text:
¿Huotaique auaỹaten cam ỹataqta ‘eesa?
¿Neguét cam ỹataqta ‘eesa? Qalota na shiỹaxauapi nnataxatac ram ‘eesa re’era qaỹaxactaq, qaq ne’ena qaỹaxactacpi ‘eeta’:
- ¿Isheto’ ra qomi iauoteque Ñim Qartaa Dios?
- ¿Ñaxañi qome ra naalataxac qataq ra nque’ejnaxac na shiỹaxauapi?
- ¿Ca eeteco’ ca aloiq na leuaxaicpi?
- ¿Ishet ra ltaq qanca’alaxatec qome na leuaxaicpi?
- ¿Cam eeteco’ ca qanatamnaxac yaqto qomi naxaỹaxanalo Ñim Dios?
- ¿Cam shenaqteco’ ra sanataxa ca chochaq tateec qantonaxac?
¿Hua’ague ca sachigoxotaca’ague ca ỹataqta nateteuo qaraỹanec? Qalota na ỹajnaxanaxaicpi, qalaxayi ra laỹajnec huo’o ra sanatenhuo huo’otaq saqaỹague ye laỹanec. Na shiỹaxauapi nataq’en huo’o ra npe’en cam ỹataqta ‘eesa naỹajnec.
Qalaxayi, huo’o aye neré saishet ra ratenataxan qataq iaxat cam ‘eesa naỹajnec. So Jesús enapeco: “Ram araqtac mayi ỹataqta ‘eesa” (Juan 17:17 Dios nvita na shiỹaxauapi). Nagui aye nere qaỹamata’ac La Biblia. Na huetalec ana’ana nmejna nache qaỹachigotaigui aye nere La Biblia.
¿Isheto’ ra qomi ỹauoteque Ñim Qartaa Dios?
¿TA’AINEC RA QAINATAXALEC RE’ERA QAỸAXATTAQ? Enauac ana a’lhua nlaqtelec na nayiloxo qataq na quejnaxac. Huo’o na amaqtaxanaxaicpi ỹapaxaguenec ra Ñi Dios nache ena’ac re’era lqui’ic na shiỹaxauapi.
QALAXAYE ANA LA BIBLIA ’EETA RA LAPAXAGUENATAXANAXAC: Ni Dios sa ishet ra chigoqo’ot ca qauem. Job 34:10 enapec: ‘Ni Dios sa ishet ra yo’ot ca qauem cha’aye ỹaỹamachiguiñi ra l’onataxanaxac.’ Ỹaguec ram lauochi Ñi Dios na shiỹaxauapi ỹoqo’oye nache huotaique ỹanem na shiỹaxauapi cam ỹataqta no’on l’mariaxac, ỹoqo’oye so Jesús qomi ỹapaxaguenque ra ‘eeta’ ca qanatamnaxac: “Am Qartaa Dios mayi qoneto’ot na piguem […] Ña anamaxaño qome ra aronataxanaxac. Yaqto ỹo’ot ca qonetapeguec, enauac nam huetalecna, eeta’am nam hueto’ot na piguem” (Mateo 6:9, 10 Dios nvita na shiyaxauapi). Ñi Dios ỹataqta ‘eesa ra qomi ỹauoteque ỹoqo’oye co’ollaxa huo’o so ỹan ỹaqto ishet ra ỹo’ot cam eetapeguec (Juan 3:16).
Nataqa’en anmitaique ye: Genesis 1:26-28; Santiago 1:13, qataq 1 Pedro 5:6, 7.
¿Ñaxañi qome ra naalataxac qataq ra nque’ejnaxac na shiỹaxauapi?
¿TA’AINEC RA QAINATAXALEC RE’ERA QAỸAXATTAQ? Ra laataxac nmaañe na shiỹaxauapi. Nataqa’en huo’o na ỹoqta’a quejnaxacpi.
QALAXAYE ANA LA BIBLIA ’EETA’ RA LAPAXAGUENATAXANAXAC: ‘Ñi Dios ỹapalaxat qome ra laataxac huetalec ana a’lhua, nache huo’o ca nlaxaxayec. Qome nvita na a’lhua ra l’onataxanaxac ñi Dios nache na shiỹaxauapi sa ishet ra qaỹapaxaguenec ca laataxac, qataq ca lainecpi qaiahuotaa ñigui l’onataxanaxat ra ỹo’ot ana a’lhua’ (Isaias2:4). Nataqa’en Ñi Dios iaxaneguet ra nque’ejnaxac na shiỹaxauapi. Ana Nere La Biblia enapec: “Nache ñi mayi iỹodeec ‘enauaque naua lachi namayipi. Huaña, nache sa ishet ra ileu ca shiỹaxaua, qataq sa ishet ra noỹiitac, huo’otaq ra n’alactapiguiñi, huo’otaq ra huo’o ra nqui’ic. Cha’aye ‘enauac na seloqtaigui nagui enuac imeuo” (Revelación [Apocalipsis] 21:4 Dios nvita na shiỹaxauapi).
Nataqa’en anmitaique ye: Salmo 37:10,11; 46:9 qataq Miqueas 4:1-4.
¿Ca e’eteco’ ca aloiq na leuaxaicpi?
¿TA’AINEC RA QAINATAXALEC RE’ERA QAỸAXATTAQ? Huo’o na ỹapaxaguenec ra huo’o ca lqui’i qataq ca lpaqal na leuaxaicpi. Nataqa’en huo’o na ia’axatac cam leuxaic Ishet ra am ỹoiqnapec qataq ra ishet ra amnaaxat. Nataqa’en huo’o na ỹapaxaguenec ra Ñi Dios ishet ra am ỹamaxa cam nhuaxanaxanqa’ huetaña ca noreq.
QALAXAYE ANA LA BIBLIA ’EETA’ RA LAPAXAGUENATAXANAXAC: Ra Seleuac nache semaxauo. Eclesiastes 9:5 enapec “na leuaxaicpi sa ishet ra huo’o ca nomtega” Sa ishet ra huo’o ca ỹaỹaten, sa ishet ra huo’o ca noma, huo’otaq huo’o ca ỹo’ot, nache sa ishet ra qomi itauan huo’otaq qomi ỹoiqnaape.
Nataqa’en anmitaique ye: Genesis 3:19 qataq Eclesiastés 9:6, 10.
¿Ishet ra ltaq qan’calaxateec na leuaxaicpi?
¿TA’AINEC RA QAINATAXALEC RE’ERA QAIAXATTAQ? Enauac ñamanac ra qanachalataxac qataq sauotaxac ra nachalataxac ca qanauochaxaua. Ỹoqo’oye, sauoqtaique ra qa’ancalaxateec ca qanauochaxaua mashe sogote ileu.
QALAXAYE ANA LA BIBLIA ’EETA’ RA LAPAXAGUENATAXANAXAC: Qalota qome na shiỹaxauapi qancalaxatec qataq qanachalataxañe. Cha’aye so Jesús enapeco’ ‘enauac na leuaxaicpi huaxaỹa qome cam lavilỹaxac so maye nache nca’alecpi’ ( Juan 5:28, 29 NM). Nam ỹoltaxa qancalaxatecpi nache ishet ra tateec ra nachalataxac ne’ena a’lhua cha’aye chigoqchigui ra maiche lcuenataxa Ñi Dios. Nache qome na qancalaxatecpi ra ỹataqta ỹalaxaguet ñi Dios nache ishet ra tateec ra nachalataxac. Ana La Biblia enapec: ‘Nam ỹaxalaxaguetpi ñi Dios nachena na ỹanalec ana a’lhua nache tateec ra lca’alaxa’ (Salmo 37:29).
Nataqa’en anmitaique ye: Job 14:14, 15; Lucas 7:11-17 qataq Hechos 24:15.
¿Cam eeteco’ ca qanatamnaxac ỹaqto qomi naxaỹaxanalo Ñim Dios?
¿TA’AINEC RA QAIANATAXALEC RE’ERA QAYAXATTAQ? Qalota na shiỹaxaua tamnaxaicpi. Qalaxaye, huo’o na eetexa Ñi Dios saiasateguet na tamnaxac.
QALAXAYE ANA LA BIBLIA ’EETA’ RA LAPAXAGUENATAXANAXAC: So Jesús enapeco’: “Qaq ra ‘anatamen, nachi sa ishet ra ‘avi’iguelaxattalec ca ‘ar’aqtac maye qaiqa ca naigui” (Mateo 6:7 Dios nvita na shiỹaxauapi). So’ottaq cam ỹataqta ỹaỹamaxareta Ñi Dios nache ishet ra ỹasateguet cam qanatamnaxac. Ỹoqo’oye ye 1 Juan 5:14 enapec: “Cha’aye qomi’ saỹajnaqta ra huo’otaq seỹaxanqaique ca ỹaỹamaxareeta ñimaye, qalaq ishet ra qomi’ hua’axaỹalo”.
Nataqa’en anmitaique ye: Salmo 65:2; Juan 14:6, 14, qataq 1 Juan 3:22.
¿Cam shenaqteco’ ra sanataxa ca chochaq tateec qantonaxac?
¿TA’AINEC RA QAIANATAXALEC RE’ERA QAYAXATTAQ? Huo’o nam nocopita ran nsallaxa, qataq huo’ona nocopita ra nataxala. Qalaxaye enauac re’era sa ishet ra qomi ỹanem ca ỹataqta no’on qantonaxac.
QALAXAYE ANA LA BIBLIA ’EETA’ RA LAPAXAGUENATAXANAXAC: So Jesús enapeco’: “Ỹataqta machiguiñi qome nam nauattotela’t ra iuen ca ltaunaxanaxac Ñi Dios” (Mateo 5:3 Dios nvita na Shiỹaxauapi). Ra sauoqtaique sa’amaxasoqchiguiñi qataq ra sauoqtaique sanataxa ca qantonaxac, nache ñimitaque cam ỹataqta ‘eesa lataxac Ñi Dios qataq cam iaxataque ñi maye. Ana La Biblia ia’axat ra ỹataqta ‘eesa Lataxac Ñi Dios qataq qomi ỹapaxaguenque cam ỹataqta no’on. Ra salagasoxoguet ram L’aqtac Ñi Maye Qartaa Dios nache ishet ra sanataxa ca qantonaxac qataq ishet ra sa’amaxasoqchiguiñi (Lucas 11:28).
Nataqa’en anmitaique ye: Proverbios 3:5, 6, 13-18 qataq 1 Timoteo 6:9, 10.
Ana La Biblia mashe semetenaqtaq ra ishet ra ỹasategueta naua’ seis qaỹaxatape. Qalaxaye, ¿aua’uotaique ra nquictasheguem cam araỹajnec ram huetalec ana La Biblia? Qaq ra “anauotootela’t ra auen ra amitauan Ñi Dios”, nache yoqta ra huotaque nquictec ca araỹajnec. Qalaxaye ỹoqta ra ña anataxatac ra ta’enco Ñi Dios ra ỹaxattec ra quejnaxac qataq ra nquiic huetalec ana a’lhua ra qaiaxattac ra ‘eesa ra qomi iauoteque ñimaye. Huo’otaq ra auauotaique ra no’on ra arcoxoc. Nache ana La Biblia qomi itauan cam shenatapeguec qataq ishet ra ỹasateguet Qataq ia’axat cam sasaỹatenac.
Qalaq huo’o na sanocopita ra itaxaỹaxan ana La Biblia cha’aye eetega qalaqai. ¿Auaỹamaxareta ra am qaitauan ỹaqto’ ishet ra auaỹaten nam huetalec ana La Biblia? Nache na Testigopi de Jehová ishet ra am itauan, na mayipı dos naua ltauanaxanaxactel.
Aye uauchiguiñi ltaunaxanacte lere ‘eeta’ ra lenaxat: “Ishet ra qanauachaxaua Ñim Dios”, aye’aye nere ca’ỹo’ot yaqto ishet ra am itauan ra anapaxaguena ana La Biblia. Qaq ra lỹa ltaunaxanaxac nachi naigui ra am qaỹapaxaguenec ana La Biblia cam maiche arma’. Huo’otaq ca maiche iqchiguiña. Qalota na shiỹaxauapi mashe qaitauan nache ỹaguec ra ntonaxac cha’aye ‘eetaxa ra ilalec ram ỹataqta ‘eesa ia’axataq Ana La Biblia.
Am natqa’en ishet ra auanata cam ỹataqta naigui ra l’aqtac Ni Dios. Qataq ishet ra qomi isoreec cam saq ‘eesa naỹajnec qataq nam ỹoqta’a’t qaỹaxatacpi sanateneguet ram lapaxaguenataxanaxac ana La Biblia. Qalaxaye qomi ỹanema ra qanaquitaxac qataq ỹo’ot ra ỹataqta sa’amaxasoqchiguiñi. Cha’aye So Jesús enapeco’: “Nachi qami qome ỹataqta qauauatoñita ra ‘eesa lataxac, qaq re’era ‘eesa lataxac, nachi ra ỹataqta qami’ huesochiyiñi naqa’en” (Juan 8:32 Dios nvita na Shiỹaxauapi).


c: text/html

text:
James Polk
James Knox Polk sutiyuq runaqa (*2 ñiqin ayamarq'a killapi 1849 watapi Pineville llaqtapi Meckenburg – † 15 ñiqin inti raymi killapi 1849 watapi Nashville) Hukllachasqa Amirika Suyukunap taripay amachaq, apulliq wan ñawpa umalliqninsi karqan (1845 watamanta - 1849 watakama).
Tayta: Samuel Polk; Mama: Jane Knox .
Warmi: Sarah Childress
Churinkuna:
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: James Polk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
¿Pitaj religionninkuta rikhuricherqa?
Jehovaj testigosnenqa niraj 1900 watas kashajtin Pittsburgh (Pensilvania, Estados Unidos) suyumanta, uj juchʼuy qotu Bibliamanta Yachakojkuna sutichasqa kajkuna, Bibliata sumajta ukhunchayta qallarerqanku, kikincharqankutaj Bibliaj yachachisqanwan iglesiaspaj yachachiykunasninwan ima. Chantá Bibliamanta yachakusqankutawantaj waj runasman willayta qallarerqanku. Librosta orqhorqanku, periodicospi llojsinanpaj qhelqarqanku chantá Torremanta Qhawaj Jehová Diospa Reinonmanta willashan, nisqa revistata ruwarqanku.
Ujnin kaj Biblia Yachakojkunamanta Charles Taze Russell karqa, paytaj Torremanta Qhawaj revistata orqhorqa, chantá chay tiempopi ñaupajman apayqacharqa Bibliamanta yachachikunanpaj. Ajinata ruwasqanqa mana rejsichikorqachu uj mosoj religionta rikhurichej jinaqa. Astawanpis Russell, Bibliamanta Yachakojkuna ima (chay sutiwan rejsichikorqanku) Jesuspa yachachiykunasninta rejsichiyta munarqanku, chantá ñaupa cristianos jinataj ruwayta munarqanku. Chayrayku sutʼimanta yachayku Jesús religionniykuta qallarichisqanta (Colosenses 1:


text:
Willkamayu
Willkamayu icha Willka Mayu nisqaqa Piruwpi, Qusqu suyupi, Urupánpa pruwinsya-pi [1], Ukayali suyupipas, huk mayum. Willkanuta urqukunapi (Awsanqati urqu ñiqpi) pukyunmi, chaymanta Anti suyupi sach'a-sach'anta kallpaspa Ukayali mayuta chayamun.
Urin rakinta Urupampa mayu (Kastilla simipi: Urubamba) nispa sutichanku.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna: Ullantaytampu - Urupampa - P'isaq - Machu Pikchu - Sikuwani - Raqch'i - Urqus - Antawayllacha - Pikillaqta - Khallka - Yukay - Chinchiru - Llaqtapata - Q'uñiyaku - Santa Teresa - Killapampa - Icharati - Q'illuunu- Atalaya
Purimuq mayukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ Diccionario quechua-castellano/Castellano-quechua, Jorge A. Lira/ Mario Mejía Huamán


text:
El Niño
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Niño rikuy.
El Niño nisqaqa (kastilla simimanta, wawa, maqt'acha, wawacha kaqraq Jesuscha, Nawidad p'unchawkunarayku) sapa kimsamanta pusaqkama watapi Inti Raymi icha Nawidad p'unchawkunapi Piruwpa chalanpi Pasiphiku mama quchap yakunpa q'uñikuyninmi.
Chay q'uñikuywanqa yakupi sallqa uywachakunam wañukun. Chayrayku challwakunam ayqikun icha yarqaywan wañukunmi, manaña mikhunata tarispa. Chayrayku chay watakunapi challwaqkuna nawidad p'unchawkunapi manañam challwakunata hap'inchu, mana allin musikuyninmanta anchata llakikuspa.
Pasiphiku mama quchapi yakup chiriyayninqa La Niña nisqam.


text:
Guanajuato suyu
Guanajuato suyu (kastilla simipi: Estado Libre y Soberano de Guanajuato), nisqaqa Mishikupi huk suyum. Uma llaqtanqa Guanajuato llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 1823 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitiku rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
14 munisipyukuna
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hatun llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Guanajuato, 171 623 runakuna.
- León 1 436 733 runakuna.
- Celaya 468 064 runakuna.
- Salamanca 260 759 runakuna.
- Silao 172 984 runakuna.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Guanajuato suyu.
- Gobierno del Estado de Guanajuato Uficial qillqa web
- Guanajuato Magazine


text:
Laura Montoya
Santa Laura Montoya, María Laura de Jesús Montoya Upegui sutiyuq warmiqa (* 26 ñiqin aymuray killapi 1874 watapi paqarisqa Jericó llaqtapi - † 21 ñiqin kantaray killapi 1949 watapi wañusqa Medellín llaqtapi) huk Kulumbya mama llaqtap kathuliku Santu karqan.
21 ñiqin kantaray killapi Santa Laura Montoya raymi p'unchawninmi.
Tayta: Juan de la Cruz Montoya; Mama: María Dolores Upegui.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Laura Montoya.


text:
Kawsachikuy imayay
Kawsachikuy imayay icha Nutrimintu (nutrimentum) nisqakunaqa kawsaqkunap kawsachikunanpaq muchusqan imayaykunam.
Uywakunap runakunappas mikhunanpi kaq kawsachikunanpaq kawsachikuy imayaykunaqa mikhuna imayay nisqapas, kaymi:
- K'illimsayaku (hidrato de carbono)
- Miqu (almidón): riwi murukuna, papa, kumar, rumu
- Asukar icha Wiru misk'i (sakharusa, sacarosa): wayukunapi, misk'i wirupi
- Uwas misk'i (glukusa, glucosa): wayukunapi
- Wayu misk'i (fruktusa, fructosa): wayukunapi
- Prutina (proteína): chaqullu, kiwicha, kinwa, qañawa; uywamanta mikhuna (runtu, aycha, kisu, lichi)
- Wira (grasa / lípidos): huk murukuna (inti wayta, inchik, asitunas), palta; uywa wira (mantika, nata, mantikilla)
Yurakunataq kay kawsachikuy imayaykunatam muchun, allpamanta hurquspa, wanuchanapipas kaq:


text:
Pachakamaq llaqta
- Pachakamaq apu nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.
Pachakamaq llaqtaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Lima pruwinsyapi, Lurín distritupi, Lima llaqtap chawpinmanta 40 km karum.
Pachakamaq llaqtapiqa qawiñakuna Pachakamaq apupaqqa rurasqa hatun yupaychana wasim karqan. Kunanraqmi chaymanta qawiñakuna.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Pachakamaq llaqta.
Katiguriya:Mawk'a llaqta (Lima pruwinsya)


text:
Martin Luther
Martin Luther icha Luder (10 ñiqin ayamarq'a killapi 1483 paqarisqa Eisleben llaqtapi, Alimanyapi, 18 ñiqin hatun puquy killapi 1546 wañusqa Eisleben llaqtapi) kristiyanu rifurmasyun nisqap kamaqninsi yachachiqpas karqan.
Awgustinu munqhi, katuliku munqhi, Dyusmanta yachachiq kaspa, katuliku inlisyapi mana allin wiñaykuykunata allinchayta munarqan, Dyuspa simillanmanta, Jesu Kristullamanta yuyaykuspa.
Kristiyanu iñiq runakunap Dyuspa Simin Qillqata allinta hap'inankupaqqa chay Bibliataqa iwriyu simimanta grigu simimantapas aliman simiman t'ikrarqan, Wartburg nisqa pukarapi (Eisenach k'itipi) pakasqa kachkaspa.
Katuliku inlisyata allinchayta munaptinpas, Hatun Papa mana atiyninta chinkayta munaspa Lutherta ñakarqan. Huk aliman qhapaqkunaqa Lutherpa yachachiyninta chaskiptin, wakinkuna Aliman hatun qhapaqpas (Habsburg hatun qhapaq) mana chaskispa ñakarqan. Chay hinatam Alimanyapi inlisya rakikurqan. Lutherpa yachachiyninta uyariq iñiqkuna musuq inlisya tukurqan, prutistantismu nisqata kamaspa.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Martin Luther.


text:
Gianni Rivera
Gianni Rivera sutiyuq runaqa, (* 18 ñiqin chakra yapuy killapi 1943 watapi paqarisqa Alessandria llaqtapi - ) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta:
Churinkuna:.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa (1962, 1966, 1970, 1974)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Gianni Rivera.


text:
Shukllachishka Kichwa
Shukllachishka Kichwa (Hukllachasqa Qhichwa) nisqaqa Ikwadurpi, Kichwa nisqa Qhichwa simipaq allin qillqayninmi, Ampatu llaqtapi kaq Kichwa Amawta Kamachik nisqa yachay sunturpa kamachisqan.
Chay allin qillqayqa ECUARUNARI tantanakuypa ufisyal nisqa allin qillqay kaptinpas, achka kristiyanu tantanakuykuna manaraqmi llamk'achinkuchu, astawantaq kastilla simipi hina qillqanku.
Iskay simipi yachaypiqa Shukllachishka Kichwata yachachinkum.
Hawa T'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Curso básico de kichwa para hispanoparlantes, nivel 1
- Yachakukkunapa Shimiyuk Kamu, dineib.gov.ec (Kastilla simi - Runa simi rimaykuna kamu)


text:
Sumaq qhaway pruwinsya
Sumaq qhaway pruwinsya (Kastilla simipi: Provincia de Bellavista) nisqaqa San Martin suyupi, Piruwpi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Sumaq qhaway llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kay pruwinsyapiqa Llakwash runakunam kawsanku.[1]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suqta distritunmi kan.
Distritu - (Uma llaqta):
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ www.peruecologico.com.pe/ Quechua Lamista / Llakwash runakuna (kastilla simipi)


text:
Pukyumanta willay
Pukyumanta willayqa llapa k'uskiykuqpa, llapa willay kamayuqpa rurananmi. Willay pukyu nisqamanta willaspaqa, takyachisqankunata khaqnaqchanmi.
Wak qillqaq runap nisqantaqa wichq'aq chupa ("...") sananchakunapi wichq'aspa qillqamun, chaymantataq qillqaqpa sutintam, pukyu qillqap sutintapas qillqamun.
Liwrumanta, willay p'anqamanta willaspaqa, kay willakunatam willananchik:
- Qillqaq
- Qillqa suti
- Wata icha liwruchasqap watan
- Liwruchaq
- Willay p'anqa (kaspaqa)
- Mayqin p'anqa icha p'anqakuna


text:
Mario Yepes
Mario Alberto Yepes Díaz sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin qhulla puquy killapi 1976 watapi paqarisqa Cali llaqtapi - ), huk Kulumbya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Tayta: Yepes; Mama:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Mario Yepes.


text:
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar Palacios y Blanco (* 24 ñiqin anta situwa killapi 1783 watapi paqarisqa Caracas llaqtapi, Winisuylapi - 17 ñiqin qhapaq raymi killapi 1830 watapi wañusqa Santa Marta llaqtapi, Kulumbyapi), Winisuyla mama llaqtapu awqaq pusaq, llaqta pusaq, rimaq, qillqaqpas. Qespichiq nisqa. Hamaut'ankuna kasqan Simón Rodríguez, Andrés Bello. "Mama quchapi yapaska" nirqan.
Ura Qonti kuskanrunp'upi mamallaqtakunap Ispañamanta qispichiqnin Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi, kamarikuspa kunan kachkaq mama llaqtakunapaq awqarqan, Buliwyapaq, Kulumbyapaq, Ikwadurpaq, Piruwpaq, Winisuylapaqpas.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Simón Bolívar.


text:
APÉNDICE
¿Imataq “almawan” “espïrituqa”?
ALMAPITAWAN espïritupita parlaqta wiyarqa, ¿imamantaq pensarinki? Almapitawan espïritupita parlaqta wiyarqa, cuerpontsik rurinchö katsinqantsikta, mana wanonqanta, y mana rikakoq espiritu kanqantam wakin nunakunaqa creiyan. Wanurishqaqa cuerpontsikpitam tsë espiritu yarqurir huk lädokunachö kawëkan niyanmi. Kë yachatsikï alläpa reqishqa kaptinmi, nunakunaqa espantëkuyan Biblia tsënö mana yachatsikonqanta musyarir. Tsëpenqa, ¿imatataq Biblia yachatsimantsik almapita y espïritupita?
BIBLIA “ALMAPITA” YACHATSIKONQAN
Almapita puntata parlarishun. Rikanqantsiknöpis casi llapan Bibliam hebreu y griegu idiömachö qellqakarqan. Biblia qellqaqkuna almapaq parlarnenqa hebreu idiömachö néfesch y griegu idiömachö psykjé nishqan palabrakunatam churayarqan. Tsëmi kë ishkan palabraqa puwaq pachakpitapis más, Bibliachö yurin y Traducción del Nuevo Mundo nishqanchöqa “alma” nishpam churayämushqa. Bibliachöqa “alma” y “almakuna” nerqa ¿imakunapaqtaq parlan? Këtaqa nin, 1) nunakunapaq, 2) animalkunapaq, 3) nunakunapa y animalkunapa kawëninkunapaqmi. Rikärishun Bibliachö kë kimampaq parlanqanta.
Nunakuna. “Tseyaqnam Noe barcutano arcata rurarqan. Peru puwaq nunacunallam [psykjé] tse arcaman yecur, salbacuyarqan yacucho wanuyänan quecaptin.” (1 Pedru 3:20.) Këchöqa alleqmi rikätsimantsik nunakuna “alma” kayanqanta: Noé warminwan, kiman tsurinkuna y kiman lumtsïninkuna. Hinamampis Éxodo 16:16, nishqanchömi israelitakunata Jehová Dios mandarqan: Manätaqa “ëlluyanki [qoriyanki] wayikikunachö ëkaq almapis kayanqanmannölla” nishpa. O familiachö ëkaq nunapis kayanqan tinkullam ëlluyänan karqan. “Alma” o “almakuna” nishqan palabrakunaqa nunakunallapaqmi parlan kë textokunachö Génesis 46:18, Josué 11:11, 1 Corintios 15:45, QKW.
Animalkuna. Dios kamanqan tiempo witsëpaqmi Bibliachö kënö nin: “Diosmi nerqan: ‘Yakuchö miratsun kawaq almakuna, y volaq animalkuna patsa hanampa volayätsun’. Tsëpitanam Dios nerqan: ‘Patsachöpis miratsun kastanmannö tukïläya kawaq almakuna, manshu animalkuna, kuyoq animalkuna y chukaru animalkunapis’. Y nenqannömi karqan” (Génesis 1:20, 24). Kë textochöqa pescädokunata, manshu animalkunata, chukaru animalkunatapis “almakuna” ninllam. Tsënöllam hina, älayoq y tukïläya animalkunatapis qayan Génesis 9:10, Levítico 11:46, Números 31:28, textokunachö.
Nunapa kawënin. Höraqa nunakunapa kawënintam “alma” nishpa qayan. Tsëmi, Moisesta Jehová nerqan: “Almëki asheq llapan nunakunaqa wanuyashqanam” nishpa (Éxodo 4:19). ¿Imatataq Moisesta chikeqkunaqa ashiyarqan? Wanutsiyänampaqmi ashiyarqan. Tsënöllam hina Raquelpaq leirnin tarintsik, Benjamín shutiyoq wambram yurikaptinmi “alman yarqurëkarqan (o wanurerqan)” neqta (Génesis 35:16-19). Tsë höram Raquel kawëninta oqrarerqan. Hinamampis Jesus nenqanman pensakurkushun: “Noqam alli mitseqqa kä, alli mitseqqa kaweynintam [psykjé] qon üshankunapaq” (Juan 10:11, QKW). Jesusqa, almantam o kawënintam entregarqan nunakunarekur. Kë rikanqantsik textokunachö “alma” nerqa, clärom nunakunapa kawënimpaq parlan. “Almapita” más parlanqantaqa tarintsik 1 Reyes 17:17-23, Mateo 10:39, NM, Juan 15:13, NM, Hechos 20:10, NM, textokunachömi.
Bibliata estudiar siguirnenqa, manam tarinkitsu huk versïculollatapis “almaqa” “manam wanuntsu”, o “manam ushakantsu” neqta. Más bien Bibliaqa nimantsik almaqa wanonqantam (Ezequiel 18:4, 20). Tsëmi Bibliachöqa, “wanushqa alma” nin ayata (Levítico 21:11).
¿IMATAQ “ESPÏRITUQA”?
Kananqa rikärishun ‘espïritupita’ Biblia yachatsikonqanta. Wakin nunakunaqa creiyan “espíritu” y “alma” igual kayanqantam. Pero manam tsënötsu. ‘Espïrituwan’ ‘almaqa’ hukläya kayanqantam Bibliaqa claro yachatsikun. ¿Imachötaq hukläya kayan?
Biblia qellqaqkunaqa, rúaj nishqantam hebreuchö y pnéuma nishqantam grieguchö churayarqan ‘espïritupita’ parlarnin. Kikin Bibliachömi imanö kanqantapis willamantsik. Salmo 104:29 nishqanmi Jehovata nin: “Espïritunta [rúaj] horqariptikeqa wanuriyanmi, y allpamanmi kutiriyan”. Y Santiago 2:26 [QKW] nishqanchönam nimantsik: “Kwerpu mana espirituyoq [pnéuma] wanushqa keykan” nishpa. Këchö “espíritu” nerqa, rikätsimantsik ‘espïrituqa’ cuerpo kawatseq kanqantam, mana tsëwanqa wanushqam këkanman. Tsënö kaptinmi rúaj nishqan palabraqa “espíritu” nishllapatsu Bibliachö yurin, sinöqa, “kallpa” o kawëpa kallpan nishpapis yurinmi. Tsëmi Dios nerqan Noëta Diluviopaq: “Mantsakëpaq tamyatam patsaman apamushaq, kawëpa kallpanwan [rúaj] llapan kawëkaqkunata ushakätsinäpaq” nishpa (Génesis 6:17; 7:15, 22). Awmi, ‘espïritupaq’ parlarqa mana rikakoq kallpapaq, o llapan kawaqkunata kawatseq kallpapaqmi parlan.
Almaqa manam espïrituwan igualtsu. Imanömi huk radio wanan electricidadta funcionanampaq, tsënömi cuerpopis wanan espïrituta funcionanampaq. Puritsina radioman pïlata churarishqaqa electricidadnin yëkurirmi funcionatsir qallëkun, mana pïlawanqa manam funcionantsu. Tsë pïlapa electricidadnin cuentam espïritupis, cuerpo kawanampaq kallpata qon. Y tsë electricidad cuentam imatapis pensantsu ni mäkuntsu. Awmi, manam nunanötsu espïrituqa kawan. Kë espíritu o kallpa mana cuerpocho kaptenqa, salmista nenqannömi: “Wanurin y allpaman kutirin”.
Eclesiastés 12:7 nishqanchömi nimantsik: Nuna wanuriptenqa “[cuerpoqa] o polvoqa qallananchö kanqannö allpamanmi kutirin, y espïritunam Diosman kutirin”. Espíritu o kawëpa kallpan haqiriptenqa, cuerpoqa wanurinmi y allpamanmi kutirin. Tsënöllam hina kawëpa kallpampis Diosman kutirin (Job 34:14, 15, Salmo 36:9). Pero këqa manam kawëpa kallpanqa ciëloyaqmi ewkun ninantsu. Tsëqa, pipis wanuriptenqa shamoq tiempochö kawananta o mana kawanantaqa Jehová Diosmi decidin ninanmi. Y kawëninqa Diospa makinchönam këkan ninanmi. Tsë kawëpa kallpanta o espïrituntaqa, Diosllam kutitsita puëden, tsënöpam yapë kawarinman.
¡Imanömi kushikuntsik, Jehová Diospa yarpëninchö këkaq ‘wanushqa’ nunakuna yapë ‘kawariyämunanta’ musyarir! (Juan 5:28, 29). Kawariyämunan hora chäramuptenqa, mushoq cuerponkuna rurarirmi Jehová Diosqa espïrituta o kallpata qorenqa yapë kawayänampaq. ¡Imanö kushikïpaqraq kanqa!
Bibliachö “alma” y “espíritu” nishqan palabrakunapita maslla yachakïta munarqa, ¿Qué nos sucede cuando morimos? nishqan follëtopa 32 a 36 päginankunachö ashi, y libro Razonamiento a partir de las Escrituras nishqampa 136 a 140 päginankunachöpis tarinkim. Kë ishkan publicacionkunataqa Jehovapa testigonkunam rurayämushqa.


text:
APÉNDICE
¿Diciembre killachötsuraq Jesus yurerqan?
BIBLIAQA manam willamantsiktsu ima killa ni ima hunaq Jesus yurenqantapis. Pero diciembre killachö mana yurenqantaqa alleqmi rikätsimantsik.
Jesus yurenqan Belen markachöqa, ¿imanö tiempotaq diciembre killa witsan? Judío calendariochöqa kislev nishqan killam kan, y kë killaqa noviembre witsampita hasta diciembre witsanyaqmi ratan, alalanmi y tamyanmi. Tsëpitanam tebet nishqan killa diciembre witsampita hasta enero witsanyaq, y kë killachöqa, wakin killakunapitapis masmi alalan y hirkakunachönäqa hora höraqa rashtanmi. Mä Bibliachö rikärishun kë killakunachö imanö tiempo kanqantapis.
Biblia qellqaq Esdras nunam rikätsimantsik kislev killaqa alalanqanta y tamyanqanta. “Isqon killapa [kislev], ishkë chunka hunaqninchömi” Jerusalenman ëllukäyarqan o qorikäyarqan atska nunakuna “katatar [...] alläpa tamyaptin”. Hinamampis tsëchö ëllukashqa o qorikashqa nunakuna niyanqantam willamantsik: “Kë tiempoqa alläpa tamya killam y manam waqtachö quedakïta puëdentsiktsu” nishpa (Esdras 10:9, 13; Jeremías 36:22). Tsëmi diciembre killa chaptenqa, tsë markachö mitseqkuna animalninkunata ëllukuyaq o qorikuyaq alalëcho mana quedakuyänampaq.
Pero Jesus yurenqan paqasqa, pampachömi animalninkunata cuidar mitsikoqkunaqa këkäyarqan nimantsikmi Bibliachöqa. Awmi, Lucas libro qellqaqmi willamantsik: “Tse paqasmi Belen marcapa wac laduncho üshancunata mitseq nunacunapis täpaquicayarqan”, nishpa (Lucas 2:8-12). Rikanqantsiknömi, manam hunaqllapatsu puriyaq sinöqa hinanchömi täräyaq. Paqaspam animalninkuna libre kaq. Tsë diciembre killa Belenchö alläpa alalë y tamya këkaptenqa, ¿mitsikoqkuna chacrakunachö täräyanmantsuraq karqan? Manachi. Kënö tiempokuna kanqanmi rikätsimantsik diciembre killachö Jesus mana yurenqanta. *
Diospa Palabranqa alleq clärom willamantsik imë Jesus wanonqanta, pero imë yurenqantaqa manam alleq clärotsu willamantsik. Tsëmi këqa yarpäratsimantsik rey Salomón nenqanta: “Huk alli aceitepitapis más alleqa, huk alli shutim, y yuriki hunaqpita más alleqa wanukï hunaqmi” nishpa (Eclesiastés 7:1). Tsëmi musyantsik Cristupa willapäkïnimpita y wanïnimpita Bibliachö más parlanqanta, y yurikïnimpitaqa ichikllata willamanqantsikta.
^ par. 1 Maslla musyëta munarqa ashi Razonamiento a partir de las Escrituras, nishqan libropa 111-114 päginankunachö, kë librotaqa Jehovapa testigonkunam rurayämushqa.


text:
APÉNDICE
Jesusta katikkunaka cruzta charinachu kan
ACHKA waranka waranka gentekunaka cruztaka kuyashpa adorashpami charin. Enciclopedia Hispánica libropash ninmi ‘Jesusta katikkunami cruztaka charin’ nishpa. Shinapash, Jesusta alli katikkunaka mana cruzkunataka charinchu. Imamantatak mana cruzkunata charin.
Jesucristoka mana shuk cruzpichu wañurka. Imashinatak yachanchik Jesucristoka mana shuk cruzpi wañushkata. Wakin Bibliakunapika, staurós griego shimitami, “cruz” nishpa churashka. Shinapash, griego shimipi staurós nishpaka, shuk “shayak kaspitami” staurós nin karka. The Companion Bible nishka shinaka, ‘ishkay cruzashka kaspikunataka mana staurós ninchu karka. [Tukuylla Mushuk Testamentota] griego shimipi rikukpika, ishkay cruzashka kaspikuna kashkataka mana ninchu’ ninmi.
Kutin shuktak versokunapika, xýlon shimitami “cruz” nishpa churashka. Shinapash, griego shimipi xýlon nishpaka, shuk “raku kaspitami” xýlon nin karka (Hechos 10:39; 13:29).
Ñawpa punchakunapika, imamantatak gentekunataka shuk kaspipi warkushpa wañuchin karka. Das Kreuz und die Kreuzigung [La cruz y la crucifixión] libropika, Hermann Fuldaka kashnami nin: “Ñawpa punchakunapika, warkushpa wañuchina pushtukunami tiyarka. Wakinpika, chay pushtukunapika mana jatun yurakunaka tiyanchu karka. Chaymantami, shuk kaspita allpapi pampan karka. Kay kaspipimi mana alli gentekunataka, makikunata jawaman tantachishpa clavan karka. Wakinpika, chakikunatapashmi clavan karka” nishpa.
Cruzta mana charina kashkata alli yachachunka, apóstol Pablopash Bibliapika kashnami nin: “Kaspipi warkuy tukushpa wañukka millanayay tukushkami kan” (Gálatas 3:13, NM). Pablo kay shimikunata nishpaka, Deuteronomio 21:22, 23 versokunata yuyarishpami parlakurka. Deuteronomio 21:22, 23 versokunaka mana shuk cruzmantaka parlakunchu. Shuklla kaspimantami kay versokunaka parlakun. Shinallatak, kay versopi nishka shinaka, kaspipi warkushpa wañuktaka ‘millanayachishpami’ rikun karka. Shinaka, ñawpa punchakunapika kaspipi warkuy tukushpa wañunaka pinkanayaymi karka. Chaymantami, Jesusta katikkunaka mana cruzkunata wasikunapi charinachu kan.
Jesús wañushka kipaka, Jesuspa katikkunaka cruzta adoranchu karka. Achka librokunapi nishka shinaka, Jesuspa katikkunaka mana cruzta adoranchu karka. Shinapash, Jesús wañushkamanta 300 watakuna kipaka, jatun mandak Constantinoka, yanka dioskunata adorashpapash, Jesusta katinimi nik tukurka. Constantinoka, chay punchamantami, Jesusta katinkapakka cruzkunata charinallami kankichik nishpa yachachirka. Shinapash, chashna yachachinaka mana allichu karka. Ñawpa punchakunapika, yanka dioskunata adorak gentekunami cruzkunataka charin karka. Shuk católico libropika kashnami nin: “Jesús manarak kay Allpaman shamukpillatakmi, achka gentekunaka cruzkunata charin karka. Kutin, Jesuspi mana krikkunapashmi cruzkunataka charinmi karka” nishpa (New Catholic Encyclopedia). Shuktak librokunapipash ninmi, gentekunaka intita adorana pushtukunapipash cruzkunataka churashpa charin karka nin. Shinallatak kay librokunapika ninmi, yanka dioskunata kushichinkapakmi, waynayana pushtukuna tiyashka nin. Chay pushtukunapimi cruzkunataka churashpa charin karka nin.
Shinaka, imamantatak Jesusta katinkapakka cruzkunata charinallami kankichik nishpa yachachi kallarirka. Yanka dioskunata adorak gentekuna “Jesusta katikkuna” tukuchunmi, Jesusta katikkunapash cruzkunataka charinallami kan nishpa yachachi kallarirka. Shinapash, Bibliapika mana yachachinchu cruzkunata adoranami kankichik nishpaka (2 Corintios 6:14-18). Ashtawankarin, Bibliapika mandanmi, mana imakunatapash rurashpa adoranachu kankichik nishpa (Éxodo 20:4, 5; 1 Corintios 10:14). Shinaka, Jesusta alli katikkunaka mana cruzkunata charinchu, mana cruzkunataka adoranchu.*
* Imamantami mana cruzkunata charina kashkata ashtawan alli intindinkapakka, Razonamiento a partir de las Escrituras libropi, 91-95 paginakunata maskanki. Kay librotaka Jehovamanta willakkunami español shimipi llukchishka.


text:
Binidiktu VI
Binidiktu VI, Binidiktu VI suqta ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. VI, Italya simipi: Benedetto VI) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † ? ñiqin inti raymi killapi 974 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
19 ñiqin qhulla puquy killapi 973 watapi watamanta ? ñiqin inti raymi killapi 974 watapi watakama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Binidiktu VI.


text:
Chumpi urqu
Chumpi[1](kastilla qillqaypi Chumpe), Hatunrit'i, Ñañaluma icha Yanaluma[2] icha Wisk'achani[3] nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Uqunqati distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.106 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Awsanqati
- Allqamarinayuq icha Qullqi Krus (6.102 m)
- Qullpa Ananta icha Qallanqati (6.110 m)
- Wisk'achani rit'i urqu, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ lib.utexas.edu Saywitu
- ↑ John Biggar, The Andes: A Guide for Climbers, p. 117
- ↑ Saywitu: Tinki llaqta, Siwinaqucha, Sinkrinaqucha, Awsanqati urqu, Qayanqati urqu (Qullpa Ananta), Hatun Uma rit'i urqu, Alqamarinayuq (Qullqi Krus), Wisk'achani urqu (Chumpi)
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Tinki llaqta, Siwinaqucha, Sinkrinaqucha, Awsanqati urqu, Qayanqati urqu (Qullpa Ananta), Hatun Uma rit'i urqu, Alqamarinayuq (Qullqi Krus), Wisk'achani urqu


text:
Javier Zanetti
Javier Adelmar Zanetti (* 10 ñiqin chakra yapuy killapi 1973 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukunas (13)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna (5)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
(*) Incluyendo Arhintina quchu
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Javier Zanetti.


text:
Truyanu maqanakuy
Truyanu maqanakuy nisqaqa (grigu simipi Tpwιkός πόλeuoς) ñawpa grigukunap willaykusqansi karqan, tukuy grigu llaqtakuna Truya llaqtap hayunsi kaptin.
Truya llaqtap Priamos sutiyuq qhapaqninpa churin, Paris sutiyuq, Spartip qhapaqninpa Eleni sutiyuq warminta hap'ikuptinsi, tukuy grigu qhapaqkuna ancha phiñakuspas awqaqninkunata Truya llaqtaman maqanapaq qayakurqan. Chay Truya llaqtapi chunka watas maqanakuspapas manas atirqanchu. Chay maqanakuymanta Omirosmi Iliada nisqanpi willaykun.
Achka awqaqkuna, grigukunap Akhiliyasnin, truyanukunap Ektorninpas wañuptinña, grigukuna manaraq atiptin, Odisiw sutiyuq Ithakip qhapaqnin qiqutamantas yuyarqan: Truyanukunaman manañam awqapuykikuchu nispa llullaspa Truyanu Kawalluta haywarqan. Chay kawallup ukhunpis Odisiw huk awqaqkunawan pakakurqan. Truyanukuna iñiptinsi kawalluta llaqtap ukhunman aysamurqan. Truyanukuna anchata phistarqaspa ch'allkurqaspa machakurquptinsi, grigu awqakuna llaqtap punkunkunatas kicharqan. Hawamanta kutimuq grigukunas llaqtaman yaykurqan, chaypi truyanu runakunata wañuchispa.
Asllas truyanukuna ayqiyta atirqan, paypurataqsi Ayniyas.


text:
Fortaleza (Ceará)
Fortaleza (purtuyis simipi: Fortaleza de Nossa Senhora de Assunção) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 3 ñiqin ayriway killapi 1726 watapi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Salvador 2 447 409 runakunam kawsachkanku.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wawa wasikuna :
- Huch'uy yachay wasikuna:
- Chawpi yachay wasikuna:
- Yachay sunturkuna:
- Universidade da Frotaleza
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fortaleza (Ceará).
- Página oficial del gobierno municipal
- Ceara ciudades
- Fortaleza


text:
José María Arguedas
José María Arguedas Altamirano, (* 18 ñiqin qhulla puquy killapi 1911 watapi paqarisqa Antawaylla llaqtapi, Apurimaq suyupi; 2 ñiqin qhapaq raymi killapi 1969 watapi wañusqa Lima llaqtapi), Piruw mama llaqtayuq qillqaq, runakunap kawsayninmanta achkata willaspa qillqarqan.
Lliwmanta astawan Kastilla simipi qillqaspa, achkatapas Qhichwa simipi willarqan. 1956 watapi Pukyu llaqtapi Inkarrí nisqamanta willasqakunata qillqamurqan. Qhichwa runapura achka takiykunata uyarispa qillqarqan, Jorge Lira sutiyuq masinwanpas. Piruwpi wiraqucha qhapaqkunap kamachiyninrayku llakipayakuspa, 1969 wañuchikurqan.
Yayanqa rimapukuqsi karqan, Víctor Manuel Arguedas Arellano sutiyuqsi, mamantaq Victoria Altamirano sutiyuqsi.
Kawsay qillqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
José María Arguedas Altamirano, nasirqa chunka pusaqniyuq enero killapi waranqa isqun pachak chunka hukniyuq watapim Antawaylla llaqtapi, Antawaylla pruwinsya, Apurimaq suyu nisqapi. Taytanmi karqa Victor Manuel Arguedas Arellano, Qusqu llaqtamanta abogado achka llaqtakunapim juez kaypi purirqa, mamanñataqmi Victoria Altamirano Navarro sutiyuq karqa, Antawayllapi qapaq runa aylluyuq karqa. Iskay wata suqta killachayuq kachkaptinmi mamitan wañukurqa, kulikuwan unquspan; chaymi taytan-law awilanwan tiyapakurqa, Teresa Arellano sutiyuq, Antawaylla llaqtapi.
1915 watapi taytanta Juez de Primera Instancia Lukana pruwinsyapi Ayakuchu suyupi nombraptinku chay llaqtaman rirqa, manaraq unay tiyachkaspa San Juan Lukanapi asindayuq qapaq warmiwan taytanqa kasararukurqa, Grimanesa Arangoitia Iturbi Viuda de Pacheco sutiyuqwan chaymi kachkan (1917) waranqa isqunpachak chunka qanchisniyup watapi. Hinaptinmi warmallaraq José Mariaqa Lukana llaqtaman viajarqa, qipamamanwan huñunakunanpaq; yuyarinapaq hinam viajasqa, chaytam wiñaypaq yuyarirqa. Chay musuq ayllunqa Pukyu llaqtapi tiyarqa, capital de provinciapi. 1919 watapi, Augusto B. Leguía kamachikuynin qallarichkaptin, taytanqa, contrapartin politikamanta kaptin, Juez kayninmantam qarquchikurqa hinaptinmi abogado litigante kasqanman kutiykuspan hinaspapas viajeroman kutirikurqa, purisqan raykum maynillanpi ayllunta watukarqa.
Kay warmakaspan tiyasqan timpu Arguedaspaqa mana qunqaymi qipamamanwan hinaspa qipamamanpa qari churin Pablo Pachecowan ñakarisqanta. Payqa qusanpa churintaqa millayllatañan chiqnirqa, hinaspanmi hacindapi yanapakuq runakunawan kuska tiyananpaq kamachirqa. Chay qipamamanpa qari churinqa maqarariq yunpayta sintichiq ima kasqa hinaspapas huk kuti mana munachkaqta qawachisqa india violasqanta. Kay hawa wawqinpa ruwasqantam wiñaypaq yuyanqa rikuchkanmanpashina sayachkaqta gamonal abusivo, ñakarichikuq rumi sunqu chaymanta lujurioso obra literaria qillqasqanpi. Indiyukunapa chawpillanpim kuyayta tarirqa ayllunkunapi mana kuyakuy tarisqanta, sutinchakuspa paykunapa kawsasqanwan, pachamamatan aswan kuyana nispan tawnachakurqa.
Julio killapi 1921 watapim qipamamanpa wasinmanta Aristides sutiyuq kuraq wawqinwan ayqikurqa; hacienda Viseca sutiyuman iskayninku rirqa, tiyunku Manuel Perea Arellanopaman, San Juan de Lucanas llaqtamanta pusaq kilumitro puriypi. Iskay watam chaypi tiyarqaku, mana taytayuq, kampu runawan kuskam tiyarqanku chakra llamkaypi yanapakuspanku. José Mariapaqa chay watakunallam allin sumaq kusisqa kawsaynin karqa. 1923 watapi ayqikusqanmanta kutimun taytan pusapamuptin, paytam unay puriysirqa may llamkaq risqanmanpas, chaypin yaqa iskay pachak llaqtakunta riqsirqa. Wakinmi kaykuna Wamanga, Qusqu hinaspa Awankay. Kay puchuq llaqtapim, wawqin Aristidespiwan, Colegio Miguel Grau Padres Marcedarioskunapaman internasqa yaykurqaku, chaykama taytanqa llamkayninwan purillachkan. Chay Peru llaqtapa uraynipi purisqan hinaspa Abancay colegiopi internado kasqantawan yuyarisqantam novelanpi qillqanqa Los Ríos Profundos sutiyuqta, kay kaqqa allinkaq qillqayninmi.
1925 watapi aksidintakuspa iskay diduntapas paña kaq makinmanta wituchikasqa. 1926 watapi Ica llaqtapi estudios secundarios nisqata qallarirqa, aqukama costa peruanapi, chay raykun tunpanta qunqarqa sierra llaqtakunapa kawsayninta chay warma kaspan tukuy yachasqantapas. Pay kikinmi ñakarirqa imaynas chaypi costa runa puna runata (serranukunata) pisichaspanku sarutyasqanta. 1928 watapim Huancayo llaqtaman purirqa, hinaya estudiachkan chaypin qallarirqa allin qillqaq runa kasqanta revista estudiantil Antorcha sutiyuqpi yanapakuspa. 1930 watapim Yauyos llaqtapi unay tiyarqa, taytanwan kuska. Iskay wata estudiasqanmanta chaymi (1929 watamanta 1930 watakama), Nuestra Señora de la Merced colegiopi examenta haywapurqa, Lima llaqtapi, mana maystruyuq may puna llaqtakunapichiki estudiasqanmanta.
1931 watapi, iskay chunka watayuqña kachkaspanmi, Lima llaqtapi tiyarqa chaypim yaykurqa Facultad de Letras de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos nisqaman. Taytan wañusqan hawam, wataña tiyachkaptin, kawsananpaq pay kikinmi imatapas ruwanan mikunanpaq chaymi auxiliar-hina Administracion de Correos nisqaman yaykurqa llamkapakuq.
1933 watapi rikurichimun huk kuwintu qillqasqanta: Warma Kuyay sutiyuqta. 1935 watapi kaq rikurichillantaq Agua, qallariq kaqnin kuwintu libruta, chaywanmi chaskirqa Iskay kaq allinnin llamkay kasqanta Revista Americana de Buenos Aires llaqtamanta. 1936 watapim Augusto Tamayo Vargas, Alberto Tauro del Pino hukkunapiwan, Palabra sutiyuq revistatam hatarichirqaku, chay revistapin José Carlos Mariateguipa ideologianmanta rimarqaku. 1937 watapi prisu churachikun protestas estudiantiles nisqapi purisqanmanta general Camarotta chayamusqanwan, chaymi kasqa jefe de una misión policial de la Italia fascista. Penal “El Sexto” sutiyuqman Limapi pusachikurqa, pusaq killam chaypi wichqarayarqa, chaytapas qipaman kikin sutiyuq novela qillqananpaq yuyanqa.
Chaymanta as tunpantawan, Licenciaturayuqña Literaturapi Universidad San Marcospi, maystru-hina Colegio Nacional Mateo Pumacahua Sucuani llaqtapi yachachiyta qallarirqa, departamento del Cuzco nisqapi, Castellanota hinaspa geografiatawan yachachirqa (1939-1941). Alumnunkunawan kuskam, chay law llaqtakunapa folklorninmanta llamkarqaku. Chaypin yachakurqa etnólogo kasqanta. Chaynallataqmi Celia Bustamante Vernal sutiyuq warmiwan kasarakurqa, Peña Cultural Pancho Fierro nisqapa promotoranwan (1939), chayllapim artistakuna hinaspa intelectualkunapas huñunakurqa.
1941 watapi rikurichirqa Yawar Fiesta qillqasqan sutiyuqata, qallariqnin kaq novelanta. Octubre killapi 1941 watamanta nubimri killa 1942 watakamam, Ministerio de Educación qayan reforma de los planes de estudios secundarios nisqapi yanapananpaq. Profesorkunamanta sayaspan Congreso Indigenista Interamericano de Pátzcuaro nisqamanta 1942 watapi kutimuspan, kaqmanta profesor de Castellano yachisqanman Colegio Nacional Alfonso Ugarte, Nuestra Señora de Guadalupe chaymanta Mariano Melgarpiwan Lima llaqtapi yaykupun profesor-hina yachachisqanman.
1944 watapi unquyta qallarrin mana imapaqpas kallpayuq kay, pisipay, mana puñuy atiy, mana munachkaspa imapas munaq icha llakikuychu karqapas, chay raykum lisinsiata sapa kutilla mañakuq profesormanta llamkapakusqanpi. Chaykunatan yachakun wawqin Aristidesman kartasqanpi tunpantapas churallantaq kikin sapa punchaw qillqasqanpi El Zorro de Arriba y el Zorro de Abajo novela wañuptinña rikurichisqankupi. Pichqa watas, kikin willakusqan-hina, mana qillqayta atirqachu. Qaliyapurqanmi, ichaqa unquq-unqullamanmi tukupurqa.
1948 watapi, yachachisqan uraskunata pisiyachipurqaku hinaspapas manaña imapaqpas aypaqtaña qullqita Ministerio de Educacionpi profesor-hina llamkasqanmanta chaskirqa, comunistapaqmi propagandata ruwachkanki nispan. Qipamanqa wiñaypaq qarqupunku (1949). Manuel A. Odria sutiyuq dictador kamachikuynin chaypacha kachkarqa. Imaynaña kaptinpas, hinam llamkarqa huk institucionkunapi runapa kawsaynin waqaychananpaq hinaspa purichinanpaq.
Marsu killapi 1947 watapi Conservador General de Folklore del Misterio de Educación nispa sutichachikurqa, chaymanta Jefe de la Seccion Folklore nisqaman siqarqa, Bellas Artes, hinaspa kikin chay Ministerio de Educacionllapitaq karqa (1950-1952). Chaypim imaymanata ruwarqa allin Cultura Popular llipillan llaqtakunapi purinanpaq. Pay raykum, Jacinto Palacios, allin kaq Trovador Andino sutichasqa, kay kutimanta pacham chayraq Musica Andina grabayta qallarirqa chaymi 1948 watapi kachkan. Chay raykum mana haykappas-hina teatro Municipal hinaspa teatro Segura nisaqpas chayraq punkunta kicharqaku arte andino nisqaman.
1950 watamanta 1953 watakaman cursos de Etnología chaymanta Qhichwa rimaytawan Instituto Pedagógico Nacional de Varones nisqapi yachachirqa. 1953 watapin Director Instituto de Estudios Etnológicos kunan Museo de la Cultura Peruana sutiyuqpi sutichachikurqa, chunka watantinmi chaypi llamkarqa; hinallataqmi kamachirqa revista Folklore Americano sutiyuqta chaypas partinmi karqa Comité Interamericano de Folklore, chaypi ichaqa yanapakullarqa.
La Muerte de los hermanos Arango sutiyuq kuwintuwan, 1953 watapi riqsichisqanwanmi, llallirqa allin ñawpaqkaq primyuta Concurso Latinoamericano de Cuento México llaqtapi. 1954 watapi riqsichirqa taksa novelata Diamantes y Pedernales sutiyuq qillqasqanta.
Allin profesional kananpaq, Universidad Nacional Mayor de San Marcos especializakun Etnología yachaypi, grado de bachillerkaman chayarqa 20 -12 -1957 tesista La Evolucion de las Comunidades Indigenas sutiyuqta ruwarqa, chay llamkaywanpas Premio Nacional Fomento a la Cultura Javier Prado sutiyuqta 1958 watapi llallillantaq. Chaymi qallariy kutipi Europaman rirqa, Unesco becata quptin, España llaqtapi, hinaspa Francia llaqtapipas achka ruwaykuna estudiananpaq. España llaqtapi kachkaspanmi, Arguedas Zamora comunidadkunapa chawpinpi tapukachakuspa maskarqa, maypim kay andino kawsayninchikpa España lawpi sapin nispan maskarqa, chaymi tesis dukturalninpaq allin kanqa: Las Comunidades de España y el Perú, chaywanmi pichqa punchaw julio killapi 1963 watapi graduwakurqa.
1958 watapi riqsichirqa Los Rios Profundos, kay novelam paypa kawsayninmanta riman, chaywanmi 1959 watapi Premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma sutiyuqta chaskirqa. Kay novelanmi wakin qillqasmantaqa aswan allin nirqaku. 1958 watamanta 1968 watakaman catedrático de Etnología Universidad de San Marcospi karqa. Hinallataq Universidad Nacional Agraria La Molina nisqapipas 1962 watamanta 1969 watakama yachachirqa. 1961 watapi novela qillqasqanta riqsichirqa El Sexto sutiyuqta, chay qillqasqanwanpas, iskay kutiña, premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma 1962 watapi chaskirqa. Chay qillqasqanqa novelapuni Lima karsilpi kikinpa kawsayninmanta wichqarayaspan willakusqanmi, chay karsiltaqa wichqapunkuñam 1986 watapiraq.
1962 watapi riqsichirqa la Agonía de Rasu Ñiti. Chay watallapitaqmi Berlín Occidental (Alemania) llaqtaman rirqa, chaypin kicharikurqa qallariq kaq kutipi coloquio de escritores iberoamericanos, revista Humboldt sutiyuqpa hawanpi.
1963 watapi Director de la Casa de la Cultura del Perú sutichachikurqa, chaypi allinta profesional-hina llamkarqa; allinta llamkachkaspanmi, hamuq watapi llamkasqanta saqipurqa, presidente de la Comisión Nacional de Cultura nisqata sayapakuspa.
1964 watapi riqsichirqa allin munapakusqan qillqayninta: Todas las Sangres, allin sumaq novelan willakuymantam riman, chaywanmi achka clasi runa Perú llaqtapi tiyasqanta hinaspapas chiqninakuy-hina hawa llaqtakunapi kunan tiempo chayamusqanwan rikuchiyta munarqa. Chay watallapitaqmi yachachiypi llamkasqanmanta Palmas Magisteriales en el grado de Comendador hinaspa Resolucion Suprematawan kikin presidente Fernando Belaunde Terry prisedentipa firmasqan “gracias por los servicios prestados a favor de la cultura nacional” nispa riqsipurqaku. Director del Museo Nacional de Historia nispanmi suticharqaku, chaypim llamkarqa 1966 watakama.
1965 watapi, ñawpaq kaq warminmanta rakinakuspa, mama Sybila Arredondo sutiyuq Chile llaqtamanta warmiwan kasarakurqa, paywanmi wañunankama kuska tiyarqa. Unay watakunamanta Sybila karsilpi wichqachikurqa Perupi llaqtapi Sendero Luminoso terroristakunawanmi huñulla purinki nispa tunpachikuspan hinaptinmi 2002 watapiñam llaqtanmanpas kutirqa.
Allin profesionalhina llamkachkaspa, 1966 abril killapi Arguedas sipikuyta munarqa. Kay qillqaq runa sapa kuti yunpayta unquspa ñakarichkarqa ñawpa watakunamantaraq. Chaymantaqa, manaña allinñachu kawsaynin karqa. manañam pitapas rikuyta munaqñachu manam Ministerio de Educación nitaq mayqin llamkananmanpas riyta munaqñachu, aswan Universidad Agraria hinaspa San Marcos chayllapiñan yachachisaq nirqa. Rikunusichikurqa psiquiatra chilena Lola Hoffmann sutiyuqwan qaliyanampaq, paymi nirqa, hanpikuyta munaspaykiqa, qillqanallaykim nirqa. Chay raykum kuwintu librukunata rikurichirqa: Amor mundo y todos los cuentos 1967 watapi chaymanta, tunpan qipaman, wañuptinña: El zorro de arriba y el zorro de abajo rikurichirqaku.
1968 watapi Universidad de San Marcospi yachachiynin tukun, chaymanta, yaqa kuskalla, departamento de Sociología de la Universidad Nacional Agraria La Molina jefe nispan suticharqaku, chayllapiñam aswan llamkarqa. Chay watallataqmi premio Inca Garcilaso de la Vega nisqata chaskirqa, contribución al arte y las letras del Perú chay rayku. Chaypim runapa qayllanpi discursarqa: No soy un aculturado nispan.
Chaymanta, chay punchawkuna mana allin kaynin kaqmanta rikurimurqa hinaptin yapamanta sipikuynin munay rikurimullantaq chaymantapas rimallantaqmi qallariqnin pay kikinpa sapa punchaw qillqasqanpi, kaqllataqmi churarqa novelanman wañuptinña rikurimusqanpi. Universidad Agraria llamkasqanta kutichipun manañam llamkasaqñachu nispa hinaspa 28 noviembre killapi 1969 watapi universidad bañupi wichqarukuspan umanpi balyakurqa, chay raykum wañurqa, pichqa punchawpunim yunpayta ñakarispan (2 de diciembre 1969).
Panpakusqan punchaw, pay sapa punchaw kikin qillqasqanpi mañakusqanta-hina, tukipakuq tayta Máximo Damián violinta waqaykachirqa almapa qayllanpi, arpista Luciano Chiara chaymanta dansaqkuna Gerardo hinaspa Zacarías Chiara-piwan kuska, hinaspam almapa qayllampi pisillata rimarqa, chay rimayninpiñtaqmi yuyarichirqa imaynas kuyay sunqu hawa runa indígena nisqa kasqanta, kuyayllatañam llakiykukurqa wañukusqanwan.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Agua. Los Escoleros. Warma Kuyay (Willakuykuna, Compañía de impresiones y publicidad, Lima, 1935)
- Yawar Fiesta (Kawsay rikch'a, Compañía de impresiones y publicidad, Lima, 1941)
- Diamantes y Pedernales. Agua (Willakuykuna, Juan Mejía Baca y P.L. Villanueva, editores, Lima, 1954)
- Los ríos profundos (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1958)
- El Sexto (Kawsay rikch'a, Juan Mejía Baca, Lima, 1961)
- Túpac Amaru Kamaq taytanchisman. Haylli-taki. A nuestro padre creador Túpac Amaru. Himno-canción. (Harawi, Ediciones Salqantay, Lima, 1962)
- La agonía de Rasu Ñiti (Willakuy, Taller Gráfico Ícaro, Lima, 1962)
- Todas las Sangres (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1964)
- Pongoq mosqoynin (Willakuy, Ediciones Salqantay, Lima, 1965)
- Oda al jet (Harawi, Ediciones de la Rama Florida, Lima, 1966)
- Algunas observaciones sobre el niño indio actual y los factores que modelan su conducta (Hamut'aykuna, Consejo Nacional de Menores, Lima, 1966)
- Notas sobre la cultura latinoamericana (Yuyaychakuykuna, con Francisco Miró Quesada y Fernando de Szyszlo, Taller Industrial Gráfica, Lima, 1966)
- Amor Mundo y Todos los Cuentos (Willakuykuna, Francisco Moncloa, editores, Lima, 1967)
- Las Comunidades de España y del Perú (Huk Liwru, Universidad Nacional Mayor de San Marcos, Lima, 1968)
- Qollana Vietnam Llaqtaman / Al pueblo excelso de Vietnam, (Harawi, Federación de Estudiantes de la Universidad Agraria, La Molina, 1969)
- El Zorro de Arriba y el Zorro de Abajo (Kawsay rikch'a, Losada, Buenos Aires, 1971)
- Katatay y otros poemas. Huc jayllikunapas (Harawikuna, Sybila Arredondo de Arguedas-pa liwruchasqan, Instituto Nacional de Cultura, Lima, 1972)
Qhichwa simiman t'ikrasqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- José María Arguedas: Warma kuyay y otros relatos [Yawar willay, Sapan Churi = Hijo solo]. Traducción als quechua de Gloria Cáceres Vargas. Edición bilingüe, con introducción de Gonzalo Espino. Lima, Editorial San Marcos, 2011.
- José María Arguedas: Warma Khuyay. Kastilla simimanta runasimiman t'ikraq: Jaime A. Pantigozo Montes. Centro de Educación y Comunicación Guamán Poma de Ayala, Qusqu 2007.
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: José María Arguedas.
- http://arguedas.org/
- José María Arguedas-pa uyarispa qillqasqan qhichwa simipi takikuna
- Warma Khuyay. Qillqaq: José María Arguedas. Kastilla simimanta runasimiman t'ikraq: Jaime A. Pantigozo Montes (PDF, 640 kB)
- Los Blogs de Huacho: Categoria: José M. Arguedas
- Arguedasmanta widyu


text:
George Walker Bush
George Walker Bush sutiyuq runaqa (6 ñiqin anta situwa killapi 1946 paqarisqa New Haven llaqtapi, Connecticut suyupi, USA-pi) huk US-amirikanu pulitiku runam. 2000 watamanta 20 ñiqin qhulla puquy killapi 2009 watapi p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 43 kaq umalliqninmi karqan.
Ripublikanu partidupi wankurisqan kaspa, 2000 watapi 2004 watapipas umallinapaq akllanakuykunapim yallirqan.
11 ñiqin tarpuy killapi 2001 p'unchawpiqa terroristakuna New York llaqtapi pitu hatun wasintintam (World Trade Center, New York Twin Towers nisqata), Washington DC llaqtapi maqanakuy ministiryup (Pentagon nisqap) huk rakinta suwakusqa antankakunawan thuñichirqan, achka waranqa runakunatam wañuchispa. Chaymantam George W. Bush terrorismu hayu maqanakuyta rimarirqan.
USA-pa umalliqnin kachkaspa, iskay hatun maqanakuyta qallarirqan:
- 7 ñiqin kantaray killapi 2001 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Afganistan mama llaqtata atirqan.
- 20 ñiqin pawqar waray killapi 2003 p'unchawmanta USA awqaqkunaqa Iraq mama llaqtata atirqan, Saddam Hussein sutiyuq umalliqninta urmachispa hap'ispa. Chay Saddam Husseinqa 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 2006 p'unchawpi runa warkhunapim wañurqan. Kunanraqmi chay Iraq mama llaqtapi maqanakuchkanku.
2005 watapi Awustu killapi Katrina nisqa hatun pillunkuy New Orleans llaqtatam thuñichirqan, chunka waranqa runata wañuchispa. George Bush mana allinta yanapaptin, aswan USA runakuna manañam Bushtachu q'imin.


text:
Waranta
Waranta (kastilla simipi: Guaranda icha San Pedro de Guaranda) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk llaqtam, Bolívar markap Waranta kitipas uma llaqtanmi.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqta kitillikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa llaqta kitillinmi kan: Gabriel Ignacio de Veintemilla (icha Veintemilla), Angel Polibio Chávez (icha Chávez), Wanuku (Guanujo)
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Waranta.
- www.codeso.com / Saywitu: Chimpurasu marka


text:
Huwan XVII
Huwan XVII, Huwan XVII chunka qanchis ñiqin (latin simipi: Ioannes PP. XVII, Italya simipi: Giovanni XVII) Siccone Sechi sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 6 ñiqin ayamarq'a killapi 1003 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
? ñiqin inti raymi killapi 1003 watapimanta 6 ñiqin ayamarq'a killapi 1003 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Huwan XVII.


text:
Ponciano Corral
Ponciano Corral sutiyuq runaqa (20 ñiqin tarpuy killapi 1805 watapi paqarisqa Kustarika suyupi - 8 ñiqin ayamarq'a killapi 1855 watapi wañusqa Granada llaqtapi ) huk nikarawa pulitiku runam, Nikarawap awqaq pusaq, pulitiku wan 1855 umalliqninmi kachkan.
Ñawpa warmi: Ricarda Argüello Chamorro. Churinkuna (2): Carmen wan Sofía.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ponciano Corral.


text:
¿Misioneros jinachu yanapakunku?
Ari. Tukuy Jehovaj testigosnenqa, mayllapipis tiyakojtiyku, misioneros jina kanaykupaj kallpachakuyku chantá mayllapipis kashaspa Bibliamanta willariykupuni (Mateo 28:19, 20).
Chantapis, wakin Jehovaj testigosninmanta Diosmanta willanankupaj waj lugaresman, suyunkumanta waj llajtasman ima ripunku, maypichus Diospa palabranmanta sumaj willaykunata manaraj rejsinkuchu chay lugaresman. Wajkunataj waj suyusman ripunku. Tukuytaj kusikunku Jesús nisqan profeciata juntʼakusqanta rikuspa: “Rispataj, noqamanta testigos jina willankichej [...] tukuy kay pachaj kʼuchusninkama” (Hechos 1:8).
Kay 1943 watapitaj uj escuela qallarikorqa misionerosta sumajta yachachinankupaj. Kaytaj sutikun: Galaad Escuela. Kunankamataj Jehovaj testigosninmanta pusaj waranqa jinaña kay escuelaman rinku.


text:
Climinti IV
Climinti IV, Gui Foucois le Gros sutiyuq runaqa (latin simipi: Clemens IV PP., Italya simipi: Papa Clemente IV) (* 23 ñiqin ayamarq'a killapi 1195 watapi paqarisqa Saint-Gilles-du-Gard llaqtapi - † 29 ñiqin ayamarq'a killapi 1268 watapi wañusqa Viterbo llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
5 ñiqin hatun puquy killapi 1265 watapimanta 29 ñiqin ayamarq'a killapi 1268 watapikama Tayta Papam.
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Climinti IV.


text:
Kasarakuy
Kasarakuy icha Kuskanchakuy nisqaqa warmip qusachakuyninmi, qharip warmichakuyninmi.
Kasarakuyqa runap kawsayninpi ancha hatun p'unchawmi, sinchita phistasqam. Kasarakuy p'unchawmanta warmi qusanwan kuskalla kawsanakunmi.
Kristiyanu inlisyapiqa tayta kuram warmita qusanwan kasarachin. Inlisyap hawanpitaq kawsay qillqakamachiy (registro civil) nisqapi kasarakunku, mama llaqtap mink'achisqan runam hallch'aman qillqamun.
Ñawpa pacha huk runa wakikunapiqa manas kasarakuychu karqan. Warmip qharip kawsanakuyninkunaqa hukcharayarqansi.
Warmi qhariwan khuyanakuspaqa, sirwinakuspa allinta riqsinakunman. Huk wakikunapitaq, ahinataq Arabya mama llaqtakunapi - manam sirwinakunkuchu, aswantaq taytanmi qusanta, warminta akllaspa kasarachin.
Musuq pachapiqa achka qusa warmikuna sasachakuyniyuq kaspaqa t'aqanakunmi, manaña kuska kawsanakuyta munaspa.


text:
Aqumayu pruwinsya
Aqumayu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Acomayo) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Aqumayu llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Sallqa suyukuna: Qhichwa, Suni (Javier Pulgar Vidal)
Quchakuna: Aqumayu pruwinsyapiqa tawa aswan hatun qucham:
- Hawa Qucha (Aqupiya llaqta ñiqpi)
- Pampamarka quchawan Asnaqucha (Musuqllaqta ñiqpi)
- Ukhu Qucha (Pumaqanchi llaqta ñiqpi)
Uchuy quchakuna: Maqpi (Umacha), Waywaqucha (Aqumayu), Yanaqucha (Musuqllaqta) Qiwaqucha (Pumaqanchi), Hurinuqucha, Tiktiqucha (Aqupiya), Chinaqucha (Hembra), Machu Sankarara;
Mayukuna: Apurimaq mayu - Aqumayu - Kachimayu - Marpamayu - Wililli
Uchuy mayukuna: Qullqamach'ay (Aqumayu distritu), Q'intir (Sankarara), Waqar, K'ayasqmayu (Llaqtapampa), Chakamayu (Taqtabamba), Q'aqawa (Santo Domingo), Qaywa, Pumaqanchi (Pumaqanchi), Unusi, Mayusa, Tikuna (Ch'usiqani)
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aqumayu pruwinsyapiqa qanchis distritum.
Pumaqanchi distrituqa aswan hatun distritum Qusqu suyupi.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aqumayu pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [2]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Waqrapukara (Musuqllaqta distritupi)
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pumaqanchi llaqtapim kan yachay wasikunapas.
Pruwinsyapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Saywitu: Qusqu suyu
- Aqumayu pruwinsyapi allpa llamk'ay (kastilla simipi)


text:
László Kubala
László Kubala (Kastilla simipi: Ladislao Kubala) László Kubala Stecz sutiyuq runaqa (* 10 ñiqin inti raymi killapi 1927 watapi paqarisqa Budapest llaqtapi - † 17 ñiqin aymuray killapi 2002 watapi wañusqa Barcelona llaqtapi) huk Unriya Ispaña mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Yaya:
Yuyarina
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pirsunal suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: László Kubala.
- Ficha de Kubala como Seleccionador Nacional de España
- Ficha de Kubala como jugador de la Selección Española


text:
Kumunismu
Kumunismu nisqaqa Karl Marx-pa yachay wayllukuyninkama (Marksismu nisqa) huk waki pacham, lliw runakuna kaqlla kachkaptin, kaqlla hayñiyuq, kaqlla kapuqniyuq. Chay kumunismu wakita ruranapaqqa llamk'aqkunas susyalismu nisqapi mama llaqtapi kamachinman.
Kumunista yachaypi, tukuy runakuna kaqlla hayñiyuqmi kanman, tukuykunap llam'kananmi kanman, manataqmi hatun pusaq runachu kanman. Karl Marxpa yuyaypiqa tukuy kapitalista mamallaqtakunapi llamk'aq runakuna hatun pachakutiytas ruranqa, chay qhipa, huk hatun susyalista mamallaqtas kanqa. Kay hinallas tukuy runakuna kaqlla qullqiyuqsi, kaqlla hayñiyuqsi kanqaman, Kumunismutas ruranqaman.
Wiñay kawsaypiqa achka susyalista nikuq mamallaqtakunam karqan, ahinataq Susyalista Suwit Republikakunap Huñun (1922 watamanta 1991 watakama), Yuguslawya (1945 watamanta 1991 watakama), Kuba, Chinchay Kuriya, Runallaqta Republika China. Achka wiñay kawsay yachaqkuna nin, chay mamallaqtakunapi manam allin runa hayñi kanchu, aswantaq achka llakikunam. Achka susyalista nisqa mamallaqtakunaqa musuqmanta kapitalistam tukurqan, ahinataq Susyalista Suwit Republikakunap Huñun 1991 watapim, Aliman Dimukratiku Republika 1990 watapim.
Achka kapitalista mamallaqtakunapi kumunista partidukunam tiyan, ahinataq Piruwpi Piruwanu Kumunista Partidukuna, Ikwadurpi Ikwadurpak Kumunista Partidu, Ikwadurpak Marxista-leninista Kumunista Partidu.


text:
Alfredo Stroessner
Alfredo Stroessner Matiauda sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin ayamarq'a killapi 1912 watapi paqarisqa Encarnación llaqtapi - † 16 ñiqin chakra yapuy killapi 2006 watapi wañusqa Brasilia llaqtapi), Parawayi mama llaqtap awqaq pusaq, pulitikupas runam karqan.
1954 watamanta 1989 watakamaqa kuti Parawayip umalliqninmi.
Tayta: Hugo Stroessner; Mama: Heriberta Matiauda.
Warmikuna: Eligia Mora.
Churinkuna: Gustavo, Graciela wan Hugo.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Alfredo Stroessner.


text:
9 yachachikuy
¿Imaynatam familiakunaqa kusisqa kawsakunmanku?
1. ¿Imanasqataq autoridadpa kamachisqanman hina casarakuna?
Allin noticiakunamanta willawaqninchik kusisqa Diosninchikmi munan familiakuna kusisqa kawsananchikta (1 Timoteo 1:11, NM). Paymi casado vidataqa qallarichirqa. Autoridadkunapa kamachisqanman hina casarakuyqa allinmi wawa-churikunata uywanapaq chaynataq kusisqa kawsakunapaqpas. Autoridadkunam casarakunapaq kamachikuykunata horqonku, chaykunatam cristianokunaqa kasukunanku.—Leey Lucas 2:1, 4, 5.
Diosqa munanmi casarasqakunaqa tukuy tiempo kuskalla kawsanankuta. Munantaqmi casarasqa kaqkuna warmillanpaq otaq qosallanpaq kanankutapas (Hebreos 13:4). Payqa cheqninmi divorciakuspa rakinakuytaqa (Malaquias 2:16). Ichaqa saqenmi mayqenpas hukwan pierdekuptinqa divorciakuspa hukwanña casarakunanta.—Leey Mateo 19:3-6, 9.
2. ¿Imaynatam casarasqakunaqa kawsananku?
Jehová Diosqa warmitawan qaritam unancharqacasado vidapi yanapanakunankupaq (Genesis 2:18). Qosatam uma kananpaq churarqa, chaymi payqa familianta mantienenanpaq chaynataq Diosmanta yachachinanpaq kallpanchakunan. Señoranta kuyasqanraykum imapaqpas kallpanchakunan. Casarasqakunaqa kuyanakuspankum respetanakunanku. Kusisqa kawsanankupaqmi pantaq kasqankurayku pampachanakuyta yachananku.—Leey Efesios 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Pedro 3:7.
3. ¿Sasachakuypi kaspankuchu rakinakunanku?
Casado vidapi sasachakuspaqa iskayninkum kallpanchakunanku kuyakuywan rimapayanakunankupaq (1 Corintios 13:4, 5). Sasachakuyninkuta allichanankuraykum wakinqa rakinakunku, Diospa Palabranmi ichaqa mana chaynatachu yachachin.—Leey 1 Corintios 7:10-13.
4. ¿Imatam Diosqa munan wawa-churikunapaq?
Jehová Diosqa munanmi wawa-churikuna kusisqa kawsanankuta. Chaymi mozo-sipas kayninkupi kusisqa kawsanankupaq yachachin. Munantaqmi tayta-mamankupa yachachisqanta kasukunankutapas (Colosenses 3:20). Chaynataq paytawan Churinta servispa kusisqa kawsanankutapas.—Leey Eclesiastes 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. ¿Imaynatam wawa-churinkuta kusisqa kawsanankupaq yanapanmanku?
Tayta-mamaqa kallpanchakunankum wawa-churinman mikuchinankupaq, pachachinankupaq chaynataq maypi yachanankupaq otaq tiyanankupaqpas (1 Timoteo 5:8). Chaymantapas yachachinankum Diosta kuyaspa payman rikchakuyta (Efesios 6:4). Dios kuyayninkuqa wawa-churinkupaqmi sumaq ejemplo. Diospa yachachisqanman hina uywasqaqa allinta piensanankupaqmi yanapan.—Leey Deuteronomio 6:4-7; Proverbios 22:6.
Wawa-churikunaqa imapas allin rurasqankumanta kallpanchaykunatam munan. Wakinpiqa allinpunim corregiyqa, chaynata ruraspankum tayta-mamakunaqa mana allin ruraykunamanta karunchanqaku (Proverbios 22:15). Manam ichaqa hukmanyarunankupaq hinachu corregina.—Leey Colosenses 3:21.
Jehová Diospa testigonkunam achka librokunata ruranku tayta-mamakunapaqwan wawa-churikunapaq. Yachachikuyninkunaqa Bibliapa nisqanman hinam kachkan.—Leey Salmo 19:7, 11.


text:
CAPÍTULO 6
Wañushkakunaka maypitak kan
Wañushka kipaka, imatak tukunchik.
Imamantatak wañunchik.
Wañushkakuna ima tukukta yachashpaka, manachu kushikunchik.
ACHKA gentekunami kashna tapuykunata rurashka. Maypi kawsashpapash, charik kashpa wakcha kashpapash, tukuykunami kay tapuykunataka yachana kanchik.
2 Capítulo 5-pika, imatallatak yachakurkanchik. Yuyarishun: Jesús paypa jucha illak kawsayta kukpimi, gentekunaka mana wañushpa kawsayta charita ushashun. Shinallatak, ‘wañuypash na ashtawan tiyanatami’ yachakurkanchik (Apocalipsis [Revelación] 21:4). Shinapash, chay puncha chayamunkakamaka tukuykunami wañunchik. Rey Salomón nishka shinaka, “kawsakkunaka, paykuna wañunataka yachanmi” (Eclesiastés 9:5). Shinapash, pipash wañunkapakka mana munanchikchu. Mana wañunkapak munashpapash, wañushka kipa ima tukunataka tukuykunami yachankapak munanchik.
3 Ñukanchik familiakuna wañukpika, manachu yuyashkanchik, maymanshi rirka, maypishi llakichi tukunakun nishpa. Shinallatak, wañushkakunaka maymantapash ñukanchiktaka rikunakunchu. Ñukanchikkunaka wañushkakunata ayudayta ushanchikchu. Wañushkakunata kutin rikushunchu nishpapash manachu yuyashkanchik. Achka religionkunaka chikan chikan yuyaykunatami yachachin. Wakin religionkunaka ninmi, alli gentekunaka jawa pachamanmi rin nishpa, kutin mana alli gentekunaka uku pachamanmi rin nishpa. Kutin shuktak religionkunaka ninmi, wañushkakunaka chayshuk kawsaypi punta familiakunawan kawsankapakmi rin nishpa. Kutin shuktak religionkunakarin ninmi, wañushkakunaka shuktak cuerpokunapimi wacharin nishpa.
4 Imashinami rikushkanchik, achka religionkunaka chikan chikan yuyaykunatami yachachin. Shinapash, tukuy chay religionkunaka krinmi ñukanchik cuerpo wañukpipash, ñukanchikka kawsashpa katinchikmi nishpa. Achka religionkunaka ñawpa punchakunamantallatakmi yachachishka, wañushkakunaka uyanmi, rikunmi, yuyanmi nishpa. Chashna yachachikpipash, krinachu kanchik. Yuyashun: Ñukanchikkunaka umata charishpami yuyayta, uyayta, rikuyta ushanchik. Shinaka, ñukanchikpa cuerpo wañukpika, tukuy ñukanchikpa yuyaykunapash tukurinmi. Mana maypipash kawsashpa katinchu.
WAÑUSHKA KIPAKA, IMATAK TUKUNCHIK
5 Yuyari, Jehovami ñukanchiktaka rurarka. Chaymantami, ñukanchik wañushpa ima tukuktapash payka alli yachan. Bibliapi nishka shinaka, shuk runa wañushpaka ña mana kawsashpa katinchu. Shinaka, wañushkakunaka mana yuyayta ushanchu. Shinallatak, uyayta, rikuytapash mana ushanchu. Ñukanchik cuerpo wañukpika, ña mana kawsashpa katinchikchu. Mana wañuk almata, espiritutaka mana charinchikchu.*
6 Wañushkakunamanta parlashpaka, Salomonka nirkami: “Wañushkakunaka, imatapash na yachanchu”, “Seolpika, imata ruranapash, imata yarikunapash, imata yachakunapash, alli yachaypash na tiyanchu” nishpa. Salomón nishka shinaka, wañushkakunaka kuyayta piñaytaka mana ushanchu (Eclesiastés 9:5, 6, 10). Salmo 146:4-pika ninmi: “Imata yarikushkapash, chay punchallatami tukurin” nishpa. Kay versopi nishka shinaka, wañushpaka tukuy ñukanchikpa yuyaykunami tukurin. Cuerpo wañushka kipaka, mana kawsashpa katinchikchu. Ñukanchik kawsayka shuk vela nina shinami kan. Vela nina wañushpaka, mana maymanpash rinchu. Chaypimi tukurin.
JESÚS NISHKA SHINAKA, WAÑUSHKAKUNAKA IMATAK TUKUN
7 Jesuspash wañushkakuna ima tukuktaka yachachirkami. Shuk punchaka, paypa kuyashka amigo wañukpimi, Jesuska nirka: “Ñukanchipak kumba Lázaro runakuka, ña puñukunmi” nishpa. Lázaro ña puñukunmi nikpika, Jesusta katikkunaka mana intindirkachu. Paykunaka yuyarkami Lázaro ña alli tukukpimi shina nikun nishpa. Shina mana alli intindikpimi, Jesuska nirka: “Lázaro runakuka wañushkami” nishpa (Juan 11:11-14). Jesús nishka shinaka, wañuyka samakuy shina, puñukuy shinami kan. Lazaroka mana jawa pachapi angelkunawanchu karka. Uku pachapi rupaytapash mana rupakurkachu. Chayshuk kawsaypi wañushka familiakunawanpash mana karkachu. Shuktak cuerpopipash mana wacharirkachu. Imashinami ña yachakushkanchik, Lázaro wañushpaka, samakuk shina sumakta puñukuk shinami karka. Kutin shuk punchaka, Jairopa ushushimi wañurka. Chay kuytsata manarak kawsachishpaka, Jesuska nirkami: “Puñuytallami puñukun” nishpa (Lucas 8:52, 53).
8 Gentekuna wañuchunka Dioska mana munarkachu. Gentekunataka kay Allpapi mana wañushpa kawsachunmi Jehovaka rurarka. Imashinami ña yachakushkanchik, alli kawsachun munashpami, Adanta Evataka shuk sumak paraíso Allpapi churarka. Paykunaka ima unkuytapash mana charirkachu. Yuyashun: Shuk kuyak taytaka paypa wawakuna llakilla rukuyashpa, wañuchun munanchu. Mana munanchu. Jehovaka shuk alli, kuyak Taytami kan. Chaymantami, Adanta Evatapash paraíso Allpapi mana wañushpa, kushilla kawsachun churarka. Bibliapika ninmi, Diosmi gentekunapa ‘shunkupika, kawsayta kawsanata churarka’ nishpa (Eclesiastés 3:11). Chaymantami, tukuy ñukanchikkunaka mana wañushpa kawsankapak munanchik. Ñukanchikkuna mana wañushpa kawsachunmi, Jehovaka paypa Churita kay Allpaman kachamurka.
IMAMANTATAK WAÑUNCHIK
9 Imamantatak wañunchik. Kayta yachankapakka, yuyarishun: Adanpash Evapash, imatatak rurarka. Bibliapika ninmi: “Mandak Tayta Dioska chay Allpapimi, munanayay rikurikuk, mikunkapak alli tukuy yurakunata wiñachirka” nishpa (Génesis 2:9). Tukuyta paykunaman kushpapash, Adantaka nirkami: “Huertapi tiyak tukuy yurakunapi pukushkataka mikuy ushankimi. Ashtawankarin allita, nallita yachayta kuk yurapi pukushkataka ama mikunkichu. Ima puncha kashpapash, chay yuramanta mikushpaka wañunkipachami” (Génesis 2:16, 17). Kay mandashkata kasunaka jawallami karka. Mikunkapak munashpaka, achka shuktak yurakunamanta japishpa mikunallami karka. Paykuna alli kawsachunka, Dioska tukuytami paykunamanka kurka. Diosta agradicishpaka, Diospa tukuy mandashkakunatami kasuna karka. Chashnami Adanpash Evapash rikuchinman karka, Dios paykunata mandachun, yachachichun munashkata.
10 Adanpash Evapash Jehovata mana kasuymantaka, jatun llakipimi urmarka. Evata pantachinkapakka, Satanaska shuk culebratami parlachirka. Culebrata parlachishpami, Satanaska kashna nirka: “Shina kashpaka, Tayta Dioschu kankunataka: ‘Huertapi tukuy yurakunamantaka, na mikunachu kankichi’ nirka”. Shina nikpimi Evaka kashna nirka: “Huertapi tiyak yurakunapi pukushkataka, mikuy ushanchimi. Ashtawankarin Tayta Dioska, huerta chawpipi shayakuk yurapi pukushkamantami kashna nirka: ‘Ama wañunkapaka, chay yuramantaka napacha mikunachu kankichi, takaritapash na takarinachu kankichi’ nirkami” (Génesis 3:1-3).
11 Shina nikpimi, culebraka Evataka kutin kashna nirka: “Na wañunkichika. Ashtawankarin chay yuramanta ima puncha mikushpapash, kankunapak ñawi paskarikpimi, Tayta Dios yachanshnallata allita, nallitapash yachankichi. Chaytaka, Tayta Diospash yachanmi” (Génesis 3:4, 5). Shinaka, chay yuramanta mikushpaka ashtawan allimari kawsana kashkani yuyachunmi, Satanaska chashna llullakunataka nikurka. Satanaska Jehovatapashmi llullak nishpa juchachikurka. Shinami, Evaka Satanasta krishpa, chay yuramanta japishpa mikurka. Chay kipaka, Adanmanpash mikuchun kurkami. Diosta kasunaka jawallami karka. Shinapash, paykunaka mana Diostaka kasurkakunachu. Paykunaka alli yachashka jawami, Jatun Mandak Tayta Diostaka mana kasushpa paykunapa munashkata rurarka. Shinami, paykunaka jatun juchata rurarka.
12 Yuyashun: Kanpa wawataka llakishpa kuyashpami wiñachirkanki. Shinapash, wiñashpalla kanta mana kasukpi, kanta mana respetakpika, manachu achkata llakirinkiman. Imashinami kanpa wawa mana kasukpika achkata llakirinki, shinallatakmi Jehovapash achkata llakirirka Adanpash Evapash mana kasukpi.
13 Wañushka kipaka, Adanpash Evapash espiritukuna tukushpa maypipash kawsankapak rirkachu. Mana, mana maypipash kawsankapak rirkachu. Yuyarishun: Adanpash Evapash Jehovata mana kasukpika, Jehovaka paykunataka kashnami nirka: “Kanka, chay allpamanta japishpami ruray tukurkanki. Ñutu allpami kanki, ñutu allpallatami tikranki” (Génesis 3:19). Kay versopi nishka shinaka, Jehovaka ñutu allpata japishpami, Adantaka rurarka (Génesis 2:7). Adanta manarak rurakpika, Adanka mana maypipash kawsakurkachu. Adanka yanka ñutu allpallami karka. Shinaka, imashinami ñutu allpaka mana kawsayta charin, shinallatakmi Adanpash wañushka kipaka mana kawsayta charirkachu.
14 Adanpash Evapash Diosta mana kasuymantami wañurka. Shinaka, paykuna Diosta mana kasuymanta wañukpika, imamantatak tukuy ñukanchikkunapash wañuna kanchik. Yuyarishun, tukuykunaka Adanpa wawakunami kanchik. Chaymantami, tukuykunaka juchayukkuna wacharinchik wañunchikpash (Romanos 5:12). Juchamanta, wañuymantaka, pipash mana kishpiritaka ushanchikchu. Wañuyka mana shuk bendicionchu kan, wañuyka shuk jatun llakimi kan (1 Corintios 15:26). Shinapash, juchamanta, wañuymanta kishpichinkapakka, Jehovaka paypa Churipa kawsayta kurkami. Chaymantami, Jehovataka achkata agradicina kanchik.
WAÑUSHKAKUNA IMA TUKUKTAKA IMAMANTATAK YACHANA KANCHIK
15 Imashinami ña yachakushkanchik, wañushkakunaka mana maypipash llakichi tukunakunchu, ima nanaytapash mana charinchu. Wañushkakunaka ñukanchikpa ayudata mana ministinchu. Shinallatak ñukanchikta ayudaytapash mana ushanchu. Ñukanchikwan parlayta mana ushanchu, ñukanchikpash paykunawan parlayta mana ushanchikchu. Ñukanchikta llakichita mana ushanchu, chaymanta wañushkakunataka mana manchanachu kanchik. Kay tukuyta yachakushpaka, manachu kushikunchik. Achka curakuna, pastorkunaka wañushkakunata ayudankapak nishpami kullkita mañan. Chaymantami, achka gentekunapash paykunata krishpa kullkita kun. Shinapash, Bibliata yachakushpaka, chashna llullakunataka ña mana krishunchu.
16 Achka religionkunaka Bibliapi yachachishkakunataka mana krinchu. Imamantatak mana krinkuna. Satanás pantachikpimi, paykunaka mana krinkuna. Wañushkakunaka kawsashpa katinmi nishpaka, Satanaspa llullakunatami religionkunaka yachachinakun. Gentekunata Jehová Diosmanta karuyachinkapakmi, Satanaska chashna llullakunataka yachachin. Shinaka, ima llullakunatatak Satanaska nishka.
17 Achka religionkunaka yachachinmi, wañushkakunaka uku pachapimi rupanakun nishpa. Kashna yachachikpika, Jehová Dioska achkatami llakirin. Jehová Dioska kuyak Diosmi kan. Gentekunata uku pachaman kachashpa ninapi rupachik Dioska mana kanchu (1 Juan 4:8). Yuyashun, shuk tayta paypa churi mana kasukpi, churipa makita ninapi rupachikukpika, imatatak yuyankiman. Chay runaka alli taytami kashka yuyankimanchu. Chay runataka riksinkapak munankimanchu. Chay runaka millay, mana allichu kashka yuyashpaka, riksinkapakllapash mana munankimanchu. Imashinami chay runataka millay, mana allichu kashka yuyanchik, shinallatakmi Jehovatapash millay, mana allichu kashka yuyachun Satanaska munan. Chaymantami Satanaska yachachin, Dioska gentekunata uku pachapi rupachinmi nishpa.
18 Achka religionkunaka yachachinmi, wañushkakunaka espiritukunami tukun nishpa. Chay espiritukunaka ñukanchikta llakichinmi, ñukanchikta ayudanmi ninmi. Chashna yachachishpapash, Satanaspa llullakunatami yachachinakun. Chay llullakunata krishpami, achka gentekunaka wañushkakunata manchan, adorankunapash. Shinapash, Bibliapika mana yachachinchu wañushkakunaka llakichinmi, ayudanmi nishpaka. Bibliapika yachachinmi, wañushkakunaka puñuk shinami kan nishpa. Ashtawankarin tukuyta Rurak Diostallami adorana kankichik nishpami Bibliapika yachachin (Apocalipsis 4:11).
19 Imashinami Bibliapi ña yachakushkanchik, wañushkakunaka mana espiritukuna shina tukushpa maypipash kawsanakunchu. Wañushkakuna ima tukunata yachashpaka, mana alli religionkunapa llullakunataka ña mana krishunchu. Shinaka, ñukanchik wañushpaka, mana maypipash kawsashpa katishunchu. Ashtawankarin, Bibliapi nishka shinaka, shamuk punchakunapika Paraíso Allpapimi mana wañushpa kawsashun.
20 Ñawpa punchakunapika, Jobka tapurkami: “Runa wañushpaka, kutin kawsarinkachu” nishpa (Job 14:14). Wañushkakuna kawsarinataka, kati capitulopimi yachakushun.
BIBLIAPIKA KAYTAMI YACHACHIN
- Wañushkakunaka mana rikunchu, mana yuyanchu (Eclesiastés 9:5).
- Wañushkakunaka puñukuk shinami kan. Mana maypipash llakichi tukunakunchu, ima nanaytapash mana charinchu (Juan 11:11).
- Adanpa juchamantami tukuykunaka wañunchik (Romanos 5:12).
* Almaka, imatak kan. Espirituka, imatak kan. Chayta yachankapakka, apendiceta maskanki.
TAPUYKUNA
1-3. Achka gentekunaka, imatatak yachankapak munan. Achka religionkunaka, imatatak yachachin.
4. Achka religionkunaka, imatatak krin.
5, 6. Bibliapi nishka shinaka, wañushka kipaka imatak tukunchik.
7. Jesus nishka shinaka, wañuy imashinatak kan.
8. Imashinatak yachanchik gentekuna wañuchunka Dioska mana munashkata.
9. Jehovaka, imatatak Adantaka ama rurankichu nirka. Diosta kasunaka jawallachu karka.
10, 11. a) Adanpash Evapash, imamantatak Diostaka mana kasurkakuna.b) Imamantatak ninchik Adanpash, Evapash jatun juchatami rurarka nishpa.
12. Imashinatak yachanchik Adanpash Evapash mana kasukpi, Jehova llakirishkata.
13. Adanpash, Evapash Diosta mana kasushpaka, imatak tukurka.
14. Imamantatak tukuy gentekunaka wañunchik.
15. Bibliapi nishka shinaka, wañushkakunaka imatak tukun.
16. Pitak achka religionkunataka pantachin. Imashinatak pantachin.
17. Gentekunataka uku pachapimi rupachikun nikpika, imamantatak Jehovaka achkata llakirin.
18. Achka religionkunaka, ima llullakunatatak yachachishka.
19. Imamantatak yachana kanchik wañushkakuna ima tukuktaka.
20. Shamuk capitulopika, imatatak yachakukrinchik.


text:
Wawa nisqaqa uchuyllaraq runam. Warmim mama tukuspa wawantaqa wachakun. Taytanpa Mamanpapas wawata uywananmi. Tawamanta astawan watayuq, ichataq manaraq sayaq runaqa wamram.
Manaraq huk watayuq wawakunataqa pallpa ninchikmi.
Wawa, wamra kaypa mit'ankunaEditar
Wawa (manaraq tawa watayuq runa)
- Llullu wawa, uchuy wawacha (manaraq huk watayuq runa)
- Pallpa (manaraq suqta killayuq runa): ñuñuqllaraq, puñuqllaraq, qhulla wawa, uña wawa
- Kaywan tukukun: qhawariy, asiriy, mikhuriy, upyariy
- Lat'aqcha, lat'aq wawa (1-2 watayuq)
- Kaywan tukukun: rimariy, lat'ariy, sayarikuy, puririy
- Qispisqa wawa, yuyaychasapa, yuyaychayuq (2-3 watayuq)
- Kaywan tukukun: anukay, p'achallikuy
Wamra (4-18 watayuq runa: warma [AYA]; irqi [QUS], hirq'i [BUL], walash/wamla [WAN])
- Wamracha (irqicha) (4-6 watayuq)
- Kaywan tukukun: rutuy, wasipi yanapay, sullkakunata qhaway, uywakunata qhaway, sapalla qhawakuspa maymanpas puriy, yachay wasipi yacharikuy
- P'asña (7-13 watayuq warmicha)
- Kaywan tukukun: chakrapi yanapay, michiypi yanapay
- Maqt'a (7-13 watayuq qharicha)
- Kaywan tukukun: chakrapi yanapay, michiypi yanapay
- Miska p'asña (14-17 watayuq warmicha)
- Llamk'aq maqt'a (14-17 watayuq qharicha)
- Kaywan tukukun: yapuriy (t'akllawan, yuntawan), waylluriy
18 wata ñiqniyuq kaspa sayaq runam tukukun.
Waman Pumap nisqankama mit'ankuna (16 kaq pachakwatapi)Editar
- Wawa (0-1 watayuq; ñuñuqraq wawa)
- Llullu wawa, kirawpi kaq wawa (1-5 killayuq; ñaqha yurimusqa, ñuñuqllaraq, puñuqllaraq, kirawpi kaq wawa)
- Lluq'aq wawa, lluq'aq wamra (1-2 watayuq; lluq'aq wawa, mamanpa qhawasqan)
- Wamra (1-9 watayuq)
- Llullu wamra (1-5 watayuq pukllaq, muyuriyninta k'uskiykuqña wawa)
- Pukllakuq wamra (5-9 watayuq; pukllaq, allikayakuq, mama taytata yanapaq, sullkakunata qhawaq, wasipi yanapaq, [p'asñacha:] aqha ruraysiq)
- Pawaw pallaq (9-12 watayuq p'asñacha: t'ikakunata pallaykuq, hawapi wasipipas yanapaq, iñaka ñust'akunapaq awaq yanuysiqpas)
- Tuqllakuq wamra (9-12 watayuq maqt'acha: pisquchata chakuq, llamk'ata yachariq, michiq, yamt'ata ichhutapas pallaykuq, puchkaq, mama taytap huk kuraqpapas nisqanta ruraq)
- Qhuru taski, rutusqa taski (12-18 watayuq p'asña: mama taytata yanapaq, iñaka ñust'ap mink'asqan kaq, puchkaq, yanuq, michiq, hukkunapi mink'aq
- Maqt'a (12-18 watayuq maqt'a: michiq, chakuq, tarpuysiq, kurakap mink'asqan kaq)
- Chunka pusaqniyuq wata ñiqniyuq kaspa sayaq runa tukukun.
Kaypipas qhawayEditar
Hawa t'inkikunaEditar
- Yachaq masiy. Qusqu - Qullaw Qhichwa (Liwru online pdf)


text:
Wikipidiya:Pukyukuna
Wikipidiyapi qillqaspaqa, qillqamusunchik, maymantam qillqasqata riqsinchik. Qillqasunchik, ima liwrupim, ima internet tiyaypim ñawirirqunchik.
Chay hinam qillqasunchik:
Sapaq ñawirisqakunamanta willananchikpaqqa qillqapi "  (ÑAWIRISQA LIWRU, LLIKA Q'ANQA)  " qillqasunchik, ahinataq kay hinam, Taraqchimantam:
'''Taraqchi''' ''(Molothrus bonariensis)'' nisqa [[pisqu]]qa huk pisqukunap - iskay pachakmanta aswan [[rikch'aq]], ahinataq [[tiluchi]]p - [[q'isa]]nta qichuspa chaypi kaq [[runtu]]kunata qarquspa kikinpa runtunkunata huk pisquwan uywachin. [http://www.youtube.com/watch?v=JCnssSnydQI YouTube - Encarna Lazarte: Qhochalita (Cueca Quechua).] ''TARAQCHI = AveS parasíticas de color plumaje café. [...] Como no se ocupan de pacer un nido, pues se pasan la vida comiéndose el grano de sembradío en sembradío, holgazaneando en bandadas; mas cuando llega la tarde o ganas de empollar buscan y usurpan los nidos de otras aves desprevenidas y se las apropian.''  [[Chakra]]kunata anchata waqllichiq pisqu kaptinmi, runakunata manam munakunchu.  [http://fundacion.proeibandes.org/formacion/quechua/doc/Cartilla3.pdf Julieta Zurita Cavero (ed., Proeibandes, Qhuchapampa 2009): Imaymanta Qhichwapi ñawikunanchikpaq puquykunamanta, p. 13-19: Ariel Balderrama Rocha: Sara puquyniymanta riqsichispa (Laguna Sulty-Punata), Taraqchimanta: p. 16.]
Qillqap qhipanpitaq " " qillqasunchik:
== Pukyukuna ==
Chaypi ñawiriqkuna pukyukunatam rikunqa.
Allin liwrukunata qhawachinapaqqa qillqasunchik:
== Liwrukuna == * ...
Internet llikapi allin tiyaykunata qhawachinapaqqa qillqasunchik:
== Hawa t'inkikuna == * ...
Kay hinam rikurinqa:
Taraqchi (Molothrus bonariensis) nisqa pisquqa huk pisqukunap - iskay pachakmanta aswan rikch'aq, ahinataq tiluchip - q'isanta qichuspa chaypi kaq runtukunata qarquspa kikinpa runtunkunata huk pisquwan uywachin.[1]
Chakrakunata anchata waqllichiq pisqu kaptinmi, runakunata manam munakunchu.[2]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ↑ YouTube - Encarna Lazarte: Qhochalita (Cueca Quechua). TARAQCHI = AveS parasíticas de color plumaje café. [...] Como no se ocupan de pacer un nido, pues se pasan la vida comiéndose el grano de sembradío en sembradío, holgazaneando en bandadas; mas cuando llega la tarde o ganas de empollar buscan y usurpan los nidos de otras aves desprevenidas y se las apropian.
- ↑ Julieta Zurita Cavero (ed., Proeibandes, Qhuchapampa 2009): Imaymanta Qhichwapi ñawikunanchikpaq puquykunamanta, p. 13-19: Ariel Balderrama Rocha: Sara puquyniymanta riqsichispa (Laguna Sulty-Punata), Taraqchimanta: p. 16.
Liwrukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ...
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ...


text:
Tostão
Eduardo Gonçalves de Andrade sutiyuq runaqa, icha "Tostão" , (* 25 ñiqin qhulla puquy killapi 1947 watapi paqarisqa Belo Horizonte llaqtapi, Brasil mama llaqtapi - ) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Yuyarina
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- “Lembranças e Reflexões sobre Futebol” (DBA) 1997.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta Hayt'ay Brasil quchu[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kupakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Tostão.
- Tostao - Sambafoot


text:
FAMILIASPAJ YUYAYCHAYKUNA
Watejmanta casarajkuna kusisqa kausakunkuman
GERMÁN: * “Ñaupaj warmiy cancerwan wañuporqa, 34 watastataj casarasqa karqayku. Qhepaman Lindawan casarakorqani. Paytaj ñaupa warmillaywan kikinchasqayta yuyaj. Amigosniypis ñaupa warmillaymanta parlaj kanku, chaytaj Lindaj sonqonta nanachej.”
LINDA: “Qosaypa ñaupa warmenqa kʼacha karqa, sumaj yuyayniyojtaj. Tukuy payta munakoj kanku. Noqatataj mana valechiwajchu kanku. Wakin kutis tapukuniraj: ‘¿Qosay payta jina munakuwanqachu?’, nispa.”
Lindaqa ñaupa qosanmanta divorciasqa. Paywan Germanwanqa, rejsinakusqankumanta mayta kusikunku. Chaywanpis watejmanta casarajkuna, ashkha chʼampaykunawan tinkusqankuta ninku. *
Watejmanta casarasqa kanki chay, ¿imatá qhariwarmi kausayniykimanta yuyanki? Tamaraqa, divorciakusqanmanta 3 watanman watejmanta casarakorqa. Pay nin: “Ñaupa kutita casarashajtiy, qosaywan wiñaypaj khuska kausakunaykuta yuyarqani. Chaywanpis qhepanta casaraspaqa, manaña jinatachu yuyarqani. Imajtinchus casarasqa kausay, tukukuyta atisqanta yachani”, nispa.
Jinapis ashkhas, watejmanta casaraspa kusisqa kausakunku. Qanpis kusiyta tarillawajtaj. ¿Imaynamantá? Watejmanta casarakojkuna, ima kinsa chʼampaykunawanchus tinkusqankuta, chantá imaynatachus Bibliaj yuyaychaykunasnin yanapasqanta qhawarina. *
1 CHʼAMPAY: QHEPA CASARASQAYKITA AMA ÑAUPAJWAN KIKINCHAYCHU.
Sudafricamanta Elena sutiyoj warmi nin: “Mana munaspapis, ñaupa qosaymanta yuyarikullanipuni, astawanraj viajarqayku chay lugaresman rejtiyku. Wakin kutisqa, qhepa qosayta ñaupa qosaywan kikinchani”, nispa. Warmiyki ñaupajta casarasqa karqa chaytaj, ichapis ñaupa qosanmanta sapa kuti parlajtin phiñakunki.
YUYAYCHAY: Ñaupajpi casarasqa karqanki chayqa, ñaupa warmiykita mana qonqasqata qonqayta atinkichu, astawanraj paywan watasta casarasqa karqanki chayqa. Warmiyki ñaupajpi casarasqa karqa chaytaj, amallataj paymanta chayta suyaychu. Wakenqa, mana reparakuspalla qhepa warminkuta parlapayashaspa ñaupa warminkoj sutinta oqharisqankuta ninku. ¿Imatá jinapi rikukuspa ruwawaj? Bibliaqa chay kutispi “khuyakuyniyoj” kanata yuyaychan (1 Pedro 3:8).
Warmiyki ñaupaj qosanmanta parlayta munan chayqa, entiendey, kʼachamantataj uyariy. Ama celoswan atipachikuychu, nitaj kikinchashasusqanta yuyaychu. Juanqa viudo, 10 watastañataj Carmenwan casarasqa kashan. Pay nin: “Warmeyqa ñaupa warmiymanta parlajtiy, mana phiñakunchu. Astawanpis imaraykuchus jina kasqayta entiendenanpaj yanapasqanta nin”, nispa. Ajinata parlarinaykichejqa, astawan ujchasunkichejman.
Warmiyki ima kʼacha kaykunasniyojchus kasqanpi astawan tʼukuriy. Mana ñaupa warmiyki jina kajtinpis, waj kʼacha kaykunasniyoj kasqanta yuyariy. Chantapis ama wajwan ‘kikinchaspalla’, imaraykuchus warmiykita munakusqaykipi tʼukuriy. Jinamanta qhariwarmi kausayniyki kallpachakonqa (2 Corintios 10:12a). Edmundoqa, pichus iskay kutita casarakun, nin: “Imaynatachus ni mayqen amigoykipis wajman rijchʼakunchu, jinallataj qhepa warmiykipis ñaupa warmiykiman mana rijchʼakonqachu”, nispa.
Ñaupa warmiykiwan kusisqa kausasqaykimanta yuyarikushaspa, ¿imatá ruwawaj qhepa warmiykej sonqonta mana nanachinaykipaj? Jared nin: “Warmiyman nerqani, ‘ñaupa warmiywan kusisqa kausakorqayku, wakin kutistaj chaypi tʼukurini. Chaywanpis kunanqa, qanwan kausaspa may kusisqa kani’, nispa”.
KAYTA RUWAWAJ: Ñaupa warmiykimanta parlarejtiyki, imatachus warmiyki yuyasqanta tapuriy. Chantá maykʼajchus mana parlanaykipi tʼukuriy.
2 CHʼAMPAY: WARMIYKITA MANA REJSEJ AMIGOSWAN KASHAJTIYKICHEJ.
Javierqa, divorciakusqanmanta sojta watanman casarakorqa. Pay nin: “Qallariypi, qhepa warmeyqa amigosniy tukuy ima ruwasqanta qhawarasqankuta yuyaj”, nispa. Leonardotaj waj jina chʼampaywan tinkorqa, pay nin: “Wakenqa, warmiyman ñaupaqeypi nej kanku, ñaupa qosanta faltachasqankuta, mayta munakusqankuta ima”, nispa.
YUYAYCHAY: Amigosniykita entiendenaykipaj kallpachakuy. Juan nin: “Ñaupa warmiykitawan rejsisoj amigosqa, watejmanta casarakojtiyki, mana qankunawan kikinta masichakuyta atillankuchu”, nispa. Chaynejta Biblia nin: “Llampʼu sonqos kachunku, kʼacha kayninkuta tukuy runasman rikuchispa”, nispa (Tito 3:2). Chayrayku familiasniyki, amigosniyki ima, watejmanta yachaykukunankupaj pacienciakuy. Ichapis waj amigosta ruwakunaykichej kanqa. Javierqa, pimantachus parlakorqaña, tiempowan watejmanta ñaupa amigosninwan masichakusqankuta nin. Chaywanpis nillantaj: “Warmiywanqa mosoj amigosta tarinaykupaj kallpachakushayku, chaytaj mayta yanapawayku”, nispa.
Amigosniykiwan kashajtiykichej, warmiykej sonqonta mana nanachinankuta qhawariy. Sutʼinchanapaj, ñaupa warmiykimanta parlayta qallarejtinku, kʼachamanta allin yuyaywantaj warmiykej sonqonta jarkʼay. Biblia nin: “Imallatapis mana yuyaychakuspalla runaj parlarparisqanqa espada jina tʼojsin; yachayniyojkunaj parlasqasninkurí jampi jina sonqota thañichin” (Proverbios 12:18).
KAYTA RUWAWAJ: Mayqen amigoswan kashajtiykichejchus, qanpa chayri warmiykej sonqon nanachisqa kayta atisqanpi tʼukuriychej. Chantá chay jina amigoswan kashaspa, imatachus ruwanaykichejta parlarikuychej.
3 CHʼAMPAY: WASANCHASQA KARQANKI CHAY.
Andresqa, pitachus warmin saqerparqa, nin: “Watejmanta wasanchanawankuta, mayta manchachikoj kani”, nispa. Aswan qhepaman Ritawan casarakorqa, pichus viuda karqa. Pay nillantaj: “Wakin kutis tapukoj kani: ‘¿Maykʼajllapis Ritaj ñaupa qosan jina sumaj kayta atisajchu?’, nispa. Chantapis mana paypa allin kajtiy, wajwan ripunanta manchachikoj kani”, nispa.
YUYAYCHAY: Imachus llakichisusqanta warmiykiman willariy. Biblia nin: “Mana pitapis tapurikuypeqa, ima ruwanatapis wakichikusqaqa, mana allinchu rin”, nispa (Proverbios 15:22, Qheshwa Biblia). Andreswan Ritawanqa, chayta ruwarqanku nisunman sutʼita parlarikorqanku. Chaytaj purajmanta atienekunankupaj yanaparqa. Andrés nin: “Ritayman nerqani: ‘Uj chʼampay rikhurejtin, ni jaykʼajpis divorciakuypipacha yuyasajchu’, nispa. Paypis chayllatataj niwarqa. Kunanqa Ritaypi tukuy sonqo atienekuni”, nispa.
Warmiykita ñaupa qosan wasancharqa chaytaj, qanpi atienekunanpaj tukuy atisqaykita ruway. Sutʼinchanapaj, Miguelqa ñaupa warminmanta divorciasqa, Sabrinapis divorciasqallataj. Kunanqa iskayninku casarakunku. Paykunaqa, piwanchus casarasqa karqanku chaywan, maykʼajllapis tinkojtinku chayri parlajtinku, willanakunankuta nisqanku. Sabrina nin: “Chayqa purajmanta atienekunaykupaj, nitaj ujniykumanta sajrata yuyanaykupaj yanapawayku”, nispa (Efesios 4:25).
KAYTA RUWAWAJ: Ama anchata waj warmiwan sapallaykipi parlaychu, ni telefonopi nitaj Internetpi.
Watejmanta casarakojkunaqa, kusisqa kausakuyta atinkuman. Ashkhas chayta rikuchinku, qanpis atillawajtaj. Chantapis ñaupajmanta nisqaqa, ichá kunan astawan rejsikunki. Andrés nin: “Ritayqa nanasqa sonqoyta jampin, 13 watastaña casarasqa kayku, maytataj munanakuyku. Ni jaykʼaj chayta chinkachiyta munaymanchu”, nispa.
^ párrafo 3 Sutisninkoqa mana chaychu.
^ párrafo 5 Wañuywan divorciowanqa, waj jinasmanta qhariwarmi kausayta tukuchinku. Kay yachaqanataj, watejmanta tukuy casarajkunata yanapananpaj wakichikun. Chantá qharisman astawan yuyaychakojtinpis, warmistapis yanapallantaj.
^ párrafo 7 Entenadosniyoj familias, ima chʼampaykunawanchus tinkusqankuta astawan yachanaykipajqa, abril 2012 ¡Despertad! revistapi “Claves para el éxito de las familias con hijastros” nisqata leey. Kaytaqa Jehovaj testigosnin orqhonku.
TAPURIKUY
¿Ima kʼacha kaykunasniyojtaj warmiy?
Ñaupa warmiymanta noqayku chayri wajkuna parlajtinku, ¿imatá ruwayman warmiypa sonqon mana nanananpaj?