c: application/epub+zip

text:
Yachachikuykuna
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
Diosqa kuyakuywanmi qawamusuchkanki 4
Diosqa yachanmi imayna tarikusqaykita 5
Diosqa munanmi payman asuykunaykita 7
Imaynatam warmakunata corregina 8
Bibliam imayna kawsasqanta cambiarqa 12
Revistanchikta leeqkunam tapukunku: ¿Pitaq Diostaqa unancharqa? 15
OTRAS PREGUNTAS SOBRE LA BIBLIA: ¿Es Dios una fuerza impersonal?
(Ñitiy kayna niqpi ENSEÑANZAS BÍBLICAS > PREGUNTAS SOBRE LA BIBLIA)
QARANPI KAQ YACHACHIKUY | DIOSQA KUYAKUYWANMI QAWASUCHKANKI
“Llakisqa hinaspa wakcha kaptiypas Jehova Diosqa sientewanmi.”* ÑAWPAQ ISRAEL NACIONPI REY DAVID
¿Imanasqataq Davidqa seguropuni karqa Diosqa paypi sientesqanmanta? ¿Diosqa ñoqanchikpipas reparanchu? Achka runakunam piensanku Tukuy Atiyniyoq Diosqa runakunapi mana sientesqanta. ¿Imanasqa?
Diosqa runakunamanta astawan atiyniyoq kasqanraykum. Payqa llumpay atiyniyoqmi chaymi Biblia nin: “Paypaqqa nacionkunaqa puyñupi puchuruq sutuy yaku hinallam. Paypaqqa nacionkunaqa balanzapi ñutu polvo hinallam”, nispa (Isaias 40:15). Diospi mana creeq runam nirqa: “Runakunamanta Dios sientesqanpi creeyqa penqaypaqmi”, nispa.
Hukkunañataqmi piensanku mana allin ruwaq kasqankurayku paykunamanta Dios mana sientesqanpi. Jim sutiyoq runam nin: “Mana allin genioyoq kayniypi yanapawananpaqmi Diosta sapa kuti mañakuq kani, ichaqa mana controlakuspam chaylla piñakuq kani. Chaymi piensarqani mana allin runa kasqayrayku Diospas yanapawayta mana atisqanpi”, nispa.
¿Diosqa llumpay karupichu kachkan ñoqanchikmanta mana sientewananchikpaq? ¿Llakipayawanchikchu pantaq kaptinchikpas? Chaykunamantam yachachwan Diospa yanapayninwan. Diosqa Bibliantakamam yachachiwanchik payqa mana llumpay karupi kasqanta chaynataq runakunapi reparasqantapas. Chaymi Biblia nin: “[Diosqa] manam karupichu ñoqanchikmantaqa kachkan”, nispa (Hechos 17:27). Chayna kasqanmantam qatiqnin tawa yachachikuykunapi Bibliapa yachachisqanta yachasunchik, chaynataq imakunata ruwaspan sapakamapi Dios sientewasqanchikmantapas.
^ par. 3 Salmo 40:17, NM. Bibliam nin, Diospa sutinqa Jehova kasqanta.
QARANPI KAQ YACHACHIKUY | DIOSQA KUYAKUYWANMI QAWASUCHKANKI
“Diosqa qawachkanmi runakunapa imaynam kawsasqantaqa. Diosqa rikuchkanmi runakunapa imaynam purisqantaqa.” (JOB 34:21)
IMANASQATAQ WAKINQA ISKAYRAYANKU: Chayraq yachasqankumantam yachayniyoq runakuna willakunku hanaq pachapi huknin kaq galaxia nisqallankupi pachak waranqa millonnintin Allpa pacha kaqlla sitiokuna otaq planetakuna kasqanmanta. Universo nisqanku llumpa-llumpay hatun kasqanraykum wakinqa piensanku uchuychalla Allpa pachapi kaq runakunapiqa Dios mana reparasqanpi.
IMATAM BIBLIA YACHACHIN: Jehova Diosqa palabranta runakunapaq qellqachispanpas manam qonqawanchikchu, paymi nin: ‘Ñoqam qawarimuspay consejasqayki’, nispa (Salmo 32:8).
Piensarisun Egiptomanta kaq Agar sutiyoq warmipi. Agarqa huk kutipim chunniqman lluptikurqa servisqan Sarai humillaptin. ¿Patronanta piñachisqanraykuchu Diosqa paypi manaña sienterqa? Bibliam willakun, Jehova Diospa angelnin tariruspan kaynata kallpanchasqanmanta: “Waqasqaykitam Tayta Dios uyarirusunki”, nispa. Chaymi Agar nirqa: ‘Qamqa rikuwaqniy Diosmi kanki’, nispa (Genesis 16:4-13, Chuya Qellqa revisión 2012 [CQ12]).
Diosqa sapakamatam qawawanchik. ¿Imaynanpitaq chaynata ninchik? Kay rikchanachiypi piensarisun. Mamaqa kuyakuywanmi llapan wawankunata cuidan, astawanraqmi wawallaraq kaqkunataqa. Chaynallataqmi Jehova Diospas sapakamata cuidawanchik, astawanraqmi hukmanyasqa otaq llakisqa tarikuptinchikqa. Chaymi niwanchik: “Alto-altopim yachani. Chuyay-chuyay sitiopim yachani. Chaywanpas ñakarichisqakunawanmi kachkani. Chaywanpas humillachisqakunawanmi kachkani. Paykunawanqa kachkani ñakarichisqakunata kallpanchanaypaqmi. Paykunawanqa kachkani humillachisqakunata valorchanaypaqmi”, nispa (Isaias 57:15).
Chaywanpas yaqapaschá kaynataraq piensanki: “¿Imaynatataq Diosqa qawawan? ¿Rikchayllaypichu reparan icha entiendewanchu imayna sientekusqayta?”, nispa.
QARANPI KAQ YACHACHIKUY | DIOSQA KUYAKUYWANMI QAWASUCHKANKI
“Dios Taytalláy, qanmi sonqoyta qawaspayki pim kasqayta yachawanki.” (SALMO 139:1)
IMANASQATAQ WAKINQA ISKAYRAYANKU: Wakinmi piensanku huchallikuq kasqankurayku Diosqa runakunapi mana reparasqanta. Sapa kutilla hukmanyasqa tarikuq Kendra sutiyoq warmim imatapuni ruwananpaq Diospa kamachisqanta mana cumpliyta atispan pesapakurqa, chaymi tanteakurqa Diosta manaña mañakunanpaq.
IMATAM BIBLIAQA YACHACHIN: Ninmi: “Payqa yachanmi imamanta rurasqa kasqanchikta. Payqa yuyanmi allpamanta rurasqa kasqanchikta”, nispa. (Salmo 103:10, 14). Chaywanmi cuentata qokunchik imayna kasqanchikmanta Dios yachasqanta. Huchallikusqanchikmantaqa manam chayllachu castigawanchik, wanakuptinchikqa llakipayawaspanchikmi pampachaykuwanchik.
Ñawpa tiempopi rey Davidpas Diosmantam nirqa: “Sulluchallaraq kachkaptiymi rikuwarqankiña ñoqataqa. [Libroykipim cuerpoypa partechankunaqa qellqasqaña karqa, NM]. Diosnilláy, qawapaykuspayá sonqollayta reqsiykuy”, nispa (Salmo 139:16, 23). Davidqa wakin kutipiqa hatun huchakunamanmi urmarqa, ichaqa manam iskayrayarqachu tukuy sonqonwan wanakusqanmanta Jehova Dios pampachaykusqanmantaqa.
Jehova Dios hinaqa manam pipas entiendewanchikchu. Paymantam Biblia nin: “Runaqa qawan hawallantam, ñoqam ichaqa qawani sonqonta”, nispa (1 Samuel 16:7). Diosqa yachanmi nacesqanchikmantapacha herenciata hina tayta-mamanchikmanta ima mana allintapas chaskisqanchikman hina sasachakusqanchikta, imayna uywasqa hinaspa pikunawan wiñasqanchikman hina imayna runa kasqanchiktapas. Ichaqa reparantaqmi pantaq kaspapas allin runa kanapaq kallpanchakusqanchikpi.
Chaynata reqsiwaspanchikqa, ¿imaynatam Diosqa qamtapas consuelasunkiman?
QARANPI KAQ YACHACHIKUY | DIOSQA KUYAKUYWANMI QAWASUCHKANKI
‘Llakisqakunata kallpanchaq Diosmi kallpanchawanchik.’ (2 CORINTIOS 7:6)
IMANASQAM WAKINQA ISKAYRAYANKU: Wakinqa anchatam munanku pipas consuelaykunanta, ichaqa manam mañakunchu Dios yanapanantaqa. ¿Imanasqa? Raquelmi nin: “Enteron allpapi achkallaña runakuna tukuywan sasachakusqankuta yachaspaymi kikiypa sasachakuyniytaqa mana kaqpaqpas hapinichu, chaymi Diospa yanapaynintaqa mana mañakunichu”, nispa.
IMATAM BIBLIA YACHACHIN: Diosqa tantearunñam imaynata yanapawananchikpaq chaynataq consuelawananchikpaq. Huchallikuq kasqanchikraykum mana hampiy atina onqoywan hina llapallanchik tarikunchik. Chaymi mana atinchikchu Diospa kamachikuyninkunata allintapuni cumpliytaqa. Chaywanpas Diosqa ‘ñoqanchikta kuyawaspanchikmi Churinta kachamurqa huchanchikrayku’ rantinchikpi wañunanpaq (1 Juan 4:10). Jesucristo rantinchikpi wañusqanraykum Diosqa huchanchikmanta pampachawanchik, chuya concienciayoq kananchikpaq yanapawanchik chaynataq hawkayaypi wiñay kawsakuytapas prometewanchik.* Lliw runakunapa rantinpi Jesucristo wañunanpaq saqesqanwanmi Jehova Diosqa qawachin qanmantapas sientesqanta.
Rantinchikpi Jesucristo wañusqanmantam apostol Pablo mana iskayrayaspan kaynata nirqa: “Paymi kuyawaspan ñoqapa rantiypi wañupuwarqa”, nispa (Galatas 2:20, CQ12). Jesusqa wañurqa apostol Pablo manaraq cristiano kachkaptinmi, chaywanpas Jesuspa wañusqantam qawarqa paypaq Diospa regalon qosqanta hina.
Rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa qampaqpas Diospa regalo qosusqaykim, chaywanmi qawachisunki ancha kuyasusqaykita. Chay regaloqa ‘wiñaypaq consuelasuspaykim confianzata qosunki, kallpanchasunkitaqmi allin ruwaynikipi hinaspa allin rimaynikipi takyanaykipaqpas (2 Tesalonicenses 2:16, 17).
Ichaqa Jesuspa wañukusqanmantaqa yaqa 2.000 watañam pasarun. ¿Imaynatam yachanchik kay tiempopipas Diosqa hinalla kuyawasqanchikta?
^ par. 5 Rantinchikpi Jesuspa wañukusqanmanta astawan yachayta munaspaqa qaway ¿Imatapunim Bibliaqa yachachin? niq libropa 5 kaq yachachikuyninta, chayqa Jehova Diospa testigonkunapa ruwasqanmi.
QARANPI KAQ YACHACHIKUY | DIOSQA KUYAKUYWANMI QAWASUCHKANKI
“Manam pipas hamunmanchu ñoqamanqa kachamuwaqniy Taytay ñoqaman mana pusamuptinqa.” (JUAN 6:44)
IMANASQAM WAKINQA ISKAYRAYANKU: Achka runakunam Diospi iñinku, ichaqa piensankum llumpay karupi kasqanta. Irlandapi kaq Christinam sapa semana iglesiaman riq, paymi nin: “Yacharqanim Dios tukuy ima unanchasqanta. Ichaqa manam Diostaqa reqsirqanichu, manam haykapipas sienterqanichu paypa hichpanpi kasqaytaqa”, nispa.
IMATAM BIBLIA YACHACHIN: Wakinpiqa piensanchikpaschá Diosmanta llumpay karupi kasqanchikta, payqa tuta-punchawmi qawamuwachkanchik. Dios imayna cuidawasqanchikmanta yachachispanmi Jesus rikchanachirqa: “Pachak ovejayoq runapa huknin ovejan chullaruptinqa ¿manachum isqon chunka isqonniyoq ovejata saqeykuspan tarimunankama orqokunapi maskamunqa?”, nispa. ¿Ima niytataq chaywanqa munarqa? Jesusmi nin: “Hanaq pachapi kaq Taytaykichikpas manam munanchu hukllanpas kay uchuychakuna chinkananta”, nispa (Mateo 18:12-14).
Diosqa kuyanmi llampu sonqokunata. ¿Imaynatam maskan chay chullaruq ovejachata? Kay yachachikuypa qallariyninpi textopa nisqanman hinam Diosqa payman asuykunankupaq runakunata yanapan.
Llampu sonqo runakunatam Diosqa payman asuykunankupaq yanapan. Apostolkunapa tiemponpim Etiopia nacionmanta kaq runa carretanpi rirqa Isaiaspa qellqasqan willakuyta leestin, chaymi Jehova Diosqa serviqnin Felipeta kamachirqa chay leesqanpa ima ninan kasqanta entiendechinanpaq (Hechos 8:26-39). Apostol Pedrotapas romamanta kaq Corneliopa wasinmanmi kacharqa, Cornelioqa Diosta mañakuspanmi paypa munayninta ruwananpaq kallpanchakurqa (Hechos 10:1-48). Apostol Pablotapas riqmasintawanmi guiarqa Filipos llaqtapa hichpanta riq mayukama rinankupaq. Chaypim reqsirurqaku Diosman sonqo Lidiata, payqa Diospa yanapayninwanmi willakusqankuta entienderqa (Hechos 16:9-15).
Chaykunawanmi cuentata qokunchik Jehova Diosqa payman asuykuq munaqkunataqa kikinpas maskachkanman hina yanapasqanmanta. Kay tiempopiqa, ¿pikunataq Diosmanta willanankupaq runakunata wasin-wasin maskanku otaq callekunapipas asuykunku? Testigonkunam. Sonqoykipi tapukuy: “¿Paykunatachu Dios valekuchkan payman asuykunaypaq?”, nispa. Diosta mañakuy payman asuykunaykipaq hinaspa Testigonkunawan yanapasusqaykita chaskikuy.*
^ par. 8 Astawan yachanaykipaq qaway ¿Imanasqataq Bibliata estudiana? niq videota, chayqa kachkanmi www.jw.org/quy nisqanpi.
“Carro pasaqta sapa uyariptiymi cuerpoypas ¡razz!... niwaq. Kaywanqa kimsa kutipiñam Jordanqa wasiman kutiykamurqa llumpay tutataña. Piensarqanim, ‘¿maypiraq kachkan? Icha, ¿imapas pasarun? ¿Manachu piensan preocupakusqaykupi?’, nispa. Chayaramuptinmi llumpay piñasqa tarikurqani.” (GEORGE)
“Warmi warmachay qaparisqanta uyarispaymi mancharikurqani, qawariptiymi umanta hapikuykuspan waqachkasqa. Tawa watachayoq turinmi maqarusqa.” (NICOLE)
“Soqta watanpi kaq Natalie sutiyoq warmachaykum mana iskayrayaspan sumaq azul ñawinwan qawawaspanku niwarqaku: ‘Anillotaqa manam suwakurqanichu, tarikurqanim’, nispa. Chayna nisqanmi sonqoykuta llumpayta nanachirqa, ñoqaykuqa yacharqanikum llullakusqanta, chaymi waqayta qallaykurqaniku.” (STEPHEN)
¿YAQACHU kay tayta-mamakuna hina qampas sientekunki?, chayna tarikuspaykiqa ¿correginaykipaqchu tanteanki icha manachu? ¿Allinchu kanman warmakunata corregiyqa?
Bibliapi corregiymanta rimaspanqa entiendechinapaq sumaqllata rimapayaspa, yachachispa educanamantam rimachkan, manam piñakuspa maqaparuymantachu (Proverbios 4:1, 2).
Warmakunata corregiyqa huertapi wayta tarpusqanchikta cuiday hinam. Huertapi llamkaqqa tarpunanpaqmi allpata sumaqta preparan, yakuta hichan, huanota hinan, ima urukunamantapas hampin, qoran hinaspa rapichankunata otaq kallmachankunata kaptan chaynapi sumaqta wiñananpaq. Huertapi llamkaqqa plantachakuna sumaqta wiñananpaqmi imayna cuidayta yachan. Chaynallataqmi tayta-mamakunapas warmankuta imaynata yanapanankupaq kallpanchakunanku. Chaypaqmi taksachanmantapacha mana allin ruwasqankunamanta correginanku, chaynapi allinta wiñanankupaq. Huertapi llamkaqqa sumaqllatam plantakunapa llaqenta otaq kallmanta kaptan, chaynallataqmi tayta-mamapas wawa-churinta sumaqllata kuyakuywan correginanku.
Jehova Diosmi imayna corregisqanwan tayta-mamata yachachin. Diosqa serviqninkunatam allinninkupaq sumaqllata corregin, chaymi kasukuqninkunaqa corregisqa kayta munanku (Proverbios 12:1). Chaytaqa allinninkupaq kasqantam qawanku (Proverbios 4:13). Diosqa corregin 1) kuyakuywan, 2) entiendespan, 3) rimasqanta cumplispan. Corregisqaykiman hina warmaykikuna allinta wiñanankuta munaspaqa Jehova Diospa imayna corregisqanta qatipakuy.
Diosqa kuyasqankunatam kuyakuywan corregin. Chaymi Biblia nin: ‘Tayta Diosqa kuyasqan runatam corregin. Taytapas kuyasqan churintam [...] corregin’, nispa (Proverbios 3:12). Chaymantapas Jehova Diosqa llakipayakuqmi, llampu sonqom hinaspapas mana chaylla piñakuqmi (Exodo 34:6). Manataqmi pimantapas burlakunchu, manam nanay simichu nitaq hukkunapa contranpiqa rimanchu, chayna rimayqa espadapa otaq cuchillopa tuksisqan hinam (Proverbios 12:18).
Manapaschá mayqen tayta-mamapas atinqachu wawa-churinkuta pacienciakuspa Jehova Dios hina corregiytaqa. Wakinpiqa llumpay piñasqapaschá tarikunki, ichaqa chayna tarikuspaykiqa manam sumaqlla corregiytaqa atinkichu, chaynata uywaptikiqa mana kasukuqmi wiñanqaku.
Mana piñakuspalla warmaykikunata kuyakuywan corregiptikiqa allintam portakunqaku. Kay yachachikuypa qallariyninpi qawamusqanchik George hinaspa Nicole imaynata corregisqankupiyá reparasun.
“Jordan llumpay tutaña wasiykuman kutiramuptinmi ñoqaqa señoraypiwan llumpay piñasqa tarikurqaniku, ichaqa imanasqa demoramusqanmanta willawasqankutam hawkalla uyarirqaniku. Llumpay tutaña kaptinmi paqarinña rimanaykupaq tantearqaniku. Jehova Diosta mañakuykuspam puñuq pasarqaniku. Rikchariruspaykuqa hawkañam tarikurqaniku, chaymi warmaykupa sonqonman chayanaykupaq sumaqllata rimapayarqaniku. Warmaykupas reqsikurqam mana allin ruwasqanta, chaymi imayna correginaykupaq nisqaykuta uyarikurqa. Cuentatam qokururqaniku piñakusqayku hora corregiyqa mana allinpaq kasqanmanta. Imanasqa imayna portakusqanmanta puntata uyariyniykum aswan allinqa kasqa.” (George.)
“Llumpaytam piñakurqani qari waway paninta maqarusqanmanta, ichaqa chay rato correginaymantaqa rabiay pasanankamam cuartonpi kamunanpaq kamachirqani. Hawkayaruspayñam entiendechirqani maqakuq kayqa mana allinpaq kasqanta, chaynataq paninta nanachisqanmantapas. Chaynata entiendechisqaywanmi paninta nirqa pampachaykunanpaq hinaspam abrazaykurqa.” (Nicole.)
Chaynatam warmakunataqa kuyakuywan corregina, wakinpiqa chicotespapas.
Jehova Diosqa pitapas corregin ‘faltanman’ hinallam (Jeremias 30:11; 46:28). Payqa allintapunim reparan imanasqa mana allinta ruwasqankupi. ¿Imaynatam tayta-mamakuna qatipakunmanku? Stephen nin: “Natalie warmachayku llullakusqanwan hukmanyasqa tarikuspaykupas repararqanikum hayka watayoq kasqanpi chaynataq manaraq yuyayniyoq kasqanpipas”.
Nicolpa qosan Roberpas entiendespanmi churinkunata corregin. Churinkuna mana allinta portakuptinkuqa sonqonpim kaynata tapukun: “¿Mana tanteaspanchu kaynata ruwan icha costumbrachkanchu chayna portakuyman? ¿Pisipasqachu kachkan icha imanmi nanachkan? ¿Imawanpas sasachakusqankuraykuchu mana allinta portakun?”, nispa.
Allin yuyayniyoq tayta-mamaqa manam suyankuchu taksallaraq warmanku yuyayniyoq hina portakunankutaqa. Apostol Pablopas nirqam: “Taksallaraq kaspayqa warma hinam rimarqani, piensarqani, yuyaymanarqani”, nispa (1 Corintios 13:11). Robertqa nintaqmi: “Warma kaspay imakuna ruwasqayta yuyarisqaymi yanapawan pacienciakuspay warmaykunata sumaqllata correginaypaq”.
Warmaykitaqa faltanman hinalla correginaykipaqmi reparanayki hayka watayoq kasqanpi hinaspa imayna kasqanpi, chayman hina kuyakuywan sumaqllata correginaykipaq.
Jehova Diosmantam Biblia nin: “Ñoqa Tayta Diosqa haykapipas hina kaqllam kani”, nispa (Malaquias 3:6). Diosta serviqkunaqa chayna nisqanpi confiaspam hawkalla tarikunku. Warmakunapas manam iskayrayankuchu tayta-maman rimasqanman hina cumpliptinkuqa. Ichaqa piñasqa otaq hawkalla kasqankuman hina rimasqankuta mana cumpliptinkuqa warmakunam hukmanyanku.
Jesusmi nirqa Arí otaq Manam nisqanchikman hina ruwanapaq kasqanta. Chayna nisqanwanqa yanapachikunmankum warmankuta imayna uywasqankupi (Mateo 5:37). Mana cumplinaykipaq kaqkunataqa ama niychu. Warmayki mana allinta portakuptin imaynata correginaykipaq nisqaykiman hina ruway.
Warmaykichikta imaynata correginaykichikpaq parlaychik. Robertmi nin: “Wakin kutipiqa warmaykunam niwaq imapaqpas permisanaypaq, chaymi permisaq kani. Ichaqa manam niwaqkuchu permisananpaq mamanta niptinku mana munasqanmantaqa. Ichaqa señoraypa ima nisqanta kasukunankupaqmi kallpanchani”. Tayta-mamaqa imapipas mana acuerdopi kaspaqa sapallankupim parlananku.
Jehova Diosta qatipakuspa warmaykichikta kuyakuywan, entiendespa chaynataq rimasqaykichikta cumplispa corregiptikichikqa allinninpaqmi kanqa. Chaynata yanapaptikichikqa yuyayniyoq kaspanmi cumpliq hinaspa imapipas controlakuq kanqa. Chaymi Biblia nin: “Imaynam kawsananpaqyá yachachiy warmataqa. Yuyaqña kaspapas manam pantanqachu payqa”, nispa (Proverbios 22:6).
Romamanta kaq barcota ruwaq runakuna tablakunata tupanachispa yaku mana yaykunanpaq sumaqta tapasqankumantam, ñawpa tiempopi barcokuna imayna ruwasqa kasqanmanta estudiaq Lionel Casson sutiyoq runam nin: “Uchkuchankunatam breawan tapaqku, wakin barcopataqa hawalawninmantapas breawanmi (betún) enteronta llusiqku, ukuntañataq breata cerawan chapuspa llusiqku hinaspa kaqmanta breawan”, nispa. Romapi runakunamantaqa ñawpaq watakunapiraqmi Acad hinaspa Babilonia llaqtamanta kaqkuna barcoman yaku mana yaykunanpaq breata servichikurqaku.
Bibliam willakun Genesis 6:14 nisqanpi arcaman yaku mana yaykunanpaq imayna ruwasqa kasqanmanta.
Breaqa iskay rikchaqmi: hukninmi yakulla, hukninñataq rumiy-rumiy chakisqa. Barcota ruwaq ñawpa runakunaqa yaku kaq breatam servichikurqaku llusinankupaq. Llusisqanku chakiruptinmi yakuqa manaña yaykuqchu.
Diosta serviq Abrahampa tiempopiqa bream achkanpi karqa. Kachi qochapa hichpan Sidim qechwapim breapa qocharayasqan achka sitiokuna karqa (Genesis 14:10).
Runakunaqa waranqantin watakunañam challwata mikunku alimento kasqanrayku. Jesuspa wakin apostolninkunam paywan manaraq purispankuqa Galilea lamar qochapi challwa hapiq karqaku (Mateo 4:18-22). Hapisqankumantam wakintaqa chay qochapa hichpan sitiokunapi chakichirqaku.
Puntatam aqallinta otaq ukunninta horqoruspanku challwataqa yakuwan mayllaqku. Chaymantam huk qellqa nin: “Ukuntawan hawantam grano kachiwan qaqoqku. Chaymantam pata-patata kachiwan churastin montoqku hinaspam chaki suysunawan otaq telawan tapaqku. Chaynata ruwaruspam saqeqku kimsa otaq pichqa punchawta, chayna punchawmanta tikraspam huktawan chayna punchawkunataraq saqeqku. Chayna punchawkunapi yakun suturuptinmi challwapa aychanqa kachiyoqña karqa. Chaynata chakichisqankuwanmi challwa aychaqa kaspiy-kaspiy qachqaña karqa”, nispa (Studies in Ancient Technology). Galilea lamar qochapa hichpan sitiokunapiqa kay tiempopipas chaynataraqmi ruwanku.
Manam yachakunchu chayna chakichisqanku challwa aycha hayka tiempopaq kasqantaqa. Ichaqa Egiptopi kaq ñawpaq runakunam chayna chakichisqa challwata Siria nacionman vendeqku, chaywanmi cuentata qokunchik, chayna chakichisqankuqa unaypaq kasqanta.
BIBLIAM IMAYNA KAWSASQANTA CAMBIARQA
NACESQAN WATA: 1958
NACIONNINMI: ITALIA
HUK WILLAKUYKUNA: SUWAM KARQA
Romapim nacerqani hinaspa wiñarqani mana allin hinaspa wakcha runakunapa kasqan sitiopi. Taksaymantam ancha sasachakuypi tarikurqani. Mamaytam mana reqsirqanichu, taytaywanpas manam entiendenakurqanikuchu. Mana allin runakunapa kawsasqanman hinam wiñarqani.
Chunka watallaypiraqmi suwakuyta qallaykurqani, 12 wataypiñataq wasiymanta pasakurqani. Achka kutipim comisariamanta taytay horqowarqa. Chaylla piñakuq kasqaywanmi piwanpas sapa kutilla kaminakuq kani. 14 wataypiqa wasiymantam pasakurqani manaña kutimunaypaq. Drogakuspaymi callekunapi tiyaq kani. Tutapiñataq mayqen carrotapas kichaspay chaypi puñuq kani, achikyaqtañataq maymanpas yakupa kasqanman rispay mayllakuq kani.
Hichu-hichu suwam rikurirurqani. Tukuytam suwakurqani: warmikunapa bolsantam otaq carterantam qechuq kani, chaymantapas wasikunamanmi tuta yaykuq kani. Chayna kasqaywanmi allinta reqsichikurqani, chaymi manchakuypaq mana allin runakuna otaq pandillerokuna niwarqaku paykunawan juntakunaypaq. Paykunawanqa astawanraqmi suwakuyta yacharurqani, bancokunamantañam qollqeta suwakurqani. Llumpay maqakuqllaña kaptiymi paykunaqa respetawarqaku. Armayta aparikuspam maymanpas riq kani, puñuspaypas sawnay ukupim churaq kani. Maqakuq, drogakuq, suwakuq, huchapakuq hinaspa millayllaña rimaqmi karqani. Policiam maskawaspan achka kutipi hapiwarqa. Unay watakunam karqani callepi hinaspa carcelpi.
Achka kutipim carcelmanta lloqsirqani, chaymi hukkaqnin kutipi huknin tiayta watukurqani. Ñoqaqa manam yacharqanichu tiayqa iskaynin wawankunapiwan Testigoña kasqankuta. Paykunam hukkaqnin huñunakuyninkuman invitawarqaku; yachaytam munarqani imayna kasqanta, chaymi rirqani. Huñunakunanku Salonman chayaruspaymi qepallapi tiyanaypaq nirqani, chaynapi pikuna yaykumusqanta otaq lloqsisqanta qawanaypaq. Chaymanpas armayoqmi rirqani.
Chay huñunakuymi vidayta cambiaruwarqa. Yuyachkaniraqmi, chay huñunakuypiqa tarikurqani muspayniypi hinam. Muyuriqniypi kaqkunam kusisqallaña hinaspa kuyakuqllaña karqaku. Chay huñunakuypi Testigokuna kuyakuywan qawariwasqankutam kunankamapas hinalla yuyachkani. Mana allin vidapi kasqaymantaqa huk vidapipas kayman hinam sientekurqani.
Testigokunawan Bibliata estudianaypaqmi tanteakurqani. Estudiasqayman hinam cuentata qokurqani imayna kawsasqayta cambianaypaq. Sonqoymanmi chayaruwarqa Bibliapi leesqay, ninmi: “Yachayniyoq runakunawan juntanakuspaykiqa yachayniyoqmi kanki. Sonso runakunawan juntanakuspam ichaqa sasachakuypi kanki”, nispa (Proverbios 13:20). Chaywanmi cuentata qokururqani pandillero amistadniykunawan manaña juntakunaypaq. Chayqa sasam karqa, ichaqa Jehova Diospa yanapayninwanmi atirqani.
Musyakurqanim vidaypi cambiay atisqayta
Cuerpoypipas chuyanchakurqanim. Anchatam kallpanchakurqani cigarrota manaña pitanaypaq, chaynataq manaña drogakunaypaqpas. Hatun chukchaytam kuchuchikurqani, aretekunawanpas manañam churakurqanichu, millay rimaq kayniypipas cambiarqanim. Chaykunawanmi musyakurqani vidaypi cambiay atisqayta.
Manam haykapipas munarqanichu leeytawan estudiaytaqa, chaymi anchata sasachakurqani Bibliata estudiaspa entiendeypi. Ichaqa pisi-pisimantam Jehova Dios kuyayta qallaykurqani. Chaymi imayna kawsasqayta cambiayta qallaykurqani, chaymantapas concienciaymi acusawarqa, sapa kutillam hukmanyasqa sientekurqani, piensarqanim tukuy mana allin ruwasqayta Jehova Dios mana pampachawananpaq kasqanta. Chayna tarikuspaymi Davidmanta willakuyta leeq kani, paytam Jehova Dios pampacharqa hatun huchankunamanta, chaywanmi consuelasqa sientekurqani (2 Samuel 11:1–12:13).
Sasachakurqanitaqmi wasin-wasin predicaq rinaypaqpas (Mateo 28:19, 20). Anchatam manchakurqani suwasqay otaq imanasqay runakunawan tuparuyta. Ichaqa tiempo pasasqanman hinam chayna manchakuyniyta atiparurqani, chaymi kusisqa willakurqani taytanchik Jehova Diosmanta, payqa ima huchanchikmantapas pampachawaqninchikmi.
Jehova Diosta reqsisqayqa wañuymantam libraruwan. Ñawpa amistadniykunam wakinqa wañurunkuña, wakinñataq carcelpi kachkanku. Ñoqam ichaqa kawsakuchkani hamuq tiempopi suyakuyniyoq. Yacharunim humillakuyta, kasukuyta, chaynataq chaylla piñakuq kayniy controlaytapas, chayna kasqaymi yanapawan ladoypi kaqkunawan hawkalla kawsakunaypaq. Kunanqa buenamoza warmiwanmi casarasqa kachkani, paypa sutinmi Carmen. Kuskaykum runakunata yanapachkaniku Bibliamanta yachachiypi.
Kunanqa manaña suwakuspam vida pasanaypaq llamkapakuniña. Hinallaraqmi bancokunaman yaykuchkani, ichaqa manam suwakunaypaqchu aswanqa limpianaypaqmi.
Diosqa munanmi sasachakuyninchikmanta otaq ima llakinchikmantapas mana recelaspa willakunanchikta (Lucas 18:1-7). Payqa sientewanchikmi chaymi mañakusqanchikta uyariwanchik. Hanaq pachapi Taytanchikqa kallpanchawanchikmi payman asuykunapaq. ¿Munawaqchu payman asuykuyta? (Leey Filipenses 4:6.)
Diostaqa mañakunchik manam yanapawanallanchikpaqchu, aswanqa payman asuykunapaqmi (Salmo 8:3, 4). Tukuy sonqonchikwan payman asuykusqanchikqa astawan amistadta ruwanapaqmi yanapawanchik. (Leey Santiago 4:8.)
Diosqa manam niwanchikchu yachayniyoq runakunapa rimasqanku palabrakunawan mañakunapaqchu, nitaq umallanchikmanta ima resotapas yacharuspa resakunanchiktachu. Manataqmi niwanchikchu sayaykuspa, qonqorakuspa, tiyaykuspa mañakunanchiktachu, aswanqa tukuy sonqonchikwan mañakunanchiktam munan (Mateo 6:7). Ñawpaq israelitakunapa tiemponpim Ana familianpi sasachakuy kasqanmanta Jehova Diosman willakurqa. Chayna llaki vidan pasaruptinñataqmi kusikuywan Diosta mañakuspan agradecekurqa. (Leey 1 Samuel 1:10, 12, 13, 26, 27; 2:1.)
¡Mayna allinmi Unanchawaqninchik Taytanchikman ima sasachakuyninchikmantapas willakuyninchikqa! Paytaqa tukuy ima ruwasqanmanta alabaspam agradecekunanchik. Amayá haykapipas qonqasunchu tukuy sonqonchikwan Dios mañakuytaqa. (Leey Salmo 145:14-16.)
REVISTANCHIKTA LEEQKUNAM TAPUKUNKU
Huk taytam qanchis watayoq warmachanman nin: “Unay-unay ñawpaq watapiraqmi Diosqa unancharqa kay Pachata chaynataq chaypi tukuy imakunatapas. Paymi unancharqa Intita, Killata chaynataq lucerokunatapas”, nispa. Warmachanñataq upallalla uyarayasqanmanta nin: “Papay, ¿pitaq Diostaqa unancharqa?”, nispa.
Taytanñataq contestanpan nin: “Diostaqa manam pipas unancharqachu, payqa karqañam”, nispa. Chayna nisqanwanmi warmachaqa manaña imatapas tapunñachu. Ichaqa wiñasqanman hinam warmachaqa yachayta munan Dios imayna rikurimusqanmanta. Chaymi sonqonpi kaynata piensan: “Imaynamá universo nisqankupi otaq hanaq pachapipas kay Pachapipas lliw kaqkuna unanchasqa kaptinqa Diosqa kikillanmanta rikurimurqa. ¿Pitaq Diostaqa unancharqa?”, nispa.
¿Imanintaq Bibliaqa? Chay warmachapa taytanpa nisqan kaqllatam nin. Moisesmi Jehova Diosta mañakuspan nirqa: ‘Orqokunata manaraqpas rikurichichkaspaykim, allpa pachata manaraqpas rikurichichkaspaykim, tukuy imanta manaraqpas rikurichichkaspaykim wiña-wiñaypaq qamqariki Diosllapuni kanki’, nispa (Salmo 90:1, 2). Diosmanta willakuq Isaiaspas nirqam: “¿Manachum qamkunaqa yacharqankichik? ¿Manachum qamkunaqa uyarirqankichik? Tayta Diosmi wiña-wiñaypaq kawsaq Diosqa. Tayta Diosmi enteron kay pacha unanchaqqa”, nispa (Isaias 40:28). Jesuspa wawqen Judaspas qellqasqanpim nirqa Diosqa ‘wiña-wiñaypaq’ kasqanmanta (Judas 25).
Chay textokunam apostol Pablopa nisqanman hina qawachiwanchik Jehova Diosqa “wiña-wiñaypaq” kamachiq kasqanta (1 Timoteo 1:17). Payqa wiña-wiñaypaq kawsaq kasqanraykum imayna rikurisqanmantaqa hayka watayoq kaspanchikpas mana entiendeyta atinchikchu (Apocalipsis 1:8). Diosqa wiñaypaq kawsaq kasqanwanmi reqsichikun.
¿Imanasqataq chayna kasqanta mana entiendeyta atinchikchu? Pisi tiempolla kawsaq kasqanchikraykum mana entiendenchikchu Jehova Dios wiña-wiñaypaq kawsaq kasqanmanta. Chaymi paypaqqa waranqa watapas huk punchaw hinalla (2 Pedro 3:8). Astawan entiendenapaq kay rikchanachiyta qawasun. Huk chillikucham kawsan 50 punchawllata. Chay urucha, ¿entiendenmanchu runaqa 70 otaq 80 watakuna kawsasqanmanta? Manachusmi aw, Bibliapim runakunata Jehova Dios tupachiwanchik chilliku hinalla kasqanchikwan. Chaymi runapa piensasqanqa mana haypanchu Diospa piensasqanwanqa (Isaias 40:22; 55:8, 9). Chaywanmi cuenta qokunchik Diosqa wiñaypaq kasqanmanta mana entiendey atisqanchikta.
Wiña-wiñaypaq kawsaq kasqanta sasata entiendespanchikpas cuentatam qokunchik chayna kasqanmanta. Pipas Diosta unanchaq kaspanqa paychá tukuy imata unanchaq kanman. Ichaqa Bibliam willawanchik tukuy imata Jehova Dios unanchasqanmanta (Apocalipsis 4:11). Chaymantapas yachanchikmi hanaq pachapi kaqkuna chaynata kay Pachapi kaqkunapas qallariypiqa manaraq kasqanmanta (Genesis 1:1, 2). ¿Imaynataq chaykunaqa rikurimurqa? Unanchaqnin kaptinmi. Jehova Diosqa karqañam Churin Jesusmanta chaynataq angelkunamantapas ñawpaqtaraq (Job 38:4, 7; Colosenses 1:15). Diosqa imatapas manaraq unanchaspanqa sapallanmi karqa. Payqa manam unanchasqachu karqa, paymanta ñawpaqtaqa manam pipas nitaq imapas karqaraqchu.
Cielopipas kay pachapipas tukuy ima kasqanmi qawachiwanchik Diosqa wiñay-wiñaypaq kasqanta. Tukuy imam ordenninpi sumaq ruwasqa kachkan, kay pachapi kawsaqkunapas sumaq ruwasqam kachkan; chaykunataqa unancharqa wiña-wiñaypaq kawsakuqmi (Job 33:4).
Yaqapaschá noticiakunapi uyarirqanki religionkunaqa mana allin ruwaykunapi chaqrukusqankuta. Chaywanmi cuentata qokunchik religionkunaqa mana llapankuchu Diospa agradonpaq kasqanmanta (Mateo 7:15). Chay religionkunapim yaqa lliw runakuna engañasqa tarikunku. (Leey 1 Juan 5:19.)
Diosqa yachanmi pikunam payman sonqo kasqankuta, chaynataq paypa munasqanman hina yupaychay munasqankutapas (Juan 4:23). Chaymi paykunata Dios kallpanchan cheqap yachachikuyninkunata Bibliapi maskanankupaq. (Leey 1 Timoteo 2:3-5.)
Jehova Diosqa pantay religionpi kaq llampu sonqo runakunatam yanapachkan huk sonqolla kawsakunankupaq. ¿Imaynata? Cheqap yachachikuykunamanta hinaspa kuyanakunankupaq yachachispam (Miqueas 4:2, 3). Cheqap religionpi kaqkuna reqsiytaqa atiwaqmi imayna kuyanakusqankupi reparaspa. (Leey Juan 13:35.)
Runakuna huk sonqolla kawsakunankupaqmi Jehova Diosqa cheqap religionta servichikun. (Salmo 133:1)
Tukuy sonqonkuwan Diosta yupaychaqkunaqa Bibliapa yachachikuyninkunapim iñinku chaynataq kasukunku (2 Timoteo 3:16). Diospa sutintam respetanku (Salmo 83:18). Chaymantapas willakunkum Diospa Gobiernollan runakunapa tukuy sasachakuynin allichananmanta (Daniel 2:44). Paykunaqa Jesusta qatipakuspam achkiy hina kanku runamasinkuta yanapasqankuwan (Mateo 5:16). Suti reqsiyllam kanku Diospa Gobiernonmanta willakunankupaq runamasinkuman wasin-wasin watukusqankuwan. (Leey Mateo 24:14; Hechos 5:42; 20:20.)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ ***bh pags. 47-56 Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmi Diospa sumaq regalon***
5 KAQ YACHACHIKUY
Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmi Diospa sumaq regalon
¿Ima ninantaq rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa?
¿Imaynatataq chaytaqa Dios rurarqa?
¿Imaynatataq chayqa qamta yanapasunkiman?
¿Imaynatataq agradecekusqaykita qawachiwaq?
¿MAYQEN chaskisqayki regalom qampaqqa aswan valorniyoq? Regaloqa manam achka qollqepa chaninraqchu kanan valorniyoq kananpaqqa. Valorniyoq kayninqa manayá hayka chaninniyoq kasqanmantachu penden. Aswanmi chay regaloqa ancha valorniyoq kanqa kusichisuptiki otaq allinta servisuptikiqa.
2 Achka regalo chaskisqaykimantaqa chullallam llapanmanta ancha valorniyoqqa. Runakunaman Jehová Diospa regalo qosqanmi. Ariyá, Jehová Diosqa tukuy imakunatam qowarqanchik, ichaqa Churin Jesuspa wañusqanmi aswan valorniyoq regalo qowasqanchikqa; chay regalotam Bibliaqa nin rantinchikpi Jesuspa wañupuwasqanchik nispa (Mateo 20:28). Kay yachachikuypim qawasunchik imaynam rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa ancha valorniyoq chaskisqanchik regalo, ancha kusisqa kananchikpaq chaynataq munasqanchiktapuni chaskinanchikpaq yanapawasqanchikrayku. Cheqaptamá Jehová Diosqa kay rurasqanwan sapakamata ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik.
¿IMA NINANTAQ RANTINCHIKPI JESUSPA WAÑUSQANQA?
3 Rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa huchamantawan wañuymanta librawananchikpaq Jehová Diospa sumaq arreglo rurasqanmi, chaynapi manaña wañuspanchik wiñay kawsayta haypananchikpaq (Efesios 1:7). Bibliapa nisqanman hina kay yachachikuyta allinta entiendenapaqqa Eden huertapi pasakusqanmantam yachananchik. Adan huchallikurusqanrayku ima chinkarachisqanta yachaspallanchikmi Jesuspa wañukusqan ancha valorniyoq kasqantaqa entiendesunchik.
4 Adanta unanchaspanmi Jehová Diosqa ancha valorniyoq chuyay-chuyay kawsayta qorqa. Yuyaymanay chayna kawsakusqanpi. Cuerponpi hinaspa yuyayninpi chuyay-chuyay kaspanmi mana haykapipas onqonmanchu, machuyanmanchu nitaq wañunmanchu karqa. Chaymantapas “Diospa unanchasqan” churinmi karqa (Lucas 3:38). Imaynam kuyakuq tayta churinwan kuyanakunku, chaynam paykunapas kuyanakurqaku. Arí, Jehová Diosqa Adanwanmi rimarqa, kusirichiq llamkaytam qorqa; nirqataqmi paymanta imam suyasqantapas (Genesis 1:28-30; 2:16, 17).
5 Diosqa “kikinman rikchakuqtam rurarqa” Adantaqa (Genesis 1:27). Kaywanqa manamá nichkanchikchu rikchayninpi Dioswan kaqlla kasqantachu. Kay libropa 1 kaq yachachikuyninpi yachasqanchikman hinaqa mana rikuy atina espiritum Jehová Diosqa (Juan 4:24). Chaymi payqa mana aycha cuerpoyoqchu nitaq tulluyoqchu. Aswanqa imayna kayninkunapi rikchayniyoqtam Diosqa Adantaqa unancharqa : kuyakuyniyoqta, yachayniyoqta, justiciayoqta hinaspa kallpayoqtapas. Chaymantapas huk allin kaypim Dios Taytanmanqa rikchakurqa, payqa librem karqa allin kaqta otaq mana allin kaqta akllakunanpaqpas. Chaynaqa manamá herramienta hinallachu karqa huk clase llamkayllapi servichikunapaq. Aswanqa kikinmi allin kaqta otaq mana allin kaqtapas akllakunan karqa. Diosta kasukuyta akllakuspanqa, wiñaypaqchá chay suma-sumaq Paraisopi kawsakunman karqa.
6 Sutillamá kachkan Diosta mana kasukusqanpi Adan wañunanpaq sentenciasqa kasqanqa. Huchallikusqanraykum chuya kawsakuynin chinkarurqa chaskinanpaq lliw allinkunapiwan (Genesis 3:17-19). Manam kikinpa kawsakuynillantachu Adanqa chinkarachirqa, aswanqa llapallan mirayninkunapatawanmi. Diospa Palabranmi nin: “Huk runallawan kay pachapi huchallikuy qallariruptinmi chayrayku wañuypas rikurirurqa chaymi lliw runakuna huchallikuspanchik wañunchik”, nispa (Romanos 5:12). Chaynapim llapallanchik Adanmanta huchayoqña kanchik. Chaymi Bibliaqa yachachiwanchik wañuyman entregaykuwasqanchikta chaynataq kikinpunipas, chayraykum huchapa hinaspa wañuypa ‘munaychakusqanña’ kanchik (Romanos 7:14). Kikillankumanta Diosta mana kasukusqanraykum Adanpawan Evapaqa manaña ima suyakuypas karqañachu. Ichaqa, ¿imam pasanman karqa mirayninkunawan hinaspa ñoqanchikwanpas?
7 Jehová Diosmi churinpa wañuyninwan runakunata librananpaq tantearurqa. ¿Ima ninantaq librasqa kayqa? Chay ninanqa imatapas kutichipamuwananchikpaq apakuqman pagapuymi; ejemplopaq, qollqerayku pitapas pakaruptinku librasqa kananpaq kacharimuqninman pagapuymi. Chaymantapas Bibliapi librasqa kaymanta willakuptinqa, rimachkanmi pitapas daño rurarusqanchikmanta pagapuymanta. Ejemplopaq, pipas daño ruraqqa chay daño rurasqanman hinam paganan karqa.
8 Yacharusqanchikman hinaqa, llapallanchikpaqmi Adanqa allin kaqkunata chinkarachirqa. ¿Imaynatataq Adanpa huchanmantaqa pagakunman karqa chaynapi huchamantawan wañuymanta librasqa kananchikpaq? Qawasunchikyá librawananchikpaq Jehová Diospa arreglo rurasqanmanta hinaspa imayna qamta yanapasunaykimantapas.
¿IMAYNATAM JEHOVÁ DIOS LIBRAWARQANCHIK?
9 Chuyay-chuyay kawsakuytam Adanqa chinkarachirqa. Chaymi chayna kawsayta kaqllamanta chaskinapaqqa, huchayoq runapa vidanwanqa manam atikunmanchu karqa (Salmo 49:7, 8). Librasqa kananchikpaqqa mana huchayoq Adan kaqlla runatam necesitakurqa. Justicianrayku chayna kanantam Diosqa Palabranpi qawachirqaña. Chay justicianpim nirqa pitapas wañurachispaqa “vidanmantam vidanwan paganqa”, nispa (Exodo 21:23). Chaynaqa, ¿imawantaq Adanpa chinkarachisqan chuya kawsakuypa valornintaqa pagakunman karqa? Mana huchayoq runapa vidantam necesitakurqa “llapallanchikta salvawananchikpaq” (1 Timoteo 2:6).
10 ¿Imaynatam Jehová Diosqa librawarqanchik? Payqa kay Pachamanmi kachamurqa unanchasqan mana huchayoq espiritu kaq churinta. Ichaqa ancha kuyasqan sapallan Churintam kachamurqa wakiqnin churinkunamantaqa (1 Juan 4:9, 10). Paymi sonqomanta munaspan hanaq pachapi kawsakusqanta saqemurqa (Filipenses 2:7). 4 kaq yachachikuypi qawasqanchikman hinam Jehová Diosqa milagrota rurarqa Churin nacenanpaq, chuya espiritunwanmi Maria wiksayakururqa. Chaymi Jesusqa mana huchayoq runa nacerqa (Lucas 1:35).
11 ¿Imaynatataq chullalla runaqa wara-waranqantin runakunata librawarqanchik? ¿Imaynatam llapa runaqa huchayoq rikurirurqaku? Yuyariy, Adanqa huchallikururqam, chaymi kay suma-sumaq kaqta chinkarachirqa: chuya kawsakuyninta, chayraykum mirayninkunapas manaña kawsarqakuchu chuya kawsaypiqa . Huchatawan wañuytam paykunamanqa saqerqa. Bibliapi ‘qepa kaq Adan’ sutichasqa Jesusqa mana huchayoq chuya kawsakuyniyoqmi karqa, manataqmi haykapipas huchallikurqachu (1 Corintios 15:45). Jesusqa salvawananchikpaqmi Adanpa rantinpi wañurqa. Taytanpa kamachisqantam lliwta kasukurqa hinaspam chuya vidanta ofrendata hina qorqa. Chaynatam Jesusqa Adanpa huchanmanta vidanwan pagarqa hinaspam Adanpa mirayninkunaman suyakuytapas qowarqanchik (Romanos 5:19; 1 Corintios 15:21, 22).
12 Bibliaqa willawanchikmi manaraq Jesus wañuchkaptin imaymana ñakarisqanmanta. Llumpayta ñakarichispankum azoterqaku hinaspam qeruman clavarurqaku chaypi astawan ñakarispan wañunanpaq (Juan 19:1; Galatas 3:13; qawariy kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 204 kaq paginanmanta 206 kaq paginankama). ¿Imanasqamá llumpaytaqa ñakarirqa? Ñakariykunapi runakuna tarikuptinkum Diosman sonqo kayninkuta Satanasqa iskayrayachirqa, chaymantam astawan qawasunchik huk kaqnin yachachikuypi. Sinchi ñakariyta tukuy sonqonwan aguantaspanmi Jesusqa qawachirqa Satanaspa nisqan llulla kasqanta. Chaywanmi qawachirqa imaynam mana huchayoq runa ima rurananpaqpas kikinmanta akllakuyniyoq kaspanpas atinmanmi Diosman sonqo kaytaqa imawanña Diablo ñakarichichkaptinpas. ¡Maynatachá Jehová Diosqa kusikurqa Churin payman sonqo kasqanmanta! (Proverbios 27:11.)
13 ¿Imaynatam librasqa kananchikpaqqa pagakurqa? 33 kaq watapi 14 punchawninpi judio nisan sutiyoq killapim, Diosqa mana huchayoq Churinta wañuchinankupaq saqerqa. Chaynapim Jesusqa “wiñaypaq chulla kutillata” chuya vidanta ofrendarqa (Hebreos 10:10). Wañukusqanmanta kimsa punchawmantam espiritu cuerpoyoqtaña Jehová Diosqa kawsarirachirqa. Adanpa mirayninkunata huchamanta librananpaqmi wañukusqanpa ancha valorniyoq kasqanta hanaq pachapi Taytanman qawachirqa (Hebreos 9:24). Jehová Diosmi chaskirqa Jesuspa wañukusqanpa valorninta chaynapi llapallan runakuna huchamantawan wañuymanta librasqa kanankupaq (Romanos 3:23, 24).
¿IMAYNATAM YANAPASUNKIMAN RANTINCHIKPI JESUSPA WAÑUKUSQANQA?
14 Jesuspa wañukusqanraykum huchayoq kachkaspapas sumaq bendicionkunata chaskichwan. Qawarisun ima bendicionkunatam kunan tiempopi chaynataq hamuq tiempopipas chaskichwan sumaq regalo Dios qowasqanchikmanta.
15 Huchanchikkuna pampachasqa kanamanta. Huchayoq kasqanchikraykum sasachakunchik allin kaqkunata rurananchikpaq. Llapallanchikmi huchallikunchik rimasqanchikwanpas otaq rurasqanchikwanpas. Ichaqa Jesuspa wañukusqallanwanmi atichwan ‘huchanchikkunamanta pampachasqa’ kaytaqa (Colosenses 1:13, 14). Chaypaqmi ichaqa sonqomantapuni huchanchikkunamanta wanakunanchik. Humillakuykuspataqmi Jehová Diosta mañakunanchik Churinpa wañukusqanpi iñisqanchikrayku huchanchikkunamanta pampachaykuwananchikpaq (1 Juan 1:8, 9).
16 Diospa qayllanpi chuya concienciayoq kanamanta. Conciencianchik acusawaptinchikqa mana suyakuyniyoqmi kachwan hinaspapas mana imapaq valeq hinam kachwan. Jesuspa wañukusqanraykum Jehová Diosqa pampachaykuwanchik hinaspa kuyakuyninpi pantaq runa kachkaptinchikpas, chaskiwanchikraqmi chuya concienciayoq yupaychananchikpaq (Hebreos 9:13, 14). Chaynapim confianzallawanña Paymanqa oracionpi asuykuchwan (Hebreos 4:14-16). Chaymantapas conciencianchik chuya kaptinqa yuyayninchikpipas chaynataq kikinchikwanpas hawkam tarikusun hinaspam aswan kusisqaraq kasunchik.
17 Kay pachapi wiñay kawsanapaq suyakuymanta. “Huchallikuypa pagonqa wañuymi” nispam nin Romanos 6:23. Hina chayllapitaqmi nin: “Diospa qowasqanchikmi ichaqa Señorninchik Cristo Jesuswan kuska wiñaypaq kawsakuy”, nispa. Kay libropa 3 kaq yachachikuyninpim hichpaykamuq Paraisopi bendicionkunamanta yacharurqanchik (Apocalipsis 21:3, 4). Kay llapallan bendicionkunaqa hinaspa manaña onqospa wiñaypaq kawsakuypas Jesuspa wañukusqanraykum rurakunqa. Chaykunata chaskinanchikpaqqa, ñoqanchikrayku Jesuspa wañukusqanmanta agradecekusqanchiktam qawachinanchik.
¿IMAYNATATAQ AGRADECEKUSQAYKITA QAWACHIWAQ?
18 ¿Imanasqataq librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanmantaqa Jehová Diosta anchallataña agradecekunanchik? Regaloqa ancha valorniyoqmi sichu pipas kallpanchakuspan, tiemponta rakispan, otaq sasa tarisqan qollqenwan qowaptinchikqa. Chaymantapas kusichiwanchikmi regalo qowaqninchik cheqap kuyawasqanchikta qawachiwaptinchik. Chaynaqa ancha valorniyoqmi librawananchikpaq Jesuspa wañukusqan Diospa regalonqa, sasa kachkaptinpas qowasqanchikrayku. “Diosqa ancha-anchatam kuyarqa runakunata, chaymi sapallan Churinta qomurqa”, nispam nin Juan 3:16. Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanwanmi Jehová Diosqa ancha-ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik. Chaynallataqmi Jesuspas ancha kuyawasqanchikta qawachiwanchik, rantinchikpi wañukusqanwan (Juan 15:13). Hinaptinqa rantinchikpi Jesuspa wañukusqanmi qawachiwananchik Jehová Dios hinaspa Churinpas sapakamata kuyawasqanchikta (Galatas 2:20).
19 Chaynaqa, ¿imakunata ruraspam Diosta agradecekusqaykita qawachiwaq rantinchikpi Churinpa wañusqan regalo qowasqanchikmanta? Qallarinapaq, regalo qowaqninchik Jehová Diostayá astawan reqsiy (Juan 17:3). Reqsiytaqa atiwaqmi kay libropa yanapakuyninwan Bibliata estudiaspaykiqa. Jehová Diosta astawan reqsispaykim, astawan kuyanki. Astawan kuyaspaykiñataqmi astawanraq kasukuyta munanki (1 Juan 5:3).
20 Iñinaykim rantinchikpi Jesuspa wañukusqanpi. Bibliapunim nin: “Churipi iñiqqa wiñay kawsayniyoqmi”, nispa (Juan 3:36). ¿Imaynatam qawachichwan Jesucristopi iñisqanchikta? Manam rimasqallanchikwanchu. Santiago 2:26 nisqanpi hinam, ‘iñiyninchikpas manam valenchu allinkunata mana ruraptinchikqa’. Cheqaptapunim cheqap iñiytaqa ruraywanmi qawachinanchik. Jesuspi iñisqanchiktam qawachichwan rimasqanchikpi hinaspa rurasqanchikpipas pay hina kananchikpaq kallpanchakuspanchik (Juan 13:15).
21 Watapi chulla kutita Señorpa Santa Cenan nisqan huñunakuyman riy. 33 kaq watapi 14 kaq punchaw tuta nisan sutiyoq killapim Jesusqa ‘Santa Cena’ sumaq huñunakuyta qallarichirqa (1 Corintios 11:20; Mateo 26:26-28). Sutichakuntaqmi Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinapaq huñunakuy nispa. Chay huñunakuytaqa Jesusmi qallarichirqa apostolninkuna chaynataq llapallan cheqap cristianokunapas kayta yuyarinankupaq: chuyay-chuyay vidanta rantinchikpi qosqanta. Jesuspunim kay huñunakuymanta rimarqa, kaynata kamachispan: “Chaynatam qamkunapas rurankichik ñoqata yuyariwaspa”, nispa (Lucas 22:19). Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinanchikpaq huñunakuyqa, yuyarichiwanchikmi Jehová Diospa chaynataq Jesuspa ancha kuyawasqanchikta. Chay huñunakuyman rispanchikpas rantinchikpi Jesuspa wañukusqanmanta agradecekusqanchiktam qawachinchik.
22 Librawananchikpaq Jesuspa wañukusqanqa Jehová Diospa ancha valorniyoq regalo qowasqanchikmi (2 Corintios 9:14, 15). Jesuspa wañukusqanqa wañukuqkunapaqpas allinninpaqmi kanman, chaymantam qawasunchik 6 hinaspa 7 kaq yachachikuykunapi.
[Willakuy]
Kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 206 kaq paginanmanta 208 kaq paginankama qawaspaykim astawan yachanki ima ninanmi Señorpa Santa Cenan.
BIBLIAPA YACHACHISQAN
▪ Rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa, huchamantawan wañuymanta librawananchikpaq Jehová Diospa sumaq arreglonmi (Efesios 1:7).
▪ Jehová Diosmi kay Pachaman sapallan Churinta kachamurqa ñoqanchikrayku wañunanpaq (1 Juan 4:9, 10).
▪ Rantinchikpi Jesuspa wañukusqanraykum huchanchikmanta pampachasqa kanchik, chaynataq chuya concienciayoq hinaspa wiñay kawsay suyakuyniyoqpas (1 Juan 1:8, 9).
▪ Agradecekuq kasqanchiktam qawachichwan Jehová Diosta astawan reqsispanchik hinaspa Jesuspa wañukusqanpi iñispanchik chaynataq Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinapaq huñunakuyman rispanchikpas (Juan 3:16).
[Kay yachachikuypa tapukuyninkuna]
1, 2. a) ¿Imaynanpitaq regaloqa ancha valorniyoq qampaqqa kanman? b) ¿Imaynanpitaq rantinchikpi Jesuspa wañusqanqa ancha valorniyoq regaloqa kanman?
3. ¿Ima ninantaq rantinchikpi Jesuspa wañukusqanqa, hinaspa imatam yachananchik Diospa qowasqanchik regalon ancha valorniyoq kasqanta entiendenapaq?
4. ¿Imaynataq Adanqa kawsakunman karqa mana haykapipas huchallikuspanqa?
5. ¿Ima ninantaq Diosqa “kikinman rikchakuqtam rurarqa” Adantaqa, nispa Biblia niptin?
6. ¿Imatam Adan chinkarachirqa Diosta mana kasukusqanpi, hinaspa imaynataq chayrayku tarikunchik?
7, 8. ¿Ima ninantaq librasqa kayqa?
9. ¿Imatam necesitakurqa librasqa kananchikpaq?
10. ¿Imaynatam Jehová Diosqa librawarqanchik?
11. ¿Imaynatataq chullalla runaqa wara-waranqantin runakunata librawanchikman?
12. ¿Imatam Jesusqa tukuy ñakarisqanwan qawachirqa?
13. ¿Imaynatataq pagakurqa librasqa kananchikpaq?
14, 15. ¿Imatam rurananchik ‘huchanchikkunamanta pampachasqa’ kananchikpaq?
16. ¿Imanasqataq Diostaqa chuya concienciayoq yupaychachwan, hinaspa imaynatam yanapawanchik chuya concienciayoq kayqa?
17. ¿Ima bendicionkunataq kanqa rantinchikpi Jesuspa wañukusqanrayku?
18. ¿Imanasqataq Jehová Diosta agradecekunanchik librasqa kananchikpaq Jesuspa wañusqan regalo qowasqanchikmanta?
19, 20. ¿Imakunata ruraspam Diosta agradecekusqaykita qawachiwaq rantinchikpi Churinpa wañusqan regalo qowasqanchikmanta?
21, 22. a) ¿Imanasqataq rinanchik Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinapaq huñunakuyman? b) ¿Imatataq yachasunchik 6 hinaspa 7 kaq yachachikuykunapi?
[Enteron 52 kaq paginapi dibujo]
Jehová Diosmi sapallan Churinta qomurqa ñoqanchikrayku wañunanpaq
[54 kaq paginapi foto]
Rantinchikpi Jesuspa wañukusqan regalo chaskisqaykimanta agradecekusqaykitam qawachiwaq Jehová Diosta allinta reqsinaykipaq kallpanchakuspayki
^ ***bh pags. 164-173 Mañakuyqa Diosmanmi asuykachiwanchik***
17 KAQ YACHACHIKUY
Mañakuyqa Diosmanmi asuykachiwanchik
¿Imaraykutaq mañakunanchik?
¿Imatam rurananchik mañakuyninchikta Dios uyariwananchikpaq?
¿Imaynatam Dios mañakusqanchikta contestamun?
INTIMANTAPAS lucerokunamantapas aswan taksallam kay Allpa pachanchikqa. “Cielokunatapas [. . .]. Kay pachatapas unanchaq” Jehová Diospaqqa “nacionkunaqa puyñupi puchuruq sutuy yaku hinallam” (Salmo 115:15; Isaias 40:15). Chaywanpas, Bibliaqa ninmi: “Tayta Diosqa llapallan qayakuqninkunapa hichpallanpim kachkan. Confianzawan llapallan qayakuqninkunapa hichpallanpim kachkan Respetaqninkunapa munasqantam ruraykun. Qayakuptinkum uyariykuspa salvaykun”, nispa (Salmo 145:18, 19). Yuyaymanay Bibliapa kayna nisqanpi. Tukuy atipayniyoq Unanchawaqninchikqa hichpallanchikpim kachkan, uyariwasuntaqmi ‘confianzawan llapallanchikpa qayakuyninchiktaqa’. ¡Mayna sumaqmi Diosman asuykuyqa!
2 Ichaqa mañakusqanchikta Jehová Dios uyarinanpaqqa munasqanman hinam mañakunanchik. ¿Imaynatataq mañakuchwanqa oracionmanta Bibliapa nisqanta mana yachachkaspanchikqa? Yachananchikpunim imayna mañakuytaqa, chaynintakama Jehová Diosman asuykunanchikrayku.
¿IMANASQATAQ JEHOVÁ DIOSTA MAÑAKUNANCHIK?
3 Jehová Diospunim payman asuykunanchikpaq kallpanchawanchik. Palabranmi nin: “Amayá imamantapas afanakuychikchu, aswanqa orakuspaykichikyá lliwta Diosman willaychik hinaspayá payman graciasta qoychik. Hinaptinqa Diosninchikmi hawkayachisunkichik runakunapa mana entiendey atinan hawkayaywan. Chaynapim imamantapas mana preocupakunkichikchu nitaq llakikunkichikchu Jesucristowan huklla kasqaykichikrayku”, nispa (Filipenses 4:6, 7). Manachá qepanchachwanchu tukuy ima Unanchasqanpi Munaychakuq Diosman asuykunanchikpaq kallpanchawasqanchiktaqa.
4 Sapa kutilla mañakuptinchiktaqmi Jehová Dioswan amistadninchikpas astawan kallpanchakunqa. Allin sonqoyoq amigokunaqa manam imata necesitaspallankuchu rimanakunku, aswanmi imayna kasqankupi reparanakuspanku rimanakunku. Amistad kayninkum kallpanchakun piensasqankumanta, llakikuyninkumanta hinaspa imayna sientekusqankumanta willarinakuptinku. Chaynam Jehová Dioswan amistad ruraypas. Kay librowan Bibliata estudiarusqaykiwanmi anchata yacharunki Jehová Diosmanta, sumaq kayninkunamanta hinaspa munayninmantapas. Yacharunkitaqmi Jehová Dioswan amistad ruraytapas. Chaymi oraciontakama hanaq pachapi kaq Taytanchikman llakikuynikitawan sientesqaykikunatapas willakuwaq. Chaynatam Jehová Diosman astawan asuykunki (Santiago 4:8).
¿IMAKUNATAM DIOS MAÑAWANCHIK UYARIWANANCHIKPAQ?
5 ¿Uyarinmanchu Jehová Dios lliw runakunapa mañakusqankuta? Qawariy Diosmanta willakuq Isaiaspa kasqan tiempopi mana kasukuq Israel runakunaman kayna nisqanta: “Achka kutita mañakamuwaptikichikpas manam uyarikichikchu qamkunataqa. Yawarwan qachachasqam kachkan makikichikqa”, nispa (Isaias 1:15). Chaymi Diospa munasqanman hina mana kawsaptinchikqa mañakusqanchiktaqa manapunim uyariwasunchu. Uyariwananchikpaqqa Diospa mañawasqanchikkunatam cumplinanchik.
6 Puntataqa Jehová Diosqa mañawanchik iñiyniyoq kananchiktam (Marcos 11:24). Apostol Pablom qellqarqa: “Mana iñiyniyoq kaspaqa Diostaqa manam agradachwanchu. Diosman asuykuspaqa pay kasqantam creena, creenataqmi maskaqninkunataqa favorecesqanmantapas”, nispa (Hebreos 11:6). Ichaqa cheqappuni iñiyniyoq kanapaqqa manam Dios kasqallantachu yachananchik nitaq mañakuykuna contestasqallantachu yachananchikqa. Iñiytaqa ruraykunawanmi qawachinanchik. Imayna kawsasqanchikpim iñiyninchikqa sutillata qawakunan (Santiago 2:26).
7 Chaymantapas Jehová Diostaqa humillakuspa hinaspa sonqomantam mañakunanchik. ¿Manachu Diosmanta tukuy yachasqanchik tanqawanchik kumuykuq sonqowan otaq mana hatunchakuspa payta mañakunanchikpaq? Runakuna mayqan autoridadkunawan rimaspankuqa respetowanmi rimanku kamachikuq kasqankuta reqsikuspanku. Aswanraqchá Jehová Diosta mañakuspaqa ancha respetowanraq asuykunanchik (Salmo 138:6). “Tukuy Atipayniyoq” Diosmiki payqa (Genesis 17:1). Mañakuspaqa imayna rimasqanchikpim menoschakunanchik otaq humillakunanchikpas. Humilde kayninchikmi kallpanchawasun sonqomantapuni mañakunanchikpaq chaynataq mana kutirispa-kutirispa hina nisqallanchikta rimananchikpaqpas (Mateo 6:7, 8).
8 Hinaspapas Dios uyariwananchikpaqqa mañakusqanchikman hinam rurananchik. Ejemplopaq, ‘sapa punchaw mikunanchikpaq’ mañakuspaqa atisqanchikman hinam kallpanchakunanchik ima llamkaypipas allinta llamkananchikpaq (Mateo 6:11; 2 Tesalonicenses 3:10). Huchapi mana urmananchikpaq mañakuspanchikqa huchaman apaq tukuy mana allinkunamantam karunchakunanchik (Colosenses 3:5). Mañakuyninchikta Dios uyariwananchikpaq imam mañawasqanchikkunata cumplispapas, kay qatiqnin tapukuykunamantam yachananchikraq.
MAÑAKUYMANTA TAPUKUYKUNA
9 ¿Pitam mañakunanchik? Qatiqninkunatam Jesus yachachirqa kaynata mañakunankupaq: “Hanaq pachapi Taytayku”, nispa (Mateo 6:9). Chaynaqa, Jehová Diosllatapunim mañakunanchikqa. Ichaqa, Diosqa munanmi sapallan churin Jesucristo pi kasqanta reqsikunanchikta. 5 kaq yachachikuypi yacharusqanchikman hinam, Jehová Diosqa kay Pachaman Churinta kachamurqa huchamantawan wañuymanta librawaqninchik kananpaq (Juan 3:16; Romanos 5:12). Chaymantapas sacerdotekunapa Jefen kananpaqmi akllarun chaynataq tukuy atiytapas Juzgananpaqmi qoykun (Juan 5:22; Hebreos 6:20). Chaymi Bibliaqa niwanchik Jesuspa sutintakamalla mañakunanchikpaq. Kikinpunim nirqa: “Ñoqam kani ñan, cheqap kaqpas chaynataq kawsay qokuqpas. Taytaymanqa manam pipas chayanmanchu mana ñoqawanqa”, nispa (Juan 14:6). Mañakuyninchikta uyarichikunapaqqa Jehová Diosllatapunim mañakuna Churinpa sutintakama.
10 ¿Imaynanpataq mañakunanchik? Jehová Diosqa manam kamachinchu imaynanpata mañakunanchiktaqa. Bibliapa nisqanman hinaqa imaynanpapas mañakuchwanmi: sayanpapas, kumuykuspapas, qonqoranpapas otaq tiyanpapas (1 Reyes 8:22, 23; Nehemias 8:6; Daniel 6:10; Mateo 26:20, 26). Imaynanpapas mañakuymantaqa sonqomanta mañakuymi aswan allinqa. Mañakuchwanmi sonqollanchikpipas, maypi tarikuspanchikpas, imataña ruraspanchikpas hinaspa ima sasachakuykunapiña tarikuspanchikpas. Mañakusqanchikpiqa manapaschá pi runapas reparanqachu, ichaqa Jehová Diosmi uyariwachkanchikpuni (Nehemias 2:1-6).
11 ¿Imakunamantataq mañakuchwan? Bibliam nin: “Paypa munasqanman hina mañakuptinchikqa uyariwanchikmi”, nispa (1 Juan 5:14). Imamantapas mañakuchwanmi Diospa munasqanman hina kaptinqa. ¿Uyariwanchikmanchu llakikuyninchikkunamanta willakuptinchik? Uyariwanchikpunim. Jehová Diosta mañakuyninchikpi rimayninchikqa amistadninchikwan rimachkaq hinam. ‘Tukuy sonqonchikwanmi paytaqa rimapayachwan’ (Salmo 62:8). Chaymantapas allinpunim chuya espiritunta mañakuyqa allin kaqta ruraypi yanapaykuwananchikpaq (Lucas 11:13). Hinaspapas, yachaytam mañakunanchik ima rurayta munaspapas allinta ruranapaq chaynataq sasachakuykuna atipaypi kallpanchawananchikpaqpas (Santiago 1:5). Huchallikuruspaqa sonqomantapunim mañakunanchik Jesuspa wañukusqanpi iñisqanchikrayku pampachaykuwananchikpaq (Efesios 1:3, 7). Ichaqa amayá kikillanchikpaqqa mañakusunchikchu, aswanqa mañakusunchikyá ayllunchikkunapaqwan iñiqmasinchikkunapaqpas (Hechos 12:5; Colosenses 4:12).
12 Mañakuspanchikqa Jehová Diospa munayninmantaraqmi mañakunanchikqa. Achka razonkunam kachkan kuyakuyninmanta Jehová Diosta alabananchikpaq chaynataq tukuy sonqonchikmanta graciasta qonanchikpaqpas (1 Cronicas 29:10-13). Mateo 6:9-13 nisqanpim tarinchik imayna mañakunapaq Jesuspa yachachisqanta. Chay oracionpim mañakuyta yachachiwanchik Diospa sutin yupaychasqa kananmanta, munaychakusqan hamunanmanta, Munaynin hanaq pachapi hina kay pachapi rurakunanmantapas. Jesusqa Diospa munayninmantaraqmi mañakuytaqa yachachirqa chaymantañam imam necesitasqanchikkunamantaqa. Ñoqanchikpas Diospa munayninmantaraq mañakuptinchikqa mana kikillanchikpa munasqanchikkunapi piensasqanchiktachá qawachisun.
13 ¿Unaytachu mañakunanchik? Sapallanchikña otaq hukkunawanña mañakuptinchikpas Bibliaqa manam ninchu mañakuyninchik unay tiempo otaq pisi tiempolla kananmantaqa. Pisi tiempollapas mañakuchwanmi mikunapaq mañakuchkaq hina otaq unay tiempopas mañakuchwanmi sapallanchikpi Diosman sonqonchikta kicharichkaq hina (1 Samuel 1:12, 15). Ichaqa Jesusmi iskay uyakunata condenarqa runakuna qawanallankupaq una-unayta mañakuptinku (Lucas 20:46, 47). Jehová Diosqa manam uyarinchu chayna mañakuqkunataqa. Aswanqa uyarinmi sonqomantapuni mañakuqkunata. Imapas necesitasqanchikman hina chaynataq imayna tarikusqanchikman hinam unaytapas otaq pisi tiempollatapas mañakunanchikqa.
14 ¿Hayka kutitam mañakunanchik? Bibliam niwanchik: ‘Tuta punchaw qayakuychik’, “Tukuy tiempoyá Diosta mañakuychik”, nispa (Lucas 18:7; Romanos 12:12; 1 Tesalonicenses 5:17). Chay ninanqa manam tukuy punchaw manaña tukuyta mañakuychu. Aswanqa sapa punchaw Jehová Diosta mañakuymi, kuyakuyninmanta agradecekunanchikpaq, ñanninpi purichiwananchikpaq, hawkalla tarichiwananchikpaq chaynataq kallpanchawananchikpaqpas. Jehová Diostaqa hayka kutikamapas mañakuchwanmi unayta otaq pisi tiempollatapas. ¡Ancha favorecesqam chaywanqa kanchik! Jehová Dios mañakuyta chaninchaspanchikqa sapa kutillam maypi kaspañapas imayna kaspañapas hinalla paytaqa mañakusun.
15 ¿Imaraykum amen nispa mañakuyninchikta tukunanchik? Amen ninanqa “chaynayá kachun” otaq “arí” ninanmi. Bibliapiqa tarinchikmi ejemplokunata chayna nisqankumanta sapallankupi otaq runakunapa qayllanpi mañakuyta tukuspanku (1 Cronicas 16:36; Salmo 41:13). Sapanchikpi “amen” nispaqa qawachichkanchikmi mañakusqanchik sonqomantapuni kasqanta. Achka runakunapa qayllanpi (upallalla otaq rimarispa) chayna nisqanchikmi qawachin mañakuqpa mañakusqan rurakunanpaq munasqanchikta (1 Corintios 14:16).
¿IMAYNATAM DIOS MAÑAKUSQANCHIKTA CONTESTAWANCHIK?
16 ¿Contestawanchikchu Jehová Dios mañakusqanchikta? ¡Contestawanchikpunim! Achka razonmi kan oracionkunata ‘Uyariykuq’ Diosninchik wara-waranqantin runakunapa mañakusqankuta contestasqanpi confiakunanchikpaqqa (Salmo 65:2). Mañakusqanchiktaqa imaynanpatapas contestawanchikmanmi.
17 Jehová Diosqa angelninkunatawan serviqnin runankunatapas valekunmi mañakusqanchikta contestawananchikpaqqa (Hebreos 1:13, 14). Bibliamanta yachay munaq mañakuqkunapa orakusqanku qepallatam Jehová Diospa serviqninkuna watukuykurqaku. Chayna pasakusqanmi qawachin Diospa Munaychakusqanmanta allin noticiakuna willakuypi angelkuna yanapakusqankuta (Apocalipsis 14:6). Sasachakuypi tarikusqanchikmanta mañakuptinchikpas, Jehová Diosqa mañakusqanchiktam contestamuwanchikman huk cristianomasinchikta yanapaykuwananchikpaq kallpanchamuspan (Proverbios 12:25; Santiago 2:16).
18 Jehová Diosqa contestamuwanchiktaqmi mañakusqanchiktaqa chuya espirituntakama chaynataq Palabrantakamapas. Sasachakuykunata atipanapaq mañakuptinchikqa chuya espiritunwanmi yanapaykuwanchikman hinaspapas kallpanchaykuwanchikmanmi (2 Corintios 4:7). Imapas ruraypi allinta tanteanapaq mañakuptinchikqa Palabrantakamam yanapawanchik. Yaqapaschá sapallanchikpi Bibliata estudiaspa otaq Bibliamanta rurasqa kayna qellqakunata estudiaspa tarisun Bibliapa textonkunapi yanapawaqninchik yachachikuykunata. Chaymantapas Bibliapa yachachikuyninkunamantam yuyarichiwanchikman, huñunakuykunapi tarikuptinchik otaq ñoqanchikmanta nanachikuq congregacionpi ancianokuna consejawaptinchikpas (Galatas 6:1).
19 Wakin kutikunapiqa ichapas rikchakuwanchikman mañakusqanchikta Jehová Dios mana chaylla contestawasqanchikta, ichaqa manam chayraykuchu nichwan, manam uyariwanchikchu, nispaqa. Jehová Diosqa munayninman hinam tanteasqan tiempopipuni contestawasunchik. Payqa yachanmi imam necesitasqanchikkunata chaynataq imayna yanapaykuwananchiktapas. Wakin kutikunapiqa hinalla ‘mañakunanchikta’, ‘maskananchikta’ hinaspa hinalla ‘qayakunanchiktam’ saqenman (Lucas 11:5-10). Chaynata ruraspanchikqa qawachisunchikmi tukuy sonqowan mañakusqanchikta chaynataq cheqap iñiyniyoq kasqanchiktapas. Manapaschá reparasunchu mañakusqanchikta Jehová Dios contestawasqanchiktaqa. Kaypi piensarisun, sasachakuypi kasqanchikmanta Jehová Diosta mañakuptinchikqa manapaschá sasachakuyninchiktaqa allicharunqachu, ichaqa aguantananchikpaqmi kallpata qowasunchik (Filipenses 4:13).
20 Ancha agradecesqam kachkanchik tukuy ima Unanchawaqninchik Tayta Dios llapallan qayakuqninkunapa hichpallanpi kasqanmanta (Salmo 145:18). Chaynaqa sapa kutillayá, tukuy sonqowan mañakusunchik. Chayna kaptinqa kusisqapunim kasunchik oracionta Uyariq Jehová Diosman astawan asuykunanchikmanta.
BIBLIAPA YACHACHISQAN
▪ Sapa kutilla mañakuspaqa Jehová Diosmanmi astawan asuykusun (Santiago 4:8).
▪ Jehová Dios uyariwananchikpaqqa iñiywanmi, humillakuspam hinaspa sonqomantapunim mañakunanchik (Marcos 11:24).
▪ Jehová Diosllatam Churintakama mañakunanchik (Mateo 6:9; Juan 14:6).
▪ ‘Mañakuyta Uyariq’ Jehová Diosqa mañakusqanchiktam contestawanchikpuni angelninkunatakama, serviqninkunatakama, chuya espirituntakama chaynataq Palabrantakamapas (Salmo 65:2).
[Kay yachachikuypa tapukuyninkuna]
1, 2. ¿Imanasqataq Diosman asuykuytaqa ancha valorniyoqta qawananchik, hinaspa imanasqataq mañakuymanta Bibliapa yachachisqanta yachananchikpuni?
3. Willarimuy imarayku Jehová Diosta mañakunanchikmanta.
4. ¿Imaraykutaq Jehová Diosta sapa kutilla mañakuyqa payman astawan asuykachiwanchikman?
5. ¿Imaynanpim yachanchik lliw runakunapa mañakusqankuta Dios mana uyarisqanta?
6. ¿Imatam Dios mañawanchik mañakuyninchikta uyariwananchikpaq, hinaspa imaynatam chayta qawachinchik?
7. a) ¿Imanasqataq Jehová Diosta respetowan mañakunanchik? b) ¿Imaynatam mañakuptinchik humillakuq kasqanchikta chaynataq sonqomantapuni mañakusqanchikta qawachichwan?
8. ¿Imaynatam mañakusqanchikman hina rurachwan?
9. ¿Pitam mañakunanchik, pipa sutinpi?
10. ¿Imaynanpa mañakusqanchikpichu Diosqa reparanman?
11. ¿Imakunamantataq mañakuchwan?
12. ¿Imamantaraqtaq orakuyninchikpi mañakunanchik?
13. ¿Unaytachu icha pisi tiempollatachu Bibliaqa kamachin mañakunanchikpaq?
14. Willarimuy ima ninantaq “tukuy tiempoyá Diosta mañakuychik” nispa Bibliapa nisqanmanta, hinaspa imapaq favorecesqam kanchik.
15. ¿Imanasqataq sapallanchikpi mañakuptinchik otaq hukkunapa mañakuyninkutapas uyarispa “amen” nispa tukunanchik?
16. ¿Imamantataq mana iskayrayachwanchu Diosta mañakuspaqa?
17. ¿Imaynanpitaq nichwan Jehová Diosqa angelninkunatawan serviqninkunatam kunakun mañakusqanchikta contestawananchikpaq, nispa?
18. ¿Imaynatam Jehová Dios chuya espirituntawan Palabrantapas servichikun serviqninkunapa mañakusqankuta contestamunanpaq?
19. ¿Imatam yuyarinanchik wakin kutikunapi mañakusqanchikta Jehová Dios mana contestawasqanchikta hina qawaptinchikqa?
20. ¿Imaraykutaq tukuy sonqowan sapa kutilla mañakunanchikpuni?
[165 kaq paginapi fotokuna]
“Cielokunatapas [. . .]. Kay pachatapas unanchaq” Jehová Diosqa mañakusqanchiktam uyariytapuni munachkan
[171 kaq paginapi fotokuna]
Imaynaña otaq maypiña tarikuptinchikpas Jehová Diosqa uyarinpunim mañakusqanchiktaqa
[172 hinaspa 173 kaq paginakunapi foto]
Mañakusqanchiktam Jehová Diosqa contestamuwanchikman huk cristianomasinchikta yanapaykuwananchikpaq kallpanchamuspan
^ ***bh pags. 144-153 Diospa munasqanman hina yupaychanamanta***
15 KAQ YACHACHIKUY
Diospa munasqanman hina yupaychanamanta
¿Lliw religionkunatachu Diosqa chaskinman?
¿Imaynatam yachachwan Diosta munasqanman hina yupaychayta?
¿Pikunataq kunan tiempopi Diospa cheqap serviqninkuna kanku?
JEHOVÁ DIOSQA anchatam kuyawanchik. Chaymi allinninchikta munaspan allin ñanninta purinanchikpaq yanapaykuyta munawachkanchik. Munasqanman hina yupaychaspanchikqa kusisqam tarikusunchik chaynataqmi achka sasachakuykunamantapas librakusun. Hinaspapas bendicionnintawan yanapakuynintam chaskisunchik (Isaias 48:17). Ichaqa pachakninpim religionkunaqa kachkan. Llapankuña cheqaptam Diosmanta yachachiniku niptinkupas manam kaqllatachu Diosmantaqa yachachinku nitaq ñoqanchikmanta Dios imam munasqanmantapas.
2 ¿Imaynatam yachawaq Jehová Diosta imayna yupaychanamanta? Manam llapallan religionkunapa yachachikuyninkunataraqchu tupachinayki yachanaykipaqqa. Imatapunim Biblia yachachin imayna yupaychanamanta, chayllatam yachanaykiqa. Kaywan rikchanachisun. Yachasqaykiman hinaqa falsificasqa qollqeqa achka llaqtakunapim sasachakuyta apamun. Yuyaymanay, sichu qamta pipas kamachisunkiman falsificasqa qollqeta cheqap qollqemanta rakinaykipaq hinaptinqa, ¿imaynatataq yachawaq mayqan cheqap kasqanta chaynataq mayqan falsificasqa kasqanta? ¿Qollqe imayna falsificasqa kasqanta yachaspaykiraqchu? ¿Manachu aswan allinqa kanman cheqap qollqe imayna kasqanta yachay? Cheqap kaq qollqe kasqanta allinta reqsispaqa yachankim mayqenkuna falsificasqa kasqanta. Chaynallataqmi cheqap kaq religionmanta allintapuni yachaspaqa, facilllatam pantasqa religionkunataqa reqsinki.
3 Jehová Diostaqa munasqanman hinam yupaychananchik. Achka runakunam ninku llapallan religionkunatam Diosqa chaskin nispa, ichaqa manam chaynatachu Bibliaqa yachachin. Manayá cristianom kani niyllachu, Jesusmi nirqa: “Manam: “¡Señorlláy, Señorlláy!” nispa llapallan niwaqniykunachu Diospa munaychakusqanmanqa yaykunqa aswanqa hanaq pachapi kaq Taytaypa munasqan ruraqllam”, nispa. Chaynaqa, Diospa imam mañawasqanchikmanta yachaspanchikmi hinaspa munayninta ruraspallanchikmi chaskisqaqa kasunchik. Diospa munasqanta mana ruraqkunatam Jesus suticharqa “mana allin ruraqkuna”, nispa (Mateo 7:21-23). Pantasqa religionqa falsificasqa qollqe hinam: mana ima valorniyoqmi. Aswanqa sasachakuykunamanmi apawanchik.
4 Jehová Diosqa munanmi llapallan runakuna wiñaypaq kawsanankuta. Ichaqa Paraisopi wiñaypaq kawsakuyta munaspaqa munasqanman hinam kawsananchik chaynataq munasqanman hina yupaychananchikpas. Ichaqa llakikunapaq hinam achka runakuna Diospa munayninta mana rurayta munankuchu, chaymi Jesus nirqa: “Kichki punkuntayá yaykuychikqa, hatun punkunta hinaspa hatun ñannintaqa richkanku infiernomanmi [sepulturamanmi] chaynintaqa achkallañam richkanku. Kichki punkunta hinaspa kichki ñannintaqa richkanku wiñay kawsaymanmi, aschallam chaynintaqa richkanku”, nispa (Mateo 7:13, 14). Qawasqanchikman hinaqa cheqap yupaychaymi wiñay kawsayman apawanchik pantasqañataqmi wañuyman. Jehová Diosqa manam munanchu pipas wañunantaqa, chaymi llapallan runakuna payta reqsinantaraq munachkan (2 Pedro 3:9). Imayna yupaychayninchikmi apawachwan kawsayman otaq wañuymanpas.
¿IMAYNATAM YACHACHWAN DIOSTA MUNASQANMAN HINA YUPAYCHAYTA?
5 ¿Imaynatataq tarichwan ‘wiñay kawsayman’ apaq ‘ñanta’? Cheqap yupaychaqkunataqa reqsichwanmi imayna kawsasqankuta qawaspa. Chaymantam Jesusqa kaynata nirqa: “Qamkunaqa sachata hinam rurunpi reqsinkichik. [. . .] Allin sachaqa allintam rurun”, nispa (Mateo 7:16, 17). Arí, Diospa munasqanman hina yupaychaqkunam iñiyninkupiwan rurayninkupi reqsichikunku cheqap cristiano kasqankuta. Huchayoq hinaspa pantaq runa kachkaspankupas, llapallankum Diospa munayninta ruraypi kallpanchakunku. Cheqap cristianokunata imayna reqsinamanta kaykunata qawasun.
6 Diospa cheqap serviqninkunaqa Bibliapa yachachisqantapunim yachachinku. Bibliapunim nin: “Bibliapi llapallan qellqasqa kaqkunaqa Diospa Espiritunpa qosqanmi, allinmi yachachiwananchikpaq, faltanchikkuna qawachiwananchikpaq, pantaypi puriptinchikpas allin ñanman kutirichiwananchikpaq hinaspa imaynam allin kawsakuy yachachiwananchikpaq chaynapi Diospa runankunaqa yachayniyoq kaspa tukuy allinkunata rurananchikpaq”, nispa (2 Timoteo 3:16, 17). Apostol Pablom cristianomasinkunaman qellqarqa: “Ñoqayku willaptiykum Diospa palabranta chaskirqankichik, ichaqa manam runapa rimasqanta hinallachu aswanqa Diospa cheqap palabranta hinam”, nispa (1 Tesalonicenses 2:13). Chaynaqa cheqap cristianokunapa yachachikuyninkunawan rurayninkunaqa manam runakunapa costumbrenkunapichu nitaq creenciakunapichu hapipakun. Aswanqa chuya espirituntakama Diospa qosqan Palabranpim.
7 Señorninchik Jesucristopas Bibliamantapunim yachachirqa. Taytanta mañakuspanmi nirqa: “Palabraykiqariki cheqapmi”, nispa (Juan 17:17). Jesusqa Diospa Palabranpim iñirqa, chaymi tukuy yachachisqanqa Bibliapa nisqanwan tuparqa. Sapa kutitam niq: “Bibliam nin” nispa, chaymantañataq Bibliapa huk kaqnin textonpa nisqanmanta willarqa (Mateo 4:4, 7, 10). Chaynallataqmi kunan tiempopipas Diospa serviqninkunaqa manam piensasqankuman hinallachu yachachinku. Aswanqa Biblia Diospa Palabran kasqanpim iñinku, chaymi Bibliapa yachachisqanmantapuni yachachinku.
8 Diospa munasqanman hina cheqap yupaychaqkunaqa Jehová Diosllatam yupaychanku chaynataq sutintapas reqsichinku. Jesusmi yachachirqa: “Señor Diosllaykitam adoranki, payllatataqmi servinkipas”, nispa (Mateo 4:10). Chaymi Jehová Diospa serviqninkunaqa payllata yupaychanku. Diospa sutinmantawan sumaq kayninkunamanta willakuspankutaqmi yupaychanku. Salmo 83:18 kaynata nin: “Sutikiqa tayta [“Jehová”, NM] Dioslla kasqantayá yachachunku. Kay pachapa altonpiqa qamlla kasqaykitayá yachachunku”, nispa. Jesus hinam Diosta reqsiypi runakunata yanapanku. Kikinmi Taytanta kaynata nirqa: “Kay pachamanta qowasqayki runakunamanqa ñam willaniña pim kasqaykita”, nispa (Juan 17:6). Chaynallataqmi kunanpas Diospa munasqanman hina yupaychaqkunaqa runamasinkuta yachachinku Diospa sutinmanta, munayninmanta chaynataq sumaq kayninkunamantapas.
9 Diospa serviqninkunaqa cheqaptapunim kuyanakunku, manam kikinkupa munasqallankutachu ruranku. Jesusmi nirqa: “Kuyanakuptikichikqa llapallan runakunam yachanqa discipuloykuna kasqaykichikta”, nispa (Juan 13:35). Ñawpa cristianokunaqa chaynatapunim kuyanakurqaku. Diospa serviqninkunapa kuyanakuyninkutaqa manam harkanchu huk castamanta nitaq huk llaqtamanta kaypas, apu otaq wakcha kaypas, aswanqa huk familia hinallam kawsakunku (Colosenses 3:14). Pantay religionkunapi kaqkunaqa manam chaynatachu kuyanakunku. Cheqapta kuyanakuspankuqa manachiki huk castamanta otaq huk llaqtamanta kaq runamasinwanqa wañuchinakunmankuchu. Cheqap cristianokunaqa manam armakunataqa hapinkuchu iñiqmasinkuta nitaq runamasinkunatapas wañuchinankupaqqa. Bibliam yachachin: “Suti reqsiyllam Diospa churinkunaqa, suti reqsiyllataqmi diablopa churinkunapas. Allinkunata mana ruraqqa otaq runamasinta mana kuyaqqa manam Diospa churinchu. “Kuyanakuychik” niqtam ñawpaqmantapuni uyarirqankichik. Amayá wawqen wañurachiq Cain hinachu kaychikqa. Payqariki diablopa runanmi karqa”, nispa (1 Juan 3:10-12; 4:20, 21).
10 Cheqap cristianokunaqa cheqap kuyakuyniyoq kasqankuraykum runamasinkutaqa mana wañuchinkuchu, ichaqa manam chaynallatachu kuyanakunankuqa. Kusikuywanmi tiemponkuta, kallpankuta hinaspa kapuqninkunatapas servichikunku yanapanakunankupaq chaynataq kallpanchanakunankupaqpas (Hebreos 10:24, 25). Sasa tiempokunapipas yanapanakunkum hinaspam hukkunapaqpas allin kaqllata ruranku. Bibliapa kay nisqantam kasukunku: “Lliwtayá yanapasun” niqta (Galatas 6:10).
11 Cheqap cristianokunaqa Jesucristotakamalla Dios salvawasqanchiktam reqsikunku. Bibliam yachachin: “Jesusmanta hukqa manam pipas salvanmanchu, kay pachapiqa manataqmi pipas kanchu runakunata salvaqqa”, nispa (Hechos 4:12). 5 kaq yachachikuypi yachasqanchikman hinam Jesusqa wañurqa kasukuq runakunata salvananrayku (Mateo 20:28). Hinaspapas, Jehová Diosqa Jesustam hanaq pachapi Kamachikuq kananpaq churarunña kay Allpa pachata kamachimunanpaq. Chaynaqa, Jehová Diosqa munanmi Jesucristota kasukunanchikta chaynataq yachachikuyninman hina kawsakunanchiktapas. Chaynata ruraspallam wiñaypaqqa kawsakusunchik. Chayraykum Biblia nin: “Churipi iñiqqa wiñay kawsayniyoqmi, paypi mana iñiqmi ichaqa mana wiñay kawsayniyoqchu”, nispa (Juan 3:36).
12 Cheqap cristianokunaqa manam kay pachapi runakunapa rurayninkunawanqa chaqrukunkuchu. Roma nacionmanta kamachikuq Pilato Jesusta jusgachkaptinmi, Jesus nirqa: “Munaychakuyniyqa manam kay pachamantachu”, nispa (Juan 18:36). Mayqan nacionpiña yachaspankupas Jesuspa cheqap qatiqninkunaqa Diospa Munaychakuyninmanmi hapipakunku. Chayraykum mana chaqrukunkuchu politica nisqankupi nitaq kay pachapi chaqwakunapipas, aswanqa sapaqchasqam chaykunamantaqa kanku. Ichaqa huk runakuna politica nisqankuwan hukllawakuyta chaynataq kamachikuq kayta munaptinkuqa otaq huk kamachikuqta akllakuyta munaptinkuqa manam harkakunkuchu. Mayqan gobiernomanpas manaña sayapakuchkaspankupas, kasukunkum kamachikuyninkunataqa. ¿Imanasqa? Diospa Palabranmi cristianokunata kamachin, “kasukuychik autoridadnikichikta” nispa (Romanos 13:1). Ichaqa runapa kamachikuynin Diospa kamachikuyninpa contranpi kaptinqa, Diospa cheqap yupaychaqninkunaqa apostolkunapa ejemplontam qatikunku, paykunam nirqaku: “Runakunamanta puntataqa Diostam kasukuna”, nispa (Hechos 5:29; Marcos 12:17).
13 Jesuspa cheqap qatiqninkunaqa Diospa Gobiernollan runakunapaq suyakuynin kasqantam yachachinku. Jesusqa willarqañam: “Diospa munaychakusqanmanta kay allin noticiam willakusqa kanqa enterollan kay pachapi chaynapi llapallan nacionpi runakuna yachananpaq, chayñam kay tiempoqa tukunqa”, nispa (Mateo 24:14). Jesuspa cheqap qatiqninkunaqa manam runakunataqa kay pachapi kaq kamachikuqkuna sasachakuyninkunata allichanankupi hapipakunankupaqqa kallpanchankuchu. Aswanmi Diospa Gobiernollan runakunapaq sumaq suyakuyta apamunanmanta willakunku (Salmo 146:3). Jesusqa yachachirqapunim chay sumaq gobierno chayamunanpaq mañakunanchikmanta, paymi nirqa: “Munaychakusqayki hamuchun. Munasqaykiyá rurasqa kachun kay pachapipas hanaq pachapi hina”, nispa (Mateo 6:10). Hanaq pachapi kaq Gobiernomantam Biblia willakun: “Chay gobiernom llapallan wakin gobiernokunata ñutupaspan chinkachinqa hinaptinmi chay puchuruq gobiernollaña takyanqa wiña-wiñaypaq”, nispa (Daniel 2:44).
14 Kaykunamanta yacharusqanchikman hina tapukuy: “¿Pikunataq Bibliapa nisqanman hina yachachinku hinaspa Diospa sutin Jehová kasqantapas reqsichinku? Chaynaqa, ¿pikunataq Diospa nisqanman hina kuyanakunku, Jesuspi iñisqankuta qawachinku, kay pachapi runakunapa rurayninkuwan mana chaqrukunkuchu chaynataq Diospa Gobiernollan runakunapaq sumaq suyakuy apamunanmantapas willakunku? Allpantinpi llapallan kaq religionkunamanta, ¿mayqen kaqtaq chay soqta qawasqanchikkunata cumplen?”. Qawasqanchikman hinaqa, Jehová Diospa testigonkunam (Isaias 43:10-12).
¿IMATATAQ QAMQA RURANKI?
15 Jehová Diospa sonqonta kusichinaykipaqqa manam paypiqa creeyllachu-creenayki. Bibliaqa ninmi demoniokunapas Diospi creesqankutaqa (Santiago 2:19). Ichaqa manam Jehová Diospa munaynintaqa rurankuchu nitaq paypa chaskisqanchu kanku. Diospa sonqonta kusichinapaqqa manam creeyllachu-creenanchik, aswanqa munaynintapas rurananchikmi. Chaymantapas pantasqa religionkunamantam lloqsinanchik hinaspam Diospa munasqanman hina cheqap yupaychaqkunamanña hukllawakunanchik.
16 Apostol Pablom qawachirqa pantasqa religionkunapa yupaychayninkuwan mana chaqrukunanchikmanta. Qellqarqam: “Señorqa nintaqmi: Paykuna ukumantayá lloqsiychik. Paykunamantayá sapaqchakuychik. Amayá hapiychikchu millakuypaq kaqkunataqa. Hinaptinqa chaskisqaykichikmi qamkunataqa”, nispa (2 Corintios 6:17; Isaias 52:11). Chayraykum cheqap cristianokunaqa pantasqa religionkunapa tukuy rurayninkunamanta karunchakunanku.
17 Bibliaqa yachachinmi llapallan pantasqa religionkuna “Hatun Babilonia” ukupi kasqankuta (Apocalipsis 17:5). Chayna sutichakusqanmi yuyarichiwanchik Babilonia sutiyoq ñawpaq llaqtata, chay llaqtapim qallarirqa pantasqa religionkuna Sinchi para qepata. Chay llaqtapim rikurimurqa kunan tiempopi pantasqa religionkunapa yachachikuyninkunawan rurayninkunapas. Ejemplopaq, chaypi kaq runakunam yupaycharqaku hukllapi kaq kimsa dioskunata, kunan tiempopipas chaynatam achka religionkuna yachachinku hukllapi kimsa Dios kasqanta: Tayta, Churi hinaspa chuya espiritupas Dios kasqanta. Bibliam ichaqa cheqaptapuni yachachin Jehová, chullalla cheqap Dios kasqanta hinaspa Jesucristo, Churin kasqanta (Juan 17:3). Babilonia llaqtayoqkunaqa creerqakutaqmi runakunapa wañusqan qepata almanku kawsasqankupiraq hinaspa rawrachkaq ninapi ñakarisqankutaraq. Kunan tiempopipas yaqa lliw religionkunam yachachinku mana wañuq almayoq kasqanchikta chaynataq rawrachkaq ninapi ñakarisqanchiktaraq.
18 Ñawpa Babilonia llaqtapa religionninkupa yachachikuyninkunaqa lliw Allpantinmanmi cheqerirun. Chayraykum kay tiempopi kaq Hatun Babilonia nisqaqa enteron pachapi llapallan pantasqa religionkunaman tupan. Diosqa willarqañam lliw pantay religionkuna qonqayllata wiñaypaq puchukanankumanta (Apocalipsis 18:8). ¿Entiendenkichu imaraykum lloqsinanchikpuni lliw pantay religionkunamanta? Jehová Diosmi munan tiempo kachkaptinraq utqaymanpuni chay pantay religionkunamanta ‘lloqsikunanchikta’ (Apocalipsis 18:4).
19 Pantasqa religionmanta lloqsikuptikiqa wakin reqsisqaykikunapaschá qanmanta karunchakurunqaku. Ichaqa, Jehová Diosta Llaqtanwan kuska serviptikim astawanraq chaskinki imapas saqesqaykikunamantaqa. Imaynam Jesuspa punta kaq qatiqninkunapas payta qatinankurayku tukuy ima saqesqankumanta achka bendicionkunata chaskirqaku, chaynam qampas Diospi iñiq achka wawqe-paniyoqkuna kanki. Cheqaptapunim allpantinpi kuyakuq wara-waranqantin cheqap iñiqmasikikunaman hukllawakunki. “Hamuq tiempopiñataqmi” wiñay kawsayta chaskinki (Marcos 10:28-30). Chaymantapas Diosmanta yachasqaykirayku qanmanta karunchakuq runakunaqa tiempopa risqanman hinam ichapas Bibliamanta yachanmanku hinaspam Jehová Diospa serviqninkunapas kanmanku.
20 Bibliam yachachin kay pachapi millay ruraq runakunata Dios ña tukuchinanmanta hinaspa paypa Gobiernonña allin ruraq runakunata kamachinanmantapas (2 Pedro 3:9, 13). ¡Mayna sumaqchá mosoq pachapi kawsakuyqa kanqa! Chaypiqa chullalla cheqap yupaychayllañam kanqa. Chaynaqa, ¿manachu kunanmantapuni kallpanchakuwaq Diospa cheqap serviqninkunaman hukllawakunaykipaq?
[Willakuy]
Kay libropa sapaq yachachikuyninkunapi 219 hinaspa 220 kaq paginankunapim astawan yachachichkan imaynanpim Hatun Babilonia nisqa allpantinpi kaq lliw pantay religionkunawan tupasqanmanta.
BIBLIAPA YACHACHISQAN
▪ Chullalla cheqap yupaychaymi kan (Mateo 7:13, 14).
▪ Diospa munasqanman hina yupaychaqkunatam reqsinchik iñiyninkupiwan rurayninkunapi (Mateo 7:16, 17).
▪ Jehová Diospa testigonkunam Diosta munasqanman hina yupaychanku (Isaias 43:10-12).
[Kay yachachikuypa tapukuyninkuna]
1. ¿Ima bendicionkunatam chaskisunchik Diosta munasqanman hina yupaychaspaqa?
2. ¿Imaynatam yachawaq Jehová Diosta imayna yupaychanamanta, hinaspa imawantaq rikchanachichwan?
3. Jesuspa nisqanman hinaqa, ¿imatam rurananchik Jehová Dios chaskiwananchikpaqqa?
4. ¿Imamanmi rikchakun Jesuspa rimasqan iskay ñankuna, maymantaq apakun sapa ñanqa?
5. ¿Imaynatam reqsichwan Diospa munasqanman hina cheqap yupaychaqkunata?
6, 7. ¿Imatam Diospa serviqninkunaqa Bibliamanta ninku, imatam Jesuspas rurarqa?
8. ¿Imata ruraspataqmi Jehová Diosta yupaychana?
9, 10. ¿Imakunata ruraspam cheqap cristianokunaqa kuyanakunku?
11. ¿Imaraykutaq cheqap cristianokunaqa Jesucristotakamalla Diospa salvawasqanchikta reqsikunanku?
12. ¿Ima ninanmi kay pachapi runakunapa rurayninkunawan mana chaqrukuyqa?
13. ¿Ima ninkutaq Diospa Gobiernonmanta Jesuspa qatiqninkuna, hinaspa imatam chayrayku ruranku?
14. Piensasqaykiman hinaqa, ¿pikunallataq Diosta munasqanman hina yupaychanku?
15. ¿Diospi creenanchikmantapas imatawantaraqmi payqa munan ñoqanchikmanta?
16. ¿Imatataq rurananchik pantasqa religionkunawan mana chaqrukunapaq?
17, 18. ¿Imataq “Hatun Babilonia” nisqaqa, hinaspa imanasqataq chaymanta utqayllaman ‘lloqsikunanchik’?
19. ¿Imatataq chaskinki Jehová Diosta serviptikiqa?
20. ¿Ima sumaq suyakuytaq kanqa Diospa munasqanman hina yupaychaqkunapaqqa?
[147 kaq paginapi dibujo hinaspa recuadro]
CHEQAP DIOSTA YUPAYCHAQKUNAQA
▪ Bibliapa yachachisqantapunim yachachinku
▪ Jehová Diosllatam yupaychanku chaynataq sutintapas reqsichinku
▪ cheqaptapunim kuyanakunku
▪ Jesucristotakamalla Diospa salvawasqanchiktam reqsikunku
▪ manam kay pachapi runakunapa rurayninkunawanqa chaqrukunkuchu
▪ Diospa Gobiernollan runakunapaq suyakuynin kasqantam yachachinku
[150 kaq paginapi foto]
Jehová Diosta Llaqtanwan kuska serviptikim astawanraq chaskinki imapas saqesqaykikunamantaqa


c: text/html

text:
Arika Parinaqutapas suyu
Arika Parinaqutapas suyu nisqaqa (kastilla simipi: XV Región de Arica y Parinacota) Chilipi huk suyum. Uma llaqtanqa Arika llaqtam.
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iskay pruwinsyanmi kan:
- Arika pruwinsya, uma llaqtanqa Arika llaqtam
- Parinaquta pruwinsya, uma llaqtanqa Putre llaqtam.
Tawa munisipyunmi (comuna) kan:
- Arika pruwinsyapi:
- Arika munisipyu, uma llaqtanqa Arika llaqtam
- Camarones munisipiyu, uma llaqtanqa Qhuya (Cuya) llaqtam
- Parinaquta pruwinsyapi:
- General Lagos munisipyu, uma llaqtanqa Wiswiri (Visviri) llaqtam
- Putre munisipyu, uma llaqtanqa Putre llaqtam

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wp/qug/Bogotá
Bogotá llaktaka Colombia mamallaktapa uma llaktami kan, shinallatakmi paypa yallik llaktami kan : chay llaktapi 2009 watapi 7 309 073 runakunaka tiyarka, paypa ñaña llaktawan 8 566 926 runakunata tantachinakunmi[1]. Ñawpa pachapi, Chipcha runakunaka chay llaktata Bacatá nirkami, 1536 watapi Gonzalo Jiménez de Quesada Santa Fe de Bogotá shutiwan chay llaktaka kutin kamachirka. 1717 watamanta, 1819 wataman Bogotá llaktaka Nueva Granada ranti kapak llakta uma llaktami karka. Kashna, 1819 watamanta, Hatun Colombiapa uma llaktami karka, kipaka 1831 watamanta Colombia mamallaktapa uma llaktami kashka.
Bogotá llakta Antikunapi 2640m mamakuchamanta hawaman tiyanmi, chaymanta payka tukuy mamallaktapa uma llaktata kimsaniki ashtawan hanak tiyakmi kan (ashtawan hanak tiyanmi La Paz llaktaka, Quito llaktatapashmi).


text:
Wp/qug/Watapa killakuna
Tawka mamallaktakunapi runakunaka Krikurianu watapachata charin, chay watapachaka chunka ishkay killakunata charin. Inka runakunaka shinallatakmi chunka ishkay killakunayuk watapachata charirka, killakunapak shutikuna Raymikunamanta, tarpuna muyuypachamantapash surkushkami karka. Kunan pachapi, runa shimipi, killakunapak shutikuna chaykunami kan[1] :
Maymanta surkushka[edit]
- ↑ Runa shimi - Mishu shimi shimiyuk kamu, p. 242
- ↑ Calendario Inca, pueblosoriginarios.com, Felipe Guaman Poma de Ayala killkakmanta


text:
Luritu suyu
Luritu suyu (kastilla simipi: Departamento de Loreto) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Ikitus llaqtam.
Yuyarina
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa suyukuna: Cordillera Azul mamallaqta parki - Allpawayu-Mishana mama llaqta risirwa - Pakaya-Samirya mama llaqta risirwa - Güeppí risirwa suyu - Pukakuru risirwa suyu - Sierra del Divisor risirwa suyu
- Mayukuna: Amarumayu, Napu mayu, Nanay mayu, Marañun, Ukayali, Wallaqa mayu, Yawari mayu, Putumayu.
- Quchakuna: Rimachi qucha
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Qanchis pruwinsiyanmi kan:
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mariscal Ramón Castilla pruwinsyapi, Maynas pruwinsyapipas Yagua runakunaqa tiyanku. Urarina runakunaqa Luritu pruwinsyapi tiyanku. Rikina pruwinsyapiqa Mayurunakuna, Kapanawa runakunapas kawsanku, Datem del Marañón pruwinsyapiqa Wamwisa runakuna Chayawitapas kawsanku. Ukayaki pruwinsyapiqa Shipibo-Conibo runakuna, Cashibo-Cacataibo, Piru runakunapas tiyanku. Maynas pruwinsyapiqa Napurunakuna tiyanku. Alto Amazonas pruwinsyapiqa Chamikuru runakuna Chayawitapas tiyanku.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata
/2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
Pukyu: [2]
Suyupi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
Paray sach'a-sach'a, Luritu suyu
-
Urarina paqu yachaq , 1988


text:
Kay Comisión de Biodiversidad y Recursos Naturales pushak, Carlos Viteri Gualinga, Mamallakta llankana ñan ukupika pachamamapak hayñita rimankapa istllaktakunawan hatun tantarita rurana ninmi.
Kay Sistema Integrado de Seguridad Ecu 911 kawsaykamayta llaktayukkuna achkata riksichun Verónica Rodríguez Delgado kamachiy killakak llankan, chaywan llakikunata utka anchuchishpa alli kawsayta charishun nin.
Kay “Un Canto por Palestina”, Palestina llaktata yanapashpa 500 yalli runakunami tantarirka, kayka Mamallakta Tantanakuypak wasi Libertad José Mejía Lequerica ukupimi karka. Tantarikuna yuyarishkami kan, Quito llaktamanta takikkuna tantarishpami rikuchirka.
Mamallakta Tantanakuypi, wawki Palestina llaktata yanapashpa shuk takita rikuchinkapa tantarin.
Mamallakta Tantanakuyta Pushak, Gabriela Rivadeneria Bolívar markapak willana ñankunawan rimankuyta charirka, chayka Guaranda kitipimi karka, 16 willana ñankunawanmi chayamurka.
Mamallakta Tantanakuypak wasi ishkay patapi Yachay Minkashka kallarishka, Telecomunicaciones kamaywasita pushak, Jaime Guerrero achkata rimashpa willarka, willayta chaskik runakuna Mamallaktapi wiñariyshka hawami willarka.
Mamallakta Tantanakuyta Pushak, Gabriela Rivadeneira, Guaranda, provincia de Bolívar, chilla 30 puncha, sitwa killa, 2014 watapi, Guaranda llaktapi, Bolívar markapi, may mutsurik llankayta paktachinka.
Kamachiy killkak Gabriel Rivera, Justicia y Estructura del Estado Minkashkaman yaykurik, mushuk Código Orgánico General de Procesos (Cogep), tiyak paktakay katikuyta 80 manta, pusak katikuyman uraynan uchillayachin nishpa Ankipi willarka; llaki rikurishkata kutsichin, kamachiywan achka katikushkata ñawipurachishpa allichin, kaymi ashtwankarin tiksipi kan; rimashpalla llakita allichina llikata ashtawan paktachin, shinami paktakayta runakunaman chayachin, runakunapak shunkuman paktakay llikata kutintak pushamun.
Kay Educación, Cultura, Ciencia y Tecnología Minkashkapak tantaripi, kay tantaritaka Ximena Ponce kamachiy killkakmi pushanka, kay chilla, 30 puncha, sitwa killapi kayan, kayman karupi willayta Pushak Jaime Guerrero Ruiz shamunka, alli rikuchik llankaykuna wiñarikushkata willanka, shinallatak Desarrollo de Sociedad de Información runakuna hawapash willanka.
Kay Derechos de los Trabajadores y la Seguridad Social Minkashka, kanchis alli apuchiwan, ishkay sakiriwan Seguridad Social y a la Ley del Banco del Instituto Ecuatoriano de Seguridad Social kamachiyta kallarik atinakuyta rurankapa willayta arinirka, Administración de los Fondos Previsionales Cerrados kamachiyta arininkapa shinallatakmi rurarka.


text:
Yanaurqu (sut'ichana)
Yanaurqu icha Yana Urqu, kichwapi Yanaurku icha Yana Urku nisqaqa kaykunatam niyta munan:
Iwrupapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yanaurqu: Iwrupapi huk mama llaqta (Crna Gora, Montenegro)
Awya Yalapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Buliwyapi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yana Urqu (Buliwya): Buliwyapi huk urqum, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi
- Yana Urqu (Yana Orkho), Buliwyapi huk urqum, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, San Pawlu Lipis kantunpi
- Yana Urqu (Cerro Negro), Buliwyapi huk urqum, saywapi: San Pawlu Lipis kantun - Chinchay Lipis pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi
- Yana Urqu (Cerro Negro), Buliwyapi huk urqum, San Pawlu Lipis kantunpi, Ramadillas llaqtañiq
Piruwpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yana Urqu (Kashamarka): Piruwpi, Kashamarka suyupu, huk urqu
- Yana Urqu (K'anas): Piruwpi (Qusqu suyupi, K'anas pruwinsyapi, Kunti llaqta ñiqpi) huk urqu
- Yana Urqu (Wankawillka): Piruwpi (Wankawillka suyupi) huk urqu
- Yana Urqu (Pasqu): Piruwpi (Pasqu suyupi) huk urqu
- Yana Urqukuna: Piruwpi (Anqash suyupi) huk urqu wallqa
Ikwadurpi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Yanaurku (Piñan): Ikwadurpi (Impapura markapi, Piñan urqukunapi) huk urqu


text:
APÉNDICE
Ima profeciakunatak 1914 watapika paktarirka
BIBLIATA yachakukkunaka, 1914 wata manarak chayamukpillatakmi, 1914 watapika wakin profeciakuna paktarikrinmi nishpa willanakurka. Shinaka, ima profeciakunatak 1914 watapika paktarirka. Imashinatak yachanchik chay profeciakuna paktarishkata.
Lucas 21:24 versopi Biblia Quichua Chimborazoka, Jesuska nirkami: ‘Jerusalentaka llakichishpa purichun Dios sakishka punchakuna paktankakamami mana israelkunaka [gentilkuna] mandanka’ nishpa. Ñawpa punchakunapi reykunaka, Jerusalenmantami tukuy Judea llaktataka mandan karka. Chay reykunaka Davidpa familiakunami karka (Salmo 48:1, 2). Kay reykunaka shuktak reykuna shinaka mana karkachu. Paykunaka ‘Mandak Dios kushka tiyarinapimi [tronopimi]’ tiyarin karka. Shinapash, imamantatak Diospa tronopi tiyarin karka nin. Diosllatakmi chay reykunataka Jerusalenpi mandachun akllan karka. Chaymantami, Diospa tronopi tiyarin karka nin (1 Crónicas 29:23). Shinaka, Diosmi Jerusalentaka mandakurka.
Shinapash, ima watapitak gentilkunaka Diospa gobiernotaka llakichi kallarirka. Diospa gobiernotaka 607 a.e.c. watapimi llakichi kallarirka. Chay watapimi, babiloniokunaka Jerusalenta manday kallarirka. Chaymantami, Davidpa familiaka ‘Mandak Dios kushka tiyarinapika [tronopika]’ ña mana mandarkachu (2 Reyes 25:1-26). Jerusalenka, ima watakamatak ‘llakichi’ tukuna karka. Profeta Ezequielka, rey Sedequiasmanka kashnami nirka: “Umapi churakuna tiara nishkatapash, coronatapashmi surkuna kanki. […] Mandanata japinkapak shamukrikuk pay shamunkakamanllami, chashna llakikunaka tiyanka. Pay shamukpika, paypak makipimi churasha” (Ezequiel 21:26, 27). Rey Davidpa ‘mandanata japinkapakka’, pitak shamurka. Chay mandanata japinkapakka, Jesucristomi shamurka (Lucas 1:32, 33). Shinaka, Jesucristo Rey tukunkakamami, gentilkunaka Jerusalenta ‘llakichina karka’.
Shinaka, mashna watakunatatak gentilkunaka Jerusalenta llakichina karka. Chayta yachankapakka, Daniel libropi capítulo 4-ta rikushun. Chay capitulopika ninmi, Babilonia llaktata mandak rey Nabucodonosor muskushpaka, shuk jatun raku yurata pitiktami rikurka. Chay tronco ama kutin wiñachunka, hierrowan, cobrewan watashpa sakiktapash muskurkami. Chay muskuypipash shuk angelka nirkami, ‘kanchis watakamami’ chay jatun raku yuraka chashna watashka kanka nishpa (Daniel 4:10-16).
Wakin profeciakunapika, gobiernokunatami yurakuna nin (Ezequiel 17:22-24; 31:2-5). Chaymanta, Nabucodonosorpa muskuypi, yurata pitin nishpaka, Diospa gobierno pitirinatami nikun. Shinapash, Daniel libropi profecía nishka shinaka, Diospa gobiernotaka ‘kanchis watakamanllami’ llakichina karka. Shinaka, kay 7 watakunaka, mashnatak kan.
Apocalipsis (Revelación) 12:6, 14, QC versokunapika ninmi, kimsa wata chawpika ‘1.260 punchakunami’ kan nishpa. Chaymanta, ‘kanchis watakunaka’ 2.520 punchakunami kan. Shinapash 2.520 punchakuna yallikpipash, gentilkunaka Jerusalenta llakichinakurkarakmi. Shinaka, kay 2.520 punchakunaka, mashnatak karka. Chayta alli intindinkapakka, Números 14:34, Ezequiel 4:6 versokunata maskashun. Chay versokunapika yachachinmi, ‘cada punchamantaka shuk watata’ shinami cuentana kankichik nishpa. Shinaka, shuk punchata shuk wata nishpa cuentakpika, 2.520 punchakunaka 2.520 watakunami kan.
Babiloniokunaka, 607 a.e.c. watapi, octubre killapimi Jerusalén llaktataka llakichi kallarirka. Chay watamantami, rey Davidpa familiakunapash ña mana Jerusalenpika mandarkachu. Shinaka, kay 2.520 watakunaka 607 a.e.c watapi, octubre killapimi kallarirka. Kutin, kay 2.520 watakunaka 1914 watapi, octubre killapimi tukurirka. Chay 1914 watapimi, Dioska Jesucristota jawa pachapi Reyta rurarka. Shinami, gentilkunaka ña mana llakichishpa katirka (Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14).*
Jesuska nirkami, jawa pachapi ñuka manday kallarikpika, achka llakikunami kay Allpapika tiyanka nishpa. Jatun makanakuykuna, yarikaykuna, allpa chukchuykuna, mana alli unkuykunapash tiyanka nirkami (Mateo 24:3-8; Lucas 21:11). Jesús nishka shinaka, 1914 watamantaka achka llakikunami tiyashka. Kay tukuylla llakikunata rikushpami, yachanchik 1914 watapi Diospa Reino manday kallarishkata. Shinallatak, kay 1914 watapi “tukurimuy punchakuna” kallarishkatapash yachanchikmi (2 Timoteo 3:1-5).
* Alli intindinkapakka, yuyashun: 607 a.e.c. watamanta, 1 a.e.c. watakamaka 606 watakunami kan. Shinallatak, 1 a.e.c. watamanta, 1914 e.c. watakamaka 1.914 watakunami tiyan. Kay watakunata tantachishpa cuentakpika (606 + 1.914), 2.520 watakunami kan. Jerusalén llakta 607 a.e.c. watapi tukuchi tukushkata yachankapakka, Perspicacia para comprender las Escrituras libropi, “Cronología” shimita maskanki. Kay librotaka Jehovamanta willakkunami español shimipi llukchishka.


text:
Diosmanda Gustu Cuintaiguna
Diosmanda gustu cuintaigunaga ¿ima tan? ¿Imaraicuta quirina anchi? Cai folletomi Bibliamanda tapuigunata cutichinga.
¿Imasata cai folletotaga yachangui?
Cai folletoga Bibliamanda cushiyasha yachangahuami yanapanga. Caibiga yachanguimi imasa camba Bibliallaita texto biblicogunata mascanata.
¿Ima gustu cuintaigunata ñucanchiraicu tian?
Ima cuintaigunata Dios charishcata, imaraicu cai cuintaiguna ashca balic ashcata, ima rana ashcatas yachai.
Diosca ¿pitan?
¿Diosca shutita charinzhu? ¿Diosraicu balinchichu?
¿Bibliaibi tiac gustu cuintaigunaga Diosmandachu shamun?
¿Imaraicuta Biblia nishcata quirina anchi?
Jesusca ¿pitan?
Imaraicu Jesús huañushcata, cunan punzhaibi imata raushcata, dihuita pagasha quishpichina ima ashcatahuas yachai.
¿Imatata Diosca Allpata ranga?
Bibliaga yachachinmi Diosca imaraicu Allpata rashcata, ima uras llaquiguna tucuringaraucta, cai Allpahuas caibi causaccunahuas shamuc punzhaibi ima tucungaraucta.
¿Huañushca runagunahuan cuti tupanacunata ushanchichu?
¿Imata tucunchi ñucanchi huañushaga? ¿Ñucanchi llaquishca ailluguna huañucpiga cuti ricunata ushashunzhu?
Diospa Reinoga ¿ima tan?
Diospa Reinoibiga ¿pita mandaun? ¿Imatata rangaraun?
¿Imaraicuta Diosca cunangama turmintugunata mana tucuchishca?
¿Imasata mana ali causaiga callarira? ¿Imaraicuta Diosca cunangama turmintugunataga mana tucuchishca? ¿Imasaibishi llaquigunaga tucuringa?
Aillugunaga ¿imasata cushi causanata ushanaun?
Cushi Dios Jehovami munan, ailluguna cushi causanauchun nisha. Bibliahua ali cuinaigunata carigunaraicu, huarmigunaraicu, churigunaraicu, yayagunaraicus tupai.
¿Imasata yachashun maican religión sirtuta yachachic ashcata?
¿Sirtuta yachachic religionga shuglla chan? Sirtu religionda asirtangahua pichca mandashcagunata yachai.
Biblia mandashcagunaga ¿imasata yanapai tucunchi?
Jesusca ricuchirami imaraicuta minishtinchi yanapaita, ima ishcai balic mandashcaguna Bibliaibi tiashcatahuas.
¿Imasata Diospagma caillayanata ushangui?
Huin mañaigunata Dios uyashcata, imasa Diosta mañana ashcatas yachai. Sallata imasa Diosma caillayanatas yachai.
Biblia nishca shinaga religiongunaga ¿imata tucunga?
Shuc punzhaga mundu intiruibi huin runagunaga tandalla shuglla Diosta adorangaunachu.
¿Imaraicuta Diosca paita sirviccunata shuglla llactata shina tandachin?
Bibliaga ninmi, imaraicu, imasata Jesusta caticcuna shuc muntunlla tucushcauna.
¿Imaraicuta Bibliamanda mas yachasha catina angui?
¿Imasata canga shuccunata yanapanata ushangui? Diospagma caillayashaga ¿imata tucunata ushangui?


text:
TORREMANTA QHAWAJ ABRIL 2014
¿Imaraykú Diosmanta mañakunchej?
Diosqa imatachus necesitasqanchejta yachanña, ¿imaraykutaj chayta willananchej tiyan? Bibliaqa chay tapuyman kutichin.
¿Imarayku Diosmanta mañakunchej?
Ashkha runasqa Diospi mana creespapis Diosmanta mañakunku. ¿Imarayku?
¿Imaraykú Diosmanta mañakunchej?
Diosqa mana milagronejtachu mañakusqanchejta uyarenqa.
Tapuykunasniyman Bibliawanpuni kutichiwarqanku
Isolina Lamela monja, chantá comunista karqa, ni mayqenpi kusiyta tarerqachu. Chaymantataj Jehovaj testigosninta rejserqa, paykunataj Bibliawan imapajchus kausasqanchejta sutʼincharqanku.
Juchaman tanqasqa kayta atipasunman
Juchaman mana urmanapaj kinsa yanapas tiyan
¿Yacharqankichu?
¿Imataj Romapi wata runaswan kaj ayqekojtinku? ¿Imaraykutaj puka kulli tinta may valesqa karqa Jallpʼantinpi?
Thomas Emlyn ¿cheqa kajta sutʼinchajchu chayri churanakojchu karqa?
Bibliata estudiasqanrayku, Irlanda Iglesiawan, chaymanta jueceswantaj churanakorqa.
Bibliaj kutichiykunasnin
Jesusqa Jallpʼaman allin kausayta apamonqa.


text:
Victoria (quya)
Victoria; (kastilla simipi Victoria del Reino Unido) sutipaq warmiqa ( * 24 ñiqin aymuray killapi 1819 watapi paqarisqa London llaqtapi – † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi wañusqa Wight Wat'a llaqtapi).
20 ñiqin inti raymi killapi 1837 watapi watamanta Hukllachasqa Qhapaq Suyu wan Ilandapas Quya.
1 ñiqin qhulla puquy killapi 1877 watapi watamanta Baratpas Quya
Tayta: Edward, Duke of Kent; Mama: Victoria of Saxe-Coburg-Saalfeld.
Runa: Albert of Saxe-Coburg and Gotha
Wawakuna: Edward VII
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]