text:
Waruchiri qillqasqa
Waruchiri qillqašqa, [Pukyu (Source/Fuente): runasimi.de http://www.runasimi.de/waruchir.htm]
-- Qallariy šimi --
Runa indio ñišqap machunkuna ñawpa pacha qillqakta yaçhanman karqa chayqa, hinantin kawsašqankunapaš manam kanankamapaš chinkaykuq hinachu kanman. Imanam Wiraquchappaš sinchi kašqanpaš kanankama rikurin, hinataqmi kanman.
Chay hina kaptinpaš, kanankama mana qillqašqa kaptinpaš, kaypim çhurani kay huk yayayuq Waruchiri ñišqap machunkunap kawsašqanta: Ima feniyuqçhá karqan, ima hinaçh kanankamapaš kawsan, chay chaykunakta. Chayri sapa llaqtanpim qillqašqa kanqa, ima hina kawsašqanpaš paqarišqanmanta.
Contents
Huk ñiqin uma raki[edit]
[Imanam ñawpa pacha wakakuna karqan, imanam atinakurqan, imanam chay pacha runakuna karqan] Ancha ñawpa pachaqa huk waka(kuna) ñišqaš Yanañamqa Tutañamqa šutiyuq karqan. Kay wakakunaktaqa qipanpi huk wakataq Wallallu Qarwinchu šutiyuq atirqan. Ña atišpaš kanan runakta iškayllata waçhakunanpaq kamarqan. Huktaš kikin mikurqan. Huktaš mayqintapaš kuyašqanta kawsachikurqan yayan maman. Chaymantaš chay pachaqa wañušpapaš pichqa punçhawllapitaq kawsarimpuq karqan. Hinašpa mikuyninri tarpušqanmanta pichqa punçhawllapitaqši puqurqan. Kay llaqtakunari, tukuy hinantin llaqtaš yunkasapa karqan. Chayši ancha achka runakuna huntašpaš, ancha millayta kawsarqan çhakranpaqpaš qaqaktapaš pataktapaš hinakta aspišpa allallašpa. Chay çhakrakunaš kanankamapaš tukuy hinantin qaqakunapi uchuyllapaš hatunpaš rikurin. Hinašpari chay pacha pišqukunari ancha sumaqkamaš karqan uritupaš qaqipaš tukuy qillusapa pukasapa. Chaykunaš qipanpi, ña may pacham huk wakataq Pariyaqaqa šutiyuq rikurimurqan, chay pachaš hinantin rurašqanwan Antiman qarquytukurqan. Chay atišqankunaktaqa kay qipanpim Pariyaqaqap paqarimušqantawan rimašun. Chaymantam kanan huk wakataq Quniraya šutiyuq karqan. Kaytam mana allichu yaçhanchik, Wallallumantapaš Pariyaqaqamantapaš ichapaš ñawpaqnin karqan o qipanpaš. Ichaqa kay Qunirayap kašqanraqmi ñaçhqa Wiraquchap kašqanman tinkun. Porque kaytam runakuna ña muchašpaš:
"Quniraya Wiraqucha, runakamaq pachakamaq, ima haykayuq qammi kanki. Qampam çhakrayki, Qampaq runayki"
ñišpa muchaq karqan. Ima hayka sasa ruranakta qallariypaqpaš paytaraqmi machukuna kukanta pachaman wischušpa "Kayta yuyachiway, amutachiway, Quniraya Wiraqucha" ñišpa, mana Wiraquchaktaqa rikušpataq, ancha ñawpa rimaq muchaq karqanku. Yallin aštawanraq qumpikamayuqri qumpinanpaq sasa kaptin muchaq qayaq karqan. Chayraykum kaytaraq ñawpaqninpi kawsašqanta qillqašun, chaysawam Pariyaqaqakta.
Iškay ñiqin uma raki[edit]
Quniraya Wiraquchap kawsašqan [Imanam Quniraya Wiraqucha pachanpi qatirqan, imanam Qawillaqa wawanta wacharqan, imallapaš tukurqan] Kay Quniraya Wiraquchaš ancha ñawpa huk runa ancha wakcha tukušpalla purirqan yaqullanpaš kušmanpaš lliki llikisapa. Runakunapaš wakin mana riqsiqninkunaqa "wakcha usasapa" ñišpaš qayarqan. Kay runaš kanan tukuy llaqtakunakta kamarqan. Çhakraktapaš rimašpallaš pata-pataktapaš allin pirqašqakta tukuchirqan. Rarqaktaš kanan lluqšimunanmanta huk "pupuna" šutiyuq kañaweralpa sisayninwan chuqašpallaš yaçhakuchirqan. Chaymantari ima haykaktapaš rurašpaš purirqan, wakinnin llaqta wakakunaktapaš yaçhašqanwan allquchašpa.
Chayši huk mitaqa huk warmi wakataq Qawillaqa šutiyuq karqan. Kay Qawillaqaš kanan wiñay donsella karqan. Panaš ancha sumaq kaptin, pi mayqan waka willkakunapaš "puñušaq" ñišpa munapayarqan. Chayši manataq huñirqanchu. Chaymantaš kanan qipanpi chay warmiqa chay hina mana pi qaritapaš çhankaykuchikušpa, huk yura rukmap sikinpi awakurqan. Chayši chay Quniraya amawta kayninpi huk pišqu tukušpa chay yura rukmaman wichay rirqan. Chayši chaypi huk rukma çhayašqa kaptin, chayman yumayninta çhurašpa urmachimurqan chay warmi qayllaman. Chayši chay warmiqa ancha kušikušpa millpuykurqan. Chayši hinalla çhiçhu tukurqan mana qarip çhayašqan. Isqun killapi, imanam warmikunapaš waçhakun, hina waçhamurqan, hina donsellataq. Chayši kikillantaq huk wata chika ñuñunwan kawsachirqan, "Pip churinçhá kayqa?" ñišpa.
Chayši ña huk wataman huntaptinqa – tawa çhaki ña chay wamra puriptinqa –, tukuy hinantin waka willkakunakta qayachirqan yayanta riqsikunqanpaq. Chayši kay šimikta wakakuna uyarišpa, ancha kušikušpa tukuynin alli pachantakama pachallišpa, "Ñuqaktapaš ñuqaktapaš munawanqa" ñišpa hamurqanku. Chayši kay tantanakuyri Anchiquçhapi karqan. Maypim chay warmi tiyarqan, chayman hinašpaš ña tukuynin hinantin wakakuna willkakuna tiyaykuptinši, chay warmiqa ñišpa ñirqan: "Rikuy, qarikuna apukuna, riqsikuy kay wawakta! Mayqinniykichikmi yumawarqankichik, qamchu qamchu?" ñišpaš sapanpi tapurqan. Chayši manataq pillapaš "ñuqapmi" ñirqanchu. Chayši chay ñišqanchik Quniraya Wiraquchaqa manyallapi tiyakušpaš ancha wakchalla hina tiyakuptinši, (Qawillaqa:) "Chay wakchap churinchu kanman" ñišpaš paytaqa millašpa mana tapurqanchu, chika sumaqkama qarikunaqa tiyaptin. Chayši mana pillapaš "ñuqap churiymi" ñišpa ñiptinši, chay wamrakta ñišpa ñirqan: "Riy, qam kikiyki yayaykikta riqsikuy!" ñišpa, ñirqan wakakunaktapaš: "Churiyki kašpaqa qam sawam lluqamušunki" ñišpa ñawpaqtaq willašpa. Chayši chay wamraqa manyanmanta qallarimušpaš tawa çhakilla purišpa hasta chay huk manyan, yayan(pa) tiyašqanman çhayašqankama mana pillamanpaš lluqarqanchu. Chayši ña çhayašpaqa tuyllapuni ancha kušikušpa yayanpa çhankanman lluqaykurqan.
Chayši mamanqa chayta rikušpaš, ancha piñakušpa, "Atatay! Chay hina wakchap churintachum ñuqaqa waçhayman" ñišpaš chay wawallanta aparikušpa quçhaman chiqacharqan. Chayši chay Quniraya Wiraquchaqa, "Tuylla munawanqa" ñišpa, quri pachanta pachallišpa, tukuy llaqta wakakunapaš manchariptin, qatiytaña qallarirqan ñišpa: "Pana Qawillaqa, kayman qawaykumuway; ancha sumaqñam kani" ñišpaš, pachaktapaš illarichišpa šayarqan. Chayši chay Qawillaqa mana uyantapaš payman tikrarichišpa quçhaman, "Hinalla chinkašaq chika millay runap qaçhqasapap churinta waçhašqaymanta" ñišpa chiqacharqan, maypim kananpaš chay Pachakamaq uku quçhapi kananpaš šutillam iškay rumi runahina tiyakun, chayman. Chayši chay kanan tiyašqanpiš çhayašpalla, rumi tukurqan.
Chaymantaš kay Quniraya Wiraquchaqa "Pana rikurimunqa, qawaykumuwanqa!" ñišpa qaparišpa qayapayašpa karullapi qatirqan. Chayši ñawpaq huk kunturwan tinkurqan. Chaysi: "Wawqi, maypim chay warmiwan tinkunki" ñiptinši, (kunturqa) "Qayllapim! Ñaçhqam tarinki" ñiptinši, (Qunirayaqa) ñišpa ñirqan: "Wiñaymi kawsanki tukuy hinantin sallqakunamanta. Wañuptinqa wanakuktapaš wikuñaktapaš ima hayka kaqtapaš, qamllam mikunki. Chaymanta qamta pillapaš wañuchišunki chayqa, paypaš wañunqataqmi" ñišpaš ñirqan.
Chaymantaš chaysawa añašwan tinkurqan. Chaysi: "Pana, maypim chay warmiwan tinkunki" ñišpa tapuptinši, payqa ñišpa ñirqan: "Manañam tarinkichu, ancha karuktam rin" ñiptinši, (Qunirayaqa:) "Qamqa chay willawašqaykimanta manam punçhawpaš purinkichu, tutallam; runapaš çhiqñiptin, ancha millayta ašnašpa purinki" ñišpa ancha millaypi ñakarqan.
Chaysawam pumawan tinkurqan. Chaymi payqa: "Qayllaktaraqmi rin. Qaylla ñam sichpaykunki" ñiptinmi, paytaqa: "Qamqa ancha kuyašqam kanki. Llamaktapaš huchayuqpa llamantaraqmi mikupunki. Qamta wañuchišpapaš, hatun fiestapiraqmi umansawa çhurašpa takichišunki. Chaymanta watanpi qamta lluqšichišpari huk llamanta nakašparaqmi takichišunki" ñišpa ñirqan.
Chaymantam ñataq huk atuqwan tinkurqan. Chaymi chay atuqqa: "Ancha karukta ñam rin. Manañam tarinkichu" ñišpa ñiptinmi, "Qamtaqaq karupi purikuptiykitaqmi, runakunapaš ‘chaqay atuq aquylla’ ñišpa ancha çhiqñišunki. Wañuchišpari yanqam qamtaqa qaraykiktapaš ušuchišunki" ñišpa ñirqan.
Hinataqši huk wamanwan tinkurqan. Chayši chay wamanqa: "Qayllataraqmi rin; ñaçhqam tarinki" ñiptinši, (Qunirayaqa:) "Qamqa ancha kušiyuqmi kanki; mikušpapaš ñawpaqraqmi qintikta almusakunki, chaymantari pišqukunakta. Wañuchišpari qamta, wañuchiq runam huk llamanwan waqachišunki; hinašpari takišpapaš, umanpim çhurašunki chaypi sumašpa tiyanqaykipaq" (ñišpa ñirqan).
Chaysawam kay uritukunawan tinkurqan. Chayši chay urituqa: "Ancha karukta ñam rin. Manañam tarinkichu" ñiptinši, (Qunirayaqa:) "Qamqa ancha qaparišpam purinki. ‘Mikuyniykikta ušuchišaq’ ñiptiykipaš, chay qapariyniykikta uyarišpam, ancha utqalla qarqušunki. Chaymi ancha ñakarišpa kawsanki, runapaš çhiqñiptin" ñišpa ñirqan. Chaymantari pi mayqan alli willakuqwan tinkušpaqa, alliktasapa kamaykušpaš ñirqan. Mana allikta willaqnintari millaypikama ñakašpaš rirqan.
Chayši quçha patapi çhayašpaqa, Pachakamaq ñiqman kutimurqan. Chayši chaypiqa Pachakamaqpaq iškay šipaš churin machaqwaypa waqaychašqan tiyaqman çhayamurqan. Chayši kay iškay šipašpa mamanqa ñawpaqllantaq quçha ukuman chay Qawillaqa ñišqakta visitaq yaykurqan, šutinpaš Urpaywachaq šutiyuq. Kay illaptinši, chay Quniraya Wiraquchaqa chay šipašta yuyaqninta puñuchirqan. Chayši hukin ñañantawan puñuyta munaptinši, chayqa huk urpay tukušpa pawarirqan. Chaymantaš mamanpaš Urpaywachaq šutiyuq karqan. Chayši chay pachaqa quçhapi manaš huk challwallapaš karqanchu. Chay Urpaywachaq ñišqallaš wasinpi huk uchuylla quçhallapi uywakuq karqan. Chaytaš kay Qunirayaqa piñašpa: "Imapaqmi chay Qawillaqa ñišqa warmikta quçha ukumanqa visitaq rin?" ñišpalla tukuyninta hatun quçhaman wischuripurqan. Chaymantaraqši kananqa challwakunapaš quçhapi huntan. Chaymantaš chay Quniraya Wiraqucha ñišqaqa mitikamurqan quçhapata ñiqta. Chayši chay Urpaywachaq ñišqa warmiqa, wawankuna "Hinam yuquwan" ñišpa willaptinši, ancha piñašpa qatimurqan. Chayši qayapayašpa qatiptinši, huñišpa šuyarqan. Chayši "Usallaykikta usašqayki, Quni" ñišpaš usarqan. Chayši ña usašpa, pay qayllapi huk hatun qaqakta wiñarichirqan, "Chay Qunirayakta urmachišaq" ñišpa. Chayši payqa amawta kayninpi musyakušpa, "Ašlla ismaykukumušaq, pana" ñišpalla kay llaqtakunaman ñataq mitikamurqan. Chayši kay kitipi ancha unay purikurqan ancha achka llaqtakunakta runaktapaš llullachišpa.
[Chay Quniraya Wiraquchap puchukašqanmanta kay qipanpim willašun.]
Kimsa ñiqin uma raki[edit]
[Imanam ñawpa pacha runakuna tukurqan mama quçha paçhyamuptin.] Kaypim ñataq ancha ñawpa runakunap rimakušqanman ñataq kutišun.
Chay šimiri kaymi. Ñawpa pachaš kay pacha puchukayta munarqan. Chayši mama quçhap paçhyamunanta yaçhašpaš, huk urqu llamaqa ancha allin qiwayuqpi, chay llamayuq samachiptintaq, mana mikušpaš ancha llakikuq hina karqan, "in-in" ñišpa waqašpa. Chayši chay llamayuqqa ancha piñašpa sarap quruntayninwan chuqllu mikukušqanpi chuqarqan: "Mikuy, allqu! Chika qiwapim samachiyki" ñišpa. Chayši chay llamaqa runa hina rimarimušpa ñišpa ñirqan: "Utiq, imaktam qam yuyankiman? Kananmi pichqa punçhawmanta quçha paçhyamunqa. Chaymi pacha puchukanqa" ñišpa rimarirqan. Chayši chay runaqa ancha mancharišpa, "Imanam kašun? Mayman rišpam qišpišun?" ñišpa ñiptinši, "Haku Willkaqutu urquman! Chaypi qišpišun. Pichqa punçhawpaq mikuyniykikta apakuy!" ñišpa ñirqan. Chayši chaymantaqa chay urqu llamantapaš winaynintapaš kikin apašpa, ancha utqašpa rirqan.
Chayši ña Willkaqutu urquman çhayaptinqa, tukuy animalkunaña huntašqa – pumapaš atuqpaš wanakupaš kunturpaš, ima hayka animalkunapaš. Chayši chay runa çhayaptin pachalla, quçhaqa paçhyamurqan. Chayši chaypi ancha kiçhkinakušpa tiyarqan. Tukuy hinantin urqukunaktapaš tukuy pampaptinši, chay Willkaqutu urquqa ašlla puntallan mana yakup çhayašqa karqan. Chayši atuqpaq çhupantaqa yaku huqucharqan. Chayši chay yanamanpaš tukurqan. Chayši pichqa punçhawmantaqa ñataq yakuqa uraykurqan chakirirqan. Chay chakirišpaš, quçhaktapaš hasta urayman anchurichirqan, runakunaktari tukuy hinantin runakta qulluchišpa.
Chaymantaš chay runaqa ñataq mirarimurqan. Chay kaqši kanankama runakuna tiyan. Kay šimiktam kanan kristiyanukuna unanchanchik chay "tiempo del diluvio" ñišqaktaçh. Paykunaqa hina Willkaqutukta qišpišqanta unanchakun.
Tawa ñiqin uma raki[edit]
[Imanam inti pichqa punçhaw chinkakurqan.] Chaymantam huk šimiktataq willašun punçhaw wañušqanta.
Ñawpa pachaš inti wañurqan. Chayši chay wañušqanmanta pichqa punçhaw tutayarqan. Chayši rumikunaqa paypura waqtanakurqan. Chaymantaš kay mortero muçhkakunari, chaymanta kay maraykunapaš runakta mikuyta qallarirqan. Llama urqukunari hinataq runaktaña qatirirqan. Kaytam kanan ñuqanchik kristiyanukuna unanchanchik Jesu Kristu apunchikpaq wañušqanpi tutayašqantaçh. Kaykunaqa riman ñišpa: "Unanchanchik ichaçh ari chay."
Pichqa ñiqin uma raki[edit]
[Imanam ñawpa pachapi Pariyaqaqa Kunturqutu ñišqa urqupi pichqa runtu paqarimurqan, imallapaš tukurqan.] Kaymantam ñataq Pariyaqaqap paqarimušqan qallarinqa.
Ñam ari kay ñawpaq tawa kapitulupi ñawpa pacha kawsašqankunakta willanchik. Ichaqa kay runakunap chay pacha paqarimušqankunaktam mana yaçhanchikchu, maymantaçh paqarimurqan. (Chaymanta kay runakuna chay pacha kawsaqkunaqa paypura awqanakušpa atinakušpallam kawsaq karqanku. Kurakanpaqpaš sinchikunallakta qapaqkunallakta riqsikurqan. Kaykunaktam "Purun Runa" ñišpa ñinchik.) Kay pachapim chay Pariyaqaqa ñišqa Kunturqutupi pichqa runtu yurimurqan. Kay yurišqantam huk runa wakchallataq Watyakuri šutiyuq Pariyaqaqap churin ñišqataq ñawpaqlla rikumurqan yaçhamurqan. Kay yaçhašqantari achka mistiryu rurašqantawanmi rimašun. Chay pacha kay Watyakuri ñišqa wakchalla mikušpapaš, watyakušpalla kawsaptinši, šutiyachirqan "Watyakurim" ñišpa.
Chay pachaš huk runa Tamtañamqa šutiyuq ancha qapaq hatun apu karqan. Wasinpaš tukuy hinantin wasin "kasa", "kanchu" ñišqa rikchaqkuna pišqukunap rikrawan qatašpaš karqan. Llamanpaš qillu llama puka asul llama ima hayka rikchaqkama llamayuqši karqan. Chayši kay runakta chika alli kawsašqanta rikušpaš, tukuy hinantin llaqtakunamanta hamušpa yupaycharqan mancharqan. Chayši payri ancha yaçhaq tukušpa piši yaçhašqanwan, ancha achka runakunakta llullašpa kawsarqan. Chay pachaš hina amawta tukuq dyus tukuq kašpataq, chay runa Tamtañamqa šutiyuq ancha millay unquyta tarirqan. Chayši ancha achka wata unquptinši, "Ima hinam chika yaçhaq kamaq kašpataq unqun?" ñišpa runakunapaš chay pacha rimarqanku. Chayši chay runaqa "alliyašaq" ñišpa, imanam wiraquchakunapaš amawtakunakta dukturkunakta qayachin, chay hina tukuy yaçhaqkunakta sabyukunakta qayachirqan. Chayši manataq pillapaš yaçharqanchu chay unqušqanta.
Chayši kay Watyakuriqa chay pacha uraquçha ñiqmanta hamušpa, may pacham Sinigillaman uraykumunchik chay urqukta, chaypiš puñumurqan. Chay urqum kanan Latawsaku šutiyuq. Chaypi puñuptinši, huk atuqqa uramanta hamušqa hukri hanaqmanta hamušqataq, chayši chaypi paqtalla tinkušpaš: "Wawqi, ima hinallam hanaq willkapi?" ñišpa tapurqan. Chaysi: "Alliqa allim, ichaqa huk apum Anchiquçhapi willka, chika yaçhaq tukuq dyus tukuqmi, ancha unqun. Chaymi tukuy amawtakuna taripan pachakta ‘imamantam chika unqun’ ñišpa; chaymi manataq pillapaš yaçhanchu unqušqanta. Chaymi chay unqušqanqa. Warminpa pinqayninmanmi kamchakuptin huk muru sara kallanamanta paçhyamušpa çhayaykurqan. Chaytam ñataq pallašpa, huk runaman qarakurqan. Chay qarašqanmantam chay runa mikuqwan huchallikuqña tukun. Chaytam kanan pachaqa waçhuqtaña yupan. Chaymantam kay huchamanta huk machaqway chay chika sumaq wasin sawa paykunata mikuq tiyan. Huk hampaturi iškay umayuq maraynin ukupi tiyantaq. Kay mikuqnintam kanan mana pillapaš musyanchu" ñišpaš willarqan chay atuq uramanta hamuqta. Chayši ñataq paytari: "Wawqi, chayqa ura willkapi ima hinallam runakuna?" ñišpa tapurqan. Chayši payri hinataq willarqan: "Huk warmim – hatun apu willkap churinmi – ullumanta ñaçhqa wañun" ñišpa. (Kay šimin kanan ancha achka chay warmi alliyašqankama. Chaytaqa qipanpiraqmi qillqašun. Kananri ñawpaqman kutišun.)
Kay kaykunakta willanakuptinši, chay Watyakuri ñišqa uyarqan. Chay chika hatun apu dyus tukušpa unquq kay runaš iškay churiyuq karqan. Chayši huk yuyaqninta huk ayllunwantaq ancha qapaqwan tinkichirqan. Chayši kay wakcha Watyakuri ñišqaqa, chay pacha unquptin, chay apuman çhayarqan. Chayši çhayašpaš, wasi qayllapi tapuykaçharqan: "Manachu kay llaqtapi pillapaš unqun?" ñišpa. Chayši chay qipan šipaš churinqa, "Yayaymi unqun" ñišpa willarqan. Chaysi: "Ñuqawan kašun. Qamrayku yayaykikta alliyachišaq" ñišpa willarqan. Kay warmip šutintam manam yaçhanchikchu; ichaqa kaytaš qipanpi Çhawpiñamqaktaña šutiyachirqan. Chayši chay warmiqa mana tuyllaqa huñirqanchu. Chayši yayantaqa, "Yaya, kaypim huk wakcha ‘yayaykikta alliyachišaq’ ñimuwan" ñišpa willarqan. Chayši kay šimikta uyarišpaš, chay sabyukuna tiyaqqa asikurqan, "Ñuqakunapaš alliyachiptiychu, chay wakcharaq alliyachinman!" ñišpa. Chayši chay apuqa alliyayninta ancha munašpaš, "Hamuchuntaq ima hina runallapaš!" ñišpa qayachirqan. Chayši qayachiptin, kay Watyakuri ñišqaqa yaykušpa ñišpa ñirqan: "Yaya, alliyayta munaptiykiqa, alliyachišqayki. Ichaqa churiykiktam quwanki" ñiptinši, payqa ancha kušikušpa, "allitaqmi!" ñišpa ñirqan. Chayši chay ñawpaq churinpa qusanqa kay šimikta uyarišpaš, ancha piñarqan: "Imapaqmi ‘chay huk wakchawan tinkichišaq’ ñišpa ñin ñuqa chika qapaqpaq kuñadayta?" ñišpa. Kay runa piñakuqpa Watyakuriwan awqanakušqantam kay sawa willašun. Kananqa chay wakcha Watyakuri ñišqap hampišqanman ñataq kutišun.
Chayši kay Watyakuriqa hampiyta qallarirqan, "Yaya, warmiykim waçhuq" ñišpa. "Chay hina waçhuq huchayuq kaptinmi, qamta unquchišunki. Qamta mikuqri kay chika qullanan wasiyki sawam iškay machaqway tiyan. Chaymantam hampaturi iškay umayuqtaq maray ukupi tiyan. Kaykunaktam kanan tukuyninta wañuchišun, chaymi alliyanki. Chaymantam ña alliyašpam, tukuy ima haykakta yallišpa ñuqap yayayta muchanki. Qaya minchallam yurimunqa. Qamqa manam ari kamaq runachu kanki; kamaq runa kašpaqa, manam ari unqunkimanchu" ñišpa ñiptinši, ancha mancharirqan. Chayši ña chay wasinta chika sumaqta "paskašaq" ñiptinši, ancha llakikurqan. Warminši hinataq, "Yanqam kay wakcha ‘aquylla’ ñiwan. Manam waçhuqchu kani" ñišpa qaparirqan.
Chayši chay runa unquqqa alliyayninta ancha munašpaš wasinta paškachirqantaq. Chaymantaš iškay machaqwayta surqurqan. Hinašpa wañuchirqan. Warmintari hinataq šuti willarqan, imanam chay huk muru sara paçhyamušqa pinqayninman çhayaykurqan; hinašpa ñataq pallašpa runakta qararqan, chaykunakta. Chayši chay warmipaš qipanpiqa, "Ancha chiqanmi!" ñišpa tukuyta willarqan. Chaymantaš ñataq marayninta hatarichirqan. Chayši chay ukumantaqa huk hampatu iškay umayuq lluqšimušpa, chay Anchiquçha wayquman pawarirqan. Chaypiš kanankama tiyakun huk pukyupi. Chay pukyuš kanan chaypi runakuna çhayaptinqa, ña ñišpa chinkachin ña ñišpa lukutapaš ruran.
Kay tukuy ñišqanchikkunaktaña puchukaptinši, chay unquq runaqa alliyarqan. Ña allipuptinši, chay Watyakuri ñišqaqa punçhawninpi huk mita Kunturqutuman rirqan. Chaypiš chay Pariyaqaqa ñišqa wakaqa pichqa runtu tiyakurqan. Chay qayllanpiš kanan wayrapaš pukurirqan. Chayši ñawpa pachaqa manaš wayra rikurirqanchu. Chayman rinan kaptinqa punçhawninpiš, chay alliyaq runaqa šipaš churinta qurqan. Chayši iškaynillan chay urqu kitikta purišpa huchallikurqan.
Kay huchallikušqantaña, chay huk ñawpaq mašan uyarišpaš, "Ancha pinqayta rurašaq chay wakchakta" ñišpa yallinakuytaña qallarirqan. Chayši huk punçhaw chay runaqa, "Wawqi, qamwan yallinakušun imawanpaš. Qam wakcharaqchu chika qapaqpaq kuñadayta warmiyankiman" ñišpaš ñirqan. Chayši chay wakchaqa "Allitaqmi!" ñišpaš, yayanman "Kay hinam ñiwan" ñišpa willakuq rirqan. Chayši payqa: "Allitaqmi. Imata ñiptinpaš, tuyllam ñuqaman hamuwanki" ñišpa ñirqan.
Kay yallinakuyši kay hina karqan. Huk punçhawsi: "Upyaywan hinašpa takiywan yallinakušun" ñišpa ñirqan. Chayši kay wakcha Watyakuri ñišqaqa yayanman willakuq rirqan. Chaysi: "Riy chay huk urquman. Chaypim wanaku tukušpa wañušqa sirikunki. Chaymi tutallamantam ñuqakta rikuqri huk atuq añaš warminwan hamunqa. Chaymi huk uchuylla purunkullapi aswanta apamunqa. Hinašpa tinyantapaš apamunqataq. Chaytam kanan qamta wañušqa wanakukta rikušpam, chaykunaktapaš pachapi çhurašpa, atuqri antaranta çhurašpataq mikuytaña qallarišunki. Chaymi qamqa runa tukušpa ancha nanaqta qaparišpa pawarimunki. Chaymi paykunaqa chaynintapaš mana yuyašpa mitikaptinmi, chayta apašpa yallinakuypaq rinki" ñišpaš yayan Pariyaqaqa willarqan. Chayši kay wakchaqa ñišqankama rurarqan. Chayši ña yallinakušpaqa ñawpaqninpi chay runa qapaq ñišqa takirqan. Chayši warmikunapaš ñaçhqa iškay paçhak chika takipuptinši, ña pay puchukaptin, chay wakchaqa yaykurqan sapallan warmillanwan iškaynillan. Chayši punkunta yaykušpataqši chay añašpa wankarninta apamušqanwan takiptin, tukuy chay pachapaš kuyurqan. Hinašpaš chaywanpaš tukuyta yallirqan.
Chayši ñataq upyayta qallarirqan. Chayši, imanam kananpaš qurpakuna hanaqmanta tiyamun, chay hinaš sapallan warmillanwan tiyamurqan. Chayši chay runakunaqa tukuy hinantin tiyaqkuna anqusamurqan mana samachišpa. Chayši payqa tukuyta upyašpapaš mana llakišpa tiyakurqan. Chayši ñataq payri chay uchuylla purunkullapi aswan apamušqanwan anqusaytaña qallarirqan, runakunapaš "Chika uchuyllapichu chika runakta saksachinman!" ñišpa asipayaptin. Chayši payqa manyanmanta anqusamušpa, sapanpi tuylla-tuylla urmachirqan.
Chayši qayantin ñataq (runa qapaq ñišqaqa) huk yallinakuyta, (Watyakuri) atipaptin, munarqan. Kay yallinakuyši wallparikuy karqan ancha allin "kasa" ñišqanwan "kanchu" (puru) ñišqanwan. Chayši kay Watyakuri ñišqaqa ñataq yayanman rirqan. Chayši huk rasu pachakta yayanqa qumurqan. Chaywanši tukuy runakunaktapaš ñawinta rupachišpa atiparqan. Chaymantaš ñataq: "Pumakta aparišpa yallinakušun" ñišpa ñirqan. Chayši kay runaqa pumankunakta aparišpa yalliyta munarqan. Chayši chay wakchaqa, yayan willaptin, tutallamanta huk pukyumanta puka pumakta apamurqan. ((Chay puka pumawanši kanan takiptin, imanam kanan huk arku silu ñiqpi lluqšin, chay hina lluqšiptin, takirqan.))
Chaymantaš kanan ñataq (chay qapaq ñišqaqa) wasi pirqakuywan yallinakuyta munarqan. Chayši chay runaqa ancha achka runayuq kašpa, huk punçhawlla hatun wasikta ñaçhqa tukuchirqan. Chayši kay wakchaqa tiksillanta çhurašpa, tukuy punçhaw warmillanwan purikurqan. Chay tutaš kanan tukuy pišqukuna chaymanta machaqwaykuna ima hayka pachapi kaqkunaš pirqarqan. Chayši qayaqa ña (chay runaqa) tukušqakta rikušpa, ancha mancharirqan.
Chaymanta qatananpipaš hinataqši yallirqan. Uqšantapaš tukuy wanakukuna wikuñakunaš (runa qapaqpa wasinman) aštamurqan. Chay runaptari llamanwan chaqnamuptinši, usqullukta minkašpa huk qaqallapi šuyašpa mancharichišpa, tukuyta destruirqan urmachirqan. Chaywanpaš hinataq yallirqan. Kay tukuyta yallinakušpaš qipanpiqa, kay wakcha ñišqaqa ñišpa ñirqan yayanpa šiminkama: "Wawqi, ñam chika achka mita qampa šimiykikta huñišpa yallinakunchik. Kunanqa ñuqap šimiytapaš huñiwaytaq!" ñišpa ñiptinši, "Allitaqmi!" ñišpa huñirqan. Chayši ñišpa ñirqan: "Kananqa anqas kušmayuq, chaymanta waranchikri yuraq utku kachun; hinalla takišun" ñišpaš ñiptinši, "Allitaqmi!" ñirqan. Chayši chay runaqa ñawpaqmantapaš payraq ñawpaq takiq kašpaš takirqan. Ña takiptinši, chay Watyakuri ñišqaqa hawamanta qaparišpa kallparimuptinši, chay runaqa mancharišpa huk lluwichu tukušpa mitikarqan. [Chay hinaš chay Anchiquçha sawaman rirqan.]
Chayši warminpaš, "Qusallaywantaq wañušaq" ñišpa qatirirqan. Chayši chay wakcha ñišqaqa ancha piñašpa: "Riy, utiq! Qammi chika watuykawarqankichik!" ñišpa, "Qamtaqa wañuchišqaykim!" ñišpaš qatirirqantaq. Chayši qatišpa, warmintaqa Anchiquçha ñanpi hapišpaš, "Kaypim hinantin runa hanaqmanta uramanta hamuq pinqayniykita rikupayašunki!" ñišpaš uraysinqa umanmanta šayachirqan. Chayši tuylla pachanpitaq rumi tukurqan. Chay rumiš kanankamapaš imanam runap çhankan hina çhankayuq rakayuq tiyan. Chaytaš imanqanpaq ari kukakta chay sawa çhurapun kanankamapaš.
Chaymantaš chay lluwichu tukuq runaqa hinallataq chay urquktaš siqašpa chinkarqan. Chay lluwichuš kanan ñawpa pachaqa runa mikuq karqan. Qipanpiš kananña achka lluwichu kašpaš, "Ima hinam runakta mikušunchik?" ñišpa qachwakurqan. Chayši huk wawallanqa, "Ima hinam runa mikuwašun?" ñišpa pantarqan. Chayta uyarišpaš, lluwichukunaqa chiqirirqan. Chaymantaš lluwichupaš runap mikunan karqan.
Kay ñišqanchikkunaktaña puchukaptinši, Pariyaqaqa ñišqaqa pichqa runtumanta pichqa waman paçhyamurqan. Chay pichqa wamanši ña runaman tukušpa puririrqan. Chay pachaš ancha chaykunap rurašqankunakta uyarišpa, imanam chay runapaš Tamtañamqa šutiyuq "Dyusmi kani" ñišpa muchachikurqan, chay chay huchankunamantaš piñašpa tamya hatarišpa mama quçhaman tukuy hinantin wasintawan llamantawan aparqan, mana hukllaktapaš qišpichišpa. Chaymanta chay pachataqši kay Llantapa urqumanta huk Pullaw šutiyuq chay huk urqu Wichuqa ñišqawan hapinakurqan arku hina. Chay Pullaw ñišqaš ancha hatun saçha karqan. Chay sawaš kušillupaš kakipaš ima hayka rikchaqkuna pišqukunapaš tiyakuq karqan. Chaykunaktawanši tukuy hinantinta quçhaman aparqan. Kaykunaktaš ña puchukašpa, ñataq Pariyaqaqa hanaq, kanan Pariyaqaqa ñinchik, chayman wichaykurqan. Chay wichaykušqantam kanan qipan kapitulupi rimašun.
Suqta ñiqin uma raki[edit]
[Imanam Pariyaqaqa pichqa wamanmanta yurirqan, chaymanta runakuna tukurqan, imanam tukuy yunkap atipaqninña kašpa, Pariyaqaqa ñišqaman riyta qallarirqan, imallapaš ñannintinpi tukurqan.] Ña Pariyaqaqa runaman tukušpaš, hatun ña kašpa, enemigonta maskayta ña qallarirqan. Chayši chay enemigonpa šutinri Wallallu Qarwinchu karqan. Runakta mikuq upyaq. Kaytam kay qipanpi çhurašun atinakušqantawan. Ñam ari chay Wallallu Qarwinchup kawsašqantaqa runa mikušqantawanpaš ima hayka rurašqantawanpaš ñawpaq kapitulupi rimarqanchik.
Kananmi rimašun Waruchiripi chay chay kitipi rurašqankunakta. Chay šimiri kaymi. Ña Pariyaqaqa hatun runa kašpaš, hanaq Pariyaqaqa ñišqaman Wallallu Qarwinchup tiyašqanman rirqan. Chayši Waruchiri chay ura wayqupiqa huk llaqta Wawqi Usa šutiyuq Yunkap llaqtan karqan. Chayši chay llaqtayuq runakunaqa chay pacha hatun fiestakta rurašpa hatun upyayta upyarqanku. Chay hina upyakuptinši Pariyaqaqa ñišqaqa chay llaqtapi çhayarqan. Çhayašpaš payqa runakunap manyallanmanta tiyaykurqan wakcha hinalla.
Chay hina tiyaptinši chay llaqtayuq runakunaqa mana hukllapaš anqusarqanchu. Tukuy punçhaw chay hina kaptinši, huk warmiqa chay llaqtayuqtaq: "Añañi! Ima hinam chay wakchallaktaqa mana anqusaykunchu?" ñišpaš, huk hatun yuraq putuwan aswakta apamušpa qurqan.
Chayši payqa: "Paniy, ancha kušiyuqmi kanki kay aswakta qumuwašpa. Kanan punçhawmanta pichqantin punçhawninpi imaktaçh kay llaqtapi rikunki. Chayrayku chay punçhawqa amataq kay llaqtapi tiyankichu, karullamantaq anchurinki! Paqtaçh qamtawan wawaykiktawan pantašpa wañuchiykiman. Ancham kay runakuna ñuqakta piñachiwan" ñišpaš chay warmikta ñirqan. Chaymantari: "Kay runakunaktari amataq huk šimillaktapaš uyarichiychu! Uyarichiptiykiqa qamtawanmi wañuchiykiman" ñišpaš ñirqan.
Chayši chay warmiqa wawankunawan turankunawan chay pichqa punçhawmanta chay llaqtamanta anchurikurqan. Chayši chay llaqtayuq runakunaqa mana llakišpa upyakurqanku. Chay pachaš Pariyaqaqa ñišqaqa Waruchiri hanaqnin urquman wichaykurqan. Chay urqum kanan Matawqutu šutiyuq. Chay uraynin huk urqum Puypuwana šutiyuq, maytam kaymanta rišpa Waruchiriman uraykunchik. Chaykunam kay hina šutiyuq. Chay urqupiš kanan chay Pariyaqaqaqa hatun tamyayta ña qallarirqan. Chayši qillu runtu puka runtu hatarišpaš, chay runakunakta tukuyninta mama quçhaman aparqan, mana hukllaktapaš perdonašpa. Chay pacha chika yaku lluqlla purišpaš, chay Waruchiri hanaqninkuna wayqukunaktapaš rurarqan. Chaymantaš kanan ña chaykunakta puchu kašpaš chay llaqtayuq wakiynin Yunkakunaktaqa mana rimapayašpa, paykunari chayta rikušpapaš mana musyaptin yaçhaptinši, chay chimpañiq Kuparap çhakrankunaman ripurqan.
Chaypiš kanan chay llaqtayuq Kupara runakuna ancha yakunmanta ñakarišpa, pukyullamanta çhakranmanpaš pušašpa kawsarqan. Kay pukyum kanan San Lorenzo hanaqnin hatun urqumanta lluqširqan. Chay urqum kanan Sunaqaqa šutiyuq. Chaypiš kanan hatun quçhalla karqan. Chaymanta uray pušamušpaš ñataq uchuylla quçhakunaman huntachišpa çhakrankunakta parqukuq karqan.
Chay pachaš chay llaqtayuq huk warmi Chukisusu šutiyuq karqan, ancha sumaq warmi. Chayši kay warmiqa sarankuna ancha chakiptin waqakušpa parqukurqan yakun ancha piši kaptin. Chayši chay Pariyaqaqaqa chayta rikušpa, chay uchuylla quçhanta yakullanwan chay quçhap šiminta kirpaykupurqan.
Chayši chay warmiqa ñataq ancha nanaqta waqakurqan, chay hinakta rikušpa. Chayši chay Pariyaqaqaqa: "Pani, imaktam chika waqanki?" ñišpa tapurqan. Chayši payqa: "Kay sarallaymi yakumanta chakipuwan, yaya", ñišpa ñirqan. Chayši Pariyaqaqaqa: "Ama llakiychu! ñuqam yakuktaqa kay quçhaykimanta ancha achka yakukta lluqšichimušaq. Ichaqa qamwan ñawpaqraq puñušun" ñišpa ñirqan.
Ñiptinši, kanan payqa ñirqan: "ñawpaqraq kay yakukta lluqšichimuy! çhakray parqušqa kaptinqa, allitaqmi puñušun" ñišpaš ñirqan. Chayši "Allitaqmi!" ñišpa, yakuktaqa ancha achkakta lluqšichimurqan. Chayši chay warmipaš ancha kušikušpa, tukuy çhakrankunakta parqukurqan. Chayši ña parquyta puchu kaptin, "Puñušun!" ñišpa ñirqan. Chaysi: "Manam kananqa, qaya mincharaq puñušun" ñiptinši, Pariyaqaqaqa ancha chay warmikta munašpa, "puñuymanraq" ñišpaš, ima haykaktapaš chay warmiman prometirqan: "Kay çhakraykikta mayumanta yakuyuqtam rurapušqayki" ñišpa.
Chayši chay warmiqa: "Chaytaraq ñawpaq ruray, chayraq puñušun", ñišpa ñirqan. Chayši Pariyaqaqaqa "Allitaqmi!" ñišpaš. Kukuchalla šutiyuq wayqumantaš San Lorenzo hanaqnin uchuylla urqu. Chaykamaqa ñawpamantapaš yunkakunap rarqanši hamurqan, ancha uchuylla rarqalla. Chaytaš kanan Pariyaqaqaqa aštawanri hatunyachišpa chay ura Kuparap çhakrankama rarqakta çhayachirqan.
Chay rarqaktaš kanan pumakuna, atuqkuna, machaqwaykuna, ima hayka pišqukuna picharqan, allicharqan. Kayta ña allichaypaqmi, kay pumakuna, uturunkupaš, ima haykapaš: "Pim ñawpaq siqišun?" ñišpa kamachinakurqan. Chayši hukpaš hukpaš, "ñuqaraq, ñuqaraq" ñišpa ñirqanku. Chayši atuqtaq atiparqan: "ñuqam kuraka kani, ñuqaraq ñawpašaq", ñišpa. Chayši kay atuq ñawpamurqan.
Hina ñawpamušpa ña çhawpikta San Lorenzo hanaqnin urqukta siqimuptinši, qunqayllapi huk yutuqa, "pisk, pisk" ñišpa, pawarimurqan. Chayši chay atuqqa, "wak!" ñišpa, muspašpa uraman urmamurqan. Chayši chaymanta chaykunaqa ñataq ancha piñašpa machaqwayta siqichimurqan. Chayši mana chay urmamuptinqa, aštawan hanaqnintaš chay rarqa rinman karqan. Chayši kunanqa aš uranta rin. Kay atuqpa urmamušqanmi kanankamapaš šutilla rikurin. Yakupaš uraykumuntaq chay atuqpa urmašqanta.
Kay tukuyta puchukašpam ñataq Pariyaqaqaqa: "Puñušun!" ñišpa ñirqan. Chayši ñataq: "Haku hanaq qaqaman. Chaypiraq puñušun", ñišpa ñirqan. Chay qaqam kanan Yanaqaqa šutiyuq. Chaypiš waki puñurqan.
Ña puñušpaš, kanan chay warmiqa: "Haku iškayninchiktaq. Maytapaš rišun", ñiptinši. Payqa, "haku" ñišpa, chay Kukuchalla ñišqa rarqap lluqšimušqanman pušarqan.
Chayši chaypi çhayašpaqa, chay warmi Chukisusu ñišqa šutiyuqqa: "Kay rarqaypitaq tiyašaq", ñišpaš. Chaypi rumi tukušpa chirayarqa. Chayši chay Pariyaqaqaqa chaymanta saqišpa hanaqman wichaykurqan. Chaytaqa kay qipanpim willašun.
Kay Kukuchalla ñišqa rarqap šiminpim kanan rumi chirawašqa tiyan chay Chukisusu ñišqa warmi. Hinašpam chay hanaqnin huk rarqapitaqmi chay pachapaš Winkumpa šutiyuqpim kanan ñataq Quniraya chirawašqataq tiyan. Chaypim kanan Quniraya puchukarqan. Ichaqa ima hayka rurašqantaqa, kay wakin qipanpi kapitulukunapim willašun.
Qançhis ñiqin uma raki[edit]
Imanam chay Kuparakuna chay Chukisusu ñišqakta kanankamapaš yupaychan. Kay Kuparakunam huk ayllu Kupara ñišqa ayllu šutiyuq. Kaykunam kanan San Lorenzopi redusišqa kanankamapaš kawsan. Kay ayllumantam kanan huk yumay Chawinchu šutiyuq. Kay Chawinchu ayllum karqan chay Chukisusu ñišqa. Chaymi kaykunaqa ñawpa pacha, ña may pacham rarqa pichana karqan mayo killapi kanankamapaš, chay pacham tukuy hinantin runakuna chay Chukisusu ñišqa warmip tiyašqanman rirqanku aswanwan tiqtinwan quwinwan llamanwan chaypi chay supay warmikta muchaypaq. Chaymi ña chayta muchašpari pichqa punçhawši chay kišwarwan qinçhašpa runakunaktapaš mana purichišpa chaypi tiyapayarqan. Chayši ña chayta puchukašpa rarqa pichaynintawanpaš tukuyta ña puchukašpaš chaymanta takišpa runakuna hamurqan huk warmikta "kaymi Chukisusu" ñišpa payta hina alli manchašpa çhawpipi pušamurqanku. Chaymi ña llaqtanpi chay warmi çhayaptinri "kaymi Chukisusu" ñišpa wakin aswawan imawan çhurapušpa šuyarqan. Chaypi tukuy hinantin tuta takišpa upyašpa runakuna ancha hatun fiestakta rurarqanku. Chaymantam ñawpa Don Sebastian apu [Ninawillka ñišqa Waruchiri kitip kurakançhá] kawsaptinpaš, Corpus Christipi hatun paskuwakunapipaš huk warmi "Chukisusum kani" ñišpa hatun akillawan hatun putuwanpaš aswakta manyanmanta qumuq karqan, "Kaymi mamanchikpaq aswan" ñišpa. Chaymantari saraktapaš kamchašqakta hatun matiwantaq qumuq karqan. Ña kay rarqakta pichayta puchukamušpari, runakunakta anchapuniš kumbidaq karqan sarakta purutukta ima haykaktapaš qušpa. Kay hina wiñay quq kaptinši, runakunapaš "Ñam Chukisusup rarqakta pichan. Haku rikumušun!" ñišpa Waruchirimantapaš tukuy llaqtakunamantapaš riq karqan. Chaytam kanan ña rarqakta pichašpaqa musyašqa hinataq ruran muchan. Runakunari ima hina rurakuptinpaš, alkaldipaš ima hayka runakunapaš manam "Imaraykum chay hina ruranki?" ñišpa amachanmanchu kanankamapaš. Porque yallinraqmi paywan takin upyan maçhašqankama padrektari, "Rarqaktam pichamuni, padre. Takikušaq upyakušaq" ñišpam llullachin. Kaytaqa tukuy hinantin runakunam ruraytaqa ruran. Ichaqa wakinqa manañam ruranchu alli padreyuq kašpa. Wakinri pakallapiqa hinataq kanankamapaš kawsanku.
(Imataš padrikunaqa runakunakta kunfisyun ñišqa willanankupaq tapuq karqan)
Pusaq ñiqin uma raki[edit]
Imanam Pariyaqaqa wichaykurqan, imanam huk runa churinwan Pariyaqaqap šiminkama kutimurqan, chaymantari imanam atinakurqan Wallallu Qarwinchuwan. Ñam ari Wallallu Qarwinchup kawsašqantaqa willarqanchik. Ichaqa kaypa tiyašqantam llaqtachakušqantam mana rimarqanchikchu. Chayši kayqa ñawpa pacha hanaq Pariyaqaqa ñiqpi tiyarqan. Chay tiyašqanpa šutintam mana allichu yaçhanchik kananqa Mulluquçha šutiyuq ña kaptin. Porque Pariyaqaqam payta atišpa chay Wallalluqa nina rupaptin chayta wañuchiypaq quçhaman ña tukuchirqan. Chay Mulluquçha ñišqanchik pachapiš chay Wallallup tiyašqan karqan. Chay pachaš kanan tukuy hinantin pacha yunkasapa karqan. Hatun machaqwaypaš, kakipaš, ima hayka animalkunapaš huntaptinši tiyarqan, imanam ñawpaq kapitulupi runa mikušqanta willanchik, chay hina. Chaymantaš Pariyaqaqaqa kay Wallallu Qarwinchukta atiypaq rišpaš Uqšapatapi pichqantin riwikurqan. Chay hina riwikuptinši chay pachapaš ancha chirirqan. Runtupaš urmamurqantaq paypaq pukllašqanpi.
Chayši chay pacha huk runaqa waqakušpa hamurqan, huk churinta apašpa, chaymanta mulluntapaš kukantapaš tiqtinkunaktapaš, "Wallallukta upyachimušaq" ñišpa apašpa. Chayši chay Pariyaqaqap hukninqa: "Churi, maymanmi hina waqakušpa rinki?" ñišpa tapurqan. Chayši payqa: "Yaya, kay kuyašqay churillaytam kanan apani Wallallukta qaramuq" ñiptinši, (Pariyaqaqaqa:) "Churi, ama apankichu! Llaqtaykiman kutichikuy! Chaymantam chay mulluykitaqa kukaykitaqa tiqtiykitaqa ñuqakta quway! Chaymanta churiykitaqa kutichikuy!" ñišpa ñirqan. Chaymantari: "Pichqantin punçhawpim kayman kutimunki, ñuqakta atinakuqta rikuypaq. Ancha yakuwan atipaptiyqa 'Yayanchikmi atipan' ñišpam ñiwanki. Hinašpa anchataq ninawan atipawanqa, chayqa 'atipay tukuntaqmi' ñišpataq ñiwanki" ñiptinši, chay runaqa mancharišpa: "Yaya, manachu chayqa Wallallu Qarwinchu ñuqapaq piñakunqa?" ñišpa ñirqan. Ñiptinsi: "Piñakuchunpaš, manam imanašunkichu, yallinraqmi ñuqaqa runakta kamašaq Amiyuqta, Llatayuqta, warmiktari Añašiyuqta. Hukta qarikta hukta warmikta hinam kamašaq" ñišpa rimaptinši, šiminmanta samaynin huk humo (qusñi) anqas hina lluqšimurqan. Chayši chay runaqa chayta rikušpa, mancharišpa tukuy apamušqanta qurqan. Chayši chay pichqa runaqa chay mullukta "qap, qap" ñichišpa mikurqan tukuy hinantin qušqantawan. Chaymantaš chay runaqa kutimurqan churinta apakušpa. Hinašpaš ñataq pichqantin punçhawmanta ñataq chay Pariyaqaqap šiminkama kutirqan "rikumušaq" ñišpa. Chaymantaš ña Pariyaqaqa pichqa punçhaw ñišqanmanta chay Wallallu Qarwinchukta atiyta ña qallarirqan.
Chay šimiri kay hinam. Pariyaqaqa pichqa runa kašpaš pichqa pachamanta tamyayta ña qallarirqan. Chay tamyaš kanan qillu puka tamya karqan. Chaymantaš illapašpari pichqa pachamantataq illaparqan. Chayši tutallamanta ña urapachakama chay Wallallu Qarwinchuqa ancha hatun nina ñaçhqa silu ñiqmanpaš çhayašpa ruparqan mana wañuchichikušpa. Chayši chay yakukunaqa Pariyaqaqap tamyašqankunaqa uraquçha ñiqman tukuy hinantin yakukuna rirqan. Chayši chay hina manaraq yaykuptinši huqinqa (Llaqsa Churapa šutiyuq) urañiqmanta yakukta huk urqukta urmachišpa harkamurqan. Ña harkaykumuptinši, chay yakuqa quçhaña tukumurqan. Kay quçham kananqa Mulluquçha šutiyuq. Chay hina chay quçhapi ña yaku huntamuptinši, chay hina rupaqtaqa ñaçhqa pamparqan. Chayši chay Pariyaqaqari chaymanta illapapayarqan mana samachišpa. Hinallaš chay Wallallu Qarwinchuqa Anti ñiqman mitikarqan. (Manam tuyllaqa mitikarqanchu. Kaytaqa qipanpiraqmi willašun.) Chayši huqinqa Pariyaqaqap churin qatirqan. Chayši chay Antip yaykunanpi "paqtaçh kutimunman" ñišpa kanankamapaš chaypi tiyan. Kaypaq šutinmi Pariyaqarqu.
Chaymantaš ña atiptin, Manañamqa šutiyuq warmi karqan, kay Wallallu Qarwinchuwan kaq supay. Kay warmiš kanan Mama uraynin chay chaypi tiyarqan. Kayta atipaqši ñataq payman hamurqan. Chayši chay Manañamqa ñišqaqa ninataq ruparqan. Chayši kay Tumna uranta yaykušpa Pariyaqaqaqa awqanakurqan. Chayši huk Pariyaqaqap churinta Chukiwampu šutiyuqta çhakinpi uramanta chuqamurqan chayachimurqan. (Kay hanka çhakiyuqmi kanqa.) Chayši hina kaptinpaš, Pariyaqaqataq atiparqan, quçha ñiqman qarqušpa. Ña kaykunakta atipašpaš, chay churin Chukiwampu šutiyuq hanka çhakin pakišqa tiyakuqman kutimurqan. Chayši chayqa: "Amataq kutišaqchu; qayllamanta chay warmi Manañamqakta waqaychašaq, paqtaçh kutimunman" ñišpa ñiptinši, "Allitaqmi!" ñišpa yayanqa tukuy mikunanpaq kamachipurqan. Chayši ñišpa ñirqan: "Kay iškay wayqukunamantam tukuy runakuna qamtaraq ñawpaq kukakta qumušunki, manaraq pillapaš akušpa. Ña qam akuptiykiraqmi, chaymanta runakunapaš akukunqa kukanta mallkišqanmanta. Chaymantam llamaktari wiñay urwa mana waçhakuq kaqtaraqmi nakapušunki. Hinašpa rinrin chillpišqakta kay kaykunaktaraqmi qamqa wiñaypaš mikunki," ñišpaš kamachirqan. Chayši runakunaqa chay kamachišqan šimikta yupaychašpa chaykama, Saqiqayamanta, Chuntaymanta, Chichimamanta, Mamamanta, Wayuqallamanta, Šukyakançhamanta tukuy kukayuqkuna ñawpaqnintaqa paymanraq apamuq karqan. Kanankamapaš pakallapiqa hinataqši kawsanku.
Isqun ñiqin uma raki[edit]
Imanam Pariyaqaqa ña tukuyta puchukašpa payta muchachikuypaq unanchayta qallarirqan. Ñam ari tukuy hinantin atišqankunaktaqa puchukanchik. Ichaqa kay Wallallu Qarwinchup qipanpi Pariyaqaqap sentensyašqankama kawsašqantam mana rimanchikchu. Ña atišpaš, Wallallu Qarwinchu Antiman ña mitikuptin, chay Wallallukta: "Runa mikušqanmanta kunanqa allqukta mikuchun. Chaytari Wankakuna muchachun," ñišpa sentensyarqan. Chayši kanan Wankakunaqa payta muchašpa allqukunawan muchaq karqan. Payri dyusnin allqukta mikuptin, allquktataq mikurqanku. Kanankamapaš "Wanka allqu mikuq" ñišpa ñinchik.
[...]
Last update: Apr 22, 2005. © [runasimi.de http://www.runasimi.de]. The contents of this page may be distributed for non-commercial purposes, especially for spreading knowledge of the Runasimi language in the world and strengthening its position in its home lands. Please quote the original author (if not mentioned by name, write runasimi.de), and set a link to this page (write down URL, if texts or images of this page are used in printed version).


c: text/html

text:
80 willakuy: Babiloniamanta Israel lloqsimun
YAQA iskay watañan pasan medokuna persakunawan Babilonia llaqtata atipasqankumanta. ¡Qhawariy kayta! Arí, israelitakunan Babiloniamanta lloqsimushanku. ¿Ima raykun kacharichisqa kashanku? ¿Pin kacharichiran?
Persia suyupi kamachiq Ciron kaytaqa ruwan. Unay tiempo ñawpaqtan manaraq Ciro naceqtin, Jehová Diosqa profeta Isaiaswan qelqachiran Ciromanta: ‘Ñoqaq munasqaytan ruwanki. Llaqtaq punkunkunatan kichasqata saqenqaku chayninta haykuspan atipanki,’ nispa. Arí, Ciro umalliran Babiloniata atipanankupaq. Punkukunatan kichasqata saqesqaku, chaynintan haykuranku medokuna persakunawan Babilonia llaqtata hap’inankupaq.
Jehová Diospa profetan Isaiasmi willaranña Jerusalentapas, yupaychana wasitapas hukmanta sayarichinankupaq Ciroq kamachinanta. ¿Kamachiranchu Ciro kay ruwanankupaq? Arí. Israelitakunatan niran: ‘Jerusalenta riychis, Jehová Diosniykichispa yupaychana wasinta ruwamuychis,’ nispa. Chaytan israelitakunaqa ruwanqaku.
Manan Babiloniapi tiyaq llapan israelitakunachu Jerusalentaqa kutinku. Yaqa 800 kilometrota hinan purina, chay raykun askha israelitakuna mana kutinkuchu, wakinmi onqosqa kanku, wakintaq machu-payaña. Karanmi huk razonkunapas mana kutinankupaq. Mana kutiy atiqkunatan Ciro nin: ‘Qoychis qolqeta qorita huk regalokunatapas Jerusalenta kutispa yupaychana wasitapas llaqtatapas hukmanta sayarichinankupaq,’ nispa.
Chaymi Jerusalenman kutiq israelitakunaqa askha regalokunata chaskinku. Ciropas qonmi Jerusalenta thunichispa Nabucodonosorpa apasqan tazonkunata, copakunatapas. Askhatan israelitakunaqa imaymanakunata apanku.
Tawa killata hina viajaspan israelitakunaqa Jerusalenman chayanku. 70 watañan pasan Jerusalenta thunichiqtinku mana runayoq qhepasqanmantaqa. Llaqtankumanña kutinku chaypas, sasa tiempokunapin israelitakunaqa tarikunku, chaymanta yachasun.
Isaías 44:28; 45:1-4; Esdras 1:1-11.
Tapuykuna
- Kay dibujopi rikusqayki hina, ¿imatan ruwashanku israelitakuna?
- ¿Imaynatan Ciro hunt’aran Isaiaswan Jehová Diospa willachisqan profeciata?
- ¿Ima ninmi Ciro Jerusalenman mana kutiy atiq israelitakunata?
- ¿Imatan qon Ciro Jerusalenta kutiq runakunaman?
- ¿Hayk’a tiempopin israelitakuna chayanku Jerusalenman?
- ¿Hayk’a watan Israelpi mana pipas tiyaranchu?
Huk tapuykuna
- Leey Isaías 44:28; 45:1-4.
¿Imaynatan Jehová Dios sut’incharan Ciromanta qosqan profecía hunt’akunanta? (Isa. 55:10, 11; Rom. 4:17.)
Ciromanta Isaiaspa willasqan profecía, ¿imatan yachachiwanchis ñawpaqmanta imapas Jehová Diospa willasqanmanta? (Isa. 42:9; 45:21; 46:10, 11; 2 Ped. 1:20.)
- Leey Esdras 1:1-11.
Jerusalenman mana kutiy atiqkuna hina, ¿imaynatan kunan ‘yanapasunman’ atiqkunata precursor kanankupaq? (Esd. 1:4, 6; Rom. 12:13; Col. 4:12.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kimsa kaq parte: Egiptomanta librakusqankumanta Israel nacionpi punta kaq reykama
Moisesmi Israel casta runakunataqa Egipto nacionpi preso kasqankumanta pusarqa Sinai orqokama, chaypim Jehová Diosqa Leyninkunata qorqa. Chaymantam Moisesqa 12 runakunata kacharqa Canaan allpata wateqamunankupaq. Hinaptinmi 10 wateqaqkunaqa kutiramurqaku mana allinkunata willakuspa. Hinaspam Israel runakunata umacharqaku Egiptoman kutirikunankupaq. Mana iñiq kaptinku, Diosqa Israelpa mirayninta castigarurqa 40 wata chunniqpi purichispa.
Chaymanta, Josueyta akllarqa Israel runakunata Canaan allpaman yaykuchinanpaq. Chay allpata dueñochakunankupaqqa Jehová Diosmi milagrokunata ruraspa yanaparqa. Jordan mayuta sayarachispa qocharachirqa, Jerico llaqtapa murallantapas wichiykachirqa hinaspa Intitapas huk punchawpuni hinallapi sayarachirqa. Soqta watapim Canaan allpataqa dueñochakurqaku.
Chaypim paykunataqa juezkuna kamachirqa 356 wata, Josueymi punta kaq juezninkuqa karqa. Chaymantapas Barac, Gedeon, Jeftey, Sanson hinaspa Samuel sutiyoq wakinnin juezkunamantapas yachasunmi. Yachasuntaqmi Rahab, Debora, Jael, Rut, Noemiy hinaspa Dalila warmikunamantapas. Kay KIMSA kaq Partepiqa 396 watakunapi imakuna pasasqanmanta willakuchkan.


text:
Just Fontaine
Just "Justo" Fontaine (* 18 ñiqin chakra yapuy killapi 1933 watapi paqarisqa Marrakech llaqtapi, Morocco mama llaqtapi - ) huk Ransiya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukllaykamachiq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1967 : Ransiya
- 1973-1976 : Paris SG (Ransiya)
- 1978-1979 : Toulouse FC (Ransiya)
- 1979-1981 : Maroc (Morocco)
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Internacional Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Referenciakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Just Fontaine.
- Fontaine en la Web oficial - Federación Francesa de Fútbol


text:
Wp/qug/México
México (Miksiku, Nawatl shimipi Mēxihco) shuk Abya Yalapi mamallaktami kapan, paypa uma llaktaka México llaktami kan, México mamallaktaka 2010 watapi 112 322 757 runakunatami charirka, paykunaka Kastilla shimita, ashtawan 67 ayllu shimikunatapashmi riman, shina Nawatl shimi, Kichi shimipash (quiché). México llaktamanta chinchayman Shukllachishka America Suyukunami tiyan, urayman Guatemala mamallaktami Belize mamallaktapashmi tiyan. Intillukshiyman Atlántico mamakuchami tiyan, Intiyaykuyman Pacífico mamakuchami tiyan. Citlaltépetl urkuka 5610m hanakmi tiyan, payka mamallaktapa ashtawan hatun urkumi kan, shinapash tukuy Mexicopak chawpisuyupi urkukunami tiyan, chaymanta México llaktaka 2240m hanakmi tiyan.
Ashtawan yachakunkapak[edit]
Kaypipash rikupay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
- Shuk yupaykuna yuyaykunapash Kastilla shimipi pankamantami kan (kaypi paykunapa killkakuna)


text:
Wp/qug/Mediterraneo mamakucha
Mediterraneo mamakucha shuk hatun mamakuchami kapan, paypak manyakunapi chinchay ladupi Europa allpapachami tiyan, Uran ladupi Africa allpapachami, Intillukshiy ladupi Asia allpapachami. Intiyaykuy ladupi Atlantico mamakuchapak yaku Mediterraneoman yaykunata ushan, shinallatakmi Mediterraneomanta yaku Atlanticoman llukshinata ushan, Gibraltar nishkapi. Mediterraneo mamakuchapak manyakunapi, ñawpak pachamanta, runakuna kawsakushkami, shina Egipto runakuna Kriku runakuna, Grecia mamallaktapi, Rumanu runakuna, shuk runakunapashmi.
Paykunapak manyakunapi, chay mamallaktakunami tiyan :
- Chinchay ladupi : Francia, Monaco, Italia, Slovenia, Croacia, Bosnia-Herzegovina, Montenegro, Albania, Grecia, Turquiapash ;
- Intillukshiy ladupi : Siria, Libano, Israel ;
- Uran ladupi : Égipto, Libia, Tunez, Argelia, Marruecos ;
- Intiyaykuy ladupi España ;
- Waytakuna : Malta, Chipre.
Shinallatakmi, Intillukshiy ladupi, Gaza nishka llaktami tiyan, shinapash chay llakta na shuk mamallaktamanta pirtinisinchu.


text:
Wp/qug/Nicolas Sarkozy
Nicolas Sarkozy (28 kamay killapi 1955 watapi Paris llaktapi wacharishka) shuk Franciamanta pushak karimi kapan. Pay 16 aymuray killapi 2007 watamantami Franciapak hatun pushakmi kapan, 2012 kutin elecciones nishkapi ñukata akllapaychik nishpa kutin pichka watakunapak hatun pushak tukunatami munan. Paypak partidu UMP nishkami (Union pour un Mouvement Populaire, shina tukuy runakunapak kuyuchik tantanakuy), derecha nishkamantami kapan.
1983 watapi, 28 watakunatalla charikpi, pay Neuilly-sur-Seine llaktapa alcaldeta tukukunmi, kipaka 1993-1995 watakunapi kulkita allichik ministromi tukukun, Édouard Balladur kamachiy pushak kakpi, shinapash 1995 watapi, Sarkozyka Balladur tiyuta presidente tukunkapak ayudashpapash, Balladurpa kuntra Jacques Chirac hatun pushakmi tukurka, chaymantami Sarkozy 1995 watamanta, 2002 watakaman ñana ministruchu karka. 2002 watamanta, 2007 watakaman, Chirac hatun pushakra kashpapash, Sarkozy kutin ministrumi tukukun (Chapakkunata pushak ministru).
2007 watapi, Sarkozy Franciapak hatun pushakmi tukurka: 6 aymuray killapi 2007 watapi, Franciamlanta runakuna paymi akllarka, 53.07% wan, paypa izquierda nishkamanta kuntra Ségolène Royal 46,94%-talla hapirka. Chay watamanta, paypak kuntrakuna nin, kulkiyukkunapalla kutin kullkita kararka, paypak impuestoskunata kuchushpa, chaymanta wakcha runakunaman kullkita karankapakka ñami illashka, shinapash paypak mashikuna nin, pay impuestoskunata kuchushkamanta wakcha runakunapak ashta sumak trabajota charirka. Karu mamallaktakunapi, Francia Aphkanistan llaktapi, Irak llaktapipash makakurka, 2011 watapi Libia mamallaktapipash Muammar Khadafita kalpachinkapak shuk mamallaktakunanti makakrirka. Europa allpapachapi, Alemaniapa kamachiy pushak Angela Merkel-ndi ninanta llankarkami.
2012 watapi, kutin hatun pushakmi tukunkapak, Sarkozy kutin eleccioneskunapi minkarikun. Paypak izquierdamanta kuntra François Hollande shutimi kapan.


text:
Wp/qxn/Ashuka wamani
Kay wamanita niya kastilla shimichu Provincia de Asunción. Ankash suyuchu hatiran, Piruw hatun llaqtachu.23674 Apushimiwan yuriran, 1983 watachu, Tamyamiray killa, 30 qoya; hinchi qillqaran apushimita Piruw pushaq, wahiruraq Bilauwndi. Kay wamani yarquran Wari wamani rurinpita.
Contents
Pushana hinchi rakiy[edit]
Kay Ashuka wamanipaqa ishkayllá distritun:
Patsatupun. Ayka takúqkuna[edit]
Kay wamani haruna patsanqa tupun 528.66 Km2, tsaynú qillqasha "Ghiggo Cerna" Historia y geografía regional de Ancashchu. Kay wamanichuqa 2007 lanuwan, yupayasha 9 504 takuqkunata, warmikuna 4 504 kayasha tsaypun.[1] 8 508 runatam tapuyasha kichwa shimi rimaqta musyakananpap: 6 584nintin rimayan. Pachakman ñipiyninqa yarqun:77,39%.[1] Atska runakuna wanayan qillqashata, imachupis, yanapanata.Paykunam tariyanqa Intirnitchu, Tikrayawaychu.Laptuptasi qatiyanna.
Tinkuyninkuna[edit]
Antipa tinkun Fitskarral wamaniwan; Uripa, Wari wananiwan; Qontipa, Karwaq wamani; Chinchapa, Yunkay wamaniwan. Kay wamanipa patakninkunaqam: qichwa, suni, haallqa, hanka; aswanqa, ishkan qipakaqkuna. Tsaynupa, atska patsachu, uchkuykur hipiyasha: qillayta, qorita, antata.
Llaqta yachay muruy[edit]
Ñawpata, shumaq mankata, puyñuta, aswanata, witsita, shilla qitapita rurayaq; Qullpa aylluchu ima rikuq, chukiq Dimitryu Miqya, pay unaynana wañusha, wakinkaqsi ushakakuyashana. Willakuyan: "mankachukiq qitata pichuq, mankata ruranpaq, qallashtukuykur, punchushalla; mana munayaqtsu warmikuna qawayananta, mana ruranqankuna yaqananpaq". Kayaskir, chininiqtaraq hipiskir, aparir, burrikuwan chaqnar maytsaypa puriyayasha rantikur. Chinlla aylluchusi mankataqa allish chukiyasha. Kananqa, qirupita punkuta, mikuna puuyuta, qillqa churanata, Tikrayaway hamakunanta, imaykata llaqllayan. Maytsaychu rantikuyan, Limaqpa, karu llaqtaman apatsiyan. Tayta kura Uqu Chinsi yanapan, llakipan, yachatsin, qatiraqnikunawan. Paypa shutin Ytalya shimichu: Ugo de Censi


text:
Wp/qug/Pachaykamay
Pachaykamay (Kastilla shimipi: física) shuk pachamanta yachaymi kan. Pachaykamakkunaka kuyuchiykunata achikta hawapachatapashmi ashtawan yachakunkapak llankanmi. Shinalla, Arkimidis (287 ñaw. K. wacharishka, 212 ñaw. K. wañushka) imashpa pankalla imakunaka wampun, imashpa llashak imakunaka mana wampun. Isaac Newton ima sinchimanta tukuy llashak imakunaka allpapi urman, shinalla imashpa Inti taytaka Tiksimuyuta muyuchin, shinallatakmi imashpa Tiksimuyuka Killa mamata muyuchin. Chay kipa, ashtawan shuk hatun pachaykamakkunaka tiyarka : Paul Dirac, Erwin Schrödingerpash iñukukunata yachakurkan, paykunaka física cuantica nishkami yuyayta kamarkan. Albert Einstein yachakka pachaka shukllami kan nirka (tiempo nishka, espacio nishkawan shukllami kan).


text:
Wp/qug/Tránsito Amaguaña
Tránsito Amaguaña shuk kayampi runa warmimi karka, payka 1909 watapi La Chimba ayllullaktapi (Kayampi llaktapi) wacharishka, 2009 watapi La Chimpapipash wañushka. Dolores Cacuangowan, Ayllullakta runakunawan, tukuy paypa kawsaypi allpayukwan makanakurka, runakunaka allpata charinkapa. Shinapash payka 1944 watapi Dolores Cacuangowan Ecuador mamallaktapa shukniki Ishkay shimi yachay wasita rurarka. 1963 watapi, URSS mamallaktaman rirka. Chaymanta tikramukpi, Ecuador hatun awkak pushakkunaka payta wichkay wasipi churarka. Paykunaka, Mama Tránsitota kumunistami, makanakuchikpashmi nirka. Shinallatak, paykunaka ishkay simi yachay wasikunata wichkachirka. Chay kipa, Mama Tránsito tukuy paypa kawsaypi wasikupi kawsakurka, wakchallami paypa ayllukunawan kawsakurka. 2003 watapi, Lucio Gutiérrez hatun pushakka payman premio Eugenio Espejo kararka, kashna 2009 watapi wañurka[1].
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ (es) Mujeres de Abya Yala: Mama Tránsito Amaguaña (1909-2009), Mattie Mailer, 2010


text:
Tupaq Katari
Hulyan Apasa Nina (Julian Apaza Nina) sutiyuq runaqa, Tupaq Katari nisqapas, (1750 watachá paqarisqa Ayu Ayu llaqtapi, Aruma pruwinsyapi, 15 ñiqin ayamarq'a killapi 1781 watapi wañusqa Chuqiyapu llaqtapi) Hanan Piruwpi huk aymara ankalli runas karqan.
Sutintaqa iskay ancha riqsisqa indihina pusaqmantas chaskirqan: Tupaq Amaru iskay ñiqin, Tomas Katari sutiyuq Chayantap kurakanmantapas. Aymara simipitaq katari nisqaqa "amaru" niyta munanmi, chaymanta Tupaq Katari hinallataqmi "Tupaq Amaru" niyta munan.
Manaraq ankallikuspa, sakristan, t'anta ruraqpas karqan.
Tupaq Katariqa 40.000 runayuq awqaqsuyuwan Chuqiyapu llaqtata iskay kutis ch'utirqan 1781 watapi, ichataq ispañul awqaqkunas atiparqan.
Bartolina Sisa sutiyuq warminsi, Gregoria Apasa sutiyuq paninpas maqayninkunapi yanaparqan.
Andres Tupaq Amaruwan iskay kaq kuti Tupaq Katari Chuqiyaputa ch'utirqan, chay kutitaq hap'isqa kaspa. Chaymantas indihina pusaqkunata, panantapas wañuchirqan.
Tupaq Katarip ankalliyninqa lliwmanta aswan hatunsi karqan. Iskaylla watapis ispañulkuna atiparqan.
Wañuchichkaptinku, kaytas nirqan:
"Naya saparukiw jiwyapxitaxa nayxarusti, waranqa, waranqanakaw tukutaw kut'anipxani ..."
“Ñuqallatam wañuchiwachkanku. Waranqa waranqa tukukuspa kutimusaq ...”.


text:
TÄPAKOQ (YACHAKUNAPAQ) JUNIU 2015
Kë revistachömi 2015 wata 27 de juliupita 30 de agostuyaq yachakunapaq yachatsikïkuna këkan.
Jesucristuqa Diospa poderninmi
Jesus ruranqan milagrukunaqa mana allikunapa pasëkaq israelïtakunatam yanaparqan. Tsë milagrukunam rikätsimantsik ichik tiempullachöna llapan nunakunata Jesus yanapanampaq kaqta.
Cristuqa nunakunatam kuyarqan
Jesus milagrukunata imanö ruranqanman pensarqa, ¿imatataq imanö kënimpita yachakuntsik?
Mana alli munëkuna vencishunëkita permititsu
Mana alli munëkunata vencinapaq kima yanapakïkunata rikärishun.
“Creikïnikikunachö mas firmi tsarakïtam wanayanki”
Kë yachatsikïchömi rikanki problëmakunachö alli tsarakunapaq chusku yanapakïkunata.
¿Imatataq yachakuntsik padrenuestru mañakïpita? (Punta kaq)
¿Imanirtaq Jesusqa kë mañakïchö “Teytallä” ninampaq rantin, “ciëluchö këkaq Teytalläkuna” nir qallarqan?
¿Imatataq yachakuntsik padrenuestru mañakïpita? (Ishkë kaq)
Cada junaqpaq mikïta qomänapaq Diosta mañakurninqa, manam mikïllatatsu mañakïkantsik.


text:
Lección 9
Aillugunaga ¿imasata cushi causanata ushanaun?
1. ¿Imaraicuta apugunaibi cazarana anchi?
Cushi Diosmandami, ali cuintaigunaga shamun. Chiraicumi paiga munan ailluguna cushi causanauchun nisha (1 Timoteo 1:11, NM). Diosmi cazaranataga callarichira. Apugunaibi cazarashami, churigunata huiñachingahua, cushi causangahua yanapan. Jesusta ali caticcunaga registro civil nishca cazarana huasibimi cazarana anaun. Lucas 2:1, 4, 5, leingui.
Diosca cazaranata churashami, shuc carita shuc huarmihuan cazarachira huiñaigama causanauchun nisha. Jehovaga munanmi amu huarmillahuan, amu carillahuan causanauchun nisha. Mana shughuan ashiyana chanaun (Hebreos 13:4). Divorciarinataga Diosca mana munanzhu (Malaquías 2:16, NM). Bibliaga ninmi, cari o huarmi ashiyagllaibi, culpa illac huarmi asha o cari asha, munashaga, divorciarisha cuti cazaranata ushanmi nisha. Mateo 19:3-6, 9, leingui.
2. ¿Imasata cazarashcagunaga causana anaun?
Jehovaga carita, huarmita rarami paigunapura yanapanacusha causanauchun nisha (Génesis 2:18, NM). Cariga ailluibi uma ashcamandami, tarbasha ailluta cuiran, Diosmandahuas ailluta yachachin. Huarmita llaquishcamandaga cariga mana pai munashcata rana chan. Cazarashcagunaga llaquinacusha, ima nishcatas uyasha causana manaun. Ishcandiguna juchayuc ashcamanda, ailluibi cushilla causangahuaga perdonda tapunata yachana manaun. Efesios 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Pedro 3:7, leingui.
3. Cazarashca huasha mana alita causaushaga ¿jichunacunalla chan?
Cazarashcaguna mana alita causaushaga, ishcandigunami llaquinacusha causangahua sinzhiyanacuna anaun (1 Corintios 13:4, 5). Bibliaga mana ninzhu, cazarashcaguna piñanacuita alichingahua jichunacuna man nisha. 1 Corintios 7:10-13, leingui.
4. ¿Imatata Diosca churigunaraicu munan?
Diosca munanmi, churiguna cushi anauchun nisha. Chiraicunmi, yachachin, malta causaibi astahuan cushi causanauchun nisha. Chasnallata Diosca munanmi, canguna yayagunahua ali yachaigunata japinauchun nisha (Colosenses 3:20). Astahuambas, Diosca munanmi churiguna paita, Jesustahuas sirvisha cushi anauchun nisha. Eclesiastés 11:9–12:1, NM; Mateo 19:13-15; 21:15, 16, leingui.
5. ¿Imasata yayaguna churigunamaga cushi causaita cunata ushanaun?
Yayagunaga sinzhita tarbasha micunata, causana huasita, llachapatas churigunama cuna manaun (1 Timoteo 5:8). Chigunata cucpihuas, churigunaga mana chigunallahuanzhu cushi angauna. Churiguna Diosmanda yachasha paita llaquinatami yayagunaga yachachina anaun (Efesios 6:4). Yayaguna Diosta tucui shunguhuan llaquishcata ricuchicpiga, churigunahuas Diosta llaquingaunami. Diospa Shimita japisha yachachicpiga, churigunahua yuyaigunata, allpa mangata sumac huihuishcushca shinami alichinga. Deuteronomio 6:4-7, NM; 2 Timoteo 3: 15, leingui.
Yayagunaga churigunata nina man, alitami rashcangui, chasnalla rasha catingui nisha. Imasaibiga, cunasha libachina minishtirinmi. Chasna racpiga mana ali raigunaibi urmanamanda anchuringami (Proverbios 22:15, NM). Libachishahuas, mana upacuinta asutina chan. Colosenses 3:21, leingui.
Testigo de Jehovagunaga ashca librogunatami yayagunaraicu, churigunaraicu quillcashcauna. Chi librogunaga Bibliamanda manaun. Salmo 19:7, 11, NM, leingui.


text:
9 Yachaqana
¿Imaynatá familias kusisqas kausakunkuman?
1. ¿Imaraykutaj leyesman jina casarakuna tiyan?
Sumaj willaykunaqa, ‘kusikuyniyoj Jehová Diosmanta’ jamun. Paytaj familias kusisqa kausakunankuta munan (1 Timoteo 1:11, NM). Casarakuytaqa Pay rikhurichin. Ley nisqanman jina casarakoyqa, familiata jarkʼan, kusisqa kausanankupajtaj yanapan.
Jehovaqa, casarasqas wañunankukama khuska kanankuta munan. Cristianosqa suyunkoj leyesninman jina, casarakunanku tiyan (Lucas 2:1, 4, 5). Jehovaqa qhariwarmi kausay, khuchichakuymanta llimphu kananta munan (Hebreos 13:4). Payqa divorciota chejnikun (Malaquías 2:16). Cristianoqa, qosan chayri warmin qhenchachakojtillan, divorciakuspa watejmanta casarakuyta atin. Mateo 19:3-6, 9 leey.
2. ¿Imatá qosa, warmi ima ruwananku tiyan?
Jehová, qharita, warmita ima ruwarqa. ¿Imapaj? Casarakuspa yanapanakunankupaj (Génesis 2:18). Qosa familiamanta uma. Chayrayku familianman necesitasqanta qonan tiyan, Diosmantapis yachachinan tiyan. Warminta munakusqanraykutaj, allinninta maskʼanan tiyan. Casarasqasqa, munanakunanku, jatunpajtaj qhawakunanku tiyan. Juchasapas kasqankuraykutaj, kusisqa kausakunankupaj, perdonanakuyta yachananku tiyan. Efesios 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Pedro 3:7 leey.
3. Casarasqa kausaypi chʼampay kajtin, ¿tʼaqanakunankuchu tiyan?
Mana. Astawanpis purajmanta munakuyninkuta rikuchinanku tiyan (1 Corintios 13:4-6). Bibliaqa, qhariwarmi kausaypi chʼampay rikhurejtin, chayta allinchanankupaj mana tʼaqanakunankutachu kamachin. 1 Corintios 7:10-13 leey.
4. ¿Imatataj Dios wawaspaj munan?
Jehovaqa, wawas kusisqas kausanankuta munan. Chayraykutaj jovenesta kusisqa kanankupaj yuyaychan. ¿Ima yanapatawantaj qon? Tatasninkuj yachayninkuta, kausayninkupi yachakusqankuta ima (Colosenses 3:20). Jehovaqa paypaj, Jesuspaj ima llankʼaspa kusiyta tarinankuta munan. Eclesiastés 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16 leey.
5. ¿Imatá tatas ruwankuman wawasninku kusisqas kausanankupaj?
Tatasqa, wawasninkuman mikhunata, wasita, pʼachata ima qonankupaj kallpachakunanku tiyan (1 Timoteo 5:8). Chantapis Diosta munakuyta, Pay jina ruwaytataj, yachachinanku tiyan (Efesios 6:4). Tatas, Jehovata munakojtinkoqa, wawaspis kikillantataj ruwanqanku. Biblia nisqanman jina yachachejtinkutaj, qhepaman allinta ruwanankupaj yanapanqanku. Deuteronomio 6:4-7; Proverbios 22:6 leey.
Wawasqa allinta ruwasqankumanta, allinta ruwanki ninata necesitanku. Chaywanpis wakin kutipi, kʼaminata chayri jasutʼinata necesitanku. Jinamanta sajra ruwaypi, mana urmanqankuchu (Proverbios 22:15). Jasutʼispapis, mana wawankuj sonqonkuta nanachinankuchu tiyan. Colosenses 3:21 leey.
Jehovaj testigosnenqa, tatasta, wawasta ima yanapanapaj, ashkha librosta orqhonku. Chaykunataj Bibliamanta orqhosqa kanku. Salmo 19:7, 11 leey.


text:
Primo Carnera
Primo Carnera sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin kantaray killapi 1906 watapi paqarisqa Sequals llaqtapi - 29 ñiqin inti raymi killapi 1967 watapi wañusqa Sequals llaqtapi), Italyapi mama llaqtaq kurku kallpanchaq runa.
Tayta:
Yachay wasi:
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Pachatin kampiun 1933–1934
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Primo Carnera.
- Primo Carnera sutiyuqmanta qillqa: inlish simipi, kastilla simipi, Internet Movie Database nisqapi.
- Primo Carnera Fotos y videos
- Primo Carnera en Box Rec
- Primo Carnera en Find a Grave
- Primo Carnera en Wrestling World


text:
Fernando de Abascal
José Fernando de Abascal y Sousa sutiyuq runaqa, I Marqués de la Concordia Española del Perú, (* 2 ñiqin inti raymi killapi 1743 watapi paqarisqa Oviedo llaqtapi - † 31 ñiqin anta situwa killapi 1821 watapi wañusqa Madrid llaqtapi) huk ispañul pulitiku wan awqaq pusaqsi, 1806 watamanta 1816 watakamataq Piruwpa Wirriyninsi karqan.
Tayta: Abascal
Mama: Sousa
Warmi: María Asensio
Wawakuna: María Ramona de Abascal.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fernando de Abascal.
- Biografía (kastilla simipi)
- VARGAS, Juan Ignacio, "Cuando no había rey en España, Abascal lo era de América"
- Razon española


text:
¿Kay yachaqanata %%pi leeriyta munawajchu?
Arí
Mana
Arí. Jesusllataj kayta nerqa :
“Noqa ñan kani, cheqa kajtaj, kawsaytaj; mana pipis Dios Tataman chayayta atinchu, mana noqanejta rispaqa”, nispa ( Juan 14:6). Chantapis mana iskaychakuykuchu Jesús Jallpʼaman jamusqanmanta, kausaynintataj noqanchejrayku qosqanmanta ima (Mateo 20:28). Astawanpis, pikunachus wañuyninpi, kausayninpi creejkunaqa, wiñay kausayta japʼinankupaj yanapanqa ( Juan 3:16). Chantapis creellaykutaj Jesusqa Diospa Reinonpi Rey jina kamachishasqanta, tumpamantawantaj Jallpʼantinman allin kausayta apamunanta. (Revelación [Apocalipsis] 11:15). Chaywanpis, Tatanmanta parlaspa kayta nerqa. “
Payqa noqamanta kuraj” nispa ( Juan 14:28). Kay nisqantataj creeyku, manataj creeykuchu Jesús tukuy atiyniyoj Dios kasqantaqa. Chayraykutaj Jesusta mana yupaychaykuchu.


text:
Wayaqacha k'allampa
Wayaqacha k'allampa (Ascomycota, Ascomycetes) nisqakunaqa k'allampakunam, muruchankunata wayaqacha (ascus) nisqap ukhunpi puquchiq. Achka rikch'aqninkuna hatun k'allampa puquyniyuqmi, hukkunataq qurwarakunam, hukkunataq qunchum, ahinataq aqha qunchum.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa.
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Wayaqacha k'allampa
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]


text:
John Ford (kullu walltay)
John Martin Feeney sutiyuq runaqa icha John Ford (1 ñiqin hatun puquy killapi 1884 watapi paqarisqa Cape Elizabeth llaqtapi - 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1973 watapi wañusqa Palm Desert llaqtapi) huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam.
Warmi: Mary Ford (1920-1973)
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Oskar Suñay (4):
- 1935 - The Informer
- 1940 - The Grapes of Wrath
- 1941 - How Green Was My Valley
- 1952 - The Quiet Man
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: John Ford (kullu walltay).
- IMDb.com


text:
¿Diezmota churankichejchu?
Mana, Jehovaj testigosnenqa mana diezmota churaykuchu. Willayniykoqa ñaupajllamanpuni rinanpaj, runaspa munasqankuman jina qolqeta churaspa ruwakun. Chaywanpis ¿maymantá rikhurimorqa diezmota churay? ¿Imaraykú Jehovaj testigosnin mana diezmota churankuchu?
Diosqa ñaupa tiempomanta Israel llajtaman diezmota churanankupaj uj leyta qorqa (nisunman chunkamanta ujta). Chaytaj sacerdotespaj kanan karqa. Bibliataj sutʼita rikuchin cristianosqa chay leyta mana kasunankuchu kasqanta. Chayrayku kunanqa manaña diezmota churakunñachu (Hebreos 7:5, 18; Colosenses 2:13, 14).
Chayrayku diezmota chayri waj ofrendasta churanamantaqa, Jehovaj testigosnenqa ñaupa tiempomanta cristianos jina ruwayku. Paykunaqa tantakuyninkuta iskaynejmanta yanapaj kanku: qolqeta munasqankuman jina qospa chantá Bibliamanta allin willaykunata mana pagachikuspalla willaspa.
Ajinata ruwasqaykoqa Bibliaj nisqanman jinapuni kashan: “Sapa uj churachun sonqompi yuyasqanman jina, mana llakikuspa, nitaj kamachisqa jinachu, imaraykuchus Diosqa munakun pichus kusiywan qojta” (2 Corintios 9:7).


text:
Teresina
Teresina (purtuyis simipi: Teresina) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Teresina kamasqa 16 ñiqin chakra yapuy killapi 1852 watapi.
Teresinapiqa 893 246 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
- Universidade de Piauí
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Teresina.
- Página da prefeitura
- Página da câmara
- Mapa de Teresina On Line
- dados detalhados sobre municípios piauienses
- Teresina Panorâmica
- Lista de Bairros de Teresina


text:
Yuan Guiren
Yuan Guiren sutiyuq runaqa (chinu simipi: 袁贵仁, chinu tradicional: 袁貴仁, pinyin: Yuán Guìrén); (* 19 ñiqin kantaray killapi 1950 watapi paqarisqa Guzhen llaqtapi - ) huk Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtami yachachiqmi wan pulitiku runam.
2009 watamantapacha Chunwa Runallaqta Republikap Yachachiy ministrunmi
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'intikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Yuan Guiren.
- China Vitae Biography Biografía (inlish simipi)]


text:
1
Ri Pablo nuya' rutzil kiwech ri nimanela'
1-2Yin Pablo, in jun taqon roma ri Jesucristo roma ri rurayibel ri Dios, wachibilan ri qach'alal Timoteo, ninben-el re wuj re' chiwe rix ri loq'olej qach'alal ri ix k'o pa tinamit Colosas. Ja ta k'a ri utzil y ri uxlanen ri peteneq rik'in ri qatata' Dios xtik'oje' pa taq iwánima.
Ri Pablo nimatioxin chire ri Dios koma ri aj-Colosas
3Beneq-ruwech yojch'on rik'in ri Dios iwoma rix, y niqamatioxij chire ri Dios ri Rutata' ri Jesucristo. 4Niqamatioxij roma qak'axan chi kan kuqul-wi-ik'u'x rik'in ri Cristo Jesús y ye'iwajo' konojel qach'alal. 5Keri' niben, roma ri oyobenri'il ri yakon chiwe chila' chikaj. Ri' xiwetamaj toq xiwak'axaj ri qitzij ch'abel ri nich'on chirij ri utzilej ch'abel richin kolotajik. 6Ri ch'abel ri' ruchapon nutaluj-ri' chuwech chijun ruwach'ulew, y e k'iy k'a winaqi' ri nikikuquba' kik'u'x rik'in ri Cristo, achi'el banatajineq-pe iwik'in rix kan ja toq iwak'axan-pe ri ch'abel ri' y xq'ax chiwech. 7Ri ch'abel ri' ja ri qach'alal Epafras xtzijon chiwe. Rija' jun samajel ri qachibil roj, y janila k'a niqajo'. Kan jebel wi nisamej pa rusamaj ri Cristo ri chiri' chi'ikojol rix. 8Y toq rija' xpe qik'in, xutzijoj chiqe ri nimalej ajowabel ri k'o iwik'in rix ri ruya'on ri Loq'olej Espíritu chiwe.
9Y roma ri xqak'axaj chupan ri q'ij toq xoqaqa ri qach'alal, beneq k'a ruwech oj ch'owineq-pe rik'in ri Dios iwoma rix, chi xtuben chiwe chi kan ta jebel xtiwetamaj ri rurayibel, y ri Loq'olej Espíritu xtuya' ta chiwe ronojel na'oj y etamabel. 10Keri' xtik'uaj jun k'aslen ri kan niqa' chuwech ri Dios y kan ta niwachin; niben ta ronojel ri utzilej taq banobel y niwetamaj ta más chirij ri Dios. 11Niqajo' k'a chi ri Dios rik'in ri nimalej ruchuq'a' xtuben chiwe richin nik'oje' iwuchuq'a' richin nikoch' ronojel rik'in kikoten. 12Niqajo' chi kan kixmatioxin chire ri Tata'ixel, roma rubanon chiqe qonojel chi ruk'amon richin niqichinaj ri k'o chila' chikaj. Junan k'a xqojichinan kik'in ri ch'aqa' chik ralk'ual ri Dios, ri chiri' chupan ri ajawaren richin saqil. 13Ri Tata'ixel kan xojrelesaj yan pe pa ruq'a' ri q'equ'm, y xojruya' pa rajawaren ri Cristo, ri ruk'ajol ri janila nrajo', 14ri achoq ik'in niqil-wi kolotajik y kuyubel mak.
Junan chik qawech rik'in ri Dios roma ri rusamaj ri Cristo
15Ri Dios man tz'etel ta,
jak'a kan niq'alajin roma ri Jesucristo ri ruk'ajol,
ri kan k'o pe nabey chuwech ronojel ri xetz'ukutej,
y ja rija' ri k'o pa ruwi' ronojel ri k'o.
16Roma rija' xban ronojel ri k'o:
Ronojel ri k'o chila' chikaj y ri ek'o chuwech re ruwach'ulew,
ronojel ri e tz'etel y ri man e tz'etel ta,
stape' samajela' aj-chikajil ri k'o kuchuq'a',
ri nikiq'et-tzij y ri k'o nima'q kiq'ij.
Ronojel kan roma ri Cristo xban y kan richin rija'. 17Kan pa rutikeribel chire ronojel rija' k'o chik pe,
y roma rija' ronojel pa ruchojmilal rubanon.
18Ja rija' ri jolomaj pa qawi' ri qakuquban qak'u'x rik'in,
y oj okineq ruch'akul.
Ja rija' xya'on ruk'aslen ri ch'akulaj ri'.
Y ja rija' ri nabey ri xk'astej-el chikikojol ri kaminaqi',
richin chi xk'oje' nabey pa ruwi' ronojel.
19Kan rurayibel wi k'a ri Tata'ixel;
chi rik'in ri K'ajolaxel nik'oje-wi ronojel ri rubanik rija'.
20chuqa' kan rurayibel wi ri Dios,
chi xjunamatej kiwech rik'in rija' ronojel ri ek'o chuwech re ruwach'ulew
y ri ek'o chila' chikaj.
Y chi xk'oje' uxlanibel-k'u'x chiqakojol roj y rija'
roma ri rukamik ri ruk'ajol chuwech ri cruz.
21Ri rubanon kan, rix kan nej k'a ikojol ibanon rik'in ri Dios, roma rik'in ri itzel taq ch'obonik y ri itzel taq banobel ri xek'oje' iwik'in, xq'alajin chi kan niwetzelaj-wi ri Dios. 22Jak'a re wakami rix junan chik iwech rik'in ri Dios, roma ri samaj ri xuben ri Ruk'ajol. Kan xok-wi k'a wineq achi'el roj y xken richin chi rix xixok loq'olej, ch'ajch'oj ri ik'aslen, maneq imak y man jun itzel nitz'etetej chiwij toq xkixruya' chuwech ri Dios. 23Jak'a nik'atzin chi kan kow yixk'oje' chupan ri ikuqubabel-k'u'x rik'in ri Dios y man jun bey tich'ob richin niya' kan ri oyobenri'il ri k'o iwik'in rix roma xiwak'axaj ri utzilej ch'abel richin kolotajik, ri talutajineq chuwech chijun ruwach'ulew, ri yin chuqa' in oyon richin ninch'abalij.
Ri samaj ri xuya' ri Dios chire ri Pablo
24Iwoma rix yin wakami nintej poqon, jak'a man yibison ta, xa kan yikikot roma nintz'aqatisaj chupan ri nuch'akul ri k'a nrajo' na chire ri rutijoj-poqonal ri Cristo koma ri molaj qach'alal ri achi'el ruch'akul rija'. 25Yin xinok k'a samajel richin ri ch'akulaj ri' y ri samaj ri xuya' ri Dios chuwe ja ri chi'ikojol rix ri man ix nuwinaq ta. rija' nrajo' k'a chi nintzijoj ronojel ri ruch'abel chiwe. 26Ri ojer kan, ri qitzij kan ewatel k'a pe. Jak'a re wakami xq'alajirisex jebel chiqe roj ri oj rutinamit ri Dios. 27Rija' kan xrajo' k'a xuq'alajirisaj ri jun nimalej qitzijri'il ri kan ewatel-pe, y ri qitzijri'il ri' nubij chi ri Dios xuteq-pe ri Cristo richin nok'oje' chuqa' pa taq iwánima rix y richin chi kan iwoyoben ri q'ij toq yixbek'oje' rik'in rija', rik'in chik iq'ij-ik'ojlen.
28Roj kan ja ri Cristo ri niqaq'alajirisaj. Niqabij chike konojel chi tikiya' kan ri mak, y rik'in ronojel etamabel yeqatijoj konojel, roma niqajo' chi kan tz'aqet ta ri kik'aslen toq ye'apon-q'anej rik'in ri Dios. 29Roma ri' yisamej janila y ninkusaj ri nimalej uchuq'a' ri ruya'on ri Cristo chuwe.


text:
Wp/qug/Ayllu runakuna
Ayllu runakuna, icha indígenas (Kastilla shimipi), runakunami kan, paykunaka ñawpak pachamanta paypak llaktapi kawsakpika, paypak shimita rimakpika, shuk runakunaka paypak llaktakunata kamachikpika, ayllu runa nishkami kan : shinallatak, Ecuador mamallaktapi, Kichwa runakunaka, Shuwar runakunaka, shuk runakunapashmi ayllu runami kan.
Ishkay kamachiykunaka paypa hayñikunata riman :
- OIT tantanakuymanta Convenio 169[1]
- ONU tantanakuymanta 12 kuya killapi 2007 watapi hatun rimashka[2]
Abya Yalapi, Cristobal Colón ñawpakman, Tawantinsuyupi, México mamallaktapi, chawpi Apyalapi, Chinchay Abya Yalapipash runakunaka kawsarkan, paypa kunan kawsashpaka hatun wawakunaka Ayllu runa nishkami kan, shinalla Kichwa runakunaka, waorani runakunaka, Nahuatl runakunaka, Haudenosaunee runakunatapashmi ayllu runakunami kan.
-
-
Yaunawas runakuna, Brasil mamallaktapi
-
-
-
Norvegia mamallaktapi Sami runakuna
-
Ashtawan yachakunkapak[edit]
Kaypipash rikupay[edit]
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ Runa Llaktakunata Wakaychinkapak Convenio 169 nishkami Hatun Kamachiy, OIT tantanakuymanta (Kastilla shimipi, Kichwa shimipipash)
- ↑ Tukuy mama llaktakunapa tantariypi, runakunapa hayñikunamanta shina sakirishkakuna.


text:
Wp/qug/Watapa killakuna
Tawka mamallaktakunapi runakunaka Krikurianu watapachata charin, chay watapachaka chunka ishkay killakunata charin. Inka runakunaka shinallatakmi chunka ishkay killakunayuk watapachata charirka, killakunapak shutikuna Raymikunamanta, tarpuna muyuypachamantapash surkushkami karka. Kunan pachapi, runa shimipi, killakunapak shutikuna chaykunami kan[1] :
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ Runa shimi - Mishu shimi shimiyuk kamu, p. 242
- ↑ Calendario Inca, pueblosoriginarios.com, Felipe Guaman Poma de Ayala killkakmanta


text:
Chanrara mach'aqway
- Amu kaskawil (Bothrops) nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Chanrara,[2] Chullchu[3] icha Kaskawil mach'aqway (genus Crotalus) niqakunaqa huk miyusapa kiruyuq mach'aqwaykunam, Awya Yalapi kawsaq. Chupanpiqa chanrarayuqmi, awqakunata manchachispa ayqichinapaq.
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Especies de serpientes del mundo: referencias taxonómicas y geográficas, vol. 1. Herpetologists' League. ISBN 1-893777-00-6.
- ↑ Leoncio Gutiérrez Camacho, Leonidas Mantilla Gutierrez, Shara Huaman Jullunila (Qheswa simi hamut'ana kuraq sunturpa Apurimaq suyupi k'allman): Apurimaqpaq Runasimi Taqe. Awankay, Piruw 2007. p. 9.
- ↑ Leoncio Gutiérrez Camacho, Leonidas Mantilla Gutierrez, Shara Huaman Jullunila (Qheswa simi hamut'ana kuraq sunturpa Apurimaq suyupi k'allman): Apurimaqpaq Runasimi Taqe. Awankay, Piruw 2007. p. 14.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Chanrara mach'aqway
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Chanrara mach'aqway.


text:
27 Kaq Willakuy: Egiptopi mana llakipayakuq rey kamachikusqanmanta
KAY qawasqayki dibujopiqa obligaspam runakunata llamkachichkanku. ¡Qaway, chay runaqa llamkaqta azotewan azotechkan! Jacobpa mirayninmi llamkaqkunaqa karqaku, paykunataqa Israel runakuna nispam suticharqaku. Llamkanankupaq obligaqkunañataqmi Egipto runakuna. Hinaspa Israel runakunatam sirvientenpaqña hapirunku. ¿Imaynataq chayqa pasarqa?
Achka watakunam Egiptopi Jacobpa mirayninkunaqa hawkalla kawsakurqaku. Joseymi Egipto nacionpi ancha reqsisqa runa kaspa paykunataqa yanaparqa, paymantaqa Faraonllam tumpa masqa karqa. Chaymantam Joseyqa wañukurqa. Hinaptinmi Israel runakunata cheqniq Faraonña Egipto nacionpi kamachikurqa.
Chaymi kay cheqnikuq Faraonqa Israel runakunata sirvientepaqña hapirurqa. Hinaspanmi mana kuyapayakuq capatazkunapa makinpim entregaykurqa. Paykunam Israel runakunata obligarqaku sinchillataña llamkaspa Faraonpaq llaqtakunata hatarichinankupaq. Israel runakunam ichaqa aswanraq mirarurqaku. Chaymantam Egipto runakunaqa mancharisqallaña karqaku Israel runakuna llumpayllataña achkayarunankumanta hinaspa aswan atiyniyoq kanankumantapas.
¿Yachankichu Faraonpa rurasqanta? Israel casta wachakuq warmikuna wachakuchkaptinku yanapaq parterakunata kamachirqa: ‘Qari wawachakuna naceqtaqa wañuchinkichikmi’ nispa. Kay warmikunam ichaqa allin ruraq kaspanku wawachakunataqa manam wañuchirqakuchu.
Chaymi Faraon kamachirqa lliw runankunata: ‘Llapallan Israel qari wawachakuna naceqtaqa wañuchiychik. Warmi wawachakunatam ichaqa ama imanankichikchu’ nispa. ¿Manachu llakikunapaq kanman chaynata ruranankupaq kamachimuptinkuqa? Yachasunchik imaynatam qari wawachata salvasqankumanta.
Exodo 1:6-22.
Tapukuykuna
- ¿Pitaq dibujopi qawasqayki azoteyoq runaqa, hinaspa pitataq azotechkan?
- ¿Imataq Israel casta runakunataqa pasarqa Josey wañukusqan qepata?
- ¿Imanasqataq Egipto runakunaqa mancharisqallaña karqaku Israel runakunamanta?
- ¿Imata ruranankupaqmi Faraonqa israelpi parterakunata kamachirqa?
Sapaq tapukuykuna
- Exodo 1:6-22 nisqanta leey.
¿Imaynatam Jehová Diosqa cumpliyta qallarirqa Abrahanman prometesqanta? (Exo. 1:7; Gen. 12:2; Hech. 7:17.)
¿Imaynatam israelpi parterakunaqa qawachirqaku runakunapa vidanta respetasqankuta? (Exo. 1:17; Gen. 9:6.)
¿Imaynatam Jehová Diosqa kamachikuyninkunata kasukusqankumanta parterakunaman bendecirqa? (Exo. 1:20, 21; Pro. 19:17.)
Abrahampa prometesqa mirayninwan Jehová Diospa munaynin rurakunanta yanqayarachiyta munaspan ¿imatam Satanasqa rurarqa? (Exo. 1:22; Mat. 2:16.)


text:
Alberto García Aspe
Alberto García Aspe Mena sutiyq runaqa, (* 11 ñiqin aymuray killapi 1967 watapi paqarisqa Mishiku llaqtapi - ), huk Mishiku mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1999: FIFA Kunfidirasyunkuna Kupa.
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay (Mishiku)
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1994
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1998
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2002
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alberto García Aspe.


text:
¿Imaraykú mana jatuchaj maqanakuykunaman rinkuchu?
Jehovaj testigosnenqa kaykunarayku mana jatuchaj maqanakuykunaman riykuchu:
Dios kamachisqanrayku. Biblia nerqa Diosta kasukojkunaqa “espadasninkuta arado rejasman tukuch[inankuta]”, niñataj mayqen nacionpis waj naciompa contranta maqanakunampaj wakichikunankuta (Isaías 2:4).
Jesús kamachisqanrayku. Jesusqa kay kamachiyta apóstol Pedroman qorqa: “Espadaykita waqaychay. Espadata oqharejkunaqa espadallawantaj wañuchisqa kanqanku”, nispa (Mateo 26:52). Jesús ajinata nisqanwanqa sutʼita rikucherqa yachachisqasnin, mana armasta oqharinankuta.
Jesucristo kaytawan yachachisqasninman nerqa: “Mana kay pachajtachu kankichej”, nispa. Chayrayku politicaman ni imarayku satʼikunkuchu (Juan 17:16). Nitaj allinchu kanman ejercitoj contranta oqharikuy, nitaj marchasta ruwaypis waj runas mana ejercitoman yaykunankupaj.
Cristianosqa runa masinkuta munakunanku tiyan. Jesús yachachisqasninman kayta nerqa: “Uj mosoj kamachisqata qoykichej: Purajmanta munanakuychej”, nispa (Juan 13:34, 35). Chayrayku cheqa cristianosqa tukuy Jallpʼapi ujllapis kankuman jina kanku, nitaj armasta oqharikunkumanchu ujkuna ujkunata wañuchikunankupaj (1 Juan 3:10-12).
Ñaupa cristianosqa mana jatun maqanakuykunaman rejchu kanku. Uj libro jinata nerqa : “Jesuspa ñaupa yachachisqasnenqa mana jatun maqanakuykunapi satʼikojchu kanku nitaj cuartelmanpis rejchu kanku”, imaraykuchus jatun maqanakuyman, cuartelmanwan reyqa “Jesús munakuyta rikuchisqanwan, tukuyta munakuychej kamachisqanwan ima churanakusqanta” yacharqanku (Encyclopedia of Religion and War). Chantá kay Historia de la decadencia y caída del Imperio romano libropi, Edward Gibbon nerqa: “Cristianosqa ni jaykʼaj soldados qanmumanchu karqa [...] manaraj qhesachaspa, imatachus paykuna jatunpaj qhawasqankutaqa”, nispa.
Tukuy allinpi kausakunankupaj yanapayku
Jehovaj testigosnenqa allin runas kanaykupaj kallpachakuyku, nitaj ima suyupichus tiyakuyku chaypi ni ima sajratapis ruwaykuchu. Gobiernopi kamachejkunata jatunpaj qhawayku. Ajinata ruwaspa kay kamachiykunata kasukuyku.
“Tukuy runas kamachejkunata kasu[ychej].” (Romanos 13:1.)
“Cesarpata kajtaqa Cesarman qoychej, Diospata kajtataj Diosman qopuychej.” (Mateo 22:21.)
Chayrayku, tukuy kamachiykunata kasukuyku, impuestosta pagayku chantá gobierno imatapis nejtin tukuy runas allinpi kausakunankupaj chayqa yanapariyku.


text:
Sami Khedira
Sami Khedira ( 4 ñiqin ayriway killapi 1987 watapi paqarisqa Stuttgart llaqtapi - ) huk Alimanya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yuyarina
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iwrukupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 2014: Atipaq - Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2014 Brasil
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa
- Miroslav Klose
- Philipp Lahm
- Joachim Löw
- Mario Götze
- Mesut Özil
- Jérôme Boateng
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sami Khedira.
- fussballdaten.de


text:
Por Dr. Alfredo Alberdi Vallejo
Wayqe, panaykuna:
Kaykay qepa watakunañam rikuriramunku yuraq qalas qara runakuna, chaykunamantaqa supaypa wachasqan italiana paya huk chilina warmipiwan, pallqo siminkuwan, munachkanku qachachayta Filipe Waman Pumapa runa sayayninta, qellqakusqanta, sutintawampas.
Wakin piru wañu “historiadurkunaqa” kullu uyankunata mana rikurichimunkuchu kay wayqeta michakunankupaq waknaña anqaymanta, pichikuna qinam chupanta chankanman satispanku ayqenku Waman Pumata sapallanta saqespa, wakinkunañataq chay “marqueskunapa”, “condekunapa”, “ministrukunapa” sikinta lampiykuspankum qollqentaqa chaskikaykamunku, sutinkunata qellqarispanku.
Kayna puni kaptinqa, “*Runa Yachachiy*” llika wasimanta yurichimusaqku, Waman Pumapa waqtampi sayarispa, ima qellqakunatawan orqoririspa, chay qala putukunapa wiswichasqanta mayllarinapaq.
Chayraykum, kaypi mañakamuchkaniku kay qellqata mirarichispa huk wayqe panikunaman apachinakunaspa, kayta willanakuspa, alli yachaykunapaq.
Napaykamuykichik,
Alfriduykichik.
—-
*Nawinchay*: Amam kay qellqataqa “kastillanuman” tikrachinkichu, runasimipillapi kachun.
Nota: Difunda sin traducir a otras lenguas para no perder la originalidad del mensaje


text:
Arnold Sommerfeld
Arnold Johannes Wilheim Sommerfeld sutiyuq runaqa (5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1868 watapi paqarisqa Königsberg llaqtapi - 28 ñiqin ayriway killapi 1951 watapi wañusqa München llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.
Tayta: Franz Sommerfeld; Mama: Cäcile Matthias.
Ñawpa warmi:.
Churinkuna (?): .
Alma mater: Königsberg Yachay Sunturnin.
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Matteucci Medal (1924)
- Max-Planck Medal (1931)
- Lorentz Medal (1939)
- Oersted Medal (1949)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Arnold Sommerfeld.


text:
Adolfo López
Adolfo López Mateos sutiyuq runaqa (* 26 ñiqin aymuray killapi 1910 watapi paqarisqa Atizapán de Zaragoza llaqtapi – † 22 ñiqin tarpuy killapi 1969 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi) mishikunapas yachachiq, taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1958 watamanta 1964 watakama Mishiku mama llaqta Umalliq.
Tayta: Mariano Gerardo López Sánchez; Mama: Elena Mateos Vega.
Warmikuna: Eva Sámano / Angelina Gutiérrez Sadurni
Churinkuna: Eva Leonor, Adolfo wan Angelina
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Adolfo López.


text:
José Bernardo Alcedo
José Bernardo Alcedo Retuerto sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin chakra yapuy killapi 1788 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 28 ñiqin qhapaq raymi killapi 1878 watapi wañusqa Lima llaqtapi), Piruw mama llaqtayuq klasiku musika takichaqmi karqan.
Tayta: José Isidoro Alcedo; Mama: Rosa Retuerto.
Yachay taki wasi: Convento de San Agustín.
Somos libres, seámoslo siempre nisqaqa (kastilla simipi), nisqa Piruwpa llaqta takinmi. Takinantaqa José Bernardo Alcedom kamarirqan, kastilla simipi rimankunatataq José de la Torre Ugartem qillqamurqan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Filosofía Elemental de la Música (1869)


text:
Saqtan pruwinsya
Santa pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Santa) nisqaqa Piruw mama llaqtap Anqash suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chimputi llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Isqun distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta kastilla simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [1]


text:
Aka suntu
Aka suntu nisqakunaqa aka mikhuq suntukunam. Chay aka suntukunaqa raphiwaqracha suntukunamanmi (familia Scarabaeidae: akatanqa nisqa Scarabaeinae, Aphodiinae urin rik'chaq ayllukunaman), Geotrupidae nisqamanpas kapun.
Awya Yalapi sunt'ichiq akatanqa (Canthon) nisqa aka suntukunam kawsan.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Scarabaeinae
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Aphodiinae
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Geotrupidae


text:
69 yachachiy: Imillita machu runata yanapan
¿IMATACHUS kay imillita nichkasqanta yachankichu? Chay warmiman Jehovap profetanmanta parlachkan. Imaynatachus Jehová Eliseota tukuy imata ruwananpaq yanapasqanta willachkan. Kay warmiqa mana israelitachu, mana Jehovamanta yachanchu. Imaynatachus kay imillita kay warmip wasiman chayasqanta qhawarina.
Kay warmiqa Siria llaqtamanta. Qusantaq Naamán sutikun, Sirio soldadosta kamachin. Sirios kay israelitata jap’inku, chayrayku imillitaqa kay warmip kamachin.
Naamán lepra unquywan unquykun. Kay unquyqa aychanchikta t’akachinman. Chayrayku imillita nirqa: ‘Sichus wiraquchiy Israelman rispa, Jehovap profetanta mask’amunman chayqa, lepramanta thañikunman’, nispa. Warmiqa chayta qusanman willarqa.
Naamán thañikuyta munasqanrayku Israelman rin. Chayman chayaytawan, Eliseop wasinman rin. Eliseotaq, kamachinta kacharqa Jordan mayupi 7 kutita p’ulltikunanta Naamanman ninanpaq. Naamanqa phiñakuspa nirqa: ‘¡Llaqtaymanta mayusninqa aswan sumaq kanku, mayqin Israelmanta mayusninmantaqa!’, nispa ripurqa.
Juk kamachintaq nirqa: ‘Tatay, sichus Eliseo juk jatun imata ruwanaykita mañasunkiman karqa, manachu ruwawaq. Kunanqa, ¿manachu mayllakullawaq, pay nisusqanmanjina?’, nispa. Naamán kamachinta uyarispa, 7 kutita Jordan mayupi p’ultikamurqa. ¡Kayta ruwasqantawan aychanqa wawap aychanmanjina tukurqa!
Naamán kusikurqa. Eliseopman kutirispa nirqa: ‘Kunanqa yachani, tukuy Pachantinpi mana wak Dios kasqanta, manaqa Israel suyullapi. Chayrayku, kay t’inkata jap’ikunawaykita mañarikuyki’, nispa. Chaywanpis, Eliseo nirqa: ‘Mana, mana imatapis jap’ikuykimanchu’, nispa. Eliseopaqqa Jehová Naamanta thañichirqa. Chayrayku imallatapis jap’ikuyqa mana allinchu kaman karqa. Eliseop kamachinqa Giezi chay regalota munapayarqa.
Naamán ripuchkaptin, Giezi usqhayta payta taripamuspa, nirqa: ‘Eliseoman visitas chayamunku, chayrayku regaloykimanta juk chhikanta munasqanta nisunaypaq kachamuwan’, nispa. Kayqa llulla karqa. Naamán chayta mana yachaspa, Gieziman mañasqanta jaywarqa.
Giezi kutimuptintaq, Eliseoqa imatachus ruwasqanta yacharqa. Jehová Eliseoman willarqa. Chayrayku nirqa: ‘Kay mana allinta ruwasqaykirayku, kunanqa Naamanpa lepran chimpaykusunqa’, nispa. ¡Chayllapi, Giezi leprayuq rikhurin!
¿Imatataq kaymanta yachakunchik? Qallarinapaqqa, kay imillitajina Jehovamanta parlaspa, wakkunata yanapananchik tiyan. Chantapis, Naamanjina mana uqharikuspa, Dios sutichaqkunata kasukunanchik tiyan. Manataq Giezijina llullakunanchikchu tiyan. Bibliaqa mayta yachachiwanchik, ¿ichari?
2 Reyes 5:1-27.
Tapuykuna
- ¿Imatataq imillita dibujopi warmita nichkan?
- ¿Pitaq dibujomanta warmiri, imaraykutaq imillita wasinpi kachkan?
- ¿Imatataq Eliseo kamachinniqta Naamanman nirqa, imaraykutaq Naamán phiñakurqa?
- Naamán kamachinta kasukusqanrayku, ¿imatataq tarin?
- ¿Imaraykutaq Eliseo Naamán quyta munasqanta mana munarqachu, imatataq Giezi ruwarqa?
- ¿Imatataq Giezi tarikun, imatataq chaymanta yachakunchik?
Wak tapuykuna
- 2 Reyes 5:1-27 ñawiriy.
¿Imatá ruwanankupaq israelmanta imillita waynakunata yanapan? (2 Rey. 5:3; Sal. 8:2; 148:12, 13.)
¿Imaraykutaq Naamanmanta yuyarikunanchik tiyan, pipis Bibliawan chiqanyachiwaptinchik? (2 Rey. 5:15; Heb. 12:5, 6; Sant. 4:6.)
Eliseo mana Giezijina ruwasqanmanta, ¿imatataq yachakusunman? (2 Rey. 5:9, 10, 14-16, 20; Mat. 10:8; Hech. 5:1-5; 2 Cor. 2:17.)


text:
Historia 96: Jesuska Unkushkakunata Jampirkami
SHUK shuk llaktakunata purikushpaka, Jesuska achka unkushkakunatami jampirka. Chaymantami, ladolla llaktamanta gentekunapash suchukunata, ñawsakunata, shuktak unkushkakunatapash Jesuspakman apashpa rin karka. Jesuska tukuylla unkushkakunatami jampirka.
Jesús bautizarishka punchamantaka, ñami kimsa watakuna yallirka. Chay kipami, Jesuska paypa apostolkunataka nirka: ‘Ñukaka ñallami Jerusalén llaktaman rikrini. Chaypimi ñukataka wañuchikrin. Shinapash ñukaka kawsarishami’ nirka. Shina nishka kipami, Jesuska shuktak unkushkakunatapash jampishpa katirka.
Shuk sábado punchatami Jesuska yachachikurka. Chay punchakunapi judiokunaka, sábado punchataka samanmi karka. Kunanka kay dibujota rikuy. Kay warmika shuk unkuy japishpami, 18 watakunata kurkulla purin karka. Chaymantami, Jesuska kay warmipa jawapi makikunata churashpa jampirka. Shinami chay warmika, chay punchallatak derecho puri kallarirka.
Chay warmita Jesús jampikpika, sacerdote judiokunaka achkatami piñarirkakuna. Chaymantami, shuk sacerdote judioka gentekunataka nirka: ‘Trabajankapakka, 6 punchakunatami charinchik. Shinaka, 6 punchakuna tiyakpichu kankunaka sábado punchapillatak jampirinkapakka shamunkichik’ nirka.
Chay sacerdote shina nikpimi Jesuska nirka: ‘Kankunaka millay, mana allikunami kankichik. Kankunapa burro yakunayachikukpika, manachu sábado puncha kakpipash corralmanta llukchishpa, yakuta upiyachinkichik. Shinaka, sábado puncha kakpipash, manachu kay warmitaka jampina kashkani. Rikuychik, kay warmika 18 watakunatamari llakinayta kawsashka’ nirka. Jesús shina nikpimi, chay mana alli sacerdotekunaka pinkay tukushpa sakirirkakuna.
Kipamanka, Jesuska paypa apostolkunantinmi Jerusalén llaktaman rinakurka. Shinapash, Jericó llaktata rinakukpika, ishkay ñawsa runakunami Jesús chayta yallikukta uyarkakuna. Chaymantami paykunaka, Jesús ‘ayudaway’ nishpa kaparirkakuna.
Chay ishkay runakuna shina nikpimi Jesuska nirka: ‘Imapitak kankunataka ayudachun munankichik’ nishpa. Jesús shina nikpimi chay ishkay runakunaka nirka: ‘Ñukanchik Apunchiklla, ñukanchikka rikunkapakmi munanchik’ nishpa. Chay runakuna shina nikpimi, Jesuska ishkantin runakunapa ñawipi makita churashpa jampirka. Shinapash, imamantatak Jesuska chay milagrokunataka rurarka. 1) Jesuska achkatami gentekunataka kuyan karka. 2) Gentekuna paypi feta churachun. Shinaka, Jesús kay Allpata mandakukpika, pipash ña mana unkushkachu kanka.
Mateo 15:30, 31; Lucas 13:10-17; Mateo 20:29-34.
Tapuykuna
- Shuk shuk llaktakunaman Jesús rishpaka, imakunatatak rurarka.
- Kimsa watakunata bautizarishka kipaka, Jesuska imatatak paypa apostolkunamanka nirka.
- Dibujo rikushka shinaka, chay gentekunaka pikunatak kan. Jesuska imashinatak chay kurkulla warmitaka ayudarka.
- Jesús parlashpa tukuchikpika, imamantatak sacerdote judiokunaka pinkay tukushpa sakirirkakuna.
- Jericó llaktata yallikushpaka, Jesuska imashinatak ishkay ñawsa runakunataka ayudarka.
- Jesuska imamantatak milagrokunata rurarka.
Shuktak tapuykuna
- Mateo 15:30, 31 versokunata liyinki.
Jehová Dioska, imashinatak Jesuspi rikuchirka achka ushayta charishkata. Shinaka, Bibliapi profeciakunata liyishpaka, ima confianzatatak charina kanchik. (Sal. 37:29; Isa. 33:24.)
- Lucas 13:10-17 versokunata liyinki.
Sábado punchapi jatun milagrokunata rurashpaka, Jesuska imashinatak rikuchirka, ‘waranka watakunata mandakushpa’ jatun milagrokunata ruranata. (Luc. 13:10-13; Sal. 46:9; Mat. 12:8; Col. 2:16, 17; Apo. 21:1-4.)
- Mateo 20:29-34 versokunata liyinki.
Kay jawa versokunapi nishka shinaka, Jesuska imashinatak rikuchirka achka cosaskunata rurana kashpapash, gentekunata ayudankapak tiempota charishkata. Shinaka, ñukanchikkunapash imatatak Jesusmantaka yachakuna kanchik. (Deu. 15:7; Sant. 2:15, 16; 1 Juan 3:17.)


text:
105 yachachiy: Jerusalenpi suyanku
KAY runasqa Jesuspa discipulosnin kanku. Jesús nisqanmanjina Jerusalenpi suyachkanku. Jukllapi tukuy suyachkaptinku juk jatun ch’aqway wasiman junt’aykurqa. Sinchita wayrachkanmanjina karqa. Paykunaman nina larwayjina sapa jukpa umanman tiyaykurqa. ¿Umankupi nina larwayta rikunkichu? ¿Imataq chay karqa?
¡Kayqa juk milagro karqa! Jesús watiqmanta Tatanwan cielopi kachkaspa, Diospa santo espiritunta discipulosninman t’akaykamurqa. ¿Imaynatataq santo espíritu paykunata yanaparqa? Tukuyninku, may chhika simipi parlayta qallarirqanku.
May chhika runa chay sinchi wayrajinap ch’aqwayninta uyarispa, imachus kasqanta qhawaq rirqanku. Wakinkuna karu llaqtasmanta Jerusalenman, Pentecostés raymiman jamurqanku. Paykuna discipulokunata parlayninkupi Diospa ruwasqasninmanta uyarispa. ¡Mayta t’ukurqanku!
Karu llaqtasmanta runakuna nirqanku: ‘Manachu kay runasqa Galileamanta kanku. ¿Imaynata sapa juknichikpa siminchikpi parlayta atinkuri?’, nispa.
Chaymanta Pedro sayariytawan sinchita parlayta qallarirqa. Llakiyta Jesusta wañuchisqankumanta, chantapis Jehová kawsarichimusqanmanta ima; jinata nirqa: ‘Kunanqa Jesús cielopi Diospa pañanpi kachkan. Paytaq niwarqaykujina santo espirituta t’akamun. Chayrayku kay milagrosta rikuchkankichik’, nispa.
Pedrop nisqanta uyariytawan, runaqa Jesusta wañuchisqankumanta mayta phutikurqa. ¿Imatataq ruwanayku tiyan?, nispa tapukunku. Pedrotaq kutichirqa: ‘Saqra ruwayniykichikmanta kutirikuychik, bautizakuychiktaq’, nispa. Chay p’unchaypitaq 3.000 runa bautizakuspa, Jesusta qhatiyta qallarirqanku.
Hechos 2:1-47.
Tapuykuna
- Dibujopi rikunkijina, ¿imatataq Jesusta discipulonkuna Jerusalenpi suyachkarqanku?
- ¿Imata rikuspataq Jerusalenman riqkuna t’ukurqanku?
- ¿Imatataq Pedro runakunaman willarqa?
- ¿Imatataq runakuna Pedrota uyarispa nirqanku, imatataq ruwananku karqa?
- ¿Machkhataq 33 watapi Pentecostés raymipi bautizakurqanku?
Wak tapuykuna
- Hechos 2:1-47 ñawiriy.
¿Imaynatá Pedro parlasqan Hechos 2:23, 36 p’itipi rikuchiwanchik tukuy israelitakuna Jesús wañusqanmanta juchayuq kasqankuta? (1 Tes. 2:14, 15.)
¿Imaynatá Pedro Diospa rimayninta uqharispa runakunaman parlarqa, imatataq chay yachachiwanchik? (Hech. 2:16, 17, 29, 31, 36, 39; Col. 4:6.)
¿Imaynatá Pedro ñawpa kaq ‘llaveta janaqpacha reinopta’ apaykacharqa? (Hech. 2:14, 22-24, 37, 38; Mat. 16:19.)


text:
Phinu ugru rimaykuna
Phinu ugru rimaykuna nisqaqa huk ural rimaykunap huk urin ayllunmi, anti Iwrupapi, chunka suqtayuq rimayniyuq, iskay chunka pichqayuq hunu rimaqniyuqmi. K'askachakuq rimaykunam.
Lliwmanta aswan rimaqniyuq phinu ugru rimaykunaqa unriya simim, phinis simim, istunya simipas.
Phinu ugru rimaykunap urin ayllunkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Unriya (Magyar)
- Obugru rimaykuna
- Permu rimaykuna
- Komi
- Udmurtu (Wotyaku)
- Wolgaphinu rimaykuna
- Maru rimaykuna
- Mari (Cheremisu)
- Mordwinu simin
- Yaqa mana riqsisqa wañusqa phinu rimaykuna
- Phinusamu rimaykuna (Phinulapu rimaykuna)
- Sami rimaykuna (Lapu rimaykuna)
- Kunti sami rimaykuna
- Anti sami rimaykuna
- Baltikuphinis rimaykuna
- Sami rimaykuna (Lapu rimaykuna)
- Maru rimaykuna
Paqta rimakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yupaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hukmanta suqtakamaqa tukuy yupaykuna ñawpa ural rimaymanta rimakunam. Qanchispaq rimataq phinis simipi unriya simipipas indu iwrupiyu rimaykunamanta chaskisqa. Chunkapaq rimaqa ñawra hinam, sami simi, mari simi, masi simipi ñawpa yupay nisqapaq rimam. Chunkapaq komipi udmurtpipas das nisqa, unriyapi tíz nisqaqa iranu rimaykunamantas chaskisqa.


text:
Jacobus Henricus van't Hoff
Jacobus Henricus van't Hoff (*30 ñiqin chakra yapuy killapi - 1852 paqarisqa Rotterdam (Urasuyupi) llaqtapi, - † 1 ñiqin pawqar waray killapi - 1911 wañusqa Steglitz-Berlín (Alimanya) llaqtapi; huk kawsay yachaymanta hampi yachaymantapas yachaqsi karqan.
1901 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jacobus Henricus van't Hoff.


text:
¿Testigo de Jehovacunaca picunataj canchij?
Chˈican chˈican llajtacunamanta, chˈican chˈican rimaita rimajcunami canchij. Tucuicunami shuj yuyailla tucushpa Bibliata quillcachij, Tucuita Ruraj Jehová Diosta adoranchij. Shinallataj Jesucristo causashca shinami causasha ninchij. Chaimantami cushicushpa Jesusta catijcuna canchij. Tucuicunami gentecunaman Bibliamanta, Diospaj Mandanamanta yachachingapaj tiempota surcunchij. Jehová Diosmanta, paipaj Mandanamanta huillashpa purijpimi ñucanchijtaca testigo de Jehovacuna nishpa rijsin.
Ñucanchij paginapi shujtaj ventanacunata ricui. Bibliata Internetpi rezai, mana cashpaca ñucanchij imata crishcata ricui o ñucanchij picuna cashcata rijsi.


text:
Ernest Rutherford
Ernest Rutherford (* 30 ñiqin chakra yapuy killapi 1871 watapi paqarisqa Brightwater (Musuq Silandapi) llaqtapi - † 19 ñiqin kantaray killapi 1937 watapi wañusqa Cambridge (Inlatirra) llaqtapi);Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq mama llaqtap huk Chaqllisinchipi mantapas yachaqsi karqan.
1908 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).
Tayta: James Rutherford, Mama: Martha
Alma mater: Canterbury Yachay Sunturnin wan Cambridge Yachay Sunturnin
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Ernest Rutherford.