text:
Këkunapitam yachatsikun
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
Moisespa markäkïninta qatishun
3 KAQ PÄGINA • 33 Y 133 KAQ CANTICUKUNA
¿Diosta rikëkaqnöku këkantsik?
8 KAQ PÄGINA • 81 Y 132 KAQ CANTICUKUNA
Manam pipis ishkaq patrontaqa sirwita puëdintsu
17 KAQ PÄGINA • 62 Y 106 KAQ CANTICUKUNA
¡Ama mantsakïtsu! Jehovämi yanapashunki
22 KAQ PÄGINA • 22 Y 95 KAQ CANTICUKUNA
¿Agradecikuntsikku Jehovä rikarëkämanqantsikpita?
27 KAQ PÄGINA • 69 Y 120 KAQ CANTICUKUNA
▪ Moisespa markäkïninta qatishun
▪ ¿Diosta rikëkaqnöku këkantsik?
Moisestaqa markäkïninmi yanaparqan nawin rikanqan cösaskunapitapis mas rikänampaq. Kë yachatsikïkunachömi yachakushun juk cristiänu Moisesnö markäkunqanta imanö rikätsikïta puëdinqanta, y Diosta “mana riquecarninpis” rikëkaqnö këkanqanta (Heb. 11:27).
▪ Manam pipis ishkaq patrontaqa sirwita puëdintsu
▪ ¡Ama mantsakïtsu! Jehovämi yanapashunki
Jinantin Patsapitam mëtsikaq nunakuna juk nacionta trabäju asheq ëwayan. Mëtsikaqmi majankunata y wamrankunata jaqiyan. Kë yachatsikïkunam yachatsikun familiata mantenipita Jehovä imata pensanqanta y imanö yanapamänapaq kaqtapis.
▪ ¿Agradecikuntsikku Jehovä rikarëkämanqantsikpita?
“Jehoväpa nawinqa më tsëchömi këkan” neqta leyirnin itsa wakinkunaqa pensayanman pantayanqankunallata Dios rikarëkanqanta. Tsënö pensayanqanqa itsa pëpita karupätsinman (Prov. 15:3). Peru kë yachatsikïmi willakun kuyamarnintsik Jehovä rikarëkämanqantsikpita, pitsqa formapa yanapamanqantsikta.
13 ¿Mëmantaq chätsimashqa Jehoväta llapan tiempöwan sirwinqä?
JANA QARANCHÖ: Estambul markachö aqtsanta rutïkaqta (rutuykaqta) juk wawqi yachëkätsin y Diospa alli willakïninkuna follëtuta munëkätsin
75.627.384
2.312
1.632
32.711
Turquïa nacionchöqa, 2004 watapita patsëmi, precursorkuna mëtsika mirayashqa
‘Moisesqa poqushqana quecar, faraonpa warmi tsurinpa wawan nishqa quetam munarqantsu.’ (HEB. 11:24)
1, 2. a) ¿Imatataq decidirqan Moises 40 watayoq këkarnin? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.) b) ¿Imanirtaq Diospa markanwan maltratashqa këta akrarqan?
JATUN lüju wayikunata rikar y reypa wayinchö tärarmi, Moisesqa musyarqan Egiptuchö imëkata tarinampaq kaqta. Pëqa ‘Egiptucho llapan yachatsiyanqancunatam yachacorqan’, itsa ciëluta estudiëta, matemäticata, plänukunata rurëta y maskunataraq yachakurqan (Hëch. 7:22). Pëqa imëkayoq y poderyoq këtam puëdinman karqan, peru manam llapan egipciukunatsu tsënö këman chëta puëdiyarqan.
2 Tsënö këkarpis, 40 watayoq këkarmi jukta decidirqan, mëraq reypa wayinchö kaqkunaqa tsëta akranqampita espantakuyarqan. Moisesqa esclävukunawan juntu maltratashqa këtam akrarqan. ¿Imanirtaq tsëta akrarqan? Markäkurninmi (leyi Hebrëus 11:24-26). Markäkïninrëkurmi, imëkayoq këpitapis masta rikarqan. “Mana riquecarninpis” Jehovämanqa markäkurqanmi, y awnikïninkunata cumplinampaq kaqtam següru këkarqan (Heb. 11:27).
3. ¿Ima kima tapukïkunapitataq yachakushun?
3 Noqantsikpis, manam nawintsik rikanqanllatatsu rikänantsik. ‘Marcäquiyoq’ nunam kanantsik (Heb. 10:38, 39). Markäkïnintsikta sinchiyätsinapaq, Moisespaq Hebrëus 11:24-26 textu ninqampita yachakurishun. Yachakïkarnin, kë tapukïkunapa respuestanta ashi: ¿Imanötaq markäkïnin yanaparqan mundu munatsinqanta desprecianampaq? Wakinkuna despreciëkäyaptimpis, ¿imanötaq markäkïnin yanaparqan Jehoväta sirwinqanta valoranampaq? ¿Y imanirtaq Diospita premyuta chaskinampaq kaqman markäkurqan?
4. ¿Imatataq Moisesqa cuentata qokurqan jutsata rurëpaq?
4 Markäkurninmi, Moisesqa cuentata qokurqan jutsata rurëkuna allinö kaptimpis, juk rätulla kanqanta. Wakinkunaqa juknöpachi pensayanman karqan. Porqui juk dioskunata adorë y brujerïakuna kaptimpis, Egiptuqa alläpa puëdeq mandakoq nacionmi karqan, peru Jehoväta adoraqkunaqa esclävullam kayarqan. Tsënö kaptimpis, Moisesqa musyarqanmi tsëta Dios cambianampaq kaqta. Munëninkunallata ruraqkunataqa imapis alli yarqupoqnömi karqan, peru pëqa markäkurqanmi mana alli ruraqkuna ushakäyänampaq kaqman. Tsëmi “etsanpa muneninta rurar juc ratu[lla]” gosakurita munarqantsu.
5. ¿Imataraq rurashwan ‘etsapa muneninman’ mana ishkinapaq?
5 ¿Imataraq rurashwan ‘etsapa muneninman’ mana ishkinapaq? Yarpanqantsikmi tsëkuna juk rätulla kanqanta. Markäkurnin rikäshun “que mundoqa llapan mana alli munenincunawan” ushakäreqlla kanqanta (1 Juan 2:15-17). Pensashun jutsankunapita mana arrepentikoqkunata ima shuyaranqanman. Pëkunaqa “lutska nänichö” karmi ushakäyanqa (Sal. 73:18, 19). Jutsata rurë munë chämuptin, kënö tapukushun: “¿Shamoq tiempuchö imanö kawënï kanantataq munä?”.
6. a) ¿Imanirtaq Moises “faraonpa warmi tsurinpa wawan nishqa queta munarqantsu”? b) ¿Imanirtaq creinki Moises akranqan alli kaq kanqanta?
6 Jina ‘marcäcoq carninmi, Moisesqa poqushqana quecar, rey faraonpa warmi tsurinpa wawan nishqa queta munarqantsu’ (Heb. 11:24). Pëqa manam pensarqantsu reypa wayinchö precisaq carguyoq y poderyoq karnin, Diosta sirwir israelïtakunata yanapëta puëdinampaq kaqman. Tsëpa rantinqa, Jehoväta alläpa kuyarninmi, llapan shonqunwan, kawëninwan y kallpanwan sirwinampaq churakarqan (Deut. 6:5). Tsënö ruranqanwanmi mëtsika sufrimientukunapita librakurqan. Egiptupa cäsi llapan precisaq y väleq cösasninkunam, israelïtakunapa makinman charqan (Ex. 12:35, 36). Faraonqa humillashqam karqan y Jehoväpa poderninwanmi wanurqan (Sal. 136:15). Peru Moisesqa kawëkarmi quedarqan y Jehovämi utilisarqan markanta pushanampaq y salvanampaq.
7. a) Mateu 6:19-21 textu ninqannö, ¿imanirtaq shamoq tiempupaq kaqman yarpakachashwan? b) Juk pasakunqanwan willakaramï, kë munduchö kapoqyoq këwan Diospa kaqchö kapoqyoq kë jukläya kanqanta.
7 Jövin kaptikiqa, ¿imanötaq markäkïniki yanapashunki imatapis alli akranëkipaq? Shamoq tiempuchö kawënikiman pensanqëkiqa allim kanman. Peru Dios awnikunqanman markäkï y imëkata ruranëkipaqpis patsätsi, mana wanushpa kawakïta chaskinëkipaq kaqman pensëkur (leyi Mateu 6:19-21). Rikäri Sophie akranqanta, alläpa dansëta yachaptinmi colegiukunachö grätislla estudianampaq awniyarqan, jina ballet-ta dansaq precisaq grüpukunachö dansanampaqpis awniyarqanmi. Pëmi kënö nin: “Alläpam gustamaq precisaqtanö rikäyämanqan y yanaqïkunapitapis mas yachaqnömi sientikoq kä. Peru manam kushishqatsu sientikoq kä”. Los jóvenes preguntan . . . ¿Qué haré con mi vida? nishqan vidëutash rikärirqan, jina kënömi nin: “Cuentatam qokurirqä kë munduchö reqishqa y precisaq këqa, Jehoväta sirwinqäpita rakikätsimanqanta. Shonqupita patsëmi Jehoväman mañakurqä y tsë dansata dejanäpaqmi decidirqä”. ¿Kananqa imanöraq sientikun? Pëmi nin: “Manam unë kawënïta llakïtsu. Antis, alläpa kushishqam sientikö qowäwan precursor kayanqäpita, manam reqishqa o alläpa kapoqyoqtsu kayä, peru Jehoväwanmi amïgu kayä, Bibliapitam nunakunata yachatsiyä y Diospa kaqchö mas yanapakuyänapaqmi churakäyarqö. Manam pësakötsu llapan ruranqäpita”.
8. ¿Bibliapa mëqan consëjunkunataq yanapanqa jövinkuna imata rurayänampaq kaqta akrayänampaq?
8 Jehovämi musyan noqantsikpaq ima mas alli kanqanta. Moisesmi kënö nirqan: “¿Imatataq Jehovä Diosniki qampita munan? Pëqa munan respetarnin pë llapan munashqanmannö kawanëkitam. Jina llapan shonqïkiwan y llapan kawënikiwan pëta kuyarnin sirwinëkita, y kanan qoykanqaq Jehoväpa mandamientunkunata y leyninkunata imëpis wiyakunëkitam munan, tsënöpa alli kawanëkipaq” (Deut. 10:12, 13). Kanan jövin këkarnin alli kaq nänita akrë “llapan shonqïkiwan y llapan kawënikiwan” Jehoväta sirwinëkipaq. Tsënö rurarnin alli kawakunëkipaq kaqta següru kë.
9. ¿Imanir-raq Moisespaq sasanöraq karqan Jehovä mandanqan?
9 Moisesqa ‘atsca qelleyoq cushishqa Egiptu marcacho cawaquipitaqa’ ‘Jesucristurecur imecata sufrïtam’ mas precisaqpaq churarqan (Heb. 11:26). Markanta Egiptupita jorqamunampaqmi Jehoväqa Moisesta ‘akrarqan’. Pëqa musyarqanmi tsë ruranan sasa kanqanta y despreciashqa kanampaq kaqtapis. Juk israelïtapis kënömi nishqa karqan: “¿Pitaq qamtaqa churashurqunki mandakoqnïkuna y jueznïkuna kanëkipaq?” (Ex. 2:13, 14). Tsëpitanam, Moises Jehoväta kënö nir tapurqan: “¿Imanöraq Faraonqa wiyamanman?” (Ex. 6:12). Despreciayänampaq kaqta musyarmi, Jehoväta musyatsirqan mantsakïninta. ¿Imanöraq Jehovä yanaparqan mandanqanta cumplinampaq?
10. ¿Imanötaq Jehovä Moisesta yanaparqan munëninta cumplinampaq?
10 Puntataqa, Moisestam Jehovä kënö nir awnirqan: “Noqaqa qamwanmi këkäshaq” (Ex. 3:12). Ishkë kaqnam, markäkïninta sinchiyätsirqan jutin ima ninan kanqanta musyatsirnin: “Noqaqa munanqa Këmanmi Chäshaq” (Ex. 3:14, nota).* Kima kaqnam, pë mandanqanta rikätsikunampaq, Jehovä Moisesta podernin qorqan milagrukunata ruranampaq (Ex. 4:2-5). Y chusku kaqnam, Aaronta mandarqan yanaqin kanampaq y pëpa jutinchö parlakunampaq, tsënöpa Dios mandanqanta cumplinampaq (Ex. 4:14-16). Wanunampaq ichikllana pishikaptinmi, Moisesqa alleq musyarqan munëninta cumpliyänampaq Jehovä sirweqninkunata yanapanqanta, tsëmi Josuëta kënö nirqan: “Jehovämi puntëkikunata ëwëkan. Y pëqa qamwanmi imëpis këkanqa. Manam qonqarishunkitsu ni paqwëqa jaqirishunkitsu. Ama mantsakëtsu ni espantakïtsu” (Deut. 31:8).
11. ¿Imanirtaq Moises ruranampaq kaqta precisaqpaq churarqan?
11 Jehovä yanapaptinmi Moisesqa ruranampaq kaqta mas precisaqpaq churarqan, ‘atsca qelleyoq cushishqa Egiptu marcacho cawaquipitapis’. Awmi, faraonta sirwipitaqa Llapanta Puëdeq Diosta sirwim masqa precisarqan. ¿Egiptuchö mandakoq këtsuraq mas precisarqan Jehoväpa ‘akrashqan’ këpita? Moisesqa wiyakoq kanqampitam bendicishqa karqan. Jehoväwanmi amïgu karqan y Awnikunqan Patsaman israelïtakunata pushanampaqmi Jehovä yanaparqan (Deut. 34:10-12).
12. ¿Ima precisaq rurëkunatataq Jehovä qomantsik?
12 Noqantsikpis juk precisaq rurëyoqmi kantsik. Alli willakïninta musyatsikunapaqmi Jehovä mandamarquntsik, Pabluwan wakin cristiänukunaqa (leyi 1 Timoteu 1:12-14; Mat. 24:14; 28:19, 20). Wakin cristiänukunaqa llapan tiempunkunawanmi Diospa kaqchö yanapakuyan, wakinnam siervu ministerialnö o anciänunö cristiänu mayinkunata yanapayänampaq congregacionninchö yanapakuyan. Peru itsa mana cristiänu kaq familiantsikkuna o wakinkunaqa, Jehovä qomanqantsik rurëkunata mana precisaqtanö rikäyanqa, y imëka sacrificiukunata ruranqantsikpita mana allita parlayanqa (Mat. 10:34-37). Tsëkuna qelanaratsimashqaqa, itsa Dios mandamanqantsikta cumplir sinchikunqantsik precisanqanta o mana precisanqanta tapukur qallëkushwan. Tsë pasakuptinqa, ¿imanöraq markäkïnintsik yanapamäshun alli tsarakunapaq?
13. ¿Imanötaq Jehovä yanapamantsik mandamanqantsikkunata cumplinapaq?
13 Markäkïwan Jehoväpa yanapakïninta mañakushun, mantsapakïnintsikkunata willashun. Pëmi tsë precisaq rurëta ruranapaq mandamarquntsik y cumplinapaqmi Moisesta yanapanqannö yanapamäshun. Puntataqa, kënö nirmi awnimantsik: “Noqam kallpata qoshqëki. Noqam rasumpa yanapashqëki. Awmi, noqam alli kaqta ruraq derëcha makïwan chachaq tsararashqëki” (Is. 41:10). Ishkë kaqnam, awnikunqanman markäkunapaq yanapamantsik kënö nir: “Parlarqömi y cumplishaqmi, pensarqömi y cumplishaqmi” (Is. 46:11). Kima kaqnam, ‘poderninta’ qomantsik (2 Cor. 4:7). Y chusku kaqnam, kikin Dios yanapamantsik ‘balorta y callpata qomänapaq’ entëru Patsachö cristiänu mayintsikkunata utilisarnin (1 Tes. 5:11). Jehovä yachatsimanqantsikmannömi, pëman markäkïnintsik mas sinchiyan y cuentatam qokushun Jehovä qomanqantsik rurëkuna imëkapitapis mas väleq kanqanta.
14. ¿Imanirtaq Moisesqa següru këkarqan premyuta chaskinampaq kaqta?
14 Moisesqa “marcäcorqan Diospita premiuta chasquinanpaq” kaqmanmi (Heb. 11:26). Awmi, shamoq tiempuchö chaskinampaq kaqman yarpachakunqanmi, alli kaqta akranampaq yanaparqan. Awilun Abrahannömi Jehovä wanushqakunata kawaritsimunampaq kaqman markäkurqan (Lüc. 20:37, 38; Heb. 11:17-19). Shamoq tiempuchö bendicionkunata chaskinampaq kaqta musyarninmi, jirkakunachö 40 wata kawanqanta y desiertuchö 40 wata kawanqantaqa, tiempunta perdinqantanötsu rikarqan. Diospa awnikïnin imanö cumplikänampaq kaqta mana musyarnimpis, paqwëmi markäkurqan “premiuta” chaskinampaq kaqman.
15, 16. a) ¿Imanirtaq premyuta chaskinapaq kaqman mas yarpachakushwan? b) ¿Ima bendicionkunatataq Diospa gobiernunchö chaskita shuyaranki?
15 ¿Y noqantsikqa? ¿‘Diospita premiuta chasquinapaq’ kaqmanku markäkuntsik? Moisesnömi noqantsikpis musyantsiktsu awnikïninkunata Dios imanö cumplimunampaq kaqta. Tantiyarinapaq, manam musyantsiktsu jatun sufrimientu imë kanampaq kaqta (Mar. 13:32, 33, NM). Tsënö kaptimpis, Alläpa Shumaq Huertapaq Moises musyanqampitaqa, noqantsikqa masmi musyantsik. Imanö cumplikänampaq kaqta mana alleq musyarnimpis, Diospa Gobiernunchö tsë awnikï cumplikänampaq kaqta musyanqantsikmi, yanapamantsik ‘premiuta chasquinapaq’ kaqman markäkunapaq. Mushoq Patsa imanö kanampaq kaqman yarpachakunqantsikmi, yanapamäshun Diospa Gobiernunta puntaman churanapaq. ¿Imanir? Porqui manachi mana reqinqantsik wayitaqa rantishwantsu, tsënöllam mana rasumpa kaq shuyäkïman markäkïpis upa kë kanman. Diospa Gobiernunchö kawakï imanö kanampaq kaqta rikänapaqqa, markäkïnintsikmi yanapamänantsik.
16 Tsë shumaq kawakïta mas cläru rikänapaqqa, pensashun Shumaq Patsachö imanö kawanapaq kaqman. Tantiyarinapaq, Cristu manaraq shamunqan witsankuna Diosta sirweq nunakunapita yachakïkar, pensashun kawariyämuptin imakunata tapunapaq kaqman, y ushanan junaqkuna imanö kawanqantsikta pëkuna tapupamänantsik kaqman. Jina pensashun unë awiluntsikkunawan reqinakur alläpa kushikunantsikpaq kaqman y pëkunarëkur Dios imata ruranqanta willanapaq kaqman; shamoq tiempuchö chukaru animalkunawan shumaq kawakunapaq kaqman; y ichikllapa ichikllapa jutsannaq këman charnin, Jehoväpa lädunchö mas sientikunapaq kaqman . . .
17. ¿Imanötaq yanapamantsik premyuta chaskinapaq kaqman yarpachakunqantsik?
17 Premyuta chaskinapaq kaqman shuyäkunqantsikmi yanapamäshun kushishqa kanapaq, y mana wanushpa kawakïta chaskinarëkur allikunata decidinapaq. Pablum kënö qellqarqan: ‘Dios Yaya änimangantsicta chasquinapag cagta mana ricaycarpis, rasumpa confiacurnin pacienciacur shuyacushun’ (Rom. 8:25, NTCN). Pablu kënö ninqanqa llapan cristiänukunapaqmi. Mana wanushpa kawëta manaraq chaskishqa karpis, markäkïnintsik sinchi kaptinmi ‘Diospita premyuta chasquinapaq’ pacienciawan shuyäkïkantsik. Moisesnöpis mëtsika watakuna Diosta sirwinqantsikpita tiempuntsikta perdinqantsiktatsu manam pensantsik. Tsëpa rantinqa, segürum këkantsik ‘mana ricanqantsic caqcuna wiñepa wiñenin mana ushacäcoq canqanta’ (leyi 2 Corintius 4:16-18).
18, 19. a) ¿Imanirtaq kallpachakunantsik markäkïnintsikta mana oqranapaq? b) ¿Imatataq yachakushun qateqnin kaq yachatsikïchö?
18 Markäkïmi yanapamantsik ‘mana ricanqantsiccunatapis rasonpa rikëkaqnö’ kawanapaq (Heb. 11:1). Kikimpa munëninllachö kawakoq nunapaqa manam markäkïnin kantsu, tsëmi Jehoväta sirwi precisanqanta musyantsu. Pëpaqqa Diospa kaqchö kapoqyoq këqa manam precisantsu (1 Cor. 2:14). Peru noqantsikqa shuyarantsik mana wanushpa kawakïta y wanushqakuna kawariyämunanta rikëtam, peru kë munduchö nunakunaqa manam tsëta musyayantsu. Apostul Pabluta ‘badulaque’ neq yachaqtukoq filösofukunanömi, kanan witsampis, shumaq kawakï kanampaq kaqta yachatsikunqantsik upa rurë kanqanta mëtsikaq nunakuna pensayan (Hëch. 17:18).
19 Mana markäkoq nunakunawan juntu kawarninmi, tukïnöpa kallpachakunantsik markäkïnintsikta mana oqranapaq, y yanapamänapaqmi Jehoväta mañakunantsik (Lüc. 22:32). Moisesnö yarpachakushun jutsa imakunaman chätsimänapaq kaqta, jina yarpachakushun Jehoväta sirwi alläpa precisanqanman y mana wanushpa kawë shuyäkïmampis. ¿Moises ruranqampita masta yachakïta puëdintsikku? Awmi. Qateqnin yachatsikïchömi yachakushun “Diosta mana riquecarninpis” markäkunqan imanö yanapanqanta (Heb. 11:27).
^ par. 10 Exodu 3:14 textupaq parlarmi, juk yachaq kënö nirqan: “Manam ni imapis michëta puëdintsu munëninta cumplinampaq [. . .]. Kë jutiqa [Jehovä] Israelpa yanapaqninmi kanan karqan, mana ushakaq shuyäki y shoqakoq”.
“Diosta mana riquecarninpis, marcacurmi rurananpaq caqta seguracorqan.” (HEB. 11:27)
1, 2. a) ¿Imanirtaq parecirqan Moisespa kawënin peligruchö këkanqan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.) b) ¿Imanirtaq faraon piñakuptimpis Moisesqa mantsakurqantsu?
FARAONQA puëdeq gobernantim karqan. Egipciukunaqa juk diostanömi rikäyaq, y “wakimpita mas puëdeq y yachaq” kanqanta creiyanqantam tsëpaq parlaq libru willakun. Sirweqninkuna mantsayänampaqmi, juk mantsanëpaq cobrata corönanchö katseq. Tsëmi rikätsikoq, chikeqninkunata ras ushakätsinampaq kaqta. Tsëchi Moisesqa mantsakarqan “Faraon kaqman ëwë y Egiptupita markäta jorqami” nir Jehovä mandaptin (Ex. 3:10).
2 Moisesqa Egiptutam ëwarqan Dios llapan ninqanta musyatsikunampaq, y faraonqa alläpam piñakurqan. Tsë nacion isqun castïgukunata pasariptinmi, faraonqa kënö nirqan: “Noqaman amana kutimïnatsu, porqui kutimunqëki junaqmi wanunki” (Ex. 10:28). Peru Moisesqa manaraq ëwakurmi, faraonpa mayor kaq tsurin wanunampaq kaqta nirqan (Ex. 11:4-8). Tsëpitanam, punkunkunapa markunman pishtayanqan üshapa o cabra yawarninwan llushiyänampaq israelïtakunata nirqan (Ex. 12:5-7). Faraon piñakuptimpis Moisesqa mana mantsakushpam Jehoväta wiyakurqan. Bibliam kënö willakun: “Diosta mana riquecarninpis, marcacurmi rurananpaq caqta seguracorqan” (leyi Hebrëus 11:27, 28).
3. Diosman Moises markäkunqampita, ¿imakunatataq yachakushun?
3 ¿Diosta rikëkaqnöku markäkïnintsik (yärakuynintsik) sinchi këkan? (Mat. 5:8.) “Diosta mana riquecarninpis” rikëkaqnö kanapaq y markäkïnintsik mas sinchiyänampaqqa, Moises ruranqankunata yachakurishun. ¿Imanötaq markäkïnin tsaparqan nunakunata mantsëpita? ¿Imanötaq rikätsikurqan Dios awnikunqanman markäkunqanta? Y “Diosta mana riquecarninpis” rikëkaqnö kanqanqa, ¿imanötaq tsarakunampaq yanaparqan pë y Diospa markan peligruchö këkäyaptin?
4. ¿Nunapa rikënimpaqqa Moises faraonta vencita puëdinmantsuraq karqan?
4 Nunapa rikënimpaqqa, Moisesqa manam faraonta vencita puëdinmantsu karqan. Kawëninqa reypa makinchö këkaqnömi parecirqan. Tsëchi Moisesqa Jehoväta kënö tapurqan: “¿Pitaq kä faraonman ëwanäpaq y Israelpa tsurinkunata Egiptupita jorqamunäpaq?” (Ex. 3:11). Itsa kënö pensarqan: “¿Allitsuraq kanman Egiptuman kutir faraonta piñatsi y kawënïta peligruman churë?”. Yarpäshun Egiptupita Moises safakunqanqa (qeshpinqanqa) 40 watakunanönam pasashqa karqan.
5, 6. ¿Imataq Moisesta yanaparqan faraonta mantsanampa rantin Jehoväta mantsanampaq?
5 Moises Egiptuman manaraq kutiptinmi, Diosqa juk precisaqta yachatsirqan. Tsëtam tiempuwan Job libruchö Moises kënö qellqarqan: “Nuna yachëyoq kanampaqqa noqa Jehovätam mantsamänan” (Job 28:28). Jehoväta mantsanampaq y yachëwan imatapis ruranampaqmi Jehoväqa rikätsirqan pëlla Llapanta Puëdeq kanqanta. Kënömi tapurqan: “Pitaq nunata shimin qorqan? ¿Pitaq müdu kaqta o mana wiyaq kaqta o alli rikaq kaqta o wisku kaqta kamashqa? ¿Manaku noqa Jehovä kä?” (Ex. 4:11).
6 ¿Imatataq yachatsikun? Moisesqa manam imatapis mantsanantsu karqan. Jehovämi Egiptuman mandashqa karqan, y wananqanchömi yanapanan karqan willakïninta musyatsikunampaq. Jinamampis, faraonqa Llapanta Puëdeq Diosta vencita manam puëdinmantsu karqan. Porqui manam tsë kutillatsu Diospa sirweqninkunata egipciukuna dominayarqan. Itsachi Abrahanta, Josëta y kikinta Jehovä unë tiempuchö imanö tsapanqanman Moisesqa yarpachakurqan (Gen. 12:17-19; 41:14, 39-41; Ex. 1:22–2:10). Markäkurmi Diosta rikëkaqnö Moisesqa mana mantsakushpa faraon kaqman ëwarqan, y llapan willakunampaq kaqtam musyatsikurqan.
7. ¿Imanötaq Jehoväman markäkïnin juk cristiänata tsaparqan?
7 Tsënöllam, Jehoväman markäkunqan Ella jutiyoq cristiänata yanaparqan nunata mantsë toqllaman mana ishkinampaq. 1949 watam Comite de Seguridad del Estado soviëticu (KGB) nishqan carcelman apayarqan, y policïakunapa puntanchömi llapan röpanta qoturatsiyarqan. Pëmi nin: “Pasëpa humillashqam sientikurqä, peru Jehovätam mañakurqä y tsëmi yamë këta qomarqan”. Kima junaqpam japallanllata llawirätsiyarqan. Jina ninmi, “policiakunam qaparipa kënö niyämarqan: ‘¡Estoniachöqa Jehovä juti manam yarpashqatsu kanqa! ¡Campo de concentración nishqanmanmi qam ëwanki y wakinkunanam Siberiaman ëwayanqa!’. Tsëpitanam jina burlakurnin niyämarqan: ‘Mëtaq Jehoväniki’ nir”. ¿Tsë cristiäna Jehoväman confiakunmantsuraq karqan o nunakunatatsuraq mantsanman karqan? Tapuyaptinmi tsë burlakoqkunata mana mantsakushpa kënö nirqan: “Tsë asuntuman alläpam yarpachakurqö, libri quëdanäpa rantinqa, Jehoväwan amïgu kënïta mana oqranärëkurmi carcelchö quedakïta munä”. Pëpaqqa Jehoväqa rasumpa kawaq Diosmi karqan, tsëmi markäkurnin Jehovällapaq imëpis karqan.
8, 9. a) ¿Imaraq yanapamäshun nunata mana mantsanapaq? b) Nunata mantsaqnö karninqa, ¿pimanraq yarpashwan?
8 Jehoväman markäkunqantsikmi yanapamäshun mantsakïnintsikkunata vencinapaq. Puëdeq mandakoqkuna Diosta adoranata michämashqa, itsa kawënintsik makinkunachö këkaqnö parecinqa. Itsa kënö nir tapukushun: “¿Allitsuraq Diosta sirwir sïguïman y autoridäkunata piñatsïman?”. Peru yarpäshun, nunakunata mana mantsanapaqqa Diosman markäkïnintsikmi yanapamäshun (leyi Proverbius 29:25*). Jehovämi kënö nir animamantsik: “¿Pitaq qam kanki tsë wanoq nunakunata mantsanëkipaq y llullu qoranöpis mana precisaq nunapa tsurinta mantsanëkipaq?” (Is. 51:12, 13).
9 Pensashun Llapan Puëdeq Teytantsikman, pëqa mana alli mandakoqkuna nunakunata sufritsinqanta rikarmi ankupan y yanapan (Ex. 3:7-10). Precisaq autoridäkunachö markäkïnintsikta defendinantsik kaptimpis, yarpäshun Jesus kënö ninqanta: “Ama yarpacachäyanquitsu, ‘¿Imataraq nishaq? ¿Imanoraq parlacurishaq?’ nirnin; porqui parlayänequi öram Dios yanapayäshunqui imata niyänequipaqpis” (Mat. 10:18-20). Manam ni pï gobernanti Jehoväpita mas puëdeqqa kantsu. Kanampita markäkïnintsikta sinchiyätsirninqa, yanapamënintsikta munaq nunatanömi Jehoväta rikäshun.
10. a) ¿Imata rurayänampaqtaq m.J.sh. 1513 watachö Jehovä mandarqan? b) ¿Imanirtaq Dios ninqanta Moises cäsukurqan?
10 Manaraq Jesus shamuptin 1513 watachömi, Moisestawan Aaronta Jehovä willatsirqan israelïtakuna, punkunkunapa markunman pishtayanqan üshapa o cabrapa yawarninta llushiyänampaq (Ex. 12:3-7). Moisespaq parlarmi apostul Pablu kënö qellqarqan: “Diosman marcäcurmi, Moisesqa israel nunacunata nerqan Pascua fiestata rurar puncuncunata yawarwan llushiyänanpaq. Tseno ruratserqan wanutsicoq anjel yawarta riquecur tse wayicho yachaq wamaqshu [“mayor”, NM] wamracunata mana wanutsinanpaqmi” (Heb. 11:28). Moisesqa Jehovä awnikïninta cumplinqantam musyarqan, tsëmi markäkurqan Egiptuchö mayor kaq wamrakunata wanutsinampaq kaqta.
11. ¿Imanirtaq Dios ninqanta israelïtakunata Moises willarqan?
11 Moisespa wamrankunaqa itsa Madianchö karnin peligruchötsu këkäyarqan (Ex. 18:1-6). Tsënö kaptimpis, israelïtakunapa mayor kaq wamrankuna salvakuyänampaqmi, Moisesqa Dios ninqanta willakurqan.* Pëqa nuna mayinkunatam kuyaq. Bibliaqa nin, “tsë höra Moises israelïtakunapa mandaqninkunata qayëkatsir, kënö ninqantam: ‘Jorqayë [. . .] y pascua fiestapaq animalkunata pishtayë’” (Ex. 12:21).
12. ¿Ima precisaq willakïta musyatsikunapaqtaq Jehovä mandamarquntsik?
12 Angelkunapa yanapakïninwanmi, Diospa markan kë shumaq willakïta nunakunaman chëkätsin: “Puedeq Diosta adorecuyë y alabecuyë, porqui chäramushqanam llapan nunacunata cuentata mañanan öra. Pemi camashqa sieluta, que patsata, lamarta, mayucunata y pucyucunatapis” (Apoc. 14:7). Kananmi tiempu, nunakunata willapänantsikpaq Jatungarë Babiloniapita yarqukuyänampaq, tsënöpa ‘mana sufriyänämpaq’ (Apoc. 18:4). “Juk kaq üshakunapa” yanapakïninwanmi ciëlupaq akrashqakunaqa, nunakunata “Dioswan amishtayänampaq” niyan (Juan 10:16, NM; 2 Cor. 5:20).
13. ¿Imanötaq Diospita yachatsikï munënintsikta mas miratsishwan?
13 Juiciu ‘örachö’ kawëkanqantsiktaqa segürum këkantsik. Jina musyantsikmi Diospita yachatsikï y nunakuna Diospa sirweqnin tikrayänampaq Jehovä mandamanqantsikqa alläpa precisaq kanqanta. Juk visionchömi, apostul Juan rikarqan “chuscu anjelcuna que patsapa chuscun esquinancunacho shëcayaqta” y ‘tse anjelcuna bientuta tsaparëcayaqta’ (Apoc. 7:1). Jatun sufrimientuta apamoq vientukunata kë angelkuna kachanarëkaqta mana rikarpis, ¿rasumpa kanqanta rikëkaqnöku këkantsik? Tsëmi yanapamäshun Diospita yachatsikï munënintsik mas miranampaq.
14. ¿Imaraq yanapamäshun mana alli ruraq nunata Diospita yachatsinapaq?
14 Rasumpa kaq cristiänukunaqa Diospa amïgunkunam kantsik y imëyaqpis kawakïtam shuyarantsik. Tsënö kaptimpis, alleqmi musyantsik ‘mana alli ruraq nunata, allikunata rurarllana’ kawanampaq willëqa, noqantsikpa precisaq rurënintsik kanqanta (leyi Ezequiel 3:17-19*). Manam culpannaq kanallapaqtsu yachatsikuntsik, sinöqa Jehoväta y nuna mayintsikta kuyarninmi. Juk igualatsikïchö samaritanupaq parlarmi, Jesusqa rikätsikurqan kuyakï y llakipäkï ima ninan kanqanta. Itsa tapukushwan, “¿kë samaritänunöku nunakunata llakipä? ¿Diospita yachatsinäpaqku yanapaman?”. Juk lädupa pasaq sacerdötinö o levïtanöqa manam këta munantsiktsu (Lüc. 10:25-37). Diospa awnikïninman markäkunqantsik y nuna mayintsikta kuyanqantsikmi yanapamäshun manaraq ushakë junaq chämunqanyaq Diospita yachatsikïkänapaq.
15. ¿Imanirtaq corralashqa sientikuyarqan israelïtakuna?
15 Mana rikakoq Diosman markäkunqanmi, Moisesta yanaparqan Egiptupita yarqurir israelïtakuna peligruchö këkäyaptin. Bibliam kënö nin: “Israelïtakunaqa rikäriyarqan egipciukuna qepankunapa taripëkäyanqantanam, tsëmi alläpa mantsakarnin Jehoväman qayakuyarqan” (Ex. 14:10-12). Peru manam mantsakäyänantsu karqan, porqui Jehoväqa willatsikushqanam karqan kënö nir: “Faraonpa shonquntam rumiyätsishaq, y tsëmi pëkunapa qepanta ëwanqa, tsënöpam Faraonta y llapan tröpankunata ushakätsinqäpita alabashqa kashaq. Y tsëmi Egiptu nunakuna musyayanqa noqa Jehovä kanqäta” (Ex. 14:4). Tsënö kaptimpis, israelïtakunaqa nawinkuna rikanqanllatam rikäyarqan. Puntankunachöqa mana tsimpëta puëdipaqnö Puka lamarmi këkarqan, y qëpankunachöqa faraonpa tröpankuna. ¡Israelïtakunapa pushaqninqa 80 watayoq üsha mitseqllam karqan! Pëkunaqa corralashqam sientikuyarqan.
16. Puka lamarchö këkäyaptin, ¿imanötaq Moisesta markäkïnin yanaparqan?
16 Moisesqa manam mantsakurqantsu. Markäkïninmi yanaparqan ‘Jehoväpa salvacionninta’ rikänampaq. Musyarqanmi pëkunarëkur Dios pelyanampaq kaqta (leyi Exodu 14:13, 14*). Tsë markäkïninmi israelïtakunatapis kallpata qorqan. Bibliam kënö nin: “Diosman marcäcurmi, israel nunacunapis Puca Lamarta tsimpayarqan imeca tsaqui patsapanolla; peru Egiptu nunacunaqa, pecunano tsimpeta munecarpis, shenqaquepam wanuyarqan” (Heb. 11:29). Tsënam, “israelïtakuna Jehoväta mantsar qallëkuyarqan, nïkurnam Jehoväman y Moisesman markäkïninkunata churayarqan” (Ex. 14:31).
17. Shamoq tiempuchö, ¿imanöraq markäkïnintsik pruëbaman churakanqa?
17 Ichikllachönam kawënintsikpis peligruchö këkaqnö kanqa. Jatun sufrimientu ushanan tiempum gobiernukunaqa, noqantsikpitapis mas puëdeq jatusaq religionkunata chipyëpa ushakätsiyashqana kayanqa (Apoc. 17:16). Tsë tiempuchö imanö kanapaq kaqtam Jehovä igualatsirqan perqannaq, punkunnaq ni imapis mana tsapaqninnaq chakratawan (Ezeq. 38:10-12, 14-16). Nunapa rikënimpaqqa manam salvakïta puëdishuntsu, ¿imataraq rurashun?
18. ¿Imanirtaq jatun sufrimientu witsan mantsakunantsiktsu?
18 Manam mantsakunantsiktsu. Porqui Jehoväqa puntallapitanam willatsikushqa sirweqninkuna qatikachashqa kayänampaq kaqta, jina willatsikushqam tsapänampaq kaqtapis: “Këtam nin Ciëluchöpis y Patsachöpis autoridäyoq Jehovä: ‘Tsë junaq Israelman Gog shamuptinmi, piñakïnï senqäman chärinqa. Y alläpa piñakïnïchömi parlashaq’” (Ezeq. 38:18-23). Markanta ushakätsita procuraqkunaqa ushakashqam kayanqa. Jehovä tsapämänapaq kaqman markäkunqantsikmi yanapamäshun “Jehoväpa jatun mantsakëpaq piñakïnin” junaq chämuptin, “Jehoväpa salvacionninta” rikänapaq, y tsënöpa pëllata sirwir sïguikänapaq (Joel 2:31, 32).
19. a) ¿Imanötaq Moisespawan Jehoväpa amïgu këninkuna karqan? b) Kawënintsikchö Jehoväta cuentaman churashqaqa, ¿ima bendicionkunataraq chaskishun?
19 ¡Alläpa kushikïpaq cösaskunam pasakunqa! Tsëmi, “Diosta mana riquecarninpis” rikëkaqnö alli tsarakushun. Jehoväpa amïgun kanantsikpaq mana jaqita estudiashun y pëman mañakushun. Jehoväqa Moisespa alli amïgunmi karqan y imëka jatun rurëkunachö utilisarqan, tsëmi Bibliaqa willakun Jehovä Moiseswan rikänakïkaqnö parlanqanta (Deut. 34:10). Kë profëtanö markäkurninqa, Jehoväpa lädunchö këkaqnö y rikëkaqnömi sientikushun. Bibliaqa animamantsik, ‘llapan kawënintsikchö pëta cuentaman churanapaqmi’, tsënö rurashqaqa llapan rurënintsiktam altsaramunqa (Prov. 3:6).
^ par. 8 Proverbius 29:25: “Nunakunata mantsëqa shawashqa cuenta këmi, peru Jehoväman markäkoqqa imëkapitapis tsapashqam kanqa”.
^ par. 11 Imëkam rikätsikun egipciukunata wanutsinampaq Jehovä angelninkunata kachanqanta (Sal. 78:49-51).
^ par. 14 Ezequiel 3:17-19: “Nunapa tsurin, qamtam churëkaq Israel kastapa täpakoqnin kanëkipaq, imatapis qamta willapteqqa, noqapa rantïmi pëkunata willanki. Noqa mana alli ruraq nunata nïman: ‘wanunkim’, nir, y qam tsë mana alli ruraq nunata willankitsu allikunata rurarllana kanampaq tsënöpa kawëninta salvanampaq, mana allita ruraq karmi, wanunqa, peru qamtam cuentata mañashqëki wanunqampita. Peru tsë mana alli ruraq runata willëkaptikipis mana alli rurënimpita mana wanakuptinqa, jutsanrëkurmi wanunqa, peru qamqa manam culpayoqnatsu kanki”.
^ par. 16 Exodu 14:13, 14: “Tsënam nunakunata Moises kënö nirqan: ‘Ama mantsayëtsu. Alleq tsarakuyë y kanan qamkunapaq Jehovä salvacionta apamunqanta rikäyë. Rikëkäyanqëki Egiptu nunakunataqa mananam imëpis rikäyankinatsu. Jehovämi qamkunarëkur pelyanqa, y qamkunaqa tsëllachö këkäyë’”.
KAWËNIN
Pasaq 65 watakunachö llapan tiempöwan Diosta sirwinqäman yarparqa, kushishqa kawanqätam nïman. Awmi, llakikï y qëlanë tiempukunatapis pasarqömi (Sal. 34:12; 94:19). Tsënö kaptimpis, kawënïqa alläpa shumaqmi kashqa.
ESTÄDUS UNÏDUSPA Betelninman trabajanäpaq 1950 wata 7 de septiembri chärirqä, tsëchöqa 19 watapita hasta 80 watayaq më tsë nacionpita 355 wawqikuna y panikunam trabajayaq. Cäsi llapanmi ciëlupaq akrashqa kayarqan.
Mamänïmi ‘kushishqa Diosta’ adorëta yachatsimarqan (1 Tim. 1:11). Pëqa wamra kanqäpitam Diosta sirwirqan. Columbus (Nebraska, Estädus Unïdus) markachömi 1939 wata 1 de juliu, 10 watayoq këkar, asamblëa de zona nishqanchö (kananqa ishkë junaq kaq asamblëam) bautisakurirqä. Tsë junaqmi, Joseph Rutherfordpa “Fascismo o libertad” nishqan grabashqa discursunta, cäsi 100 nunakuna takshalla localchö wiyayarqä. Peru pullan discursuchömi mëtsikaq nunakuna localman yëkayämurqan tsë markapita qarqayämänampaq. Tsëpitanam, tsë markapita karunchö täraq Testïgupa wayinchö discursuta wiyëta ushayarqä. Rikäyanqekinöpis, tsë pasakunqankunapitam bautisakunqä junaqta mana qonqashqatsu kä.
Mamanïqa Diospa kaqchö wätamëtam alläpa procurarqan. Papänï alli nuna y alli teyta karnimpis, manam religionman interesäkoqtsu ni Diospa kaqta yachatsimëta procuraqtsu. Peru mamänï y Omaha congregacionnïpita Testïgukunam wananqä kallpata qoyämarqan.
Secundariata ushanëkarnam, kawënïwan imata ruranäpaq kaqta akrana karqan. Llapan vacacionkunachömi edä mayï Testïgukunawan precursor auxiliarnö sirweq kä.
Galaad escuëlapita yarqushqa John Chimikliswan Ted Jaracz soltëru wawqikunatam Congregacionkunata watukakoqkunatanö mandayämurqan. Espantakurqämi 20 watakunayoqllaraq kayanqanta musyarir. Noqaqa 18 watayoqmi karqä y estudiötapis ushëkarqänam. Yarpäraqmi wawqi Chimiklis imata ruranäpaq kaqta tapumanqanta. Willariptïnam, kënö contestamarqan: “Allim, llapan tiempïkiwan Diosta sirwi. Manam musyankitsu mëman chätsishunëkipaq kaqta”. Tsënö nimanqan y pëkunapa ejemplunkunam alläpa yanapamarqan. Tsëmi 1948 watachö estudiöta usharir precursor këman chärirqa.
1950 wata juliu killam, atska nacionkunapaq asamblëaman Nueva York markaman teytäkunawan ëwarqä. Tsëchömi, Betelman ëwëta munaqkunapaq reunionman ëwarqä y solicitudta qëllqarqä.
Precursor kanäta y wayinchö täränäta teytä mana michämarnimpis, imëka gastukunapaq qëllëta churanäpaqmi nimaq. Tsëmi, agostu killapa qallanan junaq trabäju asheq yarqunäpaq këkarnin, puntata wayïchö cartakunata jaqiyänan kaqman rikar ëwarqä, tsëchömi Brooklyn betelpita juk cartata noqapaq taririrqä. Nathan H. Knorrpa firmanmi këkarqan, y kënömi nirqan: “Betelchö sirwinëkipaq solicitudnikitam chaskiyarqö. Llapan kawënikichö betelchö këta munanqëkitam entiendï. Tsëmi, 1950 wata 7 de septiembri junaq Betelman shamunëkita munä, direccionninqa Columbia Heights, 124 (Brooklyn, Nueva York)”.
Tsë junaq trabajanqampita papänï chäramuptinmi, willarirqä juk trabäjuta tarinqäta. Pënam nimarqan: “Tsëqa alläpa allitaq, ¿y mëchötaq trabajanki?”. Noqanam nirqä: “Brooklyn Betelchömi, y cada killam 10 dölarta pagayämanqa”. Tsënö niptïmi espantakurqan, peru nimarqanmi munënï tsë kaptinqa, alli sinchikunäpaq. Pëqa ichik tiempullatam bautisakurirqan, 1953 watachö Estadio de los Yankees nishqanchö.
Yanaqï Alfred Nussrallah precursortapis, Betelman ëwanampaqmi invitariyarqan, tsëmi ishkä viajayarqä. Tiempuwannam casakurirqan, y warmin Joanwanmi, Galaad Escuëlaman ëwayarqan, nïkurnam Lïbanu nacionman misionërunö yanapakoq ëwayarqan, tsëpitanam Estädus Unïdusman kutimur congregacionkunata watukakoqnö yanapakuyarqan.
Betelman yëkurirqa, puntata trabajarqä, publicacionkunata rurayanqan tallerchömi . . . ¿Qué ha hecho la religión para la humanidad? nishqan libruta jirarmi yanapakurqä. Puwaq killapa tsëchö yanapakïkaptïmi, Diospita Yachatsikïta Rikaqkuna oficïnaman cambiarayämarqan, Thomas J. Sullivan wawqiwan trabajanäpaq. Pëwan trabajëqa alläpa shumaqmi karqan, y mëtsika wata Jehoväpa markanchö trabajashqa karnin, alläpa yachaq y Diospa kaqchö poqu kanqampitam yachakurqä.
Cäsi kima watanö Diospita Yachatsikïta Rikaqkuna oficïnachö yanapakïkaptïmi, fabricata rikaq Max Larson, nimarqan wawqi Knorr ministimanqanta. Yarpärïmi, “¿imatapis mana allitatsuraq rurarqö?” nir pensanqäta. Peru wawqi Knorrqa tapumarqan Betelpita ëwakïta pensëkanqäta o mana pensëkanqätam, porqui pëqa juk tiempupa oficïnanchö pillapis trabajanantam wanëkarqan, y tsëchö yanapakïta puëdinqanta o mana puëdinqätam musyëtam munarqan. Betelpita ëwakïta mana pensanqätam nirqä, y tsënöpam 20 watapa oficïnanchö pëwan trabajarqä.
Imëpis cuentakömi, Betelchö Sullivan y Knorr wawqikunawan trabajarnin llapan yachakunqäkunataqa, estudiarpis manachi pagakïta puëdïmantsu karqan. Jina tsënöllam Milton Henschel, Klaus Jensen, Max Larson, Hugo Riemer y Grant Suiter wawqikunawan trabajarpis yachakurqä.*
Jehoväpa markanchö yanapakur trabajanqä wawqikunaqa shumaq churanakushqam trabäjunkunachö kayaq. Knorr wawqiqa, alläpam trabajaq Diospa gobiernumpa willakïkuna mëyaqpis chänampaq. Pëwan oficïnanchö trabajaqkunaqa, librim sientikuyaq kayä mana mantsakushpa pensayanqäta parlayänäpaq, pëpa pensëninwan mana igualëkaptimpis.
Juk kutim wawqi Knorr nimarqan ichik rurëkunapis alläpa precisaq kanqanta. Tantiyarinäpaqmi nimarqan fabricata rikaq kanqan witsan, wawqi Rutherford telëfonupa qayarir kënö ninqanta: “Wawqi Knorr, mikoq shamurnin fabricapita borradorta apakamï, oficinächömi ministï”. Wawqi Knorrqa rasllam almacenman ëwarnin borradorkunata bolsikunman winaq. Tsëpitana mikoq ëwar wawqi Rutherfordpa oficïnanman borradorta apanqanta. Mana precisaqnö kaptimpis, wawqi Rutherfordpaqqa precisaqmi karqan. Tsënö willaramarnam, wawqi Knorrqa kënö nimarqan: “Mesächö tajashqa läpisnïkuna kanantam gustaman. Mana piñakushllapa, ¿manatsuraq cada qoya (wäray) läpisnïkunata tajankiman?”. Mëtsika watakunapam läpisninkuna alli tajashqa kananta procurarqä.
Imatapis ruranapaq pillapis nimashqa, alleq wiyanapaqmi wawqi Knorrqa neq. Juk kutim juk rurëta ruranäpaq nimarqan, peru noqaqa manam alleqllaqa wiyarqätsu, tsëmi culpärëkur mana allichö quedarqan. Alläpa mana allim sientikurqä, tsëmi juk cartata qellqarqä ruranqäpita alläpa llakikunqäta musyatsirnin y juk trabäjuman cambiamänampaq mañakurnin. Cartata chaskinqan qoyallam wawqi Knorrqa shamur kënö nimarqan: “Robert, qellqanqëkitam leyirqö. Mana allitam rurarqonki. Tsë pasakunqampaqqa parlarquntsiknam y mas alli ruranëkipaq kaqta musyämi, y kananqa trabajar sïguishun”. Tsënö shumaq y kuyakïwan parlapämanqantaqa alläpam agradecikurqä.
Puwaq wata Betelchö këkarnimpis, tsëchö quedakïtam alläpa munarqä. Tsënö kaptimpis manam tsënötsu karqan. 1958 watam atska nacionkunapaq asamblëa rurakarqan Estadio de los Yankees y el Polo Grounds nishqankunachö, tsëchömi Lorraine Brookes paniwan tinkurirqä, pëtaqa reqirqä 1955 watachö canadiense de Montreal nishqan markachö yanapakïkaptinmi. Llapan tiempunwan Diosta sirwinqan y Jehoväpa markan mandanqanchö yanapakunqanmi pëpita gustamarqan. Galaad escuëlamanmi ëwëta munarqan. 22 watayoq këkaptinmi 1956 wata invitayarqan 27 kaq cläsiman, y graduakuriptinnam Brasilman mandayarqan. Näqa willakunqänömi 1958 watachö yapë tinkuriyarqä. Casakuyänäpaq mañanqätam awniramarqan. Qateqnin wata casakïtam pensayarqä y puëdirninqa misionërunö sirwita.
Tsënö pensanqäta wawqi Knorrta willariptïmi, consejamarqan kima wata pasariptinraq casakuyänäpaq, tsënöpa Brooklyn Betelchö sirwiyänäpaq. Tsë witsanqa, casakurirnin juk parëja Betelchö quedakunampaqqa, juk kaqmi 10 watapa betelïtanö sirwishqa kanan karqan, y jukninnam 3 watapa. Tsëmi manaraq casakuyaptï Lorraineqa Brasil Betelchö ishkë watapa y Brooklyn Betelchö juk watapa sirwirqan.
Ishkë watapam noviu këkarnin cartallapa qellqanakuyarqä. Telëfonupa qayanakïqa chaniyoqmi kaq, y manam Internetqa karqanraqtsu. 1961 wata 16 de septiembrichö casakuyaptïmi, wawqi Knorr casakuyänäpaq discursuta ruramurqan. Casakuyänäpaq kima wata shuyäräyanqäqa atska tiempunömi niräpuyämarqan. Peru kananqa, cuentatam qokuyä tsënö rurayanqä allipaq kanqanta, porqui 50 watanam pasarishqa casakuyanqäpita.
1964 watachömi chaskirqä juk carguta sucursalkunata watukakoqnö atska nacionkunaman ëwanäpaq. Tsë witsankunaqa, manam warminkuna pëkunata viäjinkunachö yanaqäyaqtsu, peru 1977 wataqa cambiarirqanmi. Tsë watam, Alemania, Austria, Grecia, Chipre, Turquïa y Israel nacionkunachö sucursalkunata Grant y Edith Suiter parëja watukayaptin, ishkäkuna yanaqäyarqä. Llapanta yuparqa 70 nacionkunatam watukarqö.
1980 watachömi Brasilman ëwayarqä, jina tsë viäjïkunachömi warmï Lorraine misionëranö sirwinqan Belem markamampis ëwayarqä. Jinamampis, Manaoschö këkaq cristiänukunatapis watukayarqämi. Juk estadiuman discursaq ëwanqächömi, rikäriyarqä juk grüpu cristiänukunata. Pëkunaqa manam Brasilchö warmikuna qaqllachö mutsanakurnin y ollqukuna makipita tsaripänakur saludakuyanqannötsu saludanakuyaq. ¿Imanir?
Pëkunaqa kayarqan Amazönas selvakunachö täraq leprayoq kuyashqa cristiänu mayintsikkunam. Qeshyankunata mana muyayänampaqmi, wakinkunata saludayaqtsu. Tsënö kaptimpis, kushikïninkunata rikätsikuyanqanmi shonqökunayaq chärirqan. Isaïas 65:14 textuchömi kënö nin: “¡Rikäyë! Sirwïmaqnïkunaqa shonqunkunachö alli kayanqampitam kushishqa cantayanqa”. ¡Kënö ninqanqa rasunllam!
Lorrainewanqa alläpa kushikïwanmi yarpäyä 60 watapitapis mas Jehoväta sirwikäyanqäta. Kushishqam sientikuyä Jehovä markanwan pushayämanqampita. Pasaq watakunanö viajëta manana puëdirnimpis, puëdïran Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkunata yanapëta, porqui yanapakö Imapis Pasanqanta Rikaqkunata y Entëru Patsachö Diospita Yachatsikïta Rikaqkunatam. Alläpam agradecikö entëru Patsachö cristiänu mayïkunapaq ichikllatapis ruranqäpita. Warmipis y ollqupis jövin këninkunachö llapan tiempunkunawan Diosta sirwiyanqampitam kushikö, porqui pëkunaqa Isaïas kënö ninqantam qatiyan: “¡Këchömi noqa këkä! Noqata kachamë” (Is. 6:8). Mëtsikaq tsënö sirwiyanqanqa yarpätsiman congregacionkunata watukaq, kënö nimanqan rasumpa kanqantam: “Llapan tiempïkiwan Diosta sirwi. Manam musyankitsu mëman chätsishunëkipaq kaqta”.
^ par. 20 Wakin wawqikunapa kawëninkunapita willakïqa, La Atalaya revistakunachömi yarqamushqa: 1 de enëru 1966 (Thomas J. Sullivan), 1 de abril 1970 (Klaus Jensen), 1 de septiembri 1989 (Max Larson), 1 de febrëru 1965 (Hugo Riemer) y 15 de enëru 1984 (Grant Suiter).
“Manam pipis ishcaq patrontaqa sirwinmantsu [. . .]. Tsemi Diosta cuyecarqa, ama riquesacunata cuyashuntsu.” (MAT. 6:24)
1-3. a) Kanan witsan mëtsikaq familiakuna, ¿ima problëmapataq pasayan qellë asuntuchö, y imanötaq altsëta procurayan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.) b) Juk teyta o mama juk nacionta trabajaq ëwakïta pensaptinqa, ¿ima yarpachakïkunaraq kan wamrankunata wätayänampaq?
“ESPÖSÖ Carlusqa, trabajanqampitam imëpis utishqa chämoq, peru pägunqa gastükunallapaqmi tinkoq y manam maspaqqa” nirmi Liliäna willakun.* Jina ninmi: “Noqaqa yanapëtam munarqä, tsëmi wamräkuna Jorgïtupa estudiaq mayinkunapanö imëkankuna kapunanta munar, trabajëta munaq kä”. Jinamampis, Liliänaqa wakin familiankunatam yanapëta munaq y shamoq tiempupaq qellënin churakïtapis munaqmi. Mëtsikaq reqinakushqankunam juk nacionkunata ëwayarqan trabajaq. Pëkunanö rurëta munarpis, alleqraqmi yarpachakurqan. ¿Imanir?
2 Liliänataqa alläpam yarpakachätseq kuyashqa familianta jaqi, y pëkunawan juntu llapan junaqkuna Diospa kaqchö manana yanapakuyänampaq kaq. Tsënö kaptimpis, juk nacionta ëwakoqkunapa familiankuna Jehoväpa kaqchö allinö këkäyanqantam rikaq. Tsëqa, ¿imanöraq karuchö këkar wamran Jorgïtuta wätanman karqan? ¿Internetllapa parlaparnin wätëta puëdinmantsuraq karqan “Señor Jesucristoman criyicurnin Dios Yaya munangannö cawanampag’? (Efes. 6:4, NTCN.)
3 Consëjuta mañakuptinmi, qowanqa munarqantsu ëwananta, peru tsë munënin kaptinqa mana michänampaq kaqtam nirqan. Anciänukunawan wakin cristiänukunaqa quedakunampaqmi niyarqan, y wakinnam ëwakunampaq kënö niyaq: “Familiëkita rasumpa kuyarqa ëwanëkim, tsëchöpis Jehovätaqa sirwita puëdinkim”. Yarpachakïkanqampitam, Liliänaqa Carluspita y Jorgïtupita despedikur juk nacionta trabajaq ëwakurqan, “wallka tiempullapam kanqa” nirqanmi.
4. a) ¿Imanirtaq mëtsikaq nunakuna juk sitiupa trabajaq ëwëta akrayan? b) ¿Pikunatataq wamrankunata jaqipuyan?
4 Jehoväqa manam munantsu paqwë waktsa kawanata, unë tiempupita patsëmi, juk nacionta trabajaq ëwëqa waktsa mana kayänampaq yanapakun (Sal. 37:25; Prov. 30:8). Mallaqëpita mana wanuyänampaqmi, Jacobqa wamrankunata Egiptuman kacharqan mikïta rantiyänampaq (Gen. 42:1, 2).* Kanan witsankunaqa, manam llapankunatsu mallaqëpa pasar juk läduchö tärëta akrayan. Peru itsachi alläpa debikuyan o familiankuna alli kawananta munayan. Tsëmi, qellë kanqan sitiukunaman trabajaq ëwayan, tsëmi familiankunapa karunchö täräyan. Y wamrankunataqa majanwan, awilunkunawan, familiankunawan o amïgunkunawanmi jaqiriyan. Familiankunapita rakikë sasa kaptimpis, mëtsikaqmi tsëta rurëta precisaqtanö rikäyan.
5, 6. a) ¿Imatataq Jesus yachatsikurqan kushikïpaq y següru këpaq? b) Jesus yachatsikunqan mañakï ninqannö, ¿imakunapitataq Jehoväta mañakushwan? c) ¿Imanötaq Jehovä bendicimantsik?
5 Jesus kawanqan witsankunapis mëtsikaqmi waktsa y pïninnaq kayaq, tsëchi pëkunaqa itsa pensayaq qellëyoq karninraq kushishqa y següru kawayänampaq kaqta (Mar. 14:7). Peru Jesusqa manam munarqantsu raslla ushakaq riquësakunaman confiakuyänanta, antis mana ushakaq riquësata qokoq Jehoväman confiakuyänantam munarqan. Jina musyatsikurqanmi kushishqa y següru këqa, qellëyoq këpita y alläpa trabajanqantsikpita mana kanqanta, sinöqa Dioswan amïgu kanqantsikpita.
6 Jesus yachatsikunqan mañakïchö, ¿qellë asuntupaq Diosta mañakunapaqku nirqan? Manam. Pëqa yachatsimarquntsik, “miquilläcuna cada junaq qoycallayäme” nirmi, tsëta nirqa wananqantsikkunapaqmi parlëkarqan. Jina kënömi nirqan: “Ama que patsacho ricuyeta tirar, imecata equecatapis elluyëtsu [. . .]. Tsepa rantenqa yarpacachäyë Diospa caqcunata sielucho imequequipis cayäpushunequipaq” (noqakunam yanayätsiyarqö, Mat. 6:9, 11, 19, 20). Markäkunantsikmi (yärakunantsikmi) Jehovä awnikunqannö bendicimänapaq kaqman. Jehovä bendicimanqantsikqa manam rikënimpaq alli kanqantsikllatsu; sinöqa rasumpa llapan wananqantsikkunatam qomantsik. Rasumpa kushikïta y següru këtaqa tarishun kuyakoq Teytantsikman confiakurninmi, y manam qellëman confiakurtsu (leyi Mateu 6:24, 25, 31-34).
7. a) ¿Pikunatataq Jehovä mandashqa wamrakunata yachatsiyänampaq? b) ¿Imanirtaq precisan ishkan teytakuna wamrankunata wätayänan?
7 Dios “munashqanno allicunata rurellatana” puntata ashiqa, Jehovä mandakunqannö familiantsikkunata cuidëmi. Moises qellqanqan Leyqa mandakoq teytakuna wamrankunata Diospa kaqta yachatsiyänampaqmi, y kanan witsan cristiänu teytakunapis tsëtam cumpliyänan (leyi Deuteronomiu 6:6, 7*). Jehoväqa teytakunatam mandashqa wamrankunata cuidayänampaq y manam awilunkunatatsu. Salomonmi kënö nirqan: “Kuyashqa wamrä, teytëkipa yachatsikïninta wiyakï, y mamëkipa leyninta ama jaqitsu” (Prov. 1:8). Jehoväqa munan teytakuna juntu kayänantam, tsënöpa wamrankunata pushayänampaq y yachatsiyänampaq (Prov. 31:10, 27, 28). Juk wamraqa Diospa kaqchö mas yachakun, teytankuna llapan junaqkuna Jehoväpita parlayanqanta wiyar y imanö sirwiyanqanta rikarmi.
8, 9. a) ¿Imakunataq pasakun juntu mana täraq familiakunachö? b) ¿Imanö sientikïman y portakïmantaq chätsikunman juntu mana tärë?
8 Juk nacionta ëwakoqkunaqa yarpachakuyanran ëwakuyaptin imakuna pasakunampaq kaqta, peru wallkaqllam pensayan llapan pasakunampaq kaqmanqa (Prov. 22:3).* Liliäna ëwakunqampita ichik tiempullachömi, qowan, pë y wamrampis ëwakunqampita llakikur qallëkuyarqan. Jorgïtuqa kutin kutinmi kënö tapoq: “¿Imanirtaq jaqiramarqëkï?” nir. Wallka killakunallapa ëwaqmi atska watakunapa quedakamurqan, tsë tiempu pasanqanmannömi Liliänaqa familian cambianqanta rikarqan. Wamranmi pëpita karupäkurirqan, pëmi llakishqa kënö yarpan: “Kuyamanqanqa ushakärirqanmi”.
9 Wamrakuna teytankunawan juntu mana täräyanqanqa imanö sientikuyanqanchö y portakïninkunachömi yanapakuntsu.* Pishi kayanqampita patsë teytankunapita atska watakunapa karunchö täräyanqanqa alläpam dañan. Liliänaqa wamran Jorgïtuta nirqan përëkur trabajaq ëwakunqantam. Peru Jorgïtuqa mamänin jaqirinqantam pensarqan. Qallananllachöqa mamänin karuchö kananta manam munaqtsu, peru tiempuwanqa mamänin watukaq shamuptinqa manam rikëtapis munaqtsu. Jorgïtuqa sienteq mamäninta respetë y kuyë mana precisanqantam (leyi Proverbius 29:15*).
10. a) Teytankuna karuchö kanqanta mana sientiyänampaq qarëninkuna apatsiyaptin, ¿imaraq pasakunman? b) ¿Imakunatataq teytakuna karuchö tärarnin rurëta puëdiyantsu?
10 Liliänaqa karuchö täranqanta wamran mana alläpa sientinampaqmi, qellëta y qarëkunata apatsimoq, peru cuentatam qokurirqan tsënö ruranqan wamrampita karupätsinqanta. Y cuentata mana qokushllapa, kë munduchö cösaskuna mas precisanqanta wamranta yachëkätsinqanta (Prov. 22:6). Jorgïtuqa mamantam kënö neq: “Tsëllachö quedakï, y qarënïkuna mandar sïguimï”. Liliänaqa cartallapa, telëfonullapa o Internetllapa wamranta wätëta mana puëdinqantam cuenta qokurirqan. Kënömi nin: “Manam Internetpaqa wamrëkita waqupëta (makallëta) ni pununampaq mutsarïta puëdinkitsu”.
11. a) ¿Imanötaq casädu kawakïta mana alliman chätsinman juntu mana tärë? b) ¿Imanötaq juk pani familianman kutinampaq cuentata qokurirqan?
11 Jina Liliänapaqa Jehoväwan alli kënimpis ushakëkarqanmi. Tïempuwanqa höra hörallam cristiänu mayinkunawan juntakaq y höraqa semänachö juk junaqllam yachatsikoqpis. Jinamampis, casädu kawakïnimpis peligruchömi këkarqan. Liliänaqa patronnin pëwan këta munar rikapaptinmi alli tsarakunan karqan. Carluswan Liliäna juntu mana karninmi, jukkunawan yanaqita ashir cäsillapa punukï jutsaman ishkiriyarqan. Tsë jutsaman mana ishkishqa karpis, Liliänaqa cuentatam qokurirqan, casädukunapaq Biblia mandakunqannö juntu mana tärarninqa, imanö sientikuyanqanta willanakïta y majanwan oqllanakïta mana puëdiyanqanta. Jina imata pensayanqanta cuentanakïta, wëllunakïta, makipita tsarinakïta, ‘kuyanakuyanqanta’ rikätsinakïta y maskunata mana rurëta puëdiyanqantapis mäkurirqanmi (Cant. de Cant. 1:2; 1 Cor. 7:3, 5). Jina manam familianö Jehoväta sirwïta puëdiyarqannatsu. Liliänam nin: “Jehoväpa piñakïnin junaqta kawëkar pasanapaq, familiawan juntu Diosta sirwi precisanqanta juk asamblëachö wiyarirmi, cuentata qokurirqä wayïman kutinäpaq kaqta. Yapëraqmi Diospa kaqchö y familiäwan kawakïta qallanä karqan”.
12. ¿Bibliapa ima musyatsikïninwantaq familiampita karuchö täraqkunata consejashwan?
12 Familian kaqta kutikunampaq Liliäna niptinmi, tukïnöpa contestayarqan. Tsëta rurëta munanqan markäkunqanta y mana mantsakunqanta rikätsikuptinmi, anciänukunaqa felicitäyarqan. Peru pënölla familiampita karuchö täraqkunam, pënölla rurayänampa rantinmi quedakunampaq imëkanöpa niyarqan. “¿Imapitaraq kutirnin kawanki? Rasllam kutiramunki” niyarqanmi. Tsënö niyänampa rantinqa, cristiänukunaqa, ‘shipashllaraq warmicunatam, qowancunata y wawancunata shumaq cuyayänanpaq’, y wayinkunachö familiankunata cuidar kayänampaq consejayanman. “Tsenopam mana ni pipis Teyta Diospa palabranpa contran” imatapis parlayanqatsu (leyi Tïtu 2:3-5).
13, 14. ¿Imanirtaq markäkïqa alläpa precisan Jehoväpa munëninta familiantsikpa munënimpita mas puntaman churanapaq? Juk pasakunqanta willakaramï.
13 Juk nacionta trabajaq ëwaqkunaqa, winayashqa familiankunata y teytankunata ima carguta qoq tukïläya costumbrikunachömi. Peru Jehoväta kushitsita munaq cristiänukunaqa markäkoq kayanqantam rikätsikuyan costumbrikunata y familiankunata kushitsita puntaman mana churarnin.
14 Carin jutiyoq panim kënö nin. “Don jutiyoq wamrä yurinan witsanqa, qowäwan noqaqa juk nacionchömi trabajëkäyarqä. Noqaqa tsëran Bibliata estudiar qallashqa karqä. Llapan kastämi shuyaräyaq wamrä Donta teytäkuna kaqta apëkatsinäpaq hasta qellëta mas tariyanqäyaq”. Peru wamranta kikin wätanampaq kaqta niptinmi, familiankuna y hasta qowampis “qelam kanki” nir burlakuyarqan. Carinmi nin, “Rasumpa kaqchöqa, juk ishkë watakunapa wamräta teytäkuna kaqman apatsitaqa manam mana allitanötsu rikarqä. Peru musyarqämi wamräkunata wätayänäpaq noqakunata Jehovä carguta qoyämanqanta”. Carin yapë qeshyaq tikrariptinmi, mana creikoq qowan obligarqan manaraq yureq wamranta jitarinampaq. Peru puntata alli decidinqanmi markäkïninta alli sinchiyätsishqa karqan, tsëmi pëqa alli tsarakurqan. Kananqa llapan familianmi kushikun juntu kayanqampita. Manachi tsënötsu kanman karqan Carin juk wamranllatapis teytankuna wätayänampaq apatsishqa kaptinqa.
15, 16. a) ¿Imataq pasarqan juk panita wamra këninchö teytankunawan mana täranqampita? b) ¿Imanirtaq wamranta Vicky mamanwan täränampaq apatsirqantsu?
15 Vicky jutiyoq paninam, kënö willakun: “Atska watapam awilä wätamarqan, y qepa kaq nanänam teytakunawan täraq. Peru pëkunawan täraq kutirninqa, manam familiächönönatsu sientikurqä. Nanäqa teytäkunata imë hörapis waqupäreqmi (makallareqmi). Juknöllam kawakuyaq. Peru noqaqa, pëkunapita karupashqanömi sientikoq kä. Poquna karnimpis sasaran kashqa kuyakïnïta pëkunata rikätsiqa. Tsënö kaptimpis, Nanäwan noqaqa awniyarqömi teytakunata awkinyäyaptin cuidayänäpaq. Noqaqa teytakuna kaptinmi cuidashaq, peru nanäqa pëkunata kuyarninmi”.
16 Jina ninmi, “kananqa, noqawan ruranqannömi mamanïqa munan warmi wamräta pë kaqman apëkatsinäta, peru noqaqa yachëllapam tsëta mana ruranäpaq nirqä. Noqäkunaqa kikïkunam wätëta y Jehoväta kuyanampaq yachatsita munayä. Manam imapis tsapämanqatsu wamrawan juntu kawayänäta”. Vickyqa alleqmi musyan Jehoväta y musyatsikïninkunata imapitapis mas puntaman churaptinqa, imapis alli yarqupunampaq kaqta. Jesusmi nirqan: “Manam pipis ishcaq patrontaqa sirwinmantsu [. . .]. Tsemi Diosta cuyecarqa, ama riquesacunata cuyashuntsu” (noqakunam yanayätsiyarqö, Mat. 6:24; Ex. 23:2).
17, 18. a) ¿Ima yanapakïtaq imëpis cristiänukunapaq kan? b) ¿Imapitataq yachakushun qateqnin kaq yachatsikïchö?
17 Teytantsik Jehoväqa awnimarquntsik pëpa kaqta puntaman churashqaqa llapan wananqantsikkunata qomänapaqmi (Mat. 6:33). Tsëmi, rasumpa kaq cristiänuqa imëpis juk yanapakïyoq kantsik. Imëka problëmakunapa pasarnimpis, Bibliapa musyatsikïninkunawanqa altsëta puëdishunmi. Jehoväqa nimantsik imëkata pasashqapis, ‘yanapamänapaq’ kaqtam (leyi 1 Corintius 10:13). Pëman markäkunqantsiktaqa rikätsikuntsik yachënintsik qomänapaq mañakurnin, y mandamanqantsikkunata y musyatsikïninkunata cumplirmi, tsëqa kikin Diosmi ‘yanapamäshun’ (Sal. 37:5, 7). Pëllata patronnintsiktanö sirwinapaq kallpachakushqaqa bendicimäshunmi. Pëta puntaman churashqaqa yanapämashunmi alli kawakunapaq (igualaratsi Genesis 39:3 ninqanwan).
18 Peru ¿imataraq teytakuna rurayanman wamrankunata kastankunaman apëkatsishqa karqa? ¿Imataraq rurashwan familiantsikta manteninapaq pëkunapita mana rakikashpa? ¿Y imanötaq wakinkunata animashwan familiankunapita mana rakikäyänampaq? Qateqnin kaq yachatsikïchömi këpita yachakurishun.
^ par. 1 Rasumpëpa jutinkunaqa jukmi.
^ par. 4 Itsachi Jacobpa wamrankunaqa kima semänalla demorayaq Egiptuman cada ëwarnin. Y tiempuwannam Egiptuman ëwakurnin, warminkunawan y wamrankunawan ëwayarqan (Gen. 46:6, 7).
^ par. 7 Deuteronomiu 6:6, 7: “Kanan qoykanqaq kë mandamientukunaqa, shonqïkichömi kanan; y wamrëkitam kutin kutin yachatsinëki, y tsëkunapitam parlapänëki wayikichö jamakurnin, nänipa purirnin, patsäkurnin y shärikurnin”.
^ par. 8 Rikäri 2013 wata febrëru killa “Los inmigrantes: sus sueños y sus realidades” neq tïtuluyoq ¡Despertad! revistata.
^ par. 9 Atska nacionkunachö willakïkunam rikätsikun, mëqan majapis juk nacionta trabajaq ëwakunqanrëkur mëtsikaq familiakuna problëmakunaman chäyanqanta. Teyta kaqkunaqa, juknin kaq o ishkampis jukwan punukïman, ollqupura o warmipura punukïman y kastankunawan punukïmanmi chäyashqa. Wamrakunanam portakïninkunachö cambiayan, estudiunkunachö alleqllaqa yachayantsu, piñashqa, alläpa llakishqa sientikuyan y hasta kikinkuna wanutsikïtapis munayan.
^ par. 9 Proverbius 29:15: “Shukshu y tantiyatsikïqa yachëyoqtam tikratsikun; peru munëninta rurakunanta jaqiyanqan wamraqa mamänintam penqakatsinqa”.
‘Peman marcäcurninmi queno ninantsic: “Diosmi yanapamaqnï”.’ (HEB. 13:6)
1, 2. Juk nacionman trabajaq ëwakoqkuna wayinkunaman kutirnin, ¿imakunapataq pasayan? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
EDUARDUM* kënö willakun: “Juk nacionchömi täraq kä, tsëchöqa juk alli trabäjömi kaq y atska qellëtam ganaq kä. Peru Jehoväpa Testïgunkunawan Bibliata yachakurmi, cuentata qokurirqä familiäta wananqanchö y Diospa kaqchö cuidë mas precisaq kanqanta. Tsëmi wayïman kutikurqä” (Efes. 6:4).
2 Familianman kutinanta Jehovä munanqantam Eduarduqa cuentata qokurirqan. Peru juknin yachatsikïchö parlanqantsik Liliänanöpis, familianwan alli këninta y kuyanakïninkunatam altsananraq karqan. Jina alläpa mana qellë kanqan nacionchömi familianta wätanan karqan. ¿Cada killa gastunkunapaq tinkupukuyanmantsuraq karqan? Congregacionpita cristiänu mayinkuna, ¿imallachöpis yanapëta puëdiyanmantsuraq?
3. ¿Imanötaq wamrakuna kayan teytankuna karuchö täräyaptin?
3 Eduarduqa kënöpis ninmi: “Cuentatam qokurirqä wamräkuna mas wanayanqan witsankuna mana pushanqäta ni yachatsinqäta. Manam pëkunawantsu këkarqä Bibliata leyipunäpaq, mañakuyänäpaq, pukllayänäpaq y waqupärinäpaqpis (makallarinäpaqpis)” (Deut. 6:7). Mayor wamran Änam kënö nin: “Teytä lädöchö mana kaptinmi, mantsallïsha y llakishqa sientikoq kä. Y kutiramuptinqa, qaqllanta y vosninllatam reqiyaq kayä. Waqupämaptimpis manam allitsu sientikoq kä”.
4. Juk teyta karuchö tärashqa kaptinqa, ¿imanirtaq familianta dirigi sasaraq kanman?
4 Juk teyta karuchö atska tiempu tärashqa kaptinqa, familianta dirigiqa mas sasaran kanqa. Eduardupa warmin Rubïmi kënö nin: “Noqam maman y teytan cuenta wamräkunapaq kaq kä. Yachakärirqämi cäsi llapanta noqalla decidita. Eduardu kutiramuptinqa, Dios mandakunqannö pëpa mandädunchö këtanam yachakunä karqan. Peru höraqa qonqarïmi pë këchö këkanqanta” (Efes. 5:22, 23). Eduardunam nin: “Wamräkunaqa mamanllatam permïsutapis mañakuyaq. [. . .] Dios mandakunqannömi familiäta dirigita yachakurqä”. Eduarduwan Rubïqa alleqmi entiendiyarqan, ishkan juntu imatapis rurayänampaq y akrayänampaq kaqta.
5. a) ¿Imanötaq juk teyta käruchö täranqanrëkur pasakunqankunata altsëta procurarqan? b) ¿Imataq pasakurqan?
5 Familianchö y Diospa kaqchö alli këninta altsanampaqmi Eduarduqa decidïdu këkarqan. Kënömi nin: “Wamräkunataqa yachatsita munarqä rurënïkunawanmi; manam Jehoväta kuyämi ninällatsu karqan, antis rurënïkunawanmi rikätsikunä karqan” (1 Juan 3:18). ¿Ruranqankunata Jehovä bendicirqanku? Wamran Änam kënö nin: “Alli teyta këta y noqäkunaman witimïta procuranqanta rikëqa, alläpam kushitsiyämaq. Jina kushikuyaqmi kayä congregacionchö yanapakoqta rikarpis. Kë munduqa Jehoväpita karupatsiyämëtam munaq, peru teytäkunaqa Diospa kaqchömi ocupädu këkäyarqan, tsëmi pëkunanölla rurayänäpaq yanapayämarqan. Mana imëpis jaqiyämänampaqmi papänïqa awniyämarqan, y cumplirqanmi. Sitsun yapë ëwakunman karqan, itsa Diospa markanchö këkämantsu karqan”.
6. Guërra de los Balcanes nishqan pasakuptin, ¿imapitataq teytakuna cuentata qokuriyarqan?
6 Guerra de los Balcanes nishqan witsanmi, tsëchö täraq wakin Testïgu familiakunaqa cuentata qokuyarqan sasa tiempupa pasëkarpis wamrankuna kushishqa sientikuyanqanta. ¿Imanir? Porqui teytankuna mana trabajaq ëwarninmi wayinkunachö wamrankunawan pukllayaq, estudiayaq y parlayaq. ¿Imatataq këpita yachakuntsik? Qellëpa o qarëkunapa rantin teytankuna lädunchö kayänanta wamrakuna wanayanqantam. Jina teytankuna wamrankunata yachatsiyaptin y pëkunawan tiemputa pasayaptin, alli yarqupukuyänampaq kaqtam Bibliapis nin (Prov. 22:6).
7, 8. a) ¿Imataq wakin teytakuna niyan? b) ¿Imanötaq wamrankuna llakishqa o resentïdu sientikuyaptin teytankuna yanapayanman?
7 Wayinkunaman kutirninmi, wakin teytakunaqa wamrankuna resentïdu kayanqanta o cuentaman mana churayanqanta rikäyan. Tsëmi, wakinkunaqa kënö itsa niyanman: “Qamrëkur imëkata rurashqa këkaptï, ¿imanirtaq tsënö tratamanki?” nir. Manam cuentata qokuyantsu lädunchö mana kayanqampita wamrankuna tsënö kayanqanta. Tsënö pasashuptikiqa, ¿imataraq rurankiman?
8 Familiëki imanö sientikunqanta entiendita procuranëkipaq Jehoväta mañakï. Tsëpitana, shonqupita patsë familiëkita ni qampis culpayoq kanqëkita y tsëpita llakikunqëkita. Tsëta altsanëkipaq cada junaq sinchikunqëkita majëkiwan wamrëkikuna rikarninqa, ninqëkimanmi markäkuyanqa (yärakuyanqa). Kallpachakurnin y pacienciayoq karninqa itsa yapë familiëkipa kuyakïninta y respëtunta tarinki.
9. ¿Imanirtaq familianta ‘wanayanqankunata qoyänampaq’ cristiänukuna kapoqyoq këtaraqtsu wanayan?
9 Wamrankuna y willkankuna edäyashqa teytankunata y awilunkunata wanayanqankunachö yanapayänampaqmi apostul Pabluqa nirqan. Jina nirqanmi, alli kawakïta ashiyänampa rantin, kayäpunqankunallawan kushishqa kawakuyänampaq kaqtapis (leyi 1 Timoteu 5:4; 5:8, NM*; 6:6-10). Juk cristiänu familianta ‘wanayanqankunata qonampaqqa’ manam kë ushakëkaq munduchö kapoqyoq këtaraqtsu wanan (1 Juan 2:15-17). Ama jaqishuntsu ‘capoqyoq quepaq locuyë’ o ‘que bidacho imecapaqpis yarpacachecuna’, familiantsik mushoq Patsachö mana wanurnin kawakïta chaskiyänampaq kaqta (Mar. 4:19; Lüc. 21:34-36; 1 Tim. 6:19, NM).
10. ¿Imatataq Jehoväpa yachënin yachatsimantsik jaqayoq kë asuntupaq?
10 Jehoväqa musyanmi kawanapaqqa qellëta wananqantsikta. Peru tsënö kaptimpis manam Jehoväpa yachëninnöqa tsapämënintsikta puëdintsu (Ecl. 7:12; Luc. 12:15). Mëtsikaqmi alleqllaqa yarpachakuyashqatsu juk nacionman täraq ëwë jaqayoq këman chätsikunqanta, y manam segürutsu atskata ganayänampaq kaqqa, mas bienqa peligrukunam kan. Mëtsikaq ëwakoqkunam jaqayoq kutiyämun. Diosta sirwiyänampaq tiempunkuna kanampa rantinmi, qellë prestakoqninkunapa esclävun tikrariyan (leyi Proverbius 22:7*). ¿Imatataq Jehovä yachatsimantsik? Jaqayoq mana kanapaqmi.
11. ¿Imanirtaq yanapakunman ëkata gastayänäpaq kaqta puntallapitana qellqanqantsik?
11 Eduarduqa familianmanmi kutirqan, peru familianta alli manteninampaqqa gastunkunatam alli rikänan karqan tinkupukunampaq. Pëwan warminqa alleqmi rikäyarqan imata wanayanqanta, tsëmi tsëta musyarir ëkata gastayänäpaq kaqta qellqayarqan. Tsënö rurayanqanwanqa manam unënönatsu gastayaq. Peru llapanmi yanapanakuyarqan alläpa mana gastayänampaq.* “Tantiariyänëkipaq, wamräkunatam particular colegiupita jorqarir estädupa colegiunman churariyarqä” ninmi Eduardu. Pëwan familianmi Diospa kaqchö yanapakuyänampaqnölla trabäjuta tarinampaq Jehoväman mañakuyarqan. ¿Mañakïninkunata Jehovä wiyarqantsuraq?
12, 13. a) ¿Imatataq juk teyta rurarqan familianta manteninampaq? b) ¿Imanötaq Jehovä bendicirqan Eduardu decidinqanta?
12 Eduardum kënö yarpan: “Qallanan ishkë watakunaqa mas wallkallatam gastëta procurayarqä. Gananqäpis manam gastökunapaq tinkoqtsu, churakunqä qellëpis ushakëkarqannam y noqapis utishqam sientikoq kä. Tsënö karpis, llapäkunam llapan reunionkunaman y Diospita yachatsikoq ëwayaq kayä”. Eduarduqa decidïdum këkarqan familiampita karupätseq trabäjukunata mana chaskinampaq. Pëmi nin: “Imëka rurëtam yachakurqä, tsëmi juk trabäju mana kaptimpis jukchö trabajëta puëdeq kä”.
13 Debikunqanta pagakïta demorarninmi, interesninta mastaraq pagakurqan. Tsënö kaptimpis, tsëqa manam igualantsu Jehovä mandakunqannö familianwan juntu imëka rurëchö kayanqanwanqa. Pëmi nin: “Juk nacionchö gananqäpita 10 kutipitapis mas wallkallatam kananqa ganä, peru mallaqëtaqa manam pasayätsu. Jehovämi yanapayämashqa. Precursormi tikrariyarqä y qellë asuntuchöpis manam alläpaqa pishipäyarqänatsu, tsëmi familiäta manteniqa sasanatsu karqan” (Is. 59:1).
14, 15. a) ¿Imatataq cristiänukuna rurayanman wakin cösaskunata puntaman churayänampaq familiankuna exigiyaptin? b) ¿Imanötaq familiantsikta yanapanqa Diospa kaqta puntaman churanqantsik?
14 Mëtsika sitiukunachömi familiankunata y amïgunkunata qellëta o qarëta qoyänampaq obligädu sientikuyan. Eduardum nin: “Tsënö costumbriyoqmi kayä y gustayämanmi. Peru musyämi mëyaqlla kanampaq kaqta. Yachëllapam kastäkunata nirï warmïpaq, wamräkunapaq y Diospa kaqchö rurënïkunapaq qellënïkuna tinkuptinraq, puëdinqämannö pëkunata qonäpaq kaqta”.
15 Itsa wakin familiakunaqa piñakuyanqa, pipis juk nacionpita markankunaman kutiyämuptin o karuchö trabajëta mana munayaptin. Itsa qellë asuntuchö yanapayänanta munar, familiankunapaq mana yarpachakunqanta niyanman (Prov. 19:6, 7). Eduardupa wamran Änam kënö nin: “Wakin cösaskunapita Diospa kaqta puntaman churayaptïqa, kastäkunaqa cuentatam qokuriyanqa noqakunapaq Jehovä mas precisaq kanqanta. Mana tsënö rurayaptïqa, ¿imanöparaq cuentata qokuyanman?” (igualaratsi 1 Pëdru 3:1, 2 ninqanwan).
16. a) ¿Imanötaq wakinkuna ‘quiquincunalla engañaquicayan’? (Sant. 1:22.) b) ¿Imanö kaq decisiontataq Jehovä bendicin?
16 Juk cristiänam espösunta y wamrankunata jaqirir juk nacionman ëwakurqan. Tsë nacionman chärirmi, anciänukunata kënö nirqan: “Imëka sacrificiukunata rurëkurmi shamurqö. Espösöpis anciänu kënintam jaqishqa. Tsëmi tsënö rurayanqäpita Jehovä bendiciyämänanta shuyarä”. Peru Diosqa pëman markäkur imatapis decidinqantsiktam bendicin, tsëqa, ¿imanöraq Jehovä bendicinman tsënö ruranqan munënimpa contran këkaptin, y Diospa kaqchö cargukunata jaqikäyaptinqa? (Leyi Hebrëus 11:6 y 1 Juan 5:13-15.)
17. a) ¿Imanirtaq imatapis manaraq akrar Jehoväpa yanapakïninta mañakushwan? b) ¿Imanötaq Jehoväpa yanapakïninta ashishwan?
17 Decidinqëkikunapita mana llakikunëkipaqqa, manaraq imatapis akrar Jehoväpa yanapakïninta ashi. Yachënin y santu espïritun pushashunëkipaq mañë (2 Tim. 1:7). Kënö tapukï, ¿Jehoväta llapanchö wiyakunäpaqku listu këkä? ¿Chikir qatikachäyämaptimpis sirwikämanllatsuraq? Tsënö kaptinqa, ¿manatsuraq Diosta wiyaköman wananqäkunallawan kawakunä kaptimpis? (Lüc. 14:33). Anciänukunawan parlë y Bibliawan consejayäshunqëkinölla rurë. Tsënöpam rikätsikunki Jehovä yanapashunëkipaq kaqman confiakunqëkita. Anciänukunaqa manam qamrëkur decidiyanqatsu, peru pëkuna consejayäshunqëkiqa kushishqa kawakunëkipaq imatapis akranëkipaqmi yanapashunki (2 Cor. 1:24).
18. a) ¿Pitataq Jehovä churashqa familianta manteninampaq y cuidanampaq? b) ¿Imanötaq teyta kaqta yanapëta puëdishwan?
18 Jehoväqa teyta kaqtam churashqa familianta manteninampaq. (Gäl. 6:5). Kastankuna o kikinkuna karuta ëwar trabajëta munayaptimpis, mëtsikaq teytakunam familianta manteniyan pëkunapita mana rakikarninlla. ¿Tsënö rurayanqampita felicitarquntsikku? ¿Pëkunapaqpis mañakuntsikku? Jinamampis, kuyakïnintsiktaqa rikätsikushun qeshyakunapa o sasakunapa pasayaptin yanaparninmi (Gäl. 6:2; 1 Pëd. 3:8). Tantiyarinapaq, ¿manatsuraq trabäjuta ashirnin o mas wanayanqan hörakunachö mikïwan o qellëwan yanaparishwan? Itsa tsënö ruranqantsikqa, yanaparinman familianta jaqirir juk markakunaman trabajaq mana ëwanampaq (Prov. 3:27, 28; 1 Juan 3:17).
19, 20. ¿Imanirtaq cristiänukuna Jehovä yanapanampaq kaqman següru këkäyanman?
19 Bibliam kënö nin: ‘Qellepaq ama locuyäyëtsu. Conformacuyë cayäpushonqequicunallawan, porqui Diosnintsicpis quenomi nishqa: “Manam qonqashqequitsu ni jaqirishqequitsu” nir. Tsemi peman marcäcurnin queno ninantsic: “Diosmi yanapamaqnï y manam mantsacushaqtsu. Tseno quecaptin ¡manam nuna ni imata ruramanqatsu!”’ (Heb. 13:5, 6). ¿Imanötaq kë textu ninqan cumplikan?
20 Waktsalla nacionchö täraq anciänum kënö nin: “Mëtsikaq nunakunam niyan Jehoväpa testïgunkuna kushishqa kanqantsikta. Jina cuentata qokuyanmi mas waktsan kaqkuna alli vistishqa kayanqanta y wakimpitapis mas kapoqyoqnö pareciyanqanta”. Tsëmi rikätsikun, Diospa Gobiernunta puntaman churaqkunapaq Jesus ninqan cumplikanqanta (Mat. 6:28-30, 33). Ciëluchö këkaq Teytëki kuyashunqëkita y familiëkipaq alli kaqta munanqantam següru këkänëki. Bibliam kënö nin: “Jehoväpa nawinkunaqa jinantin patsapam rikarëkan pëllata llapan shonqunkunawan kuyaqkunata kallpanwan yanapanampaq” (2 Crön. 16:9). Pëmi mandamarquntsik familiantsikwan kushishqa kawakunapaq imanö cuidanapaq kaqta. Ninqannölla rurarninqa kuyanqantsikta y pëman markäkunqantsiktam rikätsikïkantsik. Porqui ‘Diosta kuyëqa: leyninta wiyakïmi, y tsë leyninkunaqa manam utitsikuntsu’ (1 Juan 5:3, NM).
21, 22. ¿Imanirtaq Jehoväman confiakunëkipaq churakarqunki?
21 Eduardum kënö nin: “Warmïpitawan wamräkunapita karuchö karnin tiemputa perdinqätaqa manam recuperëta puëdishaqtsu, y tsëman alläpa mana yarpachakïtam procurä. Punta trabajaq mayïkunaqa kapoqyoqmi kayan, peru familiankuna atska problëmayoq kayaptinmi kushishqatsu kawayan. Peru noqakunaqa juknölla y kushishqam kawakuyä. Alläpam kushikö kë nacionchö wakin cristiänu mayïkuna waktsa këkarnimpis, kawëninkunachö Diospa kaqta puntaman churayanqanta. Llapäkunam Jesus awnikunqan rasumpa kanqanta rikëkäyä” (leyi Mateu 6:33).
22 ¡Ama mantsakïtsu! Jehoväta wiyakï y pëman confiakï. Diosta, majëkita y wamrëkikunata kuyanqëki, yanapashï familiëkirëkur ruranëkipaq kaqta cumplinëkipaq. Tsënö rurarqa, rikankim Jehovä yanapashoqniki kanqanta.
^ par. 1 Rasumpëpa jutinkunaqa jukmi.
^ par. 9 1 Timoteu 5:8: “Pipis pëkunapa kaqta y masqa wayinchö kaqkunapaq wanayanqankunata mana qorqa, markäkïnintam negashqa y mana markäkoq nunapitapis peormi”.
^ par. 10 Proverbius 22:7: “Kapoqyoq kaqmi waktsa kaqkunata mandan, y pipis qellë prestakoqqa, qellë prestaqpa sirweqninmi tikrarin”.
^ par. 11 Rikäri 2011 wata septiembri killa, “Claves para el éxito de las familias con hijastros” neq tïtuluyoq ¡Despertad! Revistata.
“Jehoväpa nawinqa më tsëchömi këkan, alli nunata y mana alli nunatapis rikarëkanmi.” (PROV. 15:3)
1, 2. ¿Imachötaq jukläya kayan grabana cämarawan Jehoväpa nawin?
MËTSIKA jatusaq tiendakunamanmi grabayänampaq cämarakunata churayan. Tsënöpam tsëchö pipis suwakuptinqa, tsë cämara grabanqan yanapakun suwakoqkunata tsariyänampaq, tsë cämarakunam suwakuna munëninkunata rurayänanta jaqintsu.
2 Peru ¿imachötaq jukläya kayan grabana cämarawan Jehoväpa nawin? Bibliaqa willakun Jehoväpa nawin ‘më tsëchö’ këkanqantam (Prov. 15:3). Tsënö kanqanqa, ¿llapan ruranqantsikkunata imëpis rikarëkämunqantaku rikätsikun? ¿Leyninkunata cumplinarëkur y pantanqantsikpita castigamänarëkurllaku rikarëkämun? (Jer. 16:17; Heb. 4:13.) ¡Manam tsëtatsu rikätsikun! Jehoväqa rikarëkämantsik kuyamarnintsik y noqantsikpaq alli kaqta munarninmi (1 Pëd. 3:12).
3. ¿Imanötaq kuyamanqantsikta Jehovä rikätsimantsik?
3 ¿Imanöpataq musyantsik Jehovä kuyamarnintsik rikarämanqantsikta? Tsëta musyanapaqqa, rikärishun pitsqallata: 1) mana allita manaraq rurashqam willamantsik, 2) pantanqantsikkunapitam piñapämantsik, 3) Bibliapa musyatsikïninkunawanmi pushamantsik, 4) pruëbakunapa pasashqam yanapamantsik y 5) alli kaqkunata rurashqam bendicimantsik.
4. ¿Imanirtaq Cain manaraq jutsallakuptin Jehovä willarqan?
4 Puntataqa yachakurishun ima mana allitapis manaraq rurashqa imanö willamanqantsikpita (1 Crön. 28:9). Këta maslla entiendirinapaqqa, Cainta pasanqanta rikärishun, pëqa ‘alläpam piñakurqan’ Jehovä mana chaskinqampita (leyi Genesis 4:3-7*). ¿Imatataq Jehovä rurarqan? ‘Alli kaqta ruranampaqmi’ nirqan. Y tsëta mana rurarqa jutsallakunampaq kaqtapis nirqanmi. Jutsa ‘punkullachöna’ tsarinampaq shuyarëkaqnömi karqan. Tsëpitanam, “¿tsarakunkitsuraq?” nirqan. Jehoväqa munarqan Cain cäsukurnin rikënimpaq alli kanantam. Tsënöpa Kamakoqninwan amïgu kanampaq.
5. ¿Imanötaq Jehovä willamantsik mana allimampa ëwëkanqantsikta rikarnin?
5 ¿Ima nishwanraq noqantsikpita? Jehoväqa shonquntsikchö ima kanqantam rikan, manam imatapis pakëta puëdintsiktsu. Musyanmi imanö nuna kanqantsikta y imakunata munanqantsikta. Kuyamarnintsikmi alli kaqta ruranata munan, peru manam obligamantsiktsu. Tsëmi, mana allimampa ëwëkanqantsikta rikarqa, Palabranwan willamantsik. Tsë consëjukunataqa wiyantsik reunionkunaman ëwar, publicacionkunata leyir y Bibliata cada junaq leyirninmi. ¿Imëllapis wiyarqunkiku o leyirqunkiku mas wanëkanqëki kaq consëjuta? Tsënö pasakunqan, ¿yanapashurqunkiku Jehovälla musyanqan problëmëkita altsanëkipaq?
6, 7. a) Consëjunkuna millonyëpayan nunakunapaq kaptimpis, ¿imanirtaq nintsik cada ünupaq Jehovä yarpachakunqanta? b) ¿Imatataq rurashwan cada ünupaq Jehovä yarpachakunqanta provechanapaq?
6 Tsëkunam rikätsikun cada sirweqninta kuyar Jehovä rikarëkanqanta. Rasunmi, Bibliaqa unëpitam kashqa, publicacionnintsikkunaqa millonyëpayan nunakunapaqmi rurakämun y reunionkunachö consejakäyämunqampis llapan congregacionkunapaqmi. Tsënö kaptimpis, Jehoväqa mañamantsik mana alli munënintsikta altsanapaqqa, cada ünu Palabranta shumaq wiyakunapaqmi. Tsënöpam cada ünupaq yarpachakunqanta Jehovä rikätsikun.
7 Jehoväpa consëjunkunata alli provechanapaqqa, puntataqa, pëpaq precisanqantsiktam entiendinantsik. Tsëpitanam, Palabranchö nimanqantsikta cäsukunantsik y pëta mana gustanqan kaq pensëkunatam jaqinantsik (leyi Isaïas 55:6, 7*). Wiyakoq karninqa mëtsika sufrimientukunapitam librakushun. Pensarishun imatapis mana allita ruranqantsikman. ¿Imanötaq kuyakoq Teytantsik yanapamantsik?
8, 9. ¿Imanötaq piñapäkïta chaskinqantsik rikätsikun Jehovä noqantsikpaq yarpachakunqanta? Juk pasakunqanwan willakaramï.
8 Piñapäkïninta chaskirninqa masmi cuentata qokuntsik Jehovä noqantsikpaq yarpachakunqanta (leyi Hebrëus 12:5, 6). Rasun kaqchöqa, piñapashqa këqa manam pitapis gustantsu (Heb. 12:11). Peru pensarishun piñapämaqnintsik noqantsikman yarpachakunqanta. ¿Imanirtaq piñapämantsik? Manam mana alli sientitsimënintsikta munartsu. Sinöqa, Jehoväwan amïgu kënintsik peligruchö kanqanta rikarmi noqantsikpaq yarpachakun. Tsëmi, alli kaqta ruranarëkur Bibliawan shumaq consejamänapaq tiempunta rakin. Tsënö consejamanqantsikqa Jehovä noqantsikpaq yarpachakunqantam rikätsikun, porqui tsë piñapäkïqa pëpitam shamun.
9 Jehovä noqantsikpaq yarpachakunqanta musyanapaq, juk pasakunqanwan rikärishun. Manaraq Testïgu karninmi, juk wawqiqa qalapächu lluta ruranakïkaqkunata rikaräkoq. Tsëta jaqishqa karnimpis, tsë munëqa pëchö këkarqanraqmi. Jukpinmi mushoq celularta rantirirqan y tsë munëninqa yapë yuririrqan (Sant. 1:14, 15). Tsë celularpam Internetchö qalapächu lluta ruranakïkaqkunata rikar qallëkurqan. Juk kutim telëfonupa qayakur yachatsikïkäyarqan, y nümerukunata ashinampaqmi juk anciänuta celularninta mañarirqan. Tsënam, celularpa pantällachöqa, qalapächu lluta ruranakïkaqkunapa päginankuna yarqaramurqan. Tsë pasakunqanqa alläpa allim karqan, porqui anciänuqa jinan höram tsë wawqita piñapärirqan, tsënöpam kë wawqiqa problëmanta vencirirqan. Jehovä noqantsikpita altantu këkanqanta, pakarëkaq jutsantsikkunata rikanqanta y manaraq mana alliman chashqa piñapämanqantsikpitaqa ¡alläpam agradecikuntsik!
10, 11. a) ¿Imanötaq Jehovä pushamänata jaqintsik? b) ¿Imanötaq juk familia Bibliapa musyatsikïninta wiyakï allipaq kanqanta musyarirqan?
10 Salmistam Jehoväpaq kënö nir cantarqan: “Consëjïkiwanmi pushamanki” (Sal. 73:24). Jehovä pushamänata wanarqa pensanqanta cuentaman churanapaqmi Palabranta leyinantsik. Bibliapa musyatsikïnin ninqannölla rurarninqa, Diospa kaqchömi sinchi kashun y llapan wananqantsikkunachömi yanapamäshun (Prov. 3:6).
11 Tantiyarinapaq, juk waktsalla wawqim, Masbate (Filipinas) jirkachö atska familianwan täraq. Pëwan warminqa precursor regularmi kayaq. Illaqpitam arriendayanqan chakrapa duëñunqa ëwakuyänampaq nirqan. ¿Imanir? Porqui honrädu mana kayanqantam willapäyarqan. Familianwan mëta ëwayänampaq kaqta yarpachakurnimpis, tsë wawqiqa kënömi nirqan: “Ima pasakuptimpis Jehovämi cuidamäshun y yanapamäshun”. Y Tsënömi pasakurqan, juk ishkë junaqllatam duëñuqa quedakïta puëdiyanqanta nirqan. ¿Imanirtaq pensëninta cambiarirqan? Tumpëkäyaptimpis tsë familia yamë y respetakoq kayanqantam rikarqan, y tsëmi chakratapis mastaraq qorqan (leyi 1 Pëdru 2:12). Rikanqantsiknöpis, mana alli tiempukunachö alli tsarakunapaqmi Jehoväqa Palabranwan pushamantsik.
12, 13. ¿Imakuna pasakuptintaq itsa tapukuntsik Jehovä tsë pasakunqanta rikëkanqanta o mana rikëkanqanta?
12 Tsënö kaptimpis, höraqa pruëbakuna manam rasllaqa ushakärinqatsu. Itsa unëpitana qeshyantsik, Jehoväta sirwinata familiantsikkuna michämantsik o hasta qatikachashqa këkantsik. Y ¿imataraq rurashwan congregacionchö piwampis mana entidinakurqa?
13 Pensarishun juk cristiänu imatapis lluta niramanqantsikman. Itsa kënö pensankiman: “¡Diospa markanchöqa manam këqa pasakunmantsu!” nir. Y masqa tsë cristiänu congregacionchö cargukunata chaskirinman, y rikankiman wakinkuna allitanö rikäyanqanta. Espantashqa itsa kënö tapukunkiman: “¿Manaku Jehovä pasakïkanqanta rikämun? ¿Manaku imatapis ruranqa?” nir (Sal. 13:1, 2; Hab. 1:2, 3).
14. ¿Imanirtaq sasakuna pasakunanta Jehovä permitin?
14 Jehoväqa nuna rikanqampitapis mastam rikan y tsëmi höraqa sasakuna pasakunanta permitin. Tantiyarinapaq, pillapis piñapäramashqa itsa sientikushwan y cuentata qokushwantsu pantashqa këkanqantsikta. Peru Jehoväqa piñapashqa këta wananqantsiktam musyan. Jehoväpa Testïgunkunata Pushaqkunachö yanapakoq Karl Klein wawqim, kawënimpaq willakurnin nirqan, wawqi Rutherford sinchipa piñapanqanta. Tsëpita ichik tiempullatash “¡imanötaq këkanki Kar!” nir shumaq saludarirqan, peru pëqa gänasninnaqshi contestarinaq. Sientikushqa këkanqanta rikarshi, wawqi Rutherfordqa Diablupa makinman mana ishkinampaq ninaq. Tiempuwannam Klein wawqi kënö qellqarqan: “Juk wawqi Jehovä cargun qoptin rasunninchö piñapämanqantsikta imëpis yarparäkushqaqa, Diablupa munëninmanmi ishkikashwan”.*
15. ¿Imanirtaq raslla ajayärishwantsu sasakunapa pasarnin?
15 Ima sasakunapis pasakuptin y mana ushakaqnö kaptinqa, höraqa mana aguantëpaqnömi. Tsëta aguantanapaq, ¿imaraq yanapakunqa? Këman pensari, juk nuna trïgunta aqatsikoq mulinuman ëwarnin, atskaq aqatsikoqkuna shuyarëkaqta taririnman. Y musyanmantsu imë aqatsikïta ushanampaq kaqta, y ajayarninna juk mulinuman ëwakunman, peru tsëchöpis mas atskaq aqatsikoqkunata taririnman, tsënö ruranqanwanqa mas tiemputam perdishqa y masmi demoranqa. Mas alliqa kanman karqan pacienciayoq kanqanmi. Tsënöllam, Biblia nimanqantsiknölla rurashqaqa alli aguantanapaq y churakanqantsikta logranapaqmi yanapamäshun.
16. ¿Imarëkur mastaq Jehovä permitin ima sasakunapis pasakunanta?
16 Itsa yachatsimënintsikta y mas alli nuna kanata munar Jehoväqa tsëkuna pasakunanta jaqin (leyi 1 Pëdru 5:6-10). Peru yarpäshun, Jehoväqa manam mana allikunawanqa probamantsiktsu (Sant. 1:13). ‘Chiquimaqnintsik diablum’ cäsi llapan problëmakunapita culpayoq. Peru Diosqa tsëkuna pasananta permitirmi, itsa utilisanman Diospa kaqchö sinchiyänapaq. Pëqa sufrinqantsikkunata rikanmi, y kuyamarnintsikmi “pocu tiempulla[na]” kananta permitinqa. Sasa tiempukunachö Jehovä rikarëkäshunqëkita, ¿agradecikunkiku? ¿Yanapashunëkipaq kanman markäkunkiku? (2 Cor. 4:7-9.)
17. ¿Pikunatataq Jehovä rikarëkan y imapaq?
17 Jina Jehoväqa nunakunata rikarëkan pëta rasumpa kuyaq kaqkunata bendicinampaqmi. Hananï profëtam Asä reyta kënö nirqan: “Jehoväpa nawinkunaqa jinantin patsapam rikarëkan pëllata llapan shonqunkunawan kuyaqkunata kallpanwan yanapanampaq” (2 Crön. 16:9). Jehoväpa rikënimpaqqa manam rey Asäqa llapan shonqunwantsu sirwikarqan. Peru noqantsik alli kaqta rurëta kallpachakushqaqa ‘kallpanwanmi yanapamäshun’, tsë ninanqa, tsapämäshun y bendicimäshun.
18. ¿Imatataq yarpashwan alli ruranqantsikkunata pipis mana rikanqanta pensarqa? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.)
18 Bendicionninta qonampaqqa, Jehoväqa munan sirweqninkuna ‘alli kaqta ashiyänanta, [. . .] alli kaqta kuyayänanta’ y ‘alli kaqta rurayänantam’ (Amos 5:14, 15; 1 Pëd. 3:11, 12). Jehoväqa “alli ruraqkunatam rikarëkan” bendicinampaq (Sal. 34:15). Tantiyarinapaq, pensarishun qeshpikoqkunata (qeshyakoqkunata) yanapaq Sifrä y Puä hebrëa warmikunata imanö tratanqanman. Israelïtakuna Egiptuchö esclävunö kayaptinmi, faraon mandakurqan llapan ollqu wamra yureqkunata wanutsiyänampaq, peru tsë warmikunaqa faraonpitapis masmi, Diosta mantsayarqan, y concienciankunata wiyakurmi, yureq wamrakunata wanutsiyarqantsu. Jehoväqa rikarëkarqanmi rurayanqanta, y tsëmi kikinkunapa wamrankuna kanampaq bendicirqan (Ex. 1:15-17, 20, 21). Itsa höraqa pensashwan alli ruranqantsikkunata pipis mana rikanqanta, peru yarpäshun, Jehoväqa llapantam rikan, y tsë ruranqantsikkunapitam bendicimäshun (Mat. 6:4, 6; 1 Tim. 5:25; Heb. 6:10).
19. ¿Imanötaq hungaro idiömata parlaq panintsik cläru musyarirqan alli kaqta ruranqantsikta Jehovä cuentaman churanqanta?
19 Austriachö täraq panim alli cläru musyarirqan alli kaqta ruranqantsikta Jehovä cuentaman churanqanta. Hüngaro idiömata parlaptinmi, tsë idiömata parlaq warmita yachatsinampaq juk direccionta qoyarqan. Jinan höram watukaq ëwarqan, peru manam pitapis tarirqantsu. Kutin kutinmi watukaq ëwaq, peru mana tarirnam, publicacionkunata, cartakunata y telëfonumpa nümerunta jaqipurqan... Höraqa tsë wayichö pipis këkaqtanömi sienteq. Juk wata y pullan pasarinqanchönam, shumaq wiyakoq warmita taririrqan. Tsë warmim pasarinampaq invitarirqan y kënö nirqan: “Llapan jaqipamanqëkitam leyirqö, y shuyëkarqoqmi”. Tsë warmiqa quimioterapia tratamientutam chaskikarqan, tsënöpam watukaqninta chaskinampaq kallpannaq sientikurqan. Tsënö kaptimpis, kananqa Bibliapitam yachakïkan. Tsënö ruranqampita panintsikta Jehovä bendicinqanqa clärum rikakun.
20. ¿Imanötaq sientikuntsik Jehovä rikarëkämanqantsikta musyarnin?
20 Jehoväqa llapan ruranqantsiktam rikan. Peru yarpäshun, nawinqa manam suwakoqkunata grabaq cämaranötsu. Tsëpa rantinqa, rikarëkämantsik cada ünupaq yarpachakurnin y alli kaqta ruranqantsikkunapita bendicimänapaqmi. Kuyakoq Teytantsik tsënö kanqanta musyanqantsikmi pëman mas witinapaq yanapamantsik.
^ par. 4 Genesis 4:3-7: “Tiempu pasariptinnam, Cainqa Jehoväta ofrendata qonampaq chakrapa wayïninta apamurqan. Peru Abelnam apamurqan üshankunapa punta kaq wawankunata, mas wiran kaqkunata. Jehovä Abeltawan ofrendanta allita rikarnimpis, manam Cainta ni ofrendanta allipaqa rikarqantsu. Tsëmi Cainqa alläpa piñakur qaqllampis jukläyärirqan. Tsënam Jehovä Cainta kënö nirqan: ‘¿Imanirtaq alläpa piñakïkanki, y imanirtaq qaqllëki tsënö këkan? Allita ruranëkipaq sinchikurqa, ¿manatsuraq alabashqa kankiman? Peru allita mana ruraptikiqa, punkullachönam jutsa munapäshurniki këkan, y tsëqa, ¿tsarakunkitsuraq?’”.
^ par. 7 Isaïas 55:6, 7: “Jehoväta ashiyë tarina kanqanyaqlla. Pëman qayakuyë këllachö këkanqanyaqlla. Mana alli nuna näninta jaqiritsun, y mana alli kaqta ruraq nuna pensëninkunata jaqiritsun; y Jehoväman kutitsun porqui pëmi llakipëkunqa, y Diosnintsikman, porqui pëmi chipyëpa perdonëkunqa”.
^ par. 14 Wawqi Kleinpa kawënimpitaqa, 1 de marzu killa 1985 wata kaq La Atalaya revistam willakun.
BIBLIAQA willakun mëtsikaq nunakuna yakaräyanqan (jatiräyanqan) röpata rachiyanqantam. Judïukunaqa, tsënö rurayaq mantsakashqa, nanatsikushqa, humillashqa, piñashqa o llakishqa këkäyanqanta rikätsikuyänampaqmi.
Këta maslla tantiyarishun, Rubenqa “röpantam rachirirqan” wawqin Josëta esclävutanö rantikuyanqanta musyarir, y ima rurëtapis mana puëdirnin. Teytan Jacobpis, “röpantam rachirirqan” wamran Josëta chukaru animal mikushqa kanqanta pensar (Gen. 37:18-35). Wamrankuna wanuyanqanta musyarirmi, Jobqa yakaranqan röpata rachirirqan (Job 1:18-20). Juk willakoqmi, saserdöti Elï kaqman “röpan rachishqa chärirqan” israelïtakuna guërrata perdiyanqanta, ishkan wamrankuna wanuyanqanta, y chikeqninkuna Conträtu babulta apayanqanta willanampaq (1 Sam. 4:12-17). Ley ninqanta wiyarir y markan mana allita rurayanqanta musyarirmi Josïasqa “röpanta rachirirqan” (2 Rëy. 22:8-13).
Jesusta wanutsiyänampaq juiciuta rurëkarmi sacerdötikunapa mandaqnin Caifasqa, ‘sotananta rachirirqan’ Jesus Diospa contran parlanqanta nir (Mat. 26:59-66). Judïukunapa costumbrinkunachöqa, Diospa contran pitapis parlëkaqta wiyarqa yakarëkäyanqan röpankunatam rachiriyaq. Peru Jerusalenta ushakäratsiyaptinmi tsë costumbriqa cambiakärirqan kënö neq costumbriwan: “Kanan witsanqa Diospa contran pitapis parlaqta wiyarqa mananam röpanta rachinannatsu; tsëta ruraptinqa, llapan röpankunapis rachishqam ushanqa”.
Diospaqqa, röpankunata rachiyanqanqa väleq, shonqupita patsë llakikur rurayaptinllam. Tsëmi Jehovä markanta kënö nirqan: “Shonqïkikunata rachiyë, y ama röpëkikunataqa; y [. . .] Diosnikikunaman kutiyë” nir (Joel 2:13).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn pägk. 42 -43 ¡Ama mantsayëtsu!***
Cántico 33
¡Ama mantsayëtsu!
(Mateo 10:28)
1. Kuyashqa markä Reinöpita
yachatsikur ëwë.
Chikikoqta mantsëtsu.
Llapan nunam musyanan
Chikimaqnïta Tsurï
Patsaman qarpamunqanta.
Diabluta wichqariptinqa,
alli rurëllam kanqa.
(CORO)
Kuyashqäkuna; mantsëtsu
Chikiyäshuptikipis.
Qamwanmi imëpis këkä,
Nawïtanömi cuidaq.
2. Chikiyäshoqnikikuna
atskaq kayaptimpis, y
Ulikurkur shumaqlla
parlapäyäshuptiki;
Sirveqnïkuna ama
imatapis mantsayëtsu.
Shumaq kawakï
chämunqanyaqmi tsapäyashqëki.
(CORO)
Kuyashqäkuna; mantsëtsu
Chikiyäshuptikipis.
Qamwanmi imëpis këkä,
Nawïtanömi cuidaq.
3. Yarpäyë, rurayanqëkita
manam qonqashaqtsu.
Wanuptikiqa, Noqa
shäriratsimushqëkim.
Wanutsikoqkunata
manam mantsayänëkitsu.
Imëpis noqapaq kë,
tsëqa imëpis kawankim.
(CORO)
Kuyashqäkuna; mantsëtsu
Chikiyäshuptikipis.
Qamwanmi imëpis këkä,
Nawïtanömi cuidaq.
(Kë textokunatapis rikäri Deu. 32:10; Neh. 4:14; Sal. 59:1; 83:2, 3.)
^ ***sn päg. 157 Diosta ashi salvakunëkipaq***
Cántico 133
Diosta ashi salvakunëkipaq
(Sofonías 2:3)
1. Jesuspa contranmi
Gobiernokuna kayan.
Nunakunapa gobiernon
Ushakanqam nishqam Dios.
Gobernayashqanam,
Jesusnam gobernanqa.
Chikeqninkunata ushanqam.
Ichikllanam pishikan.
(CORO)
Jehoväta ashir salvakï.
Mana mantsakushpa ashi,
Allita ashi,
Pëllapaq kawë,
Pëpa Gobiernonllapaq kë.
Tsëqa rikëkaptikim Dios
Salvarishunki.
2. Llapan Patsapitam
Pï më yachakïkäyan.
Kikinkunapitanachi
Wiyakur o manapis.
Tukïta pasarpis
Shonquntsik mantsatsuntsu.
Sirveqninta Dios rikëkanmi;
Qayakushqa wiyanmi.
(CORO)
Jehoväta ashir salvakï.
Mana mantsakushpa ashi,
Allita ashi,
Pëllapaq kawë,
Pëpa Gobiernonllapaq kë.
Tsëqa rikëkaptikim Dios
Salvarishunki.
(Kë textokunatapis rikäri 1 Sam. 2:9; Sal. 2:2, 3, 9; Pro. 2:8; Mat. 6:33.)
^ ***sn päg. 98 Más markäkuyänäpaq yanapayämë***
Cántico 81
Más markäkuyänäpaq yanapayämë
(Lucas 17:5)
1. Teytallä Jehová hutsayoqmi kayä,
Imëpis mana alli pensayä.
Hutsamantaq raslla ishkirilläyä,
Qamman mana yärakoq karninmi.
(CORO)
Mañakuyaq más markäkïnïkunam.
Qolläyämë wanayanqämannö.
Yärakuyta kuyakïnikimannö,
Tsënöpam penqatsiyashqëkitsu.
2. Qamman creirqa, kushitsiyashqëkim.
Creiyäna bendicionnikitam.
Markäkïqa tsapëkalläyämanqam,
Mantsayätsu kë shamoq tiempota.
(CORO)
Mañakuyaq más markäkïnïkunam.
Qolläyämë wanayanqämannö.
Yärakuyta kuyakïnikimannö,
Tsënöpam penqatsiyashqëkitsu.
(Kë textokunatapis rikäri Gén. 8:21; Heb. 11:6; 12:1.)
^ ***sn päg. 156 Kushishqa cantë***
Cántico 132
Kushishqa cantë
(Éxodo 15:1)
1. Cantë Jehoväpaq. Shutintam llapan reqiyänan.
Lamarmanmi chiki egipciota qarpushqa,
Llapan Puëdeqta Alabë, pënö pipis kantsu.
Shutinqa Jehovämi, Pë ganashqa guërrata.
(CORO)
Jehová Dios, Hatun llapampita.
Imëpitapis imëyaq kawaq.
Contrëki kaqta ushakätsinkim,
Shutikim reqishqa kanqa.
2. Llapan nacionmi Jehoväpa contran churakäyan.
Faraonpeq masraq karpis penqakuyanqam,
Ushakäyanqam Piñakï hunaqnin shamuptin.
Musyariyanqanam Shutin Jehová kanqanta.
(CORO)
Jehová Dios, Hatun llapampita.
Imëpitapis imëyaq kawaq.
Contrëki kaqta ushakätsinkim,
Shutikim reqishqa kanqa.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 2:2, 9; 92:8; Mal. 3:6; Apo. 16:16.)
^ ***sn päg. 73 ¿Pipataq kantsik?***
Cántico 62
¿Pipataq kantsik?
(Romanos 14:8)
1. ¿Pipataq qam kanki?
¿Pitaq Diosniki kanqa?
Kawatsishoqnikiman qaqë,
Pëmi Diosniki, servinkim.
Ishkëta servïtsu;
Ishkë duëñota manam
Kuyankimantsu shonqïkichöqa.
Ishkampaq kankimantsu.
2. ¿Pipataq qam kanki?
¿Pitataq wiyakunki?
Huk Diosmi alli, hukqa manam,
Qamllam tsëta akranëki.
¿Cesartsuraq kanman
Wiyakïniki chaskeq?
¿Rasumpa Dios munanqantatsuraq
Ruranki imëyaqpis?
3. ¿Pipataq noqa kä?
Jehovätam wiyakushaq,
Ciëlochö Teytätam servishaq,
Awninqäta cumplishaqmi.
Pëmi rantimarqan,
Pëmi yanapamanqa.
Wambrampa kawënin libramarqan.
Shutintam alabashaq.
(Kë textokunatapis rikäri Jos. 24:15; Sal. 116:14, 18; 2 Tim. 2:19.)
^ ***sn päg. 125 Jehoväwan amigo kashun***
Cántico 106
Jehoväwan amigo kashun
(Salmo 15)
1. ¿Piraq wayikichö
yachanman Dios Jehová?
¿Pitaq amïgollëki kallan?
¿Pitaq reqishunki?
Ninqëkita wiyaq,
markäkamoqkunam.
Munanqëkita ruraqkuna,
qampaq kawaqkuna.
2. ¿Piraq qampa nöpëkiman
witimunman?
¿Pitaq shonqïkita kushitsin?
¿Pitataq reqinki?
Shutikita parlaq,
wiyakoqkunallam.
Shonqupita patsë parlaq kaq,
alli kaqta ruraq.
3. Yarparäyanqäta qamtam
willariyaq.
Llapan hunaqmi kuyakunki,
tsëmi shallayämö.
Imëpis kayäshaq
amïgollëkinam.
Qamnö amïgotaqa manam
tarilläyäshaqtsu.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 139:1; 1 Ped. 5:6, 7.)
^ ***sn pägk. 28 -29 “Jehovämi Mitsimaqnï”***
Cántico 22
“Jehovämi Mitsimaqnï”
(Salmo 23)
1. Jehová Diosmi Mitsimaqnï,
¿Imanirtaq mantsäman?
Shumaqmi üshanta pë täpan,
Ni hukta pantarishpa.
Tsuya yakuman apaman;
Kawënï kutikärin.
Shutinrëkurmi alli nänipa
Ëwanäpaq pushaman.
Shutinrëkur alli nänipa
Ëwanäpaq pushaman.
2. Paqaschö hapallä këkä,
Ni imata mantsätsu.
Mitsimaqnï noqawan këkan,
Shukshunwanmi tsapäman.
Shumaqmi yachatsilläman,
Imëkämi qomashqa.
Kuyakïnin noqawanmi këkan,
Wayinchömi kawashaq.
Kuyakïnin noqawan këkan,
Wayinchömi kawashaq.
3. Mitsimaq alli yachaqmi,
Pëpaq kushishqam cantä.
Täpakoq kanqantam willakö,
Manshu kaqtam yanapä.
Ninqanllatam wiyakushaq,
Allillapam ëwashaq.
Servinqäqa alläpa shumaqmi,
Llapan hunaq servishaq.
Servinqä alläpa shumaqmi,
Llapan hunaq servishaq.
(Kë textokunatapis rikäri Sal. 28:9; 80:1.)
^ ***sn päg. 112 “Rikäyë y kushikuyë Jehová kuyakoq kanqanta”***
Cántico 95
“Rikäyë y kushikuyë Jehová kuyakoq kanqanta”
(Salmo 34:8)
1. Diosta servirmi kushintsik.
uyantsik yachatsikïtam.
Tiempotam rakintsik servinapaq;
Pishinran yachakuyänan.
(CORO)
Bibliam willamantsik: ‘Rikäyë
Jehová alli kanqanta’.
Alläpa allim Dios serviqa,
Sinchikunqantsik allim.
2. Llapan tiemponwan sirveqpaq
Atska bendicionkunam kan.
Dios rikänanman yärakurqa
Kushishqallam kawanqa.
(CORO)
Bibliam willamantsik: ‘Rikäyë
Jehová alli kanqanta’.
Alläpa allim Dios serviqa,
Sinchikunqantsik allim.
(Kë textokunatapis rikäri Mar. 14:8; Luc. 21:2; 1 Tim. 1:12; 6:6.)
^ ***sn päg. 81 Nänikita reqitsimë***
Cántico 69
Nänikita reqitsimë
(Salmo 25:4)
1. Llapäkunam ëllurëkäyä Jehová,
Shamï niyämashqa kaptiki.
Palabrëkiqa aktsikoq lamparam,
Qampa kaqtam yachatsiyäman.
(CORO)
Nänikita reqitsimë Diosllä,
Yanapëkamë wiyakunäpaq.
Rasumpa kaqchö puritsillämë,
Leynikikuna kushitsimätsun.
2. Alläpa yachaqmi kallanki Jehová,
Kushitsikoqmi rurëniki.
Ima shumaqmi Palabrëki kallan,
Ninqëki manam ushakantsu.
(CORO)
Nänikita reqitsimë Diosllä,
Yanapëkamë wiyakunäpaq.
Rasumpa kaqchö puritsillämë,
Leynikikuna kushitsimätsun.
(Kë textokunatapis rikäri Éxo. 33:13; Sal. 1:2; 119:27, 35, 73, 105.)
^ ***sn pägk. 142 -143 Allim wiyakoq këqa***
Cántico 120
Allim wiyakoq këqa
(Lucas 11:28)
1. ¿Imanötaq Cristuta wiyakuntsik?
Aktsimantsik yachatsikïninmi.
Wiyarninqa alläpam kushikuntsik,
Bendiciontam rurarqa chaskintsik.
(CORO)
Allim wiyakoq këqa.
Diosta wiyakurninqa,
Shumaq kawakïmanmi yëkunki.
Allim wiyakoq këqa.
2. Wayinömi tsapäkun rurënintsik,
Tsarakunmi qaqa hananchö kar.
Jesus ninqanta wiyakur kashqaqa,
Kawënintsik alli sinchim kanqa.
(CORO)
Allim wiyakoq këqa.
Diosta wiyakurninqa,
Shumaq kawakïmanmi yëkunki.
Allim wiyakoq këqa.
3. Yaku kuchunchö këkaq montenöpis,
Tiemponchömi raslla wayuramun.
Wambran cuenta Diosta wiyakushqaqa,
Bendecishqam kawashun imëpis.
(CORO)
Allim wiyakoq këqa.
Diosta wiyakurninqa,
Shumaq kawakïmanmi yëkunki.
Allim wiyakoq këqa.
(Kë textokunatapis rikäri Deu. 28:2; Sal. 1:3; Pro. 10:22; Mat. 7:24-27.)

robotstxt: allowed

filter: keep