text:
Atuqmanta kunturtawan
05/10/2016 Hanaq pachapis, huk hatun raymin kasqa; chaypqasi llapa pisqukuna allichakusqaku: anka, waman, killinchu, qenti, kuntur, urpi, tukupas, kay hawka tusuy huñupakuypi.
Raymi punchaw chayaptinsi, achikyachkaptinraq illanku pawarispa. Chaypis huk atoq tapukusqa kunturman.- maytam richkankichik, nispa. kunturñataq nin .-hanan pachapi kanqa huk hatun raymi, allin mikuywan, achka aqa upyaywan; Kay uyarikuspas atuqqa mañakamun kunturman.- amahina kaspayki apallaway raymiman. kuntursi nin, manam apaykimanchu kay tusuyqa pisqupurallapaqmi, atuqñataq yapamanta ninsi, hinata apariway; kunturñatan nin hinata apasayki, manamá yanqa millaykunata ruwankichu.-ari manam, allintapunim puririsaq, ninsi atuq kunturman.
Chaynas kuntur qepin atuqta, iskayninkus pawanku wichaykama, chayaptinkus ñas wakinkunaqa tiyasqaña kachkasqaku; chaypi paykunapas tiyarikunku.
Takiy, Tusuyñataq qallarin, llapa písqo kusikusiyllañas. Atuqpas yapakamusqa tusuyman, trago upyayman manaña kacharikuqta; kuntur qhawariptinsi nisqa.- yaw atoq ama anchata upyaychu machuruwaqmi, nispa. Atuqqa uyarikunchu, iskay, kimsa kutita yaparikun upyayta, mikuykunata, manaña saksariqhina, machakunankama.
Ñam raymi tukuyninpis, kuntur nin atuqqta. -amaña upyayñachu, sinkañam kachkanki; atuqñataq kutichin.- manam kay aqachaqa sinkachiwanmanchu ñoqataqa, ninsi.
Chaynas raymi tukusqas, llapa pisqukunañataq qallarinku kutiyninkuta mama pachaman; kunturñataq atuqta kuyuchin qatarichinanpaq.-tayta atuq, ñam raymi tukurunña, kutisunña, qatariy.- atuqqa manas rikchariqchu, wañuypuñuysi qapirusqa. Yapamantas qatarichiyta munan, manam rikchariqchu atuqqa. Chaysi kuntur sapallanña kutiyninta qallarin tutapi.
Achikiyay musuq punchawñas chayarusqa, chayraq atuqqa rikchapan, qatarispansi kunturta maskarin mana tarispa, pipas kasqañachu.
Imatataq ruwasaq!, Imaynataq kutisaq, nispa. Hamutayninpis nin, hatun paqpa waskata simparusaq, kay sachaman watarusaq, chayninta uraykusaq, ninsi.
Chaynapunis qallarin urayta.Ñas chawpi illayninpi, huk lorota qhawarisqa wichayninpi, qaparkachan.-yaw moqo senqa choqllo mikuq, yanqallaraqtaq tipiwaq waskayniyta, nispa. Loroqa mana rikusqanta muyurin, sinchipakuspa tipipan waska kuchunankama.
Atuqqa wichiytas qallarin, mancharikuspa qayarikun .- llapa sisikuna, urukuna , mastariwaychik ichukunata, chayallasaykichik, nispa. Sisikunaqa, urukunawan kuska ñam reqsisqaku atuqtaqa; aswanraq kichkakunata mastarusqaku. Atoq wichiyninpis tuksikurusqa wañunankama.
Ama ancha sakri kanachu.


c: text/html

text:
Testigo de Jehovagunaga ¿pigunara anchi?
Intiru mundumanda ashas, caran tunu shimiunara rimashas, gunlla chi iyaigunahuallara anchi. Ñucanchi Jehová Diosta adorangahua munanchi. Paimi tucuira Ruraj Dios, Biblia yachachiushca Dios an. Jesús rashcasna tucui shunguhua causangahua munanchi. Jesusta catijcuna ashcamanda cushiyanchi. Caran testigo de Jehová timpura llujchinchi Bibliamanda, Diospa Reinomandas shujcunara yachachingaj. Jehová Diosmanda, pai Reinomandas rimasha purishcamanda testigo de Jehovaguna nishami ñucanchira rijsinaun. Cai paginai maincadas can munashcara mascangui. Internetpi Bibliara leangui. Ñucanchira, ñucanchi quirishcaunaras mas rijsina ushangui.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tantakuyniyku
Tantakuyniykumanta astawan yachakuy. Wasiyki chaynejpi uj Tantakuna Wasita maskʼay.
¿Imatá tantakuyniykupi ruwayku?
Jehovaj testigosnenqa sapa semana iskay kutita tantakuyku, Diosta yupaychanaykupaj (Hebreos 10:
Yaqha tukuy tantakuyniykupi wakin umallirichiykuna tapuykunawan kutichiykunawan ruwakun, tukuy jamojkunataj kutichiyta atinku. Tukuy tantakuyniykupi uj takiywan uj mañakuywan qallarikun, tukuchakun ima.
Kay tantakuyman jamunapajqa mana Jehovaj testigonpunichu kana tiyan, manachayqa pillapis jamuyta atinman. Yaykunapajtaj mana qolqeta paganachu nitaj chaypi qolqeta mañakunchu.
ASTAWAN YACHAKUY
¿Imatá Jehovaj testigosnin tantakuyniykupi ruwayku?
Makʼajllapis tapurikorqankichu ¿imatachus tantakuyniykupi ruwasqaykumanta? Tantakuyniykupi Bibliamanta sumajta yachachikusqanmanta tʼukulla qhepakunki.
¿Imayna wakichisqataj kashanku Jehovaj testigosninpa qotuchakuykunasninku?
Imaynatachus Bibliaj yuyaychayninta, yachachiyninta ima japʼisqaykumanta yachakuy.


text:
LLAJTANCHEJNINTINPAJ QHELQESQA TUKUY RUNAJPA ATIYNINKUTA SUT'INCHASPA
[Preamble]
Kaytaqa jatun tantakuypi, tukuynin llajtasmanta ujllachasqa runa qhelqerqanku, imakunachus kay pachapi atiyninghej kasqanta yachananchejpaj. Kay qhelqesqanku qhalichakurqa iskay chunka ujniyoj p'unchayllaña kasajtin waranqa jisq'on pachaj tawa chunka pusajniyoj wata tukukunanpaj.
Manaraj runaj atiynin imachus kasqanta rimayta qallarisasparaj, qhepallanpi qhelqesunchej imakunatachus runa masikuna qhatinanku kasqanta, tukuynejpi allin kay kawsayllapuni kananpaj.
Munaspa tukuypaj walej kawsay kananpaj.
Munaspa tukuy ujllachasqallapuni kawsakunankuta.
Munaspa qheshpi kay tukuypaj kananta.
Munaspa tukuypaj khuskamanta uj munaylla junt'akunanta.
Munaspa tukuy mana ujniyoj, uj llajtayojllapis kankuman jina, ayñillapipuni yanaparikuspa kawsakunankuta.
Munaspa cheqan kay tukuynejpi kananta, ama kawsaqe masikuna millay pejtuspi rikhurinankupajtaj, kay jinata riman, runaj allin kayninpaj atiyninkunaqa.
Ñawpaj kay rimay (1)
Tukuy kay pachaman paqarimujkuna libres nasekuntu tukuypunitaj kikin obligacionesniycjllataj, jinakamalla honorniyojtaj atiyniyojtaj, chantaqa razonwantaj concienciawantaj dotasqa kasqankurayku, kawsaqe masipura jina, tukuy uj munakuyllapi kawsakunanku tian.
Iskay kay rimay (2)
Kay pachapi kaj chhika, tukuy mana ujniyojpata atiyninku tian kay Declaracionespi qhaparikusqanman; yana qarayojpis, yuraj qarayojpis, puka kunkapis kachun chayri warmipis qharipis kachun, qheshwa simiyojpis, aymara simiyojpis, yuraj paralyniyojpis, mayqen religionllamantapis kayta atin, chayri mayqen polìtica yuyayllapipis atisqa kayta atinman chayri waj laya runa qollumanpis. Kayta atin maynejllamantapis ima rijch'aj llawartapis sirk'asninpi apaykachaspa, qhapaj kachun, wajcha kachun, mana chijllasqachu kanan tian.
Chantapis, ima rijch'aj polìtica qotumanchus uj runa atisqa kasqanraykupis, chay jawaqa mana qhawapayasqachu kanqa, jina uj qhapaj llajtamanta kachun, pay kikillanmantataj purikuj llajtayoj kachun, mana kay rimaykunamanta chijllasqachu pillapis kanqa.
Kinsa kay rimay (3)
Pillapis kay kawsayman atiyniyoj, mana ujllapatachu; tukuy runaspata atiynin tian qheshpisqataj, mana walej paypaj kaymantataj karuncharikuspa puririyta, sumj kawsaypi kananpaj jina.
Tawa kay rimay (4)
Mana pipis ujpaj kamachisqallanmanchu watasqa kanan tian munarisqallantapuni qhatispa, mana pipis esclavitud nisqaman sujituchu kanqa nitaj servidumbreman.
Phishqa kay rimay (5)
Mana pipis mayqen laya muchuykunaman nitaj llakiykunaman ñak'arinanpaj jina tanqasqachu kanqa, mana pitapis usuchinqankuchu chayri k'umuykachachinqankuchu sua alqota jinaqa.
Sojta kay rimay (6)
Tukuy kaj chhika atiyniyoj, may cheqanejllapipis, chay atiynin sumaj qhawarisqataj maynejllapipis yupaychasqataj kananpaj.
Qanchis kay rimay (7)
Mayqen runa masillapis leypa ñawpaqenpi kikin derechosniyojllapuni, chayraykutaj tukuy khuskamanta atinku kay kamachisqa leyespi atikuyta, kay leyes mana allin kajmanta jark'arinanpaj. Tukuy atiyniyoj kanku kikin amaprollamantaj pillapis mana kay declaracionesta uyarispa, munasqanman jina apaykachayta munanman chayqa, munankumantaj chayqa wajchakunata qhapajkunamanta, llank'ajkunata atiyniyoj qolqesapakunamanta, ñawiyojkuna mana ñawiyojkunamanta t'aqarayta, pillapis munaspa, kay Declaracionesta mana uyarispa, munasqanman jina apaykachariyta.
Pusaj kay rimay (8)
Pillapis atiyniyoj justiciata purichijkuna ñawpaqenkupi rimarinanpaj, ima juchapipis pejtusqa rikhurinman chayqa; jinamanta amparasqa llajta masisninwan khuska sumaj kawsaypi tiakunanpaj, kamachisqa leyes rimasqanman jina.
Jisq'on kay rimay (9)
Mana pipis mana kajllamanta presuchasqa kanqachu, nitaj wisq'asqa manataj llajtanmanta wajnejman qharqorparisqa.
Chunka kay rimay (10)
Pillapis atin, mashkha ukhu qayllankupipis kachun tukuy justiciawan rimasqanta uyarichikuyta, chijllasqa leyespi yachayniyoj kajkuna cheqan justiciata ruanankupaj; imachus derechusnin obligacionesnintaj sut'inchakunanpaj, chayri imatachus tumpasasqankuta unanchanankupaj, ley penal rimasqanman jinalla.
Chunka ujniyoj kay rimay (11)
- Mayqen juchawan atiykusqa runallapis, manaraj juchayojpuni kasqanta yachakusaspa, maynejllapipis atiyniyoj tukuy uyarinankupaj jina tapuykachakunanpaj ima juchasninmantachus tumpasasqankumanta, tukuy laya garantiastataj waqaychapunanku tian, mana manchikuyniyojta tukuy ima cheqan kasqanta parlananpaj jina.
- Mana pipis juchaman tanqasqachu kanqa, ruasqasninmanta, chayri ruanan kasajtin mana ruasqanmanta, mana chay ruasajtinpacha Derecho Nacional chayri Internacional rimasqanman jina jucha karqa chayqa, manataj juchan kasqanman jina asllawan llakiyta yapakunqachu.
Chunka iskayniyoj kay rimay (12)
Mana pipis kawsaynin ukhupi t'ojpisqachu kanqa, nitaj llawar masisnin ukhupi, manpunitaj wasinpi sat'ikusqankurayku abususta pillapis muchunanchu tian; chayri masisninwan jinapurasqanwan ichus honranta t'akariyta munasqankumanta. Tukuy laya runa atiyniyoj leyeswan qhawachikunapaj, chay mana kaj millay, runaj kawsakuyninpi chajrukuyta munasqankumanta jark'asqa kananpaj.
Chunka kinsayoj kaj rimay (13)
- Pillapis atiyniyoj mana manchikuyniyoj mayllapipis purikunanpaj, kikillantaj wasichakuyta mayqen rijch'aj llajtallapipis.
- Pillapis atin mayqen llajtallamantapis llojsipuyta, kikin llajtanmantapis kachun, munaspari llajtanmantaj kutimpuyta.
Chunka tawayoj kaj rimay (14)
- Pitapis ayqeykachachisanku chayqa, tukuy runa kaj chhikajpata atiynin tian mayqen wasillamanpis wajyarichikunanpaj, kikin llajtanpipis kachun wajnejpipis, chay wasipi pakasqa karikunanpaj.
- Kay tukuy nisqaqa manamin runa wañuchi runaspaj jinachu rimasqa kasan, manataj pipajchus ima juchanraykupis justicia ayqeykachachisan, nitaj imatachus Naciones Unidas allin kananpaj rimayninkuna contranpi juchachakujkunapajchu.
Chunka phishqayoj kaj rimay (15)
- Pillapis atiyniyoj uj llajtata legitimun llajtanta jina rejsikapunanpaj.
- Mana pitapis sajramanta kallpaykuspa llajtanta wajnojtachinankuchu tian, nillataj oponekunankuchu tian waj llajtata llajtanta jina rejsikapuyta munanqa chayqa.
Chunka sojtayoj kaj rimay (16)
- Mana riparaspalla ima rijch'aj runa kasqanta nitaj ima laya religiontachus paypaj rejsikapusqanta, chayri ima llajtayojchus kasqanta, qharispis warmispis kallpañojña kaspaqa atiyniyoj kanku yananchakunankupaj, casamientomanta parlaspari khuskamanta kikin derechosniyojllataj kanqanku, tantallapuni kawsakusaspapis, t'aqakunqanku chaypis.
- (missing)
- Aylluqa llajtaspaj sapin kaqanrayku, atiynin tian yanapachikunanpaj tukuy llajtayoj runakunawan Estadovan ima.
Chunka qanchisniyoj kaj rimay (17)
- Pillapis atiyniyoj tukuy ima kapuyllamanpis, ujpallatapis kachun ashkhakunajpatapis.
- Sajramantaqa mana pij kapuyninpis t'ojpisqa kanqachu.
Chunka pusajniyoj kaj rimay (18)
Pijpallatapis atiynin tian yuyasqantawan concienciantawan religionnintawan sut'inchananpajtaj qhatinanpajtaj; kay atiyqa khuskachan ima religionpis creenciapis waj jina religionmanpis creenciamanpis tukuykunanpaj, chantapis kay religiontawan creenciatawanqa mayllapipis qhapariyta atikusqanta, pipis yachananpaj chay yuyasqanwanpis, chay concienciawanpis chay religionwanpis khuskallapuni purisqanta.
Chunka jisq'onniyoj kaj rimay (19)
Tukuy runakaj chhikajpata atiynin tian yuyasqanta mayllapipis qhaparinanpaj, kay atiy kamachillantaj ama pipis rimarisqanrayku t'ojpisqa kananpaj, kamachillantajmin puriyta atisqanta tapuykachaspataj unancharispataj ujkuna waillasqankuta, chayri chay tukuy rimasqata maykamallapis ninrimanta ninri purichiyta.
Iskay chunka kaj rimay (20)
- Pillapis atiyniyoj runa masisninwan khuska tantakuypi kananpaj, paykunawantajri, sumaj kawsaypaj kanqa chayqa, ujllachakuyta.
- Mana pipis kallparparisqachu kanqa, mayqen runa qollumantapis ujnin kaj kananpajqa.
Iskay chunka ujniyoj kaj rimay (21)
- Mayqen llajtayojllapis atiyniyoj llajtanta cheqa yanninta puriysichinanpaj, pay kikin kamachispa chayri munayninmanta chijllasqa llajta masisninnejta.
- Pillapis atiyniyoj, kikin derechosllawantaj, llajtanpa llajta kamachis qotuman yaykunanpaj.
- Llajta masikunaj munayninkuqa, tukuynin aylluspata sapin kasqanrayku, chay munayqa mana imaynapi kallpasqachu nitaj jark'asqachu kanqa, llajta masikuna mana manchikuyniyojta, walej kasqallanta qhawaspataj apusninta chijllanankupaj, chay chijllasqa runa llajtanku ukhupi, leyes rimasqanman jina kamachinankupaj. Kay elecciones sutiyojqa, sapa llajta kamachista chijllarina mit'a chayamujtillan ruakunan tian.
Iskay chunka iskayniyoj kaj rimay (22)
Pillapis, llajta masisnin qotumanta ujnin kasqanrayku, atiynin tial llajtanpi qhawaykachayta tukuy ima walej kananpaj jina, puriytataj yacharinankama imawanchus, imaynatachus, payllamantachus chayri waj laajtaswan yanapachikuspachus llajtan kawsasqanta, chaykunata unanchaspa, allin kayta ruaspataj tukuy imapi kikin llajta masi astawan astawan runayayta atinanpaj.
Iskay chunka kinsayoj kaj rimay (23)
- Tukuy runaspata atiynin tian munasqanman jina llank'ananpaj, maynejllapipis llank'aspa kaswayninta mask'ananpaj, llank'aspallapunitaj kawsakuyman; chay llank'asqanmantatajri yupachikuyta, llank'ay patapitaj wasinpitaj runa jina kawsakuyta atinanpaj.
- Ujkunawan khuska llank'ay patapi ruasqanmantaqa, pillapis a tiyniyoj kikin lllank'asqanmatna, ujkuna jap'isqankuman jina kikillantataj yupachikunanpaj.
- Mayqen llank'aj runallapis llank'asqanmanta walej sonqochasqa kanan tian, paytaj yawar masisnintaj p'unchaymanta p'unchay runayaspallapuni kawsakunankupaj jina.
- Pillapis atiyniyoj, ima sajra kaymantapis jark'arikunanpaj, uj sindicatupi apuntachikuspa chay sindicatumanta ujnin kananpaj, chayri munaspa pay kikin uj sindicatuta rikhurichispa.
Iskay chunka tawayoj kay rimay (24)
Mana ujllachu, tukuy atiyniyoj kanku samarinkunankupaj samarikusaspataj munaynillanku ruasqa kunanpaj, ña ruanasninta junt'aykuspaqa pillapis atiyniyoj mana munanpaj, ruasqan patapi asllawan unayta llank'anallantapuni munanqanku chayqa. Watapi uj kuti samarikuy mit'a kanqapuni, chay samarikuy mit'amantapis llank'aj runa qolqeta jap'inapuri tian, samarikuy mit'atinta lllank'anmanpis karqa jina.
Iskay chunka phishqayoj kaj rimay (25)
- Pillapis atiyniyoj, allin kay kawsay patapi tiakuyta munananpaj llawar masisninwan khuska, mana imamanta usurispalla runa jina kawsakuyta atinanpaj, mana mikhunamanta, mana pìachamanta nillataj jampichikuymanta; kikin atiyniyojllataj llajtanpa Seguro Social nisqawan yanapachikunanpaj, mana paypaj ima ruanapis kasqanraykuchus, onqorparisqanraykuchus, manaña llank'ananpaj jina qheparparikusqanraykuchus, imanta k'irikusqanraykuchus, warmi mana qosayoj qharichus mana warmiyoj qhepakusqankurayku, icha machuyarparisqanrayku chaychus mana paymantapuni kapuyninta runa jina kawsakunanpaj jina chinkachisqanraykuchus manaña llank'ayta atinqa chayqa.
- Onqoj warmikunawan, wawataña uywasanku warmikunawan, tukuy wawaswan imaqa, atiyniyoj kanku may chhika sumaj qhawasqa kanankupaj, tukuy ima rijch'aj millay sajrakunamantataj jark'asqa kanankupaj. Wawaspis tukuy atiyniyoj kanku, k'ipa wawasnintin rejsisqa tatasniyoj wawasnintin, tukuypuni atiyniyoj kanku llajtanku ukhupi tiakujkunawan yanapachikunankupaj.
Iskay chunka sojtayoj kaj rimay (26)
- Tukuypata atiynin tian uj yachay wasipi kaspa runayanankama yachakunanpaj. Pillapis qhasilla, mana uj phatata mañarispalla yachachinanku leeytawan qhelqeytawan yupaytawan yachakunankukamallapis. Kay nisqataqa mana ujniyoj qhatinanku tian. Instrucción técnica y profesional castellani simipi sutiyojqa tukuy taripanankupaj jina kanan tian. Aswan yachayniyoj kayta munajkunapajqa jatun yachay wasispa punkusnin kicharisqa kanan tian.
- Educación sutiyoj yannin tukuy runa masista, uj munakuyllapi ujllachasqa kawsakunankupaj jina, pusanantaj yanapanantaj tian p'unchaymanta p'unchay allinta runayanpaj. Educación nisqaqa yanapanan tian tukuy runa ujllachakunankupaj, mana pipis chijllaspalla may llajtayojchus runa masin kasqanta, ima religiontachus apasqanta chayri ima ayllumantachus kasqanta, jina kaspa tukuy uj llajtayojllapis kankuman jina uj munakuyllapi kawsakunankupaj Ujllachasqa Llajtaspa ruanasninta kallpachaspa, tukuy allin kayllapipuni tiakunankupaj.
- Tataswan mamaswanqa aswan atiyniyoj, ujkunamanta nisqa kanqanku, chijllanankupaj mayqen yachay wasillatapis wawasninku munayninkuman jina yachakunakupaj.
Iskay chunka qanchisniyoj kaj rimay (27)
- Pillapis atiyniyoj, kikin munayninmanta, khuskachakunanpaj pejtukunanpajtaj llajtanpa yachasqasninwan, yuyasqasninwan imachus llajtanpi k'acha kasqanwan ima, llajtanpata ujnin kaj kasqanraykuri atiyniyojllataj, kawsaqe masisninwan khuska, llajtanmanta sumaj kayninta jap'ikuyta, pìunchaymanta p'unchay astawan astawan jatunyachiytataj.
- Pillapis imata jinasqanmanta, ruasqanmanta, imata qhelqesqanmanta chayri parlaspa yuyayta qosqnmanta kikin pay chay nisqata ruaj jina, ruasqasninmanta jinaqasmantapis tukuy atiyniyoj qhawakapunanpaj jayk'ajllapis poqoyninta pallananpaj.
Iskay chunka pusajniyoj kaj rimay (28)
Pillapis atiyniyoj, kay Declaraciones ama nisqalla jina qhepaykukunanpaj, sayachiyta ima rijch'aj runa qotusllatapis kay Declaraciones tukuy runakunaj kawsayninta allinchananpajpuni.
Iskay chunka jisq'onniyoj kaj rimay (29)
- Tukuj runa kaj chhika, comunidadmanta ujnin kasqanrayku, ashkha obligacionesniyoj comunidad ukhupi: runa masisnillanwan khuska kawsakuspa pillapis sumaj kayninta tariparqoytataj runayaytataj atisqanrayku.
- Democraciayoj llajta ukhupiqa pillapis leyes rimasqallanman purinqa, waqaychanapaj runaj derechosnintam ama pejtus kananpaj, tukuy llajta masikuna cheqan yannillantapuni purisqankuraykutaj llajta masikunapaj mana walej kay chinkapunanpaj.
- Tukuy kay derechostawan libertadestawanqa, mana imarayku pipis apaykachanqachu Ujllachasqa Llajtas rimasqanta wajninchayta munaspa.
Kinsa chunka raj rimay (30)
Mana mayqen kay Declaracionpi rimasqa kasqan unanchakunanchu tian yuyaspa Estadowan, ima qotullamanpis, chayri pillamanpis atiyta qosqanta, mayqen rimasqa derechosnillanpis mana yupasqa kananpajqa.


text:
INTËRU MUNDUCHO LAPAN RUNAKUNAPA DERËCHUNKUNANTA WILAKUSHQAN
KAYNOQ NIRMI QALAYKUN
Munashqantsita ruranantsipaq, runakuna ali jusgashqa kananpaq, y ali kawanantsipaqpis kay patsacho, tantyashwan imanoq lapantsikunapis bälishqantsita. Tsaynoqpa tantyashwan imanoq lapan runa mayintsikuna derëchun nishqankunata tsararaykashqanta. Manami pipis kay derëchun nishqankunata kachanmantsu.
Wakinkuna kay derëchun nishqankunata despresyar mana reqipäkushpan pasaypa mana ali kaqkunata rurapäkun. Rurapäkuptin interu munducho lapan runakuna shonqun rurincho rabyakärin. Tsawraqa lapanpita mas munashqannoq wilakärin mas alina kawapäkunanpaq kaynoq nir: "Lapan runakuna mana mantsakuypa kawanmanna y pishiychöpis manami kanmannatsu. Tsaynoqpis lapan runakuna ima yarpashqankunalatapis parlanman y munashqankunalamanpis kriyinman".
Laykuna kanman runakunapa derëchun nishqankuna mana elqashqa kananpaq. Tsay presïsumi kaykan. Mana kaptenqa imatapis mas rurayta mana pwëdir runakuna imaykanoqpapis mana ali awturidäkunapa kontran sharkapakun y tukuynoqpa nakatsikoqkunata elqätsipäkun.
Tsaynoqmi lapan nasyunkuna amistächo kawapäkunman. Tsaypis presïsumi.
Lapan nasyunkunapa delegädunkuna juntakärir eskribipäkorqan Nasyones Unidas nishqanpa qalaykatsinan kartata. Tsay kartacho eskribipäkorqan runakunapa derëchun nishqankunapita. Tsaynoqpis eskribipäkorqan imanoq runakuna balurniyoq kashqanta, y olqupaq warmipaqpis derëchun nishqankuna iwal kashqanta. Tsay eskribishqankunaman yärakärin Nasyones Unidas nishqanpa myemrunkuna. Tsaynoqpis tsay kartacho eskribiraykan kaynoq nir: "Librina arupäkushun ali kawayman chayapäkunantsipaq" nir.
Nasyones Unidas nishqanpa lapan myemrunkuna promitipakorqan yanapänakur arupäkunanpaq interu munducho runakunapa derëchun nishqankuna respitashqa kar kumplikänanpaq.
Kay promitishqanqa ali rurakashqa kananpaq, Iapantsikunapis juk yarpayla tantyapäkushwan kay derëchun nishqankunata.
Tsaymi Nasyones Unidaspa juntakashqan runakuna wilakun kayta:
INTËRU MUNDUCHO LAPAN RUNAKUNAPA DERËCHUNKUNAPITA WILAKUSHQAN
Kay wilakushqan lapan runakunapis nasyunkunapis iwal tantyapäkunanpaq tsay derëchun nishqankunapitami. Tsaynoqpaqa lapan runakunapis y mandaq awturidäkunapis, kay wilakushqanman yarpashqala kashpanqa, yachatsipäkunman wakinkunata kay derëchun nishqankunata respitananpaq. Tsaynoqpis juklä nasyunkunawanpis shumaq animatsipäkunman nasyunnincho kaqkunata y wakin munaynincho kaqkunatapis kaynoq nir ninanpaq: "Kay derëchun nishqankuna lapan runakunapaqmi. Noqa tsay derëchunkuna nishqannoqlami ali kawashaq runa mayëkunawan'.
NISHOAN JUK (1)
Lapantsikunapis Iibrimi yurishqantsi. Bälintsimi y derëchuntsikunapis wakinkaqkunanoqlapami. Yarpaynintsikunapis kaykanmi runa mayintsikunawan juk wawqinoq kuyanakur kawapäkunantsipaq.
NISHQAN ISHKAY (2)
Lapantsikunapaqpis kay wilakushqancho eskribishqankaq dere.chuntsikuna. Kay derëchuntsikuna iwalla kanman ima räsa runakunapaqpis, yoraqpaq yanapaqpis, warmipaq olqupaqpis ima kläsi rimaqkunapaqpis, mayqan relijyunkunaman kriyeqkunapaqpis, tsaynoq ima politikacho pureqkunapaqpis, mayqan nasyunpita runakunapaqpis, riku runakunapaq pobri runakunapaqpis, imanoq yurishqa kaqkunapaqpis, y tsaynoq imanoq kawaqkunapaqpis.
Kay derëchuntsikuna iwalla kanman lapantsikunapaqpis. Markantsi nasyunnoq kaptin o mana nasyunnoq kaptinpis, markantsi kikintsipa munaynintsicho kaptin o jukpa munaynincho kaptinpis, markantsipa awturidäninkuna imanoq kaptinpis, derëchuntsikuna iwalla kanman.
NISHQAN KIMSA (3)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan mana pipis wanutsimänantsipaq, Iibri munaynintsicho kawanantsipaq, y mana pipitapis mantsakuypa kawanantsipaq.
NISHQAN CHUSKU (4)
Manami pipis rantishqa runanoq arunmantsu jukpaq.
NISHOAN PITSQA (5)
Kastigashqa karpis, manami pipis fiypa nakatsishqaqa kanmantsu animal nakatsishqa kashqannoq, ni pasaypa umillatsishqapis kanmantsu.
NISHQAN SOQTA (6)
Lapantsikunatapis maycho tsaychöpis awturidäkuna mana jarukuylapa ali respitamashwan.
NISHQAN QANCHIS (7)
Laykuna jusgamashwan lapantsita iwalla. Kay karta eskribishqa kashqanpita mana käsukoqkunapita Iaykuna kuydamashwan lapantsikunatapis mana despresyashqa kaylapa.
NISHQAN PUSAQ (8)
Juk runa, nasyunninpa layninta mana käsukur, mana al ita ruramaptintsi, derëchuntsi kanmi awturidäkunaman kejakoq aywanantsipaq. Y tsaycho lapantsi atyendishqa kashwan iwalla.
NISHQAN ISQUN (9)
Manami pipis lutalaqa prësutsishqa kanmantsu karsil wayiman. Ni tsaynoqpis lutalaqa qarqushqa kanmantsu markanpita.
NISHOAN CHUNKA (10)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan imalapitapis runakunapa nawpancho jusgashqa kanantsipaq, alipita mana alipitapis. Tsay mana alita jusganman juk tsaycho mana jatikashqa kaq awturidä iwalla mana mayqanpapis faburnin sharkuylapa.
NISHQAN CHUNKA JUK (11)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan "Jutsaynaqmi kanki" nimänantsipaq imalapitapis akusashqa kaptintsipis manaraq shumaq musyakashqa kaptenqa. Lay nishqannoq musyakashqa kanman lapan runakunapa nawpancho imalapis defyendikunantsipaqnoq kaykaptenqa.
- Manami pipis kondenashqa kanmantsu rurashqanpita y mana rurashqanpitapis tsay jinan öraqa mana nawpapita patsa nasyunninpa laynincho "tsaynoq katsun" nishqa kaptin, y tsaynoqpis lapan nasyunkunapa yarpashqan layninkunachöpis. Jutsantsikunapita kastigashqa kanantsipaq kaqkunapita manami mastaqa kastigashqa kashwantsu jutsantsi kaptinpis.
NISHQAN CHUNKA ISHKAY (12)
Juk runataqa manami pipis lutalaqa imatapis ruranmantsu: kikinta, familyankunata, ni wayinkunatapis. Ni eskribishqan kartankunatapis ama kichanmantsu. Tsaynoqpis ama ashlinmantsu. Lapantsikunapami derëchuntsi kan tsaykunapita laykuna kuydamänantsipaq.
NISHQAN CHUNKA KIMSA (13)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan maypapis libri purikunantsipaq y maychöpis nasyunnintsichöqa täkunantsipaq.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan kikintsipa nasyunnintsikunapita yarqunantsipaq y tsaynoqpis kutimunantispaq.
NISHQAN CHUNKA CHUSKU (14)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan juklä nasyunkunacho wayintsita ashir täkunantsipaq qatikachämaqnintsikuna kaptin.
- Markantsipa kontran ni Nasyones Unidaspa kontran juk runa ima jutsatapis rurar manami ninmantsu "Noqapa derëchö kanmi juklä nasyunman aywakur täkunäpaq qatikachamaqn. kaptin." Jutsantsikuna ima politikakunapita kaptinmi itsanqa derëchuntsi kan qeshpikunantsipaq.
NISHQAN CHUNKA PITSQA (15)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan may nasyunkunamanpis pertene.sinantsipaq.
- Juk nasyunman pertenësiyta munaptintsi, manami pipis lutalaqa nimashwantsu "Manami qam pertenësinkimantsu kay nasyunman." Tsaynoqpis lutalaqa nimashwantsu "Qam manami kikikipa nasyunnikimanpis pertene'sinkimantsu."
NISHQAN CHUNKA SOQTA (16)
- Olqupapis y warmipapis, edäninman chayaptin, derëchun kanmi kasarakunanpaq. Tsaynoq derëchun kan kasarakunanpaq ima räsa runakunawanpis, mayqan nasyunman pertene.seqkunawanpis, ima relijyunkunaman kriyeqkunawanpis. Tsaynoq kasarakurmi derëchun kan familyanta formananpaq. Kasädu kar, rakikashqa kar, o mayqankuna nawpata wanuptinpis, derëchunkuna kanmi iwalla olqupaq y warmipaqpis.
- Manami pipis fersanmantsu kasarakunanpaqqa. Itsanqa kasarakärenqa kikinkuna awninakur munanakushqalanpita.
- Tsay kasarashqa kaqkunapitami juntakashqa kaykan lapan markakunapis. Tsaynoqpis derëchun kanmi runakuna y nasyunpa mandaqninkunapis kasarashqa kaqkunata kuydananpaq.
NISHQAN CHUNKA QANCHIS (17)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan imaykantsikunapis kikintsipaq kananpaq. Y tsaynoqpis derëchuntsi kanmi pi lawanpis imaykantsikunalachöpis dwëñunoq kapäkunantsipaq.
- Manami pipis lutalaqa qechunmantsu pitapis imalankunatapis.
NISHQAN CHUNKA PUSAQ (18)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan shonquntsicho munashqantsita yarpanantsipaq y munashqantsi relijyunman kriyinantsipaq. Tsaynoq derëchuntsi kaptin trukashwan juk relijyunpita juk relijyunmanpis. Relijyunnintsita rikatsikushwan japalantsi y wakin runakunawanpis, kikintsikunalapaq o runakunapa nawpanchöpis. Tsaynoq rikatsikushwan yachatsikushpantsi, kumplishpantsi, y kultuntsikunata rurashpantsi.
NISHQAN CHUNKA ISQUN (19)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan yarpashqantsita parlanantsipaq mana pipis fastidyaylapa. Tsaynoqpis derëchuntsi kanmi ima notisyakunalatapis ashinantsipaq runakunata mayatsinantsipaq imaykanoqpapis: parlaypa, eskribiypa, o radyupa pasatsiypapis mayqan nasyunkunamanpis.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA (20)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan juk patsalaman juntakänantsipaq itsanqa mana búllata ruraylapa.
- Mana munaptenqa manami pipis pitapis "kay noqakunaman pertenësiy" ninmantsu fersaypaqa.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA JUK (21)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan nasyunnintsikunacho mandaq kayta munar chayanantsipaq. Tsaynoqpis derëchuntsi kanmi kikintsi jukta munashqantsi kaqta akranantsipaqpis mandaq kananpaq.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan iwalla awturidä kanantsipaq nasyunnintsikunachöpis.
- Markakunapa munayninchömi churakashqa kanman gobyernupa yanapäsheqnin awturidäkuna. Tsaykuna rurakashqa kanman käda bötukuna watakunalacho. Tsaymi Iapantsikuna imanoq karpis munashqantsi kaqpaq iwalla pakaylapa bötushwan. Tsaycho gänaq kaqmi yaykunman awturidä kananpaq. Mana pakaylapa bötorqa juknoqpa bötushwan awturidänintsikuna markantsi munashqannoq akrashqa kananpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ISHKAY (22)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan ali kawanantsipaq. Wakin imayoqpis kaqkuna yanapäshinman mana imayoqpis kaqkunata. Tsaynoqpis nasyunnintsipita y juklä nasyunkunapitapis pwëdishqanyaq yanapäshinman pishiycho kawaqkunata lapan derëchunkuna kumplikänanpaq. Tsay yanapäshiy kanman respitashqa kanantsipaq y kikintsi aliyätsikunantsipaqpis.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA KIMSA (23)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan kikintsikuna munashqantsinoq arunantsipaq mana despresyashqa kaylapa. Shumaq sigurashqa kanman ima aruychöpis. Y tsaynoqpis aruynintsipita yarquptintseqa yanapäshishqa kashwan imalawanpis.
- Lapantsikunapamj derëchuntsi kan mana despresyaylapa aruynintsikunacho iwal gänanantsipaq wakin aroq mayintsikunanoq.
- Lapan aroqkunapami derëchun kan ali pägashqa kananpaq kikinpaqpis y familyankunapaqpis ali respitashqa runanoq kawananpaq. Pishëpakoqnoq kaptenqa yanapäshishqa kanman imanoqpapis runa mayinkunapita.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan aroq mayintsikunawan juntakaykur imalatapis formanantsipaq mandaqnintsikunapita respi tatsimänantsipaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA CHUSKU (24)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan aruynintsikunapita jamakunantsipaq. Manami aläpaqa arushwantsu pwëdishqantsipita mastaqa. Y tsaypita juk watata kumplirkuptin bakasyunnintsi kanman itsanqa pägashqa
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PITSQA (25)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan ima!antsikunapis ali aypänanpaq kikintsikunapaq y familyantsikunapaqpis. Tsaykunapaqqa kanman kaykuna: mikuynintsikuna, röpantsikuna, wayintsikunapis. Tsaynoqpis qeshyaptintsi mëdikukuna atyendimashwan, y imalachöpis wakin runakuna yanapäshimashwan. Tsaynoqpis derëchuntsi kanmi kuydashqa kanantsipaq mana aruynintsi kaptin, qeshyaqtukur mana aruyta pwëdiptintsipis, byúdayashqa kaptintsipis, awkin kaptintsipis, o ima desgrasya päsamaptintsipis.
- Wachaq warmipa y akapa wamrankunapapis derëchun kanmi shumaq ali kuydashqa kananpaq. Kasarashqa kaqkunapa y mana kasarashqa kaqkunapapis wamrankuna iwalla derëchun kanmi kuydashqa kananpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA SOQTA (26)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan dembaldila primarya kaq eskwëlakunaman yachakoq yaykunantsipaq. Manami ni juklaylapis mana yachakuypaqa kanmantsu. Tsaynoqpis mas jatun kaq yachakuy eskwëlakunapis kanman imalapis kayta munaptintsi yachakunantsipaq. Tsay eskwëlakunaqa lapan runakunata chaskinman iwalla yachashqantupu.
- Kay yachakuy kanman noqantsikuna runa mayintsikunawan ali shonquyoq kanantsipaq. Tsaynoqpis kanman runa mayintsikunapa derëchunkunata respitanantsipaq, tantyanakunantsipaq, pasensyantsi kananpaq y pipis yanasantsi kananpaq. Tsaykuna kanman markantsikunawan, juklä nasyunkunawan, jukniraq räsakunawan, ima relijyunkunaman kriyeqkunawanpis. Tsaynoqpis yachakuy kanman yanapänantsipaq Nasyones Unidasta runakunata ali kawayman churananpaq.
- Taytankunapami derëchun kan tsurinkunata munashqannoq imanoqpapis edukananpaq.
NISHOAN ISHKAY CHUNKA QANCHI (27)
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan markantsikunacho kustumrintsikunata ruranantsipaq. Tsaynoqpa munaq kaqpa derëchun kan kantananpaq, dansananpaq, dibuj ananpaq, tukananpaq, puklananpaq, y imalatapis rurananpaq markanpa kustumrin kashqannoq. Tsaynoqpis juk yachaq imalatapis mushoqta ruraptenqa tsay kanman lapantsikunapaq juknintsi y juknintsipis mas ali kawanantsipaq.
- Lapantsikunapami derëchuntsi kan imalatapis mushoqta ruraptintsi o eskribiptintsi kikilantsipaq gänashqantsi kaqkuna kananpaq. Manami pipis ninmantsu lulakushpan "Noqami rurashqä kayta" tsaynoqpa apakunanpaq ruraq kaqpa derëchunta.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA PUSAQ (28)
Lapantsikunapami derëchuntsi kan gobyernuntsi kananpaq nasyunnintsikunacho y lapan nasyunkuna juntakashqanchöpis kay derëchuntsikúna rasunpa kumplikashqa kananpaq.
NISHQAN ISHKAY CHUNKA ISQUN (29)
- Lapantsikunapami ruranantsikuna kan markantsicho kumplinantsipaq. Tsaynoqlapami aliyätsikuntsi kikintsikuna.
- Derëchuntsikunata rurarpis mana qechushwantsu jukpa derëchunkunata. Tsaypaq kanmi laykuna respitatsikunantsipaq y tsaynoqpis reqitsimänantsipaq wakinkunapa derëchunkunapis kashqanta. Tsaynoqpis tsay laykuna kaykan ali shonquyoq runakuna kanantsipaq, ali respitanakunantsipaq, y ali runa mayintsikunawan kawanantsipaq. Tsay ali kaway kaykan runakuna awturidäninkunapaq bötushqan nasyunkunacho.
- Kay derëchuntsikunata kumplishpantsi manami Nasyones Unidas nishqankunapa kontrannin yarqushwantsu.
NISHQAN KIMSA CHUNKA (30)
Kay nishqankunacho manami qam tarinkimantsu derëchuykikuna kaptin pipa derëchunkunatapis elqätsinaykipaq imata rurashpaykipis. Tsaynoq kaykan qampaq, juk nasyunpaq, juntakashqa runakunapaq, o pi runalapaqpis.


text:
Runakuna tukuy allin wiñayninpi umanchaspa, qali qali runakuna kawsananpaq, llaqta allin huntasqa mikuykuna tarinanpaq, llaqta allin mikusqa kananpaqmi rimanakuyku.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Hawa suyukunamanta Perú suyuman yaykumusqan mikuykuna as asllamanta chinkachinapaq, tiyasqanchi/yachasqanchik pachata qawaspa, tukuy mikuq kurukunata chinkachispa, tarpuyta mirachispa, watan watan tukuy rikchaq kawsaykuna rurunanpaq kallpanchanqa.
(ch) Llaqta allin mikusqa kananpaq, runa mikusqanmanhina huntasqa mikuykuna kananpaq, qullqinkupa aypasqanmanhina mikuykuna tarikunanpaq llamkanqa.
(h) Hawa suyukunamanta yaykumuq mikuykuna tarpusqanchik mikuykunata mana pisiyachistin, mikuyninchik usuta mana chinkachistin yaykumunanpaqmi kamachikuy kanqa.
(i) Llaqta runakunapa kawsaynin allin qali kananpaq, Consejo Intersectorial de Alimentación y Nutrición sutiyuq wasita kallpachanqa, chaywan qatupi allin rantinakuy kananpaq, rantiqkunapas, rantikuqkunapas uyarinankupaq kamachikuykunata rikurichimunqa.
(k) Allin hinaspa mana unquyniyuq mikuykuna kananpaq, runakuna mikunanpaq mikuypa mirayninta, rantikuyninta, taqiyninta, aypuynintawan, llaqtakunapa kamachiqkunawan kuska qawanqa hinaspa allin mana allin mikuna kasqanta tupunqa.
(l) Runa allin chuya chuya ukupi kawsananpaq llapa imakunata allichanqa.
(ll) Mana yukasqa, mana qutusqa kanankupaq qatu llaqtapi rantipakuqkunapa rurayninta, allichakuyninta, qawayninta ima puririchinqa.
(m) Qasapa, yaku muchuypa, aqaruraypa, lluqllapa, qacha yakupa, wakchayasqa allpapa huchanrayku mana yarqay rikurimunanpaq imatapas ruranqa, kaypaqmi kawsay rikurichimuq kurukunatawan allpata wanuchastin allichanqa.
(n) Sachakunapas uywakunapas tarpuykunapas allin kananpaq hukllapas, achkapas chiqap maskayta, musuq yachay taqwiriyta ruranankupaq kallpachachinqa.
(ñ) Mana kayniyuq, mana qullqiyuq, mana llamkayniyuq runakunapas ayllukunapas allin mikusqa kananpaq imaymanata ruranqa.
(p) Llaqtata aylluta, puririchispa, kikinkupura umanchakuspa llamkanankupaq; sinchi wakchayasqa ayllukuna, pichqa watayuqkama wawakuna, ñuñuqkuna, wiksayuq warmikuna, yachay wasi riq warmakuna, wakchakuna, sinchi wakchayasqa runakuna hinaspa wakchayasqa ayllukuna ima allin mikusqa kananpaq llamkanqa.
(q) Mana allin mikusqakunata qawananpaq, lliw llaqtakunapi allichasqa llamkaykunawan hatun llamkaq wasikunapi llamkaqkunata rimanachispa allin mikusqa runakuna kananpaq ruraykunata rikurichimunqa.
(r) Paqarimusqan watapi wawakuna ñuñusqa kananpaq mamankunata rimapayaspa kamachikamunqa.
(s) Sinchi wakchayasqa runakuna allin huntasqa mikunankupaq huk rikchaq mikuykunata haywanqa.
(chk) Allin mikusqa runakuna kananpaq, allin mikuy yanukunankupaq, chuya wasi, chuya uku kanankupaq, llaqtapa derechusninkunata, mikusqanku qawanakunankupaq llaqtata yachachinqa.
(t) Yachachinapaq yachaykuna allichasqapi allin huntasqa mikunapaq yachaykunata churachinqa.
(u) Ñawpa machu payakunapa, runakunapa mikusqan yachaynintawan sumaq kawsakuyninmantawan yapamanta chaninchaspa rikurichimunqa.
(w) Llaqtanchikpi tarpusqanchikpa huk allin mikuykuna rikurimusqanmanta willarinqa.
(y) Mana hukpa yanapasqallan, uywasqalla, haywasqallan kanapaq runakunata, llaqtakunata purichinqa.


text:
Hugo Chávez Frías
Hugo Rafael Chávez Frías sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin anta situwa killapi 1954 watapi paqarisqa Sabaneta llaqtapi, Barinas suyupi, Winisuylapi - † 5 ñiqin pawqar waray killapi 2013 watapi wañusqa Caracas llaqtapi ) huk winisulanu pulitiku runam.
1999 watamanta 2013 watakama Winisuylap umalliqninmi kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'imkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Hugo Chávez Frías.
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hugo Chávez Frías.


text:
Miércoles 29 de marzo
Sichus qankunamanta pipis juchaman urman chayqa, qankuna Espirituman jina kawsajkunaqa llampʼu sonqowan allin ñanman kutichiychej (Gál. 6:1).
Kʼacha kayqa, Jehovaman, wajkunaman ima cheqa sonqo kanapaj yanapawanchej. Uj hermano jatun juchapi urmasqanta yachaspa, ¿imatá ruwasun? Ichapis chay hermanoman cheqa sonqo kayta munanchej, astawanraj chay hermano familiarninchej chayri amigonchej kajtin. Chaywanpis yachanchej Jehová Diosman cheqa sonqo kananchej may sumaj kasqanta. Chayrayku chay kutispi Jehovata kasukuna, chay hermanowanpis kʼacha kana. Ancianospa yanapayninta maskʼananta nina, chayta mana ruwajtintaj noqanchej ancianoswan parlarina. Ajinata ruwaspaqa Jehovaman cheqa sonqollapuni kasunchej, chay hermanomanpis munakuyninchejta rikuchisunchej. Ancianosqa Jehovawan allinpi kanallanpajpuni pacienciawan, munakuywan yanapanqanku (Lev. 5:1). w16.02 4:14
Jueves 30 de marzo
Juchamanta tʼaqasqa, cheqan kajman jina kawsanaykichej tiyan (2 Ped. 3:11).
Cheqan kajman jina kausasqaykita rikuchinki, tantakuykunaman, willayman ima rispa, Diosmanta mañakuspa, Bibliata estudiaspa ima. Kausayninchejta Diosman qospaqa chaykunata ruwaspa kusisqa kanchej, nitaj tanqasqa jinallachu ruwanchej. Rey David jinataj ninchej, pay nerqa: “Diosníy, tukuy sonqo munayniykita ruwayta munani. Yachachiwasqasniykita sonqoypi waqaychani”, nispa (Sal. 40:8). Yuyarikuytaj Jehovaman ruwasqasninchejmanta sapa uj cuentata qona kasqanta. Chantapis Jehovawan masichakunaykeqa qanmanta kashan, manataj tatasniykej chayri wajkunaj ruwasqankumantachu. Juchamanta tʼaqakunki, cheqan kajman jinataj kausakunki chayqa, cheqa kajta tarisqaykita, Diospa kamachiykunasninta jatunpaj qhawasqaykita ima rikuchinki. Ajinamantataj bautizakunaykipaj wakichisqa kasqaykita rikuchinki. w16.03 2:10, 12, 15
Viernes 31 de marzo
Manaraj kay creey jamushajtin, leypa atiynimpi wisqʼasqa kasharqayku. Ajinamanta chay leyqa uywaqeyku karqa, Cristoman pusanawaykupaj (Gál. 3:23, 24).
Moisesman qosqa Leyqa israelitasta khuchichakuy juchamanta, muyuyninkupi kaj llulla religionesmanta ima jarkʼarqa. Israelitasqa Jehová paykunata bendecinanta munaspaqa, kamachiykunasninta kasukunanku karqa. Mana kasukojtinkutaj ñakʼarej kanku (Deu. 28:1, 2, 15). Israelitasqa mosoj kamachiykunata necesitallarqankutaj waj imasrayku. Sutʼincharinapaj, Diospa munaynin juntʼakunanpaj Mesías chayri Cristo kay Jallpʼaman jamunan karqa, Moisespa Leynintaj israelitasta yanaparqa Mesías chayamojtin wakichisqa kanankupaj. Chay Leyqa israelitasta reparacherqa pantaj runas kasqankuta. Chantapis reparachillarqataj juchasninku wiñaypaj pampachasqa kananpajqa, uj juntʼa runa paykunarayku wañunanta necesitasqankuta (Gál. 3:19; Heb. 10:1-10). Chantapis chay Leyqa Mesiaspa familianta jarkʼarqa. Mesías chayamojtinñataj Leyqa israelitasta yanaparqa pichus Mesías kasqanta yachanankupaj. Chayrayku Bibliaqa chay Ley uj tiempota ‘uywaqe’ jina kasqanta nin, mayqenchus Cristoman pusarqa. w16.03 4:6, 7


text:
Layqa
Layqa nisqaqa (aymara simimanta rima) mana rikunalla atiykunawan imakunatapas ruraq runam, warmipas qharipas.
Ñawpa pacha, Tawantinsuyu pachapiqa chay layqakunaqa Tawantinsuyu iñiymanta yachaqkunas, umukunas karqan, dyus kaykunawan - Pachamamawan, wak'akunawan, urqup apunkunawan rimanakuspa. Kunankamapas Antikunapi huk ayllu llaqtakunapi hampiq nisqa paqu yachaqkunam, watuqkunapas chay hinatam apukunawan rimanakuspa ruraykunku.
Kastilla Kamachiy pachapi kathuliku misyunaryukuna Awya Yala runakunata kristiyanuchaspa chay umukunata, paqu yachaqkunata mana allin ruraqkuna, dañuq, bruja (layqa warmi), brujo (layqa qhari) nispa suticharqan. Aswan ñawpa pacha Iwrupapipas hinallataqsi karqan, ñawpa kilta, germanu, islaw umukunawan. Chaywantaq ñawpa pacha kasqa allin yachaq nisqa runakuna manañas allinchu, ichataq saqra runakuna nisqas karqan. Layqa qulluy nisqapi achka bruja, brujo nisqa runakunatas - aswantaq warmikunatas - yamt'a tawqapi kañaspa wañuchirqan.
Kunan pacha Iwrupapi achka willakuykunapi chay bruja, brujo nisqa runa kaqkuna manañam millaychu, aswantaq allinmi. Ahinataq inlis Joanne K. Rowlingpa qillqasqan kawsay rikch'api Harry Potter sutiyuq allin layqa saqra kaq Voldemort sutiyuq layqawanmi maqanakun.


text:
3 CAPÍTULO
¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
¿Imatan Dios munan runakunapaq?
¿Ima nispan Diosta k’amikuran?
¿Imaynan Hallp’api kawsay kanqa hamuq tiempopi?
1. ¿Imatan Dios munan Hallp’apaq?
DIOSQA khayna sumaqtan yuyaykushan: Hallp’atan hunt’achinqa kusisqa qhali runakunawan. Biblian willawanchis ‘Señor Dios Edenpi huerta plantasqanta’, chaypin “hallp’amanta phutuchimurqan lliw munayllaña sach’akunata, mikhunapaqpas sumaqta”. Chaymantataq ñawpaq tayta-mamanchis Adanta Evatawan kamaran, chay sumaq huertaman churaspataq niran: “Askhata miraychis, kay pachamanpas hunt’aykuychis, chaypi munayniyoq kaychis”, nispa (Génesis 1:28; 2:8, 9, 15). Rikusqanchis hina, Diosqa munaran runakuna wawakunayoq kanankuta, chay huertata Hallp’antinpi mast’arinankuta animalkunatapas qhawarinankuta.
2. a) ¿Imaynapin yachanchis Hallp’apaq Diospa munasqan hunt’akunanta? b) Bibliaq nisqan hina, ¿pikunan kay Hallp’api wiñaypaq tiyanqaku?
2 Diosqa munan kay Hallp’a paraisoman tukupuqtin runakuna chaypi tiyanantan, ¿hayk’aqllapas chay hunt’akunmanchu? Jehová Diospunin prometen: “Rimasqayta hinan ruwasaq”, nispa (Isaías 46:9-11; 55:11). Arí, Kamaqninchisqa hunt’anqapunin yuyaykusqanta. Paypunin nin, Hallp’ataqa “manan yanqa kananpaqchu” kamarani, aswanpas “runaq tiyananpaqmi” kamarani, nispa (Isaías 45:18). Diospa munasqanman hina, ¿pikunan kay Hallp’api tiyananku karan, hayk’a tiempopaqtaq? Biblian kutichin: “Chanin runakunaqa kay hallp’atan hap’ikapunqaku, chaypin wiñaypaq tiyanqaku”, nispa (Salmo 37:29; Apocalipsis 21:3, 4).
3. ¿Imaynan kay Hallp’api kawsay kashan, imakunatan tapurikunanchis?
3 Rikusqanchis hina chay promesaqa manaraqmi hunt’akunchu. Runakunaqa onqonkun, wañunkun, maqanakuspataq wañuchinakunku. Arí, manan Diospa munasqanman hinachu kawsay kashan. Jehová Diosqa manapunin munaranchu chhaynapi kawsananchista. Chhaynaqa, ¿iman sucederan? ¿Ima rayku mana hunt’akuranchu Diospa munaynin? Chay tapuykunaman kutichiykunataqa manan runakunaq qelqasqan librokunapichu tarisun, hanaq pachapi sasachakuykuna qallarisqan rayku.
AWQAQ PAQARIMUSQAN
4, 5. a) ¿Pin mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran? b) ¿Imaynapin allin runa suwaman tukupunman?
4 Génesis qelqa willan Edén huertapi Diospa awqan paqarimusqanta. ‘Mach’aqway’ nispaña sutichakun chaypas manan cheqaq mach’aqwaychu. Apocalipsis qelqa willan ‘Saqra, Satanás nisqa kasqanta. Paymi kay pachantinta q’otuspa pantachishan’. Sutichallantaqmi “ñawpa mach’aqway”, nispa (Génesis 3:1; Apocalipsis 12:9). Arí, chay awqaqa atiyniyoq angelmi, chay mana rikuna espiritun mach’aqwayta rimachispa Evawan rimaran, imaynan huk artista muñecota rimachin hinata. Chay angelqa rikuranmi runakunapaq Hallp’ata Dios kamashaqtin (Job 38:4, 7).
5 Jehová Diospa lliw kamasqanqa allinpunin. Chhaynaqa, ¿pin kamaran “Saqra” “Satanasta”? Diospa kamasqan huk atiyniyoq angelmi pay kikinmanta Saqraman tukupuran. ¿Imaynatan chay sucederan? Imayna huk allin runa tiempoq pasasqanman suwaman tukupunman hina. ¿Imaynapin suwaman tukupunman? Sonqonpipaschá rikhurichin mana allinkuna munapayayta. Chayllapi yuyaykuqtinqa astawanmi mana allinkuna munapayasqan saphichakunman. Yuyaykusqanman hina imapas kaqtinqa yaqapaschá sonqonpa munapayasqanta ruwanqa (leey Santiago 1:13-15).
6. ¿Imaynapin Diospa kamasqan ángel Saqra, Satanás nisqa kapuran?
6 Kaqllataqmi sucederan Satanaswanpas. Jehová Diosmi Adanta Evatawan niran, wawakunayoq kaspa kay Hallp’aman hunt’aychis nispa, chaytachá chay angelqa uyariran (Génesis 1:27, 28). Khaynatachá yuyaykuran: “¡Kay runakuna miraspaqa ñoqatan yupaychawankuman Dios yupaychanankutaqa!” nispa. Chay millay yuyaykusqanmi sonqonpi saphichakuran, chaymantataq Diosmanta mana kaqta rimaspa Evata q’oturan (leey Génesis 3:1-5). Chhaynapin chay ángel “Saqra” kapuran, “Saqra” sutiqa “Yanqamanta tunpaq” ninanmi. Chaymantapas “Satanás” nisqa kapuran, “Satanás” sutiqa “Contrapi churakuq” ninanmi.
7. a) ¿Ima raykun Adanwan Evawan wañuranku? b) ¿Ima raykun Adanpa llapa miraynin machuyanchispas wañunchispas?
7 Satanasqa toqllakunawan llullakuykunawanmi Adanta Evatawan q’oturan Diosta mana kasukunankupaq (Génesis 2:17; 3:6). Mana kasukusqankumantataq wañuranku Diospa nisqan hina (Génesis 3:17-19). Huchallikusqanmantan Adanqa manaña ch’uya runachu karan chaymi llapa mirayninpas huchayoq kapuranku (leey Romanos 5:12). Chayqa rikch’akunman torta ruwana q’aphñusqa moldemanmi. ¿Imaynatan chay moldepi ruwasqa tortakuna lloqsinqa? Chay q’aphñusqa molde kasqanman hinan lloqsinqa. Kaqllataqmi llapa runakunapas “q’aphñusqa” hina nacenchis Adanpa huchallikusqanwan. Chay raykun machuyanchis wañunchispas (Romanos 3:23).
8, 9. a) ¿Ima niranmi Satanás Diospa kamachikuyninmanta? b) ¿Ima raykun mana kaq pachachu Dios wañuchiran mana kasukuqkunata?
8 Satanasqa Adanta Evatawan Diospa contranpi huchallichisqanwanmi mana kasukuqkunaq umalliqninman tukupuran. Jehová Diosmanmi churapakuran imayna kamachisqanmanta mana kaqta rimaspa. Kay hinatan niran: “Mana allin kamachikuqmi, kamachinkunatan yukan manataqmi munanchu allin kanankuta. Runakunaqa manan necesitankuchu Diospa kamachikuyninta, kikillankumantan allin kaqta mana allin kaqtapas akllakunkuman. Allinmi kankuman ñoqata kasuwaspankuqa”, nispa. ¿Imatan Dios ruwaran chhayna millay tunpasqanmanta? Wakinqa ninkun, wañuchinman karan mana kasukuqkunata, nispa. Mana kasukuqkunata wañuchispa, ¿sut’imanchu horqonman karan Satanaspa llullakusqanta? ¿Rikuchinmanchu karan allin kamachikuq kasqanta?
9 Jehová Diosqa chanillantan imatapas ruwan. Chay rayku mana kaq pachachu mana kasukuqkunata wañuchiran. Aswanmi tiempoq pasananta suyaran Saqraq k’amisqanman kutichinanpaq, llulla kasqantapas sut’iman horqonanpaq. Chay tiempopin Satanaspa yanapayninwan runakunalla kamachikunanku karan. Kay libroq 11 capitulonpin willakushan ima rayku chhaynata ruwaran, ima raykutaqmi khaytukuy tiempota suyashan chay sasachakuykunata allichananpaq. Ichaqa tapukuy: ¿Adanwan Evawan creenankuchu karan Satanasta paykunapaq mana imatapas ruwashaqtin? ¿Allintachu yuyaykusharanku imaymana qoqninku Jehová Diosta millay llullata hina rikuspanku? ¿Imatan qan ruwawaq karan?
10. ¿Imaynatan qanpas Jehová Dioswan kaspa Saqraq k’amisqanman kutichiwaq?
10 Allinmi kanman chay tapuykunapi yuyaymanayqa ñoqanchispas chhaynapi tarikusqanchis rayku. Qanpas Jehová Dioswan kaspan Satanaspa k’amisqanman kutichiwaq. Sichus Diosta Kamachiqniykita hina kasukunki chayqa Saqra llulla kasqantan rikuchinki (Salmo 73:28; leey Proverbios 27:11). Kay pachapi waranqa-waranqa millonninpiña runakuna tiyan chaypas, pisillan Jehová Diosta Kamachiqninkuta hina akllakunku. Chay rayku tapukunanchis: ¿Bibliapunichu yachachin Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? nispa.
¿PIN KAY PACHATA KAMACHIN?
11, 12. a) ¿Imaynatan Jesús wateqasqa kasqanpi rikukun Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta? b) ¿Imapin yachallanchistaq Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta?
11 Jesusqa yacharanmi Satanás kay pachapi kamachikuq kasqanta. Huk kutipin Saqra huk qhawariyllapi Jesusman rikuchiran “kay pacha lliw suyukunata lliw hatun atiyninkunatawan”, nirantaq: “Qonqoriykukuspachus yupaychawanki chayqa, lliw kaykunatan qopusqayki”, nispa (Mateo 4:8, 9; Lucas 4:5, 6). Chay nisqanpi yuyaykuy. Sichus mana Satanaspa makinpichu lliw suyukuna kashanman chayqa, ¿wateqanmanchu karan Jesusta chaykunawan? Jesusqa manan negaranchu Saqraq makinpi lliw suyukuna kasqanta, mana chayqa sut’imanmi horqonman karan.
12 Jehová Diosmi tukuy-atiyniyoq, tukuy imaymana Kamaqpas (Apocalipsis 4:11). Biblian ichaqa mana maypipas ninchu, Jehová Diosmi otaq Jesucriston kay pachata kamachishan nispaqa. Aswanmi Jesús Saqrata suticharan “kay pachapi kamachikuq”, nispa (Juan 12:31; 14:30; 16:11). Hinaspapas Biblian willan Satanás ‘kay pacha kamachiq dios’ kasqanta (2 Corintios 4:3, 4). Apóstol Juanpas Satanasmanta kayta niran: ‘Lliw kay pachan Saqraq munaychakusqan kashan’, nispa (1 Juan 5:19).
SATANASPA MUNAYCHAKUSQAN PACHAQ TUKUKUYNIN
13. ¿Ima rayku necesitanchis mosoq pachata?
13 Watakunaq pasasqanman hina kay pachapi millay kawsay astawan yapakushan. Ejercitokuna awqa-tinkuypi kashanku, kamachikuqkunapas waqllipushanku, religionpi umalliqkunapas iskay uyan kanku, wakwarishanmi millay yana alma runakunapas. Kay pachapi millay kawsayqa manañan allichakunqachu. Ichaqa Bibliaq willasqan hina as pisi tiempomanta Armagedón nisqa hatun maqanakuypi Dios chaykunata tukuchinqa, chay qhepamantaq mosoq pachapi sumaq kawsay kanqa (Apocalipsis 16:14-16).
14. ¿Pitan Dios akllaran Reinonpi Kamachikuq kananpaq, ima nispan Biblia willaranña chay Kamachikuqmanta?
14 Jehová Diosmi Jesucristota akllaran Diospa Reinonpi Kamachikuq kananpaq. Ñawpaqmantañan Biblia kayta willaran: “Huk qhari wawa nacepuwanchis, Diosmi qowanchis huk qhari wawata, paymi ñoqanchista kamachiwasun. Paypa sutinmi [...], Thak-kaypa Qollanan. [...,] kamachikuy atiyninqa hinantinmanmi mast’arikunqa, thak-kaypas manan tukukunqachu”, nispa (Isaías 9:6, 7). Jesusmi qatikuqninkunata yachachiran chay kamachikuyta mañakunankupaq: “Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun, munayniyki kay pachapi ruwakuchun, imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata”, nispa (Mateo 6:10, Edición 1988). Diospa Reinonmi otaq Diospa Kamachikuynin kay pachapi kamachikuqkunata tukuchinqa, paykunaq rantintataq kamachikunqa (leey Daniel 2:44). Chaymantataq kay Hallp’ata paraisoman tukuchinqa.
¡MOSOQ PACHA QAYLLAYKAMUSHANÑA!
15. ¿Iman ‘mosoq hallp’a pacha’?
15 Biblia nin: “Diospa prometewasqanchis mosoq hanaq pachata mosoq hallp’a pachatawan suyashanchis, chaykunapiqa tukuy imapas chaninkaman kanqa”, nispa (2 Pedro 3:13; Isaías 65:17). Biblia ‘hallp’amanta’ rimaspaqa runakunawanmi mayninqa tupachin. Chaymi chay ‘mosoq hallp’a pacha’ tupan Dios sonqo runakunawan.
16. ¿Ima sumaq regalotan Dios qonqa pay sonqo runakunaman, imata ruwana chayta chaskinapaq?
16 Jehová Diosmi mosoq pachapi pay sonqo runakunaman “wiñay kawsayta” qonqa, chaytan Jesús prometeran (Marcos 10:30). Ama hina kaspa Bibliaykipi maskhay Juan 3:16; 17:3 textokunata, Jesusmi chay textokunapi willashan imatan ruwananchis wiñay kawsayta chaskinapaq. Kunanqa Bibliapi yachasun ima saminchaykunatan chaskinqaku Paraisopi tiyaqkuna.
17, 18. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antinpi thak kawsay kananta, mana manchakuspa tiyananchistapas?
17 Millay ruway, awqa-tinkuy, huchapi kawsay, k’araq sonqo kaypas chinkapunqan. “Chinkapullanqan millay runakunaqa [...]. Llamp’u sonqokunan ichaqa kay hallp’ata chaskinqaku.” (Salmo 37:10, 11.) Thak kawsaymi kanqa, Diosmi ‘teqsimuyuntinpi awqa-tinkuykunata qolluchinqa’ (Salmo 46:9; Isaías 2:4). Chay kawsay chayamuqtinmi ‘chanin runa t’ikarinqa, thak kawsaypas hunt’aykunqa manaña killaq’ kanankama, chayqa wiñay-wiñaypaq ninanmi (Salmo 72:7).
18 Jehová Diospa kamachinkunaqa mana manchakuspan tiyanqaku. Ñawpa israelitakunapas Diosta kasukuspaqa mana llakipakuspan tiyaranku (Levítico 25:18, 19). ¡Ancha sumaqmi kanqa Paraisopi mana manchakuspa tiyayqa! (leey Isaías 32:18; Miqueas 4:4.)
19. ¿Imaynapin yachanchis mosoq pachapi askha mikhuykuna kananta?
19 Manañan mikhuykuna pisiyanqachu. “Askhallaña trigo kachun, orqo patakunapi askhallaña aytikuchun”, nispan salmista takiran (Salmo 72:16). Jehová Diosmi saminchanqa pay sonqo runakunata, ‘chakrakunapas rurunqan’ (Salmo 67:6).
20. ¿Imaynapin yachanchis Hallp’antin paraisoman tukunanta?
20 Hallp’antinmi paraisoman tukunqa. Millay runakunaq purunyachisqan hallp’apin sumaq wasikunata hatarichinqaku sumaq huertakunan kanqapas (leey Isaías 65:21-24; Apocalipsis 11:18). Hallp’an pisi-pisimanta aswan sumaqman tukunqa, Edén huerta hinan teqsimuyuntin sumaqllaña kapunqa. Diosmi wiñaypaq ‘makinta kicharispa llapa kawsaqkunata munasqankuwan saksaykachinqa’ (Salmo 145:16).
21. ¿Imaynapin yachanchis runakunawan animalkunawan sumaq kawsay kananta?
21 Runakunan animalkunawan sumaqta kawsanqaku. Salqa animalkunan uywasqa animalkunawan kuska mikhunqaku. Manan wawapas salqa animalkunata manchakunqachu (leey Isaías 11:6-9; 65:25).
22. ¿Iman sucedenqa onqoykunawan?
22 Manañan onqoykuna kanqachu. Diospa akllasqan Kamachikuq Jesusmi llapa onqosqakunata hanpinqa, kay Hallp’api kashaspa hanpisqanmantaqa astawanraq (Mateo 9:35; Marcos 1:40-42; Juan 5:5-9). “Manan mayqellanpas: ‘Onqosqan kani’, ninqachu.” (Isaías 33:24; 35:5, 6.)
23. ¿Ima raykun ancha kusikunapaq kanqa wañupuqkunaq kawsarinpuynin?
23 Munakusqanchis runakunapas wañusqankumantan kawsarinqaku, kasukuspaqa manañan hayk’aqpas wañunqakuchu. Lliw Diospa yuyayninpi kaqkunan kawsarimunqaku. Arí, ‘chaninkunatapas mana chaninkunatapas wañusqankumantan Dios kawsarichimunqa’ (Hechos 24:15; leey Juan 5:28, 29).
24. ¿Ima ninki kay Hallp’a Paraíso kaqtin chaypi tiyakuymanta?
24 Ancha Hatun Kamaqninchis Jehová Diosmanta astawan yachayta munaspa munayninta ruwaqkunapaqmi sumaq suyakuy kashan. Jesusmi qayllanpi wañuq suwata niran: “Ñoqawan kuska paraisopi kanki”, nispa, chhaynapin hamuq Paraisomanta rimaran (Lucas 23:43). Chay saminchaykunaqa Jesucristowanmi hunt’akunqa, chay raykun paymanta astawanraq yachananchis.


text:
Kunti Alimanya
- Kunan Tantasqa Republika Alimanya nisqamanta ñawirinaykipaq qhaway Alimanya.
Tantasqa Republika Alimanya nisqaqa kunan pacha kachkaq Alimanya mama llaqtap tukri sutinmi.
Tantasqa Republika Alimanyaqa iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi, 1949 watapi Alimanyap kuntinpi kamasqa karqan. 1990 watakama Alimanyap antinpi Aliman Dimukratiku Republika kachkarqaptinmi, chay Tantasqa Republika Alimanyaqa Kunti Alimanya nisqapas sutichasqa karqan. 1990 watapi Alimanyap hukllachakuymanta pachataq tukuy Alimanyap sutinmi.


text:
Kasarakuy
Kasarakuy icha Kuskanchakuy nisqaqa warmip qusachakuyninmi, qharip warmichakuyninmi.
Kasarakuyqa runap kawsayninpi ancha hatun p'unchawmi, sinchita phistasqam. Kasarakuy p'unchawmanta warmi qusanwan kuskalla kawsanakunmi.
Kristiyanu inlisyapiqa tayta kuram warmita qusanwan kasarachin. Inlisyap hawanpitaq kawsay qillqakamachiy (registro civil) nisqapi kasarakunku, mama llaqtap mink'achisqan runam hallch'aman qillqamun.
Ñawpa pacha huk runa wakikunapiqa manas kasarakuychu karqan. Warmip qharip kawsanakuyninkunaqa hukcharayarqansi.
Warmi qhariwan khuyanakuspaqa, sirwinakuspa allinta riqsinakunman. Huk wakikunapitaq, ahinataq Arabya mama llaqtakunapi - manam sirwinakunkuchu, aswantaq taytanmi qusanta, warminta akllaspa kasarachin.
Musuq pachapiqa achka qusa warmikuna sasachakuyniyuq kaspaqa t'aqanakunmi, manaña kuska kawsanakuyta munaspa.


text:
¡A! Fátima Sapay Qoya Mama; kunan, Perú suyuykupaq, llapatin Amérika Latina suyukunapaqpas, mancharikuy pachataq chayamushan chayqa, mana Diosniyoq komunismo hasut'ita qarqoy, chay suyukunamanta.
Kristiana relijionpa allinman runakunata horqosqan chay tukuy suyuikunapi, amapuni, munaychu, Diospa kamachisqan simi saroq komunismo kausananta.
Chaypaqyá, ¡Mamalláy!, kausashaqta hap'iy, mirachiytaq, Amérika Latinapi, llapallan tukuy rijch'aq runakuna cheqnisqanta millasqanta.
Kunan nisaq, chaykunata pasaqlla yuyashanaykupaq, yanapawayku:
a) Diospa chunkantin kamachikusqan simikunaqa niwankun: “Diosman sonqo kanki tukuy ima hayk'atapas llallispa”, “aman Diospa qhapaq sutinta qasinmanta hoqarinkichu”, “domingo kunapipas fiesta kunapipas samakunki”, nispa. Mana Diosniyoq komunismotaqmi, iñiyniykuta wañuchiytapuni munan; Dios mana kasukuyman, Dios k'amiyman iman, runakunata tanqaykun, Dios yupachanapaqpas, tukuy imapipas sasachaymanmi churallantaq;
b) Diospa chunkantin kamachikusqan simiqa ninmi: “taytaykita mamaykita yupaychanki”, “aman llunpaq sonqo kayniykita qolluchinkichu”, “amataq runa masiykiq warminta munapayankichu”, nispa. Komunismotaqui ichaqa, tayta mamantinpa, wawakunantinpa munanakuyninta p'akiyta munan, wawankuq edukasionnintapas Estadoq makinman hap'ichispa. Komunismoqa manan munanchu runakunaq llunpaq sonqo, ch'uya sonqo kanankuta; aswanmi munan; kasarasqakuna, imallaña karqoqtinpas t'aqanakunankuta; warmi qharimanta mayqen kaqninkuq munayllanwanpas t'aqanakunankuta;
c) Diospa chunkantin kamachikusqan simiqa ninmi: “aman suwakunkichu”, “amataq runa masiykiq ima hayk'antapas munapayankichu”, nispa. Komunismotaqmi ichaqa: mana runaq‑qa ima hayk'anpas kananchu, nispa nin; hinayá, runakunaqa kaqninkuwan allinyanankuta, hark'akun;
d) Diospa kamachikusqan simiqa ninmi: “aman runata wañuchinkichu” nispa. Komunismotaqmi ichaqa, guerrapi runamasintin maqanakuta kamarin, teqsimuyuntin runaman yuyayninta ch'eqechinanpaq, hinataqmi llapa llaqtakunapi runakunata auqanakuyman, sipinakuyman ima tanqaykun;
e) Diospa kamachikusqan simiqa ninmi: “aman pitapas qasinmanta tunpankichu”, nispa; komunismotaqmi ichaqa, yuyaymantapuni llullakuy huchawan yanapachikun, llapa runaq sonqonman chayayta munaspa.
Amapuni, komunismoqa haykumunanpaq llapa punkuta wesq'aspa, kamariy, suyuykupas, wakin Amérika Latinapi suyukunapas, ruwachunku, kallparichunku; qespinayku hatun p'unchay sispaykamunanpaq, imaynan Fatimapi, suyakuyniyku hunt'aq misk'i simikunawan niwarqankiku hina:
“Qhepamanqa, Llunpaq Sonqoymi atipanqa” nispa.
(con licencia eclesiástica)


text:
El Niño
- Kay rimaqa huk sut'ikunayuqmi; Niño rikuy.
El Niño nisqaqa (kastilla simimanta, wawa, maqt'acha, wawacha kaqraq Jesuscha, Nawidad p'unchawkunarayku) sapa kimsamanta pusaqkama watapi Inti Raymi icha Nawidad p'unchawkunapi Piruwpa chalanpi Pasiphiku mama quchap yakunpa q'uñikuyninmi.
Chay q'uñikuywanqa yakupi sallqa uywachakunam wañukun. Chayrayku challwakunam ayqikun icha yarqaywan wañukunmi, manaña mikhunata tarispa. Chayrayku chay watakunapi challwaqkuna nawidad p'unchawkunapi manañam challwakunata hap'inchu, mana allin musikuyninmanta anchata llakikuspa.
Pasiphiku mama quchapi yakup chiriyayninqa La Niña nisqam.


text:
Stanley Kubrick
Stanley Kubrick sutiyuq runaqa (26 ñiqin anta situwa killapi 1928 watapi paqarisqa New York llaqtapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi - 7 ñiqin pawqar waray killapi 1999 watapi wañusqa Harpenden llaqtapi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi) huk USA mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam karqan.
Tayta: Jacob Leonard Kubrick (1902-1985); mama: Sadie Gertrude Perveler.
Pilikulakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Martin Scorsese
- Steven Spielberg
- James Cameron
- Woody Allen
- Terry Gilliam
- Coen brothers
- Ridley Scott
- George A. Romero
- Orson Welles
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Stanley Kubrick sutiyuqmanta qillqa: inlish simipi, kastilla simipi, Internet Movie Database nisqapi.
- Uficial web (inlish simipi)
- Kubrick Corner (inlish simipi)


text:
Yasser Arafat
Mohammed Abdel Rahman Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini , Yasser Arafat , (arabya simipi: محمد عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني) sutipaq runaqa (* 24 ñiqin chakra yapuy killapi 1929 watapi paqarisqa El Cairo llaqtapi - 11 ñiqin ayamarq'a killapi 2004 watapi paqarisqa Clamart llaqtapi). Palestina mama llaqtap Allwiya kamayuqpi wan pulitiku.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1994 watapiqa chiqniq.
1996 watamanta 2004 watakama 5 ñawpaq kuti Palistina kamachikuypa Umalliqnin karqan.
Tayta: Abdel Raouf al-Qudwa al-Husseini; Mama: Zahwa Abul Saud.
Ñawpaq warmi: Suha Tawil
Ususi: (1) Zahwa Arafat
Yachaywasi:
Yachay suntur: University of King Fuad I
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Yasser Arafat.
- Asturiaspi Awqi Suñay - Cooperación Internacional 1994
- Biografía extensa en Fundación CIDOB (kastilla simipi)
- The Guerrilla Threat In the Middle East


text:
Perú suyupikaq ciencia y tecnología nisqapi yachaykunata kallpancharinapaqmi rimanakuyku, chaykunawantaq allin yachaq runakunata, tukuy imaymananchikta chanincharispa empresakunatapas ñawpaqman pusaq runakunata kallpancharisaqku. Hinallataqmi musuq yachaykuna maskaypas aswan wiñarinqa, tarisqa yachaykunatapas riqsichisaqku, sapa kutilla qatiparispa qatiparispa. Atipanakuypi proyectukunapas, investigadorkunapas akllarisqa kanqa, chaymanhina aswanta qullqitapas churanapaq rimanakullaykutaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Maymantapas qullqita hurqumuspa yachaq runakuna, investigador runakuna aswan yachayniyuq kanankupaq churanqa, chay ruranapaqmi wasikunatapas hatarichinqa, musuq yachaykuna qispichinankupaqpas kamachinqa.
(ch) Hatun yachay wasikunapipas, empresa nisqa wasikunapipas ciencia y teccnología yachaykuna aswanta mastarikunqa, chaywan yachaykunata wiñarichinapaq musuq kamachikuykuna lluqsichimunqa.
(h) Kay Perú suyupikaq allin qullqi wachachiq sectorkunapim hatun yuyayniyuq, hatun yachayniyuq runakuna kananpaq yanapanqa.
(i) Perú suyupi, ukun suyukunapipas hatun llamkaykunata ñawpaqman apachinqa, chay llamkaykunaqa runakunapa allin rikusqan kanqa.
(k) Llapallan llaqta runa ukupi, aswantaqa waynakuna, warmakuna ukupi yuyaykuna, yachaykuna paqarichiyta ima yachachinqa; chayqa allin umanchaspa kananpaq, imatapas ruraspa yachayman chayananpaq, allin yuyaywan imatapas qawarinanpaq; hinallataq pachamama chaninchayta yachanankupaq, chaypaqqa willakuq periodicokuna, radiokuna, television nisqakuna yanapakunqaku.


text:
Sirk'a llika
Sirk'a llika nisqaqa kurkupi yawarta muyurichinapaq sirk'akunap llikanmi.
Chawpi ukhu yawrinqa sunqum. Sunquqa yawarta sirk'akunantam tanqan. Sunqumanta pusaq sirk'akunaqa tawna sirk'am (arteria), sunquman pusaqtaq ch'illa sirk'am (vena). Kurku yawrikunaqa ch'iñi sirk'akunam (capilares).
Muksichaqsapa yawarta pusaq sirk'akunaqa puka yawar sirk'am, chimlasaysapataq yawarta pusaq yana yawar sirk'am.
Runapiqa, hinallataq ñuñuqkunapi, pisqukunapipas sunqumanta yana yawar surq'an tawna sirk'antam surq'anman purin. Surq'anpi chimlasayta lluqsichispa muksichaqtam chaskin. Chay pukayasqa yawarqa surq'anmanta surq'an ch'illa sirk'antam sunquman purin. Sunqutaq puka yawartaqa hatun tawna sirk'anta, chaymanta k'allmakuq huk tawna sirk'akunanta kurku yawrikunam tanqan, kurkuta muksichaqwan samachinanpaq. Chay kurkupi yanayasqa, chimlasaysapa yawarqa ch'illa sirk'akunantam sunquman purin.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Sirk'a llika.


text:
Huk nacionkunawan mana chiqninakuspa kawsanapaq, rimarinakuspa chulla suyuhinalla ñawpaqman puririnantam munayku; kaykuna kallpachakunanpaqmi, suyukuna asuykanakunqa, yanaparinakuspa, rantinakuspa ima kawsanqaku. Kaykunaqa kanqa hawa nacionkunawan, suyunchikwan ima huk llamkaylla ruranapaq.
Perú suyuqa Derecho internacional nisqa ukupi kaspam tukuy kamachikusqanta kallpanchanqa, aswantaqa, Derechos Humanos, Carta de las Naciones Unidas, Sistema Interamericano nisqa hatun wasikuna kamachikuyninkuta yuyaspam kawsanqa.
Perú suyutaqa kallpacharisun llapan nacionkunapa yuyarisqanmanhina, llapan organización política nisqakunawan, hinallataq llaqta ukupi mayqan organización kaqwanpas rimanaykukuspa, sumaq qawanakuypi, huk yuyayllapi kawsanapaq.
Chaykuna qispichinapaqmi Estado nisqaqa:
(a) Llapan tiqsi muyuntinpi, América nisqapipas hawka kawsaypi tiyanapaq, takyasqa kamachinakuyman aypanapaq llamkarinqa, chayqa wakchakayta saqispa allin puririnanpaq kanqa. Kay qawariypin llapan América Latina nisqapi suyukunaqa kallpachakunqa manaña armamento rantinankupaq.
(ch) Manam maqanakuypas, chiqninakuypas kanqachu, llapan runapa derechunkuna allin qawasqa kanqa, chaymi Democracia nisqapas puqurinqa, qullqirayku waqlliq runakunapas chinkarinqa, drogawan llamkaqkunapas, terrorismo nisqapas chinkallanqataq.
(h) Kay América nisqa suyukunapas, Tiqsi muyupi suyukunapas hukllanakuspa llamkanankupaqmi kallpanchayta ruranqa, aswanmi, qayllanchikpi kawsaq nacionkunawan kuska allin kawsayta maskanqa, chaywan allin rimanakuyta llanllarichinapaq; kaykunawansi tariparisun llapanchikman imapas kaqlla tupawananchikpaq. Chay qawariypi maskarinqa llapanchikpa munayninchikkuna chullalla kananpaq.
(i) Hawa nacionkunawan tupanasqa allpakunapi allin kawsayta sayarichinqa, hinallataq qayllanchikpi suyukunawan huñunakuyninta tanqarinqa.
(k) Estado nisqapa allin ima munayninta, hinallataq wakin hawa suyukunawan allin kawsayta amachanqa, kallpacharinqa ima; hawa suyukunapipas peruano masinchik ayllukunatapas, empresa nisqakunatapas amachanqa, chaykunawanmi hawapi rantinanchikkunapas mastarikunqa, suyunchikpi llamkana kananpaqpas qullqi chayarimunqa.
(l) Hawa suyukunaman ripuqkunapaqpas, chayamuqkunapaqpas llamkanata tarinankupaq yanapaykunata maskanqa.
(ll) May Estado nisqapas yupaychasqa kananpaq, mana sarunchakuspa purinankupaq yanapayta churanqa.


text:
Dyus kay
Dyus kay nisqaqa (kastilla simipi: deidad) ima dyus hina kaqpas, Apu nisqapas, mana rikunalla, runamanta aswan atiyniyuq kaqpas.
Huk iñiykunapi huklla Dyus nisqa hatun kamaqta yupaychaptinku, huk iñiykunapitaq achka dyus kaykunatam yupaychanku, ahinataq ñawpa Grigukuna, Romanukuna, Mishikakuna, Inkakuna (Tawantinsuyu iñiy) ima.
Tawantinsuyu iñiypi dyus kaykunaqa Pachamamam, urqup apunkunam, wak'akunam, hukkunapas. Ñawpa pachataq Qun Tiksi Wiraquchas, Pachakamaqsi, huk hatun dyus kaykunapas karqan.


text:
Paul von Hindenburg
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg sutiyuq runaqa icha Paul von Hindenburg (* 2 ñiqin kantaray killapi 1847 watapi paqarisqa Poznań llaqtapi - † 2 ñiqin chakra yapuy killapi 1934 watapi wañusqa Neudeck llaqtapi) Alimanya mamallaqtaq awqaq pusaq wan pulitiku karqan. Mariskal.
1925 watamanta 1934 watakama Weimar mama llaqtap umalliqninmi kachkan.
Mama: Luisa Guillermina Schwickart (1807-1893), Tayta: Robert von Beneckendorff von Hindenburg (1816-1902).
Ñawpa warmi: Gertrud von Sperling
Churinkuna: Pauline (1880), Oskar (1883) wan Annemaria (1891).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Paul von Hindenburg.
- Colección de imágenes


text:
Kay Instituto de Lengua Cultura Nación Qhichwapaq nisqa “Tomás Katari – Kurusa Llawi” sutin. Qhichwa parlayqa culturanchis, kallpachana tiyan. Qhichwaqa simiqa mana parlasun chayqa chinkariyta atin, chayrayku wawakunawan uñitamantapacha parlarikuna.
Bolivia llaqtapiqa 36 Naciones Indígenas Originarias kanku, sapa ukninpata tiyapun rimaynin, chayta Bolivia suyupiqa t’ikarichina tiyan.
Instituto de Lengua y Cultura Quechua raymicharikun
Pasaq tawa p’unchay agosto killapi runa masis tantarikuspa karqanku Centro Misionero Maryknoll wasipi, chimparimurqanku yachachiqkuna jatun yachay wasi UMSS (Universidad Mayor de San Simón) nisqamanta, jinallataq waq instituciones, kay qutuchakuypi qhawarirqanku imaynata ñawpaman apasunman qhichwa simita.
Instituto Maryknoll wasipi qhichwa rimaymanta t'ukurichkanku
“Khuskamanta qhichwa simita kallpacharina”
Tata Gualberto Quispe, jatun kamachiq kay Instituto de Lenguas y Cultura de la Nación Quechua (ILCQ) nisqamanta willariwanchis kay qutuchakuymanta. “Llank’ay wasikunamantapacha imaynatataq t’ukurichkanku kay qhichwa simimanta, imaynataq qhawayninku kachkan paykunaq rikuyninkumantapacha, qhichwa allin kallpachasqa kananpaq, ichas ancha llawchi, manachay llank’anaraqchu kanman kallpachanapaq, chay munaynin karqa kay qutuchakuypata. Yachasqanchisman jina siminchisqa ichas kawsarichkan mana atiyninman jinachu, chaytaqa astawan kallpachana tiyan, astawanraq mirachina tiyan, chay wasikunamantapacha khuskacharikuspaqa yuyaykunata jaywanarikuspa, yuyaykunata sut’incharikuspa atisunchisman khusqamanta qhichawa simita kallpachayta”.
“Sapa p’unchay qhichwapi parlana, mana chinkapunanpaq”
Raúl Arnés, qhichwa simita yachachik UMSS yachay wasipi nirqa: “Nuqa tapukuni imatataq yachachisaq, imaynatataq yachachisaq, imapaqtaq yachachisaq. Tiempo mana alcanzanchu, sapa semanapi kimsa periodota quwayku, chaykunapitaq kan feriados, paros killa tukukapunña. Chay jatun llakiy. Bolivia suyupi qhichwata chaqrusqata parlanku, chayqa mana allinchu astawanpis uk perjuicio, nisunman mana kanchu comunicación qhichwapi sapa p’unchay, sichus jinallapuni kanqa chayqa, qhichwa rimay chinkapunqa, mana chinkananpaq, sapa p’unchay qhichwa simipi parlarinanchis tiyan.
“Qhichwa simiqa mana ayllullapaqñachu kanan tiyan”
Mama Julieta Zurita llank’an qhichwata yachachispa jatun yachay wasipi nin: “Qhichwa rimay rikhurinan kasan Yachay Wasikunamanta, educación chaymanta medios de comunicación: radio, televisión, prensa escrita chaymanta llank’anallataq puquchiykunamanta chaykunawan purichisunchis qhichwa rimayta, ichachus kaymanta chunka wataman qhichwa siminchis jap’isqa kanman tukuy niqpi, qhichwa siminchis mana ayllullapaqñachu kanan tiyan, qhichwa simi kawsanan tiyan tukuy niqpi”.
Ajinata parlarirqanku qhichwa rimay purichinapaq, jinallataq jamuq killapi tantakunqanku kimsa suyukunamanta, chimparimunqanku Guaranis, Yukis, Yurakares chaypi parlarinqanku imaynatataq qhichwa simi parlakuchkan Bolivia suyu. Chay qutuchaypi rikuchinqanku tusuykunata, takiykunata ima. ¡Qhallalla Instituto de Lengua y Cultura Quechua!
Escrito por: CENDA


text:
Putusi
Putusi (aymara simipi: P'utuqsi, kastilla qillqaypi: Potosí, waraniyi simipi: Potosi) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Putusip uma llaqtanmi. Putusi llaqtapiqa 132.966 runakunam (2001 watapi) kawsachkan.
1987 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.
Yuyarina
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Rumisaruq (catedral)
- Santa Teresa
- Iñiy wasikuna (iglesias): La Compañía, San Francisco, San Lorenzo, San Martín
- Qolqe atawchi wasi (Casa Real de Moneda)
Ima nin kay simi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Putusi nin: chanraraq qolqe. Shuqan: 'putusisapa warmi', askha kapuyuq kaptin; (varona con harto contante y sonante).
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Tomás Frías Ametller, Buliwya suyup umalliqnin (1872-1873, 1874-1876), paqarimurqa Putusi llaqtapi 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1804 watapi.
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
-
P'utuqsi llaqtapi k'ikllu ñan, qhipapitaq Qullqi Urqu nisqa
-
Katidral, Putuqsi


text:
Santa Fe wamani
Santa Fe wamani (kastilla simipi: Provincia de Santa Fe) nisqaqa huk wamanim Arhintina mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Santa Fe llaqtam.
Yuyarina
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
19 suyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Santa Fe wamani.
- Santa Fe wamani Constitución


text:
Griguryu III
Griguryu III, Griguryu III huk kimsa ñiqin (latin simipi: Gregorius PP. III, Italya simipi: Gregorio III) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Sirya mama llaqtpi - † 28 ñiqin ayamarq'a killapi 741 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.
18 ñiqin pawqar waray killapi 731 watapimanta 28 ñiqin ayamarq'a killapi 741 watapikama Tayta Papam.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Encíclicas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Griguryu III.


text:
Aphruasyatiku rimaykuna
Aphruasyatiku rimaykuna nisqaqa huk ancha hatun rimaykunap ayllunmi, chincha Aphrikapi uralan kunti Asyapipas. K'umukuq rimaykunam. 354 rimaykunachá, 43 wañusqaña, 347 hunuchá rimaqninkuna kachkan.
Kaymi aphruasyatiku rimaykunap pichqantin urin ayllunkuna:
- Iqiptu simi (Iqiptiku, Kuptiku) †: huk rimay, wañusqaña: Iqiptu
- Berber rimaykuna > 24 rimaykuna, paypura 5 wañusqaña, 13,5 hunu rimaqniyuq: chincha kunti Aphrika
- Simitu rimaykuna > 62 rimaykuna, paypura 28 wañusqaña, 261 hunu rimaqniyuq: chincha Aphrika, Sispa Anti, Arabya, Malta, Ithiyupya
- ahinataq: arabya simi, malta simi, iwriyu simi, amhara simi, tigriña simi, tigriy simi
- Kushitu rimaykuna > 47 rimaykuna, paypura 2 wañusqaña, 38 hunu rimaqniyuq: chincha anti Aphrika
- ahinataq: sumali simi, oromo simi
- Omo rimaykuna > 27 rimaykuna, 4 hunu rimaqniyuq: uralan kunti Ithiyupya (ancha asllata Sudanpipas)
- Chadiku rimaykuna > 193 rimaykuna, paypura 7 wañusqaña, 31 hunu rimaqniyuq: uralan kunti Chad, uralan Niqir, chincha Niqirya
- ahinataq: hawsa simi


text:
Kilta rimaykuna
Kilta rimaykuna nisqaqa indu iwrupiyu rimaykunap huk urin rimaykunap ayllunmi, ñawpa pacha kunti Iwrupapi rimasqa, kunantaq Ilandapi, Hatun Britanyapi, Britunsuyupi (chincha Ransiyapi) chaylla.
Kaymi rimasqaraq kiltiku rimaykuna:
- Ilanda simi: 2 hunu rimaqkuna (260.000 mama rimaq)
- Iskut kilta simi: 92.000 rimaqkuna (59.000 mama rimaq)
- Man kilta simi: 2.000 rimaqkuna (70 mama rimaq)
- Kamri simi: 610.000 rimaqkuna (mama rimaqkuna)
- Britun simi: 300.000 rimaqkuna (mama rimaqkuna)
- Kurniku simi: 3.500 rimaqkuna (lliw qhipaqta yachaqasqa, mama rimaqkunaqa manam kanchu)


text:
55/2. Declaración del Milenio
55/2. Kaypachapa Willarikuynin
Kaypachapa Willarikuynin
2.- Riqsiparinikum, llapanchikpa qawarinanchikta, llaqtanchikunapa allin kawsayninta hinataqmi qawarinanchik, kallpanchachinanchik runapa allin kayninta, hina kaqlla chay kaqlla kay pachapi kayninta. Hatun kamachikuq hinam allinta kamachina kaypachapi runakuna rayku, wakchakunapaq aswantaq warmakuna rayku, paykunam musuq runakuna kanqaku.
3. Hatun Huñunakuypa kamachiynintam aswan kallpanchachiniku Carta de las Naciones Unidas nisqanta, llapa runapaq kaptin, haykaqpaqpas kaptin. Kay pachapi llapan llaqtakunapa, aswan huñunakuy, qawarinakuy, tinkunakuy, rimarinakuy kaptinmi kallpanchakunqa chay hatun huñunakuypa kamachikusqanman hina.
4. Chay kamachiyman hinam kay pachapi allin kawsayta wiñaypaq puririchisaqku. Llapan llaqtakunawan chay kaqlla kaynintam munaniku, suyunkuna kaqta hinallataq imaynam kamachinakuyninkuta sumaqyachiyta, awqanakuymanta allinman chayayninyta llapan llaqtakunapa munasqam hina, qawa llaqtakuna atipasqan llaqtakunapa, kikinku kamachinakuyninkuta, ama qawa llaqta imapipas huk llaqtaman atipayninta, llapanchikpa imapipas chay kaqlla kayninta, imayna kaspapas, imapi iñispapas, imayna rimaspapas chayta mana qawarispa hinataq qawa llaqta yanapanakuytam qawariniku, ima wakcha kay, runa kay, kawsaynin sasachakuykunamanta qatarichinapaq.
5. Kay pachapi runakunapaqmi allin kallpanchay kanan, chaypaqmi allinta qawarispa puririchichanchik, kunanqa manam allintachu aypunakun chay musuq tinkunakuq llaqtakunapa kallpanchayninqa, hinallataq chaninpas. Riqsirinikum hatun atiysapa llaqtakunata, musuq kallpanchakuq llaqtakunatapas sasachakusqankuta, kay wakcha llaqtakuna yanaparinankupaq. Chay raykum llapanchik yanapanakuspa ñawpaqman qawarispa mana imatapas manchakuspa puririnanchik. Kay ruwaykunam llapan llaqtakunapaq kanan, wakcha llaqtakunapaq, huknin llaqtakunapaqpas chay raykum tukuy kamachiykunata ruwana, chay llaqtanakunawan kuskanchaykanakuspa.
• Chay kaqlla kay. Allin puririymanta, manam pitapas mayqin llaqtatapas micharichinachu. Warmipaq qaripaqpas chay kaqllam kanan imapas.
• Yanapanakuy. Llapan llaqtakunapa sasachakuyninkunaqa chay kaqllam, llapankupa qawasqanmi kanan, imaynam allin kaykuna, yanapanakuykuna hina. Sasachakuqkuna, wakchakunam aswan yanapanakuykuna chaskiqmi kanan, atipayniyuq llaqtakunamanta.
• Uyachanakuy. Kikin puram runakunaqa kawsarinanku, huk iñiqkuna, huk kawsaqkuna, huk rimaqkunapiwan. Chaykunam allin qawarina, manam manchachikunachu muchuchinakunataqchu, kaypachapi llaqtanchik puraqa. Llapan llaqtakunapim qawka kawsayta allin tinkunakuyta kallpanchananchik.
• Kay pachanchik allin qawarininmanta. Lliw kaysaykunaqa hinataq uywakunapas allin miray, allin kawsaypas, kanantam qawarinanchik allinman chayarinapaq. Chaymi hamuq runamasinchikunaman saqirisunchik kay pachanchikpa qukuwasqanchikta. Tikrachinam imaynam kunan kamachikuykunata, aswan allinpaq hamuqkunapaq, wawanchikunapa, wawankunapaqpas.
• Llapanchikpa ruwana. Llapan llaqtakunam allinta tinkunakuspa, sasachakuykuna mana mirananpaq, allin kawsayman hinataq allin yachayman chayanapaq imatapas ruranchik, tukuy imatapas kamachinakunanchik. Llapan huñunakuymanta aswan hatun kasqan rayku, chaymi Hatun Huñunakuyqa, aswan kamachikuykunatam, chaypaq hina ruwarinan.
9. Chay raykum kamachiniku:
• Hatun Huñunaykuta aswan kallpanchasun, qawka kay, allin kaytawan alllinta puririchinanpaq, chaypaqmi tukuy imatapas quna, mana awqanakuy kananpaq, allin kay takyananpaq awqanakuy tukuptin imapas allichanapaq. Chaypaqmi Asamblea Generalta mañaniku, Hatun Huñunakuypa Operaciones de Paz nisqan huñunakuyninpa, qawachiyninta aswan qawarisun nispa.
• Hatun Huñunakuyta huk huñunakuykunawan allinta tinkunachisun imaynam Capítulo VIIIpi kamachikuynin kaqta hina.
• Awqanakuna qawanapaq, chinkachinapaq, runakuna tukuy llaqtakunawan allinta imatapas ruranankupaq qawarina, hinataqmi llapan llaqtakunata mañaniku icha anrinikunmanm musuqmanta qawankuman ima Estatuto de Roma de la Corte Penal Internacional nisqanta.
• Llapallanchik tukuy imata rurachwan ama awqa manchakuy kananpaq, hinataq huk huñunakuykuna, kay nisqanchikpaq kaptin chaymanpas asuykunanchikpaq.
• Droga nisqan, runa wañuchiq, chinkachinapaq llapanchik imakunatapas rurananchik, llapan llaqtachikpi allinta kamachispa chinkachinapaq.
• Llapan llaqtakunapim aswan imakunatapas kallpanchaspa rurana, huchallikuyta chinkachinapaq, warmi rantiy, runa rantiy, mana allin qullqichakuypas tukunanpaq.
• Hatun Huñunakuy qullqi wanachiyninkunata tukurichisun, manam allinchu wakcha llaqtakunam aswan sasachakunku, aswan chay wanachiykunata tikrachisun allin kuti qawayman, chaynaqa chinkachisun chay wanachiykuna mana huchayuq runakunaman mana chayananpaq.
• Hukllamanta chinkachisun hatun awqanakunata, aswan nuclear awqanakuna nisqanta, chaypaq imatapas rurana chayna kananpaq, kanmantaqmi haykaqpas, llapan llaqtakuna qayarinapaq, chaypi kamachikuykunata, chay hatun awqanakuna, chinkachinapaq llapanchik qawarisunchik.
• Hinallataqmi taksa, sampa awqanakuna ama pipapas makimpi mirarinanpaq kamachikuykunata qawarina, allin kawsayman chayarinapaq, llaqtanchikunapi chay awqanakuna chinkananpaqpas imaynam Hatun Huñunakuypa Conferencian kamachikusqanman hina.
• Llapan llaqtakunata mañakuna, icha awqanakuna hapiy, allchay, ruray hinallataq mina personal nisqan awqana ama kananpaq, Convencionman tinkunakunankupaq, chinkachinapaqpas, hinataq tinkunakuchun allichasqa Protocolo mina awqana Convencionmanpas.
• ama suyaspa, ancha manuyuq kaq llaqtakunata aswan qawkayaykachinanpaq allin kamachikuyta rurachunku, hinataq llaqtakunapa manunkuta qupuchunku, chaypaqmi kay llaqtakuna, wakcha kayta, sapa llaqtankumanta chinkachinankupaq, imatapas rurananku; hinaspa
• wakcha kaymanta aswan lluqsiy munaq llaqtakunata, aswan yanapay, allin kawsayman chayarinankupaq kachun.
17. Quchapi musuq kallpanchakuq taksa llaqtakunapa sasachakuyninkuta qawariniku, chaypaqmi puririchiniku Programa de Acción de Barbados nisqanta, hinaspa qawarinikutaq Hatun Huñunakuypa 22 huñunakuy Asamblea Generalninpa kamachikusqanta. Qawa llaqtakunatam mañariniku, qawachunku chay wakcha taksa llaqtakunapa allin kawsayninta, imaynan kayninkuta.
18. Mana yaku patayuq kaq musuq kallpanchakuq llaqtakunapa sasachakuynin, muchuyninkunatapas qawarinikum, chay raykum mañakuniku yanapukuqkunata, hinaspa mirachimuchun chay qullqi yanapayninkuta, yachay yanapayninkutapas chay llaqtakunapaq, chayna wakisqa kasqankuta qawarispa allin puririyman yanapanankupaq, imankunapas kayman, chayman allinta aparinankupaq.
19. Hinataqmi kamachiniku:
• Qawarinataqmi chay watakunallapi, llapan llaqtapi warmi, qari warmakuna, primaria yachayllatapas tukunankupaq, chaywan warmi, qari warmapas, kaqlla tukuy yachayman atinankupaq.
• Chay watallapaqtaq pisichina, kimsaman tawamanta, mamakunapa wañuyninta, iskayman kimsamanta, manaraq 5 watayuq warmakunapa wañuynintapas, kunan kaqkunata qawaykuspa.
• Chaypachapaqmi harkayachina, chinkachina VIH/SIDA nisqan wañuy unquypa mirarinanta, chukchu unquypa wañuchikuyninta, hinataq huk llapa runa hapiq hatun unquykunatapas.
• Aswanmi qawarina wakcha warmakuna VIH/SIDA wañuy unquywan kaqkunata.
• 2020 watapaqmi 100 hunu wakcha runakunapa kawsayninta imaynallatapas allichachina, imaynam “Ciudades sin barrios de tugurios” kamachikuyninman hina.
• Rurana, haypachinataq kamachikuykunata, llapallan llaqtakunapa sipasnin, maqtankunapas allin llankayniyuq, chaninchasqayuq kanankupaq.
• Hampi ruraqkunata mañarina wamaq hampikunata mirachinankupaq, llapan musuq kallpanchakuq llaqtakunapi runakunapaq aypayninman kananpaq.
• Llaqta huñunakuywan sapaq huñunakuywanpas kuska allinta puririnankupaq, tukuy imatapas rurana wakcha kayta chinkachinapaq hinallataq allin kawsayman chayarinankupaq.
• Qawarinataqmi musuq yachaykunata llapanku aypunakunankupaq, aswan willarikuymanta, yacharichikuymanta yachaykunata imaynam Declaración Ministerial 2000 del Consejo Económico y Socialnisqanman hina.
• Sacha markakuna allinta patachanapaq, wiñarinanpaq, mirarinanpaqpas tukuy imatan rurarinanchik chayna kananpaq.
• Convenio sobre la Diversidad Biológica y la Convención de las Naciones Unidas nisqanpa kamachikuyninta, aswan mañarikusun nisqanman hina kananpaq, llaqtakuna ancha usyawan chunniqyayninmanta, Africa llaqtapi aswanqa.
• Yakukuna mana allin hapiyninta chinkachisun, tukuy kaq kamachikuykunata, chay patachachinapaq, llapanchik allinta aypunakupaq, lliw suyupipas, llaqtanchikpipas, kayllapipas.
• Runamasinchikuna, pacha llakichiq huk llakikunatapas pisirichinapaq qawarinanchikmi llapanchik chaypaq imatapas rurarapaq.
• Qawarinikutaqmi kayninchikmanta yachaykunaman pikunapas yacharinanpaq.
• Llapa llaqtanchikuna runapa, tukuy ima, allin kawsayninpaq kaqta kamachisun, allinta qawarispa chayna kananpaq.
• Llapan llaqtanchikunapi mirarichisun llaqtapa kamachiynin allinta puririnanpaq, hinallataq allin kawsayninchiktapas, aswan sapan kaqkunapatapas.
• Warmi chaqtaykunata chinkachinam, chaypaq Convecion nisqanta paqtachina chaykuna chinkananpaq.
• Huk llaqtayuq runamasinchikuna allin qawasqa kananpaqmi tukuy imatapas rurananchik, hinataq llankaqkunapaq, ayllunkunapaqpas, tukuchinam imayna kayninchikmanta, llaqtanchikunapi mana allin qawanakuy kaptin, hinaspa aswan allin kawsaypi kakunapaq, allinta kamachinakuna.
• Chay kaqlla llapanchik kuska allinta qawarinachikusun chaypi llaqtanchikunapa runamasinchikuna uyarichikunankupaq.
• Willarikuqkuna allinta yacharichiwananchikpaq imatapas rurasunchik chay kaqta hina willawananchikpaq.
Chay raykum kamachiniku:
• Qawa yanapanakuyta kallpanchana, hinallataq lluqsiq runakuna chaskiq llaqtakunatapas yanapana, chaykunata llapankuta yanapanankupaq, qawarinankupaq hinaspa lluqsiqta, huk runakunatapas kikillanmanta kutirinankupaq, musuqmanta llaqtankupi takyakunankupaq.
• Convención sobre los Derechos del Niño12 nisqanta musuqyachisun, puririchisun, hinaspa warmakuna rantiy, awqanakuypi kay, mana allin, millay ruraykunapi kaqta chinkachinapaq kamachikuykunata puririchisun.
• Llaqtakuna hawka kaypi takyakunankupaq yanapasunchik, takyachisunchik, hinaspa allin llaqta kamachiyman puririchisun, chayna kananpaq tukuy rikchaq yanapaykunata chayarichisun.
• Africapi wakcha kay chinkachinapaq, allin puriyman chayanapaq, tukuy rikchaq kamachiykunata rurasunchik, manunkuta tukuchisun, allinyachisun rantinakuyman lluqsinankupaq, musuq yachaykuna, qawa qullqiwan llankaq hamuy munaqkunata mirarichisunchik.
• Africata aswan yanapasunchik hatun VIH/SIDA wañuy unquy ama mirananpaq, hinallataq huk unquykunatapas.
• Consejo de Seguridadta aswan alliyachisunchik allinta qawarispa tukuy imaymanankunapi.
• Consejo Económico y Socialta kallpanchachisunchik, chayarisqanman hina, chaywan allinta puririnanpaq imaynam Cartapa kamachikuyninman hina.
• Corte Internacional de Justiciata kallpanchachisunchik llapa llaqtakunapa allin kawsay, hawka kawsaypas kananpaq.
• Hatun Huñunakuypa, sapa huñunakuynin, kikinku pura allinta qawarichinakunankupaq, ruranankupaqpas, aswan qawarisunchik.
• Organizacionta qawarisunchik atiyniyuq kananpaq, allinta kasqanpipuni kamachikuynin rurarinanpaq.
• Secretariata mañarisunchik, Asamblea Generalpa kamachikuyninkunaman hina, llapan llaqtakunapaq chay atiykuna aypunanpaq, aswan allin kamachikuykunawan, musuq yachaykunwanpas, hinaspa chay llaqtakunapa mañakuyninkunata, allinta qawarispa puririchichun.
• Convención sobre la Seguridad del Personal de las Naciones Unidas y el Personal Asociado nisqanman tinkunachiyta qawarisunchik.
• Hatun Huñunakuy, huk huñunakuyninkuna, Bretton Woods nisqan huñunakuy hinallataq Organización Mundial del Comerciopiwanpas allin puririyninta qawarisunchik allin kawsayman chayanankupaq, huk huñunakuykunaywanpas ima, hawka kay, musuq kallpanchakuypas, sasachakuypaq, allin kamachikuykuna tarinapaq.
• Sapaq huñunakuyman, yanapakuy huñunakuykunaman llaqtamanpas qawarisunchik, aswan allin kayman chayananpaq, Organizacionpa kamachikuynin allinta rurakunanpaq.


text:
- 1. Democracia nisqapas, derechosninchikkunapas allin kallpachasqa kananpaq
- 2. Allin democraciapi kawsanapaq partido politicokuna kallpanchasqa kananpaq
- 3. Perú suyupi kikinchik kasqanchikmanta allin takyachinapaq
- 4. Rimanakuykunata kallpanchanapaq
- 5. Qipa pachata qawarispa allin yuyayllawan imatapas ruranapaq, Gobiernopas chuya chuya ruraywan allinta llamkananpaq
- 6. Huk nacionkunawan allinllapi kawsanapaq, rimanakuspa chulla suyuhinalla ñawpaqman puririnapaq
- 7. Manaña maqanakuy kananpaq, Perú allin yupaychasqa kananpaq, mana manchakuypi kawsanapaq
- 8. Perú ukupi sapa suyukuna, sapa llaqtakuna kikinkumanta ñawpaqman purinankupaq
- 9. Perú suyupa allpanpas, runankunapas allin qawasqa kananpaq


text:
Florianópolis
Florianópolis llaqtaqa Brasilpi (Santa Catarina suyupi uma llaqta), Purtuyiskunap 1726 watapis tiksisqan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 23 ñiqin pawqar waray killapi 1726 watapi
Florianópolis llaqtaqa 421 203-chá runayuq kachkan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Florianópolis.
- Munisipyu Florianópolis
- Florianópolis en Bela Santa Catarina
- Información sobre Florianópolis


text:
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Roberts, Margaret Thatcher, sutiyup warmiqa, (* 13 ñiqin kantaray killapi 1925 watapi paqarisqa Grantham llaqtapi - † 8 ñiqin ayriway killapi 2013 watapi), Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap uma kamayuqninmi kachkan.
1979 watamanta 1990 watakama Hukllachasqa Qhapaq Suyu Uma kamayuq
Tayta: Alfred Roberts, Mama: Beatrice Stephenson.
Yachay wasikuna: Kesteven wan Somerville.
Alma mater: Oxford Yachay suntur.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
{{commons:Margaret Thatcher}}


text:
Jimmy Carter
James Earl Carter, Jr., Jimmy Carter, sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin kantaray killapi 1924 watapi paqarisqa Plains (Georgia) llaqtapi - llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 39 kaq umalliqnin (1977 watamanta 1981 watakama), ñawpaq Demokrata Partidupi kaq umalliqsi.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2002 watapiqa chiqniq.
Tayta: James Earl Carter
Mama: Bessie Lillian Gordy.
Warmi: Rosalyn Smith
Wawakuna: John William Carter; James Earl Carter III; Donnel Jeffrey Carter wan Amy Lynn Carter.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Jimmy Carter.


text:
Aristotelis
Aristotelis (grigu simipi: Apισtotέλnς) (384 Kristup ñawpan watapis paqarisqa Stagira llaqtapi; 322 Kristup ñawpan watapis wañusqa Khalkis llaqtapi, Ewiya wat'api) huk grigu yachay wayllukuqsi runa karqan, Platonpa yachakuqninsi.
342 watamanta 336 watakama Aristotelisqa Hatun Aleksandrostas yachachirqan.
335 watapis Athina llaqtapi Likiyon nisqa yachay sunturtas kamarqan. Praktiku nisqa yachaykunamanta anchatas yuyaychakurqan. Theoritiku, praktiku, politiku chay kimsantin yachaymi nispa nirqan.
"Kawpaymanta" (Πoλιtιkά - Politiká) nisqa qillqasqanpi kay mama llaqta wakikunatam nin:
- Monarkhiya
- Aristokratiya
- Dimokratiya
- Okhlokratiya
- Oligarkhiya
- Tiraniya
Aristotelisqa kawsay yachaypapas kamaqninsi karqan. "Uywakunamanta willaykuna" (Πepὶ ta Zwa ισtopιaι), "Yurakunamanta" (Πepὶ φutwv) nisqa, huk qillqasqankunapi uywakunap, yurakunappas kawsayninmantas willan. Kawsaqkunap ñawpaq kaq mitan kamaynintas kamarqan.


text:
Martin Van Buren
Martin Van Buren sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1782 watapi paqarisqa Kinderhook llaqtapi - † 24 ñiqin anta situwa killapi 1862 watapi wañusqa Kinderhook llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runas karqan, umalliqnin (1837 watamanta 1841 watakama), ñawpaq Dimokratiku Partidupi kaq umalliqsi.
Yaya: Abraham Van Buren (1737–1817); Mama: Maria Van Alen (Hoes).
Alma mater:
1829 watamanta ñawpaq kuti New York suyu Kamachiq runa.
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Martin Van Buren.