text:
Kristuyuyay iñiy
Kristuyuyay iñiy nisqaqa Hisukristu qispichiq kaymanta iñiymi.
Kristuyuyay iñiymantaqa Apuyayam willakun.
Yuyarina
Tiksinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanu iñiykama Jesusqa Dyuspa Churinmi. Huklla Dyusmi kaspa, chay Dyusqa kimsantin hinam:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Dyusqa Israel llaqtanwan Sinai urqupi Moysesman Chunkantin Kamachiykunatam qillqachispa Ñawpa Rimanakuytam kamachirqan. Jesustaq Urqupi Kamiykuypiqa musuq kamachiykunatam kamarqan. Qhipaq Sinapiqa rakinakuspa Kruspi kurkunta yawarnintapas quspa Musuq Rimanakuyta kamachirqan iñiqninkunata huchankunamanta qispichinapaq, wiñay kawsanankupaq. Wañuymanta sayarispa wañuytam atiparqan. Pisilla chaymanta hanaq pachaman rirqan. Chaymanta pacha Dyuspa pañanpi tiyachkan. Hamunqa kay pachaman runakunata taripanapaq.
Apustulu Pawlu kristiyanu iñiytaqa mana hudyu kaq llaqtakunaman yachachirqan. Payqa hinapas wañuchisqa karqan.
Kristiyanukunaqa tiksi sut'iyachiyninkunataqa Iñini mañaypi rimaykunku.
Yayayku nisqa, Iwanhilista Matiyukama Jesuspa kamachisqan mañayqa ancha chaninchasqam.
Ima hinam kawsanku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanukunaqa huk runakunatam katisismunisqa qillqawan kristiyanu iñiymantam yachachinku, Jesusqa hanaq pachaman rina kaspa lliw iñiqninkunata chay yachachiyta kamachirqaptinmi.
Kristiyanu tukuspa, runaqa bawtisakun huchankunamanta qhispichikunapaq. Jesu Kristumanta yuyanapaq, huchanmanta qhispikunapaqpas Siñurpa Sinantam mikhun.
Lliwmanta aswan chaninchasqa kristiyanu phistakunaqa kaymi:
- Nawidad: Jesuspa paqarisqan
- Paskwa: Jesuspa sayarisqan
- Pintikustis: Ch'uya Ispiritup runakunaman mast'arikusqan
Paskwapqa ñawpaqnin tawa chunka p'unchawkuna mallaspa sasinku Jesuspa muchusqanta yuyanapaq. Paskwap qanchistaq ñawpaqnin p'unchawkunaqa Simana Santa nikun. Chay pachaqa Jesuspa muchasqanta Yerusalempi chayasqanmanta sayarisqankama pacha yuyaykunku.
Wiñay kawsaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Jesuspa hanaq pachaman risqanmantapachaqa kristiyanukuna achka pisilla iñiykunaman rakikurqanku. Chayrayku kunan pacha achka kristiyanu inlisyakunam:
- Katulika inlisya
- Ortodoksa inlisya
- Protestantismu: Martin Luther-pa, huk rifurmatur nisqa runakunap kamasqan
Abya Yalapi kristuyuyay iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ispañamanta Purtugalmantapas awqakunaqa Abya Yalapi chayamuspa, kaypi runakunata ñit'ipayta, qullqita qurita qichuytapas munaspa "katuliku, kristiyanukunam kayku" nispa llullarqan. Runakunap Tawantinsuyu iñiyta ama nichaspa, kristiyanu iñiyta runakunaman kamachirqan. Chay munay mana munaywan iñichiyqa manam Jesuspa siminkamachu karqan, kristiyanu iñiyqa runap qispillam kamarikuyninwan chiqaptaq iñinan kaptin.
Kunanqa Abya Yala mama llaqtakunapi lliw runakunamanta aswan katuliku kaptin, hukkunataq protestantu inlisyakunapi iñiqkunapas kanku. Chaywanpas, achka runakunam kunanraq Pachamamata huk apukunatapas yupaychan.
Hawa T'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimipi Kristiyanu Mañaykuna
- Jesuitas del Perú. 1. Runasimipi Genesis, 45 Kb. 2. Runasimipi Katisismu, 58 Kb.
- HCJB - Cunan Cristo Jesus bendician - Afirmacion Doctrinal: Tucui Diospaj huahuacunami yachana canchi ...
- Wycliffe Bible Translators (Diospa Simin Qelqa T′ikrachiq): Perupi qheswa runakunata servinapaqmi aynipi llank'ashanku. Irma Inugay de Phelps qelqasqan (QSHKS qillqaypi)


c: text/html

text:
Achkam p'anqakuna mama llaqtakunamanta sutisuyuyuq. Chay wiki p'anqakunapiqa t'inkikunam kachun sapa mama llaqtamanta p'anqakunawan. Chay ruranapaqqa kaykunata llamk'achisunchik:
- mama llaqtap unanchan
- mama llaqtap sutin
- mama llaqtamanta p'anqawan t'inki
Achka sanampa tuyrukunam kan. Kay Wikipidiyapiqa kimsantin sanampa ISO 3166 tuyrutam, Mama llaqtapura ulimpya kumitiypa tuyruntapas llamk'achinchik.
Kapiqa qhichwa simipi sutikunam. Kikin sutikunata qhawanaykipaqqa mama llaqtamanta p'anqapi qhaway.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu
Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu (familia Cruciferae icha Brassicaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 338 rikch'anayuq, 3.709 rikch'aqniyuq.
Tuktunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kintu tuktu-tuktu icha iskay kintu tuktu-tuktu manam tiyana raphiyuqchu.
Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, tawantin raphimuyum, wach'illam, chakana hinam. Tawantin wayta raphinkunaqa qispillan, hinallaqtami tawantin akilla raphinkuna, iskay muyupim. Suqtantin sisa raphinkuna iskay muyupim. Hawa sisa muyuqa chutu iskayniyuqmi, ukhu muyutaq tawa suni sisa raphiyuqmi. Ruru raphintinqa hawa tiyaqmi, ch'ulla icha iskay q'illayuq. Iskay puquna ruru raphim.
Tuktu minuywanqa kay hinam:
Rurunqa murusapa suni p'uru rurum (silikwam).
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk chakana tuktuyuq yurakuna:
- k'ita yuyu (Brassica campestris)
- sitqa, yana mustasa (Brassica nigra)
- kulis (Brassica oleracea)
- nabus (Brassica rapa)
- kimpi (Coronopus didymus)
- uqi qura (Descurainia titicacensis)
- maka, hayaq willk'u (Lepidium meyenii, Lepidium peruvianum)
- willk'uyuyu (Lepidium sativum)
- hanu k'ara (Lepidium ruderale)
- ch'inkil, uqhururu (Nasturtium officinale)
- rawanu (Raphanus sativus)
- yuraq mustasa (Sinapis alba)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chakana tuktuyuq rikch'aq ayllu


text:
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer sutiyuq runaqa (22 ñiqin hatun puquy killapi 1788 watapi paqarisqa Danzig llaqtapi, Anti Prusyapi) - 21 ñiqin tarpuy killapi 1860 watapi wañusqa Frankfurt am Main llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtap Yachay wayllukuqsi karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Die Welt als Wille und Vorstellung (El mundo como voluntad y representación).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Arthur Schopenhauer.


text:
Pikunachus kanku awaq mamakuna Ucuviri llaqtapi paykunan nishanku imaymana p’achakuna away paqochaq willmanmanta kunanqa allin imaraykuchus chaymantan kanman qolqe nispa.
Hina kaqtinmi huñukusqanku chunka ukniyoq(11) organizaciones nesqakuna ymaymana p’achakuna awanankupaq hinaspas rikuchinqanku qhatunapaq kay desfile de modas nesqapi, kay p’achakunaqa makiwan ruwasqa hinamantapis makinakunawan ima.
Hina kaqtinmi kunanqa yachaqashanku allinta awayta imaymana p’achakunata echaqa tukuy paqocha willmamantakam imaraykuchus kay p’achakunaqa pasaq q’oñi allin kay chiri killakunapaq nispa.


text:
Chawpi paraypi qhasay chayamun, cosechapi pisillata uqharikuyku granutaqa
“Puquykunata kunan wata pisillata cosechasayku, helada chayarpamun qhasaykapun puquykunasta chayrayku pisilla cosechaqa, uywasniykumanpis cebada faltanqacha nisayku, imatachus qarasayku pisipuni cebadaqa, uywakuna cebadatapuni munan, nuqaykupis jank’ata mikhukuyku, chaymanta pituta trigomanta ruwayku. Kunan manacha pitupis, ni jank’apis kanqachu imanallasaykuchus chayrayku llakisqalla kasayku”.
Tutamanta yachay wasispi yachaqayku, tardentataq llank’aq riyku, tatasninkuta yanapaq, cosecha tiempopi kasayku, kunan cosechasayku granota, cebadata chanta trigota ima. Kay cebadasta ruthuyku josiwan wakinkuna mákinawan ratulla ruthurpanku chaymantataq burrusman chaqnayku wasiykuman apnapaq.
Añaskitu parlarikun wawakuna: Rodrigo, Grober, Florencia paykuna kanku comunidad Colcomamanta. PACHI.


text:
Yaminawa runa
Yaminawa, Yaminahua, Jaminawa icha Yamanawa nisqaqa lliw yaminawa simita rimaq runakunam, Uralan Awya Yalapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi, Brasilpi, Buliwyapi, Piruwpipas tiyaq.
Tiyay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Brasilpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Paykunaqa Chandless mayuwan Yurúa mayuwan patakunapi kawsanku.
Buliwyapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Buliwyapiqa paykuna Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsanku.
Piruwpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruwpiqa Yaminawa runakuna kay mayu patakunapi kawsanku: Purus mayu, Curanja mayu, Piedras mayu, Mapuya mayu, Wakapishtiya mayu, Tawamanu mayu, Cashpajali mayu, Sipawa mayu
Rimay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yaminawa runakunaqa yaminawa simitam rimanku.
Huk sutikuna (qhichwa simi - yaminawa simi):
- Runakuna - iodapo
- Warmi - apuí
- Wasi - üuü
- Wasa - pimiti
- Sinqa - rüchüco
- Mat'i - poimana
- Utku - sharapo
- Tayta - ipo


text:
Wikipidiya:Kayqa manam Wikipidiyachu
Yuyarina
Kayqa manam Wikipidiyachu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikipidiyaqa manam papilpi qillqasqachu. Hukchanam saqillan.
- Wikipidiyaqa manam simi qullqachu. Ama kay hinatachu qillqamuy: "T'anta (kastilla simipi: pan)", ichataq kay hinam: "T'anta nisqaqa hak'umanta rurasqa mikhunam."
- Wikipidiyaqa manam qallarina k'uskiykunachu. Ichataq huk k'uskikusqamanta willamuy.
- Wikipidiyaqa manam rimanakuna pampachu. Ari ninasunchik.
- Wikipidiyaqa manam llika t'inki, rikch'a, willañiqi qullqachu.
- Wikipidiyaqa manam priwadu nisqa runapaq p'anqantinchu. Anchayupallakunamanta qillqasunchik.
- Wikipidiyaqa manam willañiqintinchu (data base nisqachu).
- Wikipidiyaqa manam rurana kamachinachu.
Kayqa manam Wikipidiyapaq ruraqkunachu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikipidiyapaq ruraqkunaqa manam maqanakuy pampachu.
- Wikipidiyapaq ruraqkunaqa manam kamachinnaq waki ruraykachaychu.
- Wikipidiyapaq ruraqkunaqa manam runallaqta kamachina ruraykachaychu.
- Wikipidiyapaq ruraqkunaqa manam burukrasya nisqachu.
Mana Wikipidiya hina qillqaqa qullunam[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qallarisqa qillqa manam chay hina kaptinqa, qullunanmi kachun. Chaywan kay hinam sananchasqa kanman:
- Plantilla:Qulluna: Qanchisnintin p'unchaw rimanakusqa kanqa, p'anqachus qullusqachu manachu qullusqachu kanqa.
- Plantilla:Champay: P'anqa utqaylla qullusqa kachun.


text:
Atam
Atam nisqaqa huk qurpa kawsaq nisqa kawsaqkunap hawanpi icha ukhunpi kawsaqmi, qurpa kawsaqpa kurku puriqllankunawan kawsachikuq, mana icha alli-allillamanta qurpa kawsaqta wañuchiq, ichataq waqllillaq.
Atamkunaqa k'allampakunam, uywakunam, yurakunapas. Hinallataqmi qurpa kawsaqkunapas k'allampakunam, uywakunam, yurakunam.
Hunt'a atam nisqakunaqa - ahinataq mallunwa - qurpallantam kawsan, manam huk imakunamantapaschu. Rakilla atam nisqakunataq - ahinataq hamillu, ayamaych'a, antakusmapas - huk yurakunapi wiñaq yurakunam, inti wayllay ruraspapas huk kawsachikuy imayaykunata qurpa yuramanta hurquq.


text:
San Lucas 1:5-25
5 Judea llactata jatun mandaj Herodes mandajui punllacunapimi, Zacarías shuti cura causajurca. Paica, ñaupa Abías shuti cura purami carca. Zacariaspaj huarmica, Elisabet shutimi carca. Paica, ñaupa Aarón shuti curapaj mirai purami carca. 6 Paicunaca, cusandi huarmindimi, Taita Diospaj ñaupajpica imatapash cashcatapacha rurashpa causajcuna carca. Jatun Dios rurachun mandashcacunatapash, tucuita pactachijcuna cajpimi paicunataca, pipash na juchachi ushan carca. 7 Elizabetca, huahuaguta na tarij huarmimi carca. Chashnami paicunaca, huahua illaj ishcandi rucuyanajurca.
8 Zacarías cura puracunaca, Taita Diospaj ñaupajpi paipajta rurana punllapimi, cashna tucurca: 9 Imata ruranata ñucapaca urman nishpami, suerteta ruranata curacunaca yacharca. Chashna ruranajujpimi Zacariaspaca, Jatun Diospaj huasi ucuman yaicushpa, altarpi inciensota cushnichina urmarca. 10 Inciensota cushnichijujpica, tucuilla gentecunami Diosta canllapi mañanajurca. 11 Chaipica, Jatun Dios cachamushca shuj angelmi, inciensota cushnichina altar ali ladoman ñapash shayarishpa, Zacariasman ricurirca. 12 Chai angelta Zacarías ricushpaca, ninandami manllarishpa musparirca. 13 Shina manllarijujpimi angelca, cashna nirca:
–Zacarías, ama manllarichu. Can mañashcataca, Taita Diosca uyashcami. Shinamandami, cambaj huarmi Elisabetca, shuj jari huahuaguta ungunga. Chai huahuagutaca, Juandami shutichingui. 14 Chai huahuaguhuanga, ninandapachami cushijungui. Chai huahuagu huacharishcamandaca, ashtacacunami ninanda cushijunajunga. 15 Paimanmi Taita Diosca, ninan ushaita caranga. Paica, vinotapash, sidratapash na ufiangachu. Paica, mamapaj vijsapi cajpillata, Diospaj jucha illaj Espíritu jundami canga. 16 Shina cashpami ashtaca israelcunata, paicunata Mandaj Taita Diospajman tigrarichun yachachijunga. 17 Taita Diosca, paipaj Espiritutapash, paipaj ushaitapash Eliasman carashcashnami, Juanmambash caranga. Shina cashpami Jatun Diospaj punda shamushpa, taitacunapaj shungutaca huahuacunata juyachun alichinga. Shinallata na cazujcunatapash, imatapash cashcatapacha rurajcunashna aligutapacha yarishpa purichunmi yachachijunga. Chashna rurashpami, Quishpichij shamujpica, alipacha chasquinalla shuyanajuchun, gentecunataca alichijunga– nijurcami.
18 Shina nijpimi Zacariasca, angelta cashna nishpa tapurca:
–Can villajushca pactanataca, ¿imata ricushpata yachapasha? Ñucapash rucumari cani, ñuca huarmigupash ña payagumari– nircami.
19 Shina nijpi ángel tigrachishpaca, cashnami nirca:
–Ñucami, Taita Diospaj ñaupajpi shayaj Gabriel cani. Paimi, canman cai ali mushuj villanacunata villachun cachamuhuarca. 20 Paillatami, pai munashca punllapi pactachimunga. Ñuca villajpi can na crishcamandami, canga huahua huacharingacaman, na rimai ushashpa upa tucugringui– nircami.
21 Zacariasta canllapi shuyanajuj gentecunaca:
–¿Imashpata Diospaj huasi ucumandaca, na ucha llujshimun?– nishpami manllarinajurca.
22 Diospaj huasi ucumanda llujshimushpa, na rimai ushajpica, ucupimi imapash muscuipishna ricurishcanga ninajurcami. Chashna upa cashpami, maquihuan ricuchishpalla villajurca.
23 Diospajta rurana punllacuna tucurijpica, Zacariasca huasiman tigrarcallami. 24 Chai punllacunapaj jipami, paipaj huarmi Elisabetca, vijsayu tucurca. Chai huarmica, maimambash na llujshishpa, picha quillacaman huasi ucupilla tiajushpami, cashna nijurca:
25 –Pipash ama ashtahuan nalicachishpa ricuhuachunmi, Jatun Diosca cunambira llaquishpa, chashna carahuashca– nijurcami.


text:
Dennis Bergkamp
Dennis Nicolaas Maria Bergkamp sutiyuq runaqa, (* 10 ñiqin aymuray killapi 1969 watapi paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi - ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi, pukllaykamachiqpas.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Dennis Bergkamp.
- Web Site
.


text:
Thomas More
Thomas More,(kastilla simipi: Tomás Moro, inlish simipi: Saint Thomas More) (* 7 ñiqin hatun puquy killapi 1478 watapi paqarisqa London llaqtapi - † 6 ñiqin anta situwa killapi 1535 watapi wañusqa London llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq Dyusmanta yachachiq, taripay amachaq, qillqaq wan pulitiku kaspa runam karqan huk kathuliku Santu karqan..
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Utopia
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Thomas More.
- El príncipe y la utopía: Nicolás Maquiavelo y Tomas Moro


text:
“Para wata qallariypiqa manapuni paraqa karqachu, tumpitasllata karparin noviembre, diciembre killastaqa waqanayasarqaykuña. Navidad pasaymantaña paraqa jamun. Qayna wataqa pisita sarata, trigota imaqa uqharirqani. Chiqchi para jamuspa q’alata sarataqa chinkarpachipuwarqa”.
“Para mana kanchu, kay chiqaqa ancha ch’akitaq”
Elizabeth Vargas (16 años) nin: “Pisi kay wataqa, mana kanchu cosecha. Para mana kanchu, kay chiqaqa ancha ch’akitaq, qhipata pararparin chaywan wakisitun kutirinku, q’alata ch’akipusarqanku. Ñawpaq tarpuyta sarata kimsa arrobawan churarqayku, chaymanta ni uk pesadapis kanchu. Qhipasta uk iskay arrobata jina churarqayku chaykunallaña wakin salvakunku. Cordeco, Willkaparu, Q’illu chay kimsantin sarata churarqayku. Uk phisqa pesadallatapis uqharisaykupunichá, nichus chaypis”.


text:
Imayna Willachiq & Reloj llamkanata ruwaypaq
Willachiqkuna chanqapuy utaq qipanchay
Willachiqkuna uyanku mayk’aq kay llamkana kichasqan, uyarina mana qipanchasqan, PC kaqniyki harkasqan, utaq (wakin musuq apaykachana computadorakunapi utaq tabletakunapi InstantGo tiyanki), Tatichipuyninpa modonpi.
Ichaqa mana llamkankuchu mayk’aq samarichkan utaq wañuchin. PC kaqniyki tupasqa AC kallpa takyachiyta chiqanchan kayta samarichkanmanta t’ituypaq.
Huk willachiq chanqapuypaq utaq qipanchaypaq:
Willanapi riqsin, akllay Chanqapuy kay wañuchinapaq, utaq Qipanchay kayta uyarisunpaq watiqmanta ñawpaq huchuy mit’a.
Sichus willanata wichqan ñawpaq kayta tarinki, akllay ruwanakuna chawpi unancha uray-paña kuchupi huk listapi rikuypaq chaymanta kaymanta akllay.
Sichus qawanayki harkasqan, willachiqpa willarinan kuraq pantalla harkaqpi riqsin, chaymanta kayta kaymanta wañuchiyta atikunki.
Musuqkuna
Willachiq & Reloj llamkana huk willachiqpa relojnin llapa pachakunap relojkunanwan, huk pachaqwan chaymanta huk cronometrowan huñunan. Kaypi pisi imakuna kanku kay llamkanawan ruwayta atikunki:
Willachiqkuna uyariy, qipanchay chaymanta chanqapuy sichus qawanata harkasqan utaq uyarina sayachisqan
Wak uyarinakuna utaq takiyniyki huk willachiqpaq chikllay
Pachakuna llapa phanikunamanta huñunay
Llapa pachap relojkunan
Kaypi imayna huk tarikuqta yapaypaq chaymanta phanikuna llapa pachamanta huñunay:
Willachiq & Reloj llamkanapi, akllay Llapa pachap Relojkunan, chanta Musuq + uranman.
Hukñiqi pisi sanampakuna qillqay tarikuqmanta munanki, chanta kayta chikllay chutarikuq qillqapi chikllay. Sichus qamrayku hukta munasqanki mana rikuyta kankichu, wak tarikuqta qillqay chanta kikin pacha kampupi kan.
Akllay Phanikuna huñuay (2 relojkuna uranpi), chanta kuyuq qawanata kuyuy chikllaypaq musuq phani huñunaypaq. Huk tarikuq saywasiq’ipi akllay tikraypaq imayna kiti kuyuq qawanapi willachkan.
Lluqsiypaq Phanikuna muduta Huñunakuy, akllay kay Qhipaman butun, utaq ñitiy Esc.


text:
George Walker Bush
George Walker Bush sutiyuq runaqa (6 ñiqin anta situwa killapi 1946 watapi paqarisqa New Haven llaqtapi, Connecticut suyupi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi) huk US-amirikanu pulitiku runam. 2000 watamanta 20 ñiqin qhulla puquy killapi 2009 watapi p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 43 kaq umalliqninmi karqan.
Ripublikanu partidupi wankurisqan kaspa, 2000 watapi 2004 watapipas umallinapaq akllanakuykunapim yallirqan.
11 ñiqin tarpuy killapi 2001 p'unchawpiqa terroristakuna New York llaqtapi pitu hatun wasintintam (World Trade Center, New York Twin Towers nisqata), Washington DC llaqtapi maqanakuy ministiryup (Pentagon nisqap) huk rakinta suwakusqa antankakunawan thuñichirqan, achka waranqa runakunatam wañuchispa. Chaymantam George W. Bush terrorismu hayu maqanakuyta rimarirqan.
USA-pa umalliqnin kachkaspa, iskay hatun maqanakuyta qallarirqan:
- 7 ñiqin kantaray killapi 2001 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Afganistan mama llaqtata atirqan.
- 20 ñiqin pawqar waray killapi 2003 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Iraq mama llaqtata atirqan, Saddam Hussein sutiyuq umalliqninta urmachispa hap'ispa. Chay Saddam Husseinqa 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 p'unchawpi runa warkhunapim wañurqan. Kunanraqmi chay Iraq mama llaqtapi maqanakuchkanku.
2005 watapi Awustu killapi Katrina nisqa hatun pillunkuy New Orleans llaqtatam thuñichirqan, chunka waranqa runata wañuchispa. George Bush mana allinta yanapaptin, aswan USA runakuna manañam Bushtachu q'imin.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: George Walker Bush.


text:
José Bonifácio
José Bonifácio de Andrada e Silva sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin inti raymi killapi 1783 watapi paqarisqa Santos llaqtapi - 6 ñiqin ayriway killapi 1838 watapi wañusqa Niterói llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq yachaq, qillqaq wan pulitiku runam karqan.
Tayta: Bonifácio José Ribeiro de Andrada, Mama: María Bárbara da Silva.
Warmi:
Churinkuna (3): Carlota Emília, Gabriela Frederica wan Narcisa Cândida.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José Bonifácio.


text:
Dios Rimashcata Quillcashcami (QCA04)
Cañar Highland Quichua - Kichwa: Ura urcucuna
Callari Shimicunami
Biblía rimaica griego rimai “biblía” mantami shamun. Bibliaca achca librocunatami charin. Chaitaca israelcunapish, tucui criccunapish ashca valic cashcatami ricuchincuna.
Dios rimashcaca ishcai partepimi quillcashca: Ñaupa Testamento shinallatac, Mushuc Testamento. Shuc chuscu chunga Diospac Espíritu pushashca runacunami huaranga yalli huatacunapi quillcashca. Ñaupa Testamentoca hebreo rimaipi, quipa Testamentoca griego rimaipi quillcashca carca. Bibliaca shuc biblioteca shinami sucta chunga sucta librocunata charin.
Dios rimashcaca runa maimanta shamushcata, cai pacha jahua pacha ima shina ruhuarishcata, shinallatac angelcunamantami ricuchin. Dios rimashcami Dios-huan gentecunahuan ñaupa punzhacunamanta pacha ima shina apanacuna cashcata, ima shina quishpirina cashcata ricuchin. Shinallatac jahua pachamanta, ucu pachamantami ricuchin.
Cai Dios rimashcapica, mandashcacuna, israelcuna ima tucushca, arahuicuna, Dios ima nishcata huillashcacuna, alli huillaicuna, apostolcuna ima ruhuashcacuna, Pablo criccunaman quillcashca cartacuna, shinallatac quipa punzha ima tucuna cashcata quillcashcami tiyan. Shinallatac quipa punzhacuna ima tucuna cashcatami rimacun. Tucuri pangacunapica shuctac ricunacunapish tiyanmi.
Read Version Download The Bible App Now


text:
Giorgio Napolitano
Giorgio Napolitano sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1925 watapi paqarisqa Napoli llaqtapi - † ) huk Italya mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Taytan: Giovanni; Maman: Carolina Bobbio
Warmi: Clio Maria Bittoni.
Churinkuna: Giulio Napolitano wan Giovanni Napolitano
Yachay wasi: Liceo classico Umberu I.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giorgio Napolitano.


text:
19
Jesustaca ‘Huañunatajmi can’ nishcacunami
1Chashna nijpimi, Pilatoca Jesusta japishcahuan azotichirca. 2Soldadocunaca, casha coronata rurashpami, Paipaj umapi churachircacuna. Jahua churanatapish amsa puca churanatami, churachircacuna.
3Chaimantaca:
—¡Cushicui, judiocunata Jatun Mandaj!— nij tucushpami, quijadospi huajtarcacuna.
4Pilatoca, cutin canllaman llujshishpaca:
—Riquichij, Pai ima millaita rurashcata mana japinichu, cancunamanpish chaita huillangapajmi cutin canllaman pushamuni— nircami.
5Jesusca casha coronata, amsa puca jahua churanatapish churashcami llujshirca. Ña llujshijpimi Pilatoca:
—¡Cai runaca caipimi!— nirca.
6Jesusta ricushpacarin pushaj curacunapish, chapajcunapish:
—¡Chacatailla! ¡Chacatailla!— nishpami caparircacuna.
Shina nijpimi Pilatoca:
—Cancunallataj pushashpa chacataichijlla. Ñucaca, ima millaita rurashcata mana japinichu— nircami.
7Chashna nijpi judiocunaca:
—Ñucanchijca shuj Mandashcatami charinchij. Paica, “Diospaj Churimi cani” nishcamantaca, chai Mandashcapi nishca shina huañunatajmi can— nircacunami.
8Chashna nijta uyashpacarin, Pilatoca ashtahuanmi mancharca. 9Mandashpa tiyana ucuman cutin yaicushpami, Jesustaca:
—Canca, ¿maimantataj cangui?— nijpi, Jesusca, mana imata cutichircachu.
10Chaimantami Pilatoca:
—¿Ñucahuanchu mana rimangui, imamí? Ñucaca, Canta chacatachun mandai tucushcatapish, cacharichun mandai tucushcatapish, ¿manachu yachangui?— nircami.
11Shina nijpi, Jesusca:
—Mandai tucunata jahua pachamanta canman mana cushca cajpica, Ñucataca imata mana ni tucunguimanchu. Chaimanta, Ñucata cambaj maquipi churajmi, canta yalli mana allita rurashca— nircami.
12Chashna nishcamantapachami Pilatoca, ima shinapish cacharinata yuyacurca. Ashtahuanpish judiocunaca:
—Caita cacharishpatajca, ña mana Cesarhuan apanacuj canguichu. Pipish jatun mandaj tucusha nijca, Cesartami cʼariyacun— nishpami caparircacuna.
13Chaita uyashpaca Pilatoca, Jesusta canllaman llujshichichun mandashpami, juchachishcacunata tapungapaj tiyarinapi tiyarirca. Chai ucuca, hebreo rimaipica, Gabatá shutimi. Chaica ‘rumihuan churashca pamba’ nisha ninmi. 14Chai punllaca, Pascuapaj allichirina punllami carca, ñami chaupi punllayamucurca. Chai tutamantami Pilatoca, judiocunataca:
—¡Riquichij, cancunapaj jatun Mandajca caipimi!— nirca.
15Ashtahuanpish paicunaca:
—¡Llujshichi! ¡Llujshichi! ¡Chacatailla!— nishpami caparircacuna.
Chaimantami Pilatoca:
—¿Cancunapaj jatun Mandajtachu chacatachun ninguichij?— nijpi, pushaj curacunaca:
—¡Cesarllami ñucanchij jatun mandaj, pi shujtaj jatun mandajtaca mana charinchijchu!— nircacunami.
16Shina nijpi Pilatoca, chacatagrichun paicunaman curcallami. Chaimantami Jesustaca, ña pushashpa rircallacuna.
Jesustaca chacatashpami huañuchishcacuna
(Mat 27:32-50; Mar 15:21-37; Luc 23:26-49)
17Jesusca Paita chacatana cruzta aparishpami, Uma Tullu shuti urcuman huichiyarca. Chai urcuca, hebreo rimaipica Gólgota shutimi. 18Chaipimi ishqui runacunandij, Jesustaca chaupipi churashpa chacatarcacuna.
19Pilatoca: «NAZARETMANTA JESUSCA JUDIOCUNATA JATUN MANDAJMI» nishca quillcatami, cruz jahuapi churachirca. 20Jerusalén cʼuchullapi Jesusta chacatashca cajpimi, chai quillcataca achca judiocuna ricurca. Chai quillcaca hebreo, griego, latín rimaicunapimi carca. 21Chashnata ricushpaca, judiocunata pushaj curacunami Pilatotaca:
—“Judiocunapaj Jatun Mandajmi” nishpaca, mana quillcachinachu carcangui, ashtahuanpish: “ ‘Ñucaca, judiocunapaj Jatun Mandajmi cani’ nircami” nishcatamari quillcachina carcangui— nircacunami.
22Chashna nijpi Pilatoca:
—Ñuca ña quillcashcaca, chashnami saquiringa— nircami.
23Soldadocunaca, Jesusta ña chacatashpaca, Paipaj churanacunata japishpami chuscu soldadocuna shuj shuj chaupinacurcacuna. Ucu churanatapishmi japircacuna. Chaica mana sirashca, jahuamanta ucucama tucui ahuashcallami carca.
24Chashna cajpimi, paicunapura:
—Caitaca ama chaupishunchijchu. Maijanpajpish urmachun suerteta rurashunchij— ninacurcacuna.
Chashna rurajpimi:
«Ñuca churanacunataca, paicunapura chaupinacurcacunami.
Ñuca churanacunamantaca, suerteta rurarcacunami»
nishpa quillcashcaca, pajtarca. Soldadocunaca chashnatajmi rurarcacuna.
25Jesusta chacatashca cʼuchupica, Jesuspaj mama ñañandij, Cleofaspaj huarmi Mariapish, Magdalamanta Mariapishmi carca. 26Jesusca paipaj mamapish, Pai cʼuyashca yachacujpish chaipi cajta ricushpami, mamataca:
—Mama, cunanca paimi cambaj churi— nirca.
27Chai qʼuipaca, yachacujtapish:
—Cunanca, paica cambaj mamami— nircami.
Chaipachamantami chai yachacujca, Mariataca paipaj huasipi causachun pusharca.
Jesusca manaraj tullucunata pʼaquijpimi huañushca
28Chai qʼuipami, ña tucuita tucuchishcata yachashpaca, Dios Quillcachishcapi nishca pajtachun Jesusca:
—¡Yacunanca!— nirca.
29Chaipica, vinagrehuan junda shuj mangami tiyacurca. Soldadocunaca esponjata chaipi satishpa, hisopo caspi puntapi churashpami, Jesuspaj shimiman pajtachirca. 30Chai vinagreta mallishpaca, Jesusca:
—Ña tucui pajtachishcami— nircami.
Chashna nishcahuan uma huarcurishpa, Paipaj espirituta Diosman mingarcallami.
31Judiocunaca, Pascua callarina sábado punllapajmi allichirina caraca. Chai jatun punllapajca, huañushcacunataca mana cruzpi saquinachu carca. Chaimantami changacunata pʼaquishpa, chaimanta anchuchichichun, Pilatota mañagrircacuna. 32Chaimantami soldadocuna shamushpaca, Jesushuan chacatashca runacunataca chayanllapi cajtaraj, changacunata pʼaquirca. Chaipaj qʼuipaca, caishujpajtapishmi changacunata pʼaquircacuna. 33Jesuspajman cʼuchuyashpaca, ña huañushcata ricushpa, Paipaj changacunataca mana pʼaquircacunachu. 34Ashtahuanpish shuj soldado, costillas quinripi lanzahuan tujsijpimi, yahuarhuan, yacuhuan llujshishpa tallirirca. 35Caitaca, chashna tucujta quiquin ñahuihuantaj ricujmi, huillashca. Chashnataj tucushcatami huillashca. Cancunapish uyashpa crichunmi, chashnataj cashcata huillashca. 36Dios Quillcachishcapi: «Paipaj tulluca shujllapish mana pʼaquishcachu canga» nishca pajtachunmi chashnaca tucurca. 37Shinallataj shujtaj Quillcapipish: «Paicuna chugrichishcallatatajmi ricungacuna» nishpami huillacun.
Jesustaca mushuj jutcupimi churashcacuna
(Mat 27:57-61; Mar 15:42-47; Luc 23:50-56)
38Chai tucui tucushca qʼuipami, Arimateamanta Joseca, Jesús huañushcata apangapaj Pilatota mañagrirca. Paica judiocunata manchashcamantami, huashalla Jesuspaj yachacuj carca. Pilato apachunlla nijpica, Jesús huañushcataca aparcallami. 39Ñaupaman Jesuspajman tuta shamuj Nicodemopish, mishquijlla ashnajta patsaj libra shinata apashcami shamurca. Chaica mirrahuan, aloehuan chagrushpa rurashcami carca. 40Paicunami Jesús huañushcata apashpa, mishquijlla ashnacujhuan churashpa linsocunahuan pillurcacuna. Judiocunaca, ñaupamantami chashna pambajcuna cashca. 41Chai chacatashca cʼuchullapitajmi, shuj huerta tiyarca. Chai huertapica, pi huañushcata manaraj churashca, mushuj jutcumi tiyarca. 42Judiocuna Pascuapaj allichirina punllaca, ñallami tucurigrirca. Chai jutcupish cʼuchullapi cajpimi, Jesús huañushcataca, chaipi churarcacuna.


text:
Pipaqpas kicharisqa rantinakuy qatupi sapichakuspa, llaqtapa qullqinmanhina umanchaspa, Perú suyupa qullqin takyachinaykupaq llamkasaqku. Chayraykun Estado nisqaqa nisqanta yuyarispa, sasachakuykunata allichaspa, chuya sunquwan llamkaspa runakunapa wiñaynintawan llaqtakuna ayninakuspa wiñaynintawan maskanqa. Hinallataq lliw llamkayniyuq mana llumpayta wakchayananpaq nitaq llumpayta apuyananpaq qullqi wiñachiytapas maskasaqku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Chuyata rimaspa hatun llamkaq wasikunata takyachinqa.
(ch) Perú suyu allin kananpaq, huk hawa nacionkunawan, suyukunawan kuska kananpaq, mana qipachasqa kananpaq llamkanqa. Kayna kanapaqmi lliw llaqtakunapa wiñayninta allichakuyninta maskanqa.
(h) Huk runakuna qullqinwan imapas ruranankupaqmi tanqanqa.
(i) Qullqiyuqkuna, empresario nisqakuna llaqtanchikpi llamkananpaqmi tanqanqa.
(k) Apukuna (qullqiyuqkuna) wakinkunata mana sarupananpaqmi qarkunqa. Mana huk runalla nitaq huk huñulla qatu hapikunanta munanqachu; qatuqa lliw rantikuq munaqpaq kicharisqa kananta munanqa.
(l) Lliw yaykuyniyuq (qullqiyuq) kananpaq, mana pipas qipachasqa kananpaq, rantipakuy kaptinqa lliwchankupaq kanan.
(ll) Llapa imaymana ruruchiykunata mirachiykunata kallpachachinqa.


text:
Karanka Kurawara
Karanka Kurawara (kastilla qillqaypi: Curahuara de Carangas) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Sajama pruwinsyap uma llaqtanmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mayukuna: Sulluma mayu - Pastara mayu
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Inlisya (1606 watamanta)
- Sajama mamallaqta parki
- Sajama urqu: 60 km
- Wayna P'utuqsi
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Karanka Kurawara munisipyu: Yupaykuna (PDF; 679 kB)


text:
Chandrika Kumaratunga
Chandrika Bandaranaike Kumaratunga sutiyuq warmiqa (Sinhala simi: චන්ද්රිකා බන්ඩාරනායක කුමාරතුංග, Tamil simi: சந்திரிகா பண்டாரநாயக்க குமாரதுங்க) (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1945 watapi paqarisqa Kulumbu llaqtapi - llaqtapi). Sri Lanka mama llaqtap Umalliqpi pulitiku.
1994 watamanta 2005 watakama ñawpaq kuti Sri Lankapa Umalliqnin karqan.
Tayta: Solomon W.R.D Bandaranaike; Mama: Sirimavo Bandaranaike.
Ñawpaq runa: Vijaya Kumaratunga
Wawakuna: ( 2 ) Yasodhara wan Vimukthi
Yachay wasi:
Alma mater: Paris Yachay suntur
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Chandrika Kumaratunga.
- Biografía en español por Fundación CIDOB


text:
Francesco di Paola
Francesco di Paola, Francesco D'Alessio e Fuscaldo (kastilla simipi: San Francisco de Paula) sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin pawqar waray killapi 1416 watapi watapi paqarisqa Cosenza Paola llaqtapi - † 2 ñiqin ayriway killapi 1507 watapi wañusqa Tours llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq kathuliku santus karqan.
2 ñiqin ayriway killapi San Francisku di Paula raymi p'unchawninmi.
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Francesco di Paola.


text:
Sallqa amachay
Sallqa amachay nisqaqa runakunap sallqa pachata waqlliymanta amachay rurayninkunam.
Iskaynintin sallqa pacha amachay layakunatam riqsinchik:
Rikch'aq amachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikch'aq amachaywanqa runa waki icha mama llaqta runata sapaq yura, uywa icha k'allampa rikch'aqkunata manam chakuyta, manam pallayta, manam wañuchiyta saqillanchu. Chayta ruranku rikch'aqkuna ama wañunanpaq.
Sallqa suyu amachay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sallqa suyu amachaywanqa runakuna amachasqa sallqa suyu nisqa sapaq suyuman ama richunchu, icha chayman rispapas ima yuratapas, uywatapas icha k'allampatapas ama chakunchu, ama pallanchu, ama wañuchichunchu.
Mamallaqtap kamachisqan amachasqa sallqa suyukunaqa mamallaqta parki nisqapas.


text:
Amamanrador
'Amamanrador' se parece a 'amamantador', ¿Con amamanrador querías decir amamantador?
Amamanrador tiene 11 letras
Definición de amamantador aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: amamanrador
Nube de palabras :
- amamantador zmamantador smamantador wmamantador qmamantador anamantador akamantador ajamantador amzmantador amsmantador amwmantador amqmantador amanantador amakantador amajantador amamzntador amamsntador amamwntador amamqntador amamabtador amamamtador amamajtador amamahtador amamanrador amamanfador amamangador amamanyador amaman6ador amaman5ador amamantzdor amamantsdor amamantwdor amamantqdor amamantasor amamantaxor amamantacor amamantafor amamantaror amamantaeor amamantadir amamantadkr amamantadlr amamantadpr amamantad0r amamantad9r amamantadoe amamantadod amamantadof amamantadot amamantado5 amamantado4


text:
T'uru T'uru munisipyu
T'uru T'uru munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Toro Toro / Torotoro) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Charkas pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa T'uru T'uru llaqtam (676 llaqtayuq, 2001 watapi).
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suqta kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Awarank'u
Awana, Awarank'u icha Awa nisqaqa awanapaq, p'acha ruranapaq k'aspikunayuq lamk'anam. Awa k'aspikuna ukhupiqa tarikun takarpukuna. Awaq runaqa awa sutiyuq k'aspikunapi q'aytuta allwispa wak q'aytuwan minispa p'achakunata ruran.
Ñawpaqta, iskay k'aspip chawpinpi allwi nisqa achka q'aytukunatam mast'anchik. Chaymantataq huk miñi q'aytuta awanapi mast'asqa allwi q'aytukunanta hukchapayaspa allwinchik, ruk'i nisqa tulluwan pipuchaspa.
Kay pachaqa wamaqpayaptin, kunanqa aswan p'achakunata awana antakunawan awanku.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimi.de: Awana: wachku awanap rakinkuna - Runasimipi
- Inkawasi Awana - El tejido de la casa del Inka (Kastilla simipi)


text:
Hechos 22 Mushuj Testamento Diospaj Shimi (MTDS)
22 «Caipi tandanacushca huauquicuna, yayacuna, ñuca huillashcata uyahuaichij. Ñuca ima shina cashcatami cancunaman huillasha nini. Cunanca ñucata uyahuaichij» nircami.
2 Hebreo rimaipi rimajta uyashpacarin, ashtahuanmi upallarcacuna. Chashna upallajpimi, Pabloca cashna nirca: 3 «Ñucaca, Cilicia llajtapi caj Tarso pueblopi huacharishca judío runamari cani. Shina cashpapish, cai Jerusalenpimi, jatun yachaj Gamalielpaj maquipi, huiñarcani. Paimi ñucataca, ñaupa yayacunaman cushca Mandashcata alli yachachirca. Chaimantami, cunan cancuna shinallataj Taita Diospajta rurasha nishpa, ima shujtajtaca mana uyasha nij carcani. 4 Chashna cashpami ñaupaca, Jesuspaj Ñanta catijcunataca huañuchina yuyaihuan huarmicunatapish, c'aricunatapish japishpa carcelman apaj carcani. 5 Crij israelcunata japishpa, Jerusalenman tigrachimushpa macana yuyaimi carcani. Chashna rurangapajmi, curacunata mandajtapish, tucui cunaj yuyajcunatapish quillcacunata mañashpa, Damascoman ricurcani. Chaitaca paicunallataj huillai tucunmi.
6 Ashtahuanpish Damascoman ñalla chayacujpimari, chaupi punlla shinataca ñapish jahua pachamanta ñucataca achij nichirca. 7 Chaita ricushpa, pambaman urmashpaca: “Saulo, Saulo, ¿ima nishpataj ñucata p'iñashpa llaquichicungui?” nijtami uyarcani. 8 Chashna nijpica: “¿Apu, pitaj canguiari?” nijpi: “Ñucaca can llaquichicushca, Nazaretmanta Jesusmari cani” nircami. 9 Achij nijta ricushpaca, ñucahuan ricujcunapish achcatami mancharircacuna. Chaita ricushpapish, ñucata ima nishcataca mana yacharcacunachu. 10 Chaipimi ñucaca: “Apu Jesús, ¿imatataj rurachun ningui?” nircani. Shina nijpi Apu Jesusca: “Jatarishpa, can ricushca Damascollamantaj rilla. Chaipimi can ima rurana cashcataca huillanga” nircami. 11 Jahua pachamanta sumaj achij nicuj ñuca ñahuita amsayachijpimi, imata mana ricuj saquirircani. Chaimantami ñucahuan ricujcunaca, maquimanta aisashpalla Damascoman chayachihuarcacuna.
12 Chaiman chayajpimi, Mandashcata alli caźuj Ananías shuti runa ñucata ricunaman shamurca. Paica tucui chaipi causaj judiocuna alli nishca runami cashca carca. 13 Pai ñucapajman c'uchuyashpami: “Huauqui Saulo, ¡cutin cambaj ñahui ricuchun ninimi!” nirca. Chashna nijpica, ñuca ñahui cutin ricujpimi, paita ricui tucurcani. 14 Paimi cashna nihuarca: “Ñucanchij ñaupa yayacunapaj Taita Diosmari cantaca, Pai munashcata yachachunpish, Cashcata Rurajta ricuchunpish, Pai rimashcata uyachunpish agllashca. 15 Canca, Paimanta imallata ricushcata, imallata uyashcataca, maipipish tucuicunaman huillajmi cagringui. 16 Cunanca, ama imata ashtahuan shuyacuichu. Jatarishpa bautiźari. Cambaj juchacunata maillachun, Apunchij Jesusta mañai” nircami.
17 Jerusalenman tigramushpa, Diospaj huasipi mañacushpami, muscucuj shina ricurcani. 18 Ñucata rimacuj Apu ricurishpamari: “¡Jerusalenmantaca utca rilla. Caipi Ñucamanta can huillashcataca, mana uyasha ningacunachu!” nirca. 19 Chashna nijpica, cashnami nircani: “Apu Jesús, ñucaca Canta crijcunataca carcelmanmari apaj carcani. Tandanacuna huasicunapi japishpami macaj carcani. Chaitaca tucuicunamari yachancuna. 20 Canmanta huillaj Estebanta huañuchishpa yahuarta jichacujcunapaj churanacunatapish, ñucamari mingai tucurcani. Ashtahuancarin, ‘Allimi, huañuchichijlla’ nishpami shayacurcani” nircanimi. 21 Ñuca chashna nijpica, Apu Jesusca: “Rilla, ñucami cantaca mana israelcunapajman caru llajtacunaman cachagrini” nircami» nishpami huillarca.
Pablota romanomi cashca
22 Pablo chaita ningacamaca, tucui parlashcata alli uyarcallacunami.
Chashna nijpica:
«Chai runata huañuchi, ¿imapajtaj causashpa catichun saquingui?» nishpami caparircacuna.
23 Mana jahuallata p'iñarishpa, chashna caparishpaca, churanata llujshichishpa pambapi huajtashpami, allpahuan jahuata shitarircacuna. 24 Chashna rurajpimi, huaranga soldadocunata mandajca Pablota soldadocuna tiyana ucuman yaicuchichun mandarca. Chaimantaca, imata rurashcamanta paita chashna caparicushcata huillachunmi, azotishpa tapuchun nirca.
25 Chaipi paita macangapaj cadenahuan huajtacujpimi, Pabloca patsaj soldadocunata mandajtaca:
–¿Riqui, mandashcapica romano runataca, manaraj imata tapushpa macanalla ninchu imatagari?– nirca.
26 Chashna nijpi chai mandajca, huaranga soldadocunata mandajpajman huillagrishpaca:
–Ama macachichu, chai runaca romanomari cashca– nircami.
27 Chashna huillajpi chai mandajca, Pablotaca:
–¿Canca, romanochari canguiari?– nishpa tapujpi, Pabloca:
–Ari, chaitajmari cani– nirca.
28 Shina nijpi chai mandajca:
–Ñucaca, achca cullquihuanmi romano tucurcani– nircami.
Chashna nijpi Pabloca:
–Ñucaca, huacharimantapachatajmi romano cani– nirca.
29 Chashna nijpica, chai macashun nicujcunaca, Pablota saquishpa anchurircallami. Romano cashcata yachashpaca, huaranga soldadocunata mandajpishmi, Pablota huatachishcamantaca achcata mancharirca.
Tandanacushca mandajcunapajmanmi Pablotaca apashca
30 Cayandij punllaca, judiocuna imamanta Pablota juchachicushcata yachashataj nishpami, pushaj curacunatapish, tucui caishuj tandanacushca mandajcunatapish cayarca. Chaimantami Pablotaca, huatashca cadenamanta cacharichishpa, paicunapaj ñaupajman pusharca.


text:
Loading content ...
I API O AYE. PUOLIMIEO MV THÚ'pjU^f.'.^ítKUpst. Taku waste oiiya, taku sica kipajin. Fifty Cents a Year Vol. I. MAY, 1871. No. I. ITXpWAFI KIN. Wicjnyanna de wanyaka. Wahca waéteéte ota pahi qa hetanhan wanji, oicipazo. He iyecen ecamon kta mitawacin. Iapi waéteéte tona owakihi qa wi ca ake wanji cicipazo kta. Wotanin wowapi de cistjna tuka wahca ijecen vaste kta wacin. Iteowapa bena waK  —Jos., 10,12. * Daniel WaLanbuika tekiya unkan mnâja i kin yuohtttun- zapi.—jyart.y o. Jesus taokiye witaya cekiyapi unkan Woniya Wakan Inyan. kaékapi tuka woctkiye on kiyuékapi.— Ohan, 12. Palos qa Silas nakun.— Ohan, 15, 16. Hecen mitakuye taku tona Wakantanka unkidapi iyeCeca hena cetunhda éni iceunkiyapi iyececa.—Mark, 11, 33. KÜSEÜK GF tm&ti íuQÍAN
Object Description
texts


text:
Saywa
Saywa nisqaqa iskay suyupura - mama llaqtapurapas - khuskan manyanninmi. Saywap huk kinrayninpiqa huk suyum, wakin kinrayninpitaq wakin suyum.
Saywakunataqa saywa rumikunawanmi tiyachinku. Chay rumipuraqa siwk siq'ikunam saywa kan.
Mama llaqtakunapurataq achka saywakunaqa hatun qinchayuqmi, pirqayuqmi, ahinataq 1961 watamanta 1989 watakama Berlin pirqam, chay pachapi Kunti Alimanyawan Anti Alimanyap saywanpas, kunantaq Urin Kuriyawan Chinchay Kuriyap saywanmi, Mishikuwan Hukllachasqa Amirika Suyukunap saywanpas, Mishikumanta llamk'ay maskaq runakunata HAS-man chayamuymanta hark'anapaq.
Chakrakunataqa rumi pirqakunatam icha yura saywakunawanmi saywanachinku.


text:
5
Betesdapimi mana cuyuri tucuj runata alliyachishca
1Chai qʼuipami Jesusca Jerusalenpi, judiocunapaj fiesta tiyajpi chaiman rirca. 2Jerusalenpica, ovejacunata yaicuchina pungu cʼuchupimi, yacu tandarishca tiyan. Chai yacuca, hebreo rimaipica, Betesda shutimi. Chai yacu tandarishca muyundijpica, pichca corredorcunami tiyan. 3Chai corredorcunapica, ñahui mana ricujcuna, cojocuna, mana cuyuri tucujcunapish, shujtaj achca ungushcacunapishmi yacu cuyurijta shuyacurcacuna. 4Shuj angelmi yacuta cuyuchinaman huaquin huaquinllapi uriyamuj carca. Cucha yacu cuyurijpi, maijanpish punta huashicujllami, ima ungüimantapish alliyajlla carca. 5Quimsa chunga pusaj huatacunata ungushca shuj runapishmi chaipi carca. 6Pai chashna ungushca siricujta ricushpa, ña achca huatacunata chaipi shitashca cashcata yachashpami Jesusca:
—¿Alliyasha ninguichu?— nirca.
7Shina nijpi ungushca runaca:
—Amitolla, yacu cuyurijpi ñucata huashicuchijca, pi manamari tiyanchu. Ñuca cuyuringacamaca, shujtajrajmari mishan— nircami.
8Chashna nijpi Jesusca:
—Jatari, canta huandunata aparishpa rilla— nircami.
9Chashna nijpica, chai runaca ña alliyarcallami. Ña alliyashcahuanmi, paita huanduna caspicunata aparishpa llujshi callarirca. Chai punllaca, sabadomi carca. 10Chaimantami, judiocunaca alliyaj runataca:
—Sabadomari, manamari canta huandunata aparina punllachu— nircacuna.
11Shina nijpi chai runaca:
—Ñucata alliyachijmari: “Canta huandunata aparishpa rilla” nirca— nishpami huillarca.
12Chashna nijpi:
—“Canta huandunata aparishpa rilla” nijca, ¿pitagari?— nishpami tapurcacuna.
13Shina tapujpi ricuchisha nishpapish, chai alliyaj runaca, paita alliyachij runa chaimanta ña llujshishcamanta, pi cashcata mana yacharcachu.
14Chai qʼuipami Jesusca, Diospaj huasipi tupashpaca cashna nirca:
—Riqui, cunanca ñamari alli cangui. Cutinca ama juchallinguichu, ñataj ñaupatapish yalli tucunguiman— nirca.
15Chai runaca Jesús paita alliyachishcata yachashpami, judiocunaman huillagrirca.
Diospaj Churillamantami causaita chari tucunchij
16Sabadopi alliyachishcamantami judiocunaca, Jesusta pʼiñashpa, ima shinapish huañuchishun yuyarcacuna. 17Chaita yachashpami, Jesusca:
—Ñuca Yayaca, cunancama trabajacunrajmi. Chaimantami ñucapish trabajacuni— nircami.
18Judiocunaca, Jesustaca huañuchishuntaj nicurcacunami. Sabadopi imatapish rurashca jahua, Taita Diosta, ‘Ñuca quiquin Yayamari’ nishpa, Paipish Dios tucushcamantami, ashtahuantajca huañuchinatataj yuyarcacuna.
19Jesusca paicunataca, cashnapishmi nirca:
—Churica quiquin yuyaillamantaca, imata mana rurai tucunchu. Yaya imallata ruracujta ricushpamari, Pai shinallataj ruran. Chaica chashnatajmi. 20Yayaca Churita cʼuyashpami, Pai tucui imalla ruracushcataca Churiman ricuchin. Cunan rurashcatapish yallita ricuchingami. Chaita ricushpaca, cancunaca jatunta mancharinguichijmi. 21Ima shinami Yayaca huañushcacunaman causaita cushpa causachin, chashnallatajmi Churipish cusha nishcacunallaman causaita cun. 22Ashtahuancarin, Yayaca, pitapish mana ima shina cashcata ricuchingachu. Ashtahuanpish chai ruranataca, Churimanmi curca. 23Yayata alli nij shinallataj, tucuicuna Paipaj Churitapish alli nichunmi chaitaca Paiman curca. Churita mana alli nijca, Paita cachaj Yayatapish mana alli ninchu.
24Pipish ñuca huillashcata uyashpa, ñucata cachaj Yayata crijca, huiñai causaita charinmi. Jatun llaquimanca mana ringachu, ashtahuanpish huañuimanta causaiman chʼimbashcami. Chaica chashnatajmi. 25Diospaj Churi cajpi ñuca rimashcata huañushcacuna uyana punlla chayamucunmi, chaica cunanllatajmi. Ñuca rimashcata uyajcunaca causangami, ñuca nishcaca chashnatajmari. 26Yayaca Paillapitajmi causaita charin. Chaimantami Churimanpish Paillapitaj causaita charichun cushca. 27Runa Aichayuj Ñucamanca Paipaj Churi cajpimi, Yayaca gentecuna ima shina cashcata ricuchinatapish Ñucaman curca.
28Ñuca cashna nishcamanta ama mancharichijchu. Tucui pambashcacuna ñuca rimashcata uyana punlla chayamungami. 29Chai punllaca allita rurajcunaca, huiñaita causangapajmi, causarishpa jataringacuna. Ashtahuanpish mana allillapi catijcunaca, jatun llaquiman ringapajmi causarishpa jataringacuna. 30Ñuca quiquin yuyaillamantaca, imata mana nishachu. Ashtahuanpish Ñuca Yayata tapushpa, Paita uyashpami pita imata nina cajpipish nisha. Ñuca munaitaca mana rurasha ninichu, Ñucata cachaj Yaya munashcatami rurasha nini.
Cristomantaca Yaya Diospish, Diospaj Espiritupishmi huillacun
31Ñucallataj Ñuca quiquinmanta huillajpica, huillashcaca yangallami canman. 32Shujtajmi Ñucamantaca huillacun. Paipish Ñucamantaca, cashcatataj huillacushcata yachanimi.
33Juanta tapuchun cancuna cachajpica, paica cashcatatajmi ñucamanta huillarca. 34Runacuna ñucamanta huillashca canman, mana nicunichu. Ashtahuanpish cancuna crishpa quishpirichunllami, pai huillashcataca yuyachini. 35Juanca nina sindi achijyachij shinami huillarca. Pai huillashca lámpara shina achijyachijpimi, cancunaca ashacama cushicurcanguichij.
36Ñucaca, Ñuca Yaya imallata rurachun cachashcatami rurashpa ricuchini. Chai rurashcacunaca, Juan huillashcatapish yallimari, Ñucataca Ñuca Yaya cachashca cashcata ricuchicun. 37Ñucata cachaj Yayaca, mana Pai quiquin cancunapaj ñahuipi ricurishpapish, mana Paitaj uyarishpapish Ñucamanta huillarcami. Ashtahuanpish cancunamari manataj uyashcanguichij. 38Ñuca Pai cachashcata mana crisha nishpami, cancunapaj shungupica, Paipaj Shimicunata mana huaquichinguichij. 39Cancunaca, ‘Dios Quillcachishcacunata yachashpami, huiñai causaita charishun’ yuyashpami, callarishpa yachanguichij. Chai Quillcacunaca, Ñucamantatajmari huillacun. 40Chashna cajpipish causaita charingapajca, manamari Ñucapajman shamushun ninguichijchu.
41Cancuna alli nishca canallataca mana munanichu. 42Cancunataca rijsinimari, Taita Diostaca mana cʼuyanguichijchu. 43Ñucaca, Ñuca Yaya cachajpimari shamurcani. Shina cajpipish cancunaca, manamari chasquinguichijchu. Shujtaj paipaj quiquin shutillapitaj shamujpitajcarinpish, paitaca chasquinguichijllami. 44Ñucata crijpi Shujlla Taita Dios alli nichunca, manamari mashcanguichijchu. Cancunapurallataj caishuj chaishuj alli nishca canallata mashcacushpaca, ¿ima shinataj Ñucataca cringuichijpish?
45Yayapaj ñaupajpi cancunata Ñuca juchachina cashcataca, ama yuyaichijchu. Cancuna shunguta churashca Moisesllatajmi cancunataca juchachicun. 46Ñucallamantataj Moisés quillcashcatamari mana cringuichij. Paita crishpaca, Ñucatapish cringuichijmanmi. 47Pai quillcashcata mana crishpaca, ¿ima shinataj Ñuca shimicunatapish cringuichigari?— nircami.


text:
Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa
Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa (kastilla simipi: Reserva Ecológica Cofán Bermejo) suyuqa amachasqam kachkan, Ikwadur mama llaqtapi, Cascales kitipi, Sukumpiyu markapim.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Cedrelinga cateniformis
- Tessmannianthus heterostemon
- Cassia grandis
Runa llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
- Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna
- Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna


text:
Wayratawan, Kallpapis Rikay
Antaminachawqa 100%pita llapan niyaamanqankunatam, mañakuyanqankunatam llapan aruynikunachaw, rurayniikunachaw minachaw, puertuchaw karpish, manam ichikllapis wayrata qachataayaatsu, niykur kay qusniq mana alli wayrakunawanpis (dióxido de azufre, monóxido de carbono, dióxido de nitrógeno, ozono, plomo y sulfuro de hidrógenokuna) qachatakuyta rikayaami. Tsaynawmi wayrachaw mana ima qachakuna kananpaq rikaraykarlla arukayaamuu, tsaynaw nir mana alli qushniq wayrakuna, alli kaq wayraman tikranta rikaraykarllam aruyaapis.
Nuqakunaqa ishkay waranqa chunka ishkay (2012) watapitam, iliktrisidaa atsik kallpata atskapa iñishikayaa, tsaynaw iliktrisidaa atskita iñishikarninpis wayrataqa manam ichikllapis qachatayaatsu. Tsay watachawqa 898´607,542 kw-hr atski kallpatam iñishiyarqaa, tsaymi 30%chaw atskita iñishirnin huknin watapitaqa mirakarqan. Kaymi huk molino SAG 2 churayanqaapita kashqa, niykur concentradorata, mushuq campamentukunata, oficina slot nishqankunata patsaatsiyanqaapita, mas aktsita añishiyarquu.


text:
Upyana yaku
Upyana yaku nisqaqa runap upyananpaq yakum.
Runa upyana yakutaqa yaku hurqunakunamantam, pukyukunamantam icha ch'uya quchakunamantapas hurqun. Yaku purichina nisqa wiruwan icha witkhuwan runap wasinkunamanmi purichiyta atin. Hatun llaqtakunapi kawsaq runakunata yaku pilakunantam yakuwan ñukyunku.
Ch'aki, yakunnaq suyukunapi kawsaq runakunapaqqa upyana yakuta tariy ancha sasam. Chayrayku chaki pachapi achka runakuna llakikunmi, yakunayanmi.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Upyana yaku.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yanuna yaku.


text:
Octavio Cordero Palacios kitilli
Octavio Cordero Palacios kitilli icha Santa Rusa kitilli nisqaqa (kastilla simipi: Parroquia Octavio Cordero Palacios / Parroquia Santa Rosa) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim , Asway markapi. Tumipampa kitipi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Octavio Cordero Palacios kitillipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. [1]
Kitillipi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.codenpe.gov.ec/ Kañari (kastilla simipi)


text:
Rikch'aq kawsanakuy
Rikch'aq kawsanakuy (simbiosis, σuuBίwσις) nisqapiqa iskay rikch'aqman kapuq kawsaqkuna kawsanakunmi, llapanmi chitakuspan, hawmakuspan. Mana atamchaypi hinam, manam mayqinpas huktapas waqllichinchu, yanapanakullankum.
Rikch'aq kawsanakuqkunaqa uywakunam, yurakunam, k'allampakunam, añakikunapas, ahinataq kusma qarapi kawsanakuq k'allampapas laqupas icha k'allampa saphi nisqapi kawsanakuq k'allampapas yurapas.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Rikch'aq kawsanakuy.


text:
Las Tunas pruwinsya
Las Tunas pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Las Tunas), nisqaqa huk pruwinsyam Kuba mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Las Tunas llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1976 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
534 279 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
8 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Las Tunas pruwinsya.


text:
Surat'a munisipyu
Surat'a munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Sorata) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Lariqaqa pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Surata llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Janq'u Uma 6.425 m - Illampu 6.421
- Mayukuna: Challa suyu mayu - San Cristobal mayu
- Quchakuna: Chilata qucha - Illampu chullunku qucha
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kantunmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Surata munisipyupiqa aymara, kastilla, qhichwa, simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Surat'a sapsi: yupaykuna, saywitu (PDF: 898 kB)


text:
Qishwar Hachakunata Konchukus Markachaw Alli Shumaq Watay
Kay alli shumaq aruychawqa hachakunata, ashmakunta mana ushakaananpaqmi rikayan. Tsay programawanmi rurakashqa llapan hachakuna huk watullachaw kayananpaq, tsaymi Anqash suyuchawqa Parque Nacional Huascaranwan, Reserva Huayhuashwanpis purwakashqa kayan. Kay programa internacional responsabilidad empresarial ambiental- social niq minakunapaqmi, tsaytam riqitsikuyaa; kaychaw kay Polylepisqa, huk genero botanico hacham, tsaymi kay Polyepis kastachawqa ishkay chunka – taksha hachakuna kayan, nuqantsikqa kaykunataqa “qinuwa” nishpam riqintsik. Tsay qinuwakunaqa allaapa kallpayuqmi, rahukunapa chakinkunchawmi shumaq winayan, tsay yachakunaqa kawayan 2800 m.sn.mpita 5000 m.sn.myaqmi, tsayshi kay hachakunaqa alli shumaq, quyu quyu, rakunapa chakinchaw kawayan. Allaapa allish kay qinuwa hachakuna 3,000 msnmchaw nunakuna taaraaqkunapaq, tsaywanshi unay witsaypita taaraq nunakuna, qichwakuna yantachaw inshiyan, tsaynawllash alli allaapa alaatsiykuypaqpis, qahakunapitapis, alalaq wayrakunapitapis quñutsikunshi, tsaynawllan wakin ashmakunapis, hachakunapis kay qinuwakunachaw kawakuyan. Qinuwakunaqa allaapa allim hina, yakupa ciclo hidrológicon alli kananpaqpis; tsaynaw alli, mana patsakuna, hirkakuna tamyawan huchukaananpaq taapan, hina mana alli quyay (C02) wayrachaw kaqtapis chipyatsin.
Tsaymi, kay qinuwakuna (Polylepis) mana ushakaananta, mana lluta walluyaananta ashiyaa, kay alli aruywanqa, Anqash suyuchaw cabeceras de cuencas nishqanchaw nunakuna alli shumaqlla inshiyanantan munayaa. Llapan markakunan kaynaw taapakur qillayta chaskiyan; nunakunapis aruyan, hachakunatapis mallkiyan, yantakuyananpaqpis kan, tsaynawkunatam ashiyaa.


text:
Alto Paraná suyu
Alto Paraná suyu (kastilla simipi: Departamento Alto Paraná), nisqaqa huk suyum Parawayi mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Ciudad del Este mi.
14 895 km²
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 10 ñiqin anta situwa killapi 1945 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
793 260 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
22 distritukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Ciudad del Este (Puerto Presidente Stroessner)
- Hernandarias
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alto Paraná suyu.
- Web site Alto Paraná suyu.


text:
AJINATA WAYK’UNA
Papa pelaytawan uk mankapi kachisituyuqta chayachina. Papa chayanankamataq chay tawa puka uchu chullusqata kutamuna maranapi. Jinallataq habas chullusqaspata qarasninta urqhuytawantaq uk mankitapi chayachina uchhika kachisituyuqta.
Chaymanta cebolla, tomate, ajostawan picana, picaytawantaq uk mankapi uchhika aceitetawan qhitichina, uk 2 minutos jinachá. Chaymantaq puka uchu kutasqata jich’aykuna iskay vaso yakutawan (nuqa churani habas caldonta aswan saborniyuq kananpaq), chaytataq qhitichina chayankama, uk media hora jinachá.
Papa chayaqtin tawaman q’allurpana. Chay puka uchu mankapi qhitichkan chayman jich’aykuna papata, habas chayasqatawan, chaypi piqturpana, uk 5 minutos jinata qhitirichina. Mana ancha caldo kanachu tiyan.
Foto: boliviancookbook.wordpress.com
Chaytataq uk platopi qarakuna uk chhika perejil pikasqayuqta. “Sumaq misk’i mikhuna chayqa”, nispa willariwanchik mama Gregoria Caricari, pay ajinata wayk’urin Colomipi.
Escrito por: Zulma Porco – CENDA


text:
Pushakuqkuna
Antaminapa pushaqninmi isqun nunakuna kayan; tsaypitam kimsa kikinkunalla arukuyan, niykur watan ushariptin, hukta churayan. Paykunallapitam pushaqta watan watan hukta churayan. Kay Antaminapa pushakuyninpam kimsa purwakaynin kan:
- Patsatsikuy hina qatukuypa alli rikatsiqnin purwakay.
- Qillay rikaq purwakay.
- Rikachakuq purwakay.
Tsaypita kayaapaman, huk kaayitsikuq purwakaymi, paykunam chuskun purwakaypita hukyan kayan. Kay kaayitsikuq purwakaymi, alli rikapakun hina imannaw qillayta ashiyanqanta rikan, niykur mama patsata alli rikanqantsita hina nuna pura antaminachaw apanakunqantsikta rikapakun.


text:
Bocas del Toro pruwinsya
Bocas del Toro pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Bocas del Toro), nisqaqa huk pruwinsyam Panama mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Bocas del Torom. 4 643,9 km2.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1903 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
125 461 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
3 distritukuna wan 23 kurregimyentukuna.
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Bocas del Toro pruwinsya.


text:
Wikipidiya:Allinmi hamusqaykichik
Qhawariy "qillqay" nisqa ñit'inata, llapa qillqap hawa rakinpi. Wikipidiyapiqa, munaspalla lliw p'anqakunatam llamk'apuyta atinki, hallch'asqa ruraqpa sutiykiwan icha mana hallch'asqa.
Imataq Wikipidiya?
Wikipidiyaqa insiklupidiyam, ruraqninkunap ayninakuspan rurasqan. Achka runakunam tarinakun Wikipidiyata allinchaykuspan. Llamk'apusqankunataqa wiñay kawsay p'anqapim, ñaqha hukchasqa p'anqapipas rikunki. Wandaluchasqa p'anqakunaqa utqaylla kutichisqam kanku.
Ima hinatataq yanapayman?
Ama mancharikuychu Wikipidiyap p'anqankunata allinchayta—ima p'anqatapas llamk'apuriy: Sinchilla wapulla p'anqakunata allinchay. Chay hinatam kay Wikipidiyamantaqa lliwmanta allin willay pukyutam rurasunchik.
Llamk'apuyqa ancha atinallam:
- P'anqata allinchanaykipaqqa qillqay nisqa ñit'ina butunpi (p'anqap hawa rakinpi) ñit'iy.
- Willanaykikunata qillqamuy.
- P'anqata waqaychay nisqa ñit'ina butunpi (p'anqap ura rakinpi) ñit'iy qillqasqaykikunata waqaychanaykipaq. Ñawpaqta qhawanallaykipaqtaq "ñawpaqta qhawallay" butunta ñit'iy.


text:
Hebei pruwinsya
Hebei pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Hebei, chun simipi: 河北, phinyimpi: Héběi, machu: Hopei, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Shijiazhuang llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1 huk chunkaniyuq prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hebei pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Mapa de Hebei (inlish simipi)
- Hebei en el China Internet Information Center (inlish simipi)
- Hebei (ksstilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Buliwya Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuy
Buliwya Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuy, kastilla simipi Central Obrera Boliviana (COB) nisqaqa Buliwyapi llamk'aqkunap sindikatunkunap hatun tantanakuyninmi.
Buliwya Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuyqa 17 ñiqin ayriway killapi 1952 watapi kamarisqas karqan Buliwya pachakutiy qhipaq. Lliwmanta aswan kamariq runakunaqa Buliwya Qhuyakichaq Llamk'aqkuna Hatun Tantanakuy (Federación Sindical de Trabajadores Mineros de Bolivia]] (FSTMB) nisqapi wankurisqa karqan.
1952 watamanta 1987 watakamaqa Juan Lechín Oquendo sutiyuqmi pusaqnin karqan.


text:
Sach'a muthuy
Sach'a muthuy nisqawanqa runa sach'atam urmachin k'ulluta icha yamt'ata chaskinanpaq. Sach'ataqa ch'iqtanawanmi icha khistunawanmi muthun.
Sach'a-sach'api mana nisyu sach'akunata muthuptinqa, musuqmantam wiñakun. Allin sach'a kamaypiqa allin tupullakamam muthusun. Nisyuta muthuptinqataq - ahinataq mana icha aslla puquna allpayuq paray sach'a-sach'akunata - sach'a-sach'a qullusqa kunaqa. Chayrayku sach'a-sach'ata apruwichaspa anchatam kwidananchikmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sach'a muthuy.


text:
Marcos 6 Mushuj Testamento Diospaj Shimi (MTDS)
Jesustaca Paipaj quiquin llajtapimi mana chasquishcacuna
6 Jesusca chaimanta llujshishpaca, Paipaj yachacujcunandijmi Paipaj quiquin llajtaman tigrarca. 2 Sábado punlla chayamujpica, tandanacuna huasipimi yachachi callarirca. Paita uyajcunaca, achcacunami jatunta mancharishpa, cashna tapunacurcacuna:
–¿Caica maimantataj caicunataca yachachinchu, imamí? ¿Maipishi cai tucuitaca yachamurca? Cai tucui milagrocunatapishmari Paipaj maquihuan ruran. 3 ¡Caica Mariapaj churi, Jacobopaj, Josepaj, Judaspaj, Simonpaj huauqui carpinterollamari! Illu Paipaj panicunapish, caipi ñucanchijpurallapitajmi– ninacushpami, Jesusmantaca p'iñarircacuna.
4 Ashtahuanpish Jesusca:
–Dios ima nishcata huillajtaca, maipipish alli chasquishpa uyanllacunami. Ashtahuanpish quiquin llajtapimi, quiquin familiamanta callarishpa mana uyashun nincuna– nircami.
5 Jesusca, Paita mana crijpimi, Paipaj llajtapica mana achca milagrocunata rurarca. Huaquin ungushcacunallatami, paicunapaj jahuapi maquita churashpa alliyachirca.
6 Paicuna manataj crijpimi, Jesusca jatunta mancharirca. Shina cajpipish chai muyundij llajtacunapica, tucui pueblocunapimi yachachishpa purirca.
Chunga ishqui yachacujcunatami huillachun cachashca
7 Chai q'uipaca, chunga ishqui yachacujcunata cayashpami, ishqui ishquita cacharca. Paicunamanca, mapa espiritucunata llujshichi tucunatami curca. 8 Ñanpajpish mochilata, tandata, quinllullipi cullquitapish ama apachun, taunata aisashcalla richunmi mandarca. 9 Shinallataj pargatetapish, churanacunatapish churarishcalla, ama shujtajtaca apachunmi mandarca.
10 Cashnapishmi nirca: «Maiman chayashpapish, shuj huasiman yaicushpaca, chai llajtamanta llujshingacama chaillapitaj saquiringuichijlla. 11 Mai llajtapi mana uyashun nishpa mana chasquijpica, chai llajtamanta llujshinguichijlla. Chaimanta llujshicushpaca, cancunapaj chaquipi japirishca allpatapish, paicuna ricucunpi chaspishpa ringuichij. Dios llaquichi punllapica Sodomatapish, Gomorratapish yallitami, paicunapaj pueblocunapi causajcunataca llaquichinga, chaica chashnatajmi» nircami.
12 Yachacujcuna llujshishpaca, gentecuna Diospajman cutirichunmi huillarcacuna. 13 Shinallataj achca supaicunatapish llujshichishpami cacharcacuna. Ungushcacunatapish achcacunatami, aceitehuan llihuishpa alliyachircacuna.
Bautiźaj Juantaca huañuchishcami
14 Jesusmantaca, tucui llajtacunapimi parlanacurcacuna. Chaimantami jatun mandaj Herodespish ashtahuan Paimanta yachaj chayarca. Huaquincunaca: «Bautiźaj Juanmari huañushcacunapaj chaupimanta causarishca canga. Chaimantami, cashna milagrocunataca rurai tucunga» ninacurcami.
15 Shujtajcunaca: «Eliasmi» nircacunami. Cutin maijancunaca: «Caica, Dios ima nishcata ñaupa huillajcuna shinallataj, shujtaj huillajmari canga» nircacunami.
16 Chaita uyashpami, Herodesca: «Chaica, cungata ñuca p'itichishca Juanmari canga. Paimari huañushcacunapaj chaupimanta causarishca canga» nircami.
17 Chai Herodesllatajmi Juantaca japinaman cachashpa, cadenahuan huatachishpa, preźu churachishca carca. Herodesmari paipaj huauqui Felipepaj huarmi Herodiashuan pushanacushpa causacurca. 18 Chaimantami, Juanca Herodestaca: «Mandashcapica, quiquin huauquipaj huarmihuan pushanacushpa causachunca jarcanmari» nishca carca.
19 Chaimantami Herodiasca, ima shinapish huañuchichingapaj chapashpapish, mana huañuchichi tucurca. 20 Herodesca, Juantaca cashcata ruraj, jucha illaj imata mana juchachipaj runa cashcata yachashpa manchashcamantami, mana llaquichichun saquishpa, charicurcalla. Pai huillajpica mancharishpapish, ashtahuan munaihuanmi uyaj carca.
21 Herodías yuyacushca punllaca chayarcatajmi. Herodesmari, pai huacharishca punlla pajtajpi fiestata ruracurca. Chaimanca jatun pushajcunatapish, juezcunatapish, Galileamanta alli nishca mandajcunatapish cayashpami, jatun micuita caracurca. 22 Chaipimari, Herodiaspaj ushushica, micucun ucuman yaicushpa tushurca. Chashna tushujtaca Herodespish, paihuan meźapi tiyacujcunapish achcatami ricunachircacuna. Chaimantami jatun mandaj Herodesca, chai solterataca cashna nirca:
–Imata nishpapish mañailla, ñucaca cushallami. 23 Mana llullanichu, cushatajmi. Mañashcatami cusha. Ñuca mandacun llajtata chaupicama mañajpipish, cushallami– nirca.
24 Chaimanta llujshishpa, paipaj mamataca:
–¿Imatataj mañashari?– nijpi, chai huarmica:
–Bautiźaj Juanpaj umata mañaiari– nircami.
25 Chaimantami chai solteraca, callpashpa yaicushpa, jatun mandajtaca:
–Bautiźaj Juanpaj umata cunantaj shuj platopi cuhuairi– nishpa mañarca.
26 Chashna nijpi jatun mandajca, achcatami llaquirirca. Llaquiricushpapish micucujcunapaj ñaupajpi: “Dios ricucunpimi nini” nishcamantaca, mana huashaman tigrari tucurcachu. 27 Chashna nijpi jatun mandajca, Juanpaj umata p'itishpa apamuchun, shuj chapajta ña cacharcallami. 28 Chapaj rishpaca, Juanpaj umataca huichcashca ucullapitaj p'itishpami, shuj platopi apamushpa solteraman curca. Paica mamamanmi curca. 29 Juanpaj yachacujcuna chaita yachaj chayashpaca, Paipaj aichataca apashpami, jutcupi churarcacuna.
Jesusca pichca huaranga runacunamanmi carashca
30 Chaimantaca, Jesushuan ña cutin tandanacushpami, huillagrichun mingashcacunaca tucui imalla rurashcatapish, yachachishcatapish parlarcacuna.
31 Jesusca, mana jahualla gentecuna Paipajman shamucun tigracun cajpimi, micungapajllatapish mana pajtarirca. Chaimantami Jesusca:
–Pi mana causan chulunllapi ashata samaringuichij, cancunalla ch'icanyashpa jacuchij– nirca.
32 Chaimantami pi mana causan, chulunllaman barcopi rircacuna. 33 Ashtahuanpish paicuna chaimanta caruyashpa ricujtaca, achcacunami ricushpa rijsircacuna. Chaimantaca, pueblocunamanta chaquillahuan rishpami, paicuna chayana cashcamanca, paicunata ñaupashpa tandanacurcacuna. 34 Barcomanta llujshishpaca Jesusca, chai tucui achcacuna tandanacushpa shuyacushcata ricushpaca, michij illajlla ovejacuna shina cajpimi llaquirca. Chaimantami, achca yachanacunata yachachi callarirca. 35 Ña yallitaj chishi cajpimi, yachacujcuna Jesuspajman c'uchuyamushpaca, cashna nirca:
–Cai pambapica, pi mana causanca, ña yalli chishipishmari tucun. 36 Paicunaca, ima micunata manamari charincunachu. Cai muyundij uchilla pueblocunaman, aillu llajtacunaman rishpa tandata randigrichun, ‘Cayacama’ niari– nircacunami.
37 Shina nijpi Jesusca:
–Cancunallataj caraichigari– nircami.
Chashna nijpi, yachacujcunaca:
–¿Ishqui patsaj denariohuan tandata randishpachu, chai tucuimanca carachun ningui imatagari?– nircacunami.
38 Shina nijpi, Jesusca:
–¿Mashna tandacunatataj charinguichij? Richij, ricumugrichij– nircami.
Chashna nijpi ña ricumushpaca:
–Pichca tanda, ishqui chalhuallami tiyashca– nircacunami.
39 Shina nijpica, tucuicunallatataj mirga mirgapi chaupishpa, q'uihua pambapi tiyachichunmi mandarca. 40 Chaimantami maipica patsajpura, maipica pichca chungapura tiyarircacuna. 41 Jesusca pichca tandata, ishqui chalhuatapish japishpami, jahua pachata huichilla ricushpa Diosta pagui nirca. Chaimantaca, tandacunata asha ashalla chaupishpami yachacujcunaman curca. Paicunami tandatapish, ishqui chalhuatapish tucuicunaman raquircacuna. 42 Tucuicunami mana nijta micurcacuna. 43 Puchucunataca tandatapish, chalhuacunatapish chunga ishqui canasta jundatami tandarcacuna. 44 Micujcunaca, pichca huaranga c'aricunami carca.
Yacu jahuatami Jesús purishca
45 Jesusca, yachacujcunata barcopi yaicuchishcahuanmi, cucha ch'imbanij Betsaidaman ñaupachishpa cacharca. Ashtahuanpish Paica, chai tucuicunata ‘Minchacamachij’ ningapajmi saquirircaraj. 46 ‘Minchacamachij’ nishpaca, Diosta mañanamanmi Jesusca urcuman rirca.
47 Ña tutayacuitaca, barcopi ñami cuchata chaupiyacurcacuna. Jesusca, Paillami allpapiraj carca. 48 Yachacujcunaca, achca huaira jarcajpimi, remocunahuan barcota ñaupajman apashun yuyashpa, yallitaj shaicurcacuna. Jesusca chaita ricushpami, ñalla pacaricujtaca, paicunapajman yacu jahuata purishpa shamurca. Paicunata ñaupashpa rishalla yuyacurcapishmi. 49 Yacu jahuata purimujta ricushpaca, ‘Ayami’ yuyashpami caparirircacuna. 50 Tucuicuna chashna achcata mancharijta ricushcahuanmi, Jesusca paicunataca:
«Upalla caichij, Ñucamari cani. ¡Ama mancharichijchu!» nirca.
51 Paicuna ricun barcopi Jesús huichiyajpica, huairaca sirirircallami. Chaimantami paicunaca achcata mancharishpa, cushicurcacuna. 52 Paicunapaj shungucunaca sinchiyashca cashpami, tandacunata carajta ricushpapish, manaraj entendishcacuna carca. Chaimantami Jesús mandajpi, yacu casijlla tucujpi cushicurcacuna.
53 Cuchata ña ch'imbashpaca, Genesaret llajtaman chayashpami, chai cucha uripi uriyarcacuna. 54 Barcomanta paicuna uriyancami, chaipi causajcunaca Jesusta rijsircacuna. 55 Chai tucui muyundij llajtacunata puricujpica, ungushcacunatami maimantapish huanducunapi, Jesuspajman apamurcacuna. 56 Aillu llajtacunaman, pueblocunaman, mai carucunaman rijpipish, Pai maita rina ñancunapimi ungushcacunataca churarcacuna. Chaicunaca, Jesustaca: “Cambaj jahua churana chupallapipish tuparichun saquihuai” nishpami mañarcacuna. Paipaj churanapi tuparijcunaca, tucuicunami alliyarcacuna.


text:
Galileo Galilei
Galileo Galilei sutiyuq runaqa (15 ñiqin hatun puquy killapi 1564 paqarisqa Pisa llaqtapi - 8 ñiqin qhulla puquy killapi 1642 wañusqa Arcetri llaqtapi) huk Italya mama llaqtap pachaykamaymanta, quyllur yachaymanta, yupanamanta yachaqsi, yachay wayllukuqsi karqan.
Taytanː Vincenzo Galilei; Mamanː Giulia Ammannati.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Galileo Galilei.


text:
Llapallan runakuna qalilla kawsanankupaq, mana qullqillawan hampichikunankupaq, hampina wasikunapi allin hampiy chaskinankuta imam munayku, aswanpas wakcha runakunaman, qunqasqa llaqtakunapi tiyaqkunaman aypanqa; hinallataqmi, runakunawan, institucionkunawan yanapachikuspa allin hampiy ruraykuna qawarisqa kananpaq rimanakullaykutaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Allin qalikaypi purinapaq, tukuy unquykuna hampiy atikunanpaq kallpachayta qunqa, aswantaqa qanramanta hamuq unquykunatam chinkachinqa.
(ch) Yuyay chinkay unquykunata, uma unquykunata, drogamanta unquykunata ima chinkananpaqmi tukuy llamkaykuna rurakullanqataq.
(h) Chuya yaku, chuya unu llapan runaman chayachinqa, chaywan mayllakunapaqpas, hispana wasi kananpaqpas; chuya chuyapi tiyanapaqpas, qanrakuna, qillikuna chinkachinapaqpas, llamkaykuna kallanqataq.
(i) Sapa suyupi yachakuq unquykunata, qunqayllamanta rikurimuq unquykunatapas chinkachinapaqmi hatun llamkay wakichikunqa.
(k) Allin chuya kawsaypi, allin qalikaypi tiyanapaqmi kamachiykuna lluqsimunqa.
(l) Hampina wasikuna llapan llaqtakunapi churasqa kanqa, aswanpas wakchayasqa llaqta ukupi tiyaq runakunapaq; warmikunapaq, wawakunapaq, machu payakunapaq, mana ima ruray atiq runakunapaqpas kanqa.
(ll) Mana unquykuna kananpaq llamkaykunata kallpachanqa, chaypaq llaqtapi, ayllupi runakunata, institucionkunata ima, yanapakunankupaq minkakunqa. Paykuna, maypiña kaspapas imayna chay llamkaykuna purisqanta qawarinqaku, ichapas may suyukunapa, llaqtakunapa munasqanmanhina kananpaq.
(m) Wawayuq warmikuna allin kananpaq yanapay kanqa, chaymantapas kanqa hampikuna munasqalla wawayuq kanapaq, chaytaqa sapa tayta mama ninanku allinchus manachus chay kasqanta.
(n) Llapan llaqta runakuna mana qullqillawan hampichikunanpaq, hampina wasikunaman rinanpaq, kamachikunqa; chaypaqmi institución privada nisqamanta yanapakuyta mañakullanqataq.
(ñ)Llapallan mana seguruyuq runakuna hampina wasiman hampichikuq chayanankupaqmi kamachikunqa; chaypaqmi qullqita churanqa, chaywan yanapakuspa hampisqa kanankupaq.
(p)Tukuypi llamkaq runakuna hampiyman aypananpaq kamachikuyta purichinqa, chaywan qipaman asegurasqa kananpaq.
(q) Allimanta allimantas hampi kamayuqkunaman qullqita yapanqa llamkasqankumanhina.
(r) Hampina wasikunapi hampi kamayuq llamkaqkunam huk yachaykunawan kallpachasqa kanqaku, chaywan sumaqta runakunata chaskinankupaq, hampinankupaq ima.
(s) Musuq hampiykunata, biomédica nisqamanta aswan yachanapaq taqwiriy apakunqa, hinallataq, ñawpa tayta mamanchikkunapa hampi yachayninkupas riqsisqa kanqa, chaywan pipas hampikunanpaq.
(chk) Seguro Social nisqa wasiman kutichipunqa sapanmanta llamkayninta hatarichinanpaq.


text:
Noticias
Noticias Destacadas
Últimas noticias
“ZORY” allku hapishkami shiraykunata shuk kipikunapi.
Hapishkami shiraykunata shuk markakunata purik ayllukunata aparik antawapi, purikmi kashka kay Tulcán-Quito-Guayaquil kitykunata, kay antawataka hapishkami kay Mascarilla llakta chapakkuna harkana llanakaypi, antinarcóticos llankaymanta mashi chapakkuna, hapishkami shiraykunata shuk kipikunapi kay imaykunapa mashika shuktak E.D.C.M. llaktamantami kashka
Kay chillay chishi, antinarcóticos llankaymanta mashi chapakkuna ZORY allkupa yanapaywan, hapishkami allimantalla kay ayllukuna aparik antawata, kay allkuka ña rikuchishkmi shuktak llaktamanta warmipa kipikunapi, ña kay kipikunata allí mashkashpa rikukpika hapishkami 4 kipikuna waylla wirashina tullpukunata, ña allí rikuykunapi allí rikukpika marihuana shiraykunami kashka 3646 gramos shiraykuna.
Kay warmitaka hapishpa ña churashkami kay apuk paktachikunapa makipi, shinallatak kay shiraykunataka ña apashkami kay jefatura Antinarcóticos de Ibarra llankay wasikunaman, allí wakaychikunata charinapak, kay chapakkunapa llankaywan ña llukshichishkami 7292 uchilla kipi shiraykunata kay mamallaktamanta. P. Meneses-SZImbabura/Traductor Luis P/DNCE


text:
Biwa qucha
Biwa qucha (nihun simipi: 琵琶湖, Biwa-ko, Kastilla simipi: Lago Biwa), hatun qucham, Nihunpas mama llaqtakunapi. Poyang quchaqa 670,33 km² hatunmi. Quchap hawanqa mama quchamanta 85,614 mitrum aswan hanaq.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Fauna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Nihun simitam rimanku.
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Manyanpi llaqtakuna:
- Nagahama
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Lago Biwa.
- Departmento del Lago Biwa y el Medio Ambiente, Prefectura de Shiga
- Webcam en vivo de Biwako


text:
Challkuchimaq
Challkuchimaq sutiyuq runaqa huk inka awqaq pusaqsi karqan.
Rumiñawi, Kiskis sutiyuq awqaq pusaqkunawan Atawallpap kimsantin hatun pusaqninpuras karqan. 1532 watapis Kipaypan ñiqpi maqanakupi Waskartas atispa hap'ispa Rumiñawiwan, Kiskiswan awqaqninkunata Qusqumansi pusqarqan.
Ispañulkuna Atawallpata hap'irqaptin, 1533 watapis Kashamarkaman rirqan yanapanapaq. Ispañulkunataq paytapas hap'ispa nanachispa wañuchirqansi.
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Angles Vargas, Víctor (1998). Historia del Cusco incaico. Tercera edición, Lima: Industrial gráfica S.A., Chavín 45.


text:
Griguryu XI
Griguryu XI, Griguryu XI huk chunka huk ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. XI, Italya simipi: Gregorio XI) sutiyuq runaqa (* 1336 watapi paqarisqa Rosiers-d'Égletons llaqtapi - † 27 ñiqin pawqar waray killapi 1378 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
30 ñiqin qhapaq raymi killapi 1370 watapi watamanta 27 ñiqin pawqar waray killapi 1378 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Griguryu XI.


text:
José Antonio Páez
José Antonio Páez Herrera sutiyuq runaqa (* 13 ñiqin inti raymi killapi 1790 watapi paqarisqa Acarigua llaqtapi - † 6 ñiqin aymuray killapi 1873 watapi wañusqa New York llaqtapi) huk Winisuylanu mama llaqtayuq Awqa suyuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.
Tayta: Páez
Mama: Herrera.
Warmi: Dominga Ortiz
Yachay wasi:
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kastilla simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: José Antonio Páez.


text:
Jesustaca Pilatopaj maquipimi churashcacuna
1Pushaj curacuna, cunaj yuyajcuna, Mandashcata yachachijcuna, tandanacushca mandajcunapishmi paicunapuralla tandanacurca. Chaimantaca, ñami shujlla yuyai tucushcacuna carca. Chaimantami cayandij tutamantaca Jesusta huatashpa, źuyu źuyuta Pilatopajman pusharcacuna. 2 Pilatoca, Jesustaca:
–¿Canca judiocunata Jatun Mandajchu cangui?– nishpa tapujpi, Jesusca:
–Can nishca shinatajmi cani– nirca.
3 Chashna nijpimi, curacunata mandajcunaca, Jesustaca tucui laya juchachircacuna. 4 Pilatopish cutinllatajmi:
–¿Manatajchu imata cutichingui? Riqui, Canta imallata juchachicujtaca, ¿manachu uyangui imatagari?– nirca.
5 Chashna nijpipish Jesusca, imata mana cutichircachu. Chaimantami Pilatoca, achcata mancharirca.
6 Shina cajpipish Pilatoca, Pascua fiesta punllacunapica, preźumanta shujtami, maijanta cacharichun mañajpica, chaita cacharij carca. 7 Chai punllacunapica, Barrabás shuti runami, macanacungapaj jatarichishcamanta, preźu tiyacurca. Paihuan jatarishpa huañuchijcunandijmi carca. 8 Gentecuna huaica shamushpaca:
–Cunanpish can ruraj cashca shinallataj shuj preźuta cachariari– nishpami, mañai callarircacuna.
9 Chaimantami Pilatoca:
–¿Judiocunata jatun Mandajtachu cacharichun ninguichij?– nirca.
10 Curacunata mandajcuna p'iñashcallamanta Jesusta japichishcata yachashcamantami, chashna nirca. 11 Ashtahuanpish curacunata mandajcunaca chai gentecunataca, ‘Barrabasta cachari’ nichunmi yachachircacuna.
12 Pilatoca:
–Can judiocunata Jatun Mandaj nishcataca, ¿imatataj rurachun ninguichij?– nishpami, cutin tapurca.
13 Ashtahuanpish paicunaca:
–¡Chacatailla!– nishpami caparircacuna.
14 Chashna nijpipish Pilatoca:
–¿Ima mana allitataj rurashcari?– nijpica, paicunaca:
–¡Chacatailla!– nishpami, ashtahuan caparircacuna.
15 Pilatoca, tucuicunata cushichisha nishpami, Barrabasta cacharirca. Jesustaca azotichishca q'uipaca, chacatachunmi curca.
Soldadocunami Jesusta pugllashcacuna
16 Chaimantami soldadocunaca, juchachishcacunata Pilato tapuna ucuman Jesusta pusharcacuna. Chaimanca, tucui soldadocunatami tandachircacuna. 17 Chaipimi Jesusmanca, amsa puca linsota p'achallichishpa, cashayuj caspita ahuashpa, umapi churachircacuna. 18 Chaimantaca, alli nij tucushpami:
–Judiocunata Jatun Mandaj, Canca allimari cangui– ni callarircacuna.
19 Chaimantaca, Paita caspihuan umapi garrotishpami, ch'ucashpa, ñaupajpi cungurishpa adoraj tucurcacuna. 20 Chanzata rurashpa asishca q'uipami, amsa puca linsotaca llujshichircacuna. Chaimantaca, Paipaj quiquin churanallatataj churachishpami, chacatanaman aparcacuna.
Jesustaca Golgotapimi chacatashcacuna
21 Jesusta chacatanaman apacujpica, Cirenemanta Simonmi chagramanta tigracurca. Paica Alejandropaj, Rufopaj yayami carca. Paitaca japishcahuanmi, Jesuspaj cruzta apachircacuna. 22 Chashnami, Gólgota shuti urcuman aparcacuna. (Chaica: “Uma Tullu sirina urcu” nisha ninmi). 23 Chaipica mirrahuan chagrushca vinotami, Jesusmanca ubyachun curcacuna. Ashtahuanpish Paica, mana ubyarcachu. 24 Ña chacatashpaca, soldadocunami Paipaj churanacunataca, suerteta rurashpa raquinacurcacuna.
25 Jesustaca, chaupi tutamantatami chacatarcacuna. 26 Imamanta huañuchishcata ricuchij quillcapica: «JUDIOCUNATA JATUN MANDAJMI» nishcami tiyacurca. 27 Ishqui shuhuacunatapishmi Jesushuanca, shujtaca alli ladoman, caishujtaca lluqui ladoman chacatarcacuna. 28 Chashna rurajpimi: “Millaita rurajcunahuanmi tandachisha canga” nishpa quillcachishcaca pajtarca. 29 Chacatashca c'uchuta ricujcunapish, umata cuyuchishpami cashna c'amircacuna:
–‘¡Jajai! Canca Diospaj huasitapish urmachishpa, quimsa punllallapi cutin shayachishallami’ nijmari carcangui. 30 Cunanca, chacatashcamanta Canllataj uriyashpa, quishpiriari– nircacunami.
31 Curacunata mandajcunapish, chashnallataj chanzata rurashpami asircacuna. Chaimantaca, Mandashcata yachachijcunahuanmi, caishuj chaishuj cashna ninacurcacuna:
–¡Shujtajcunataca quishpichircamari, ashtahuanpish Paillatajca, manamari quishpiri tucunchu! 32 Israelcunata Jatun Mandaj, Quishpichij Cristotaj cashpaca, chacatashcamanta cunanllataj uricuchunri. Chaita ricushpatajca, crishunmi– nircacunami.
Jesushuan chacatashcacunapish chashnallatajmi c'amircacuna.
Jesusca chaupi chishitami huañushca
33 Ña chaupi punlla tucujpica, chaupi chishicamami tucui cai pacha amsayarca. 34 Chai chaupi chishitami, Jesusca:
–Eloi, Eloi, ¿lama sabactani?– nishpa, sinchita caparirca. (“Ñuca Dioslla, Ñuca Dioslla, ¿ima nishpataj Ñucallata saquihuanguiari?” nishpami chashna nirca).
35 Chaipi cajcunamanta maijancuna uyashpaca:
–Uyashunchij, Eliastamari cayacun– ninacurcacunami.
36 Chaipi cajcunamanta shujca, callpashpami esponjata vinagrepi satishpaca, caspi puntapi churashpa, Jesuspaj shimiman pajtachishpaca:
–Saquichij, ¿Eliasca Paita uricuchinaman shamunchu, imamí?– nircami.
37 Ashtahuanpish Jesusca, sinchita caparishpaca huañurcallami. 38 Pai huañujpica, Diospaj huasi ucupi jarcachishca jatun linsoca, chaquiyajtami, jahuamanta uriman, chaupita lliquirirca. 39 Jesuspaj ñaupajpica, patsaj soldadocunata mandajmi shayacurca. Paimi caparishpa huañujta ricushpaca:
–Cai Runaca, Diospaj Churitajmari cashca– nirca.
40 Chaipica, tauca huarmicunapishmi, carullamanta ricushpa shayacurcacuna. Chai huarmicunapurapica, Magdalamanta Mariapish, Josepajpish, paipaj cati Jacobopajpish, mama Mariapish, Salomepishmi chaipi carca. 41 Paicunallatajmi Galileapi Jesús puricujpica, servishpa, catishpa purircacuna. Shinallataj Jerusalenman, Paihuan shamuj, shujtaj achca huarmicunapishmi chaipi carca.
Arimateamanta Josemi Jesustaca pambashca
42 Sabadopaj allichina punllaca, ñami chishiyarca. 43 Chaimantami tandanacushca mandajcunapuramanta Joseca shamurca. Paica, Arimateamantami carca. Paipish Dios mandanata shuyacushcamantami, mana manchashpa Pilatopajman rishpaca, Jesuspaj aichata pambangapaj mañarca. 44 Pilatoca, ‘Huañushca’ nijta uyashpaca, achcatami mancharirca. Chaimantami patsaj soldadocunata mandajta cayashpaca, ‘¿Ñachari huañurcari?’ nishpa tapurca. 45 Patsaj soldadocunata mandaj: “Ñami huañurca” nishpa huillajpimi, Jesuspaj aichataca, pambagrichun Joseman curca. 46 Jesuspaj aichata José apashpaca, shuj jatun linsota randishpami, chaihuan pilluchirca. Chaimantaca rumi quinripi allachishca jutcupi churashpami, jatun rumita singuchishpa, chaihuan jutcu punguta huichcarca. 47 Jesuspaj aichata chaipi churajtaca, Magdalamanta Mariahuan, Josepaj mama Mariahuanmi ricurcacuna.


text:
Christian Wulff
Christian Wilhelm Walter Wulff sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin inti raymi killapi 1949 watapi paqarisqa Osnabrück llaqtapi - ) Alimanya mama llaqtayuq taripay amachaqmi, pulitiku runapas.
2010 watamanta 2012 watakamam Alimanya mama llaqtap Umalliqninmi karqan. Maki p'akichikuymanta ch'ataptinkum, kamachinanmanta ithirirqanmi.
Chaymantataqmi Joachim Gauck sutiyuq pulitikum akllasqa karqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Christian Wulff.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Christian Wulff.


text:
José Miguel de Velasco
José Miguel de Velasco Franco sutiyuqqa (1795 paqarisqa Santa Krus llaqtapi, Buliwyapi, 1859 wañusqa Santa Krus llaqtapi, Buliwyapi) Buliwya suyup umalliqninmi karqan:
- 2 ñiqin chakra yapuy killapi 1828 watapi - 18 ñiqin qhapaq raymi killapi 1828 watapi
- 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1829 watapi - 24 ñiqin aymuray killapi 1829 watapi
- 22 ñiqin hatun puquy killapi 1839 watapi - 10 ñiqin inti raymi killapi 1841 watapi
- 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1848 watapi - 6 ñiqin qhapaq raymi killapi 1848 watapi.
José Miguel de Velasco pruwinsyaqa José Miguel de Velascomantam sutichasqa.


text:
Sukumpiyu marka
Sukumpiyu marka nisqaqa huk markam Ikwadur mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Musuq Loja llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Limunqucha risirwa - Kuyawinu risirwa - Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpa - Cofán Bermejo kawsaykuska amachasqa allpa - Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki
- Mayukuna: Awariku mayu - San Miguel mayu - Putumayu
- Quchakuna: Limunkucha
- Phaqchakuna: San Rafael phaqcha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis kitinmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sukumpiyu markapiqa Napurunakunam tiyanku. Paykunaqa kay kitillikunapi kawsanku:


text:
Seguridad y Soberanía Alimentaria
CENDA
CENDA es una institución sin fines de lucro que acompaña las estrategias propias de manejo y control del territorio y recursos naturales. Comparte nuestros contenidos y síguenos en nuestras redes sociales para estar al tanto de nuestras actividades.
“Añaskitu” tukuy chiqatapuni purimun, chay puriynimpi wawakunawan tinkuykun Uncía pampapi comunidad Colcoma Ayllu Qharacha Provincia Rafael Bustillo. Chaypitaq wawakuna willarinku cebada ruthuymanta chantapis llakiyninkuta riqsirichinku.
Puriskiri Añaskituqa kay pukllanitata tarimusqa, Ángel, José wawakunawan kay jina parlarikusqa:
“Kay wata ñawpaq tarpuykunasta mana acompañanchu”
Jesús Claure Maturano, comunidad Tipa Q’asa, nin, “Kay wata para ñawpaq tarpuykunata mana acompañanchu, pisisitusllata pararparimun, yuyarqayku paras pisi kanantapuni, jinapis carnaval pasaymanta paras mat’iykamun. Ajinapi qhipa tarpuykuna astawan waliq, saras karparin ñawpaq tarpuykunamanta nisqa. Qayna wataqa ñawpaq parakunawan saras astawan puqurqa. Nuqamantaqa as kikillan puquspa jinan. Ch’aki chiqakunapi ñawpaq tarpusqas mana puqunchu. Jaqay Wara Waramanta (Provincia Campero) jamunku, kay nuqaykuqpapi ganarikusawayku saritata, maniysituta kunanpis. Mana puqusqachu, ñawpaq saras tarpusqasninku”.
“Mikhunapaqtaq, qullqichanapaqtaq kunanqa tiyan”
Segundino Silva Flores, comunidad Marquilla, nin: “Kay wataqa tata Diospaq qhawariyninwanqa sumaqta tukuy imata puquchikuyku. Bolayta mana atina kasan chaqritakunaqa, churakusqa chhikan tukuy ima puqupuwanchik. Mikhunapaqtaq, vendekunapaqtaq kunan tiyan. Saraqa Cordeco, q’illu sara, waqay ch’uritu, yuraq sara, kulli sara. Q’ayma jallp’aspi kantaq, misk’i jallp’itaspiqa astawan sumaqta puqun. Trigo, sara maníy kusallapuni kasan. Para qhipata kasqanpiwan, as tunpata ch’akinayarqanku chaymanta para kaptinkamaqa ukllata kutirinku”.
“Diciembre paraqa chawpi paraña niq kanku, kay wata qhipata para qallarin”
Juana Quintana, comunidad Chillavi, Regional Cocapata, nirqa: “Kay wata kusalla kachkan i, papa kusallata puquykusqa, mana pisichu ni imachu. Qayna watamanta nisqa tumpawan yapasqa, qayna wata pisilla karqa, chikchi paras karqa, qhasa ima, pisi karqa, murmu murmulla papapis, kay wata mana kanchu chikchi para ni qhasa.


text:
Ho Chi Minh
Ho Chi Minh sutiyuq runaqa, witnam simipi Hồ Chí Minh, chinu simipi: 胡志明, Nguyen Tat Thanh (19 ñiqin ayriway killapi 1890 watapi paqarisqa Hoang Tru llaqtapi, Nghe An, Witnam mama llaqtapi - 2 ñiqin tarpuy killapi 1969 watapi wañusqa Hanoi llaptapi) Witnam mama llaqtap pulitikum, awqaq pusaqmi, kumunista pusaqmi karqan.
1945 watamanta 1969 watakama Chincha Witnampa umalliqninmi karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Proceso de la colonización francesa
- Carnet de prisión (poemas)
- Programa del Partido Comunista de Indochina
- Acciones que "deben hacerse" y que "no deben hacerse"
- El leninismo y la liberación de los pueblos oprimidos.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ho Chi Minh.


text:
Yanaqiwa distritu
Yanaqiwa distritu (kastilla simipi: Distrito de Yanaquihua) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Kuntisuyus pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Yanaqiwa llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Nicolás de Piérola, Piruw suyup umalliqnin 23 ñiqin qhapaq raymi killapi 1879 watamanta 12 ñiqin pawqar waray killapi 1881 watakama [2] paqarimurqa Alpacay haciendapi, Yanaqiwa distritupi, 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1839 watapi.


text:
QILLQAKUNATA ÑAWINCHASUN YUPAYCHASUNTAQ
A – CH - H - I – K - L - LL - M
N - Ñ – P – Q – R – S – T – U – W- Y – KH - PH – QH - TH
CH`- K’- P`- Q`- T’
Llapan Piruw llaqtanchispiqa 43 simikunam rimakun; Q. cusco-collao, Q. Ayacucho-chanca, Q. Wanka, Ancashina. Q. Kañaris Cajamarca ; uh t’aqataq kan ,yunka llaqtakunapiqa 40 mana riqsisqanchis Qhiswa simikunatawan rimanku.Ghay allin yupaychasqakunam kay: Machiguega, Ashaninka, Shipibo, Aguaruna,Achwar, Wampis, Bora, Shiwillu, Wituto, Shawi, kukama , Kukamillu, Tikuna, Nomatsiguega, Kandozi, chapra, Piru, Esseja, Arambutmatses, Kulina, Kakataibo, Urarina, Kunibo ima.
Chaymi piuw suyuplqa kamarikunña DINEBI :Dirección Nacional de Educación Bilingüe Intercultural sutiyuq. Chay wasimanta lluqsimunña kamachikuy; lluy piruw laqtapi riyaq runaq rimananchis nispa Kastilla simita taytanchispa yachachisqan simitawan (bilingüe) iskay simipi, iskay kausaypi yachachikuy kananpaw (EBI).
Kallantaq chaymanta R.M. 1218-85-ED. Kay kamachikuyqa mayhinatachus Kay simikunapi qillqana cha
ichaqa kantaqmi Aimara simipas
—————


text:
Guangdong pruwinsya
Guangdong pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Cantón, chun simipi: 广东, phinyimpi: Guǎngdōng, machu: Kwangtung, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Guangdong llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
21 huk chunkaniyuq prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Guangdong pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Guangdong saywitu (inlish simipi)
- Guangdong en el China Internet Information Center (inlish simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Phinu ugru rimaykuna
Phinu ugru rimaykuna nisqaqa huk ural rimaykunap huk urin ayllunmi, anti Iwrupapi, chunka suqtayuq rimayniyuq, iskay chunka pichqayuq hunu rimaqniyuqmi. K'askachakuq rimaykunam.
Lliwmanta aswan rimaqniyuq phinu ugru rimaykunaqa unriya simim, phinis simim, istunya simipas.
Phinu ugru rimaykunap urin ayllunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Unriya (Magyar)
- Obugru rimaykuna
- Permu rimaykuna
- Komi
- Udmurtu (Wotyaku)
- Wolgaphinu rimaykuna
- Maru rimaykuna
- Mari (Cheremisu)
- Mordwinu simin
- Yaqa mana riqsisqa wañusqa phinu rimaykuna
- Phinusamu rimaykuna (Phinulapu rimaykuna)
- Sami rimaykuna (Lapu rimaykuna)
- Kunti sami rimaykuna
- Anti sami rimaykuna
- Baltikuphinis rimaykuna
- Sami rimaykuna (Lapu rimaykuna)
- Maru rimaykuna
Paqta rimakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yupaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hukmanta suqtakamaqa tukuy yupaykuna ñawpa ural rimaymanta rimakunam. Qanchispaq rimataq phinis simipi unriya simipipas indu iwrupiyu rimaykunamanta chaskisqa. Chunkapaq rimaqa ñawra hinam, sami simi, mari simi, masi simipi ñawpa yupay nisqapaq rimam. Chunkapaq komipi udmurtpipas das nisqa, unriyapi tíz nisqaqa iranu rimaykunamantas chaskisqa.


text:
Altu llaqta
Altu llaqta icha Hanaq llaqta (aymara simipi: Altu Pata; kastilla simipi: El Alto, "hanaq kaq") nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Altu llaqta munisipyup uma llaqtanmi.
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Altu llaqta.
- Altu llaqta munisipyu: yupaykuna, saywitu
- Cultura en las Alturas)


text:
Napu chichiku
Napu chichiku[2] (Saguinus graellsi) nisqaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillum, rikch'aq chichikum.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ de la Torre, S., Di Fiore, A. & Stevenson, P. (2008). «Saguinus nigricollis ssp. graellsi». Chikichasqa Rikch'aq Puka Sutisuyu, UICN nisqap kamachisqan 2018. 2 January 2009 p'unchawpi rikusqa.
- ↑ Ivanhoe Energy Napu Chichiku: Saguinus graellsi
Hawa tinkikina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Napu chichiku


text:
Unsiya munisipyu
Unsiya (kastilla simipi: Uncía) nisqaqa huk ñiqin munisipyu Rafael Bustillo pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Unsiya llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay kantunmi kan:
Kunanqa Chuquihuta kantun Rafael Bustillo pruwinsyap tawa ñiqin munisipyunmi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 www.ine.gov.bo
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)


text:
Liryu yura rikch'aq ayllu
Liryu yura rikch'aq ayllu (familia Liliaceae) nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 16 rikch'anayuq, 600-chá rikch'aqniyuq, Chincha Awya Yalapi, Asyapi, Iwrupapipas wiñaq. Urin Awya Yalapi k'ita liryu yurakunaqa manam kanchu.
Rikch'aqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaymi huk liryu hina yurakuna:
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Liryu yura rikch'aq ayllu.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Liryu yura rikch'aq ayllu


text:
Tabaré Vázquez
Tabaré Vázquez sutiyuq runaqa (* 17 ñiqin qhulla puquy killapi 1940 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq hampikamayuq wan pulitikupas runam qarqan.
2015 watamanta pacha umalliq kachkaptin.
2005 watamanta 2010 watakama Umalliq.
Taytan: Héctor Vázquez; Maman: Elena Rosas.
Ñawpa warmi: María Auxiliadora Delgado.
Churinkuna: (4) Ignacio, Álvaro, Javier wan Fabián.
Yachaywasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tabaré Vázquez.


text:
Tawantinsuyu
Tawantinsuyu nisqaqa Inkakunap mama llaqtankus karqan, tawantin suyuyuq kaq. Qusqu llaqtas uma llaqtan kaptin, unanchankutaq wiphalas karqan. Kunan pachaqa Antikunap runankunam kikinkunatapas llaqta suyunkunatapas kawsay saphintapas Tawantinsuyu nikunku.
Yuyarina
Inkakunap tawantin suyun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qusqu, Inkakunap uma llaqtanñas ñawpa pachañas Qusqu qhapaq suyu pachañas tawantin llaqta suyuyuqsi karqan. Chaypacha Hanan Qusqu, Urin Qusqu suyus karqan, chay iskay suyutaq iskaymansi rakisqa karqan, tawantin suyus.
1438 watapi Pachakutiq Inka Yupanki Chanka runakunata atipaspa hatunkaray suyuta hap'iptinsi, Inkakunap atiynin, mama llaqtan anchata mast'arikurqansi. Ñawpa pacha hina, manas qhapaq llaqtallapichu, ichataq tukuy atipasqan suyuntinpis tawantin rakin kamarirqanku. Chay tawantin suyunkaqa karqan: Chinchaysuyu, Antisuyu, Kuntisuyu, Qullasuyu. Suyunkunap kuchunkunaqa uma llaqtapi, Qusqupi, tarikurqanku. Tawa suyumanta Tawantinsuyu suti hamun.
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chinchaysuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Antisuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuntisuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qullasuyu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Tawantinsuyu.
- Inka taytanchiskunaq kawsayninta yacharispa. Instituto Superior Público la Salle, proyecto CRAM II, Urubamba, Qusqu 2002.
- Inkakunap paqarisqanmanta: Titiqaqa quchamanta ñawpa willakuy, Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy. Runasimi.de, Waskaran portalmanta hamuq.


text:
Juan Carlos Aramburu
Juan Carlos Aramburu sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin hatun puquy killapi 1912 watapi paqarisqa Reducción llaqtapi - † 11 ñiqin hatun puquy killapi 2004 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi) huk kathuliku Uma Hatun yaya karqan.
Yachay wasi: Colegio Pío Latinoamericano de Roma wan Pontificia Universidad Gregoriana (Roma).
1975 watamanta 1990 watakama Buenos Aires Uma Hatun yaya.
Tayta: Copello; Mama: .
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Juan Carlos Aramburu.
- Catholic Hierarchy
- Cardenales de la Iglesia católica
- Juan Carlos Aramburu