text:
Chunka punchaw diciembre killapim 1948 watapi Hukllawasqa Nacionkuna huñunakuspanku allinmi nirqaku hinaspam reqsichirqaku runakunapa lliw derechonkunata, chaymi kay librochapi tukuy nisqanku kachkan.
Chay hatun huñunakuypim rimanakurgaku lliw Runakunapa Derechonkuna sapakama nacionkunapi reqsichisqa, yachachisqa hinaspa leesqa kananpaq, reqsichisqamá kanan tukuy rikchaq yachay wasikunapipas, chaynataqa rurana chay nacionkunapa mana imayna kasqantapas qawaspam.
HUKLLAWASQA NACIONKUNAPA REQSICHISQAN
LLAPA RUNAKUNAPA DERECHONKUNA
Qallariynin
QAWARISUNYA: Libre kawsakuywan kay pachapi tukuy imapi hawka kawsakuyqa sumaq sapichasqam kachkan kaykunapi: Lliw runakunaqa mamanchikpa wachakuwasqanchikmantapunim mana pipapas usuchisqan allin qawasqa hinaspa igual derechoyoq kananchik.
QAWARISUNYA: Runakunam tukuy mana allin ruwaykunaman chayarunku, runapa derechonkunata mana sumaqta reqsispanku otaq yachachkaspankupas chaykunata mana kaqpaqpas hapispanku, lliw runakunam munanchik hamuq punchawkunapi allin kawsakuyta; tukuy manchakuykuna hinaspa muchuyllapi wakcha kaykuna chinkaruptinqa lliw runakunam mana manchakuspaña rimarisun imam umanchikpi kaqta, mana manchakuspataqmi chaskisun imam yachay munasqanchiktapas.
QAWARISUNYA: Kananmi Runakunapa Derechon waqaychaq munayniyoq kamachikuykuna, chay kamachikuykunam mana pimanpas sayapakuspa yanapanan derechon valechiy munaq sarutyasqa hinaspa usuchisqa runakunata.
QAWARISUNYA: Kay pachapi nacionkuna amistadta armanankupaqmi sonqonchikpi munaypaq-munananchik hinaspam chay munayta cheqechinanchik.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam kay qellqapi cheqapyachirqaku Iliw runakunapa derechonpi creesqankuta hinaspam rimanakurqaku runakunaqa qari kaspapas otaq warmi kaspapas igual derechoyoqkama kasqan reqsichiyta. Tukuy chaykunata sumaqta yachaykuspaqa libre kawsakuyninchikpa kallpanchasqanmi aswan sumaqtaraq llamkasunchik llaqtanchik hatunyananpaq.
QAWARISUNYA: Huñunasqaman perteneceq nacionkunam rimanakurunku lliw runakunapa derechonchikqa hinaspa libre kayninchikqa llapallanpa allin chaskisqan kananpaq.
QAWARISU NYA: Runakunapa derechonchikwan libre kayninchik allin reqsisqa kaspaqa cheqapmi kanqa.
HATUN HUÑUNAKUYPI RUNAKUNAPA DERECHON REQSICHISQA KASQANMANTA
Hatun rimanakuyman lliw nacionkunamanta hamuqkunam kay qellqapi reqsichinku lliw mundontin runakunapa derechonkunata, chaynapi runakuna maypiña yachaspapas kay qeliqata qawaspanku respetayta hinaspa libre kawsakuyta yachanankupaq; atisqankuman hinam wakinkunamanpas reqsichinqaku tukuy kaykuna cheqappuni kananpaq; kaykunataqa ruwanqaku hukllawasqaman perteneceq nacionkunapi kawsaqkunam otaq kay nacionkunapa amparonpi kaqkunam.
PUNTA KAQ (1)
Lliw runakunam nacesqanchikmantapacha libre kanchik, lliw derechonchikpipas iguallataqmi kanchik. Yuyayniyoq kasqanchikraykum hawkalla aylluntin hina kawsayta debenchik llapa runakunawan.
ISKAY KAQ (2)
Kay qellqapi tarikuq derechonchikmanta yachachikuykunaqa lliwchanchikpaqmi, manam imananchu huk runapa imayrikuq kayninpas nitaq qari warmi kayninpas nitaq imayna rimasqanpas nitaq ima diospi creesqanpas, manam imananchu imayna formapi gobierno kananpaq piensasqankunapas nitaq maylawmanta kasqanpas nitaq wakcha-apu kasqanpas nitaq imaynaña kasqanpas.
Lliw nacionkunam libre kaspapas otaq mana libre kaspapas imaymana rikchaq gobiernoyoq kanchik, wakinñataqmi huk nacionkunaman hapipasqa kanku, ichaqa imaynaña kaspapas manam hukmanpaq qawasqachu kananchik.
KIMSA KAQ (3)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik kawsananchikpaq libre kananchikpaq hinaspa waqaychasqa kananchikpaq.
TAWA KAQ (4)
Manam pipas usurpasqa sirvienteqa kachwanchu, tukuy formapi prohibisqam runakunata dueñochakuruspa sirvichikuyqa hinaspa runa rantinakuyqa.
PICHQA KAQ (5)
Manam pipas imaymana ñakariykunaman churasqaqa kachwanchu, manataqmi runa kayninchikta penqayman churaykuspa castigasqaqa kachwanchu.
SOQTA KAQ (6)
Lliw runakunam maypiña tarikuspapas derechoyoq kanchik ima juiciopipas valechikunanchikpaq.
QANCHIS KAQ (7)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik igualkama leypapas chaskisqan kananchikpaq, leyqa mana pimanpas sayapakuspanmi amparawananchik. Kantaqmi derechonchik kay yachachikuykunata mana kasukuspa contranchikpi sayariy munaqkunamanta. Derechoyoqtaqmi kanchik kay yachachikuykuna qonqayta pantaypi kaptin leypa waqaychasqan kananchikpaqpas.
PUSAQ KAQ (8)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik justiciapi uyarisqa kaspanchik amparachikunanchikpaq, leyman hina derechonchikpa contranpi ruwaqkunamantam waqaychasqa kananchik.
ISQON KAQ (9)
Faltanta mana sumaqta yachachkaspaqa manam pipas detenesqaqa, presochasqaqa nitaq hukláw nacionman qarqosqaqa kanmanchu.
CHUNKA KAQ (10)
Lliw runakunam igual kasqanchikrayku mana sayapakuq justiciawan uyarichikunanchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqmi kanchik juiciopi ima deberninchikpas otaq derechonchikpas yachananchikpaq. Imamanta tumpasqa karuspapas yachananchikpaqmi sumaqta qawachiwananchik.
CHUNKA HUKNIYOQ (11)
- LIiw runakunam ima huchamanta tumpasqa kaspanchikpas inocente kasqanchik valechikunanchikpaq derechoyoq kanchik, leyman hina juiciopi huchayoq kasqanchikta tarinankukama. Chay juiciopipas kanmi derechonchik garantiata chaskispanchik cheqaptapuni difiendesqa kananchikpaq.
- Huk runapa imapas ruwarusqanmantaqa manam sentenciaruspanku castiganmankuchu sichum chay ruwasqan punchawkunapi manaraq ley lloqsispa delito kasqanta qawachichkaptinqa. Castigasqaqa kanqa chay hucha ruwasqan punchawkunapi leyman hina castigokunallawanmi.
CHUNKA ISKAYNIYOQ (12)
Manam pipas yanqapas yanqaqa chaqwanmanchu vidanchiktaqa nitaq ayllunchikkunapatapas, manam yanqapuniqa yaykukuykunmanchu wasinchikmanpas, manataqmi cartanchiktapas yanqaqa pipas Ieekurunmanchu. Lliwmi derechoyoq kanchik kaykunamanta leywan amparachikunanchikpaq.
CHUNKA KIMSAYOQ (13)
- Lliw runakunam maypipas purinanchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqtaqmi kanchik nacionninchikpiqa maypi wasichakunapaqpas.
- Lliw runakunapam derecho kapuwanchik kikin nacionninchikmanta otaq maylaw nacionmantapas lloqsinanchikpaq hinaspa kikin nacionninchikman kutimunanchikpaq.
CHUNKA TAWAYOQ (14)
- Sichum huk runa persiguisqa kanman nacionninpa gobiernon hina mana piensasqanrayku, hinaspaqa payqa derechoyoqmi huklaw nacionman ayqekuspa amparasqa kananpaq.
- Nacionninpi cheqap hucha rurarusqanmanta justiciapa qatikachasqan runaqa manam runakunapa derechonman hapipakunmanchu huklaw nacionman ayqekuspa chaypiña libre kawsakunanpaq.
CHUNKA PICHQAYOQ (15)
- Sapakama runakunam derechoyoq kanchik huk nacionman pertenecenanchikpaq.
- Kay derechonchiktaqa manam pipas yanqamantaqa qechuwachwanchu. Kantaqmi derechonchik nacionmanta cambiakuyta munaptinchik mana pipas harkakuwananchikpaq.
CHUNKA SOQTAYOQ (16)
- Qaripas warmipas casarakuy tiempoman chayaruptinchikqa kanñam derechonchik casarakuspanchik familiayoq kananchikpaq, manam imananchu ima castamantam otaq maylawmantam kayninchikpas, qaripas warmipas igual derechoyoqmi kanchik casado kayninchikpi allin kawsakunanchikpaq chaynataq rakinakunanchikpaqpas.
- Qaripas warmipas mana munaspaqa manam casarakuchwanchu.
- Tayta-mamam llapa familiantin estadopa waqaychasqan kananchikpaq derechoyoq kanchik, ñoqanchikqariki nacionta wiñachiq huk hatun ayllum kanchik.
CHUNKA QANCHISNIYOQ (17)
- Lliwmi derechoyoq kanchik sapallanchikpas otaq iskay kimsa runakunawan kuskapas kapuqniyoq kananchikpaq.
- Manam kapuqninchiktaqa yanqaqa pipas qechuwachwanchu.
CHUNKA PUSAQNIYOQ (18)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik imayna formapipas piensananchikpaq, conciencianchikman hina kawsakunanchikpaq hinaspa ima diospi creenanchikpaqpas. Kay derechonchikman hinaqa librem kanchik ima religiontapas chaskinanchikpaq hinaspa imayna formapipas creesqanchikta ruwananchikpaq. Sapallanchikpipas otaq huk huñunakuypipas ruwachwanmi chay creesqanchiktaqa hinaspapas yachachichwanmi wasinchikpi otaq maypipas.
CHUNKA ISQONNIYOQ (19)
Lliw runakunam imayna piensasqanchiktapas rimarinanchikpaq derechoyoq kanchik, erechoyoqtaqmi kanchik mana pipa harkakusqan chaykunata willakunanchikpaqpas, chaskichwantaqmi hukkunapa piensasqantapas.
ISKAY CHUNKA (20)
- Kanmi derechonchik huñunakunapaq chaynataq ima huñunakuyta hawkalla hatarichinapaqpas.
- Manam pipas obligasqaqa kachwanchu ima huñunakuymanpas mana munastin pertenecenanchikpaqqa.
ISKAY CHUNKA HUKNIYOQ (21)
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik nacionninchikpa gobiernonpi servikunanchikpaq, chaytaqa rurachwanmi kikinchikpunipas otaq munasqanchikta akllaspapas.
- Lliw runakunam igual derechoyoq kanchik gobiernonchikpa atiendenan wasikunaman yaykuspa chaypi atiendechikunanchikpaq.
- Gobiernopa atiyninqa kachkan lliw llaqtakuna munaspanchik chay autoridadta qoptillanchikmi, chay munasqanchiktam reqsichinchik librepuni votaspanchik; chay vototam ruwayta debenchik mana pipa yachasqanta chaynapi munasqanchikpaq votananchikpaq.
ISKAY CHUNKA ISKAYNIYOQ (22)
Llapallan runakunam derechoyoq kanchik educacionpi, kupuqninchikpi hinaspa imayna kawsayninchikpipas amparasqa kananchikpaq chaynapi tukuy allin kayman chayananchikpaq. Chay seguridadtam chaskinchik kaykunawan: Gobiernom organizasqa kaspan ñoqanchikpaq atisqanta ruranan imakunam nacionninchikpi kaqkunawan, allinninchikpaqmi ruranan kallpanman hina otaq huklaw nacionkunapa yanapasqanpas.
ISKAY CHUNKA KIMSAYOQ (23)
- LIiw runakunam munasqanchikpi iiamkananchikpaq derechoyoq kanchik, derechoyoqtaqmi kanchik mana ilamkayniyoqkunapas llarnkayta maskaspa tarinanchikpaq, manam pipas munarispanqa qarqowachwanchu llamkayninchikmantaqa.
- LIiw runakunam derechoyoq kanchik mana ima sayapakuykunawan trabajonchikman hina pago chaskinanchikpaq.
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik sasapas facilpas iiarnkasqanchikman hina pagonchik chaskinanchikpaq, chaynapi allin kawsakuyman hina familiantin allin kawsananchikpaq; mana chayqa chaskinam yanapakuyta chaypaq hina hatarichisqa yanapakuqkunamanta.
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik lamkaq-masinchikkunaWan grupota formaspa otaq chayna grupokunaman pertenecespa derechonchik vechikunanchikpaq.
ISKAY CHUNKA TAWAYOQ (24)
Lliw runakunam derechoyoq kanchik samananchikpaq hinaspa samarispa asirikunanchikpaq, derechoyoqtaqmi kanchik atisqanchikman hinalla sapa punchaw llamkananchikpaqpas hinaspa vacacionalninchik chaskinanchikpaqpas.
ISKAY CHUNKA PICHQAYOQ (25)
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik allin kawsayta tarispa familiantin allin mikusqa, allin pachasqa hinaspa sano kawsakunapaq. Derechoyoqtaqmi kanchik amparasqa kananchikpaq, invalido kaspapas, viudo otaq viuda kaspapas, machu otaq paya kaspapas; derechoyoqtaqmi kanchik trabajota mana tarispapas otaq qonqayta ima mantenikunanchikpaq kaqta pierderuspapas amparasqa kananchikpaq.
- Wiksayoq warmikunapas chaynataq warmachakunapas derechoyoqmi kanku allin mantienesqa kanankupaq. Casadómanta otaq mana casadomanta kaspapas lliw warmachakunaqa igual derechoyoqmi kanku amparasqa kanankupaq.
ISKAY CHUNKA SOQTAYOQ (26)
- Lliw runakunam derechoyoq kanchik educasqa kananchikpaq. Mana qollqellapaqmi primariaqa chaymi obligatorio primariayoqllapas lliw kanankupaq. Allin notanchikman hinaqa lliwmi mastaraq educakuchwanchik chaynapi imam munasqanchikman chayananchikpaq.
- Educacionpa rurunqa kanan runakunapa allin kawsakuyninmi hinaspa lliw derechonkuna sumaq reqsiymi chaynapi libre kaynin allin respetasqa kananpaq. Hawkalla kaspanchikmi comprendenakunanchik huklaw nacionkunawan, wakin castakunawan hinaspa ima diospi creeqkunawanpas. Huñunasqa nacionkunatapas yanapananchikmi tukuy kay pachapi hawka kawsakuy kananpaq.
- Tayta-mamakunaqa derechoyoqmi kanchik imayna educacionta familianchik chaskinanpaqpas.
ISKAY CHUNKA QANCHISNIYOQ (27)
- LIiw runakunam derechoyoq kanchik maymi yachasqanchikpi ima ruray kaptinpas yanapakunanchikpaq. Yanapakuchwanmi tukuy imapi llaqtanchik sumaqílataña wiñananpaq hinaspapas derechoyoqmi kanchik chay llaqtapa imapas qowasqanchikta chaskikunapaq.
- Sichum umallanchikmanta imapas valorniyoq kaqta horqoruchwan otaq pipapas manaraq rurasqanta imatapas chayraq ruwaruchwan, hinaspaqa derechoyoqmi kanchik chay paqarichisqanchikkunapa valorniyoq kasqanta amparachinanchikpaq.
ISKAY CHUNKA PUSAQNIYOQ (28)
Derechoyoqmi kanchik nacionninchikpi hinaspa lIiw nacionkunapipas runakunapa derechon valechiq organizacion kananpaq, chaynapi kay tukuy qawasqanchik derechonchik hinaspa libre kasqanchik haypananchikpaq.
ISKAY CHUNKA ISQONNIYOQ (29)
- Lliw runakunam llaqtanchikpi qespinchik, chayraykum llaqtanchikpaq deberniyoq kanchik.
- Derechonchik otaq libre kayninchik valechikunanchikmantaqa leyllam harkakuwachwan, chaynaqa kanman wakinpa derechonkuna otaq libre kayninku mana usurpasqa kananpaqmi, chaynapi chaqwakuna mana kananpaq. Chaynapitaq lliw runakunaqa sapakama kikin nacionninchikpi hawkalla kawsakunanchikpaq.
- Kay lliw derechonchikqa otaq libre kayninchikqa manam valechisqaqa kanmanchu, sichum imayna formapipas hukllawasqa nacionkunapa munasqanpa contranpi kaspaqa.
KIMSA CHUNKA (30)
Kay qelíqapa nisqankunaman hapipakuspaqa manam pipas otaq gobiernopas imatapas ruwanmanchu, derechonchikta hinaspa libre kayninchikta usurpanankupaqa.


c: text/html

text:
Fortaleza (Ceará)
Fortaleza (purtuyis simipi: Fortaleza de Nossa Senhora de Assunção) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 3 ñiqin ayriway killapi 1726 watapi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Salvador 2 447 409 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
- Universidade da Frotaleza
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fortaleza (Ceará).
- Página oficial del gobierno municipal
- Ceara ciudades
- Fortaleza

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
INTËRU MUNDUCHO LAPAN RUNAKUNAPA DERËCHUNKUNANTA WILAKUSHQAN
KAYNOQ NIRMI QALAYKUN
Munashqantsita ruranantsipaq, runakuna ali jusgashqa kananpaq, y ali kawanantsipaqpis kay patsacho, tantyashwan imanoq lapantsikunapis bälishqantsita. Tsaynoqpa tantyashwan imanoq lapan runa mayintsikuna derëchun nishqankunata tsararaykashqanta. Manami pipis kay derëchun nishqankunata kachanmantsu.
Wakinkuna kay derëchun nishqankunata despresyar mana reqipäkushpan pasaypa mana ali kaqkunata rurapäkun. Rurapäkuptin interu munducho lapan runakuna shonqun rurincho rabyakärin. Tsawraqa lapanpita mas munashqannoq wilakärin mas alina kawapäkunanpaq kaynoq nir: "Lapan runakuna mana mantsakuypa kawanmanna y pishiychöpis manami kanmannatsu. Tsaynoqpis lapan runakuna ima yarpashqankunalatapis parlanman y munashqankunalamanpis kriyinman".
Laykuna kanman runakunapa derëchun nishqankuna mana elqashqa kananpaq. Tsay presïsumi kaykan. Mana kaptenqa imatapis mas rurayta mana pwëdir runakuna imaykanoqpapis mana ali awturidäkunapa kontran sharkapakun y tukuynoqpa nakatsikoqkunata elqätsipäkun.
Tsaynoqmi lapan nasyunkuna amistächo kawapäkunman. Tsaypis presïsumi.
Lapan nasyunkunapa delegädunkuna juntakärir eskribipäkorqan Nasyones Unidas nishqanpa qalaykatsinan kartata. Tsay kartacho eskribipäkorqan runakunapa derëchun nishqankunapita. Tsaynoqpis eskribipäkorqan imanoq runakuna balurniyoq kashqanta, y olqupaq warmipaqpis derëchun nishqankuna iwal kashqanta. Tsay eskribishqankunaman yärakärin Nasyones Unidas nishqanpa myemrunkuna. Tsaynoqpis tsay kartacho eskribiraykan kaynoq nir: "Librina arupäkushun ali kawayman chayapäkunantsipaq" nir.
Nasyones Unidas nishqanpa lapan myemrunkuna promitipakorqan yanapänakur arupäkunanpaq interu munducho runakunapa derëchun nishqankuna respitashqa kar kumplikänanpaq.
Kay promitishqanqa ali rurakashqa kananpaq, Iapantsikunapis juk yarpayla tantyapäkushwan kay derëchun nishqankunata.
Tsaymi Nasyones Unidaspa juntakashqan runakuna wilakun kayta:
INTËRU MUNDUCHO LAPAN RUNAKUNAPA DERËCHUNKUNAPITA WILAKUSHQAN
Kay wilakushqan lapan runakunapis nasyunkunapis iwal tantyapäkunanpaq tsay derëchun nishqankunapitami. Tsaynoqpaqa lapan runakunapis y mandaq awturidäkunapis, kay wilakushqanman yarpashqala kashpanqa, yachatsipäkunman wakinkunata kay derëchun nishqankunata respitananpaq. Tsaynoqpis juklä nasyunkunawanpis shumaq animatsipäkunman nasyunnincho kaqkunata y wakin munaynincho kaqkunatapis kaynoq nir ninanpaq: "Kay derëchun nishqankuna lapan runakunapaqmi. Noqa tsay derëchunkuna nishqannoqlami ali kawashaq runa mayëkunawan'.
NISHOAN JUK (1)
Lapantsikunapis Iibrimi yurishqantsi. Bälintsimi y derëchuntsikunapis wakinkaqkunanoqlapami. Yarpaynintsikunapis kaykanmi runa mayintsikunawan juk wawqinoq kuyanakur kawapäkunantsipaq.
NISHQAN ISHKAY (2)
Lapantsikunapaqpis kay wilakushqancho eskribishqankaq dere.chuntsikuna. Kay derëchuntsikuna iwalla kanman ima räsa runakunapaqpis, yoraqpaq yanapaqpis, warmipaq olqupaqpis ima kläsi rimaqkunapaqpis, mayqan relijyunkunaman kriyeqkunapaqpis, tsaynoq ima politikacho pureqkunapaqpis, mayqan nasyunpita runakunapaqpis, riku runakunapaq pobri runakunapaqpis, imanoq yurishqa kaqkunapaqpis, y tsaynoq imanoq kawaqkunapaqpis.
Kay derëchuntsikuna iwalla kanman lapantsikunapaqpis. Markantsi nasyunnoq kaptin o mana nasyunnoq kaptinpis, markantsi kikintsipa munaynintsicho kaptin o jukpa munaynincho kaptinpis, markantsipa awturidäninkuna imanoq kaptinpis, derëchuntsikuna iwalla kanman.
NISHQAN KIMSA (3)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan mana pipis wanutsimänantsipaq, Iibri munaynintsicho kawanantsipaq, y mana pipitapis mantsakuypa kawanantsipaq.
NISHQAN CHUSKU (4)
Manami pipis rantishqa runanoq arunmantsu jukpaq.
NISHOAN PITSQA (5)
Kastigashqa karpis, manami pipis fiypa nakatsishqaqa kanmantsu animal nakatsishqa kashqannoq, ni pasaypa umillatsishqapis kanmantsu.
NISHQAN SOQTA (6)
Lapantsikunatapis maycho tsaychöpis awturidäkuna mana jarukuylapa ali respitamashwan.
NISHQAN QANCHIS (7)
Laykuna jusgamashwan lapantsita iwalla. Kay karta eskribishqa kashqanpita mana käsukoqkunapita Iaykuna kuydamashwan lapantsikunatapis mana despresyashqa kaylapa.
NISHQAN PUSAQ (8)
Juk runa, nasyunninpa layninta mana käsukur, mana al ita ruramaptintsi, derëchuntsi kanmi awturidäkunaman kejakoq aywanantsipaq. Y tsaycho lapantsi atyendishqa kashwan iwalla.
NISHQAN ISQUN (9)
Manami pipis lutalaqa prësutsishqa kanmantsu karsil wayiman. Ni tsaynoqpis lutalaqa qarqushqa kanmantsu markanpita.
NISHOAN CHUNKA (10)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan imalapitapis runakunapa nawpancho jusgashqa kanantsipaq, alipita mana alipitapis. Tsay mana alita jusganman juk tsaycho mana jatikashqa kaq awturidä iwalla mana mayqanpapis faburnin sharkuylapa.
NISHQAN CHUNKA JUK (11)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan "Jutsaynaqmi kanki" nimänantsipaq imalapitapis akusashqa kaptintsipis manaraq shumaq musyakashqa kaptenqa. Lay nishqannoq musyakashqa kanman lapan runakunapa nawpancho imalapis defyendikunantsipaqnoq kaykaptenqa.
- Manami pipis kondenashqa kanmantsu rurashqanpita y mana rurashqanpitapis tsay jinan öraqa mana nawpapita patsa nasyunninpa laynincho "tsaynoq katsun" nishqa kaptin, y tsaynoqpis lapan nasyunkunapa yarpashqan layninkunachöpis. Jutsantsikunapita kastigashqa kanantsipaq kaqkunapita manami mastaqa kastigashqa kashwantsu jutsantsi kaptinpis.
NISHQAN CHUNKA ISHKAY (12)
Juk runataqa manami pipis lutalaqa imatapis ruranmantsu: kikinta, familyankunata, ni wayinkunatapis. Ni eskribishqan kartankunatapis ama kichanmantsu. Tsaynoqpis ama ashlinmantsu. Lapantsikunapami derëchuntsi kan tsaykunapita laykuna kuydamänantsipaq.
NISHQAN CHUNKA KIMSA (13)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan maypapis libri purikunantsipaq y maychöpis nasyunnintsichöqa täkunantsipaq.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan kikintsipa nasyunnintsikunapita yarqunantsipaq y tsaynoqpis kutimunantispaq.
NISHQAN CHUNKA CHUSKU (14)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan juklä nasyunkunacho wayintsita ashir täkunantsipaq qatikachämaqnintsikuna kaptin.
- Markantsipa kontran ni Nasyones Unidaspa kontran juk runa ima jutsatapis rurar manami ninmantsu "Noqapa derëchö kanmi juklä nasyunman aywakur täkunäpaq qatikachamaqn. kaptin." Jutsantsikuna ima politikakunapita kaptinmi itsanqa derëchuntsi kan qeshpikunantsipaq.
NISHQAN CHUNKA PITSQA (15)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan may nasyunkunamanpis pertene.sinantsipaq.
- Juk nasyunman pertenësiyta munaptintsi, manami pipis lutalaqa nimashwantsu "Manami qam pertenësinkimantsu kay nasyunman." Tsaynoqpis lutalaqa nimashwantsu "Qam manami kikikipa nasyunnikimanpis pertene'sinkimantsu."
NISHQAN CHUNKA SOQTA (16)
- Olqupapis y warmipapis, edäninman chayaptin, derëchun kanmi kasarakunanpaq. Tsaynoq derëchun kan kasarakunanpaq ima räsa runakunawanpis, mayqan nasyunman pertene.seqkunawanpis, ima relijyunkunaman kriyeqkunawanpis. Tsaynoq kasarakurmi derëchun kan familyanta formananpaq. Kasädu kar, rakikashqa kar, o mayqankuna nawpata wanuptinpis, derëchunkuna kanmi iwalla olqupaq y warmipaqpis.
- Manami pipis fersanmantsu kasarakunanpaqqa. Itsanqa kasarakärenqa kikinkuna awninakur munanakushqalanpita.
- Tsay kasarashqa kaqkunapitami juntakashqa kaykan lapan markakunapis. Tsaynoqpis derëchun kanmi runakuna y nasyunpa mandaqninkunapis kasarashqa kaqkunata kuydananpaq.
NISHQAN CHUNKA QANCHIS (17)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan imaykantsikunapis kikintsipaq kananpaq. Y tsaynoqpis derëchuntsi kanmi pi lawanpis imaykantsikunalachöpis dwëñunoq kapäkunantsipaq.
- Manami pipis lutalaqa qechunmantsu pitapis imalankunatapis.
NISHQAN CHUNKA PUSAQ (18)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan shonquntsicho munashqantsita yarpanantsipaq y munashqantsi relijyunman kriyinantsipaq. Tsaynoq derëchuntsi kaptin trukashwan juk relijyunpita juk relijyunmanpis. Relijyunnintsita rikatsikushwan japalantsi y wakin runakunawanpis, kikintsikunalapaq o runakunapa nawpanchöpis. Tsaynoq rikatsikushwan yachatsikushpantsi, kumplishpantsi, y kultuntsikunata rurashpantsi.
NISHQAN CHUNKA ISQUN (19)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan yarpashqantsita parlanantsipaq mana pipis fastidyaylapa. Tsaynoqpis derëchuntsi kanmi ima notisyakunalatapis ashinantsipaq runakunata mayatsinantsipaq imaykanoqpapis: parlaypa, eskribiypa, o radyupa pasatsiypapis mayqan nasyunkunamanpis.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA (20)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan juk patsalaman juntakänantsipaq itsanqa mana búllata ruraylapa.
- Mana munaptenqa manami pipis pitapis "kay noqakunaman pertenësiy" ninmantsu fersaypaqa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA JUK (21)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan nasyunnintsikunacho mandaq kayta munar chayanantsipaq. Tsaynoqpis derëchuntsi kanmi kikintsi jukta munashqantsi kaqta akranantsipaqpis mandaq kananpaq.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan iwalla awturidä kanantsipaq nasyunnintsikunachöpis.
- Markakunapa munayninchömi churakashqa kanman gobyernupa yanapäsheqnin awturidäkuna. Tsaykuna rurakashqa kanman käda bötukuna watakunalacho. Tsaymi Iapantsikuna imanoq karpis munashqantsi kaqpaq iwalla pakaylapa bötushwan. Tsaycho gänaq kaqmi yaykunman awturidä kananpaq. Mana pakaylapa bötorqa juknoqpa bötushwan awturidänintsikuna markantsi munashqannoq akrashqa kananpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ISHKAY (22)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan ali kawanantsipaq. Wakin imayoqpis kaqkuna yanapäshinman mana imayoqpis kaqkunata. Tsaynoqpis nasyunnintsipita y juklä nasyunkunapitapis pwëdishqanyaq yanapäshinman pishiycho kawaqkunata lapan derëchunkuna kumplikänanpaq. Tsay yanapäshiy kanman respitashqa kanantsipaq y kikintsi aliyätsikunantsipaqpis.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA KIMSA (23)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan kikintsikuna munashqantsinoq arunantsipaq mana despresyashqa kaylapa. Shumaq sigurashqa kanman ima aruychöpis. Y tsaynoqpis aruynintsipita yarquptintseqa yanapäshishqa kashwan imalawanpis.
- Lapantsikunapamj derëchuntsi kan mana despresyaylapa aruynintsikunacho iwal gänanantsipaq wakin aroq mayintsikunanoq.
- Lapan aroqkunapami derëchun kan ali pägashqa kananpaq kikinpaqpis y familyankunapaqpis ali respitashqa runanoq kawananpaq. Pishëpakoqnoq kaptenqa yanapäshishqa kanman imanoqpapis runa mayinkunapita.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan aroq mayintsikunawan juntakaykur imalatapis formanantsipaq mandaqnintsikunapita respi tatsimänantsipaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA CHUSKU (24)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan aruynintsikunapita jamakunantsipaq. Manami aläpaqa arushwantsu pwëdishqantsipita mastaqa. Y tsaypita juk watata kumplirkuptin bakasyunnintsi kanman itsanqa pägashqa
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PITSQA (25)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan ima!antsikunapis ali aypänanpaq kikintsikunapaq y familyantsikunapaqpis. Tsaykunapaqqa kanman kaykuna: mikuynintsikuna, röpantsikuna, wayintsikunapis. Tsaynoqpis qeshyaptintsi mëdikukuna atyendimashwan, y imalachöpis wakin runakuna yanapäshimashwan. Tsaynoqpis derëchuntsi kanmi kuydashqa kanantsipaq mana aruynintsi kaptin, qeshyaqtukur mana aruyta pwëdiptintsipis, byúdayashqa kaptintsipis, awkin kaptintsipis, o ima desgrasya päsamaptintsipis.
- Wachaq warmipa y akapa wamrankunapapis derëchun kanmi shumaq ali kuydashqa kananpaq. Kasarashqa kaqkunapa y mana kasarashqa kaqkunapapis wamrankuna iwalla derëchun kanmi kuydashqa kananpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA SOQTA (26)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan dembaldila primarya kaq eskwëlakunaman yachakoq yaykunantsipaq. Manami ni juklaylapis mana yachakuypaqa kanmantsu. Tsaynoqpis mas jatun kaq yachakuy eskwëlakunapis kanman imalapis kayta munaptintsi yachakunantsipaq. Tsay eskwëlakunaqa lapan runakunata chaskinman iwalla yachashqantupu.
- Kay yachakuy kanman noqantsikuna runa mayintsikunawan ali shonquyoq kanantsipaq. Tsaynoqpis kanman runa mayintsikunapa derëchunkunata respitanantsipaq, tantyanakunantsipaq, pasensyantsi kananpaq y pipis yanasantsi kananpaq. Tsaykuna kanman markantsikunawan, juklä nasyunkunawan, jukniraq räsakunawan, ima relijyunkunaman kriyeqkunawanpis. Tsaynoqpis yachakuy kanman yanapänantsipaq Nasyones Unidasta runakunata ali kawayman churananpaq.
- Taytankunapami derëchun kan tsurinkunata munashqannoq imanoqpapis edukananpaq.
NISHOAN ISHKAY CHUNKA QANCHI (27)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan markantsikunacho kustumrintsikunata ruranantsipaq. Tsaynoqpa munaq kaqpa derëchun kan kantananpaq, dansananpaq, dibuj ananpaq, tukananpaq, puklananpaq, y imalatapis rurananpaq markanpa kustumrin kashqannoq. Tsaynoqpis juk yachaq imalatapis mushoqta ruraptenqa tsay kanman lapantsikunapaq juknintsi y juknintsipis mas ali kawanantsipaq.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan imalatapis mushoqta ruraptintsi o eskribiptintsi kikilantsipaq gänashqantsi kaqkuna kananpaq. Manami pipis ninmantsu lulakushpan "Noqami rurashqä kayta" tsaynoqpa apakunanpaq ruraq kaqpa derëchunta.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PUSAQ (28)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan gobyernuntsi kananpaq nasyunnintsikunacho y lapan nasyunkuna juntakashqanchöpis kay derëchuntsikúna rasunpa kumplikashqa kananpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ISQUN (29)
- Lapantsikunapami ruranantsikuna kan markantsicho kumplinantsipaq. Tsaynoqlapami aliyätsikuntsi kikintsikuna.
- Derëchuntsikunata rurarpis mana qechushwantsu jukpa derëchunkunata. Tsaypaq kanmi laykuna respitatsikunantsipaq y tsaynoqpis reqitsimänantsipaq wakinkunapa derëchunkunapis kashqanta. Tsaynoqpis tsay laykuna kaykan ali shonquyoq runakuna kanantsipaq, ali respitanakunantsipaq, y ali runa mayintsikunawan kawanantsipaq. Tsay ali kaway kaykan runakuna awturidäninkunapaq bötushqan nasyunkunacho.
- Kay derëchuntsikunata kumplishpantsi manami Nasyones Unidas nishqankunapa kontrannin yarqushwantsu.
NISHQAN KIMSA CHUNKA (30)
Kay nishqankunacho manami qam tarinkimantsu derëchuykikuna kaptin pipa derëchunkunatapis elqätsinaykipaq imata rurashpaykipis. Tsaynoq kaykan qampaq, juk nasyunpaq, juntakashqa runakunapaq, o pi runalapaqpis.


text:
Iliada
Iliada icha Iliás nisqaqa (grigu simipi Ἰλιάς, Iλιάδa) ñawpa grigukunap epos nisqa harawi willaykuyninsi karqan, Omirospa qillqasqansi, Truyanu maqanakuy nisqamanta willaq.
Iliadaqa runa qhapaq nisqa Agamemnon sutiyuq qhapaqpa Akhiliyas sutiyuq hatun awqaqwan rimanakuynin, hayu kayninmantam willan. Chay Akhiliyas ancha phiñakuspas huk mit'a mana maqanakuyta munaptinsi, achka grigu awqaqkuna wañun, paypurataq Akhiliyaspa qhuchumasi, Patroklos sutiyuq. Runakunap kinrayninpiqa grigu dyuskunam maqanakun. Athini grigukunap larunpi maqaykuptin, Aristaq Truyanukunap masinmi karqan. Patroklospa wañuyninmanta astawanraq phiñakuspa, Akhiliyas Ektor sutiyuq truyanuwan maqanakuspa wañuchin. Iliada tukukun Akhiliyaspa pisiyaq phiñakuyninwanmi, manaña Akhiliyaspa wañuyninmanta, manaña Truyap puchukayninmanta willaspa.
Iliadaqa lliw Iwrupapi qillqakunamantaqa aswan ñawpa pachamantas karqan, 730 kñ watamantas. Odisiyataq Iliadamanta iskay chunkachá aswan qhipaq.


text:
Sergio Ramos
Sergio Ramos García sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin pawqar waray killapi 1986 watapi paqarisqa Camas llaqtapi - ), Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Warmi: , Churinkuna: .
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaypi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Ispaña)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2006
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014
- Antonio Puerta
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sergio Ramos.


text:
Uywa
Uywa (Wiwa) icha Animal nisqakunaqa (latin simipi: animale - (regnum) Animalia, grigu simipi: Zώov - Zώa) tukuy kuyuq, mikhuq, samaq kawsaqkunam (manataq runachu).
Qhichwa simipi imakaychana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qallariyninpiqa uywa nisqaqa "runap uywasqan animal, manataq sallqa animalchu" niyta munarqaptin, Ikwadur kichwa shimi nisqapi tukuy animal nisqakunapaq, sallqakunapaqpas, "wiwa" nispa niytam qallarirqanku. Chay hinam kay Wikipidiyapi "uywa" nispa tukuy animalkunatam niyta munanchik.
Rakikay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna rakikan pachallan yawaryuq kuna (endotermos), huknin; tikray yawaryuqkuna (ectotermos)wakinkuna.


text:
Walt Disney
Walter Elias Disney sutiyuq runaqa (15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1901 watapi paqarisqa Chicago llaqtapi, Illinois; 15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1966 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi, California) huk kuyu walltay pusaqsi karqan, Miki Ukucha (Mickey Mouse), Donald Patu (Donald Duck) nisqa comic strips nisqap phigurankunap kamariqninpas, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Walt Disney.


text:
Anhui pruwinsya
Anhui pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Anhui, chun simipi: 安徽, phinyimpi: Ānhuī, a: Anhwei, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Hefei llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
17 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Anhui pruwinsya.
- Uficial qillqa web
- Anhui saywitu
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Latin simi
Latin simi (Lingua latina) nisqaqa romanukunap rimaynin karqan. Roma llaqtayuq atipaqkunaqa urin Iwrupapi, kunti Asiyapi, chinchay Afrikapipas mast'arqan, chaypi rimasqa simikunata anchuchispa. Chaymantataqmi musuq simikunam, romanu simi nisqa paqarirqan: Kastilla simi, Purtuyis simi, Fransis simi, Italya simi, Rumanya simi. Tukuy chay rimaykunataqa latin siq'i llumpawanmi qillqanku.
Yachaykunapiqa, Katuliku inlisyapipas chunka isqunniyuq pachakwatakamaraqmi chay simita llamk'achirqanku. Chay qhipaq latintaqa musuq latin simi ninchik.


text:
Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.
Secretaria Distrital Kapak apuki ñawpachinchi allí pacha shinanata tukuy apukkunawan , allipacha cawsayta charichun tukuy Bogotanukunapak.
Munanchi allí kawsayta charichun paktashishpa kamamchikta Distrito capitalpi ituashpa allí ricuchishpa imashata paykunapak shinana.
Secretaria Distrital kapak apuk kanka 2020pi allí ñawpachina allí kapak shinashpatukuy llakta kawsay kunapak allí shinahukta rikuchinkapak mushukta shinashpa.
Shinchillachishpa tawkatapacha institucionalta allita shinachun chapakunawan Secretaria Distrital kapak apakwan.
Allitapachak ishkaypura shinashoa tukuywan imashata shinanatak rikushpa paktachishpa derechos humanos kay Distrito Capital tukuy runapak chakay.
Ishkay pura shinana allita yuyashpa maypi kanchakunapi llankankapak.
Shinchillachina allitapacha tinkirishpa administración Distritalwan shuk ñawpa apadurkunawan.
Mirachina imakunatapash uchalla shinachun imapis allí kachishka na alli yuyaykuna tyakpi.
Ishkaypura llullarishpa shinana ahstawan mirachishpa allita shinankapak katilla shinakunapak allita rikuchishpa.
Asegurachina tukuylla llaykuchun llachankapak y oferta institucionalta.
Mayhan llaktakunaman paktachina kanchi chay yuyaywan nukachikak tukuy puncha shinanahunchik allita pachak rikuchinkapak.
Chinchillay (Transparencia)
Shinanchik tukuypa mayhan llaktakunapak tukuyllakta rikuchishpa imasha shinahukta ñukanchitapash rikuchun.
Allita shinana (Eficacia)
Ñukanchipakak allitapacha shinashpami allikana chaymanta tukuyta rikuchinahunchik.
Mushuyachishpa (Innovación)
Hankana mushuk yuyaykunawan allikachinkapak mushuk yuyay tecnologiayawan tawlla yachamushkata rikuchinkapak.


text:
Tiksimuyu (Tiksi muyu), Qusqupi Tiqsimuyu (QSHKS qillqaypi teqsi muyu, teqse muyu) icha Allpa pacha; Patsa, qhichwa I pi nisqaqa (Latin simipi: Terra, grigu simipi: Γn [gī], kastilla simipi: Tierra) intimanta kimsa karu kaq puriq quyllurmi inti llikapi. Ñuqanchikpa, runakunap planitanchikmi. Kaypiqa kawsanchik. Chayraykum kay pacha nispa ninchikpas.
Tiksi muyup rakinkunaqa allpa pacha, yaku pacha, wayra pacham ima. Tukuy kawsaqnintinkunatataq kawsay pacha ninchikmi.
- ↑ 1,0 1,1 Yoder, C. F. (1995) p. 12.


text:
Sud-Americapi quechua llaqtam hatun llaqta, paykunam kachkan Perú, Ecuador, Bolivia, Chile hinaspa Argentinapi.
Paykunaqa yachanku mastaqa alto chirinan llaqtachakunapim. Paykunam sutichakunku quechua runawan rimasqankuñataqmi “runa simi” kunan punchawkunapiqa chunka (10) wara-waranqa quechuakunam kachkan, kachkantaqmi huk rikchaq rimayniyoqkunapas.
Quechua llaqtaqa hatun imperiom karqa. Siglo 15 watapim españolkuna conquistarunankama. Chaynataqmi Europa llaqtamanta mana reqsisqa onquykunatapas apamurqaku chaymi chay onqoywan waranqantin quechuakuna wañurqaku. Maqaspataqmi servichikuqku, chaynataqmi wañunankukama llamkachirqaku yarqaymanta ñakarichispa.
Kunan punchawkunapas, hinallan quechuakunaqa hatun llaqta kanku. Wakin quechua rimaykunamantapas achka rimaqkunaqa kanku quechua Ayacuchuwan, quechua Cuzcom. Kay iskay rimayninkupim, Chuya Qellqaqa tikrasqaña kachkan. Sierra llaqtakunapiqa achkam iglesiakunaqa kachkan.


text:
Markapak apuk mashi Jorge Guamán Coronel, yallishka puncha rikukrishpa katirkami imashina llankaykuna katikushkakunamanta, shinallatak, nirkami kashna llankaykunaka ayllu llakta kawsayta allichishpa katinkapakmi kan, murukunapi llankak mashikunapash ayllu llaktakunapi kawsashpa katishun, nishpami rimarka.
Isabel García, junta de agua de Isinche de Cofines tantanakuymanta pushak, yupaychashpa katirkami pushak mashikunata makichurashpa katikushkakunamanta, kashna katikpika ayllu llakta llankaykunapash nama mutsurinkachuk, nirkami.
Shinallatak mañashpa katirkakunami pushak mashikunata, wasin wasin chayachishpa sakichun, ashpakunapipash hawalla hichashpa katichun.


text:
Recife
Recife llaqtaqa Brasilpi (Pernambuco suyupi), Brasil wamp'urani huk hatun llaqtam, Purtuyiskunap 1537 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 12 ñiqin pawqar waray killapi 1537 watapi
Recife llaqtaqa 1 546 516-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Recife.
- Recife Munisipyu


text:
Herramientas de soporte psicológico (Micromundos Lúdicos Interactivos)
Kunan UNICEF willan 133 pura 275 hunupurapash wawakunami kawsan atipanakuk china kawsay pachamamapi. Kay yupayka shunmakmi Latinoamérica suyupi, maypi masnaykuna kan kay 11.3 pura 25.5 mashnay hunukunapi.
Chaymanta, kay taripay wachu shiminchan kipapakchirurayta, wiñariyta yuyayukkuna llika ruraytapish nunayachakkuna sinchiyachiman ishkay rurayñankuna tiksichanikkunapi wawakunawan llankaymanta maklluypa Kikinmitallanpipi: kikinchay rimanakupuypish.
Kay yuyayuk llikaka mawkashka kanalla kanka rurachinkapak runancha taripayta ayllu taripaytapsih paktayuyanaykunkapak runancha imakaykunata rikuchin sapan wawa, chaymanta kipapash, ushaykukmi chawchuchin kuskashka ruraykuna wawa llakimantahawa llamkayman (Harkachina, makanayay, wankurikawsay yachapuykunawan llakimantakuna, shuktakkunapurapish).
Sistemas Inteligentes de Soporte a la Educación Regular y Especial (SINSAE)
Organización Mundial de la Salud (OMS) unanchi kay 7.300 hunu kawsakkunamanta tiyan kunan ñukanchik chaskapi, 1.000 hunukuna kuchulla kawsankuna discapacidad wallpay wakinwan kushka rikchayackikkuna talli, rukuyay, ñikaypash.
Shinallatak, sinchishimichina kanchik shuk hatun patsakri discapacidad runakuna kakunaka willaywan purachishka chikan chapukuna ñakarin. Kay shina, Fundación Americana de la Tartamudez unanchi kunan pachakamanka70 hunu runakunami mana hawalla rimanata rimanchu. Chasnallatak, OMS rikuchin wiñariy ñankunapi kak mamallaktakunapika yanapa pakchiyachaykuna mañankunamantaka kay shuk 5 pura 15% shukllallla wawakuna yuyayyukkunapashllami yaykunkuna.
Chaymanta, kay wachupika shamushkami wiñachispa shuk yuyayuk pachamamata karankapa sinchiyayta logopedas kakkunaman, hanpiyachakkunaman, yachachikkunaman, fonoaudiología yachakukkunaman, discapcidad charik wawakunaman, wanmrakunaman yuyayyukkunapish shinatllata willaypa/llakimanta purachiskapash chikan sami tallikuna rikuchikpapash. Kay pachamama ukupi charirinmi yachayyuk llikakuna, robóticos yanapakuna, kuyuk rurachiykuna, shuktakkunapurapash tawka hillaykuna. Kay hillayka kaypimi rikunalla: http://spelta.ec
Análisis automático de accesibilidad Web
Kunanka 4.75 yunakuna kuchulla web killkapankakunami tiyan kayka mawkakkunapak chikan sami mutsuriykunatami rurachin, kuyachikkuna shina, wankurikawsay llikakuna, rantinakunamanta, katurantikunamanta, llamkay mashkaymanta, willachikkuna, shuktakkunapurapish. Chaymanta, shuk web killkapanka chakisaruna tiksichanikmi kachu kay hamutaypakpak, mawkaypak, tukuy mawkakkuna yachayruraypash kaypi yaykuchishka discacidad kak runakuna yuyayyuk rukukunapsih. Shuk web killkapanka chakisaruna Kamaykuyka rurarina charin kamaynashpa paktay pataywakuna chakisaruna pakarichishka WCGA 2.0 samikuna shina (Chakisaruypak imashinakana web yachaykuna).
Kay taripay wachu, Observatorio de Accesibilidad Web kipapakchiruraywan, samikuna allí yachayruraykunapash, ñankamukuna yachanatatkikunapash rurakuyna, yachakuy, web chakisaruypak kuskakuna wiñariypipish yachayta shiminchan, kuskiy shinallatak kamaykuypash mamallaktapa web chakisaruypak kuskakunamanta CONADIS (Consejo Nacional para la Igualdad de Discapacidades) wawchiyaywan.
Shuk chasniy wallpashka kayakkunaka automática web chakisaruypak hillaymi yanapa shina wiñariy rurayñanman killkapankakuna kamaykuymanpash kaytaka kaypi rikunalla: www.observatorioweb.ups.edu.ec
Ecosistemas de e-learning con objetos de aprendizaje accesibles
Chakisarunaka shuk imakay, yachayñan discapacidad wankurishka rurayñan ashtawan karu kuskamami rinapan. Paktapuralla yarinami pataywakuna ayninakuypi tukuykuna paypachikpash sapsi muyuntinman.
Tarinchi wankurishka chakisaruypakman tawka paktayuyaykunata, paypa puray mawkaywan llapapachak kipapakchiruraypash unanchakuna shuk paktakta mawka runa wallpanamanta tukuy imakay hamutana pacha. Convención de los Derechos de las Personas con Discapacidad tantanakuyka pakarichin llaki harkachin achka shuktayachikkuna yachachiy, willay chakisarunaman chaywanpash paypa wakiwan shukllayachiy, chaymantami yachachiyka rirsishka tukrikillka nishka 24 kamachiypi, shukllak wallpaypi, unanchish ”… mamallaktachiykunaka arinin shuk yaykuchik llika yachachikamay tukuy pataykunapi”.
Chaywan tukuy yachahiy sinchikuy imamantachishkami paypa rurachiymanta mashnay hatunchakman mana kamachashka Kikinmitallanpipi runakunamanta, paykunapipish kankuna discapacidad kak runakuna. Shinapi e-learning wiñariyka chakisaruypak yayachiy imaykuna ukkarikapash, wallpachan tawka shuktayachikkkunapi, paykunamanta tawkunamani shuklla rayku yachachiy.
Kay taripay wachu paktay Kayakka kan mashkay kamaykuymanta siminchanpash muyuntinpi virtuales yachakuy chakisaruypakkuna imaykuna yachakuy wallpaypash, ñawpaktakuna yachaykuna kuskishpa wankurishkakuna sumakyak kamaykuyman online patayachaykunapash samikuna metadatos yanapaywan.
Herramientas de soporte para inclusión educativa en discapacidad visual y auditiva
- Yachachiman kimi llika killkashka mishu rimay kamutaypash discapacidad uyayyaywan wawakunaman unanchakpash.
- Kawalli harkakuna chimarishkapak, lllakitukuypak kimi llika pankakullkikuna riksiriypakpash rikuk discapacidad kakwan runakunaman.
- Katinalla sirma yachachi Braille llikamanta


text:
Hillary Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton sutiyuq warmiqa (* 26 ñiqin kantaray killapi 1947 watapi paqarisqa Chicago llaqtapi, Illinois suyupi, USApi) huk US-amirikanu pulitiku runam.
2009 watamantapacha Hukllachasqa Amirika Suyukunap hawa ministrunmi (Secretary of State, istaw sikritaryun) kachkan.
2016 watapi umallina akllanakuykunapi umallinata mañaspa Donald Trumppa atipasqa karqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hillary Clinton.
- Hillary Clinton web site oficial (en) (es)
- Biografía extensa en español por Fundación CIDOB


text:
Antonio Paduamanta
San Antonio Paduamanta, Antonio de Lisboa, Fernando Martim de Bulhões e Taveira Azevedo, (kastilla simipi: San Antonio de Padua O.F.M.) sutiyuq runaqa (* 1193 watapi paqarisqa Lisboa llaqtapi - 13 ñiqin inti raymi killapi 1231 watapi wañusqa Padua llaqtapi) huk Purtugal mama llaqtayuq kathuliku taytakura santu qarqan.
Taytan: ; Maman: .
13 ñiqin Inti raymi killapi San Antonio raymi p'unchawninmi.
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Antonio Paduamanta.


text:
Judas Tadeu
Judas Tadeu (kastilla simipi San Judas Tadeo, grigu simi Фaйлы ў kaTэropыi); (* 1 watapi paqarisqa Qana llaqtapi - † 28 ñiqin kantaray killapi 70 watapi wañusqa Beirut llaqtapi) Musuq Rimanakuypi nisqakamaqa Jesuspa chunka iskayniyuqnintin apustulu nisqa disipulunpura huksi karqan. Mawk'a Kristiyanu inlisyap ñawpaq kaq pusaqninsi karqan.
Tayta: Alfeo Cleofás; Mama: Miriam Antera
- 28 Kantaray killa San Judas Tadeu raymi p'unchawninmi.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Judas Tadeu.
- PrimerosCristianos.com
- Zenit.org (Binidiktu XVI: Simón el Cananeo wan Judas Tadeo).
- Commons
- Tradizione Cristiana (italianu simipi)
- IADFW.net Martyrol
- SJudasTadeo.com (Santuario de San Judas Tadeo, Duminikanu, Chicago, EE. UU).


text:
Willachikuy
Willachikuy nisqaqa (kastilla simipi: comunicación) runapura, ima willaq kaqpurapas willakunatam kachaypas chaskiypas.
Ñawpa pachamantaña runa rikch'aq kikinpa sapsi willana yawrininwanmi runapura willanakun: rimaywanmi. Aswanqa, kurku hawanchayninchikwanmi, uya hawanchayninchikwanmi willanakunchikmi.
Qillqa wallparisqa karqaptinmi, qillqaywanpas willarinakurqanchik, liwruwanmi, willay p'anqawanmi.
Willay p'anqakunata kachanakunapaqqa chaski nisqa runa mink'akunam llamk'ayta qallarirqan.
Pacha musuqyaptin, musuq, pinchikillawan llamk'aq willachikuy llikakunatam wallpariqanku: karu qillqaymi, karu rimaymi, ñaqha watakunapitaq antañiqiq llikakunam, internet nisqa hatun sapsi antañiqiq llikakunap llikanpas.
Huk puririylla riq willachikuypaq llikakunataq willay kancha nisqam. Chay willay kanchaqa willay p'anqa nisqawanmi qallarirqan. Hinallataqmi liwrukunam - ahinataq Dyuspa Simin Qillqam - willay kancha hinam mast'asrisqa karqan. Kunan pachataq pinchikillawan llamk'aq willay kancha llikakunam llamk'aykun: ankichiymi, ñawikaruymi.


text:
Steve Jobs
Steven Paul Jobs sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin kantaray killapi 1955 watapi paqarisqa San Francisco llaqtapi - 5 ñiqin kantaray killapi 2011 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq ruruchiqmi qarqan.
iPhone nisqa llamk'aykuna llikap kamaqninmi, Apple Computer Company nisqa ruruchinap kamaqninmi pusaqninpas.
Ñawpaq warmi: Laurene Powell (1991-2011)
Churinkuna: Lisa, Reed, Erin wan Eve.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Steve Jobs.
- Logros de Steve Jobs.
- Productos patentados por Steve Jobs
- BBC News


text:
Kuriya
- Kuryu nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Kuryu (sut'ichana) rikuy.
Kuryu (kuryu simipi: 고려, hancha: 高麗, Koryŏ, munkuanpu: Goryeo ) icha Kuriya (kastilla simipi: Corea) icha Chusun (kuryu simipi: 조선, hancha: 朝鮮, Chosŏn, munkuanpu: Joseon ), Tayhan (kuryu simipi: 대한, hancha: 大韓, Tae-han, munkuanpu: Daehan ) nisqaqa Asyapi huk yaqa wat'am kaspa huk mama llaqtapas karqan. Hansuyupiqa kuriya simitam rimanku.
Iskay ñiqin pachantin hatun maqanakuypa puchukayninpi suwit awqaqkuna chinchayninta tiyapaspa, USA awqaqkunataq uralanninta tiyaparqan. Chaymantapacha Hansuyu mama llaqta iskaynintam rakisqa kachkan:
- Chusun RRR (Chinchay Kuryu)
- Tayhan R (Uralan Kuryu)
Kuryu maqanakuypi (25 ñiqin inti raymi killapi 1950 p'unchawmanta 27 ñiqin anta situwa killapi 1953 p'unchawkama) Chinchay Hansuyu Uralanta atiyta munaspa mana atirqan. Ancha achka runakuna wañurqan. Manataq hukllachasqa Hansuyuchu tukurqan.


text:
Piruw
Piruw (kastilla simipi: Perú, aymara simipi: Piruw) nisqaqa Urin Awya Yalapi huk Sinchawkam. Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
Piruwqa sapan llaqtam, umalliqniyuq, Qurinaka nisqa rimana huñunakuyniyuqpas.
Wichay larumanta Ikwadur llaqtawan, Kulumbiya llaqtawan tinkuna, inti lluqsiy larumantataq Brasil llaqtawan Buliwya llaqtawan tinkuna, uray larumantataq Chili llaqtawan Buliwya llaqtawan Titiqaqa quchawan tinkuna, inti chinkay larumantataq Pasiphiku mama quchawan tinkusqa.
Suyu hina hatunkamachiyllana chawanasqa llaqtanchik, hallp'antaq 1 285 216 km² chhikanmi, Piruwpam 29 hunu tiyaqyuqmi; paykunaqa kastillanu, qhichwa, aymara rimaqkunam, chaymanta wah runakunaq rimayninkupis kallantaqmi.
Yuyarina
- 1 Wiñay kawsay
- 2 Allpa saywachi
- 3 Yurakuna
- 4 Uywakuna
- 5 Llaqta pusanapaq rakiy
- 6 Mama llaqta
- 7 Runakuna
- 8 Rimaykuna
- 9 Iñiykuna
- 10 Hatun llaqtakuna
- 11 Musiku
- 12 Karu puriy
- 13 Yachay tarpuy
- 14 Raymikuna
- 15 Rikchakuna
- 16 Apaykachana
- 17 Kaypipas qhaway
- 18 Willay pukyukuna
- 19 Hawa t'inkikuna
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtaqa iskay chunka tawayuq Dipartamintuyuqmi Suyukuna, huk Pruwinsia Constitucionalwan kuska; hatun riqsisqa llaqtakunaqa kaykunan: Lima, Ariqipa, Truhillu, Chiklayu, Wankayu, Piwra, Qusqu chaymanta Chimputi llaqtawan.
Unay pacha conquistasqamanta Piruw llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: Chala (Costa) nisqa Pasiphiku mama quchawan tinkusqa; chaymantataq Walla (Sierra) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (montaña) nisqa Amarumayu sach'a-sach'a suyu (Selva Amazónica) nisqa karqan. Kayhinaman t'ipisqaqa 1941 watakamallan kaq kasqa; imaraykuchus chhaqay III Asamblea General del Instituto Panamericano de Geografía e Historia nisqaqa pusaq regionman t`ipiytan apruwasqaku, chaymanta Geógrafo nisqa Javier Pulgar Vidal nisqa yuyasqa. Kay musuq t`ipiyqa Mapa Fisiográfico nisqatan rikhurichisqa, chaymi chiqan biogeografican; hinamantan kayhina suyukuna rikhurisqa:
- Urqukuna: Shuyturahu - Awsanqati - Sallqantay - Saksarayuq - Shaprarahu - Waskaran - Yerupaja - - Wallakuna
- Ariqkuna: Ampay - Chhachani - Chupiqiña - Hamp'atu urqu - Misti urqu
- Quchakuna: Titiqaqa qucha - Chinchayqucha - Pallqaqucha - Aqupiya qucha Chuqllu qucha - Lankilayu - Parinaqucha - Pumaqanchi qucha - Qunuqucha - Salinas qucha - Siwinaqucha
- Mayukuna: Amarumayu - Apurimaq - Huchusuma mayu - Mantaru- Marañun - Mayutata - Pampas mayu - Putumayu - Rimaq mayu - Santa mayu - Tampu mayu - Tumpis mayu - Ukayali - Willkamayu
- Wat'akuna: Chincha wat'akunakuna - Ballestas wat'akuna - Yuraqwat'a - Titiqaqa wat'a - Amantani - Intika - Uru wat'akuna
- Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Alto Purús mamallaqta parki - Bahuaja-Sonene mamallaqta parki - Cerros de Amotape mamallaqta parki - Cordillera Azul mamallaqta parki - Cutervo mamallaqta parki - Manu mamallaqta parki - Paraqas mamallaqta parki - Tinku Mariya mamallaqta parki - Utishi mamallaqta parki - Waskaran mamallaqta parki - Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tropikal chiriqunuy:
Paraymit'a
Chirapakuna
Altu pachakuna
Transisiwnpa
- Qhichwa-qunuy chiriqunuy:
- Pampap chiriqunuy:
Qullaw Urquwan
- Rit'ipa chiriqunuy:
Altu Urqukuna
Yurakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uywakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- kuntur - tunki - wik'uña - chinchilla - charapa - tiwrun - khillaychuki challwa - chuqi challwa - samanna - pinwinu - quwi - añas - yukra - wisk'acha - mach'aqway - wakamayu - luru - puma - paqucha - wanaku - llama - suwaq'ara - uturunku
Llaqta pusanapaq rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa kanmi suyukuna, wamanikuna (194), k'itikunapas.
Piruwpi kanmi 24 suyu, 1 constitucional wamani, ima 1 Metropolitana Suyupas:
Mama llaqta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Dimukrasya
- Nisqalla Dimukratiya (Democracia nominal), 1824 – 1895
- Qullqisapallap Dimukratiyan (Democracia censataria), 1895 - 1930
- Qharikunap Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia masculina alfabeta), 1931 - 1955
- Chaqrusqa Qillqayatiqpa Dimukratiyan (Democracia mixta alfabeta), 1956 – 1978
- Sapsi Dimukratiya (Democracia Universal), 1979 watamanta kunankama
- Sananchakuna: Unancha - Wallqanqa - Llaqta taki - Huk sananchakuna:
- Suti
- Suti: Virú ---> Pirú ---> Perú (kastilla simipi) ---> Piruw (qhichwa simipi)
- Tukri sutin: República Peruana (Piruwki Sapan Llaqta) [1821 - 1950] ---> República del Perú (Piruw Sapan Llaqta Republikan) [1950 watamanta kunankama]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piruw llaqtapiqa askha runa llaqtakuna indihina ayllu llaqtakunapas tiyanku, Qhichwa runa, Aymara runa, Awahun runa, Ashaninka runa, hukkunapas.
Rimaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kastilla simi (tukri simi hina llamk'achisqa): 16 000 000 rimaq
- Qhichwa simi: 8 000 000 rimaq
- Aymara simi: 500 000 rimaq
- Awahun simi: 45 000 rimaq
- Ashaninka simi: 40 000 rimaq
- Machiqinqa simi: 10 000 rimaq
- Haqaru simi: 3 000 rimaq
/1 rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
(Pukyu: [1])
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristiyanu iñiy
- Tawantinsuyu iñiy, kathuliku kristiyanu iñiywan chaqrusqa
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Lima 8 500 000 tiyaq
- Ariqipa 850 000 tiyaq
- Truhillu 790 000 tiyaq
- Piwra 315 000 tiyaq
- Qusqu 300 000 tiyaq
- Hullaqa 208 553 tiyaq
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kañinakuna: Sol de plata, Libra peruana, Sol de Oro, Inti, Nuevo Sol
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Turistiku llaqtaqa Qusqu, chay Qusqupiqa Machu Pikchu unay llaqta kan, hinaspa Willka Qhichwa kan. Mayutata suyupi tarikullantaq Manu mamallaqta parki. Punu suyupitaq Titiqaqa qucha, hinaspa Sillustanipi chullpakuna kan. Ariqipa suyupitaq Misti nina urqu, Qullqa qhichwa hinaspapis Nina Urqu Qhichwa (Valle de los volcanes) tarikullantaq. Ika suyupitaq Naska siq'ikuna hinaspapis Paraqas mamallaqta parki chaykuna kan. Anqash suyupitaq Waylas qhichwa hinaspa Waskaran (6,768 m) chaykuna kan. Ikitus llaqtapitaq llipin sach'akunayuq selva hinaspa Amarumayu hatun mayu ima kan; Tumpis suyupitaq ima munay playakuna kan. Lampalliqipitaq Valle de las Pirámides hinaspa Tesoros de Sipan nisqakuna kan. Kashamarka suyu Inka armakuna hinaspa sumaq campiñayuq. Qispi kay suyutaq unay pacha mawk'a Chan Chan llaqtayuq.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qillqakuna - Qillqaqkuna
- (Apu) Ollantay (aranwa)
- Waman Puma de Ayala (* 1534 ? (1550 ?) - † c. 1615)
- Inka Garcilaso de la Vega (1539 – 1616)
- César Vallejo (1892 - 1938)
- José María Arguedas (1911 - 1969)
- Julio Ramón Ribeyro (1929 – 1994)
- Mario Vargas Llosa (* 1936)
Taki kapchiy
- Ima Sumaq, Juan Diego Flórez, Felipe Pinglo Alva, Chabuca Granda, Tania Libertad, Jesús Vásquez, Arturo Cavero, Eva Ayllón, Dina Páucar Valverde, Sonia Morales, Delfin Garay, Uchpa, Shapis, Grupo 5, Gian Marco, Susana Baca (takiq, Grammy 2002), Susan 0choa.
Tusuy
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kuntur, Qullqa qhichwa hawanpi phawaq
Inka Garcilaso de la Vega wallqanqa
Mawk'a wasi pampa, Chan Chan
Ruru qhatuq warmi, Wamanqa llaqtapi Ayakuchu suyupi
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Panamirikana ñan
- Khillayñan: 3.462 km
- ñankuna: 72.900 km
- 254 antanka pampa
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Piruw.
- www.congreso.gob.pe - Rimana Wasimanta
- www.congreso.gob.pe / Perú Suyu Hatun Kamay Pirwa 1993
- Peru: Huk Ñeqen Ekolohika kallpayoq Pacha
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (kastilla simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (aymara simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (ashaninka simipi widyum)
- INDEPA, Piruwpa llaqta takin (awahun simipi widyum)
- PETROPERU (qhichwa simipi)
- PETROPERU (aymara simipi)


text:
Llaqta pusay
Llaqta pusay icha pulitika (kastilla simipi: política; grigu simimanta: πoλιtιkός (politikós) «mamallaqtayuq, llaqtayuq, llaqtaman kapuq, llaqtap kamachiyninman kapuq») nisqaqa huk runakunap idiyuluhiya nisqaman ruraynin, huk yuyanakunatapas aypanapaq, mama llaqtapi, maypipas runapura. Kawpay yachay nisqapim yuyaychakunchik.
Athina llaqtayuq Aristotelis sutiyuq yachay wayllukuq runa Kristup ñawpan pichqa kaq pachakwatapi "Kawpaymanta" (Πoλιtιkά - Politiká) nisqa qillqasqanpi kay mama llaqta wakikunatam (kawpay llikakunatam) nin: Monarkhiya, Aristokratiya, Dimukratiya, Okhlokratiya, Oligarkhiya, Tiraniya
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
Yuqa
Yuqa nisqaqa (Sanskrit simipi योग yoga "t'inkinakuy, huñunakuy", yuga "yugu" nisqamanta) Indyamanta hamuq yachay wayllukuymi, Hinduwismup darshana nisqa suqtantin yachachiyninpa huk yachachiyninmi. Yogapiqa yuyaypaq kurkupaqpas yachayruraykunatam llamk'anku (Yama, Niyama, Asana, Pranayama, Pratyahara, Kriya, Miditasyun, Asitismu), kurkuta nunatapas qutuchanapaq, sunqu hunt'a yuyanapaq.
Patanjali sutiyuq runas Bhagavad Gita (Yoga Sutra) nisqa qillqasqanpi yogap yachay wayllukuyninmanta willaykun. Upanishad nisqa qillqakunapipas Yogamanta qillqasqas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kurkupi kuskarichimuna (चक्र, chakra)


text:
Chaqllisinchi
Khimika (kastilla simipi: química) icha Chhaqru yachay[muchusqa pukyu], kichwapi Chakllisinchi[1] (Chaqllisinchi) nisqaqa imayaypa phatmankunamantam isrukturanmantapas kayninkunamantapas yachay, chaypas ruranakuypi hinayachiyninkunatam, chaypas michantam.
Riqsinchik qallawakunata - mana t'inkisqa imayaykuna -, qallawamanta t'inkisqakunatapas.
Pakir yachay Ankash qallupi. Pakir pakir amawta yaykun imaykapa may rurinman.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ César Guanolema Curicama: Vocabulario kichwa – español por asignaturas. Validado por la academia de la lengua kichwa (llikapi, shuklla sutisuyu). chakllisinchi.


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with uch in pe.
Uchalla, Uchcamarca, Uchcamuna, Uchco, Uchco Machay, Uchco Machay, Uchco Pata, Uchcopampa, Uchcu Machay, Uchcumachay, Uchcumachay, Uchcumachay, Uchcumachay, Uchcumachay, Uchcus, Uchic Yapac, Uchilla, Uchiza, Uchiza, Uchocancha, Uchpa, Uchpa, Uchpa, Uchpacancha, Uchpacancha, Uchpacancha, Uchpacato, Uchpacocha, Uchpacorral, Uchu, Uchu Huancaray, Uchu Pampa, Uchua, Uchuachi, Uchuarana, Uchubamba, Uchubamba, Uchubamba, Uchubamba, Uchubamba, Uchuc Cancha, Uchuc Chacua, Uchucanchipata, Uchucchaca, Uchucchuayo, Uchucho, Uchuchuaylla, Uchucyacu, Uchuimarca, Uchuipampa, Uchulla, Uchullucllo, Uchumarca, Uchumarca, Uchumayo, Uchumayo, Uchumayo, Uchumayo, Uchumullaca, Uchup, Uchupampa, Uchupampa, Uchupampa, Uchupata, Uchupata, Uchupuquio, Uchuputo, Uchuracay, Uchuracra, Uchuran, Uchuray, Uchuru, Uchusay, Uchush, Uchusuma, Uchusuma, Uchutranca, Uchuuran, Uchuy, Uchuy, Uchuy-Amayani, Uchuy Buena Vista, Uchuy Canrao, Uchuy Ccollpa, Uchuy Cruz, Uchuy Cruz, Uchuy Cutine, Uchuy Huito Pampa, Uchuy Marca, Uchuy Nacoreque, Uchuy Succha, Uchuy Sune, Uchuya, Uchuyateria, Uchuyhuaca, Uchuylla, Uchuymanzanayoc, Uchuymarca, Uchuymarco, Uchuypaco, Uchuypalca, Uchuypallcca, Uchuypallcca, Uchuypata, Uchuypuquio, Uchuypuquio, Uchuypuquio, Uchuyri, Uchuysihuis, Uchuysora, Uchuytambo, Uchuytucu, Uchuytupayoc, Uchuyviscachayoc,
ADS


text:
Adolf Hitler
Atulhu Hitlaa, aliman simipi Adolf Hitler (20 ñiqin ayriway killapi 1889 paqarisqa Braunau am Inn llaqtapi, Awstiriyapi, 30 ñiqin ayriway killapi 1945 wañusqa Berlin llaqtapi), huk aliman pulitiku runam karqan. Alimankunap "Pusaqnin" (der Führer) nikurqan. Iskay ñiqin pachantin maqanakuyta qallarirqaspa, ima hayk'appas aswan huchayuq runapura karqan.
Huk ñiqin pachantin maqanakuymanta Hitlerqa Nasyunalsusyalista Aliman Llamk'aqpa Partidun (NSDAP) nisqap umalliqnin tukurqan. Chay NSDAP partiduqa llamk'aqkunaman ancha hayu kaspa, musuq maqanakuypaq llamk'arqan, "qasi kanapaq kayku" nispa llullaspa.
1933 watamanta 1945 watapi wañuyninkama Alimanyap qhapaq suyu kansillirnin (Reichskanzler) karqan. 1 ñiqin tarpuy killapi 1939 p'unchawpi Pulunyata atiyta kamachirqaptin, hatun maqanakuy qallarirqan.
Hitler lliw Iwrupapi kawsaq hudyukunata wañuchiyta kamachiptin, Nazi nisqa yanapaqninkuna suqta hunu hap'isqa, ñit'ina samk'ay pampakunapi (Konzentrationslager nisqapi) samk'asqa runakunata sipiyta atirqanku. Chay hatun wañuchiytaqa Ulukawtuma ninkum. Maqanakuynintinpiqa pichqa chunka pichqayuq hunu runakuna wañurqan.
Aliman awqaqkuna maqanakuyta chinkachkaptin, Rusyamanta awqaqkunataq Berlin llaqtata 1945 watapi atichkaptin, Hitler warminta wañuchispa kikintapas wañuchikurqan, manañam Alimanyap puchukaynintachu rikuspa.
Hawa t'inkikuna
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Adolf Hitler.


text:
Diego Velázquez de Cuéllar
Diego Velázquez de Cuéllar sutiyuq runaqa (* 1465 watapi paqarisqa Cuéllar llaqtapi - † 12 ñiqin inti raymi killapi 1524 watapi wañusqa Santiago de Cuba) Ispaña mama llaqtayuq awqaq pusaq, ruruchiq wan pulitiku qarqan.
1511 watamanta 1524 watakama Kuba Kamachiq runa.
Tayta: ; Mama:
Warmi: María de Cuéllar
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Diego Velázquez de Cuéllar.


text:
Wasi
Wasi nisqaqa kawsananchikpaq, tiyananchikpaq rurasqam. Wasita rurayqa, wasichay nisqa, ancha chaniyuq maki kapchiymi.
Wasiqa pirqakunayuqmi, wasi qatayuqmi, punkuyuqmi, wintanayuqmi. Wasip ukhunpi pinchi kaq rakikunataqa wasi ukhu icha ukhu nispalla ninchikmi.
Llamk'ay paqtachikamaqa, kay wasi rikch'aqkunatam riqsinchik:
- Kawsana wasi
- Llamk'ana wasi (taller)
- Yachay wasi (escuela)
- Manqus wasi (templo), Inlisya
- Wawa wasi
- Qurpachana wasi, tampu
- Qullqa wasi
Tawantinsuyupiqa akllasqa sipaskunam aklla wasipis kawsarqanku.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wasi Ruraymanta. Rimana 2, Kuskanchik Yachasunchik, Qichwa, Yachana 16, p. 61-64. Perú Suyupi Yachay Kamayuq, Lima 2013.


text:
Kathuliku Inlisya
Kathuliku Inlisya (grigu simimanta: Kaθoλιkή Ekkλnσίa (katholikī´ ekklīsía) "sapsi inlisya [qayakusqa runakuna]", chaymanta latin simipi Ecclesia Catholica, kastilla simipi: Iglesia Católica) nisqaqa Tayta Papap kamachisqan Tiksimuyuntinpi kaq kristiyanu inlisyam.
Hatun rakiypi chunka hukniyuq kaq pachakwatapis ñawpaq kaq inlisyamanta kunti Iwrupapi tukurqan, anti Iwrupapi, Bisantinu qhapaq suyupi kaq Orthodoksa Inlisyamantas rakispa.
Chunka suqtayuq kaq pachakwatapi prutistanti inlisyakunas Katuliku Inlisyamanta rakikurqan.
Ispañulkuna, purtuyiskunapas katuliku inlisyata Abya Yalaman mast'arqan, Tawantinsuyu iñiyta sarupaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kathuliku Inlisya.


text:
Llawq'a
Llawq'a[1] icha Allpa k'uyka[2] (Crassiclitellata icha Lumbricina) nisqakunaqa allpa ukhupi kawsaq pisilla suphuyuq sillwi kurukunam. Allpata siwaspa mikhuspa chaypi kawsaq añakikunatam ch'ulla kawsaykuqkunatapas mikhuspa allpata mast'aranmi. Chayrayku chakranchikkunapi puquq chakra yurakunapaq ancha allinmi.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur: Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa. Qusqu, Piruw 2006. p. 271. Llawq'a: Lumbricus terrícola [sic], Lombriz de tierra.
- ↑ Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur: Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa. Qusqu, Piruw 2006. p. 247. K'uyka: Lumbricus terrestris, Lin., Eisenia foética Renati [sic], Lombriz de tierra. Allpa kuyka, ama pila k'uyka nisqawan pantanapaq.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Llawq'a


text:
Hatun qucha
Hatun qucha icha Lamar qucha nisqakunaqa (Kastilla simipi: mar, grigu simipi: Θάλaσσa [Thálassa]) mana allpa pachakunapi kaq, aswanta chay allpa pachakunap chawpinpi kaq hatun yakukunam.
Ancha hatun quchakunaqa mama quchakunam, allpa pachakunap rakisqan:
Tiksimuyup hawanqa 71 % hatun quchakunam. Chay yaku pachap 31,7 %-nin 4000 mitrumanta 5000 mitrukama ukhum. Hatun quchakunapi kawsaq yurakuna inti wayllayninwan wayra pachapi muksichaqpa 70 %-ninmi lluqsichin.
Tukuy mama quchantinqa 1,338 lluna km³-yuqchá, tukuy yaku pachap p'ulinninpa 96,5 %-nin. Mama quchap yakunqa ancha kachisapam, kikin wisnup 3,5 %-nin. Chayrayku manam upyanallachu.


text:
Qinghai pruwinsya
Qinghai pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Qinghai, chun simipi: 青海, phinyimpi: Qīnghǎi, machu: Tsinghai, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Xining llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
9 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 5 390 000 runakuna (Han runa 54,0%, Tibet runa 23,0%, Hui runa 16,0%).
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qinghai pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Mapa de Qinghai (inlish simipi)
- China Internet Information Center (inlish simipi)
- Liaoning (kastilla simipi)
- El sitio oficial del turismo en Qinghai
- Información sobre Qinghai (inlish wan chun simikuna)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Chanrara mach'aqway
- Amu kaskawil (Bothrops) nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Chanrara,[2] Chullchu[3] icha Kaskawil mach'aqway (genus Crotalus) niqakunaqa huk miyusapa kiruyuq mach'aqwaykunam, Awya Yalapi kawsaq. Chupanpiqa chanrarayuqmi, awqakunata manchachispa ayqichinapaq.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Especies de serpientes del mundo: referencias taxonómicas y geográficas, vol. 1. Herpetologists' League. ISBN 1-893777-00-6.
- ↑ Leoncio Gutiérrez Camacho, Leonidas Mantilla Gutierrez, Shara Huaman Jullunila (Qheswa simi hamut'ana kuraq sunturpa Apurimaq suyupi k'allman): Apurimaqpaq Runasimi Taqe. Awankay, Piruw 2007. p. 9.
- ↑ Leoncio Gutiérrez Camacho, Leonidas Mantilla Gutierrez, Shara Huaman Jullunila (Qheswa simi hamut'ana kuraq sunturpa Apurimaq suyupi k'allman): Apurimaqpaq Runasimi Taqe. Awankay, Piruw 2007. p. 14.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chanrara mach'aqway
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Chanrara mach'aqway.


text:
Pedro Santiago Allemant Perupi paqarirqa, waranqa isqun pachak suqta chunka watapi. Pusaq chunka watakunapi llaqtanta saqirqa Nueva Yorkpi tiyananpaq, chaymanta iskay waranqa watamanta Parispi tiyan. Iskay waranqa suqta watapi Perumanta iskay q’ala allqukunata rantirqa. Ña Europapiña kaspa chaychallapi musyarqa kay laya allqukunamanta tiqsimuyupi mana riqsisqa kasqanmanta. Huk Bankupa llamkaqnin kaspa, tukuy timpu libre kaptin churakurqa allqunkunata riqsichinanpaq may sirtamintukunapi, chaynallataq allqupa iksibisiyunkunapipas Europapi tiksimuyupipas kaspa churarqa. Chay mudupi kay pirwana ñawpaq laya allquta riqsichirqa.
Chaymanta, Facultad de Arqueología, Universidad Nacional de Trujillo nisqanqa Allemanta anchata yupaycharqa; kay hatun yachay wasiqa chay suyupi ancha chaninchasqa kaq, chaypim Perumanta q’ala allquqa paqarirqa. Chaynallataq fawnanchikrayku maskaqhina llamkarqa, kay q’ala allqutapas patrimuniyu nasiyunalpa partinhina churarqa.
François Darleguy Franciapi paqarirqa, waranqa isqun pachak suqta chunka kimsayuq watapi. Sinimanta istudiyarqa hinaspa llamkarqa kamachiqhina sunidukunapi. Achka dukumintalkunapi llamkarqa hinallataq Television francesapi, waranqa isqun pachak pusaq chunka pichqayuq watamanta. Chaymanta yachaysapa sinimapa kamachiqkunata yanapayta usyaspa pay kikinpuni llamkayta munarqa sinimakunata kamachistin. Chaymi pay churakurqa tukuy laya pruyiktukunapi runakunata yanapananpaq wasi hampiqkunapi, yachay wasikunapipas Himalayapi, Kongo sachankunapi, Venezuelapa pampankunapi, chaymanta achka kultura dukumintalkunata ruwarqa.
Chaymi Allemant payta mañakuptin kay pilikulata kuska ruwanankupaq, Darleguy allinta tarispa tukuy sunquywan kallpanwan chayman churakurqa.
Pedro-Santiago Allemant, François Darleguywan, iskayninku qallarirqanku l’Association pour la protection du patrimoine Péruvien (APPP), Huñunakuy patrimuniyu pirwanuta amachananpaq (APPP) hinallataq, Huñunakuy patrimuniyu pirwanuta amachananpaq. Asociación de defensa del patrimonio Peruano (ADPP). Iskayninku patrimuniyuta amachanqaku, ñawpaq yachayninkunatapas riqsichinqaku, midyu ambintitapas amachanqaku, tukuy Perupi wiñaqkunatapas amachanqaku, huk imakunatapas.) Iskayninkum timpunta churanku kulturakunata riqsichinanpaq pilikulawan, vidiyukunawan, tukuy tiqsimuyupi rimastin, rimanakunata qustin.


text:
Nikola Tesla
Nikola Tesla sutiyuq runaqa (10 ñiqin anta situwa killapi 1856 watapi paqarisqa Smiljan llaqtapi, Hurwatsuyupi; 7 ñiqin qhulla puquy killapi 1943 watapi wañusqa New York llaqtapi), Sirbya-Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq allwiya kamayuq, pinchikilla yachaqsi tariqpas karqan, pinchikilla ruruchina pusaqpas.
Tayta: Milutin Tesla, Mama: Đuka Mandici.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Nikola Tesla.
- NikolaTesla.fr - More than 1,000 documents on Tesla


text:
Wayne Rooney
Wayne Mark Rooney sutiyuq runaqa, (* 24 ñiqin kantaray killapi 1985 watapi paqarisqa Croxteth llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayne Rooney.


text:
Runa Simim, Chosica Wasinpi, capacitan liderkunata, chaynataqmi lloqsinku capacitaq sierra llaqtachankunamanpas. Pastorkunawan liderkunam capacitakunku Quechuapi “Capacitar y Multiplicar” nisqan programawan, kay yachachikuyqa Bibliapi cheqap Diospa nisqanmantam (Teologia y Verdades Biblicas). Materialkunaqa kachkan Bibliaman hinallam, imayna sapa punchaw kawsakunapaq hinam. Liderkunam capacitakunku paykunapas yachachinankupaq. Chaynataqmi pastorkunawan liderkunapas listo kachkanku iglesianman, comunidadninman yachaykusqakuta yachachinankupaq. Chuya Qellqamanta estudiaspankum willakuchkanku.
Kantaqmi “Estudio Bíblico Inductivo” nisqan yachachikuypas. Liderkunam yachakunku kikillanmanta Chuya Qellqa estudiayta, allin yuyaywan imam nisqanta qawaspan, mastaraq Diosmanta yachanku chaynataq kikinkumantapas, hinaspa chay yachachikuyman hina vidankupi kawsanankupaq. Chaynapim Diosmanta yachasqakuman hina vidanku cambiasqa kachkan.
Runa Simiqa llamkan SALT/SETE (Seminario de Entrenamiento Teológico por Extensión) nisqan ministeriowanpas. Paykunam Capacitan mana seminariopi preparakuy atiq pastorkunata. Chaynapim pastorkuna chaskinku Bibliamnata cheqaq yachachikuykunata iglesiankupi Diosninchikta allinta servinankupaq.


text:
Puquy mit'a
Puquy mit'a, Hawkay mit'a icha Kallchay pacha nisqaqa watapi ruphay mit'ata qatiq mit'am. Puquy mit'apiqa tutakuna suniyanmi. Achka mallkikunam wayun, murukunam puqun, chayraykum hatun aymuray pacham.
Tiksimuyup chincha larunpi ruphay mit'aqa sitimri, uktuwri, nuwimri killakunapim, uralan larunpitaq marsu, awril, mayukilla killakunapim. Kalindaryukamaqa puquy mit'a p'unchaw tuta kuskan kaynin p'unchawmanta Qhapaq raymi inti t'ikrakuykama mit'am.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Puquy mit'a.


text:
Andesmanta musicata mushuk musicawan chapunchik. Uyaylla
Ecuadorpi alli rurashka programakunata rikuy. Rikuylla
Muyundik allpapimi ishkay pushtu charinchik tawka laya pajarokunata charishkamanta. Uyaylla
Tukuy Ecuador llaktapimi ñukanchik Sellollami kullkita mana mañashpa runakunapa yankaytapash productokunatapash apoyanmi. ¡Parteta japilla!
Ñucanchik Sellomanta mushuk willaycunata riksinki. Ashtawanpash wakin yachaykunaka calidadmanta yachanki. Ashtawan rikunki
Uchillapash jatunpash empresayuk kashpapash, Ecuadorpi alli rurashka kampa trabajota kachun. ¡Parteta japilla!
Kikimpak munaymanta kullkita kuylla calidadta apoyashpa katichun. Ashtawan información ministishpaka niwaylla. ¡PayPalmanta ayudapaylla!
Kushikushpa kikinta ayudashunllami
Móvil: (09) 6 0185001
Fijo: (07) 2234292
Skype: bienhechoenecuador
E-mail: info@bienhechoenecuador.org


text:
Apaykachay
Apaykachay nisqaqa runakunap huk puystukunamanta huk puystukunaman puriyninmi, kuyuyninmi, kikinta icha ima qhatunakunatapas apaspa, kikillanpa chakinwan rispa icha apaykachanawan, ñankunapi. Apaykachasqakunata qhawaspaqa, iskaynintin apaykachaykunatam riqsinchik: runa apaykachaypas chaqna apaykachaypas.
Tawantinsuyu pachapi chakillanwan riqllas karqan, qhatunakunatataq llamap wasanpi chaqnaspa icha kikinpa wasanpi q'ipispa apaykacharqan. Iwrupapitaq Asyapipas Aphrikapipas ñawpa pachañas kawallupi rirqan, kawallukuna qallapurinakunatas aysarqan.
Kunan pacha lliwmanta aswan apaykachaytaqa rawray kuyuchinayuq apaykachanakunawanmi - antawakunawan - ruranku. Chaywan ancha achka runakunata, qhatunakunatapas apaykachayta aypanku, ichataq chaywan wayra pachata q'upa wapsikunawan miyuchaspa muyuriq pachata anchata waqllinku. Hatun llaqtakunapi llimanta aswan puriykunaqa manam karuchu. Chakillawan icha iskaymuyuwan rispa muyuriq pachata mana waqllinkumanchu, chaywanpas achka runakuna, antawan kaptin, antawan rin, sallqa pachapaq mana allin kaptinpas.


text:
Parawayi
Parawayi icha Paraguay nisqaqa (Waraniyi simimanta: Paraguaí) Urin Awya Yalapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Asunción llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Punchaw Ispañamanta 14 ñiqin aymuray killapi 1811 watapi
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Waraniyi simi: 5 500 000 rimaqkuna
- Kastilla simi: 4 000 000 rimaqkuna (chaymanta 3.500.000 waraniyitapas rimaqkuna)
- Purtuyis simi: 500 000 rimaqkuna (Brasilmanta hamuq, wamaq runakuna)
- Aliman simi, Plawtich simi: 200 000 rimaqkuna (iwanhiliku runakuna Hatun Chakupi)
- hukkunapas
Iñiykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yachay sunturkuna:


text:
Mohandas Gandhi
Mohandās Karamchand Gandhī sutiyuq runaqa (मोहनदास करमचंद गांधी, Mohandās Karamcand Gāndhī) icha Mahatma Gandhi, sanskrit simipi: महात्मा māha atma, "hatun nuna", (2 ñiqin kantaray killapi 1869 paqarisqa Porbandar llaqtapi - 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1948 wañusqa Musuq Dilhi llaqtapi), huk Indya mama llaqtayuq pulitiku runam, yachay wayllukuqpas karqan.
Tayta: Karamchand Gandhi; Mama: Putlibai.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Mohandas Gandhi.


text:
Kumunismu
Kumunismu nisqaqa Karl Marx-pa yachay wayllukuyninkama (Marksismu nisqa) huk waki pacham, lliw runakuna kaqlla kachkaptin, kaqlla hayñiyuq, kaqlla kapuqniyuq. Chay kumunismu wakita ruranapaqqa llamk'aqkunas susyalismu nisqapi mama llaqtapi kamachinman.
Kumunista yachaypi, tukuy runakuna kaqlla hayñiyuqmi kanman, tukuykunap llam'kananmi kanman, manataqmi hatun pusaq runachu kanman. Karl Marxpa yuyaypiqa tukuy kapitalista mamallaqtakunapi llamk'aq runakuna hatun pachakutiytas ruranqa, chay qhipa, huk hatun susyalista mamallaqtas kanqa. Kay hinallas tukuy runakuna kaqlla qullqiyuqsi, kaqlla hayñiyuqsi kanqaman, Kumunismutas ruranqaman.
Wiñay kawsaypiqa achka susyalista nikuq mamallaqtakunam karqan, ahinataq Susyalista Suwit Republikakunap Huñun (1922 watamanta 1991 watakama), Yuguslawya (1945 watamanta 1991 watakama), Kuba, Chinchay Kuriya, Runallaqta Republika China. Achka wiñay kawsay yachaqkuna nin, chay mamallaqtakunapi manam allin runa hayñi kanchu, aswantaq achka llakikunam. Achka susyalista nisqa mamallaqtakunaqa musuqmanta kapitalistam tukurqan, ahinataq Susyalista Suwit Republikakunap Huñun 1991 watapim, Aliman Dimukratiku Republika 1990 watapim.
Achka kapitalista mamallaqtakunapi kumunista partidukunam tiyan, ahinataq Piruwpi Piruwanu Kumunista Partidukuna, Ikwadurpi Ikwadurpak Kumunista Partidu, Ikwadurpak Marxista-leninista Kumunista Partidu.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Kumunismu.
- Marx, Engels: Partido comunistamanta willachin I. Europa mama llaktapi shuk llantu kutin kallpakun: Chayka comunismo llantumi. ... Tukuy mama pachapak llaktakunamanta proletariokuna, tantarishunchik! Karl Marx, Friedrich Engelspa qillqasqan Kumunista maniphistu, kichwa rimayman t'ikrasqa.


text:
Ransis simi
Ransis simi,[1] Fransis simi icha Ransiya simi nisqaqa huk romanu simim, latin simimanta paqarisqa. Fransiya mama llaqtapi yurispa, fransis atipaqkunaqa lliw Tiksi muyuntinpi, Kanadapi, Afrikapipas mast'arqan, chaypi rimasqa simikunata anchuchispa.
Kunanqa purtuyis simitaqa kay mama llaqtakunapim rimanku:
- Afrika mama llaqtakunapi ufisyal rimay
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Clodoaldo Soto Ruiz: Runasimi-kastillanu-inlis llamkaymanaq qullqa. University of Illinois, 2010. p. 147. y. 245 - ransis.


text:
Pacha q'uñichiy
Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi.
Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi.
Runarayku pacha q'uñichiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna achka rumiyasqa rawranata - allpamanta hurqusqan allpa wirata k'illimsatapas - kañaptin antawakunapaq, pinchikilla ruranapaq, q'uñichinapaqpas, ancha achka chimlasay wayra pachaman hamuykuchkanmi. Chay chimlasayqa pacha q'uñichina wapsi kaptin, wayra pacha astawanmi quñukuchkan. Wayra pacha q'uñichkaptinmi, hatun chullunkukunam yakuyachkanku, mama quchakunapi yakuta mirachispa. Chayraykum mama quchap hawan huqarikuchkanmi, chalakunapi kachkaq llaqtakunatam llump'iyta hurapaspa.


text:
Atuqmanta kunturtawan
05/10/2016 Hanaq pachapis, huk hatun raymin kasqa; chaypqasi llapa pisqukuna allichakusqaku: anka, waman, killinchu, qenti, kuntur, urpi, tukupas, kay hawka tusuy huñupakuypi.
Raymi punchaw chayaptinsi, achikyachkaptinraq illanku pawarispa. Chaypis huk atoq tapukusqa kunturman.- maytam richkankichik, nispa. kunturñataq nin .-hanan pachapi kanqa huk hatun raymi, allin mikuywan, achka aqa upyaywan; Kay uyarikuspas atuqqa mañakamun kunturman.- amahina kaspayki apallaway raymiman. kuntursi nin, manam apaykimanchu kay tusuyqa pisqupurallapaqmi, atuqñataq yapamanta ninsi, hinata apariway; kunturñatan nin hinata apasayki, manamá yanqa millaykunata ruwankichu.-ari manam, allintapunim puririsaq, ninsi atuq kunturman.
Chaynas kuntur qepin atuqta, iskayninkus pawanku wichaykama, chayaptinkus ñas wakinkunaqa tiyasqaña kachkasqaku; chaypi paykunapas tiyarikunku.
Takiy, Tusuyñataq qallarin, llapa písqo kusikusiyllañas. Atuqpas yapakamusqa tusuyman, trago upyayman manaña kacharikuqta; kuntur qhawariptinsi nisqa.- yaw atoq ama anchata upyaychu machuruwaqmi, nispa. Atuqqa uyarikunchu, iskay, kimsa kutita yaparikun upyayta, mikuykunata, manaña saksariqhina, machakunankama.
Ñam raymi tukuyninpis, kuntur nin atuqqta. -amaña upyayñachu, sinkañam kachkanki; atuqñataq kutichin.- manam kay aqachaqa sinkachiwanmanchu ñoqataqa, ninsi.
Chaynas raymi tukusqas, llapa pisqukunañataq qallarinku kutiyninkuta mama pachaman; kunturñataq atuqta kuyuchin qatarichinanpaq.-tayta atuq, ñam raymi tukurunña, kutisunña, qatariy.- atuqqa manas rikchariqchu, wañuypuñuysi qapirusqa. Yapamantas qatarichiyta munan, manam rikchariqchu atuqqa. Chaysi kuntur sapallanña kutiyninta qallarin tutapi.
Achikiyay musuq punchawñas chayarusqa, chayraq atuqqa rikchapan, qatarispansi kunturta maskarin mana tarispa, pipas kasqañachu.
Imatataq ruwasaq!, Imaynataq kutisaq, nispa. Hamutayninpis nin, hatun paqpa waskata simparusaq, kay sachaman watarusaq, chayninta uraykusaq, ninsi.
Chaynapunis qallarin urayta.Ñas chawpi illayninpi, huk lorota qhawarisqa wichayninpi, qaparkachan.-yaw moqo senqa choqllo mikuq, yanqallaraqtaq tipiwaq waskayniyta, nispa. Loroqa mana rikusqanta muyurin, sinchipakuspa tipipan waska kuchunankama.
Atuqqa wichiytas qallarin, mancharikuspa qayarikun .- llapa sisikuna, urukuna , mastariwaychik ichukunata, chayallasaykichik, nispa. Sisikunaqa, urukunawan kuska ñam reqsisqaku atuqtaqa; aswanraq kichkakunata mastarusqaku. Atoq wichiyninpis tuksikurusqa wañunankama.
Ama ancha sakri kanachu.


text:
Entre Ríos wamani
Entre Ríos wamani (kastilla simipi: Provincia de Entre Ríos) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Paraná llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 14 ñiqin qhapaq raymi killapi 1854 watapi
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
18 suyukuna wan uma llaqtakuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Entre Ríos wamani.


text:
Hernán Cortés
Hernán Cortés sutiyuqqa (1485 watapi paqarisqa Medellín (Ispaña) llaqtapi, Ispañapi 2 ñiqin qhapaq raymi killapi 1547 wañusqa Castilleja de la Cuesta llaqtapi, Ispañapi) Mishika runakunap qhapaq suyup ispañul atipaqninsi (kunkistadur nisqa) karqan. 1519 watamanta 1521 watakama chay mama llaqtatas atiparqan, 1521 watapi Tenochtitlan nisqa uma llaqtantas thuñichispa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hernán Cortés.


text:
Charles Darwin
Charles Robert Darwin (12 ñiqin hatun puquy killapi 1809 watapi paqarikamurqa Shrewsbury llaqtapi, Inlatirra mama llaqtapi; 19 ñiqin ayriway killapi 1882 watapitaq wañurqa), Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq kawsay yachaqsi karqan. Kawsaqkunap rikch'aqyayninmi llamk'aynin karqa, payqa rikch'aqyay (evolution) imakay rikch'aqkunamanta parlarqa hinataq imaynatachus kawsay pisipisimanta puriyninmanta sallqa akllay (natural selection).
Runamantataq nirqan, runaqa k'usillumantam tukurqan, nispa.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kawsay yachaqpa pachantinpi puriynin icha Beagle nisqap puriynin (1839, The Voyage of the Beagle)
- Rikch'aqkunap qallarisqan (1859, On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life)
- Runap qallarisqan, yuqumanta wachariq akllay (1871, The Descent of Man and Selection in Relation to Sex)
- Kikinpa kawsay qillqasqan
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Charles Darwin.


text:
Hunan pruwinsya
Hunan pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Hunan, chun simipi: 湖南, phinyimpi: Húnán, machu: Honan, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Changsha llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
14 prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mao Zedong Umalliq.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 66 980 runakuna.
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hunan pruwinsya.
- Uficial qillqa web (chun simipi)
- Hunan saywitu (inlish simipi)
- Hebei en el China Internet Information Center (inlish simipi)
- Hunan (ksstilla simipi)
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika
[[Katiguriya:Hunan pruwinsya| ]


text:
Allqu
Allqu (Canis lupus familiaris) nisqaqa huk aycha uquq ñuñuq uywam, runap uywasqan chakuypi yanapanapaq, runata amachanapaqpas.
Ñawpa pacha runa luputa uywaptinsi allqus paqarisqa.
Uran Awya Yalapi unayniyuq pacha runa atuqta uywaptinsi allqus paqarisqa, chay nin Pransisku Karranza [1] .
- Allqu qhuchu ( jauría, tropilla de canes, manada de perros)
- Allqutsakuy, nintsik tsiqa runa hukkaqta mana alli rikaptin, allish tukuptin, lluta allqupaqnaw yarpan.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Francisco carranza. Diccionario Quechua ancashino- castellano
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Allqu


text:
Ayqiq
Ayqiq, kichwapi Mitikuk nisqa runaqa huk puystumanta, wasinmanta maymanpas, huk llaqtamanpas riqmi, qispichikunapaq. Wasi llaqtapi llakikuptinmi, achka ayqiqkunaqa wasinman kutimuyta manam atinchu.
Runaqa kaykunaraykum ayqin:
- maqanakuymanta qispichikunapaq;
- samk'ay wasimanta qispichikunapaq;
- wakcha kachkaymanta qispichikunapaq;
- hatun llaki tukuymanta icha sallqa waqlliymanta qispichikunapaq;
- huk runa llaqtaman kapuspanmi, huk rimayniyuq kaspanmi icha huk iñiyniyuq kaspanmi llaqta kamachiqkunap sarunchasqan kaspa, ch'utisqa kaspa;
- wasinmanta, llaqtanmanta ayqichisqa kaspa;
- mama llaqta kamachiqkunap mitmachisqa kaspa.


text:
Sinku hayt'ay
Sinku hayt'ay icha hutpul (inlish simipi: Football), ankash qallupi, pukasha haytay; Kichwapi Chakiyasiy icha Chakirumpay nisqaqa huk sinkuwan chunkaymi, Tiksi muyuntinpi lliw pukllaykunamantaqa aswan chaninchasqam.
Iskay quchum, llapanqa chunka hukniyuq runayuq (huk punku amachaqniyuq), pukllana pampapi pukllanakunku. Llapa quchup huk punkunmi kan. Pilutataqa chakinwanmi hayt'aspa tinkuq masikunap punkunman chamqaspa taripayta munanku. Manapunim makiwanchu pukllananku. Isqun chunka minutumanta aswan taripaq quchuqa atipaqmi.


text:
Jesucristopa kamachisqanman hinam “Runa Simi” willakuchkan llapa quechua llaqtakunaman Jesucristota chaskikuspa Paypa qatiqninkunaña kanankupaq. Chaymi Runa Simipaqqa Jesucristopa evangelionmanta Allin Willakuy apaymi allinqa.
Jesucristomanta willakunapaq hinaspa promoción Bíblicata yachachinapaqqa. Kay “foto frame” equipowanmi qawachiniku. Runa Simiqa unay watañam Diospa Siminmanta yachachin kay mosoq aparatokunawan. Kay “foto frame” wanmi qawanku fotokunata audio-videotapas USB sutiyoq aparatontakama. Chaynataqmi promotorkunapaq tallerpas apakun chaypim yachachinku chay aparatokuna imayna utilizanata chaynapi paykunapas llaqtankupi chaywan evangelizanankupaq. Kunankamaqa kachkanku pusaq chunka pichqayoy (85) promotorkunañam Andahuaylaspi, Ayacuchopi, hinaspa Huanvelicapi. Kay promtorkunam tawa waranqamanña videontakama qawachikkanku evangelismo hinaspa Bibliamanta yachachikuykunata. Kay programan achka runapa sonqonta tikraykun. Chaynataqmi evangelizaniku Lucaspa willakusqanman hina peliculawan. Kaywanmi achka runapa sonqonman chayan astawanqa mana leey yachaqkunamanraq.
“Runa Simiqa” llamkantaqmi “One Hope” nisqan institucionwanpas wawakunata evangelizanankupaq. Hinaspataqmi qon “kawsaq libro” sutiyoq materialkunata quechuapi, castellanopipas kay kuyayllapaq librochapim willakun Jesucristoqa imaynam salvawasqanchikmanta. Paykunawantaqmi ruraniku tukuy rikchaq rimayninkupi materialkunata chaynataq videokunatapas.
Chaynallataqmi wawakunata haypaniku evangeliowan enteron llaqtakunapi títeres nisqan kuyayllapaq muñekukunawan.


text:
Runa
Ñuqanchikqa runa (latin simipi: Homo, grigu simipi: Άvθpwπoς [ánthrōpos]) nikunchikmi. Mitan kamaypaq sutinchikqa latin simimantam, Homo sapiens nispa, yachaq runa niyta munaspa.
Tukuy tiksi muyupiqa suqta llunamanta aswan runakunam kachkanchik. Runakunaqa sayasqalla purinchik. Ch'ullam yuyaychakuq kawsaq kay kanchik.
Runakunaqa warmipas qharipas kanchik.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Runa
- Kay qillqapis Waylas qalluchawmi kaykan: Runa.


text:
Runtu
- Runtu nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Runtu (sut'ichana) rikuy.
Runtu nisqataqa pisqukunam huk uywakunapas miranapaq wachanku. Pisqukunaqa runtunkunata uqllanku. Mana hinallapas, huktaq uywakuna runtunkunata intip q'uñiyninpim saqinku malquchap puqunanpaq. Uñachakunaqa, malqukuna nisqa, chaymanta, uqllay pacha nisqamanta runtuta t'uqyachispa paqarinku.
Pisqup runtunkunaqa isku rumi qarayuqmi.
Runakunaqa wallpakunatam huk pisqukunatapas uywanchik runtunkunata mikhunapaq.
Ñuñuq uywakunataq manam runtutachu wachanku, runa hinam uñachankunata wachaspa.


text:
Wayra micha
Wayra micha nisqaqa wayrakuna kuyuy michanmi, kutipayaq micha nisqa, tiksimuyuman hamuq inti michap paqarichisqan.
Runakunaqa allwiyapim inti michataqa llamk'achin, ahinataq wayra tanqana p'achawan wamp'uspa, ichataq wayra kutana wasiwanpas.
Pinchikillatataq wayra pinchikillachanakunawanmi ruranku, lliwmanta astawantaq mama quchapi kaq tawqa pinchikillachanakunapim.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Wayra micha.


text:
Coahuila suyu
Coahuila suyu (kastilla simipi: Estado Libre y Soberano de Coahuila de Zaragoza), nisqaqa Mishikupi huk suyum. Uma llaqtanqa Saltillo llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1824 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitiku rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
38 munisipyukuna
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saltillo, 725 123 runakuna.
- Torreón, 639 629 runakuna.
- Monclova, 216 206 runakuna.
- Piedras Negras, 152 806 runakuna.
Kaypipa qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pulitika rakiy (Mishiku)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Coahuila suyu.
- Uficial qillqa web
- Kunrisu Coahuila suyu


text:
Kristuyuyay iñiy
Kristuyuyay iñiy nisqaqa Hisukristu qispichiq kaymanta iñiymi.
Kristuyuyay iñiymantaqa Apuyayam willakun.
Yuyarina
Tiksinkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanu iñiykama Jesusqa Dyuspa Churinmi. Huklla Dyusmi kaspa, chay Dyusqa kimsantin hinam:
- Yaya Dyusqa hanaq pachapi kamaqmi.
- Jesu Kristuqa Dyuspa churinmi. Iñiqnin runakunata huchankumanta qispichinapaq, hanaq pachapi wiñay kawsanankupaq kikinpa kawsanta Kruspi qurqan.
- Ch'uya Ispirituqa (Ispiritu Santu) iñiq runakunata pusanmi.
Dyusqa Israel llaqtanwan Sinai urqupi Moysesman Chunkantin Kamachiykunatam qillqachispa Ñawpa Rimanakuytam kamachirqan. Jesustaq Urqupi Kamiykuypiqa musuq kamachiykunatam kamarqan. Qhipaq Sinapiqa rakinakuspa Kruspi kurkunta yawarnintapas quspa Musuq Rimanakuyta kamachirqan iñiqninkunata huchankunamanta qispichinapaq, wiñay kawsanankupaq. Wañuymanta sayarispa wañuytam atiparqan. Pisilla chaymanta hanaq pachaman rirqan. Chaymanta pacha Dyuspa pañanpi tiyachkan. Hamunqa kay pachaman runakunata taripanapaq.
Apustulu Pawlu kristiyanu iñiytaqa mana hudyu kaq llaqtakunaman yachachirqan. Payqa hinapas wañuchisqa karqan.
Kristiyanukunaqa tiksi sut'iyachiyninkunataqa Iñini mañaypi rimaykunku.
Yayayku nisqa, Iwanhilista Matiyukama Jesuspa kamachisqan mañayqa ancha chaninchasqam.
Ima hinam kawsanku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kristiyanukunaqa huk runakunatam katisismunisqa qillqawan kristiyanu iñiymantam yachachinku, Jesusqa hanaq pachaman rina kaspa lliw iñiqninkunata chay yachachiyta kamachirqaptinmi.
Kristiyanu tukuspa, runaqa bawtisakun huchankunamanta qhispichikunapaq. Jesu Kristumanta yuyanapaq, huchanmanta qhispikunapaqpas Siñurpa Sinantam mikhun.
Lliwmanta aswan chaninchasqa kristiyanu phistakunaqa kaymi:
- Nawidad: Jesuspa paqarisqan
- Paskwa: Jesuspa sayarisqan
- Pintikustis: Ch'uya Ispiritup runakunaman mast'arikusqan
Paskwapqa ñawpaqnin tawa chunka p'unchawkuna mallaspa sasinku Jesuspa muchusqanta yuyanapaq. Paskwap qanchistaq ñawpaqnin p'unchawkunaqa Simana Santa nikun. Chay pachaqa Jesuspa muchasqanta Yerusalempi chayasqanmanta sayarisqankama pacha yuyaykunku.
Wiñay kawsaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Jesuspa hanaq pachaman risqanmantapachaqa kristiyanukuna achka pisilla iñiykunaman rakikurqanku. Chayrayku kunan pacha achka kristiyanu inlisyakunam:
- Katulika inlisya
- Ortodoksa inlisya
- Protestantismu: Martin Luther-pa, huk rifurmatur nisqa runakunap kamasqan
Abya Yalapi kristuyuyay iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ispañamanta Purtugalmantapas awqakunaqa Abya Yalapi chayamuspa, kaypi runakunata ñit'ipayta, qullqita qurita qichuytapas munaspa "katuliku, kristiyanukunam kayku" nispa llullarqan. Runakunap Tawantinsuyu iñiyta ama nichaspa, kristiyanu iñiyta runakunaman kamachirqan. Chay munay mana munaywan iñichiyqa manam Jesuspa siminkamachu karqan, kristiyanu iñiyqa runap qispillam kamarikuyninwan chiqaptaq iñinan kaptin.
Kunanqa Abya Yala mama llaqtakunapi lliw runakunamanta aswan katuliku kaptin, hukkunataq protestantu inlisyakunapi iñiqkunapas kanku. Chaywanpas, achka runakunam kunanraq Pachamamata huk apukunatapas yupaychan.
Hawa T'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Runasimipi Kristiyanu Mañaykuna
- Jesuitas del Perú. 1. Runasimipi Genesis, 45 Kb. 2. Runasimipi Katisismu, 58 Kb.
- HCJB - Cunan Cristo Jesus bendician - Afirmacion Doctrinal: Tucui Diospaj huahuacunami yachana canchi ...
- Wycliffe Bible Translators (Diospa Simin Qelqa T′ikrachiq): Perupi qheswa runakunata servinapaqmi aynipi llank'ashanku. Irma Inugay de Phelps qelqasqan (QSHKS qillqaypi)


text:
Cuento en quechua “Nina para”
08/10/2016
Huk atoq purichkasqa mikuynin maskarispa, chaypis tarisqa mana musiachikuspa huk wiskachata, uchkuta ruwaschkaqta. Wiskachaqa manaña ayqirikuyta atispansi; aswanraq usqayta uchkupansi.
Atuqsi hamutayninpi tapukun.- imanasqataq mana ayqirikurachu?. Chaynas qallarin rimariyta wiskachawan, tapuspa- imapaqtaq uku ukuta aspichkanki?, nispa. Wiskachas kutichin, paqarin, teqse muyunchik tukukunqa, nina param qallarinkunqa nisiu nisiuta rupachispa llapa imatapas, chaypaqmi ruwachkani kay uchkuta, ninaparamanta pampakunaypaq.
Atuqsi kay uyarikuspa wiskachata nin.-manañam mikusaykiñachu, ñoqapaqmá kachun kay uchkusqayki. Wisikachas nin, arí allinmi qampaq kachun.
Chaynas atoq panpachikunsi wiskachawan, chaypaqsi hatan, qallariyninpi allpawan, chaymantañataq kichka, itañakunawan.
Chaynas wiskacha kawsayninta qespichisqa wasinman ripukun.
Atuqñataq uchkupi tukuy punchaw suyasqas; chaynas qallarin munay musiakuyta.- imaynaniraqtaq ninapara hawapi kachkan, nispa. Chaypaqsi tanqarin huk makinwan munay lloqsichiyninpi; chaypis kichkawan tuksirachikusqa.-Akachaw, akachaw, chayqaya chay ninaparaqa urmachkasqaraq, nispa.
Chaynas puñukun tukuy tutapiwan. Paqarinninpis yarqay anchata qapirusqa; chaysi atoq sinchipakuspa, yapanta lloqsiyta puririn; kunanqa allichamantalla panpachikusqa allpata aspin; chaynas lloqsiyninpi itaña, kichkakunata tarin.
mmm. Wiskacham kay llullayta, yanqa ninaparata iñichiwarqa, ninsi. Phiña phiñallañas rin wiskachata maskariq.
Chay puriy maskayninpis, wiskachata huk qochapi tarin yakuta upiaspa; atuqsi harkaspa,nin.- Chayqaya tariruykim, yanqa nina paramanta ruwawasqaykimanta. Wiskachañataqsi nin.- tayta atoq amaña phiñarikuychu. Aswan nisayki qampallpaqmá.- kay yakuta llapa atisqaykita upiakuykuy; lliw mayu, qochakuna chakikunqas, chaymi ñoqapas huntata millpukuchkani.
Chayraqsi atuqqa phiñakasqanmanta hasillakun.
Chaynas atoq yaku upyakuyta qallarikun, manaña saksariqhina, ancha yakunayasqahina, yapakuspa huk iskay kutita, manaña wiksan qaypanankama; chaynas wiksa ukunpi chunchulnin toqiarusqa, chaywansi wañurusqa.
Yachyaninchin. Ama ancha sakri kanachu; aswan huk sakri sakriwan tuparunchikmanmi.