text:
Anaphilaksiya
Kay Anaphilaksiya (gr. AvaφuλaEίa, lat. Anaphylaxia, kast. Anafilaxia) huk sinchi alérgica kutichina utqhaytapacha ch’ampayan chanta wañuyman apawasunman.[1] Aswan riqsikuq sintomasqa kanku erupción siqsikuwan, kunkamanta punkiy, chanta pisi yawarmanta presión ima. Aswan riqsikuq causasqa qhañiykuna manchay wach’iykuna insectosmanta ima kanku, mikhunamanta chanta jampikunamanta ima. Kay patofisiológico ñiqipi, kay anafilaxia kaqpata causanqa kay wakin yuraq yawar células kaqmanta kacharpariynin kan kaykunaqa kay inmunológico kaqrayku manchay kay mecanismos mana inmunológicos kacharparisqas karqanku. Diagnosticonqa t’inkikun kay rikhuriyninkunaman sintomasninmanta chanta rikukuyninkunamanta ima. Ñawpaq jampiyninqa kachkan huk t’uqsina kay epinefrina kaqmanta, kaytaq wak ruwaykunawan hunt’achikun.
Tantiyakun kay 0,05 kaqmanta 2% kaqkama tukuypacha runakunaqa mayk’aqpas kay anafilaxia unquywan kanqanku ñin, chanta kay porcentajesqa wiñachkan ñin. Kay simiqa hamun kay griegas simikunamanta ἀvά ana, ñiqay chanta φύλaEις filaxis, hark’akuy.
Yuyarina
- 1 Síntomas / Watupanakuna
- 2 Causas / Qallakuna
- 3 Patofisiología
- 4 Diagnóstico / Reqsichisa
- 5 Hark’akuy
- 6 Jampiynin
- 7 Ñawpachasqa willay
- 8 Epidemiología
- 9 Ñawpa willaynin
- 10 Taripaynin
- 11 Willaykuna
- 12 Hawamanta t’inkiykuna
Síntomas / Watupanakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqqa achkha huk hina sintomasniyuq rikhurin chininikuna manchay phanikuna thaskiyninman hina [2][3] huk 5 kaqmanta 30 chinini kaqman qallariyninwan kan chay sichus rikuchikuyqa intravenosamanta chayqa, chanta 2 phanimanta sichus mikhunamanta chayqa. [4] Aswan riqsisqa unquq partesqa kanku: qara (80–90%), samaymanta aparato (70%), sistema gastrointestinal (30–45%), sunqu chanta yawarmanta vasos ima (10–45%), chanta kay chawpi sistema nervioso ima (10–15%)[3], iskay zonaswan manchay aswanwan unqusqas.[5]
Qara[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sintomaspiqa aswanta rikukun urticaria generalizada, siqsiku, erupción manchay simimanta punkiy.[6]Chay punkiyniyuq kaqkuna manchay angioedema kaqniyuq qarankupas ruphakuchkanman hina sientenkuman manataq siqsikutaqa. [4] Qallumanta manchay kunkamanta punkiyqa huk 20% hinata casosmanta rikhurin.[7] Wak sintomasqa kanman qhuña chanta punkiy kay conjuntivakaqmanta.[8] Qarapas huk anqas llimp’i hinaman tukupuchkanman kay pisi oxígeno kaqrayku.[8]
Samaymanta Aparato[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Samaymanta síntomas rikhurinkuman kay mana aire kanman hina, ansaqiykuna manchay sinqa tapasqaima.[6] Ansaqiykunaqa qukun kay bronquiales aychakunamanta kharkatiyrayku [9], Sinqa tapasqaqa t’inkisqa kachkan kay tapaywan hatun vías secundarias punkiyman.[8] Chantapas ch’akallay, nanay q’ulltiptiyki manchay ch’uju rikhurinman.[4]
Sunqu chanta yawarmanta vasos ima[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikhurinman kharkatiykuna kay coronarias sirk’akunapi qhipanwantaq miocardiomanta infartokaqwan, arritmia, manchayparo cardíaco kaq ima.[3][5] Unqusqakunaqa kay patología coronaria subyacente kaqwanqa aswanta tupankuman kay efectos cardíacos kaqkunawan kay anafilaxia rayku.[9] Kay kharkatiy cardíaco kaqqa t’inkisqa kachkan sunqupi kay células productoras histamina kaqmanta rikhuriyninman.[9] Chanta, ancha riqsisqa Utqhay sunqumanta t’iktikuna kay qukun kay pisi yawarmanta presiónrayku,[8]. Huk 10% kaqpi casosmanta willakurqa huk reflejo de Bezold–Jarisch kaq, kay Alliy sunqumanta t’iktikuna kaqtaq t’inkisqa kachkan kay Pisi yawarmanta presiónkaqwan.[10] Huk pisiyay kay yawarmanta presión kaqqa manchay huk shock (sichus distributivo manchay huk cardiogénico) kaqpas kan chay uma muyuy hinata quchikunman manchay Allin yuyay chinkayta.[9] Mayninpi hina kay pisi yawarmanta presionqa kanman kay huk sintomalla kay anafilaxia kaqmanta[7]
Wakkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Gastrointestinales sintomaspiqa kanman susunkakuna wiksa nanay, q’ichalira chanta q’ipnakuna ima.[6] Chanta musphay kanman, jisp’ay p’uruta mana kamachiy atikunchu manchay chakara nanay ima kikin uterinos susunkakunanman hina.[6][8] Pericerebrales Yawarmanta vasos dilataciónqa jap’ichinman uma nanaykunakaqkunata.[4] Chantapas huk phuti kaqpas manchay "utqhay wañuy" munay kaqpas hina willakurqa.[5]
Causas / Qallakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxiaqa kutichiy hina rikhurimunman mayqin hawa sustanciamanpasrayku.[11] Aswan riqsikuq causas kankuman miyu insectos wach’iyrayku manchay qhañiyrayku, mikhunakuna chanta jampikuna. [10][12] Mikhunakunarayku aswan riqsisqa causas kanku wawakunapi waynakunapi ima; jampikuna, insectos wach’iynin chanta qhañiynin kunaraykutaq machu runaspi aswanta rikhurin.[5] Wakin causas aswan pisi rikukuq kanku: factores físicos, agentes biológicos kaqkuna kay wawsahina, látex, hormonales tikraykuna, aditivos alimentarios kay glutamato monosódico hina chanta kay colorantes alimentarios ima, chanta tópicos jampikuna ima.[8]Chantapas causas hina kanman kay factores físicos kay ejercicios hina (anafilaxia hina riqsisqa kaytaq rikhuriq ejerciciosrayku) manchay temperaturarayku (q’ajapas manchay chiripas), chiqan efectosniyuq kay mastocitokuna kaqninta. [5][13] Kay rikhurimuq casos ejerciciosrayku aswan t’inkisqa kachkanku kay wakin mikhuna mikhuywan.[4] Kay agentes bloqueantes neuromusculares, kay antibióticos chanta kay látex ima aswan riqsisqa causas kanku kay anestesia kaqpi. [14] Kay 32-50% casospi mana causanta yachakunchu, chayrayku sutichakun “anafilaxia idiopática”. [15]
Mikhunakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Achkha mikhunakuna rikhurichinkuman kay anafilaxia kaqta; tarikuq hina riqsichikunman kay ñawpaq riqsisqa mikhuymanta.[10] Aswan riqsisqa mikhunakunaqa huk hina kanku tukuy pacha kitiman hina. Kay culturas occidentalespiqa, aswan riqsisqa causasqa kanku kay maní, trigo, ch’aki puquykuna, kay marisco, challwa, willali manchay runtu mikhuyrayku.[3][5] Kay sésamo kaqqa ancha riqsisqa kay Oriente Medio kaqpi, Asia kaqpitaq aswanta riqsikun kay arroz chanta kay garbanzos kaqkuna ima kay anafilaxia kaqpata causasnin hina.[5] Sinchi causasqa riqsikun kay alérgeno,[10] kaqta mikhuptinchik ichaqa wakin runakunaqa sinchita reaccionanku qayllaykuptinkulla. Wawakunaqa alergiasninkuta atipankuman. Kay 16 watayuqpi, huk 80% wawakunamanta anafilaxia kaqwan kanku kay willaliman manchay runtukunaman ima chanta huk 20% anafilaxia kaqwan kay maníman karunchasqa kaqkuna kay mikhunata mikhuy atillanku.[11]
Jampikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mayqin jampikunallapas causa kanman kay anafilaxia kaqpaq. Aswan riqsisqakunaqa kanku kay antibióticos betalactámicos (kay penicilinakaq hina), qhipantataq kay aspirina chanta kay fármacos antiinflamatorios mana esteroideoskaq ima. [3][16] Wak antibióticos kaqkunaqa aswan pisita churakunku, chanta kay reacciones kay antiinflamatorios mana esteroideos jampikunaman agentes específicos kanku, kay ñiy munan huk runa huk antiinflamatorio mana esteroideo jampiman alérgica kaptinpas atinman, jasapacha, wak hinata apaykachayta.[16] Wak mana ancha riqsisqa causasqa kanku kay quimioterapia, kay t’uqsinas, kay protamina chanta kay qhurasmanta jampikuna ima.[5][16] Wakin jampikunaqa (vancomicina, morfina, rayos X kaqninta contraste kaqkuna hina) anafilaxia kaqta qukunku chiqantapacha kacharispa kay mastocitos desgranulacionninta.[10]
Huk reacción huk agenteman kuti kutiqa llamk’aynin kuti kutiman hina ruwakun, chanta kay propiedades intrínsecas kaqkunaman hina. [17] Kay anafilaxia penicilinasman manchay kay cefalosporinas kaqkunaman rikhurimun qhipanta proteinaswan tinkuykuchikullaptin kurpu ukhupi, wakin agenteswan aswan jasata wakkunamanta tinkuykuspa.[4] Kay anafilaxia penicilinamanqa rikhurin kay 2.000 – 10.000 intervenciones terapéuticas kaqpi, wañuytaq qukun aswan pisita kaptin hukpaq sapa 50.000 intervencionespi.[4] Sichus pillapas reaccionan kay penicilinas kaqkunaman chay aswan achkhata reaccionanqa kay cefalosporinas kaqkunaman, ahinapas kikinllapuni wañuyqa aswan pisi kachkan hukpaq sapa 1.000 casospi.[4] Kay ñawpa agentes kay radiocontraste kaqmanta reaccionesta ruwachiq kanku huk 1% kaqpi kay casosmanta, kay ñawpaqkuna aswan pisi osmolares agentestaq reaccionachinku huk 0,04% casospi.[17]
Miyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Insectos wach’iyninpa miyukunan manchay qhañiynin kay Himenópteros kaqkuna (warakuna chanta lachiwanakuna ima) manchay kay Triatominos (winchukakuna) anafilaxia kaqta qukunman chay manchikuq runakunaman. [3][18] Kay reacciones sistémicas ñawpa kaqkunaqa, tumpawan achkha kay local reaccionmanta kay wach’i muyuriyninpi, huk causa qhipaman anafilaxias qukunanpaq kanku; [19][20] mana ahinapas, khuskan kay wañuykunamanta mana ñawpaqta kay reacción sistémicawan kachkarqankuchu[21]
Riesgo factorkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna kay atópicas unquywan kay hina asma, eczema manchay rinitis alérgica ima aswan jasata unqunkuman kay mikhunamanta anafilaxia kaqwan, látex chanta radiocontraste kaqwan ima ichaqa manataq t’uqsina jampikunaraykuchu chantapas wach’iykunaraykuchu.[5][10] Huk yachana ruwakuypi wawakunapi tarikurqa kayta huk 60% kaqkunapi historialninkupi ñawpaqtaqa kay atópicas unquykunawan kasqankuta, chantataq aswan kay huk 90% anafilaxiawan wañuqkunamanta asmawan kachkanku.[10] Pikunachus kay mastocitosis kaqwan kachkanku chay manchay aswan achkha qullqi kayniyuq kanku chay aswanta unqunku.[5][10] Aswan achkha pacha thaskiptin chay kay aswan qhipa agente rikuchiyninmantaqa, aswan pisi riesgo kanqa.[4]
Patofisiología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqqa huk sinchi alérgica kutichina utqhay qukuymanta achkha sistemas orgánicos kaqkunamantaq hap’in. [1][22] Kaytaq qukun kay mediadores inflamatorios kaqrayku chanta kay citoquinas kaqrayku ima kay mastocitos kaqmanta chanta kay basófilokuna kaqmanta ima, kay qukun kay huk reacción inmunológica kaqrayku ichaqa wakin kuti huk mana inmunológico mecanismorayku.[22]
Inmunológica[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay mecanismo inmunológico kaqpi, kay inmunoglobulina E (IgE) kay antígeno (hawa material alérgica kutichina kaqta qukuq) kaqwan chaqrukun. Chayrayku kay antígeno k’askasqa kay IgE activa FceRI mastocitos kaqpi chanta kay basófilos kaqpi receptores. Kayqa kay mediadores inflamatorios kacharpariyman apan kay histamina kaq hina. Kay mediadoresqa qhipantaqa kay tunqurimanta aychakunanta músculo liso k’uykullachin, huk vasodilatación kaqta hap’ichikunku, kay yawarmanta vasosmantapacha fluidos lluqsimuyninta yapanku chanta kay sunqumanta aychanta pisi t’ikti kaqta qun.[4][22] Chantapas huk mecanismo inmunológico tiyan kaytaq mana kay IgE kaqman t’inkikunchu, ichaqa mana yachakunchu sichus runapi kan chay.[22]
Mana inmunológica[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay mana inmunológicos mecanismos kaqkunaqa sustanciasniyuq kanku kaykunataq kay mastocitos chanta kay basófilos kaqkunamanta desgranulación kaqta qukunku. Kayqa agentes kayhina kaqkunayuq medios de contraste, opiáceos, temperatura (q’aja manchay chiri ima) chanta kharkatiykuna ima.[13][22]
Diagnóstico / Reqsichisa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqpata diagnosticonqa ruwakun kay criterios clínicos umachasqa kaqkunaman hina.[5] Anafilaxia kaqwan kankuman ñikun sichus kay qhipan kimsa sintomasmanta mayqinllawanpas kanku chay kay qhipan chininikuna/phanikuna thaskiynin ukhupi kay alérgeno rikuchikuyninman chayqa:[5]
- Qara manchay sumaq t’inkisqa tejidos mucosos, kay mana samay atiywan manchay pisi yawarmanta presión kaqwan.
- Iskaywan manchay aswanwan kay qhipan sintomasmanta:-
- a. Qara manchay t’inkisqa mucosas
- b. Mana samay atiykuna
- c. Pisi yawarmanta presión
- d. Síntomas gastrointestinales
- Pisi yawarmanta presión huk riqsisqa alérgeno rikuchikuyninman
Huk ataque kaqpiqa, yawar analisisqa kay triptasa kaqmanta manchay kay histamina (mastocitos kacharparisqan) kaqmanta allin kankuman kay insectos wach’iymanta manchay jampikunamanta anafilaxia kaqta tarinankupaq. Ichaqa, kay qhawaykunaqa pisi pachallapaq kanku sichus causaqa qukun mikhunarayku, manchay sichus runaqa huk pachan yawarmanta presión kaqniyuq kan chay,[5] chanta sichus mana específicokuna kankuchu chay kay diagnóstico kaqpaq.[11]
Rak’ikuynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa chaninniyuq rak’ikuynin kay anafilaxia kaqmanta tiyan. Kay shock anafiláctico kaqqa k’askasqa kachkan kay huk vasodilatación sistémica kaqman kaytaq huk pisi yawarmanta presión kaqta qukun mayqinchus, willayninpi, aswan urapi kay 30% kaqmanta kachkan kay unqusqap línea basalninmanta manchay urapi kay standard chaninkunamanta[7] Kay anafilaxia bifásica kaqqa huk qhipan hamuq sintomasmanta kay 1 kay 72 qhipan phanikama ukhupi mana musuq tinkunayuqchu kay alérgeno kaqman.[5] Kay ruwakuymanta willayninkuna mana kikinchu kanku, chanta wakin yachanakunaqa ñinku kay ruwakuyqa chayan kay 20% kaqta casosmanta.[23] Kay ruwakullaypuniqa ruwakun kay 8 phani pacha ukhupi.[10] Kikin anafilaxia kaq hinallataq jampikun.[3] Kay pseudoanafilaxia kaqqa manchay kay reacciones anafilactoides kaqqa huk anafilaxia kaqpata wallpaman kaytaq mana ima alérgica kutichina kaqta qukunchu, manchay kay chiqan desgranulación kay mastocitos kaqmantarayku qukun .[10][24] Kay mana hark’asqa anafilaxia kaqqa kay kunan parlakuq simi kachkan kay Tukuy Pachamanta Qutu Alergia kaqrayku kaqkunapaq [24] chanta wakin sumaq yachaqkunaqa ñirinku manaña parlakunanta kay ñawpa simita.[10]
Ch’iklluriy alergias kaqkunamanta[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
[[Archivo:Allergy skin testing.JPG|thumb| Ruway huk Ch’iklluriy alergias kaqkunamanta paña makipi]] Kay Ch’iklluriy alergias kaqkunamanta kaqkunaqa yanapankuman yachanapaq imachus causanta. Kanku Ch’iklluriy cutánea alergias kaqkunamanta (kay cutáneas ch’iklluriy) kaq hina wakin mikhunakunapaq chanta wakin miyukunapaq ima.[11] Kay IgE específica analisisqa allin kanman kay willaliman, runtuman, maníman, ch’aki puquykunaman chanta challwaman ima alergiasta yachanapaq.[11] Kanku cutáneas ch’iklluriykuna kay penicilina kaqman alergiaspaq, ichaqa mana wak jampikunapaqqa.[11] Kay mana hark’asqa anafilaxia ruwaykunaqa yachakunkuman kay historial kaqraykulla manchay kay alérgeno parlakuq tinkuyninraykulla, ichaqa mana kay cutáneas ch’iklluriyraykuchu manchay mana kay yawar análisisraykuchu ima.[24]
Diagnóstico diferencial / Diferencial reqsichisa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Wakin kutiqa ancha sasa kanman yachanapaq mayqinchus kay anafilaxias asma kaqrayku kay síncope kaqmanta manchay kay manchhikuy ataques kaqmanta.[5] Mana ahinapas, asma kaqqa mana siqsikuyuqchu manataq gastrointestinales síntomasniyuqchu, uma muyuyqa jamun aswanta kay q’illuyaywan manataq anchatachu kay erupciónwanqa, chanta huk manchhikuy ataqueqa qara pukayayta ruwachinman ichaqa mana siqsikuta qukunchu.[5] Wak ruwaykuna kay hina kikinta rikukun chay kanku: escrombroidosis chanta anisakiasis.[10]
Tariykuna post-mortem[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Huk wañusqa runapi kay anafilaxia kaqrayku kay autopsia kaqqa huk "ch’usaq sunqu" kaqta rikuchinman kaytaq kanman karqa huk pisillasqa retorno venoso vasodilatación kaqrayku chanta kay rak’iykachayman intravascular ñiqiman kay chawpi compartimentomanta perifericoman. [25] Wak willaykuna kanku kay edema laríngeo kaq, eosinofilia kaq surq’ankunapi, sunqupi chanta tejidospi ima, chanta tariyqa kay hipoperfusión miocárdica kaqmanta.[26] Kay analisiskunaqa triptasa suero yapasqa ñiqikunata tarirqanku, huk yapayta kay tukuy chanta aqllasqa ñiqikunapi kay IgE suero kaqmanta. [26]
Hark’akuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munakun kay anafilaxia kaqpata causanmanta hark’akunata. Chay casospi mayqinkunapichus kay mana atikunmanchu chay, kay desensibilización huk aqllay kanman. Kay Inmunoterapia kaq Himenópteros kaqpata miyuyuq kusa chanta huk 80-90% kaqta machu runakunamanta chanta huk 98% kaqta wawakunamanta desensibilizan kay warakuna, lachiwanakuna, hatun lachiwanakuna, q’illu lachiwanakuna alergiasmanta, chanta kay llimp’irasqa sik’imira –solenopsis-kuna kaqkunamanta ima. Kay inmunoterapia oral kaqqa kusa kanman chanta wakin unqusqakunata desensibilizan kay wakin mikhunakunamanta willali, runtukuna, ch’aki puquykuna chanta maniykunamanta ima hina; mana ahinapas, kutinpuq efectosqa riqsisqa kanku. Kay desensibilización atikullanmantaq wakin jampikunapaq, ichaqa munakun aswan achkha unqusqakuna hark’akullachunku kay agentemanta. Kay látex kaqman reaccionaqkunaqa chaninniyuq kanman hark’akuy kay reactividad cruzada mikhunakunamanta kay aguacates, latanus chanta papas hina, wakinkunamantaqa.[5]
Jampiynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia kaqqa huk emergencia médica kaytaq munanman kay resucitación ruwanasta kay hinata vías aéreas kachariynin kaqta, oxígeno suplementario kaqta, achkha ñiqikunata kay fluidos intravenosos kaqmanta chanta huk sapa kuti qhawaykachayta.[3] Kay epinefrina kamachiyqa kachkan kay aqllakuq jampiynin, sapa kutitaq tupachisqa kay antihistamínicos kaqwan chanta kay esteroides kaqkunawan ima.[5] Munakun huk hospitalaria qhawaykachay pachata 2 kaqmanta 24 phanikama unqusqakunapaq kutiripusqankumanta pacha, kayqa sichus huk anafilaxia bifásica kaqrayku. [10][23][27][4]
Epinefrina[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay Epinefrina (adrenalina) kaqqa ñawpaq jampiynin kay anafilaxia kaqmanta, ni huk contraindicación absoluta kaqniyuq jampikunanpaq.[3] Munakun churakunanta intramuscularmente huk epinefrina ruwayta kay chankap chawpi anterolateral uyanpi chay kutipacha sichus diagnosticopi tarikunman chay. Kay t’uqsinaqa watiqmanta churakunman sapa 5 chanta 15 chininikama sichus tarikuq kutichiyqa mana kusapachachu chayqa.[5] Huk 16 chanta 35% kaqpi kay casosmanta munakunpuni huk 2 kaq dosis[10], ichaqa mayninpi hina aswan 2 kaq dosismanta churakun.[5] Kay intramuscular ñanqa aswan kusa kay subcutánea churakuymanta ñisqaqa imaraykuchus kayqa huk mana utqhay ch’unqakuyniyuq kanman[28] Mana sinchi efectosnin kay epinefrina kaqmanta kanman kharkatiykuna, phuti, uma nanaykuna chanta t’iktikuna.[5]
Kay unqusqakuna betabloqueantes kaq jampiyniyuq kachkanku chaykuna kay epinefrina kaqman muchuyniyuq kankuman.[10] Kay ñanpiqa, sichus kay epinefrina mana allinchu chayqa kay glucagon intravenoso kaqta churakunman, chayqa huk ruway mecanismoyuq karunchasqa kay beta-receptorkuna kaqkunamanta.[10]
Sichus anchata munakunman chay, churakullanmantaq kay intravenosamente kaqninta huk qaywisqa epinefrina yakuta churaspa. Ichaqa, kay epinefrina intravenosa kaqqa t’inkikun kay arritmia kaqwan chanta kay infarto miocardiomanta kaqwantaq. [29] Kay Autoinyector epinefrinamanta kaqwan llamk’akun kay sapan churakuy iskay dosispaq, huk machu runakunapaq manchay wawakunapaq aswan 25 kg kaqniyuqkunaman chanta huktaq wawakunapaq 10 kaqmanta 15 kg kaqkama kaqniyuqkunaman. [30]
Apéndices[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay Antihistaminas kaqkunaqa (kay H1 kay H2 kaq hina ima), sapa kuti llamk’akuptinpas chanta kusa kachkankuta ñikun kay teórico umachaypi, pisi tarikuyniyuq kanku. Huk Ensayo Cochrane kay 2007 kaqpi mana allin yachanakunata tarirqachu mayqinkunapichus willayninkuta atiykuchinankupaq [31] chanta ñikun mana ni huk efectoyuq kasqanta kay vías respiratorias manchay kay espasmos edema kaqkunapi.[10] Mana tarikunmanchu kay Corticosteroides kaqkuna huk hina kasqankuta kay kunan ñanpi anafilaxia kaqmanta, ichaqa kaywan llamk’akunman aswan pisillachinapaq kay anafilaxia bifásica riesgosta. Kay profiláctica kusa jampiynin kay casospi mana riqsisqachu. [23] Kay salbutamol Nebulizado ancha kusa kanman kay broncoespasmos kaqpaq mayqinkunachus mana kay epinefrina kaqwan jampikuqchu.[10] Kay Anqas metilenomanta kaqwan llamk’akurqa kay casospi mayqinkunapichus mana wak ruwaykunawan allinllarqankuchu, kay thakñiy efectosninrayku llusq’u aychakunamanta.[10]
Hark’aynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay anafilaxia chimpachikuqpacha unqusqakunaman ñikun huk “alergiaspaq ruwana umachayniyuq” kanankuta, chanta ñikun tatakunata yachaywasikunaman willanankuta kay wawasninkuqpata alergiasninmanta chanta imatachus ruwakunan huk emergencia anafiláctica casopi [32] Kay ruwanapaq umachayqa kanqapuni kay autoinyectores epinefrinamanta kaqkunawan, willay apanapaqpuni huk alerta médica pulsera kaqta, chanta huk yachachiy imaynatachus kay causasmanta hark’akunapaq. [32] Kay Inmunoterapia wakin causaspaq tiyan, jamuq anafilaxia casosmanta hark’akunapaq. Huk desensibilización subcutánea jampikuyqa kay achkha wata thaskiypi kusa karqa kay wach’iq insectospaq, kay desensibilización oral kaqtaq kusa achkha mikhunakunapaq.[3]
Ñawpachasqa willay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay unqusqakunapi mayqinkunapichus causanku riqsisqa chanta utqhay médico jampikuymanta munakun chay, ñawpachasqa willayninqa kusa. [33] Causa mana riqsisqa kaptinpas, sichus allin ñawpa jampinawan kakun chayqa kay ñawpachasqa willayqa allin.[4] Sichus wañuyman chayakun chayqa, kayqa kanman kay respiratorias causas asfixia) hinarayku manchay cardiovasculares causas (shock) kaqrayku,[10][22] huk tarikuy wañuywan 0,7 kaqmanta 20% kaqkama casosmanta. [4][9] Utqhaychasqa wañuy casos karqanku huk machkha chininillapi.[5] Tarikuykuna kay anafilaxia unqusqakunapiqa ejerciciorayku kaypachasqa kusapacha kanku, aswan pisi casosniyuq chanta mana ancha sinchichu unqusqap wata hunt’ayninman hina. [34]
Epidemiología[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay caso kaqqa anafilaxia kaqmanta kan huk 4,5 mirachisqa 100.000 runakunamanta sapa wata,[10] huk índice supervivenciamanta kaqwan kay 0,5 kaqmanta 2% kaqkama. [5] Porcentajes kaqkunaqa yapakunku: Casosqa kay 1980 watapi tantiyaspa 20 mirachisqa 100.000 kaqkama watapi karqa, kay 1990 watapitaq 50 mirachisqa 100.000 kaqkama sapa wata karqa. [3] Yapayqa kanman sina kay anafilaxia mikhunarayku kaqmanta. [35] Kay riesgo kaqqa aswan hatun kay waynakunapi sipaskunapi chanta warmikunapi ima.[3][10]
Kunanpi pacha kay anafilaxia kaqqa huchayuq kay 500–1.000 wañuykunamanta sapa wata (2,4 mirachisqa junupi) kay Estados Unidos kaqpi, 20 wañuykuna sapa wata kay Reino Unido kaqpi (0,33 mirachisqa junupi) chanta 15 wañuykuna sapa wata Australia kaqpi (0,64 mirachisqa junupi).[10]Kay wañuykunamanta tasasqa pisiyarqanku kay 1970 watapi chanta 2000 watapi[36] Australia kaqpi, wañuyqa kay anafilaxia mikhunamanta kaqraykuqa warmikunapi aswanta tarikun, kay insectos wach’iyraykutaq qharikunapi aswanta tarikun.[10] Kay anafilaxia kaqrayku wañuyqa aswan tarikun kay jampikunarayku.[10]
Ñawpa willaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay "afilaxia" kaqqa suticharqa Charles Richet kay 1902 watapi, chanta qhipantataq tikrakurqa "anafilaxia" kaqman allinta uyarikusqanrayku. [11] Kayrayku kay Premio Nobel Medicinamanta chanta Fisiologíamanta kaqta qurqanku kay anafilaxiamanta llamk’ayninrayku kay 1913 watapi.[4] Ahinapas, kay ruwayqa ñawpamantaña willakuq karqa. [24] Kay simiqa hamun kay Griego simikunamanta ἀvά ana, ñiqay, y φύλaEις filaxis, hark’akuy. [37]
Taripaynin[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sapa kuti anchata kallpakunku kay epinefrina sublingual kaqta ruwanapaq kay anafilaxia kaqta jampinapaq.[10] Yachanapi kay Subcutánea t’uqsina kay anticuerpo anti-IgE omalizumab kaqmanta kachkan huk método hina kutimuyninmanta hark’akunanpaq, ichaqa manaraq qukunchu jampikunapaq. [5][38]
Willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ 1,0 1,1 Tintinalli, Judith E. (2010). McGraw-Hill Companies. ed. Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)). New York. pp. 177–182. ISBN 0-07-148480-9.
- ↑ Oswalt ML, Kemp SF (Mayo 2007). «Anaphylaxis: office management and prevention». Immunol Allergy Clin North Am 27 (2): pp. 177–91, vi. doi:10.1016/j.iac.2007.03.004. PMID 17493497. «Clínicamente, se considera que probablemente existe anafilaxia si se cumple uno cualquiera de tres criterios a lo largo de minutos u horas».
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Simons FE (Octubre 2009). «Anaphylaxis: Recent advances in assessment and treatment». J. Allergy Clin. Immunol. 124 (4): pp. 625–36; quiz 637–8. doi:10.1016/j.jaci.2009.08.025. PMID 19815109. https://secure.muhealth.org/~ed/students/articles/JAClinImmun_124_p0625.pdf.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 Marx, John (2010). Mosby/Elsevier. ed. Rosen's emergency medicine: concepts and clinical practice 7th edition. Philadelphia, PA. p. 15111528. ISBN 978-0-323-05472-0.
- ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 Simons, FE; World Allergy, Organization (2010 Mayo). «World Allergy Organization survey on global availability of essentials for the assessment and management of anaphylaxis by allergy-immunology specialists in health care settings.». Annals of allergy, asthma & immunology : publicación official del Colegio Americano de Alergias, Asma e Inmunología 104 (5): pp. 405–12. doi:10.1016/j.anai.2010.01.023. PMID 20486330. http://www.csaci.ca/include/files/WAO_Anaphylaxis_Guidelines_2011.pdf.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Sampson HA, Muñoz-Furlong A, Campbell RL, et al. (Febrero 2006). «Second symposium on the definition and management of anaphylaxis: summary report—Second National Institute of Allergy and Infectious Disease/Food Allergy and Anaphylaxis Network symposium». J. Allergy Clin. Immunol. 117 (2): pp. 391–7. doi:10.1016/j.jaci.2005.12.1303. PMID 16461139.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Limsuwan, T; Demoly, P (2010 Julio). «Acute symptoms of drug hypersensitivity (urticaria, angioedema, anaphylaxis, anaphylactic shock).». The Medical clinics of North America 94 (4): pp. 691–710, x. doi:10.1016/j.mcna.2010.03.007. PMID 20609858. http://smschile.cl/documentos/cursos2010/MedicalClinicsNorthAmerica/Acute%20Symptoms%20of%20Drug%20Hypersensitivity%20(Urticaria,%20Angioedema,%20Anaphylaxis,%20Anaphylactic%20Shock).pdf.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Brown, SG; Mullins, RJ, Gold, MS (2006 Sep 4). «Anaphylaxis: diagnosis and management.». The Medical journal of Australia 185 (5): pp. 283–9. PMID 16948628.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Triggiani, M; Patella, V, Staiano, RI, Granata, F, Marone, G (2008 Sep). «Allergy and the cardiovascular system.». Clinical and experimental immunology 153 Supl 1: pp. 7–11. doi:10.1111/j.1365-2249.2008.03714.x. PMID 18721322. PMC 2515352. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2515352/?tool=pubmed.
- ↑ 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 10,17 10,18 10,19 10,20 10,21 10,22 10,23 10,24 10,25 Lee, JK; Vadas, P (2011 Julio). «Anaphylaxis: mechanisms and management.». Clinical and experimental allergy : journal of the British Society for Allergy and Clinical Immunology 41 (7): pp. 923–38. doi:10.1111/j.1365-2222.2011.03779.x. PMID 21668816.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 Boden, SR; Wesley Burks, A (2011 Julio). «Anaphylaxis: a history with emphasis on food allergy.». Immunological reviews 242 (1): pp. 247–57. doi:10.1111/j.1600-065X.2011.01028.x. PMID 21682750.
- ↑ Worm, M (2010). «Epidemiology of anaphylaxis.». Chemical immunology and allergy 95: pp. 12–21. doi:10.1159/000315935. PMID 20519879.
- ↑ 13,0 13,1 editores, Marianne Gausche-Hill, Susan Fuchs, Loren Yamamoto, (2007). Jones & Bartlett. ed. The pediatric emergency medicine resource (Rev. 4. ed. edición). Sudbury, Mass.. pp. 69. ISBN 978-0-7637-4414-4. http://books.google.ca/books?id=lLVfDC2dh54C&pg=PA69.
- ↑ Dewachter, P; Mouton-Faivre, C, Emala, CW (2009 Nov). «Anaphylaxis and anesthesia: controversies and new insights.». Anesthesiology 111 (5): pp. 1141–50. doi:10.1097/ALN.0b013e3181bbd443. PMID 19858877.
- ↑ editor, Mariana C. Castells, (2010). Humana Press. ed. Anaphylaxis and hypersensitivity reactions. New York. pp. 223. ISBN 978-1-60327-950-5. http://books.google.ca/books?id=bEvnfm7V-LIC&pg=PA223.
- ↑ 16,0 16,1 16,2 Volcheck, Gerald W. (2009). Humana Press. ed. Clinical allergy : diagnosis and management. Totowa, N.J.. pp. 442. ISBN 978-1-58829-616-0. http://books.google.ca/books?id=pWZLkZB7EW8C&pg=PA442.
- ↑ 17,0 17,1 Drain, KL; Volcheck, GW (2001). «Preventing and managing drug-induced anaphylaxis.». Drug safety : an international journal of medical toxicology and drug experience 24 (11): pp. 843–53. PMID 11665871.
- ↑ Klotz, JH; Dorn, PL, Logan, JL, Stevens, L, Pinnas, JL, Schmidt, JO, Klotz, SA (2010 Jun 15). «"Kissing bugs": potential disease vectors and cause of anaphylaxis.». Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America 50 (12): pp. 1629–34. doi:10.1086/652769. PMID 20462351.
- ↑ Bilò, MB (2011 Jul). «Anaphylaxis caused by Hymenoptera stings: from epidemiology to treatment.». Allergy 66 Suplemento 95: pp. 35–7. doi:10.1111/j.1398-9995.2011.02630.x. PMID 21668850.
- ↑ Cox, L; Larenas-Linnemann, D, Lockey, RF, Passalacqua, G (2010 Marzo). «Speaking the same language: The World Allergy Organization Subcutaneous Immunotherapy Systemic Reaction Grading System.». The Journal of allergy and clinical immunology 125 (3): pp. 569–74, 574.e1-574.e7. doi:10.1016/j.jaci.2009.10.060. PMID 20144472.
- ↑ Bilò, BM; Bonifazi, F (2008 Agosto). «Epidemiology of insect-venom anaphylaxis.». Current opinion in allergy and clinical immunology 8 (4): pp. 330–7. doi:10.1097/ACI.0b013e32830638c5. PMID 18596590.
- ↑ 22,0 22,1 22,2 22,3 22,4 22,5 Khan, BQ; Kemp, SF (2011 Agosto). «Pathophysiology of anaphylaxis.». Current opinion in allergy and clinical immunology 11 (4): pp. 319–25. doi:10.1097/ACI.0b013e3283481ab6. PMID 21659865.
- ↑ 23,0 23,1 23,2 Lieberman P (Septiembre 2005). «Biphasic anaphylactic reactions». Ann. Allergy Asthma Immunol. 95 (3): pp. 217–26; quiz 226, 258. doi:10.1016/S1081-1206(10)61217-3. PMID 16200811.
- ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 Ring, J; Behrendt, H, de Weck, A (2010). «History and classification of anaphylaxis.». Chemical immunology and allergy 95: pp. 1–11. doi:10.1159/000315934. PMID 20519878. http://media.wiley.com/product_data/excerpt/42/04708611/0470861142.pdf.
- ↑ Anaphylaxis, Author: Stephen F Kemp, MD, FACP; Chief Editor: Michael A Kaliner, MD;http://emedicine.medscape.com/article/135065-overview#showall
- ↑ 26,0 26,1 Da Broi, U; Moreschi, C (2011 Enero 30). «Post-mortem diagnosis of anaphylaxis: A difficult task in forensic medicine.». Forensic Science International 204 (1-3): pp. 1–5. doi:10.1016/j.forsciint.2010.04.039. PMID 20684869.
- ↑ Resuscitation Council (UK) (ed.): «Emergency treatment of anaphylactic reactions – Guidelines for healthcare providers» (PDF) (Enero de 2008).
- ↑ Simons, KJ; Simons, FE (2010 Agosto). «Epinephrine and its use in anaphylaxis: current issues.». Current opinion in allergy and clinical immunology 10 (4): pp. 354–61. doi:10.1097/ACI.0b013e32833bc670. PMID 20543673.
- ↑ Mueller, UR (2007 Agosto). «Cardiovascular disease and anaphylaxis.». Current opinion in allergy and clinical immunology 7 (4): pp. 337–41. doi:10.1097/ACI.0b013e328259c328. PMID 17620826.
- ↑ Sicherer, SH; Simons, FE, Section on Allergy and Immunology, American Academy of, Pediatrics (2007 Marzo). «Self-injectable epinephrine for first-aid management of anaphylaxis.». Pediatrics 119 (3): pp. 638–46. doi:10.1542/peds.2006-3689. PMID 17332221.
- ↑ Sheikh A, Ten Broek V, Brown SG, Simons FE (Agosto 2007). «H1-antihistamines for the treatment of anaphylaxis: Cochrane systematic review». Allergy 62 (8): pp. 830–7. doi:10.1111/j.1398-9995.2007.01435.x. PMID 17620060.
- ↑ 32,0 32,1 Martelli, A; Ghiglioni, D, Sarratud, T, Calcinai, E, Veehof, S, Terracciano, L, Fiocchi, A (2008 Agosto). «Anaphylaxis in the emergency department: a paediatric perspective.». Current opinion in allergy and clinical immunology 8 (4): pp. 321–9. doi:10.1097/ACI.0b013e328307a067. PMID 18596589.
- ↑ Harris, publicado por Jeffrey; Weisman, Micheal S. (2007). Informa Healthcare. ed. Head and neck manifestations of systemic disease. London. pp. 325. ISBN 978-0-8493-4050-5. http://books.google.ca/books?id=31yUl-V90XoC&pg=PA325.
- ↑ editor, Mariana C. Castells, (2010). Humana Press. ed. Anaphylaxis and hypersensitivity reactions. New York. pp. 223. ISBN 978-1-60327-950-5. http://books.google.ca/books?id=bEvnfm7V-LIC&pg=PA223.
- ↑ Koplin, JJ; Martin, PE, Allen, KJ (2011 Oct). «An update on epidemiology of anaphylaxis in children and adults.». Current opinion in allergy and clinical immunology 11 (5): pp. 492–6. doi:10.1097/ACI.0b013e32834a41a1. PMID 21760501.
- ↑ Demain, JG; Minaei, AA, Tracy, JM (2010 Agosto). «Anaphylaxis and insect allergy.». Current opinion in allergy and clinical immunology 10 (4): pp. 318–22. doi:10.1097/ACI.0b013e32833a6c72. PMID 20543675.
- ↑ merriam-webster.com (ed.): «anaphylaxis».
- ↑ Vichyanond, P (2011 Sep). «Omalizumab in allergic diseases, a recent review.». Asian Pacific journal of allergy and immunology / lanzado por la Sociedad Tailandesa de Alergia e Inmunología 29 (3): pp. 209–19. PMID 22053590.


c: text/html

text:
Abel Iturralde pruwinsya
Abel Iturralde pruwinsya (kastilla simipi: Abel Iturralde) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Ixiamas llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Madidi mamallaqta parki
- Urqukuna:
- Mayukuna: Beni mayu - Madidi mayu - Mayutata mayu - Tuychi mayu
- Quchakuna:
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay munisipyunmi kan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Ixiamas munisipyupiqa Araona runakunam kawsanku. Paykunaqa Madidi mayu patanpi tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Noticias
Noticias Destacadas
- Kimsa runakunata hapishka shuk ayllu wasita shuwashkamanta.
- Chapakkuna shinallatak apuk pushakuna kishpichishakami wawakunata shuk samarina wasi mana kamachikta charishkamanta.
- UPMA llankaymanta hapishkami kay sacha yurakunata pitishkamanta.
- Kay Loja, UCOFS kitypi hapishkami hatuna imaykuna mana charishka kamachikunata.
Últimas noticias
- Kimsa runakunata hapishka shuk ayllu wasita shuwashkamanta.
- Chapakkuna shinallatak apuk pushakuna kishpichishakami wawakunata shuk samarina wasi mana kamachikta charishkamanta.
- UPMA llankaymanta hapishkami kay sacha yurakunata pitishkamanta.
- Kay Loja, UCOFS kitypi hapishkami hatuna imaykuna mana charishka kamachikunata.
- “Mana imapash ashtawan sumak yanapana shinallatak chuchuta kuna ñukanchik wawakunaman”
- 2063 dosis de marihuana Shiraykunata hatukukta hapishka.
Sidprobac llankaymanta chapakkuna ña hapishkami kuyukunata allichik wasita kay wasipi imaykunata llukshichikashka.
Shuk tantanakuy llakichikuna kay kuyukunata shuwashpa wakaychikunata, ña chikanyachishkami kay Subdirección de investigaciones Contra el Derecho a la Propiedad (Sidprobac-Distrito Esteros), llankaymanta chapakkunawan ña charishkami kay rikurayay ruraykunata “Bastión 37” shuti llankaywan.
Kay llankayta charishkami chillay puncha kay Av. Perimetral llakta Interagua, suroeste de Guayaquil, llaktapi hapishkami Willy Joel Z. C., de 18 watayuk Robert José N. G., 26 wata runakunata charishkami ishkay wishkachikunata shuwashkamanta, shinallatak Yimer Olmes L. S., (27).runa Colombia llaktamanta.
Shuk kuyukta shuwashkamanta ña huchachishkami kay cooperativa Patria Nueva llaktapi, chaymantami ña ña kuyuchishka kaya Sidprobac, llankaymanta mashi chapakkunami, paykunapa allí tapuy llankayta, ña chayashkami shuk kuyukuna allíchina wasiman kay wasipimi hapishka kay kuyuk shuwashkata shinallatak imaykunata shuktak kuyukpi ña churashka.
Sidprobac llankaymanta chapakkuna shuk runakuna rikukunpi shuwashkamata, ña rikushkami kay allichina wasiman kay kimsa runakunata ña hapishka shinallatak ishkay kuyukunawan ña willashkami shuwashka nishpa.
Kay llakichishka runa ña riksishkami kay llakichik mashita llakichishpa shuwashkamnata, shinllatak kay kuyuk paypak kashkata, shinallatak kay hapishka runakunataapashkami kay mashi paktachipa makiman ña churashkami wishkachichun.
Kay formulación de cargos llankayta ruranapak juez de la Unidad Judicial, Carlos Redwood Villa, mashi wanachik ña churashkami asha punchakunata wishachita kay kimsa runakunata kay 8 pawkar killatami allí tapuykunata ruranka kay shuwashkakunata wakaychishkamanta.
Kay kuyuktaka ña wakaychishkami kay retención vehicular de la Zona 8 llankay wasipi. .(Oswaldo Trujillo Padilla. Zona 8). Traductor/ Luis P. DNCE.


text:
Sumaq qhaway distritu
Sumaq qhaway distritu; (kastilla simipi: distrito de Bellavista) nisqaqa huk distritum Sumaq qhaway pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
Yuyarina
- 1 Wiñay kawsay
- 2 Allpa saywachi
- 3 Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
- 4 Waki
- 5 Yachay tarpuy
- 6 Karu puriy
- 7 Yachaychiy
- 8 Musiku
- 9 Apaykachana
- 10 Distritupi paqarisqa runakuna
- 11 Kaypipas qhaway
- 12 Hawa t'inkikuna
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
P'unchaw Kamasqa 15 ñiqin kantaray killapi 1925 watapi wata; Augusto B. Leguía Umalliq.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Uma llaqtanqa Sumaq qhaway llaqtam.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
13 896 runakuna
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachaychiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kurakakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2011-2014: Salvador Campos Rodrigo, Nueva Amazonia.
- 1996-2002: Arturo Maldonado Reátegui.


text:
Tampupata mayu
Tampupata mayu icha Bahuaja mayu[1] (ese'eqha simipi: Bahuaja; kastilla simipi: Río Tambopata) nisqaqa huk 350 km suni mayum, Buliwya mama llaqtapi, Beni suyupi, Chuqiyapu suyupipas, Piruw mama llaqtapipas, Mayutata suyupi, Punu suyupi. Mayutata mayuman purin.
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Bahuaja-Sonene mamallaqta parki
- Ese'eqha
- Heath mayu
- Inampari mayu
- Mayutata
- Takwatimanu mayu
- Tampupata mama llaqta risirwa
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tampupata mayu.


text:
ECUADOR LLAQTAPI KICHWA KALLPACHAY
Ecuador llaqtapim runasimi rimaq masinchikkuna imaymana llamkaykunawan kallpachakuchkanku, Abaya-Yala llaqtapa siminkunapi qillqakunatapas purichichkanku, harawikuna riqsichiytapas, qichwa sipaskuna yupaychaytapas. Ecuadorpiqa iskay allin riqsisqa harawiqkunam kachkan Lucila Lema paninchikwan Ariruma Quwii wawqinchik, paykunam runasimipi, kastillasimipipas harawikunata qillqachkanku. Chaynallataqmi Piruw llaqtanchikpipas Dida Aguirre, Nola Romero, Gloria Cáceres, Olvia Reginaldo, Carmen Mamani paninchikkuna harawikunataqa qillqachkanku; Ugo Carrillo, Washington Córdova, Edison Borda, Rubén Yucra harawiqkunapas. Ichayá huk punchaw paykunawan hatun tantanakuy qispinman, Bolivia llaqtapi qillqaqkunawanpas, Chile, Argentina, Colombia llaqtakunapipas runasimi rimaqkunaqa, qillqaqkunaqa kachkankutaqmi. Kutimanta nini, ichayá paykunawan huk hatun tantanakuy qispinman. (Pablo Landeo)
bajar CRONOGRAMA DE ACTIVIDADES via pdf
cronograma-de-actividades-ppr2017completo


text:
Fortaleza (Ceará)
Fortaleza (purtuyis simipi: Fortaleza de Nossa Senhora de Assunção) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 3 ñiqin ayriway killapi 1726 watapi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Salvador 2 447 409 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
- Universidade da Frotaleza
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fortaleza (Ceará).
- Página oficial del gobierno municipal
- Ceara ciudades
- Fortaleza


text:
Kristiyanuchay
Kristiyanuchay icha Kristiyanisasyun (cristianización) nisqaqa paganu nisqa manaraq kristiyanu kaq runakunata kristiyanu iñiyta yachachispa chaskichiymi. Chay iwanhilyumanta yachachiyqa iwanhilisasyun (evangelización) nisqam.
Kristiyanuchaypa tiksinqa Jesuspa misyun (misión) nisqa kamachisqanmi: Jesus manaraq hanaq pachata rispa, disipulunkunaman nin, tukuy runallaqtakunata kamachisqaymanta yachachispa bawtisaychik nispa (Mathiyup qillqasqanpa puchukayninpi: 28:18-20), iñiqkunallam qispichisqa kanqa nispa (Markuspa qillqasqan, 16:15-16). Chay Jesuspa nisqawanqa Kristiyanu Inlisyaqa takyachinmi, huk runakunata kristiyanuchananchikmi, qispinankupaq.
Jesuspa yachachisqankamaqa runa qispi munayllamantam Dyusman kutirikuyta atiptinpas, kristiyanu nikuq kamachiqkunam, Hatun Konstantinos sutiyuq romanu hatun qhapaqpa kamachisqanmantapachañas (306-337), hinallataqsi Ispañulkuna kulunyankunapi (ahinataq indihinapaq riduksyun nisqakunapi), munay mana munaylla runakunatam iñiyta chaskiyta atipayarqan, ñawpa iñiyta dyuskunatapas sarupaspa.


text:
Fernando Morena
Fernando Morena Belora (* 2 ñiqin hatun puquy killapi 1952 watapi paqarisqa Montevideo llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fernando Morena.
- Copa Libertadores - Topscorers


text:
Leccioń 2
Jehová cushijuchunmi Rebecaca munarca
Rebecapash paipa cusa Isaacpash Jehová Diostaca ninandami juyarca. Cunanga imashina Rebeca Isaacta rijsishcata, imamanda Jehová Rebecamanda cushijushcatapashmi yachajugrinchi.
Isaacpa taitamamaca Abrahán y Sarami carca. Abrahanga munarcami tucui shunguhuan Jehovata juyaj huarmiguhuan Isaac cazarachun. Shinapash paicunaca Canaán llactapimi causanajurca. Chaipi causajcunaca Jehovata na adoranllu carca. Chaimandami Abrahanga paipa sirvijta Harán llactaman cacharca. Chai sirvijca Eliezermi cashcanga. Abrahanba familiacuna Haranbi causanajujpimi Eliezertaca chaiman cacharca. Shinaca Abrahanba familiapurapillatami Eliezerca Isaacpa shuj ali huarmiguta tarina carca.
Eliezerca Abrahanba shuj sirvijcunandimi regalocunata 10 camellocunapi apachishpa caruta rirca. ¿Imashinata Eliezerca Isaacpa shuj huarmiguta tarina carca? Eliezerca alimi yacharca Harán llactamanda huarmicunaca shuj pozomanda yacuta llujchij cashcata. Shinaca chai pozo yacu ladoman rishpami Eliezerca Jehovata mañarca: “Ñucamanbash, ñuca camellocunamanbash yacuta carangapaj munaj huarmigumi, can agllashca Isaacpa huarmigu canga” nishpa.
Chai ratomi Rebecaca pozo yacuman chayamurca. Bibliapica parlanmi Rebecaca juyailla cuitsagu cashcata. Eliezer yacuta mañajpica, Rebecaca nircami: “Quiquinmanbash quiquinba camellocunamanbash yacuta carapashallami nishpa”. Camellocunaca ashtaca yacutami ufian. Shinaca Rebecaca tauca viajemi yacuta ashtashcanga. Página 6
Eliezerca juyailla regalocunatami Rebecaman cararca. Rebecaca paipa taitapa huasimanmi Eliezertapash Abrahanba shuj sirvijcunatapash pusharca. Eliezerca parlarcami imapa Abrahán chaiman cachashcata, pai mañashcata imashina Jehová contestashcatapash. Chaita uyashpaca Rebecapa familiaca ninandami cushijurca. Isaacpa huarmi tucuchunbash munarcami.
Canaán llactaman rishpa, chaiman chayashpami Rebecaca Isaachuan cazararca
¿Rebecaca Isaachuan cazarangapaj munarcacha?... Rebecaca yacharcami Eliezerta Jehová cachamushcata. Cazarangapaj munanguichu nishpa paipa familia tapuchijpica, ari nircami. Shinaca Canaanman rishpa, chaiman chayashpami Isaachuan cazararca.
Rebeca tucuipi cazujpimi, Diosca Rebecata cuidarca. Ashtahuanbash Rebecapa familiamandami Jesusca nacirirca. Jehovata cazujpica, Rebecatashnami Diosca candapash cuidanga. Shinami Jehová Diosca canmandapash ninanda cushijunga.


text:
31 KAQ WILLAKÏ
Gabaon nunakuna Josuëman chäyan
Canaanchö juk nacionkunam Jericöchö ima pasakunqanta musyariyarqan. Tsëmi tsë nacionkunapa reyninkunaqa israelïtakunawan pelyayänampaq juntakäyarqan. Peru tsë ëwëchö täraq Gabaon nunakunaqa juknöpam pensayarqan. Makwa röpakunata vistikïkurmi Josuëman chäyarqan, y kënömi niyarqan: “Alläpa karu sitiupitam shayämurqö. Jehovä pï kanqanta y qamkunarëkur Egiptuchö y Moabchö imakunata ruranqantam wiyayarqö. Mana ushakätsiyämänëkipaq äniyämaptikiqa, sirweqnikikunam kayäshaq”.
Josuëqa creirirqanmi, tsëmi pëkunata mana imanäyänampaq änirqan. Peru kima (kimsa) junaqkuna pasariptinmi Josuëqa musyarirqan Gabaon nunakunaqa karupitatsu kayanqanta, sinöqa patsan Canaanpita kayanqanta. Tsëmi Josuëqa “¿imanirtaq ulipäyämarqunki?” nirqan. Tsënam kënö niyarqan: “Alläpa mantsakurmi. Musyayämi qamkunarëkur Diosnikikuna Jehovä pelyanqanta. Ama wanïkatsilläyämëtsu”. Josuëqa änikunqanta cumplirmi pëkunata imanarqantsu.
Tsëpita wallka tiempullatam Canaanpita pitsqa reykuna y tröpankuna Gabaon nunakunata ushakätsita munayarqan. Tsëmi Josuëqa tröpankunata pusharkur Gabaon nunakunata salvaq paqasnimpi ëwarqan. Y waränin junaqqa patsa waraqllam pelyar qallëkuyarqan. Y Canaan nunakunaqa më tsëpam escapakuyarqan, peru Jehovämi pëkunapa jananman mëtsikasaq rumikunata tamyëkatsirqan. Y tsëpinmi Josuëqa Jehoväta rogakurqan këkanqanllachö inti (rupay) quedarinampaq. Y intiqa manam ni imëpis tsënö quedakushqatsu karqan. Peru ¿imanirtaq Josuëqa tsëta mañakurqan? Jehoväman alläpa confiakurmi. Tsënöpam intiqa mana jeqarqantsu. Tsë junaqqa manam ampirqantsu hasta Canaanpita reykunata y tröpankunata israelïtakuna venciyanqanyaq.
“‘Awmi’ ninqëkiqa, awmi katsun, y ‘Manam’ ninqëkiqa, manam katsun; porqui parlarir mana cumpliqa, Satanaspitam shamun” (Mateu 5:37).


text:
Gaius Iulius Caesar
Gaius Iulius Caesar sutiyuq runaqa (13 ñiqin anta situwa killapi 100 kñ watapi paqarisqa Roma llaqtapi; 15 ñiqin pawqar waray killapi 44 kñ watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk romanu awqaq pusaqsi, kawpaq runas, mama llaqta pusaqsi, qillqaqsi karqan.
Iulii nisqa romanu patrisyu aylluyuq kaspa Roma llaqtapi kawpaq runas tukurqan. Marcus Licinius Crassus sutiyuqwan, Gnaeus Pompeius Magnus sutiyuq awqaq pusaqwanpas 59 kñ watapi Romap kunsulninsi tukurqan. Chaymantataqsi Ilirya, Galya pruwinsyakunapi prukunsul kaspa chaymantas 58 kñ watamanta 51 kñ watakama watakunapi tukuy Galyatas atiparqan Rhein mayukama. Romanu llaqtayuq maqanakuypi 49 kñ watamanta 45 kñ watakama Pompeiusta atipaspa romanu republikata puchukachispa qhapaqmansi tukuchikurqan. 44 kñ watapis Marcus Iunius Brutuspa wañuchisqan karqan.


text:
Griguryu I
Griguryu I, San Griguryu sutiyuq runaqa, (kastilla simipi: San Gregorio I Magno o San Gregorio, latín simipi: Gregorius I (Magnus); grisya simipi: רגוריוס הראשון) (3 ñiqin tarpuy killapi 540 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - 12 ñiqin pawqar waray killapi 604 watapi wañusqa Roma llaqtapi) Italya mama llaqtayuq taytakura, Hatun yaya, Tayta Papa, Dyusmanta yachachiq kaspa, munqhipas, qillqaqpas runam, latin simipi qillqaqmi.
3 ñiqin tarpuy killapi 590 watapi LXIV kaq Kathuliku Tayta Papa tukukurqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Regula pastoralis
- Regestum
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Griguryu I.
- Benedicto XVI presenta al Papa san Gregorio Magno
- Benedicto XVI: San Gregorio, Papa Magno, "siervo de los siervos de Dios"
- San Gregorio Magno: Cristo, el buen pastor


text:
Abédi Pelé
Abédi Ayew sutiyuq runaqa icha Abedi Pelé (* 5 ñiqin ayamarq'a killapi 1964 watapi paqarisqa Domé llaqtapi - ) mama llaqtayuq Gana piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Internacional kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Abédi Pelé.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Abédi Pelé.


text:
Jehoväqa ordenädu Diosmi
“Llapan cosaskuna shumaqllapa y arreglowan rurakätsun.” (1 COR. 14:40)
1, 2. a) ¿Pitataq Dios puntata kamarqan? b) Dios punta kamanqan, ¿imakuna rurëyoqtaq kashqa? c) ¿Imanötaq musyantsik angelkuna alli ordenädu këkäyanqanta?
CIËLUTA y Patsata kamaq Jehoväqa llapantapis ordenädum rurashqa. Puntataqa japallan punta Tsurintam kamarqan, juk espïritum karqan y pëtaqa Diospa jutinchö parlaq kaptinmi “Willakoq” nir reqiyan. Willakoqqa atska millon watakunam sirwishqa. Bibliam kënö nin: “Manaraq imapis kaptinmi Willakoqqa këkarqanna y tsë Willakoqqa Dioswanmi këkarqan [. . .]. Willakoqwanmi Dios imëkatapis kamarqan, y mana pëwanqa manam ni imapis kanmantsu karqan”. Ishkë waranqa watapitapis masnam pasarishqa Dios Patsaman willakoqta mandamunqampita, Jesucristuqa jutsannaq nunam karqan, y Teytampa munënintam llapanta cumplirqan (Juan 1:1-3, 14, NM).
2 Manaraq Patsaman shamurmi Diospa Tsurinqa karqan “obra ruraq maestrunö” (Prov. 8:30). Pëwanmi Diosqa kamashqa millonyëpayan ciëluchö angelkunata (Col. 1:16, NTCN). Tsë angelkunapaqmi Biblia kënö nin: ‘Waranqa kuti waranqam sirwikäyarqan, y chunka waranqa kuti chunka waranqam nöpanchö shëkäyarqan’ (Dan. 7:10). Kë mëtsika angelkunam alli ordenädu këkäyan, tsëmi Jehoväpa “tröpankuna” nir reqintsik (Sal. 103:21).
3. a) ¿Ëka planëtakuna y qoyllurkuna kanqantataq pensayan? b) ¿Imanö patsakashqataq qoyllurkuna këkäyan?
3 ¿Y ima nintsiktaq ciëluta y Patsata kamanqampita? Jehoväqa mëtsika qoyllurkunata y planëtakunatam kamashqa. Juk periödicum kënö nin: “Juk mushoq estudiuta rurayanqanmi musyatsikun cientïficukuna qoyllurkuna kanqanta niyanqampitapis, kima kuti mas qoyllurkuna kanqanta. Tsë mushoq estudiuqa musyatsikun [. . .] mana yupëtapis puëdipaq kanqantam”. Qoyllurkunaqa grüpu grüpum patsakashqa këkäyan, y cada grüpuchömi millonyëpayan millon qoyllurkuna y mëtsika planëtakuna këkäyan. Y tsë grüpukuna juntakëkurmi jatun grüpuman tikrariyan, jina tsë jatun grüpukunanam juntakar mas jatun grüpuman tikrariyan.
4. ¿Imanirtaq nintsik Jehoväpa Patsachö sirweqninkunapis alli churanakushqa kayanqanta?
4 Angelkuna, qoyllurkuna y planëtakuna imanö patsakashqa këkäyanqanmi rikätsikun alli ordenädu këkäyanqanta (Is. 40:26). Tsëmi rikätsikun Kamakoqqa Patsachö sirweqninkunatapis alli ordenädu kayänampaq churanqanta. Porqui juk precisaq rurëtam cumpliyänan. Y tsëtam waranqëpayan watakuna markanwan rurëkashqa, y pëkunaqa unë tiempupis y kanan witsampis mana jaqitam sirwikäyan. Rikärishun wakin pasakunqanllata, Jehovä pëkunawan këkanqanta y ordenädu y yamë kawakïta qokoq Dios kanqanta (leyi 1 Corintius 14:40).
UNË WITSAN MARKANTAM CHURANAKUSHQA KAYÄNAMPAQ PATSÄTSIRQAN
5. ¿Imanirtaq Diospa munënin cumplikarqantsu?
5 Punta teytantsikkunata kamarmi kënö nirqan: “Wamrëkikuna katsun y atskaqyäyë y Patsa juntanqanyaq mirayë y dominayë, jina lamarchö pescädukunata, volaq animalkunata y patsachö llapan pureq animalkunatapis dominayë” (Gen. 1:28). Nunaqa miranan karqan llapan Patsata juntanqanyaq y shumaq huertaman tikratsiyanqanyaqmi. Peru llakikïpaqqa Adanwan Ëva mana wiyakuyanqanrëkur Diospa munënin juk tiempupa mana cumplikanqanmi (Gen. 3:1-6). Watakuna pasanqanmannömi, “Jehovä rikarqan nunapa mana alli rurëninkuna patsachö mirakïkanqanta, y shonqunkunachö llapan yarparäyanqankuna mana allillapaq imëpis këkanqanta”. Tsëmi, ‘rasumpa Diospa rikënimpaqqa patsa pasëpa mana alliman tikrarirqan, y patsachöqa pasëpa mana alli rurëkunam juntarirqan’. Tsëmi, llapan mana alli nunakunata ushakätsinampaq Jehovä apäkï tamyata apamunampaq decidirqan (Gen. 6:5, 11-13, 17).
6, 7. a) ¿Imanirtaq “Noëqa Jehoväpa rikënimpaq alli nuna karqan”? (Rikäri kë yachatsikïpa qallananchö këkaq dibüjuta.) b) ¿Imataq pasarqan Noëpa tiempunchö llapan mana alli nunakunata?
6 Peru “Noëqa Jehoväpa rikënimpaq alli nunam karqan”, porqui “tsë witsan nunakunapitaqa, alli ruraq nunam karqan”. Y ‘Rasumpa kaq Dioswan puriptinmi’ Jehoväqa jatun arcata ruranampa mandarqan (Gen. 6:8, 9, 14-16). Tsë arcam yanapakunan karqan nunakuna y animalkuna apäkï tamyapita salvakuyänampaq. Diosta wiyakurmi Noëqa “Jehovä llapan mandanqanta rurarqan”. Alli churanakushqa kar y familiampa yanapakïninwanmi arcata rurarqan. Y llapan animalkuna arcaman yëkuriyaptinmi, “Jehovä punkuta wichqarirqan” (Gen. 7:5, 16).
7 Manaraq Jesus shamunqan 2370 watam apäkï tamyawan Dios “ushakätsirqan patsachö llapan kaqkunata”, peru Noëtawan familiantaqa salvarqanmi (Gen. 7:23). Tsë tiempu llapan mana alli nunakunaqa ushakäyarqanmi, peru kanan witsan llapan nunakunam Noëpa mirënin kayan. ¿Imanir? Porqui Noë yachatsikuptinmi wiyakïta munayarqantsu (2 Pëd. 2:5).
8. ¿Imanötaq musyantsik Dios Awnikunqan Patsaman yëkuyänampaq israelïtakuna alli ordenädu këkäyanqanta?
8 Apäkï tamya kanqampita 800 watapitapis mas pasanqanchönam, israelïtakunata juk nacion kayänampaq patsätsirqan. Kawëninkunachö y Diosta imanö adorayänanchömi alli churanakushqa këkäyarqan. Tantiyarinapaq, mëtsikaq sacerdötikuna y levïtakunam kayarqan, jina “reunionta rurayänan carpa wayipa puntanchö sirweq warmikunapis” kayarqanmi (Ex. 38:8). Peru Jehovä markanta Canaan nacionman yëkuyänampaq mandaptinmi, mantsakurnin mëtsikaq wiyakuyarqantsu. Josuëwan Calebllam Dios Awnikunqan Patsaman musyapakoq ëwarnin, alli musyatsikïta willakuyarqan. Tsëmi, tsë llapan mana markäkoqkunata Dios kënö nirqan: “Awniyanqaq patsamanqa manam yëkuyankitsu, peru Jefunëpa wamran Caleb y Nunpa wamran Josuëllam yëkuyanqa” (Nüm. 14:30, 37, 38). Tiempuwannam Israel nacionpa pushaqnin kanampaq Josuëta Jehovä churarqan (Nüm. 27:18-23). Israelïtakunata Canaan nacionman manaraq yëkatsirninmi, kënö nirqan: “Ama karkaryëtsu ni mantsakëtsu, porqui Jehovä Diosnikiqa qamwanmi këkan mëpa ëwaptikipis” (Jos. 1:9).
9. ¿Imatataq rikätsikurqan Rahab?
9 Jehoväqa imëpis Josuëwanmi këkarqan. Tantiyarinapaq, pensarishun 1473 wata pasakunqanman. Jericö markapa amänunchömi israelïtakuna quedakuyarqan. Y Josuënam Canaan markaman ishkë musyapakoqkunata mandarqan rikapakuyänampaq. Tsë markachöqa cuerpunta rantikoq Rahab jutiyoq warmitam reqiyarqan, y pëmi wayinchö pëkunata pakarqan chikeqninkuna tsarita munayaptin. ¿Imanirtaq tsëta rurarqan? Musyapakoqkunata kënö nirqan: “Noqaqa rasumpam musyä tsë nacionta Jehovä qoyäshunëkipaq kaqta [. . .]. Porqui wiyayarqömi puka lamar yakuta pasayänëkipaq Jehovä imanö tsakitsinqanta [. . .], y amorrëokunapa ishkë reyninta ushakätsiyanqëkita”. Jina nirqanmi: “Jehovä Diosnikikunaqa rara ciëluchö y patsachöpis Diosmi” (Jos. 2:9-11). Pëman y markanman markäkuptinmi, Rahabtawan familianta Jehoväqa salvarqan Jericö markata israelïtakuna ushakätsiyaptin (Jos. 6:25). Rahabqa Jehoväman markäkunqanta y markanta respetanqantam rikätsikurqan.
PUNTA KAQ CRISTIÄNUKUNATAM CHURANAKUSHQA KAYÄNAMPAQ PATSÄTSIRQAN
10. ¿Imataq nirqan Jesus judïukunapa pushakoqninkunata y imanir?
10 Josuë pushaqninkuna kanqan witsanmi, israelïtakunaqa Canaan nacionchö markakunata ushakäratsiryan yëkuyarqan. Peru tsëpitaqa, ¿imataq pasakurqan? Qateqnin 1500 watakunaqa kutin kutinmi israelïtakuna Jehoväta cäsukuyarqantsu. Y Diospa Tsurin kë Patsaman shamunqan witsampaqqa, Jehoväta y diriginampaq churanqankunata chipyëpam wiyakuyarqannatsu, tsëmi Jesus kënö nirqan: “¡Ä, Jerusalen, Jerusalen nunacuna! ¡Qamcunam profetacunata wanutsiyanqui!” (leyi Mateu 23:37, 38). Mana wiyakuyanqanrëkurmi Jehoväqa despreciarqan judïukunapa pushakoqninkunata. Tsëmi Jesus kënö nirqan: “Mana cäsucuyanqequirecurmi, Diospa mandaquininman yecuyanquitsu; peru caru marca nunacunam siqa, cäsucuyänqanrecur tse mandadunman yecuyanqa” (Mat. 21:43).
11, 12. a) ¿Imataq rikätsikun apostulkuna kawayanqan witsan Jehovä juk mushoq markata chaskinqanta? b) ¿Pikunataq tsë mushoq markaman yëkïta puëdiyarqan?
11 Apostulkuna kawayanqan witsanqa, mana wiyakoq Israeltam Jehovä despreciarqan. Tsëqa, ¿Patsachö sirweqninkuna churanakushqa mana kayanqantanaku rikätsikun? Manam, juk mushoq markatam akrarirqan, tsëpaqqa Jesusman y yachatsikunqanmanmi markäkuyänan karqan. Tsë mushoq markaqa qallarqan, 33 wata Pentecostes fiestachö Jesuspa 120 qateqninkuna Jerusalenchö ellurëkäyaptinmi (qoriraykäyaptinmi), tsëchömi “derepentita sielupita wiyacorqan imeca shucuqui bientunoraq waqaq; y quecayanqan wayi juntam waquecorqan. Tsellanam ricariyarqan imeca nina rupaqno qalluno qalluno cada nunaman urämoqta. Tse öram Santu Espiritupa poderninchona ticrariyarqan, y tuquilaya idiomata parlarmi qallecuyarqan segun Santu Espiritu parlatsenqanmanno” (Hëch. 2:1-4). Kë pasakunqanmi cläru rikätsikurqan tsë mushoq markata Jehovä akranqanta.
12 Tsë junaqllam, “creyicoqcunaman yapaquecuyarqan quima waranqano (3,000) nunacuna”. Jina Bibliaqa nin: “Teytantsic [“Jehovä”, NM] permitiptinmi, Jesusman creyicurnin, salbacur waran waran yapacärëcayaq” (Hëch. 2:41, 47). Jesuspa qateqninkuna yachatsikuyanqanqa alläpa allim karqan, tsëmi “Diospa palabranta mas wiyacurnin, Teyta Jesusman creyicoqcuna allapa atscaq Jerusalencho miracäyarqan; asta saserdoticunapis atscaqmi Jesusman creyicur cäsucuyarqan” (Hëch. 6:7). Tsënöpam mëtsikaq alli shonquyoq nunakuna Diospa yachatsikïninta chaskikuyarqan y tsë mushoq markaman yëkuyarqan. Tsëpitanam tsë mushoq markaman “mana Israel” kaqkunata pushamur, Jehovä yapë rikätsikurqan yanapanqanta (leyi Hëchus 10:44, 45).
13. ¿Imata rurayänampaqtaq mushoq markanta Dios mandarqan?
13 ¿Imata rurayänampaqtaq Cristupa qateqninkunata Jehovä mandarqan? Jesusmi imata rurayänampaq kaqta yachatsikurqan. Bautisakurirninllam ‘Dios Yayapa Reynonpita’ yachatsikur qallarqan (Mat. 4:17, NTCN). Y qateqninkuna tsënölla rurayänampaqmi mandarqan. Jina kënömi nirqan: “Noqa rurashqäcunata willacurnin, puriyanqui Jerusalencho, Judeacho, Samaria marcacunacho; y jinantin munduyaqmi chäratsiyanqui” (Hëch. 1:8). Punta kaq cristiänukunaqa alleqmi entiendiyarqan imata rurayänampaq kaqta. Juk kutim, Antioquia de Pisidia markachö këkarnin, chikeqnin judïukunata Pabluwan Bernabë kënö niyarqan: ‘Presisarqanmi qamcuna israel caqcunataraq Diospa palabranta puntata willayänaqpaq. Peru qamcuna mana cäsuquita munayanqequirecurmi, y wiñe cawepaq mana imatapis musyeta munayaptiquim, cananqa mana israel caq nunacunaman ewar willacuyäshaq. Porqui tseno rurayänäpaqmi Dios palabrancho mandayäman: “Qamtam churaq mana israel caq nunacunapaqpis actsin cuenta canequipaq. Tsenam salbasionpaq alli willaquita willacurnin, jinantin mundu cuchunyaq chära[tsinki]” nir’ (Hëch. 13:14, 45-47). Apostulkuna kawayanqan witsampita patsëmi, Jehoväpa Patsachö këkaq markanqa nunakunata salvanampaq pë imata ruranqanta musyatsikïkashqa.
MËTSIKAQ WANUYAPTIMPIS, DIOSPA SIRWËQNINKUNAQA KAWËKÄYANLLAM
14. a) ¿Imataq pasarqan Jerusalenta apostulkuna kawayanqan witsanchö? b) ¿Pikunataq salvakuyarqan?
14 Cäsi llapan judïukunam alli willakïta chaskikuyarqantsu, jina manam cäsukuyarqantsu qateqninkunata Jesus kënö ninqantapis: “Imemi Jerusalen marcata soldaducuna rodearishqa täparaqta ricariyanqui, tsemi musyariyanqui Jerusalenpa ushaquenin junaq chämushqanta. Tseta riquecorqa, Judea marcacunacho täraqcuna qeshpir, ewacuyätsun jircacunapa. Quiquin Jerusalencho yachaqcunapis tsepeq safacuyätsun, y chacracunapa yarqushqa caqcunaqa ama cutiyätsuntsu” (Lüc. 21:20, 21). Tsënö parlanqanqa cumplikarqanmi. 66 watachömi, judïukuna mana revelakuyänampaq Cestio Galopa mandädunchö Röma soldädukuna Jerusalenta jiruroq cercäriyarqan. Peru illaqpitam witikuriyarqan. Tsëtam Jesuspa qateqninkuna provechayarqan Jerusalenpita y Judëapita yarquyänampaq. Unë pasakunqanta willakoq Eusebium nin Jordan mayuta tsimpayanqanta y Pela markaman qeshpiyanqanta. 70 watachönam, Titupa mandädunchö Röma soldädukuna kutiramurnin Jerusalenta ushakäratsiyarqan. ¡Jesus ninqanta wiyakurmi salvakuyarqan!
15. ¿Ima sasakuna pasëkaptintaq congregacionqa mirëkarqanlla?
15 Apostulkuna kawayanqan witsanchö cristiänukuna mëtsika problëmakunayoq këkäyaptin y markäkïninkuna pruëbaman churakëkaptimpis, congregacionqa mirëkarqanllam (Hëch. 11:19-21; 19:1, 19, 20). Tsëqa pasakurqan Jehovä bendiciptinmi (Prov. 10:22).
16. ¿Imatataq cada cristiänu ruranan karqan markäkïnin sinchi kanampaq?
16 Peru markäkïninkuna sinchi kanampaqqa cada cristiänum kallpachakunan karqan. Precisarqanmi Diospa Palabranta alleq estudiayänan, reunionkunaman ëwayänan y Diospita yachatsikuyänan. Kanan witsan pasakunqannöpis, kë rurëkunaqa juk congregacion sinchi y juknölla kanampaqmi yanapakun. Congregacionkunaqa alli churanakushqam këkäyarqan. Tsënöpam cristiänukunaqa anciänukunapa y siervu ministerialkunapa rurëninkunapita yanapakïta chaskiyarqan (Filip. 1:1; 1 Pëd. 5:1-4). Jinamampis, congregacionta watukakoqkunam watukayarqan, juk kaqqa Pablum karqan (Hëch. 15:36, 40, 41). Punta kaq cristiänukuna Diosta adorayanqannölla noqantsikpis ruranqantsikqa clärum këkan. ¡Alläpam agradecikuntsik unë ruranqannölla kanampis Jehovä markanta alli churanakushqata katsinqanta! *
17. ¿Imataraq yachakushun qateqnin kaq yachatsikïchö?
17 Kë ushanan witsankunaqa, Satanaspa mundun ushakëman chanqanmannömi, Diospa Patsachö këkaq markanqa ras ëwëkan. ¿Ëwëkanqanmannöku ëwëkantsik? ¿Diospa kaqchö masku poqïkantsik (poquykantsik)? Qateqnin kaq yachatsikïchömi rikäshun tsëkunata imanö ruranapaq kaqta.
^ par. 16 Rikäri 2002 wata 15 de juliu La Atalaya revistachö “Los cristianos adoran con espíritu y con verdad” y “Siguen andando en la verdad” neq yachatsikïkunata. Jina ¿Pikunataq Jehoväpa munëninta rurëkäyan? follëtuchömi willakun Jehoväpa Patsachö këkaq markampaq.


text:
Kawsaymanta.
“Tola Chica Ayllullakta, Inti Raymika”.
Hatunllaktapak Chinchaysuyumanta, kay pacha sumakmi kan. Inti Raymi ruranchik, murukunata pallachik, chaymantakaA Allpamamata yupaychanchik shunkumanta ninchik. Chinchaysuyumanta Hatunllaktapak, rupaypacha kallarin, shinashpaka, Kullasuyumanta Hatunllaktapak, chiripacha kallarin. Mishu shimipi, “Solsticio”, ninmi.
Tola Chica Ayllullaktapika, wata watanmi “Inti Raymi” raymichina. Kay raymipi, mikuna, upyana, tushuna, tianmi. Runakuna, mishukuna, apukkkuna, tukuykuna shamun.
Tola Chica Ayllullakta, kay 2, 3, 4 punchakunata, Inti Killa, Hatun Inti Raymi charinmi. Chaymantaka kikinkunaman ninchik, shamupankichik, allí shamushka.


text:
Puriy
- Puriy nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Puriy (sut'ichana) rikuy.
Puriy nisqaqa runap huk puystumanta, wasinmanta maymanpas riyninmi.
Runaqa kaykunaraykum purin:
- ayllunkunata watukunapaq;
- maypipas imatapas qhatunapaq icha rantinapaq;
- maypipas imatapas llamk'anapaq;
- maypipas ima llamk'aytapas tarinapaq, wakcha kaptin;
- hawkanapaq, kusikunapaq, huk llaqtakunata rikunapaq (qhaway karu puriy).
- Yachay wasi warmakuna riyanku huk llaqtapa riqsinkunanpaq.
- Unquq runa huk llaqtapa riyan hanpita maskhaq.


text:
BIBLIAPA VALISHCA YUYAICUNA | JOEL 1-3
‘Cangunapa churicunapash, ushicunapashmi villanajunga’
Ungidocunaca ‘Taita Dios juyailla rurashcacunata’, shinallata ‘ali villaicunatami’ villachin (Hech. 2:11, 17-21; Mat. 24:14). Shuj llamagucuna nishcacunapashmi villachishpa ayudan.
2:32, NM
Jehová Diospa shutipi mañana nishpaca ¿imamandata shina nin?
Taita Diospa shutita rijsina
Taita Diospa shutita respetana
Taita Diospi confiana
Tapuripai: “¿Imashinata ungidocunataca villachinapi ayudaita ushapani? nishpa”.


text:
Raúl Fernández
Raúl Omar Fernández Valverde sutiyuq runaqa ( * 6 ñiqin kantaray killapi 1985 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq wan Universitario de Deportes piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
|


text:
Hatun Chaku pruwinsya
Hatun Chaku pruwinsya (kastilla simi: Provincia de Gran Chaco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Tarija suyupi. Uma llaqtanqa Yakuywa llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Awarawi mamallaqta parki - Tariquía flora faunapas mama llaqta risirwa
- Urqukuna: Awarawi walla
- Mayukuna: Pilkumayu - Tarija mayu
- Quchakuna:
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan:
Pacha kuyuy 1899[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta mana indihina runakunam, Qhichwa, Waraniyi runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
- Tapiete runa
- Waraniyi runa
- Wichi (Weenhayek)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Antanka pampa Yakuywa llaqtapi


text:
Darién pruwinsya
46,951 Darién pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Darién), nisqaqa huk pruwinsyam Panama mama llaqtapi. Uma llaqtanqa La Palmam. 46 951 km2.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1822 watapi
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
228 676 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
3 distritukuna wan 25 kurregimyentukuna.
Distritukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Darién pruwinsya.


text:
Tiyupunti munisipyu
Tiyupunti (kastilla simipi: Teoponte) nisqaqa pusaq ñiqin munisipyu Lariqaqa pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tiyupunti llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kantunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tawa kantunmi kan.
Kantun - Uma llaqta:
- Tiyupunti kantun - Tiyupunti (Teoponte)
- Mayaya kantun
- Santo Domingo kantun
- 2 de Agosto kantun
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Aymara runakunam, mana indihina runakunam, Qhichwa runakunapas tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tiyupunti munisipyupiqa kastilla, aymara, qhichwa, simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [1]
Munisipyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Puykukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Tiyupunti munisipyu: yupaykuna, saywitu
- www.nortepaceno.org / Tiyupunti munisipyumanta (kastilla simi)


text:
Sándor Kocsis
Sándor Kocsis Peter sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin tarpuy killapi 1929 watapi paqarisqa Budapest llaqtapi - 22 ñiqin anta situwa killapi 1979 watapi paqarisqa Barcelona llaqtapi) mama llaqtayuq Unriya piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiqninmi kachkan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Internacional kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Sándor Kocsis.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sándor Kocsis.
- Estadísticas de la liga española
- Estadísticas con Hungría en RSSSF (inlish simipi)
- Estadística con Hungría en Sportmuzeum (inlish simipi)
- Datos con el Valencia CF


text:
Qallariyman takyachiy
Riy kayta Qallariy > Xbox > Pukllaykunay chanta aswan unanchata akllay.
Sichus pukllay mana listapi kanchu, ichá mana Menu qallariypaq kaqniykiman takyachinchu. Riy kayta Qallariy > Llapa llamkanakuna, pukllaypi paña clicta ruway chaymanta akllay Qallariyman takyachiy. (Chantapas, chaylla yaykunata yapay—wak qawachiq rikuy.)
Xbox llamkanapi, Kunanchay ñitinata akllay, chanta aswan unanchata akllay. Pukllayniyki chikllay, chanta akllay Akllasqa pukllaykuna yapay.
Huk imayna huchuyachiqta yapay
Riy kayta Qallariy > Xbox > Pukllaykunay chaymanta akllay Huk pukllay PC kaqniykimanta yapay. Sichus pukllay mana listapi kanchu, chaymanta mana Menu qallariypaq kaqniykiman yapayta munankichu, huk chaylla yaykunata yapay.
Riy kayta Qallariy > Kipu Maskana chaymanta “%APPDATA%\Microsoft\Windows\Start Menu\Programs” maypi kasqan warapi qillqay, chanta Qillqay ñitiy.
Kay Programakunapi waqaychana, huk chusaq kitipi paña clicta ruway chaymanta akllay Musuq, chaymanta akllay Chaylla yaykuna chaymanta yachachikuykuna qawanapi qatiy.
Xbox llamkanata kichay chaymanta kunanchay ñitinata akllay, chanta aswan unanchata akllay. Pukllayniyki chikllay, chanta akllay Akllasqa pukllaykuna yapay.


text:
Río San Juan suyu
Río San Juan suyu (kastilla simipi: Departamento de Río San Juan) nisqaqa huk suyum Nikarawa mama llaqtapi. Uma llaqtanqa San Carlos llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 13 ñiqin inti raymi killapi 1949 watapipi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
95 596 runakuna.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
6 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Río San Juan suyu.


text:
llaktapi kawsak elciudadano.gob.ec
n ukuykunapa ka Llaktaka ñamit
Katik Pushak
LENÍN MORENO !Mana Llakta Pushak rantipa kankapakchu kani! 3p
2 Wata | 2010 Wata, septiembre killa Nº 24 LLAKTAPI KAWSAK HATARIPA KILLKASHKA
LLAKTA PUSHAKKA 12 HORAS SHINATAMI WICHASHKA KARKA
Kay Septiembre killa, kaynanik
30
puncha shinaka kutinpakka mana tiyanachu kan
Wakin chapakkunami hatarirkakuna. Paykunaka Servicio Público Kamachita ama surkuchichunmi hatarirkakuna. Hatarishka chapakkunaka chay Kamachipi ima tiyashkata mana yachashkatami nirkakuna.Paykunami Llakta Pushakta, Regimiento Quitoman Servicio PúblicoKamachi ima shina kashkata willankapak riktaka, shinchi rimarkakuna, tankarkakuna, makarkakuna, hanpi wasipi wicharkakuna, llukshichun mana sakirkakuna.
02 llaktapi kawsakuk Ecuador, 2010, septiembre killa, Nº24
08:00
Ima shina karka RIMANAKUNA. Hatarishka chapakkunaka rimankapakka mana munarkakunachu
Llakta Pushakka Regimiento Quito Nº 1 nishkamanmi Carondeletmanta rirka. Chaypimi chapakkunaka Servicio Público Kamachi paykunapa mana alli kashkata yuyashpa hatarishkarkakuna.
09:30
Correaka Gustavo Jalkh Llakta Ukuta Rikuk Wasi pushakwanmi hatarishkakunapa chawpita yallirka. Bono, shiwi kuri, botón kuri, yapalla horasta llankashkamanta ima tukunata willankapakmi karka.
9:45
Llakta Pushakka kimsa patamantami hatarishkakunata rimay kallarirka, paykunatami Kamachika Suyupa tukuy Wasikunapa llankakkunapa kashkata nirka, shinapash hatarishkakunaka rimachunka mana sakirkakunachu. Chaypimi piñarishpa, camisata paskarishpa, “kaypimi kani, wañuchinkapak munashpaka, wañuchichik, kamachika chashnami sakirinka” nirka.
S
eptiembre killa, kaynanik 30 punchaka shuk llaki punchami tukurka. Cha y punchami chapakkunaka ña 8h4 5 shina tukukpi, Regimiento Quito Nº 1 nishk api hatarirkakuna. Paykunaka, Servicio Público Kamachi imakunapi kullki chaskinata kichukpimi, chashna hatarirkakuna. Correa Llakta Pushakka, chayta uyashpami, pay kikin ha tarishka c hapakkunawan rimank apak rir ka. Shinapash c hayman c hayakpika, ha tarishka c hapakkunaka shin chi rimarkakunami, tank arkakunami, c hukri kunkuri pi waktankapak munarkakunami. Llakta Pushakk a ha wa patamantami k aparishpa imakunata kushkata, killanta kullkita chaskinata mirachishkata, mana pishi yachikushkatami uyachirka. Hatarishka chapakkunaka mana uyanayachirkakunachu. Correaka chayta rikushpaka, paypa camisata paskashpami, w añuchinkapak m unashpaka, k ari kashpaka, kunantak wañuchichik nishpami kaparirka. Chashna nikpimi, ha tarishka chapakkuna, Llakta Pushak kashkata mana yuyashpa, wakachina kushnita shitarkuna. Llakta Pushakk a c hay kushniwanka ñami si pirikurka; c hashnatami Cha pakkunapa Han pi W asi-
10:00
Urmachinkapak munashkamantaka ashtawan karillami llukshirka Hatarishka chapakkunaka Llakta Pushaktami 12 pacha shinata wicharkakuna, Ecuadorpa Kamayka chay pachakunaka urmanallami karka. kuna, 6.000 shinami karkakuna. H atarishka c hapakkunaka paykunataka wakachina kushni wanmi c haskirkakuna, shinallatak waktarkakunami, ha ytarkakunami, makarkakunami. Ña tutami Grupo de Operaciones Especial es GO E nishkamanta c omadokunaka Llak ta Pushak ta kis hpichinkapak yaykurkakuna. Ña 21h25 shina tukukpimi, Llakta Pushakka tukyachikuk chawpita llukshirka. Llakta Pushakpa an tawa chayachinkaraykumi tuk CARONDELETPI. Ari, ña tutami Carondeletmanka chayarka. Kaymantami payta shuyakukkunaman sumakta, karilla rimarka yachirkakuna. H atarishka chapakkunaka Corr ea Llakta Pushak tami w añuman a parkakuna. Cha y- shina karka. Correata katikkunaka chinkapak m unarkakuna. manta ll ukshichunka ma na sakirkakunachu, shina- hanpi wasi kuchu ñankuna- Shinapash Llakta Pushakmi 12 h orasta wichashka manmi c hayay k allarirka- ka kishpirirkami.
Hatarishka chapakkunaka Llakta Pushakta rimarkakuna, tankarkakuna, waktarkakuna. Imashinapashmi Chapakkunapa Hanpi Wasiman yaykurka, chaypimi hanpirkakuna.
11:00
Javier Laso Radio Públicamanta willakka Llakta Pushakwan kayana teléfonopi rimarka. Correaka tukuy Ecuadorpi kawsakkunaman paypa ayllutapash, paypa llaktatapash kuyashkata nishpami wakinkunata wakachirka. Shinapash Kamachitaka mana allichishachu nirka.
21:25
Ejércitopa GEO nishkamanta, chapakkunapa GOE nishkamanta, GIR nishkamantapash-mi Llakta Pushakta kishpichirkakuna. Llukshikukpika, hatarishka chapakkunaka wañuchinkapakmi tukyanakunata Llakta Pushakpa antawaman chayachirkakuna.
21:35
Hatun Plazapika ashtakakunami Llakta Pushakta shuyakurkakuna. Chaypi kakkunaka wawakunapash, wanprakuytsakunapash, yuyakkunapashmi karkakuna. Paykunaka tutamantami chaypi karkakuna.
21:38
Llakta Pushakka Carondelet hawa patapimi rikurirka. Karilla shayarishpami tukuy chaypi kakkunata chashna shuyash-kamanta, paywan kashkamanta pagui nirka.
Ecuador, 2010, septiembre killa, Nº24 llaktapi kawsakuk
Llakta Pushak nishka
Hatarishka chapakkunataka
hapishpami wichachishun Llakta Pushakka hatarishka chapakkuna llakinayayta rimakpipash; waktakpipash; makakpipash; wichashka charikpipash; paykunapa rurachun nishkataka mana rurarkachu.
K
aynanik s eptiembre killa, 30 punc ha Llakta Pushakta lluk chishpa kachankapak munashkataka mana kunkaririnka chu, mana chayllapi sakirinkachu. Pikunami c hapakkunata ha tarichirkakuna, pa ykunatami h uchachinkapak maskanka; hapishpaka, kamachita rikushpami wichachinka. Llakta Pushakka chashna ruranatami uyachirka. Hataripika chusku shinami wañurkakuna, kutin chukrishkakunaka –makanakukkunapash, mana makanakukkuna pash- pa tsak y allimi karkakuna. Llakta Pushakka 12
horas shina tami Qui to umapi Cha pakkunapa Hanpi Wasipi wic hashka shina karka. Llakta Pushakka c hay punchataka paypa kawsaypa, pa ypa K amaypa ma y llaki puncha shina kashkatami yuyarisha nirka. Hatun Plazapika ashtakakunami pay shamunata shuyariyakurkakuna. Paykunatami c hashna sh uyakushkamanta pagui nirka. “Urmachinkapak munakkunaka sarunman ta chashna rurakkunami karkakuna” nirka. Paykunaka Lucio Gutiérrezpa katikkunami karkakuna nirka.
‘Rimanakushpaka, imamanpash chayashunmi, makasha nishpaka mana’ Llakta P ushakka, s huktak k amaykunawan r ikushpaka, k ay K amaymi c hapakkunataka a shtawan imakunawan yanapashka nirka. Shinapash kay llaki tiyakpipash, yanapashpa katishunmi nirka. Hatarishka chapakkuna llakichishkaka “shuktak mama llaktakunapa ñawipika asinayay shinami rikurinka”, nirka. P ay Llakta Pushak kankakaman chapakkuna imatapash minishtikpika parlashpa rimashpami ri kushun; k utin c hashna h atarikpika, mana imatachu kushun nirka. Correaka “kunanka shuk llakinayay punchami kan, ñ uka K amaypi kay tiyanataka mana yuyarkanichu. Kay Kamayka tuku ykuna alliman, pakta pakta, karilla kaw-
sachunmi munan” nirka. Shinallatak w ichashka shina charikpipash, hatarishka c hapakkunapa munashkata mana ru rashkatami ku tin kutin uyachirka.
KISHPIRISHKA KIPA. Carondelet hawamantami kay puncha llakimanta rimarka.
‘Llakta Pushakpa ranti mana shayarishachu’ Katik Pushakka chay septiembre killa, 30 pun chaka N ueva Y orkmantami kutimukurka. Ñ a 8h00 shina tukukpimi, FAEpa antanka chayanaman mana uriyakuy ushashkata yachay chayarka. Chaymi
antawaka Guayaquilman tikrarka. Ñ a 10h00 shina kakpimi, Llak ta Pushak wan rimarka, chay horaska Correaka chapakkunapa han pi w asipimi wichashka shina karka. Lenín Morenoka willak-
kunamanmi kay Kamayka shikan kashkata, shuk yuyaywan rurakushkata rikuchirka. Payta Llakta Pu-shak shina sha yarina kash-kata nikpika, Correata llukchishpa kac hakpika, ñukapashmi risha, ñ u-
kaka mana Correapa ranti Llakta Pushak shina sha yarinkapakchu kani, ñukaka mana milla y, ma pa shunkuyukchu kani. Ñukaka mana sh uktak Katik Pushak shinakunachu kani nirka.
Servicio Público Kamachipi 115 yupaypika makanakukkunapa, chapakkunapa ima allikunami tiyan. Chaypimi yapalla pachata llankashkamanta kullkita kunata nikun” Urmachinkapakmi munankuna. Imatapash rurankapak munakpika, mana allichu kan nikkunaka ashtakami kankuna, wakin willaykunapashmi chashna ninkuna”
03
04 llaktapi kawsakuk Ecuador, 2010, septiembre killa, Nº24
KATIKKUNA . Tawka, shikan katikkunami Llakta Pushkata kacharichinkapakka chapakkunapa hanpi wasimanka rirkakuna
Rikunakuna
¡Kashna septiembre killa, 30 punchaka kutinkapakka mana tiyanachu kan! Ña tuta tukukpika, chapakkunaka Llakta Pushakta wañuchinkapakmi karkakuna.
S
eptiembre killa, ju eves 30 punchaka kashna llakimi tiyarka. Kaykunapi rikunallami kan. Chapakkunaka may piñami k arkakuna. Llak ta Pushakta mana rikuna yachishkatami rikuchirka, Llakta Pushak Servicio Públic o Kamachi ima shina k ashkata willankapak shayarikpika, ma-
na uyasha nirkakunachu, ashtawankarin mana u yanayaykunatami kaparirkakuna. Shinami wakachik kushnikunata shitarkakuna, Llakta Pushak chay kushniman ta ama w akankapak killparishkatapashmi kichurkakuna, tankarkakuna, waktarkakuna. Kipaka Llakta Pushaktami chapakkunapa hanpi wasipi wicharkakuna. Wichashka shina kakpimi, chapakkunaka Correawan Kamachi hawa rimankapak yaykurkakuna, Llakta Pushak Kamachita killkakatirkankichikchu nishpa tapukpika, mana nirkakunami. Rafael Correa Llakta Pushakka chay Kamachimantaka mana ima tachu an chushicha nir ka, chaymanta wañuna kashpaka, wañushami nirka.
TUKUYKUNA. Correa wichashka kashkata yachashpaka, Hatun Plazamanmi paywan kashkata rikuchinkapak llukshirkakuna
LLAKINAYAY . Chashnami Llakta Pushakka llukshina karka. Hatarishka chapakkunaka Llakta Pushakpa kunkuri chukrishka kashkataka mana yuyarkakunachu
Ecuador, 2010, septiembre killa, NÂş24 llaktapi kawsakuk
IMASHINAKARKA
1
2
3
4 1 LLAKTA PUSHAK. Chapakkunaka kunkuri chukrishka kashkataka mana yuyarkakunachu. Chaypimi waktankapak munarkakuna. Correaka ima shinapashmi purirka. Yallimana kunkurika nanarka. 2 LLUKSHINA. Correaka kushnimantami ima shinapash llukshin. 3. KUSHNI KILLPARINA. Llakta Pushakta yanapakkunaka killparinatami churachinkapak munankuna. 4. SIPIRINA. Kushinika yallimanami Llakta Pushakta wakachin, sipirkunmi. 5. WANTUNA. Correa Llakta Pushakka Ăąa mana ushanchu, yanapakkunaka wantushpami hanpi wasiman apankuna.
5
05
06 llaktapi kawsakuk Ecuador, 2010, septiembre killa, Nº24
Yuriyankapak
Chapakkunaka Kamachi ima nikushkata mana yachashpapash hatarirkakunami Kay Kamayka chapakkuna ashtawan alli kawsachunmi ima minishtishkakunata kushka. Shinami killanta kullkita mirachishka; tukyachinakunata, anta kushmata, shuktakkunatapash kushka, shinapash hatarirkakunami.
R
afael C orrea Llakta Pushak ka R egimiento Quito Nº 1 nish kaman hatarishka chapakkunata rikuk rishpa “chapakkuna chashna hatarinataka mana yu yarkanichu. Shuktak kamaykunawan rikushpaka, kay Kamaymi ash tawan ima kunata kushka” nirka. Hatarishka chapakkunaka Servicio Públic o Kamachika mana alli k ashkatami yu yarkakuna, imakunamanta chaskina kullkita kichukushkatami yu yarkakuna. Patricio Ri vera K ullkita Rikuk W asipa pushakk a 2006 w atata 200 9 w atawan rikush paka, c hapakkunapa killanta chaskina kullkika ash takatami mirashka nirka. Shinami yanka chapakkunapaka 85,3%
shinata mirachishka, kutin oficial n ishkakunapaka 120,8% shinatami mirachishka nirka. Euclides Ma ntilla chapakkunapa tukuy rikukka chay Kamachi ima nikushkata mana yachashkatami nirka; c hashna k ashkamantami “chay kamachita allita rik sichichun” sh uk tantanakuyta mañarka. ANTA PIRPINTU. Shuwakkunata wañuchikkunata hawalla katichunmi kurka.
320 hunu dólartami chapakkunapa ima minishtishkakunapa kushka Tukuyta Mushukyachinkapak, Shutakyachinkapak Rurana (2010-2014) nishkapimi shuwakkunawan ñawi ñawi shayarichun ima minishtishkata kunata nikun. Kamayka 320 hunu dólar-
tami kushk a. 200 7 w ataka 114 chapakmi imawan mana mitsarinkapak c harishkamanta w añurkakuna; 38.000 chapak shinamanta 9.000 shinallami an ta kushmata c harirkakuna; 1 9.000
shinami tukyachinata charirkakuna. Kimsa wata kipaka, 27.022 anta kushmata, 30.610 Glock tukyachinata, 2.035 mocicleta nishk ata, 7 0 cuadr ones nishkatami kurka. Shinalla-
tak antawatapash, anta muchikutapash, kill parinatapash, kayanakunatapashmi kurka. 10 hunu dólartami 2.500 chapakpa w asipa kur ka. Chapakkunata ma ymanta kashkata rikush pami, w acharishka llak taman llakachun kachakun; shukta llaktapi k akpika, m aymanta kashkamanmi kachakunn.
Ecuador, 2010, septiembre killa, Nº24 llaktapi kawsakuk
07
Kamayka 2010 watapaka
903 hunu dólartami kurka 2004 wataka
359 hunu dólartami kurka 2006 wataka
456 hunu dólartami kurka Killanta kullki chaskinata rikushpaka,
134% shinapimi mirashka. 10 hunu dólartami
2.500 wasita wasichichun kushka.
ANTAWAKUNA. Kay shina antawakuntami kurka.
Fausto Francomi chapakkunapa mushuk comandante nishka kan
TUKYACHINAKUNA. Mana tukuy chapakkunachu charirkakuna.
General F austo P atricio Francomi c hapakkunapa mushuk c omandante shina tukurka, payka Freddy Martínezpa rantimi yaykurka. Chapakkuna hatarishpa mana u yakpimi, M artínez llukshina karka. Gustavo Jalkhmi willakkunapa ñawpapi mushuk comandantetaka riksichirka. Francoka c hapakkunaka “llaktapa alli kashkata rikushpami, imakunata rurashun” nirka. Shinami chapakkunata paykunapa ruranata kuyaywan, tukuy shunkuwan rurachun mañarka.
UNASURPI KAK LLAKTAKUNA. Llakta Pushakkunaka Correata llukchinkapak kashkata yachashkawanmi Buenos Airespi tantanakurkakuna.
UNASUR nishkapi kak tukuylla mama llaktakunami Ecuador Kamaywan kashkata rikuchin UNASUR nishkapi kak mama llak takunami Quitoman shamurkakuna. Llaktakunawan A panakunata Rikuk Wasi pushakkunami kaypi karkakuna. Paykunaka Rafael Correa Llakta Pushakwanpash, pa ypa K amaywanpash kashkata rikuchinkapakmi sham urkakuna. Paykunaka, América Latinapi kamayta urmachikpi, imawan llakichina tiyashkatami u yachirkakuna, chayka Buenos Aires Nishkapi 4 , 6 yupa ykunapimi kan nirkakuna. José Miguel Insulza OEApa killkakka Rafael Correa Llakta Pushakwan tantanakunkapakmi sham urka, chaypimi “llakimanta karilla llukshishkata allikachini” nirka. Ricardo Patiñoka “América del Surpi kak llaktakunaka utiyalla tantanakushpa Ecuadorta yanapankapak kashkata” allikachishkatami nirka.
Mana shuwakkunawanka parlanillami; wañuchikkunawanka, kikin wawkikunata wañuchinkapak munakkunawanka mana!” Mana killanta chaskina kullkimantachu hatarirkakuna, Kamayta urmachinkapakmi karka” Chashna chapakkunata rikushpaka pinkanayanmi, paykunataka llukchishpa kachanami kan” RAFAEL CORREA, LLakta Pushak
Llakta Ukuta Rikuk Wasi pushak “Llakta Pushakka shinchimi rimarka. Shuktak kamaykunawan rikush paka, k ay Kamaymi chapakkunataka ashtawan y anapashka. Chashna k akpipashmi, chapakkunana ha tarirkakuna” “Hatarishka c hapakku-
naka Kamachi ima nikushkataka mana y acharkakunachu, chay hawa willakkunapash pantatami willashkarkakuna. Shinak a mana kunkayllachu hatarirkakuna, ma ykan pun chakunata ha tarinkapak yuyakushkatami rikurin”
“Llakta Pushak tami rimay, tankay kallarirkakuna, Lucio Gutiérrezpa shutitami kapari kallarirkakuna, chaymi maymanta hatari shamushkata rikurkanchik” “Llakta Pushakpa an tawaka u tukushkami k an,
chaypimi wañuchinkapak munashkata rikunalla kan. ¿Pitak karanata ama kichuchun, killanta kullki c haskinata mirachichunka, wañuchinakunawan mañan? Llakta Pushak tami ll ukchishpa kachankapak munarkakuna”
08 llaktapi kawsakuk Ecuador, 2010, septiembre killa, Nº24
Yuyaykuna
llaktapi kawsak
PRODUCCIÓN: Secretaría General de Comunicación de la Presidencia de la República SECOM. Editor en Quichua: José Maldonado (Ushku Chukuri). Editor gráfico: Mario Gallardo Neira
KUSHNI. Hatarishka chapakkunaka chashnami wakachik kushnitaka tukyachirkakuna. Llakta Pushakata rikuk rikkunaka ashtakatami wakarkakuna
¿Pikunashi
Foto: MATEO PONCE
chapakkunata
hatarichirka? Shuk punchami imakuna tiyashkata yachay chayarinka. Shinapash ama kutin chashna llaki tiyachunka tukuykunami rikuriyana kankuna.
C
hapakkunapa kawsayka m ana hawallachu kan, pa ykunaka pun chantami shuwakkunawan, wañuchikkunawan, millay hanpikunata katukkunawan ñawi ñawi shayarina kankuna; imapash llaki tiyakpika, paykunami puntaka chaypi kana kankuna. Ashtaka chapakkunami kashnakunapi shayarina kashkamanta wañushkakuna. Mana c hayllachu kan, paykunaka mana kikin llaktakunapichu kawsankuna, shuktak llaktakumanmi kachankuna, wakinkunaka aylluwanmi rinkuna, wakinkunaka sapallami rina kankuna. Shinami c hapakkunapa ayllupapash llaki rikurimun. Kay K amayka c hashna
shinchi kawsay kashkata rikushpami, puntaka killanta kullki c haskinataka mir achirka. 2006 watawan rikushpaka, ishkay kutin shinapimi sueldo nishkataka mirachishka. T ukyachinakunata, tukyachinakunapa munición nishkakunatapash, anta kushmakunatapash, shuktak minishtishkakunatapashmi kushka. Mushuk Servicio Público Kamachipika chapakkuna pusak horas yallita llankakpika, chay yapalla llankashka horasmanta kullkita kunatami nikun. Shinalla tak shukman kachakpika chaypi kawsana wasitami kuna kashkata nikun, c hay wasikunaka sapallakunapapash, aylluwan k awsakrikkunapapashmi kankakuna. Chashnami kay Kamayka
HATARISHKAKUNA. Yallimana piñami karkakuna, pitapash makankapakmi karkakuna.
SAMAY ILLAK. Kushnika ashtakakunatami llakichirka.
chapakkuna alli llankachun, alli kawsachun rikuriyakushka. Shinapash chapakkunaka septiembre killa, 30 pun chaka ha tarirkakunami. ¿Imamantashi hatarirkakuna?, ¿Ima tashi mana alliman rikurkakuna? ¿Paykunapa munaycha hatarirkakuna?, ¿Pishi ha tarichirka? , ¿Pipash hatarichik tiyakpika, impakshi hatarichirka?, ¿Hatarichishpaka, ima tashi ta rinkapak munarka? Asha ashami shimikunaka llukshikun, ñallami k ay tapuykuna hawa ima shina k ashkataka yachay c hayarinka. Shina pash ama kutin chashna llaki tiyachunka tukuykunami rikuriyana kankuna.


text:
Suchisa
Inkuminda (kastilla simipi: Encomienda, "apachikuy, kamachikuy, maña, mink'a") nisqaqa Kastilla Kamachiy pachapi wiraquchaman kamarisqa chakrankunapi indihina runakunap llamk'anan kayninsi karqan.
Ispañulkuna Awya Yalata atiyta qallarirqaptin, 1503 watapis Isabel I Kastillap quyan inkuminda llikatas kamachirqan, indihina runakunap allpankunata hap'ispas inkumindiru (encomendero) nisqa atiq wiraqucha awqaqkunaman quykuspa. Chay allpakunaqa manas chay awqaqkunapchu kapuynin, ichaqa Ispaña Qhapaqpa kapuyninsi. Lliwmanta aswan hatun inkumindaqa Piruwpi kaq Encomienda Casa Grande ("hatun wasi") nisqas, kunan pacha Bilhika hatun hinas. Chay pacha inkumindapi kaq indihinakunas anchata sarusqas karqan.
Bartolomé de las Casas sutiyuq munqhis chay inkuminda mana allinchu nispa anchatas qhawapayarqan.
1791 watapis inkuminda karunchasqa karqan. Chaymantataqsi chay allpakunas wiraquchakunap kapuynin tukuspa asindas tukurqan. Awya Yalapi musuq mama llaqtakuna Ispañamanta qispikuptin wiraquchakuna asindakunapi hinallataqsi indihinakunata sarupurqan.


text:
Huwan-Adam II
Huwan-Adam II, Awki Liechtensteinmanta (Johannes Adam Ferdinand Alois Josef Maria Marco d'Aviano Pius) sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin hatun puquy killapi 1945 watapi paqarisqa Zürich llaqtapi - ), huk Liechtenstein mama llaqtayuq pulitiku wan musikuq.
1989 watamanta ñawpaq kuti Liechtensteinpa Awkinin karqan.
Tayta: Ransisku Husiy II; Mama: Georgina von Wilczek.
Warmikuna: Marie Aglaë.
Churinkuna: 4 (Alois Awki, Maximilian Awki, Constantin Awki wan Tatjana Ñusta.
Yachaywasi:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Huwan-Adam II.


text:
Qupa kiti
Qupa distritu (kastilla qillqaypi Copa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qupa llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Urqukuna: Awkillu - Diablo Mudo - Ratsaq - Sarapu - Suyruqucha
- Quchakuna: Sarapuqucha - Suyruqucha - Yanaqucha
- Mayukuna:
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Distritupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]
Distritupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Gorgor mayu
- Huraw qucha
- Sarapuqucha
- Suyruqucha
- Waywash walla
- Waywash walla risirwa suyu
- Wikunka qucha


text:
Miinapa kallpankuna
Miina
Antaminaqa chunka hatun miinakuna chuqikunata patsapiq urqukkunachawmi kaykan, hina Perú llaqtachawpis allaapa atska qillaytan churashqa: US$3.600 millones dolarista, llapan kallpankuna alli aruyaananpaq. Antaminachawqa, alli shumaq aruyaanapaqqa kima alli shumaq shunquukunanan kayaapaman: seguridad, Productividad hina costuwan. Tsaynawllan willapariyaq, Antamina kastapaqqa llapan arukuqniikunaman shumaq shunquyuq kayan. Tsaymi nuqakunaqa llapan arukuqniikuna miinachaw alli kawayananpaq, mana imapis pasakunananpaq hina llapan aruyniikuna alli kananpaq rikaraykallayaa. Kaymi nuqakuna, kushi kushi kayaa, 100 %tupita llapan arukuqniikuna Perú llaqtapita kankanta.
Miinaqa, Anqash suyupa, ichik suyuchapa San Marcos rakra antaminachawmi kaykan; Antaminaqa chuqikunata 2029 watayaqran hurqunqa. 745 millones de toneladas metrikasran chuqikunaqa kaykan urquyaanapaq.
Patsa llakllay
Antaminapa Skarn niraq Anta-Zinc, qillay, molibdeno hina bismuto chuqikuna kayan, kanannaqa Ataminaqa kay patsachawqa allaapa hatun miinapa riqiyan. Tsaynawllan patsapita chuqikunata hurquyamunapaqa, allpata huqtin huqtin rirnin, tsayta inglischaw Open pit niyan, chunka pitsqa miitruyaqmi allpata takrayaa kay aruyniikunachawqa
Planta Kunsiintraduura, chuqikunata aylluq planta.
Antaminapa planta Kunsiintraduuranqa, chuqikunata hurqur aruykayanqapa shunqunmi, tsaymanmi llapan niiraq chuqikunata aylluyaa aruyaanapaq. Kay planta Kunsiintraduuraqa llapan chuqikunatan Moliendaman, Flotasiunman aywayananpaq. Tsaynawllan patsata pashtatsiyaanapaqpis alli palarirninmi aruyniikunata aruykayaa.
Puqita aylluq qucha.
Antaminapaqa allaapa shumaqmi Puqita aylluq quchanqa – tsayqa kaykan allqapa hatun hirkankunachawmi- kay Puqita aylluq quchanqa pitsqa pachak qanchis chunka Metrustoneladas tsaran aw kima pachak kima chunka metruscubikusta (Mm3) rakchatashqa allpata hichayaanapaq, miina ushakashqanyaq rurakashqa.
Kay Puqita aylluq quchanqa, hallqa rakra hirka winkushchawmi kaykan, Planta Kunsiintraduurapipqa kima kilomiitrutaran aywantsik tarinapaqqa; kay chuqaqa pachak kima chunka pitsqa miitrusyaq puqiikunata hichayaanapaq pirkayashqa cimiintuwan kayaa, hina rurinpapis alli raktallapa cimiintuyashqa kayaapis. Kay hatun Puqita aylluq qucha mana yaku wachananpaq rakta geo-membranakunata, kinkin Puqita aylluq quchachawpinpiq waqtanyaq churayashqa kayaa.
Tsaynawllan, kay alli shumaq Puqita aylluq quchaqa rurashqapaqa (presa), yaku aywananpaq uchkukunapa, inyeccionesninkunapis cimiintupiq puwaq chunka miitruyaq kuchunkunanachaw kaykan; tamya yakuta apananpaq siqyankunapis kaykan- 25m3/Segunduspa aywananpaq; tsaynaw llapan kapukpinwanmi hatun Puqita aylluq quchamanqa mama patsata yaskin, alli kallpayuq karkin.
Kay hatun Puqita aylluq quchaqa mana alli allpata hichayanayapaqtsu, inshiyaa; tsaytaqa yapay yakuta iñishiyaanpaq, tsaymi 98.5 %tu yaku inshiyashqata tsay quchapitaqa inshiyaa llapan aruyniikunachaw. Tsaynaw rurarninmi, Antaminaqa alli miskiq hallqa alli yaku shamuqtaqa ichikllapana aruyniikunachaw ishiyaa.
Hatun Puqita aylluq quchanqa, hallqa rakra Ayashyaq yaku aywananpaq nuqakuna ruraykayaa 98%tuta, ishkay waranqa chusku watachaw yaku aywayqashqanta rikayamunqannawlla kaykan, tsaymi nuqakunaqa yakuta watachaw yupay 150 m/s aywaynanpaq rikaykayaa, tsaynaw mana kay hirka yaku tsinkananpaq.
Mineroducto
Mineroductuqa alli tita tubukunatam allpa rurinpa patsatsiyasqa kayaa, hina llapan aywashqanta rikaykayaa. Kay ductuqa mushuq makinakunawan yachaqkunakuna rurayamushqa, tsaynawllan huk red de fibra optica kikin miinapita Huarmey markayaq kaykan. Kay rakta fierru tubuupa Antatawan Zinc chuqi kunsiintradu, kikin miinapita (San Marcos) Huarmey puerto Punta lobitosyaq hapan.
Kay rakta fierru tubuuqa kima qarayuqmi:
1. – Tubuupa hana qaranqa plastikupiqmi.
2. – Chawpin qaranqa fierrupiq.
3.- Rurin qaranqa tita plastikupiq (HDPE)
Kay ductupaqa, diamiitrunqa ishkay chunka pitsqa centrimetrum, hina chuqikuna aywashqanchawqa chusku estaciones de valvulam, Pampa Forlalezachaw, tsaynawlla hina, puertuchawwan Estacion terminalnin kayaapaman. Tsaynaw quchikunata kikim miinapita, Huarmeypa puertunyaq apayaa; hallqa hirkakunata, quchakunata, yakukunata, wayratapis mana rakchatashpa arukuyaa.
Punta lobitos puertu –Huarmey
Puerto punta lobitosqa Yanakancha planta kunsiintradurapita anta hina zinc chuqi kunsiintraduta chaskuynanpaq rurakashqa, tsaypiq kay chuqikunata rantiyriyaqpin karu markakunapa puertunkunawan churayaa. Puertupaqachaw, wayikunan lamarpa kuchunchaw kaykan, chuqi kunsiintradu shamuqta, chaskiyaanapaq, tsaychaw, yakiyaa, altayaa hina churayaa; tsaynawllam ishkay pachak qanchis chunka huk miitru muelle kaykan, tsaychaw faja transportadora hermeticawan hatun barkukunaman churayaa.
Punta lobitosqa Puertuqa kaykan huk kilomiitru Huarmey puertupita inti tsinkaqninnam, tsaynawllan Chimbote markapa hawan pachak chusku chunka kilomiitruchaw; hina Lima markapa hananchaw kima pachak kilomiitru kaykan.


text:
Naoto Kan
Naoto Kan, Naotō Kan (Nihun simipi: 菅 直人), sutiyuq runaqa ( * 10 ñiqin kantaray killapi 1946 paqarisqa Ube llaqtapi - ) Nihun mama llaqta Pachaykamay kamayuq wan pulitiku.
2010 watamanta 2011 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.
Tayta: Hisao Kan; Mama: .
Ñawpaq warmi: Nobuko Kan
Churinkuna: 2 (Gentarō wan Shinjirō Kan).
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Naoto Kan.
- Kastilla simipi:
- Biografía por Fundación CIDOB
- Inlish simipi:
- Nihun simipi:


text:
Izabal suyu
Izabal suyu (kastilla simipi: Departamento de Izabal) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Puerto Barrios llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 4 ñiqin ayamarq'a killapi 1825 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
5 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Izabal suyu.


text:
Allin hamusqaya kaychik kay Quechua rimaypi www.GotQuestions.org
Bibliapa tapukuyninmanta kutichiykuna
Kunallanqa, manam atiymanchu Quechua simipi tapukuykunataqa chaskiyta. Sichu atinki qellqaspa ñawinchayta inglés simipi hinaspaqa tapukuwaqm kay: https://www.gotquestions.org/Bible-Questions.html.
Kay qellqapa uranpim kachkan paginakuna Quechua simipi listoña qawanay kipaq:
Allin willakuymanta willakuykuna
¿Imaynatan Qaypachwan wiña-wiñay kawsakuytaqa?
¿Imaynatataq chaskiyman Diospa pampachakuynintaqa?
¿Imaninantaq kikiypaq salvdorniy Jesús chaskikuyqa?
¿Imaynataq qespichikuypa qukuynin?
¿Pitaq cristianoqa?
Chayllaraqmi Jesuspi iñikuruni… ¿kunanqa imañataq ruwanay?
Sumaq yachaykunapaq tapukuykuna
¿Kawsanchu Diosqa? ¿Imkunataq qawachiwanchik Dios kawsakusqantaqa?
¿Pitaq Jesucristoqa?
“¿Dioschu Jesusqa? ¿Huk kutillataqa, Diosmi Kani nirqachu Jesusqa?
Bibliapa tapukuyninmanta kutichiykuna