lo el 15% de los pa cien tes evi den ció al te ra cio nes en el test, en con trán do se ni ve - les ele va dos de cor ti sol y una res pues ta de no-su pre sión. De acuer - do a Silk (55) y col. el 50% de los pa cien tes con TLP po seen cri te - rios pa ra diag nós ti co de de pre sión ma yor, y un ter cio de es tos pa - cien tes ten drían ca rac te rís ti cas neu roen dó cri nas aso cia das con de - pre sión en dó ge na que pue den dar un re sul ta do no su pre sor al test de de xa me ta so na. Re cien te men te se ha co men za do a aso ciar el fun - cio na mien to del eje hi po tá la mo-pi tui ta rio-adre nal (HPA) con los an - te ce den tes trau má ti cos co mo uno de los fac to res etio ló gi cos del tras tor no lí mi te de la per so na li dad; al gu nos au to res con si de ran al TLP co mo una for ma com ple ja del tras tor no por es trés post trau má - ti co (PTSD) (34). Apro xi ma da men te el 30% de los TLP tie nen co - mor bi li dad con PTSD (30). Si guien do es ta lí nea de pen sa mien to Sie ver y col. (54) in ves ti ga ron la in te gri dad del eje HPA en un gru - po de 14 pa cien tes sin tras tor nos psi quiá tri cos y sin his to ria de abu - so se xual en la in fan cia, 9 pa cien tes con his to ria de abu so y tras tor - no de la per so na li dad (TLP en su ma yo ría), y 14 ve te ra nos con PTSD. Los re sul ta dos de ter mi na ron que los pa cien tes con tras tor no de la per so na li dad te nían un ni vel más ba jo de cor ti sol ba sal y una mar ca da sen si bi li dad a la su pre sión de la ac ti vi dad del eje HPA fren te a do sis de 0,25 mg de de xa me ta so na; y un me nor nú me ro de re cep to res a glu co cor ti coi des me di do en lin fo ci tos (GR) res pec to de aque llos pa cien tes con diag nós ti co de PTSD. Gross man y col. (26) ha lla ron re sul ta dos si mi la res pe ro en es tu dios que abar ca ban un nú me ro ba jo de pa cien tes. En un ca so de TLP e his to ria de abu so se xual en la in fan cia, su ma do a tres epi so dios de vio la ción du ran te la ado les cen cia, ob ser va ron una hi per su pre sión del eje HPA y una down re gu la tion de GR en lin fo ci tos. El mis mo re sul - ta do de hi per su pre sión fue ob ser va do en dos pa cien tes con diag nós - ti co de TLP sin his to ria de trau ma, lo que re fle ja que la hi per su pre - sión pue de exis tir en los TLP aun que no se re gis tre his to ria trau má ti - ca. Co mo hi pó te sis ini cial de es tos re sul ta dos los in ves ti ga do res con - si de ra ron el rol de re gu la ción que la vía se ro to nér gi ca pro ve nien te del nú cleo del ra fe, ejer ce so bre la ac ti vi dad del eje al ni vel del hi po cam - po. La dis re gu la ción de la mis ma lle va ría a un con trol de fi cien te por par te del hi po cam po de la ac ti vi dad del eje HPA, al no pro du cir se el apa ga do o «shut off» del mis mo al fi na li zar el epi so dio de es trés. En sín te sis, te nien do en cuen ta los es tu dios más ri gu ro sos (38), exis te un ba jo por cen ta je de pa cien tes con TLP que se com por tan co mo no su pre so res a la ma ne ra de lo que ocu rre en la de pre sión en - dó ge na. En los úl ti mos años co men zó a ser es tu dia do un gru po de pa cien tes con his to ria de trau ma, que se pre sen tan co mo hi per su - pre so res y de mues tran ni ve les ba sa les ba jos de cor ti sol. Res pec to del test TRH/TSH se han efec tua do po cos es tu dios, con re - sul ta dos va ria bles que en ge ne ral in di can res pues ta apla na da de la TSH en un 32% de los pa cien tes (23,38,59,61). Se en cuen tra en dis cu sión el gra do de es pe ci fi ci dad de la prue ba, ya que los da tos más re cien tes mues tran re sul ta dos po si ti vos re la cio na dos en los pa - cien tes con TLP que pre sen tan co mor bi li dad con tras tor nos afec ti vos y al co ho lis mo (38). Ac tual men te, se la con si de ra me jor mar ca dor pa - ra el es tu dio de las al te ra cio nes en la per so na li dad es qui zo tí pi ca. Los es tu dios po li som no grá fi cos for man par te in te gral del diag nós ti - co de la de pre sión ma yor, en la cual se ob ser va acor ta mien to de la la ten cia pa ra la apa ri ción de la pri me ra fa se REM y au men to de la den si dad de es ta fa se en tre otras ano ma lías. Los au to res, se pro pu - sie ron in ves ti gar la neu ro fi sio lo gía del sue ño en gru pos de pa cien tes con TLP con la in ten ción de en con trar una ar ti cu la ción con los tras - tor nos afec ti vos. Los re sul ta dos mos tra ron la ten cias REM acor ta das y ma yor den si dad de es ta fa se, tal co mo ocu rre en la de pre sión, re - sul tan do di fí cil se pa rar los TLP "pu ros" de aque llos con co mor bi li dad (42). En sín te sis, los es tu dios po li som no grá fi cos en cier to nú me ro de pa cien tes con TLP pa re ce rían re la cio nar se con fac to res co mo la his - to ria fa mi liar de de pre sión, los an te ce den tes per so na les de de pre - sión ac tual o pa sa da y la co mor bi li dad con de sor de nes del eje I. 14 // PSICOFARMACOLOGÍA


text:
Miroslav Klose
Miroslav Klose sutiyuq runaqa (9 ñiqin inti raymi killapi 1978 watapi paqarisqa Opole llaqtapi, Silisyapi, Mirosław Kloze sutiwan) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi. Iskayña piluta Hayt'ay Pachantin Kupa atipanakuykunapi chunka hukniyuq kutim punkuta tariparqan. Kunantaq Urin Aphrikapim Hayt'ay Pachantin Kupapaq Alimanya mamallaqta quchuntinpaq pukllachkan. Bayern München sutiyuq quchuntinpaqmi pukllachkan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Miroslav Klose.
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Miroslav Klose.
- Miroslav Klosep tukri llika tiyaynin


text:
Raj Kapoor
Raj Kapoor (hindi, devánagari: राज कपूर, urdu: راج کپور, Rāj Kapūr) sutiyuq runaqa, (14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1924 watapi paqarisqa Peshawar llaqtapi - 2 ñiqin inti raymi killapi 1988 watapi wañusqa Musuq Delhi llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq aranway pukllaq , takiq, Kuyu walltay pusaqmi qarqan.
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kuyu walltay (Indya)
- Bollywood
- Rajesh Khanna
- Shahrukh Khan
- Dilip Kumar
- Aamir Khan,
- Sanjeev Kumar
- Ajay Devgan
- Amitabh Bachchan
- Hrithik Roshan
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Raj Kapoor.
- IMDb


text:
Salvador Piñeiro
Salvador José Miguel Piñeiro García Calderón sutiyuq runaqa, icha Salvador Piñeiro (* 27 ñiqin qhulla puquy killapi 1949 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Wamanqapi qarqan.
Wamanqapi Uma Hatun yaya (2011-)
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Salvador Piñeiro.
- Catholic-hierarchy (inlish simipi)


text:
Umalliq (3/3)
Chaynam qallariy punchaw apakurqa, wakin punchaukunapas chaynam karqa. Manam hatun apakuy karqachu, yanqakunallam karqa: huk yarqapin urmarurqa, chaymanta mitupipas, setupi jinataq yana mukupim qaqukururqaku, botellakunatam sarururqaku, karataqmi makin paki utaq chakin pakisqakuna, uman waqtasqakunapas karqam. Ari nirqakum kay lliw llakikunata. Wakin taytakukunaqa ñampi wañunankupaq saqisqam karqa. “Wañunmankum karqa wasipi qepañuspampas, ¡mana ñampi kaspampas!” nirqa chay willakuq, wakinta kallpanchachispan purinankupaq. Iskay kimsa wawakunam, iskay kimsa watyuqkunapas wañurqam. Taytankunañataq taytachapa munayninmi nispa jauka karqaku. “Uña wawakunamantaqa ash llakikuyllam. Maqta kaptinpas chaynallataqmi. Taytacha llakikuchun taytakuna wawanta kasarakuynin watampi chinkaripuptin. Wawakuna chaynapaq kaspanqa allinmi wañuyninqa. ¡Chayna kaptinqa llakikuyqa manam yumpay hatunchu!” willakuqa chaynata nispanmi yanaparqa. Itirikunawan umanpi watakuspanku, wakinñatqa uqu itirikunawan quyuyasqanpi churakurqaku. Wakinkunañataq makin watasqakuna. Lliumi itirikunawan pachakusqa karqa, pachankunam kuchupasqa karqa, chayna kaptinpas kusi-kusisqam ñaupaqman rirqaku. Lliw kaykuna manam imapas kanmanchu karqa sichum achka-achkakama mana yarqaymanta kaptinkuqa. Chayna kaptimpas ñaupaqmanmi rirqaku.
Huk punchawmi willakunapaq hina apakurqa.
Umalliqmi ñaupaqpi ichichkara, kallpasapa runakunapa chaupinpi. (Iskaymi mana maypi kasqan yachakurachu. runakunaqa niqku, llullakuruwanchikmi hinaspa pasakuraku nispa. Huk punchawmi chay willakuq nirqa imakunatapas chay iskay chinkaqkunamanta. Wakinkunallam iñirqa ñanpi wañusqanmanta, ichaqa manam imatapas nirqakuchu mana ima kanampaq). Wakinkunaqa suyullam qipanta qatimurqaku. Mana imallamantam hatu-hatun qaqa rikuriramurqa lliwpa ñaupaqninpi, yumpay-yumpay hatunmi karqa chaymi mana ñaupaqman huk ichiyllatapas rirqakuchu. Kallpasapasapa runakunapas sayaruspankum umalliqninta qawarqaku. Payñataqmi qichipranta juñunarispan, yuyaymanatin, umanta kumuykuspa ñaupaqman rirqa tanuwanwan waqtaspa alliqninman ichuqninman. Watawanraqmi runakunaqa iñirqaku paypi, payqa mana pitapas rikuspa nitas qawaspa karqa. Manam imapas qukurqachu chayqa, wakin runakunapas manataqmi imatapas nirqakuchu chay yachaysapa runaman. Iskay ichipay ñaupaqpim qaqa patanpiña karqa. Lliwmi manchakuyllawanña karqaku ñawinkuna allí-allinkuna kichasqa. Llapa kallpasapa runakuna hapinanpaq kachkaptin iskaita ichirispan waichikuykurqa qaqa ukuman. Qepallanmanmi hatu-hatun llakikuna, manchakuykuna, waqaykuna hapirurqa lliw runakunata.
– ¡Suyaykuychik wawkiykuna! ¿Imataq utqachiwanchik? ¿Kaynatachu rimasqanchikta qespichisunchik? Qatinanchikmi kay yachaysapa runata, payqa yachanmi ima ruwasqanta. Muspaychu kanman kikillan mana allinta ruwakunampaq. Jakuchik, ¡qatisunchik! Kayllañam chay hatu-hatun manchakuy, kayllañam harkawaqninchik. ¿Manam yachanchikchu? Ichapas qaqa tukuyllampiña taytachapa alli-allin allapa churapuwasqanchik kachkan. Chayta nispanmi willakuqa iskayta ichirispan qaqapi chinkaykurqa. Kallpasapa runakunapas qepallantam qatirqa.
Llakikuykunam karqa, waqaykunapas, nanaykunapas qaqapa sikimpi. Hukqa iñinman karqa mana pipas kausasqanta, hastawanraq allin mana imayuq lluqsinankuta, ichaqa runapa kawsayninqa mana apurawman tukuqmi. Umalliqninkuqa alli-allin quyllurniyuqmi kasqa. Huk sachapa kaspimpim warkukurusqa chaymi mana imantapas takakusqachu. Allinllam lluqsiramurqa chaymanta. Ukupim ichaqa llapa llakikuykuna, waqaykunaqa, ñakaykunapas uyarikurqa. Umalliqñataq jauka tiyakurqa upayllalla yuyaymanastin. Wakin ñakakuypaq kaqkunam paymanta piñakuyta qallaykurqaku ichaqa pay manam imatapas qukurqachu. Wakin sachapi qipariqkunapas ñakaywanmi lluqsimurqaku, wakinkum uman pakisqa achka-achka uyanpi yawarniyuqkuna, manam pipas hampisqaqa karachu umalliqpa sapaqmanta. Lliwmi piñakurqaku paywan hinaspan ñakarqakutaqmi ichaqa umalliqninku manam umallantapas huqarirqachu. ¡Upayllallam karqa, niraq yachaysapa tiyananta hina tiyakuykuspan!
Sapa punchaumi qeparirqa chaynallataq runakunapas sapapunchaumi ashllayarqa. Wakinkunaqa kutikurqakutaqmi.
Achka-achka runamanta yaqapas iskay chunka hinallallam karqa. Pisipaypaninkunapas hinallataq ñakayninkunapas uyankupi rikukurqam, yarqaymanta, pisipasqa, mana iñiyniyuq kasqantupas rikukurqam ichaqa manam pipas imatas nirqakuchu. Upayllachallam karqaku umalliqnin hina, hinallam ichiraku ñacaywan, umalliqninpas umanta ñacaywan aywirqa. Ñanpas sasa-sasataqmi karqa.
Sapa punchau ashllayaraku chunkallaña kananku kama. Llallisqa uyawanmi, piñakurqaku hinallataqmi rimakurqaku.
Manam runa hinañachu qawakurqaku, wakinkum tanuwayuqña karqaku. Wakinkunaqaa cabestrillupi makiyuqmi kunkaman watasqa karqaku. Lliu makinkunaqa watapasqam karqa, pintusqakuna. Imainam mayqintapas maqanankupaq kaptin manaña aychampi maypipas karqachu.
Hinallataqmi kallpasapa runakunapas iñiyninku suyakuynintinpiwan chinkarurqa, ichaqa hinallam puntaman rirqaku. Chaynam chay, imaynallapas wistutyarqakum ñakakustin, nanaymanta kuyuparikustin. ¿Imatawantaq ruwanmanku karqa? ¿Achka-achka ñakakuywan lliw puriskankuita saqirunankupaq?
Tutaykuymi chayaramurqa, tanuqanwan wistutyastin, qunkayllapi umalliqninta qawariptinkuqa manañan ñaupaqninpiñachu kasqa, huktawan ichiykuspankuqa qaqamanmi wichiykunmanku kara paykunapas.
– ¡Chakillay! ¡Makillay! – nispanmi uyarikurqa ñakakuyninkuna. Huk mana uyariylla rimaypas ñakarqa allin umalliqninkuta qipallanmanmi upallarurqa.
Inti lluqsiramuptinqa, chaypim tiyachkasqa umalliqninkuqa, imaynam akllasqanku punchau hina. Manam ima musuqpas kayninpi karqachu.
Willakuqmi qispirurqa qaqapa hawanman, iskayñataqmi qatira. Yawarpa pintusqan mana uyayuq qawariraku tawa wayqukunata, ichaqa chayllam karqa. Sunqunkum hatun manchakuywan huntarurqa, chay kasqankupiqa mana riqsisqa, muqusapa, rumisapam kasqa – mana mima ñanpas kasqachu. Iskay punchaw qipapim huk ñanta tarirurqaku ichaqa saqirurqakum. Umalliqninmi kaynaman pusaramurqaku.
Yuyaymanaraku lliw wañuq wawqinkunapi hinallataq ayllunkunapipas kay allí-allin purikuypi. Huk hatun llakikuy, nanaqninkunamantapas astawan hatunraq hapirurqaku. Rikurqaku lliw llactanpa chinkasqanta kikinkupa ñawinkuwan.
Willakuqmi asuykurqa umalliqman hinaspan rimayta qallaykurqa huk pisipasqa katkatatachkaq rimayninwan nanaypa huntasqan, piñasqa, suyakuynimpas chinkasqa.
– ¿Maymantaq rinchik?
Umallikqa upayllallam karqa.
– ¿Maymantaq pusawankiku hinallataq maymanmi aparamuwankiku? Makikipim churakuraniku lliu aylluntinkuna hinaspa qatiraykiku, wasinchikunata qepapi saqirispa, taytaykunapa maypim pampakusqanta saqirispa, qispikuyta suyakuspa wak chaki allpamanta. Ichaqa astawanmi waklirachiwankiku. Iskay pachak ayllukunam qipaykipi karqa ¡kunan qawariy haykallañan kachkan!
– ¿Manachu lliw kaypi kanku? – umallikqa rimarirqa mana umanta huqarispa.
– ¿Imaynatataq chayta tapukuwaq? ¡Umaykita huqariy hinaspa qaway! ¡Yupaychay haykaraqmi qipariniku kay ñakay rinapi! ¡Qaway imayna kasqaykuta! Allinraqmi karqa wañuyniyku kayna kanaykumantaqa.
– ¡Manam rikuyta atinichu!
– ¿Imaynampi?
– Ñausam kani.
Huk hatun upallay.
– ¿Kay rinapichu rikukuynikita wischururanki?
– ¡Ñausam paqarimurqani!
Kimsankum umanta kumuykurqa ñakaywan.
Aparkilla wayram wayraykamurqa lliw urqukunapi, sachapa rapinkunata wichichistin. Huk ruyru puyum lliw muqukunapa muyuriqninpi hinallataq chiri wayrapi kuyuchirqa ankapa rapranta. Huk millaypaq chikchim qaparirqa. Intipas puyupa qipampim chinkaykurqa, kaykunañataq ruyru kasqa hinallataq pasakuchkasqa apuraullaman.
Kimsanku qawanakurqaku ancha-ancha mancharisqa.
– ¿Maimantaq kunan risunchik? – rimapakurqa piñasqa niq.
– ¡Manam yachanchikchu!
Belgradopiñataq, 1901
“Radoje Domanović” llamkaypas, rinasimimantikraqra Mallcco Melaneo qenallataq Mallcco Zenon, 2020


text:
Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.
Consulta: tapuna
Tukuylla usan rinata apukllunaman nichun paypa yuyayta tukuy paykunapak ushakta.
Derecho de petición en interés general
Imasha mañana tukuy minishtishkata
Tukuy runakuna usan rinata apukllunaman minishtimi ninkapak allitapacha ahinachun imapish na allí shinakukta tukuypa allita shinachun, killkashpa o rinashpa ninalla respetowan.
Derecho de petición en enteres particular
Imasha mañana ñukapak munashkata
Tukuy runakuna usan tapunata apukllunata imatapash allitapacha allichinkapak imapish mana allita shinahukpi killkashpa o rimashpa respetowan.
Queja: Jik
Shimahukta riksichina tukuy apukllunaman imatapish na allí shinanahukta servidores públicos o shukuna manachishkakunata servicio publicota.
Reclamo: Piñana
Willan tukuy runakuna imapash na alli shinahukta servicio publikuta.
Solicitud de copia: Copiata mañana
Tukuylla runakuna usan tapunata yachankapak imasha shinanahukta tukuyta shinachun tukuy dependenciakuna.
LLachanatak mañana:
Tukuylla runakuna usan tapunata yachankapak chayralla chinashkakunata paktachinkapak tukuy shinanakunata entidad kunata y shuk dependencia kunata.
Sugerencias: Shiminchay
Shuk propuesta riksichhirin allitapacha shinankapak shuk proceso llankayta mañachinata paktachinkapak función publicata.


text:
Rumi
Rumi nisqaqa ima sinchi kaqpas, rumi kaqpa asnin, p'akinmi.
Astawan simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Rumi rumi, rumi rumillapa mayuta chinpay.
- Rumi maki, kay warma piimanchi yarqushqa rumi maki
- Rumi ñawi, Rumiñawi nisqa kara Atawwalpapap awqa pusaqnin
- Rumi sunqu, chaynaw niyan mana allisunquyuq runakunata
- Rumi chaka, chakata ruwayashqa rumiwan
- Chaka rumi, quturaran rumi allish chakata ruwanapaq.
- Parara, palta rumi; chaynaw rumimanshi 'Achkay' shikwaskamunaq waska rachiskiptin.
- Qulluta ( qurutaniraq)
- Chiquy rumi Tawantinsuyupi rumita chiquq ruwashga wasita, wilka wasita, qhapaq wasita.
- Isku rumi, isku , allis ñuchuskachir kukata akulliyan
- Ismu rumi, kay mana imanapapas allichu, allpayan, kipchukan.
- Sawa rumi, naani kuchunchu, chakrata rakir churayaran. Qipatana niyasqa ' sawa krus', Tupaq amarupa qipantana sutiyasqa ' muhun krus'
- Wanka rumi, kay hatusaq rumi. allis sawata ruwanapaq.
- Illa rumi, chakarakunachu tariyan, wasi tapakuqpa alli.
- Quyllur rumi, hunamanqa ishkimussqa.
- Kuchpa rumi, tunakunamanta, urqukunamanta, shikwamun.
- Uray rumi, uraypa rir rumillata tarinki, ñanpi.
- Rumiyashqa, allaapa anaptin, chukrukaptin niyan.
- Muchka , uchkusqa rumi.
- Pirqa rumi. Piedra útil para muro.
May unay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Rumi patsa ( edad de piedra), rumi witsay


text:
Kamachiy killkakkunapak arininishka 70 apuchiwan, 32 mananiwan, 31 shuyaywan Crecimiento Económico kamachiy washaman sakirirka.
Chaypak Vicente Almeyda, Raúl Tello kamachiy killkakkuna rimashkata katirka, paykuna rimashkata shuktak kamachiy killkakkuna uyarka, mana nirka.
Paykuna rimashpa, mana nishpa chikan rimaykunata churarka.
Wakinkuna alli kamachiy kanata rimarka, wakinkunaka alli yuyaykunata hapina nirka. Shuktakuna wakaychina, washaman shitanata yanaparka, tukuy nikikunata atinakunkapa achka pacha mutsurin nirka. Shuktakunaka Mamallakta Pushak shuktak kamachiyta kachachun mañarka.
Tawka kamachiy killkakkunami Mamakamachiywan takarin nishpa kaparirka, shuk kamachiytalla mana riman nirka, runakuna churashka kullkita yapa kuchun mañan nirka, kay kamachiyka kay Mamallaktapak tawka ayllullaktakunata yanapanatami charin nirka.
Rimankuy pushari
Kay Crecimiento Económico kamachiyta atinakuy, rikuykachay, kamachiy tiksita Mamallakta Tantanakuy, paypak kamachiy killkakkunawan rimarka, nikikunata katishpa atinakurka. Shinami Daniel Mendoza, Comisión de Régimen Económico tantarita pushak, maypi pantaykuna, allichinata tiyashkata rikuchirka.
Kay kamachiy wayru killa 18 puncha Mamallakta Tantanakuyman chayamurka, 30 punchata minkashkakuna atinakurka, shinami Función Legislativa kamachiy rimashkata katirka, kipaman kayta Mamallakta pushakman wikllanka.
LILA/cz/jc-kichwa


text:
Xherdan Shaqiri
Xherdan Shaqiri (* 10 ñiqin kantaray killapi 1991 watapi paqarisqa Gjilan llaqtapi - ) huk Suwisa mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Warmi: ; Churinkuna (?):
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Xherdan Shaqiri.
{{DEFAULTSORT:Shaqiri Xherdan}


text:
Kunti Alimanya
- Kunan Tantasqa Republika Alimanya nisqamanta ñawirinaykipaq qhaway Alimanya.
Tantasqa Republika Alimanya nisqaqa kunan pacha kachkaq Alimanya mama llaqtap tukri sutinmi.
Tantasqa Republika Alimanyaqa iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi, 1949 watapi Alimanyap kuntinpi kamasqa karqan. 1990 watakama Alimanyap antinpi Aliman Dimukratiku Republika kachkarqaptinmi, chay Tantasqa Republika Alimanyaqa Kunti Alimanya nisqapas sutichasqa karqan. 1990 watapi Alimanyap hukllachakuymanta pachataq tukuy Alimanyap sutinmi.


text:
Wasi
Wasi nisqaqa kawsananchikpaq, tiyananchikpaq rurasqam. Wasita rurayqa, wasichay nisqa, ancha chaniyuq maki kapchiymi.
Wasiqa pirqakunayuqmi, wasi qatayuqmi, punkuyuqmi, wintanayuqmi. Wasip ukhunpi pinchi kaq rakikunataqa wasi ukhu icha ukhu nispalla ninchikmi.
Llamk'ay paqtachikamaqa, kay wasi rikch'aqkunatam riqsinchik:
- Kawsana wasi
- Llamk'ana wasi (taller)
- Yachay wasi (escuela)
- Manqus wasi (templo), Inlisya
- Wawa wasi
- Qurpachana wasi, tampu
- Qullqa wasi
Tawantinsuyupiqa akllasqa sipaskunam aklla wasipis kawsarqanku.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wasi Ruraymanta. Rimana 2, Kuskanchik Yachasunchik, Qichwa, Yachana 16, p. 61-64. Perú Suyupi Yachay Kamayuq, Lima 2013.


text:
Chikusluwakya
Chikusluwakya nisqaqa (chik simipi, isluwakya simipi Československo) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam karqan, 1918 watamanta 1991 watakama, kunan Chiksuyu, Isluwakya musuq mama llaqtakunapi. Ñawpaq Awstiriyaman kapuq Buhimya, Murawya, Awstiriya Silisya (kunan Chiksuyu), Chincha Unriya (kunan Isluwakya) 1918 watapi tukurqan, Chik, isluwakya runakunap mamallaqtan.
1918 watamanta 1939 watakama, 1945 watamanta 1949 watakama Chikusluwakya Republika nikurqan. Saywankunap k'itinkunapi lliwmanta aswan Aliman runakunam kawsarqan. Chay k'itikunataqa 1938 watapi Adolf Hitlerpa pusasqan Alimanyam hap'irqan. 1939 watapitaq Aliman awqaqkunam tukuy Chiksuyu kaq Chikusluwakyata tiyarirqanku. Isluwakyataq Hitlerpa yanapaq mama llaqta tukrqan.
1945 watapi Iskay ñiqin pachantin maqanakuy tukukuptin, Chikusluwakya musuqmantam tukukurqan. Alimankunataqa ayqichirqanku. 1948 watapi kumunistakunam atipayta hap'irqanku.
1989 watapi kumunista kamachinia urmaptin, ñawpaqtaqa Tantasqa Chikusluwakya Republika tukurqan, chaymantataq musuq Chiksuyu, Isluwakyapas.


text:
Enrique Perales
Enrique Perales Del Río sutiyuq runaqa, (* 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1914 watapi paqarisqa Ika llaqtapi - † 27 ñiqin kantaray killapi 2002 watapi wañusqa Lima llaqtapi), sutiyuq runaqa huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Taytan: Perales; Mama: Del Río.
Churinkuna: (5).
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Enrique Perales.


text:
Hernán Siles Zuazo
Hernán Siles Zuazo sutiyuq runaqa (19 ñiqin pawqar waray killapi 1913 watapi paqarisqa Chuqiyapu llaqtapi, Wuliwiyapi, 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1996 watapi wañusqa Montevideo llaqtapi, Uruwayipi) huk Qullasuyu mama llaqtayuq taripay amachaqmi, pulitikupas karqan.
Iskay kuti Buliwyap umalliqninmi karqan, Nasyunalista Pachakutiy Rikch'arimuy (Movimiento Nacionalista Revolucionario, MNR) nisqap kamariqninmi karqan Víctor Paz Estenssorowan. 1952 watapi Wuliwiya Mamallaqta Pachakutiypa huk pusaqninmi karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'ikikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hernán Siles Zuazo.
- www.worldlingo.com


text:
John Adams
John Adams Jr., sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin kantaray killapi 1735 watapi paqarisqa Quincy (Massachusetts) llaqtapi - † 4 ñiqin anta situwa killapi 1826 watapi wañusqa Quincy llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 2 kaq umalliqnin (1797 watamanta 1801 watakama), ñawpaq Federalista Partidupi kaq umalliqsi.
Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.
Alma mater: Harvard Yachay sunturnin.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: John Adams.
- Biografía de John Adams


text:
San Pidru Tikina munisipyu
San Pidru Tikina munisipyu nisqaqa (kastilla simipi: Municipio de San Pedro de Tiquina) iskay ñiqin munisipyu Manqu Qhapaq pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Pidru Tikina llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
San Pidru Tikina munisipyupiqa pichqa kantunmi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qupaqhawanap Pallan
- Chilliqa wat'a
- Kalwaryu urqu (Titiqaqa qucha)
- Killawat'a
- Titiqaqa wat'a
- Tiwanaku
- Yampupata yaqa wat'a
- Pachataka
- Sampaya
- Tikina yaku k'ikllu
- Uxi (mawk'a llaqta)


text:
Juan Bautista Gill
Juan Bautista Gill Garcia del Barrio sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin kantaray killapi 1840 watapi paqarisqa Asunción llaqtapi - 12 ñiqin ayriway killapi 1877 watapi wañusqa Asunción llaqtapi), huk Parawayi mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Taytan: Juan Andrés Gill; Mama: Escolástica García del Barrio y Bedoya.
Warmi: María Concepción Díaz de Bedoya.
Churinkuna: ?
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan Bautista Gill.


text:
Yanisha ayllu llaqta risirwa
Yanisha ayllu llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Comunal Yanesha) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Pasqu suyupi, Uqshapampa pruwinsyapi, Palkasu distritupi.
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Hayupa Agouti paca
- Qhampu k'usillu Ateles sp.
- Brycon melanopterum
- Chiwayru Dasyprocta sp.
- Khirkinchu: Dasypus novemcinctus
- Churu k'usillu Lagothrix sp.
- Leporinus sp.
- Puka luwichu Mazama americana
- Mylossoma aureum
- Karunchi Penelope jacquacu
- Prochilodus sp.
- Pseudopimelodus sp.
- Sunkaru Pseudoplatystoma sp.
- Wankana: Tayassu pecari
- Wallqa wankana Tayassu tajacu
Runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay risirwapiqa chunka Yanesha ayllu llaqta tiyanku.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.enjoyperu.com / Yanisha ayllu llaqta risirwa (kastilla simipi)


text:
Katok chuqa' ke'axima' ri taq awetab'al, jaqäl ewan taq atzij chuqa' ch'aqa' chik — xab'akuchi' nawokisaj Firefox.
Ri nik'atzin chawe richin ri Firefox Sync ja ri jun Firefox Account.
K'a ewäl ri ruk'u'x atzij richin ewan rusik'ixik, xa xe rat chuqa' ri taq awokisab'al ketaman ruwa.
Yeqayäk ri ewan kisik'ixik taq atzij pa ruk'u'x qasamaj richin man yojtikïr ta niqasik'ij.
Chi rij xtanik'oj ri ataqoya'l chuqa' toq xtapïtz' pa ruwi' ri ruximonel jikib'anïk, Firefox pa ruyonil xtuxïm ri' pa ruka'n b'ey.Ch'aqa' ato'ik richin nanuk'samajij ri Firefox Account


text:
Santa Fe wamani
Santa Fe wamani (kastilla simipi: Provincia de Santa Fe) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santa Fe llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
19 suyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Fe wamani.
- Santa Fe wamani Constitución


text:
Herbert Hoover
Herbert Clark Hoover sutiyuq runaqa (10 ñiqin chakra yapuy killapi 1874 watapi paqarisqa West Branch llaqtapi - 20 ñiqin kantaray killapi 1964 watapi wañusqa New York llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna allwiya kamayuq, ruruchiq wan pulitiku runam.
Taytan: Jesse Hoover; Maman: Hulda Randall Minthorn.
Warmi: Lou Henry Hoover.
Churinkuna: Herbert Hoover Jr. wan Allan Hoover.
Alma mater: Stanford Yachay Sunturnin.
1929 watamanta 4 ñiqin pawqar waray killapi 1933 watapi p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 31 kaq umalliqninmi qarqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Herbert Hoover.


text:
Leonardo DiCaprio
Leonardo Wilhelm DiCaprio sutiyuq runaqa (11 ñiqin ayamarq'a killapi 1974 paqarisqa Los Angeles llaqtapi - ) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aranway pukllaqmi.
Taytaː George DiCaprio; Mamaː Irmelin —Indenbirken.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Oskar Suñay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Leonardo DiCaprio.


text:
Pallasqa pruwinsya
- Kay panqachaw yuyaykunapitaqa ankash rimaychaw llanchina Wikipidiyachawpis qillqashqam kaykan: Apullashqa wamani.
Apullashqa wamani icha Pallasqa pruwinsya (aymara simipi: Pallasqa jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Pallasca) nisqaqa Piruw mama llaqtap Anqash suyupi huk pruwinsyam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 21 ñiqin hatun puquy killapi 1861 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pallasqa pruwinsyapiqa 11 distritum:
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]


text:
Purus ayllu llaqta risirwa
Purus ayllu llaqta risirwa (kastilla simipi: Reserva Comunal Purús) suyuqa amachasqam kachkan, Piruw mama llaqtapi, Ukayali suyu, Mayutata suyupipas.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.inrena.gob.pe (kastilla simipi)


text:
Dinusawru
Dinusawru (Dinosauria, grigu simimanta: Aeιvόσaupoς [Deinósavros] "manchay qaraywa") nisqakunaqa ñawpa-ñawpa pacha kawsaq kasqa uywakunas karqan, suchuqkunas, runap kayninmanta ancha aswan ñawpaqsi.
Lliwmanta aswan dinusawrukunaqa hatunkaraysi karqan, hukkunataq aswan uchuyllas, lliwmanta aswan uchuytaq wallpa hinas.
Huk Dinusawrukunaqa - ahinataq Triceratops, Brachiosaurus - yura mikhuqsi karqan, hukkunataq - ahinataq Tyrannosaurus rex - aycha mikhuqsi.
Dinusawrukunataqa tullunkunamantallam riqsinchik. Chayraykum manam riqsinchikchu, ima hinachus qaran, ukhu yawrinkuna karqan. Gideon Mantell sutiyuq kawsay yachaqpa warminsi Mary Ann Mantell 1825 huk dinusawrup kiruntas tarirqan Inlatirrapi. Qusanqa Iguanodon nispa sutincharqan. Richard Owen sutiyuq yachaqtaq chay ñawra wañusqaña uywakunata "wañusqa rikch'aqkunam" nispa Dinosauria sutincharqan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Dinusawru


text:
Tarma pruwinsya
Tarma pruwinsya nisqaqa (aymara simipi: Tarma jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Tarma) Piruw mama llaqtapi, Hunin suyupi, huk pruwinsyam.
Wiñay kawsayLlamk'apuy
Allpa saywachiLlamk'apuy
Yuraqmayu rit'iqa aswan hatun urqum Tarma pruwinsyapi, kayninsi 5.160 m sayayniyuq.
- Amachasqa sallqa suyukuna: Sumaq Pampa risirwa suyu
- Urqukuna: Racasmarca - Yuraqmayu
- Quchakuna:: Qhariqucha - Waskaqucha
- Mayukuna: P'allqamayu - Ullqumayu
Pulitika rakiyLlamk'apuy
Isqun distritunmi kan.
SimikunaLlamk'apuy
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]
[[Rikchpa:Tarmaperu1.JPG|thumb|right|200px|Tarma]]


text:
Aqcha distritu
Aqcha distritu (kastilla simipi: Distrito de Accha ) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Paruru pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Aqcha llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Víctor Maita (* 1992), chakraruna pusaq, chiqarimaq, 2021 watamanta Piruwpa chakrakamay ministrun


text:
Nueva Esperanza munisipyu
Nueva Esperanza munisipyu icha Nuevo Manoa munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Nueva Esperanza / Nuevo Manoa) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Federico Román pruwinsyapi, Pando suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Nueva Esperanza llaqtam (147 llaqtayuq, 2001 watapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Warmia-Masurya suyu
Warmia-Masurya suyu (pulaku simiː Województwo warmińsko-mazurskie, kastilla simipi: Voivodato de Varmia y Masuria) nisqaqa huk suyum Pulunya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Olsztyn llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Warmia-Masurya suyu.


text:
ediciones
Valeriana Huillca Condori nisqapaq musuqchasqapura wakin kaynin
Musuq p'anqa: '''Valeriana Huillca Condori''' icha '''Waliryana '''('''Walicha''')''' Willka Kunturi''' sutiyuq warmiqa ({{Pun|14|2|1913}} paqarisqa Aqupiya llaqtapi, Qusqu suyupi, Piruwpi; {{Pun|18|5|2014}} Aqupiya llaqtapi) huk piruwanu chakrawarmim karqan. Paywan mana aypasqa khuyanaykuyrayku, Miguel Angel Hurtado Delgadom 1942 watapim ''Walicha'' nisqa waynutam qillqarqan. Walichaqa huk suñaykunatapas chaskirqan, ahinataq Juan Velasco Alvar…