text:
QAUMMAAVIIT (PT 2)
Unspa wayakapi 2.13
Waziyata Makoce Owaunspe kutukiyah ed wayakapi, Rudy taku ihnunah iyeye. Iyohpiya wicoh’an taheke ye qammaq yustanpi kte skan pi. Anagopta koka Inuktitut etanhan yuinahni icu tuwekin owas mini etanhan kupi kte keye; waokiyapi wamanica tanka ihnunah wayaka pi. Wamanica tanka he wayaka pi. Tanhan wanji wayakapi sni, de ehana wicoh’an tuwekin owas wayakapi. Wihnipi waste kinhan huhukin ota yuhapte hece waziyata tipi huhukin etanhan unpi kte.
Ok’a Pi Kin
Mark Stevenson, Makoce Owaunspe Itancan wicoh’an owaunspe, kanpi zapta qa tuwewe Meeka Mike kici Qaummaarviit iyohpiya oyate tokedked tokatakiya makoce kin yuha hduhepi kte iwanhdakapi.
Bdoketu 2017 he ehan ocistiyeda ok’api. Ehana takunkun nina ota iyeyapi kin dehan Qaummaarviit ed henaka pi. Tipi kin etanhan nakun nina ota yukan. Wapaskusku, wapasasa wikican, petijanjan, siceca takun yuha nakun skata pi kin, wanhinkpe, wanhinkpe hanskaska sunka ha, qa takunkun ota yuha yanka pi.
Makoce Owaunspepi kin taku owas tanyan iwanhdakapi kte. Anpetu tona yustan pi kte keyapi. Ok’api kte hena pteceda, yustan pte kin qa Qammaq hed ake kaga pte.
Ehana Owanyankapi
Otankayaked Makoce Owaunspe ed wanyakapi kin, oyate Qaummaarviit he tokaha hed ninpi kin owa ehnaka pi 1200 AD hetanhan 1800’s tanin wanyakapi. Wihnipi ehana takunkun unpi kin hehan iyohpiya mini etanhan wamanica huhu kin, Qaummaarviit hed iyeyapi kin, qajaqs, umiaks kici, sunka hogan qa wamanica tanka hogan yuha unpi.
“Sunka hogan, wamanica tanka hogan wihdi etanhan hed makan ehnaka pi tipi isakib tokted he yuha skan pi… Wihdi kin owas kutahan zdiya yanke, tiyata se.”
– Dr. Rudy Reimer
Wamanica Tanka Hogan wihnipi
Naulaq he wamanica tanka hogan wihnipi un itancan, ehana itancan pi ihakab au kte. Wotakuye kin hena wamanica tanka hogan kin huhukin hena otipi kaga pi.Qammaq tokaha.Wamanica tanka huhu kin hena qammaq Qaummaarviit etanhan ake tipi kaga pi okihipi. He nakun woyute ota yuhapi kte oyate kin wicak’u pi kte ehnaka pi.
Inuit waokiyapi kin wamanica tanka hogan kin wihnipi pte sni keyapi. Wasicu pi kin ahas ota ktepi naka 1970 itokab he un he hecece. Dept. of Ocean and Fisheries heyapi, wamanica tanka hogan pi kin ahas nina ota sni hece he un wihnipi okihipisni. Waniyetu tohanyan Ikce Wicasta pi kin hena sdodkiyapi tona wihnipi kte/
1990’s hetanhan wamanica tanka hogan nina ota wiyohpayata waziyata mini kin ota naka wata tanka kin hena opotupi. 1995 he ehan tiwahe wan mini ed iyayapi unkan wamanica tanka hogan wan wata kin he ibotu. Owas kte pi. 2000’s makoce owaunspe owapi kin hogan pi kin hena yawapi unkan 14,400 owapi.Wana dehan ota naka Inuit waoke kin wamanica hogan tanka wihni pi.
“De ehana ake kinin kte waunyankapi. Ehana wicoiye waste waunyankapi.”
– Dr. Rudy Reimer
Wamanica tanka huhu ok’api iwohdakapi
Jacob he itab tukted ok’api kin ake ki unkan, tiohapa, k’a owanka kin hena owas k’api wayake. Wild Archaeology wicastapi kin teh’ike waecunpi. Yustanpte kuyana skanpi. Dr. Marc Stevenson he Jacob waecunpi kin hena kipazo. Takun ota iyeyapi, k’a wamanica huhu otipi kin nakun kipazo. Wamanica huhu tanka iyeyapi kin he taku un nina iyokipipi. Qaummaarviit hed waniyetu kiktopanunge nina ota etanhan iyeyapi.
Qammaq ake kagapi
Naulaq Meeka kici oyate nakun, kanpi nakun, makoce owaunspe iyohpiya huhu waniyetu tipi kagapi. Tukted tokaya kagapi hed icunpi. Qammaq he teca pi kin hena tokatakiya wiconi sdodyapi kte he un he hecun pi.
“Toktekted owas omani unk’un pi kin, taku ota waunyankapa kin iyohpiya ota owaunspe waste yanke. Ikce Wicasta pi iye he wotakuye kici Ina Makoce kin de, makaziti ohomniya ataya takuda tokce sni. Tokatakiya ake wotakuye kici waunci pte ake undowanpi kte, takuda tuweda okihisni, ohoniya hecetu kte. Waunsida qa waohoda napin tokatakiya oyate kin iyokipiya unmanipte ye.”
– Jenifer Brousseau


c: text/html

text:
Griguryanu kalindaryu
Griguryanu kalindaryu nisqaqa 1582 watapi Griguryu XIII sutiyuq Tayta Papap kamarichisqan kalindaryum. Kunan pachaqa Tiksimuyuntinpi yaqa tukuy mama llaqtakunapim walichkan.
Griguryanu kalindaryukamaqa wata chunka iskayniyuq killayuqmi. Chhasku wataqa kimsa pachak suqta chunka pichqayuq (365) p'unchawniyuqmi, wakllanwatataq kimsa pachak suqta chunka suqtayuq (366) p'unchawniyuqmi. Hulyanu kalindaryupi hinaqa, llapa tawa kaq, tawawan rakinalla wataqa wakllanwatam, ichataq wakin kaqniyuq:
- Tawa pachakwan p'akinalla watakunaqa wakllanwatam, wakin pachakwan p'akinalla watakunataq manam wakllanwatachu.
Hulyanu kalindaryupi hina griguryanu kalindaryupipas wakllanwatakuna kaymi:
- 1904, 1908, 1912, 1916, 1920, ...
Hinallataqmi griguryanu kalindaryupi wakllanwatakuna kaymi:
- 1600, 2000, 2400, 2800, 3200, ...
Manataqmi griguryanu kalindaryupi wakllanwatakunachu kay watakuna:
- 1700, 1800, 1900, 2100, 2200, 2300, 2500, ...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Chaypita Davidga Tayta Diosta tapucuran: «Tayta, Judächo caj siudäcunaman ¿maygallanmanga aywämanchu?» nir. Chaura Tayta Dios niran: «Au, ayway ari.» Niptin David tapuran: «¿Maygan siudämantaj aywäman?» nir. Tayta Diosna niran: «Hebronman ayway.»
2Chaura David aywacuran ishcan warminwan: Jezreelpita caj Ahinoamwan, Carmelpita caj Abigailwan. Abigailga caran Nabalpa biyüdan.
3Llapan yan'guincunatapis pushacuran warminta wamrancunatawan-cama. Chayar tiyacaycäriran Hebroncho caycaj marcacunaman.
4Judá runacunaga chayaycärir Davidta churaran paycunapa raynin cananpaj. Davidta willaran Galaadcho caycaj Jabes runacuna Saulta pampashanta.
5Chaymi Jabes runacunaman cachacuran: «Tayta Dios bindisyunta goycärishunqui mandajniqui Saulta cuyapashpayqui alli pampaycärishayquipita.
6Tayta Diospis gamcunata cuyapar alli ricaycärishunqui. Noga quiquëpis allimi ricashayquipaj allita rurashayquipitaga.
7Canan ichanga gamcuna sumaj balurchay. Saúl wañusha captinpis Judá runacuna nogatanami churamasha raynin canäpaj.»
8Abnermi ichanga Saulpa wamran Is-boset-tana ray cananpaj churaran Mahanaimman pusharcur. Abnerga caran Nerpa wamran, Saulpa mandaj suldärun.
9Chaura Is-bosetga ray car mandaran Galaadta, Gesurita, Jezreelta, Efrainta, Benjaminta, llapan Israel nasyunta.
10Israelpa raynin cayta gallaycushan öra Is-boset caycaran chuscu chunca (40) watayoj. Ishcay wata llapanpa raynin caran. Judá runacunami ichanga «rayninchi» niran Davidta.
11Chaynöpami Davidga Judá cajcunallapa raynin caran ganchis wata sojta quillan. Mandar tiyaran Hebroncho.
12Chaypita Abnerga Mahanaimpita aywar chayaran Gabaonman, Saulpa wamran Is-bosetpa suldäruncunawan.
13Sarviapa wamran Joabpis Davidpa suldäruncunawan Hebronpita aywaran. Ishcan tincupuraran Gabaoncho yacu ishtanqui cajcho. Joab pusharashan suldärucuna caycaran ishtanquipa jucaj-läduncho. Abner pusharashan caj suldärucunana caycaran ishtanquipa jucaj-läduncho.
14Abnerga Joabta niran: «Ishcanchïpita mösucuna llojshimuchun ñaupanchïcho pillyananpaj. Mä ¿mayganshi binsenga?» Chaura Joabga «Yä» niran.
15Chaura Is-bosetpa suldäruncuna llojshiran chunca ishcay (12) mösucuna ñaupaman. Davidpa suldäruncunapis chunca ishcay (12) llojshiran.
16Nircur cada-ünun contrancunawan umapita-cama charinacur sablinwan tucsinacuriran. Chaura jinan öra llapan wañuran. Chaypitami Gabaoncho caycaj partipaga jutin caran Helcat-hazurim.
17Chauraga chay junaj ishcan röpa fiyupa pillyaran. Aypalla runa wañuran. Abnertawan Israelcunataga Davidpa suldäruncuna binsiran.
18Davidpa cajcho carcaycaran Sarviapa quimsan wamrancuna Joab, Abisai, Asael. Asaelga fiyupa cörrej lluychu jäcoj jircapa cörrejnöraj.
19Paymi Abnerta mana cachaypa gaticurcur aywaran.
20Gaticachaycaptin Abnerga ticrarcur niran: «Gamga Asaelchaj canqui ari.» Chaura Asaelga niran: «Chaura pitaj cashäga.»
21Chaymi Abnerga niran: «Nogataga ama gaticachämaynachu. Mayganwanpis mösu-masillayquiwan charinacuyga. Imancunatapis guechurcur apacuy.» Niptinpis Asaelga jinalla gatiycaran.
22Chaura Abnerga yapay niran: «¡Ama gaticachämaychu! Wañuchinätachu munanquipis. Gamta wañurcacherga ¿ima nishätaj wauguiqui Joabtaga?»
23Asael mana cachariyta munaptin Abnerga lansanpa guepa caj puntanwan pachacho tucsiycuran wajtanpa päsaramunanyaj. Chaura jinan öra Asaelga pampaman tuniran. Chayllachönami wañuranpis. Asael wañushanman chayaycorga aywajcuna llapanmi ichiycoj ricananpaj.
24Chaypis Joabwan Abisaiga jinalla gaticachaycaran Abnerta. Inti yagacurcuptin chayaran Gabaonpita näni aywaj Ama lömaman. Chayga caran Gía parti chunyajcho.
25Chaycho Benjamín runacuna Abnerwan shuntacaran. Nircorga quiquin puntacho camaricuran.
26Chaypita Abner gayacuran Joabta: «¿Manachu imaypis cay wañuchinacuyga chawanga? Gamga ¿manachu yarpanqui wañuchinacuyga llaquicuyman churamänanchïta? ¿Imay örataj suldäruyquicunata ninqui runa-masincunata manana gaticachänanpaj?» nir.
27Chaura Joab niran: «Nogaga Diosninchïpa jutincho jurä. Tutalla rimacuptiquega canan öra manami suldärucuna gaticachäshunquimanchu caran. Manami imapis canmanchu caran.»
28Chayno nircur jinan öra Joabga niran trompëtancunata tucananpaj. Chaura llapan runacuna jinancho ichicaycäriran. Manana gaticacharannachu Israelcunata. Manana pillyarannapischu.
29Abnerga aywäshej runacunawan aywacuran Arabá pampallapa warayllata. Nänicunatapis dirichaycärir aywacur Jordanpa, Bitronpa päsashpan Mahanaimman chayaran.
30Joab Abnerta gaticachaycashanpita cachaycäriran. Nircur llapan suldäruncunata shuntaran. Yupanacuptin Davidpa mandaj suldäruncuna wañuran chunca isgunnin (19) Asaelta mana yupayllapa.
31Davidpa suldäruncunami ichanga wañuycärachiran quimsa pachac sojta chuncan (360) runacunata Abnerwan aywaj Benjamín runacunata.
32Asaelpa cuerpunta aparan Belenman. Chaychöga pampaycäriran papänin pamparashan uchcullaman. Chay chacaylla Joab llapan suldäruncunawan Hebronman aywacuran. Chaychöna pachataga warämuran.


text:
Benjamin Disraeli
Benjamin Disraeli sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1804 watapi paqarisqa London llaqtapi, Inlatirrapi - † 19 ñiqin ayriway killapi 1881 watapi wañusqa London llaqtapi) huk britaniku kawpaq runas qillqaqpas karqan, Hukllachasqa Qhapaq Suyup ñawpaq ministrunsi iskay kuti karqan. Glasgow Yachay sunturnin Rector (1871-1877).
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Benjamin Disraeli.
- Benjamin Disraeli (1804-1881) (inlish simipi)


text:
Helena (santu)
Flavia Iulia Helena Santa Elena, Constantinopolispi Elena, sutiyuq warmiqa (* 250 watapi paqarisqa Drépano llaqtapi - † 330 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk kathuliku wan orthodoksa Santu karqan.
18 ñiqin chakra yapuy killapi Santa Elena kathuliku raymi p'unchawninmi.
21 ñiqin aymuray killapi Santa Helena orthodoksa raymi p'unchawninmi.
Tayta: ; Mama: .
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Helena (santu).
- Web católica sobre los primeros cristianos


text:
Inka yachay tarpuy
- Inka nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Inka (sut'ichana) rikuy.
Inka[1][2] nisqakunaqa ñawpaq pacha Antikunapi, Tawantinsuyu nisqan mama llaqtapi kawsaq runakunap hawaykawsayninsi karqan.
Chay hinataq "Inka" nispa Sapa Inka nisqa Inka qhapaqkunatam ninchik.
Wiñay kawsasqanLlamk'apuy
Manqu Qhapaq chunka iskayniyuq ñiqin pachakwatapi Qusqu llaqtatas kamaptin, Inkakunap qhapaq suyus qallarirqan. Aswansi wiñarqan, Awya Yalapi achka runa llaqtakunatas atipaspa.
1438 watapis Pachakutiq Inka Yupanki Sapa Inkaqa Chanka runakunata Yawarpampapi atispa, pachakutiy hinapi inkakunap musuq hatun Tawantinsuyuta kamarqan. 1460 watapi chay Pachakutiqqa Wankakunatas atirqan, 1470 watapitaq Chimukunatas.
Mama llaqtaqa manas sunitachu kawsarqan: 1533 watapi, Ispañamanta hamuq Francisco Pizarros awqaqninkunawan Kastilla Atiy nisqapi Sapa inka Atawallpataqa Kashamarkapi puchu wañuchirqan; chaysi Kastilla Kamachina pacha qallarirqan.
Kamayuqkunapa siminku Qhichwa simis karqan. 700 huch'uy simis karqanku. Runa apukunatas muchananku Inkapa kamayuqkuna munarqanku. Uma apunku Intis karqan. Qhapaq Inkakunaqa intip churinsi karqan.
Tawantinsuyu mama llaqtaqa tawantin suyunkayuqsi karqan: Chinchaysuyu, Antisuyu, Kuntisuyu, Qullasuyu. Suyukunapa kuchukuna uma llaqtapi, Qusqupi, tarikurqanku. Tawa suyumanta Tawantinsuyu suti hamun.
Kapchiynin allwiyanpasLlamk'apuy
Inkakunaqa q'illay takaytaña riqsirqan, antamanta, qullqimanta, qurimantapas achalakunata, llamk'anakunatapas - ahinataq tumikunata - ruraspa.
Inkakunap awaqninkunaqa aswan sumaq p'achakunatam ruraq karqan. Unkunkunapi pallasqa suyu-suyukunapas karqan, tukapu nisqa suyu-suyukunapas.
Khipu q'aytukunawanmi yupasqakunamanta willakunata hallch'aq karqan.
Hatun qhapaq wasinkunataqa rumilla pirqawan rurarqanku, mana pirqa llut'anata churaspa.
- Inkakunap wasichasqankuna qhaway.
Inkakunaqa q'ulluta hurqunapaq Antikunapi sach'a-sach'akunata waqaychaspas wiñachiq karqan.
- Antikunapi sach'a kamay qhaway.
RaymikunaLlamk'apuy
RikchakunaLlamk'apuy
Inka chaka (Apurimaq mayu, 1845)
Inka armakuna
Inka maki kapchiy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
PukyukunaLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Inka yachay tarpuy.
- Inka taytanchiskunaq kawsayninta yacharispa. Instituto Superior Público la Salle, proyecto CRAM II, Urubamba, Qusqu 2002.
- Inkakunap paqarisqanmanta: Titiqaqa quchamanta ñawpa willakuy, Ayar wawqikunamanta ñawpa willakuy. Runasimi.de, Waskaran portalmanta hamuq.


text:
Kunsipsyun pruwinsya
Kunsipsyun pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Concepción) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Sunin suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kunsipsyun llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 2 ñiqin qhulla puquy killapi 1857 watapi, Ramón Castilla Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Puy-Puy amachana sach'a-sach'a
- Urqukuna: T'illu
- Mayukuna: Kunas mayu
- Quchakuna:: Lukina qucha
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
15 distritunmi kan.
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [1]


text:
Chachakumani (Chuqiyapu)
- Chachakumani nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Chachakumani (sut'ichana) rikuy.
Chachakumani (Chachacomani) nisqaqa Buliwyapi, Antikunapi, Qhapaq Wallapi huk rit'i urqum, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Batallas munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.074 mitrum aswan hanaq.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Chachakumani.
{{Suyukuna (Buliwya)}


text:
Philip J. Noel-Baker
Philip John Noel-Baker sutiyuq runaqa (* 1 ñiqin ayamarq'a killapi 1889 watapi paqarisqa London llaqtapi - † 8 ñiqin kantaray killapi 1982 watapi wañusqa Westminster llaqtapi), huk HQS mama llaqtayuq diplumatiku, kallpanakuyuq wan pulitiku qarqan.
Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 1959 watapiqa chiqniq.
Taytanː Joseph Allen Baker; Mamanː Elizabeth Balmer Moscrip
Warmi:
Churinkuna: .
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1959 Nobel Suñay
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Philip J. Noel-Baker.


text:
Chiqan kimsak'uchu
Chiqan kimsak'uchu, Chiqan wamp'ar icha Kimsak'uchu chakana (latin simipi: triangulum rectangulum) nisqaqa chiqan chhukayuq kimsak'uchum. Huk k'uchupa tupun 90° (isqun chunka patakuna), chaypa chinpanpi manyata niyan chakana; hukaq manyakunata niyan chiqanchaqkuna
ChuyaypaqLlamk'apuy
Manyankunap suninmantaqa Pithagoras kaytam nirqan:
- a, b - manyakukuna
- c - chakana
Ankash shimichu: a,b-ta nikan tsiqanakuna; c-ta tsakana.
Ima hinam chhukankunata huchhanchik, qhaway wamp'artupuykama.


text:
piikaa pikaa.
Pi Pikapi pi kaa pii Piikaa pi Pikaa pi ka. pi-i Pika Kachu pika-chu pika-pika chu Pi piika kaaa Pi chu pi-i Chu. pi Chuuu kaa Pi-i pika-chu-kaaa-Pi pikaa Pi, kaa Pi Chuu Kachu piii kaa pika-pika
’pi Kachu.
pi chu Pii pi-ka-chu Pika-pika Pi chuuuu ka Pi kachu chu pika-pika. pi Kachu pi pikachu ka kachu Pi pipi Pi kachu pi Pikachu pi-i, Pi piika chuuu Chu chu Kachu pi kachu Chu Pika-pika piika, pii pi piii Piii pi-kaaa-chu Pika-pi-pipi Kaa pikapi chuuu chuuu Pi pika-chu Chu chu Pikapi Chu. pi Pii Kaa ka Chuuu, Pikaa. chu chu pi-i pi pi kachu pi pi-ka-chu ka chuu Pika-pi Pi pikapi pikachu chu pika-pika. pika pii ka pikachu pi Chuuu chu Kaaa Piikachu Kachu pi Ka. Pika Pi pikapi Chu chu pi pipi pipi. pi’pi kachu pipi Kachu chu pi.


text:
Tarija suyu
Tarija suyu (aymara simipi: Tarixa jach'a suyu; kastilla simipi: Departameto de Tarija) nisqaqa huk suyum Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tarija llaqtam.
Allpa saywachiLlamk'apuy
Pulitika RakiyLlamk'apuy
- Suqta pruwinsyanmi kan.
RunakunaLlamk'apuy
Tarija suyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
SimikunaLlamk'apuy
Tarija suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara, waraniyi simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]
RikchakunaLlamk'apuy
Francisco Pérez de Uriondo wank'a (Tarija llaqtapi)
Suyupi paqarisqaLlamk'apuy
Víctor Paz Estenssoro, Buliwya suyup umalliqnin (1952-1956, 1960-1964, 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1964 watamanta 4 ñiqin ayamarq'a killapi 1964 watakama, 1985-1989), paqarimurqa Tarija llaqtapi 2 ñiqin kantaray killapi 1907 watapi.


text:
Tapuy
Tapuy icha Tapuq yuyay nisqa hunt'a rimaywanqa tapusqa runamanta willaykunatam uyariyta munanchik.
Tapuykunap qhipaqninmanqa tapuna chiku (?) nisqatam qillqanchik.
Kay hinam tapuykuna:
- Ari mana tapuy: Tapuq runaqa -chu nisqa k'askaqta huk rimaman yapaspa tapun. Tapusqa runaqa arí icha mana nispa kutichin;
- Willachiq tapuy: Tapuq runaqa tapukuq sutip rantin nisqa rimakunawanmi (pi, ima, may, hayk'a, ...), -taq, -m(i), -s(i) nisqa k'askaqkunata yapaspa tapun. Tapusqa runaqa imatapaq willaspa kutichin.


text:
Zacapa suyu
thumb|right|Zacapa saywitu Zacapa suyu (kastilla simipi: Departamento de Zacapa, nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. náhuatl Zacatl = yerba mate, y apán = mayu. Uma llaqtanqa Zacapa llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 10 ñiqin ayamarq'a killapi 1871 watapi.
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
207 814 runakuna
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
10 munisipyukuna:
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumantakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Zacapa suyu.


text:
1 KAQ YACHACHIKUY
‘Wañusqaña kaspanpas hinallam rimachkan’
1. ¿Imataq harkarqa Eden huertaman manaña yaykunankupaq? ¿Imatam Abelqa imamantapas puntata munarqa?
ABELQA tardeykuqtañam ovejankunata michichkan. Chaymi karullamanta qawarispan rikururqa llipipipiqta. Abelqa yacharqam chay llipipipispan muyuqqa rawraq espada kasqanta, chayqa Eden sutiyoq huertaman mana yaykunankupaqmi harkarqa. Qallariypiqa chay huertapim Abelpa tayta-mamanqa yacharqa otaq tiyarqa, ichaqa manañam chay huertamanqa pipas yaykurqañachu. Abelqa hanaq pachata qawaspanchá Unanchaqninpi piensarqa. ¡Maynatachá munarqa runakunaqa Diospa familian kananta! Imamantapas puntatam chaytaqa munarqa.
2-4. ¿Imaynatam Abelqa kay tiempopi rimapayawanchik?
2 Adanpa iskay kaq churin Abelmi rimapayawachkanchik. ¿Atiwaqchu uyariyta? Piensankipaschá mana atikusqanta, paypa wañusqanmantaqa yaqa soqta waranqa watakunañam pasarun aychanwan tullunkunapas allpayarunñam. Bibliaqa yachachintaqmi wañusqakunaqa imatapas manaña yachasqankumanta (Ecl. 9:5, 10). Jehova Diospa Palabranqa manataqmi Abelpa ima rimasqanpas rikurinchu. Hinaptinqa, ¿imaynatataq Abelqa rimapayawachwan?
3 Diospa espiritunpa yanapayninwanmi apostol Pabloqa Abelmanta nirqa: ‘Wañusqaña kaspanpas hinallam rimachkan’, nispa (leey Hebreos 11:4). ¿Imaynatataq Abelqa kunankama hinalla rimachkan? Iñiyniyoq kasqanraykum. Abelmi pi runamantapas puntata iñiyniyoq kananpaq kallpanchakurqa. Tukuy sonqonwan Diospi iñisqanmi kunankama iñiyniyoq kanapaq kallpanchawanchik. Iñiyninta qatipakunapaq kallpanchakuspaqa paytapas uyarichkachwan hinam paymanta yachasun.
4 Bibliaqa Abelmantam pisillata willawanchik. Ichaqa, ¿imatam paymanta chaynataq iñiyninmanta yachachwan? Chaymantam kay yachachikuypi yachasunchik.
Mirayta ‘qallarisqanku’ tiempopim kawsarqa
5. ¿Imanasqam Jesusqa Abelta tupachirqa ‘kay pachapa qallariyninwan’? (Uray patanpi willakuytapas qawariy.)
5 Abelmi nacerqa runakuna mirayta qallarisqanku tiempopi. Unay watakuna qepatam Jesus nirqa Abelqa ‘[kay pacha] qallarisqan’ tiempopi kawsasqanmanta (leey Lucas 11:50, 51). Kay pacha nispanqa rimachkarqa huchamanta pikuna librasqa kanankumantam. Punta kaq runakunamantaqa Abeltam Diosqa qawarqa librananpaq kasqanta. * Abelqa wiñarqa mana iñiyniyoq kaqkunapa kasqanpim.
6. ¿Imatam yachanchik Abelpa tayta-mamanmanta?
6 Adanwan Evaqa mana haykapipas wañunankupaq unanchasqam karqaku, manataqmi ima onqoykunawanpas nitaq machu-payayaywanpas ñakarinankuchu karqa. Ichaqa Jehova Diospa contranpi huchallikuruptinkum Eden sutiyoq sumaq huertamanta qarqorachikurqaku. Chaymi mirayta qallarispankuqa sasachakuypiña karqaku. Paykunaqa kikillankupaq munaq kasqankuwanmi yanqacharurqaku kikinkupaq chaynataq mirayninkupaq mana huchayoq otaq mana pantaq kayninkuta chaynataq wiñay kawsayniyoq kayninkutapas (Gen. 2:15–3:24).
7, 8. ¿Ima nirqam Evaqa Cain naceruptin? ¿Imanasqam chaynata piensarqa?
7 Adanwan Evaqa Eden huertapi manaña kaspankum llumpayta sasachakurqaku. Chaywanpas punta kaq wawanku naceruptinmi suticharqaku Cainwan, chay ninanqa “Rikurichisqa” otaq “Ruwasqa” ninanmi, chaymi Evaqa nirqa: ‘Tayta Diospa munasqanman hinam qari wawata rikurirachini otaq wachakuruni’, nispa. Jehova Diosmi Eden huertapi prometerqa mana allinmanta libraqninku ‘miray’ huk warmimanta rikurimunanta (Gen. 3:15; 4:1, NM). ¿Evaqa piensarqachu chay warmiqa pay kasqanta chaynataq Diospa prometesqan ‘mirayta’ Cain kasqanta?
8 Chayna piensasqanqa yanqapaqmi karqa. Adanwan Evaqa chayna piensasqankuman hina Cainta uywaspankuqa astawanchá kallpancharqaku orgulloso wiñananpaq. Watakuna pasaytam Evaqa iskay kaq wawanta wachakurqa, ichaqa manam rimarqachu Cainmanta hinaqa. Chay wawantam Abelwan suticharqa, Abel ninanqa “Waspiy” otaq “Yanqapaq” ninanmi (Gen. 4:2). Chayna sutichasqankuwanqa yaqapaschá piensarqaku Abelmantaqa Cainlla prometesqa miray kasqanta.
9. ¿Imatam kay tiempopi tayta-mamakuna yachanmanku Adanmantawan Evamanta?
9 Adanwan Eva wawa-churinkuta imayna uywasqankumantam kay tiempopi tayta-mamakunapas yachanmanku. ¿Ruwasqankuwan hinaspa rimasqankuwanchu wawa-churinkuta kallpanchanqaku hatunchakuq kanankupaq, qollqella maskaq otaq kikillankupaq munaq kanankupaq icha Diosta kuyaspa amistadnin kanankupaqchu? Adanwan Evaqa manam allin tayta-mamachu karqaku. Ichaqa wawa-churinkupaqmi suyakuy karqa.
¿Imatam Abelqa ruwarqa iñiyniyoq kananpaq?
10, 11. ¿Cainwan Abelqa ima ruwayniyoqmi karqaku? ¿Imayna runam karqa Abelqa?
10 Churinkuna wiñasqankuman hinam Adanqa llamkayta yachachirqa vida pasayta yachanankupaq. Cainqa chakrapi llamkaqmi karqa, Abelñataqmi ovejakunata michiq karqa.
11 Abelqa tiempopa pasasqanman hinam astawan iñiyniyoq runa karqa, chayna iñiyniyoq kasqanmantam apostol Pablo qellqarqa. ¿Imaynatataq Abelqa Jehova Diospi iñirqa hukkuna mana iñiyniyoq kachkaptinkuqa? Qatiqninpim yachasunchik iñiyniyoq kananpaq imakuna yanapasqanmanta.
12, 13. ¿Imaynatam Diospa tukuy unanchasqankunata qawasqan Abelta yanaparqa astawan iñiyniyoq kananpaq?
12 Jehova Diospa unanchasqan. Jehova Dios allpata ñakaptinmi kichkakuna wiñaptin imapas tarpuyqa sasa karqa. Chayna kaptinpas Abelpa tiemponpiqa ima tarpusqankupas allintam rururqa. Jehova Diosqa manam ñakarqachu uywakunataqa, challwakunataqa, orqokunataqa, mayukunataqa, lamar qochataqa, Intitaqa, Killataqa nitaq chaskakunatapas. Abelqa mayman qawarispanpas Unanchaqnin Jehova Diospa ruwasqankunapim repararqa kuyapayakuq chaynataq ancha yachayniyoq kasqanpi (leey Romanos 1:20). Chaykunawanmi Diospa sumaq kayninkunapi yuyaymanaspan Abelqa astawan iñirqa.
13 Abelqa yaqapaschá Diospa sumaq kayninkunapi yuyaymanananpaq tiempochakurqa ovejankunata michisqanpi. Payqa ovejankunawanmi rirqa yakuyoq karu pampakunaman, wayqokunaman otaq orqokunaman. Ovejankunatam pusaq yakuyoq allin pastokunapa kasqanman, samarinanpaqpas allin sitiokunatam maskarqa. Ovejakunaqa manso kanankupaq unanchasqa kasqankuraykum necesitanku cuidanata otaq michinata. Abelqa cuentatachá qokurqa paymanta astawan yachayniyoq chaynataq astawan atiyniyoq cuidaqnin necesitasqanta. Chaykunapi yuyaymanasqanman hinachá mañakurqa, chaywanmi astawan iñiyniyoq karqa.
14, 15. ¿Imakuna cumplikusqanmantam Abelqa familianpi musyarqa? ¿Imapaqtaq chay qawasqanqa astawan yanaparqa?
14 Jehova Diospa nisqankunapa cumplikusqan. Adanwan Evaqa wawa-churinkunamanchá willarqaku Eden huertamanta imanasqa qarqosqa kasqankuta. Chaykunata yachaspanchá Abelqa astawan yuyaymanarqa.
15 Jehova Diosmi nirqa allpaqa ñakasqa kasqanmanta, chay nisqan cumplikusqantam Abelqa qawarqa kichkayoq qorakuna wiñasqanwan. Jehova Diosqa nirqataqmi Evaqa wiksayakuspan ñakarinanmanta chaynataq nanaywan wachakunanmantapas. Diospa chayna nisqan cumplikusqantachá Abelqa qawarqa ñakariywan sapa wawankunata maman wachakuptin. Chaymantapas Diosqa nirqam Evaqa Adanpa kamachisqan kananta chaynataq yanapaynintawan kuyakuynin necesitasqanmantapas. Tukuy chaykuna cumplikusqanta qawaspanchá Abelqa astawan iñirqa Diospa prometesqan ‘miraypi’, chay miraymi Eden huertapi tukuy mana allin qallarisqanta allichanan karqa (Gen. 3:15-19).
16, 17. ¿Imatam Abelqa yachanman karqa angelkunapa ejemplonwan?
16 Jehova Dios serviqkuna. Abelpa familianpiqa manam pipas karqachu qatipakunanpaq Diosman sonqo runakunaqa. Ichaqa manam kay Pachapiqa runakunallachu piensaqqa karqaku. Adantawan Evata Eden huertamanta qarqoruptinkum chay huertaman mana yaykunankupaq Jehova Diosqa churarqa querubinwan sutichasqa iskay angelkunata chaynataq llipipipispa muyuq espadatapas (leey Genesis 3:24).
17 Abelqa warmacha kasqanmantachá chay querubinwan sutichasqa angelkunata qawarqa. Admirakuywanchá qawarqa chay atiyniyoq angelkunata chaynataq llipipipispa tuta-punchaw muyuq rawrachkaq espadatapas. ¿Rikunmanchu karqa huertapa punkun cuidaq angelkunaqa amiruspa pasakusqankuta? Manam. Paykunaqa tuta-punchawmi Diospa kamachisqanman hina una-unay watakuna cuidarqaku. Abelqa qawarqachá chay angelkunaqa Diosta tukuy sonqonkuwan tukuy tiempo kasukusqankuta. Familianpiqa manam pipas chaynataqa kasukurqakuchu. ¡Chay angelkunapa ejemplonqa maynatachá kallpancharqa Abelta iñiyninpi!
18. ¿Imakunataq yanapawachwan iñiyniyoq kanapaq?
18 Abeltaqa astawan iñiyniyoq kananpaqmi yanaparqa unanchasqa kaqkunata qawaspan Diospa sumaq kayninkunapi hinaspa paypa nisqankuna imayna cumplikusqanpi yuyaymanasqan, chaynataq Diosman sonqo angelkunata qawasqanpas. ¡Mayna allinmá Abelmanta astawan yachayqa! Rimapayawachkanchikmanpas hinam yanapawanchik. Abelmanta yachasqankuqa, ¡mayna allinmi mozo-sipaskunapaqpas, tayta-mamanku imayna kawsaptinkupas atinmankum Diosman sonqo kaytaqa! Diospa unanchasqankunapi reparaspapas Bibliata leespam tarisun Diosman sonqo iñiyniyoq warmikunamanta hinaspa qarikunamanta. ¿Manachu tukuy chaykunaqa astawan iñiyniyoq kanapaq yanapawanchik?
Abelpa ofrendanmi aswan allinqa karqa
19. ¿Imamantam Abelqa cuentata qokurqa?
19 Abelqa astawan iñisqanman hinam ruwasqanwanpas iñiyninta qawachirqa. Ichaqa, ¿imatam qonman karqa tukuy Unanchaq Diosman? Diosqa manam necesitanchu runakunapa yanapaynintaqa. Abelqa cuentatam qokurqa allinnin kaqta tukuy sonqonwan qoptinqa kuyakuq Jehova Diosninqa chaskiykunanmanta.
20, 21. ¿Ima ofrendakunatam Cainwan Abelqa Diospaq kañapurqaku? ¿Imaynatam Abelpa ofrendanta qawarqa?
20 Chaymi Abelqa Jehova Diosman allin kaq ovejanta ofrendapi qonanpaq tantearqa. Chaypaqmi wañuchipurqa allin “wiran kaq” ovejanta. Cainpas Diospa favorninta chaskiyta munaspanmi tarpusqan kaqkunata ofrendapaq apamurqa. Ichaqa manam Abel hinachu tukuy sonqonwan ofrecerqa. Chaymi Jehova Diosqa chaskirqa Abelpa ofrendallanta, manam Cainpataqa.
21 Yaqapaschá ofrendata kañanankupaqqa sapakama altarta ruwarqaku huertapa punkun cuidaq angelkunapa hichpanpi. Chay tiempopiqa paykunam kay Pachapiqa Diospa rantinpi karqaku. ¿Imaynatam Abelpa ofrendanta qawarqa? Bibliam willakun: ‘Abeltam Tayta Diosqa chaskirqa chaynataq ofrendantapas’, nispa (Gen. 4:4).
22, 23. ¿Imanasqataq Abelpa ofrendanqa Jehova Diospa agradonpaq karqa?
22 ¿Imanasqataq Abelpa ofrendanta Dios chaskirqa? Ovejankunata wañuchispan paykunapa vidanta Diosman ofrecesqanraykum chaynataq yawarninta chaqchusqanraykum. ¿Abelqa yacharqachu chayna ofrenda qosqanqa allinpuni kasqanta? Unay watakuna pasaytam Jehova Diosqa kamachikuyta qorqa sano carnerota ofrendapi kañapunankupaq, chayqa ‘Diosmanta hamuq Carneropa’ otaq Diospa Churinpa rantinpim karqa, paymi tiempo pasasqanman hina runakunarayku yawarninta chaqchurqa (Juan 1:29; Ex. 12:5-7). Chaykunamantaqa manachá Abelqa allintachu yacharqa, ichaqa entienderqachá animalta wañuchispa yawarninta chaqchuyqa valorniyoq kasqanta.
23 Chaywanpas Abelqa allinnin kaqtam Diosman ofrecerqa. Jehova Diosqa Abeltapas chaynataq ofrendantapas allinpaqmi qawarqa payta kuyasqanrayku hinaspa iñisqanrayku ofreceptin.
24. a) ¿Imanasqataq Cainpa ofrendantaqa Jehova Dios mana chaskirqachu? b) ¿Imanasqam kay tiempopi wakin runakunaqa Cainman rikchakunku?
24 Caintam ichaqa Jehova Diosqa mana chaskirqachu nitaq “ofrendantapas” (Gen. 4:5). ¿Cosechasqan kaqkunata ofreceptinchu Diospa mana agradonpaq karqa? Manam, tiempo pasasqanman hinam Jehova Diosqa Moiseswan qellqachirqa cosechasqankutapas ofrendapi qonankupaq (Lev. 6:14, 15). Diosqa Cainpa ofrendantaqa manam chaskirqachu ‘mana allin ruwaq kasqanrayku’ (leey 1 Juan 3:12). Kay tiempopi wakin runakunapas Cain hinam hawa sonqollankuwan Diosta serviq tukunku. Cainqa chayllam qawachirqa Jehova Diosta mana kuyasqanta chaynataq paypi mana iñisqantapas.
25, 26. ¿Imapaqmi Jehova Diosqa Cainta anyarqa, ichaqa imatam ruwarqa?
25 ¿Ofrendanta mana chaskiptinchu Cainqa Abelpa iñiyninta qatipakunanpaq kallpanchakurqa? Manam. Astawanqa Abeltam llumpayta cheqnirqa. Jehova Diosqa chayna kasqanpi reparaspanmi sumaqllata consejarqa entiendechinanpaq. Anyarqam hinalla cheqnikuq kaspanqa huchallikurunanmanta, chayna kayninta cambiaptinmi ichaqa “chaskisqa” otaq favorecesqa kananmanta nirqa (Gen. 4:6, 7).
26 Cainqa manam kasukurqachu Diospa consejasqantaqa. Aswanqa wawqentam chakraman rinankupaq nirqa, hinaspam chaypi wañurachirqa (Gen. 4:8). Lliw runamanta puntatam Abelqa Jehova Diospi iñisqanrayku wañuchisqa karqa. Abelqa wañusqaña kaspanpas hinallam iñiyninchikpi kallpanchawanchik.
27. a) ¿Imanasqataq seguropuni kanchik Abelqa kawsarimunanmanta? b) ¿Imatataq ruwananchik Abelta reqsiykunanchikpaq?
27 Abelta wañurachiptinmi Jehova Diosqa Cainta nirqa: “¿Imatataq kayta rurarunki? Allpaman chaqchusqayki wawqekipa yawarninmi acusasuchkanki”, nispa. Diosqa justiciatam ruwarqa Cainta castigaspan (Gen. 4:9-12). Kay tiempopipas Abelpa iñisqanqa hinallam yanapawachkanchik. Wakin runakunamantaqa Abelqa yaqapaschá kawsarqa pachak watalla. Ichaqa pisi tiempolla kawsaspanpas yacharqam Jehova Diosqa payta kuyasqanta chaynataq favorecesqanta (Heb. 11:4). Chaywanmi seguropuni kanchik paytaqa Jehova Dios yuyasqanmanta chaynataq hamuq tiempopi sumaq huertapi kawsarichinanmantapas (Juan 5:28, 29). ¿Chaypichu kanki chaskiykunaykipaq? Abelpa iñiyninta qatipakunaykipaq kallpanchakuspaykiqa atinkim reqsiykuyta.
^ par. 5 Griego rimaypi ‘kay pachapa qallariynin’ nisqanqa runakuna mirayta qallarisqanmantam rimachkan. Chaywanmi entiendenchik Adanwan Evaqa wawa-churiyoq kayta qallaykusqankumanta. Punta kaq wawanku Cain kaptinqa, ¿imanasqataq Jesusqa Abelmanta nirqa ‘kay pachapa qallariynin’ nispa? Cainpa tanteasqankuna chaynataq mana allin ruwasqankuna Jehova Diospa contranpi kaptinmi. Chaymi nichwan Cainqa tayta-maman hina manaña kawsarinanmanta.


text:
Sin categoría
Mapa del Sitio
- Esmeraldas Markapi
- Mamallaktapa Chapakuna ña chayashkami yanapaykunawan kay frontera norte llakta ayllukunapakman
- “Mana imapash ashtawan sumak yanapana shinallatak chuchuta kuna ñukanchik wawakunaman”
- Rikurayay ruraykuna kay Fronterizo llaktapi mashkashkami shiraykunata shinallatak tukyakunata.
- San Lorenzo shinallatak Eloy Alfaro kitykunapi ashtawanmi sinchiyachin harkaykunata wayra, allpa shinallatak hatun kucha yakupi.
- Ecuador Mamallaktapa allí yachak chapakkuna shinallatak Colombia llantamanta allí tapuykunata rurashka kay San Lorenzo llaktapi tuyay tiyashkamanta.
- “Runakunata yanapay, mana ima kullki paktaypakchu”
- Muisne kity hatun yaku kuchullapi kamachik llankaytami charishka
- GEMA llankaymanta hapishkami shuk warmita shiraykunata hatukushkamanta San Lorenzo kitypi.
- Esmeraldas kitypi hapishkami 787 bloques de cocaína shiraykunata.
- Chapakkuna rurashkami harkay rikurayay ruraykunata hidrocarburos yaku ninata Sucumbíos markapi.
- Esmeraldas Marka llakta ñanpi kunkashpalla rikurayay ruraykunata charinmi.
- DINASED llankaywan hapishkami shuk warmi wawata wañuchik runata San Lorenzo kitypi.
- Esmeraldas Markapi rurashkami rikuraray ruraykunata Mamallaktapak chapakkuna.
- Esmeraldas Markapi hapishka illapa ayñikunata shinallatak yaku ninatapash
Deja una Respuesta
Tendencia
-
Comunicamos4 semanas año
Duro golpe al narcotráfico en Imbabura
-
Dist. Metr. Guayaquil3 semanas año
En Durán la Policía rescata a una ciudadana que permaneció secuestrada durante dos meses y detienen a su verdugo
-
Comunicamos1 semana año
En Quito, se inauguró el «Segundo Curso Avanzado de Operaciones Tácticas» , dirigido a los cadetes de la LXXXII promoción
-
Comunicamos4 semanas año
En Guayaquil, Policía ejecuta contundentes operativos con la Unidad Móvil Táctica Operativa


text:
Robert Schuman
Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman sutiyuq runaqa ( (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1886 watapi paqarisqa Clausen llaqtapi - 04 ñiqin inti raymi killapi 1963 watapi wañusqa Scy-Chazelles llaqtapi) Ransiya mama llaqtap taripay amachaq wan pulitiku qarqan.
1948 watamanta 1953 watakama Ransiya mama llaqtap Hawa ministruninmi kachkan.
Alma mater: Strasburg Yachay Sunturnin.
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Robert Schuman.


text:
Fujian pruwinsya
Fujian pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Fujian, chun simipi: 福建, phinyimpi: Fújià, a: Fukien, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Fuzhou llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
9 iskayniyuq prefectura-llaqtanmi kan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapi paqarisqa runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Simi kapchiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Fujian pruwinsya.
- Uficial qillqa web
- Anhui saywitu
Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika


text:
Shrewsbury
Shrewsbury llaqtaqa Inlatirra mama llaqtapi Shropshire k'itipi huk llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
2011 watapi runa yupaykamaqa 71 715 hab runayuqmi kachkan.
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Shrewsbury.


text:
Gualberto Villarroel pruwinsya
Gualberto Villaroel pruwinsya (kastilla simipi: Gualberto Villaroel) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa San Pedro de Curahuara llaqtam.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chiriqunuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Flora Faunapas[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kimsa munisipyunmi kan.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aswanta Aymara runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa aymara, kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Tibet Awtunumu Suyu
Tibet Awtunumu Suyu nisqaqa Chunwa Runallaqta Republikap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Lhasa llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
1951 watakama kaypi Tibet qispi qhapaq suyu karqaptin, Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwaman kapuq suyunmi tukurqan.
Hatun kaynin, runankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- 1 228 400 km²
- 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
- Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
- Han simi (tukri simi)
External links[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Tibet Awtunumu Suyu.
- Tibet Awtunumu Suyup tukri llika tiyaynin


text:
8 YACHAQANA
Llakiykunapi kashaspa ñaupajllamanpuni rerqa
1. ¿Imaraykutaj Silo llajtapi runas may llakisqas kasharqanku?
SAMUEL may llakisqa kasharqa, imaraykuchus Silo llajtapeqa, runas sonqo nanayta waqasharqanku, filisteos uj maqanakullapi 30.000 israelitasta wañurachisqankurayku. Chay maqanakumanta ñaupajllapi 4.000 israelitasta wañuchillarqankutaj. May chhika wawas, warmis ima: tatasninku, qosasninku, hermanosninku, churisninku ima, wañurachisqas kasqankumanta waqasharqanku (1 Sam. 4:1, 2, 10).
2, 3. ¿Imaynatá Silo llajtaj jatun kaynin chinkarqa?
2 Kay llakeyqa, ashkha chʼampaykunamanta ujnillan karqa. Kuraj sacerdote Elij wawasnin Ofni, Finees ima, Jehová Dioswan trato ruwasqa arcata, maqanakusharqanku chayman aparqanku. Chay Arcataqa Dioswan tinkukuna toldopi aswan santo kaj cheqapi waqaychakoj, Jehová paykunawan kashasqantataj rikuchej. Chayrayku israelitasqa, chay Arcata aparqanku atipanankupaj yanapananta yuyaspa. Chaywanpis filisteosqa, arcata paykunamanta qhechuytawan apakaporqanku, Ofnita, Fineesta imataj wañucherqanku (1 Sam. 4:3-11).
3 Arcaqa Silo llajtapi may chhika watasta karqa. Kunantaj manaña. Jehová Diospa Arcanta filisteos apakapusqankuta yachaytawan, sacerdote Eliqa sillanmanta wasaman choqakamuspa wañorqa, 98 watasniyoj kashaspa. Chay pʼunchayllapitaj, ñojchʼan, viuda qhepakuytawan, onqokushaspa wañuporqa. Manaraj wañushaspataj nerqa: “Israelpa jatun kaynenqa chinkarin”, nispa. Arí, Silo llajtaqa, ni jaykʼaj ñaupajpi jina kanmanñachu karqa (1 Sam. 4:12-22).
4. ¿Imaynatá Samuelpa creeynin yanapawasunman?
4 ¿Imaynatataj Samuel llakiykunasninta atipanman karqarí? ¿Creeynin kallpachasqachu karqa Jehovamanta karunchasqa llajtata yanapananpaj? Noqanchejpis wakin kuti Samuel jina llakiykunapi rikukusunman, chaytaj creeyninchejta llauchʼiyachinman. Kunantaj Samuelpa creeyninmanta, imatawanchus yachakuyta atisqanchejta qhawarinachej.
Cheqan kajta ruwarqa
5, 6. Biblia Samuelpa kausayninmanta parlashaspa, ¿imamantá parlallantaj? ¿Imatá Samuel iskay chunka wataspi ruwarqa?
5 Bibliaqa, Samuelpa kausayninmanta parlashaspa, filisteos Arcata apakapusqankurayku jasutʼisqa kasqankumanta, imaynatachus Arcata kutichipusqankumanta ima parlayta qallarin. Watejmanta Samuelmanta parlajtintaj, 20 watasña pasarqa (1 Sam. 7:2). Imatachus Samuel chay wataspi ruwasqanta Biblia willawanchej.
6 Bibliaqa, chay iskay chunka watas ñaupajta Samuel “Diospa tukuy willasqasninta israelitasman sutʼincha[llasqantapuni]”, nin (1 Sam. 4:1). Chantá chay iskay chunka watas pasasqanmanta, ñaupajpi jinallapuni ruwasqanta nillantaj. Sapa watataj kinsa llajtasta waturikoj rej, chʼampaykunasninkuta allinchananpaj. Chaymantataj Ramá llajtanman kutipoj (1 Sam. 7:15-17). Arí, Samuelqa, chay wataspi ashkha ruwanasniyoj karqa.
Samuel 20 wataspi imatachus ruwasqanta Biblia mana willajtinpis, cheqamantapuni nisunman Jehovata sirvillasqantapuni
7, 8. 1) Samuel, iskay chunka watasta mana saykʼuspa Diospaj llankʼashaspa, ¿imatá israelitasman nerqa? 2) ¿Israelitas Samuelpa nisqanta uyarerqankuchu?
7 Elij wawasnin millay imasta ruwasqankoqa, israelitaspa creeyninkuta llauchʼiyacherqa. Chayraykusina ashkha israelitas lanti yupaychayman qokorqanku. Samuel iskay chunka watasta mana saykʼuspa Diospaj llankʼaspa, israelitasman kayta nerqa: “Sichus qankuna tukuy sonqowan Tata Diosman kutirikunkichej chayqa, wijchʼunaykichej tiyan chay waj dioskunata, chay Astartej lantisnintapis. Chantá sonqosniykichejta wakichiychej Tata Diosllata sirvinaykichejpaj. Chaymantaraj Tata Diosqa filisteospa makinkumanta kacharichisonqachej”, nispa (1 Sam. 7:3).
8 Filisteosqa, maqanakupi atipasqankurayku maytapuni israelitasta ñakʼarichisharqanku, mana ni pi salvananta yuyaspa. Chaywanpis Samuelqa, israelitasta Diosman kutirikojtillanku kacharichisqa kanankuta nerqa. ¿Israelitasrí uyarerqankuchu? Arí, lantisninkuta thuñerqanku chaymantataj Jehová “Diosllataña sirverqanku”. Samueltaj, may kusiywan israelitasta Mizpa llajtapi tantaykorqa, chay llajtataj Jerusalén llajtamanta patanejpi kasharqa. Chay llajtapitaj israelitasqa ayunarqanku, lanti yupaychasqankumantataj pesachikorqanku (1 Samuel 7:4-6 leey).
Filisteosqa, israelitas Mizpa llajtapi tantasqa kashasqankuta yachaspa, wañurachiyta munarqanku
9. ¿Imatataj filisteos ruwayta munarqanku, chantá imatá israelitas ruwarqanku?
9 Chaywanpis filisteos yacharqanku israelitas Mizpa llajtapi tantasqa kashasqankuta, wañuchiyta munaspataj chay llajtaman wicharerqanku. Israelitastaj chayta yachaspa mayta mancharikorqanku. Samuelmantaj Jehovaj yanapayninta mañakunanta nerqanku. Samueltaj paykunata uyarispa, Diosmanta mañakorqa uywatawantaj qʼolacherqa. Manaraj qʼolachiyta tukushajtintaj, filisteos chayamorqanku. Jehovaqa mañakuyninta uyarispa mayta phiñakuspa “sinchʼi qhon qhonkunata filisteospa patankuman kachaykam[orqa]” (1 Sam. 7:7-10).
10, 11. 1) Jehová sinchʼi qhon qhonkunata kachaykamusqan, ¿imaraykú mancharikunapaj jina karqa? 2) Mizpa llajtapi maqanaku, ¿imapí tukorqa?
10 Filisteosqa mana wawas jinachu “qhon qhonkunata” uyarispalla pakakamoj kanku. Paykunaqa, kallpasapas, maqanakuman yachasqas ima karqanku. Jinapis ayqerqanku, ichá sinchʼi qhon qhonkunata orqos patamanta, qʼara cielomanta sonamojta uyarispa mancharikusqankurayku. Jina kajtinpis manapis chay sinchʼi qhon qhonkunaqa maytapuni mancharicherqa. Usqhayllatataj israelitasmanta ayqekorqanku. Israelitastaj Mizpamanta llojsiytawan, may chhika karuta Jerusalenpa inti llojsimuynin ura ladokama qhatiykorqanku (1 Sam. 7:11).
11 Israelitas Mizpa llajtapi filisteosta maqanakupi atipasqankoqa may sumaj karqa. Filisteosqa, Samuel juez jina kashajtin ayqerqanku, israelitastaj filisteospa makisninkumanta jallpʼasninkuta ujmanta uj qhechukaporqanku (1 Sam. 7:13, 14).
12. ¿Imaraykú Pablo, Samuel cheqan kajta ruwajkunamanta ujnin kasqanta nerqa? ¿Imataj Samuelta cheqan kajta ruwananpaj yanaparqa?
12 Ashkha watasninmantaj Pabloqa, “cheqan kajta ruwa[j]” profetasmanta, juecesmanta ima, Samuel ujnin kasqanta nerqa (Heb. 11:32, 33, Qheshwa Biblia). Samuelqa, Diospa ñaupaqenpi cheqan kajta ruwarqa, wajkunatapis kikinta ruwanankupaj yanaparqa. Llakiyninwantaj mana atipachikorqachu, Diospaj llankʼallarqapuni, Jehová chʼampaykunata allinchananta pacienciawan suyaspa. Chantá Diosman agradecesqa kasqanta rikucherqa. Mizpa llajtapi maqanakuyta atipasqankutawantaj, uj jatun rumita sayaricherqa, Dios llajtanta yanapasqanta yuyarikunankupaj (1 Sam. 7:12).
13. 1) ¿Ima kʼacha kaykunastataj rikuchinanchej tiyan Samuel jina kanapaj? 2) ¿Maykʼajtaj Samuel jina kʼacha kaykunata rikuchiyta qallariwaj?
13 Jehovaj ñaupaqenpi cheqan kajta ruwayta munanchej chayqa, Samuel jina pacienciayoj, kʼumuykukuyniyoj, agradecesqas ima kananchej tiyan (1 Pedro 5:6 leey). Tukuypis Samuel jina kʼacha kaykunasniyoj kayta munanchej. Payqa, waynallaraj kashaspa, kʼacha kaykunata wiñacherqa, chaytaj machuyayninpi llakiykunata atipananpaj mayta yanaparqa.
“Churisniykitaj mana qan jina allintachu kawsanku”
14, 15. 1) ¿Imamantataj Samuel machituña kashaspa llakikorqa? 2) ¿Imaraykutaj Samuel, Elimanta nisqa uj sumaj tata karqa?
14 Biblia Samuelmanta ujtawan parlajtenqa, machuyasqaña kasqanta willawanchej, juez jina llankʼanallanpajpunitaj yanapata necesitarqa. Chayrayku churisnin Joelta, Abiasta ima juezkuna kanankupaj churarqa. Paykunataj tatanku jina ruwanankumantaqa, atiyninkuman atienekuspa sajra imasta ruwarqanku, llukʼista japʼerqanku, nitaj cheqan kajta ruwarqankuchu (1 Sam. 8:1-3).
15 Uj kuti Israelmanta kurajkuna tantaykukuspa Samuelman nerqanku: “Churisniykitaj mana qan jina allintachu kawsanku”, nispa (1 Sam. 8:4, 5). Samuel, wawasnin imatachus ruwashasqankuta, ¿yacharqachu? Bibliaqa mana ni imatapis chaymanta ninchu. Chaywanpis yacharqa, Jehová Dios, Elita jasutʼisqanta wawasninta millay imasta ruwajta saqesqanrayku, Jehovamanta nisqataj churisninta aswan jatunpaj qhawasqanrayku ima. Chayrayku Samuelqa, uj sumaj tata kananpaj mayta kallpachakorqa (1 Sam. 2:27-29). Jehovaqa Samuelpi mana ni ima pantayta tarerqachu.
16. ¿Imaynataj tatas sientekunku wawasninku mana kasukojtinku? ¿Imaynatá paykunata Samuelpa kausaynin yanapanman?
16 Bibliaqa, Samuel wawasninpa sajra ruwaykunasninkuta uyarispa imaynachus kashasqanta mana willawanchejchu. Ashkha tatasqa, wawasninku mana kasukojtinku, pʼenqaypi rikhurisqankuta, mayta llakikusqankuta ima yachanku. Kay qhepa pʼunchaykunapi tukuynejpi wawasqa tatasninkuta mana kasukunkuchu, nitaj jatunpajchu qhawanku (2 Timoteo 3:1-5 leey). Ajinapi tatas rikukunku chayqa, Samuelpa ruwasqan sonqochanman, yanapanman ima. Samuelqa, wawasnin mana cheqa sonqos kajtinkupis, Jehovaman cheqa sonqollapuni karqa. Mana qonqanachu, wawastaqa mana parlayllawanchu yachachina, manaqa ruwayninchejwan. Wawasniykeqa Jehovaman cheqa sonqo kasqaykimanta yachakunkuman. Chantá Jehová kusikonqa Samuel jina cheqa sonqo kajtiyki.
“Uj reyta ajllapuwayku”
17. ¿Imatá Israelmanta kurajkuna Samuelman nerqanku, chantá imaynatá Samuel chayta qhawarqa?
17 Samuelpa churisnenqa, ni jaykʼaj yuyarqankuchu sajra ruwayninku israelitasta phiñachinanta. Chayrayku Israelmanta kurajkunaqa, Samuelman churisnin sajra imasta ruwasqankurayku nerqanku: “Uj reyta ajllapuwayku kamachinawaykupaj, waj nacionespi jina”, nispa. ¿Imaynatá Samuel chayta qhawarqa? ¿Qhesachashasqankutachu yuyarqa? Payqa, juez jina Jehovaj sutinpi unaytaña llankʼasharqa. Israelitasqa munarqanku uj reyta manataj uj profetallatachu, mana reyniyoj kasqankuraykutaj phiñasqas kasharqanku. Samuel mañakusqankuta, ¿allinpajchu qhawarqa? Biblia nin: “Samuelpajrí [...] mana allinchu karqa”, nispa (1 Sam. 8:5, 6).
18. ¿Imatá Jehová nerqa Samuelman israelitas mañakusqankumanta?
18 Jehovaqa, Samuel chay chʼampayta willajtin kayta nerqa: “Kasullay imastachus israelitas mañakusqankuta. Manamin qantachu qhesachashasunku, manachayqa noqatamin qhesachashawanku, ama paykunata kamachinaypaj”, nispa. Ajinamanta Jehovaqa, Samuelta yanaparqa mana llakikunanpaj, imaraykuchus Tukuy Atiyniyoj Diostapuni qhesachasharqanku. Reyta mañakusqankoqa, Jehovata pisipaj qhawasqankuta rikucherqa. Chayrayku Jehová, Samuelnejta chay mañakusqanku mana allinchu kasqanta nerqa. Israelitastaj mana uyarikuspa “imapis kachun, reyta munaykupuni”, nillarqankupuni. Chayrayku Diosqa, reyta ajllaporqa, Samueltaj chay reyta Jehovaj nisqanman jina aceitewan jawej rerqa (1 Sam. 8:7-19).
19, 20. 1) Saulta rey kanapaj aceitewan jawimunanta Jehová nejtin, ¿imayna sonqowantaj Samuel kasorqa? 2) ¿Imaynatá israelitasta Samuel yanapallarqapuni?
19 ¿Samuel tanqasqa jinallachu Jehovata kasukorqa? ¿Llakiyninwan atipachikorqachu? Wakin runasqa, jinapi rikukuspa llakiyninkuwan atipachikunkuman, Samueltajrí mana atipachikorqachu. Astawanpis Saulta, rey kananpaj Dios ajllasqanta allinpaj qhawarqa, aceitewan jawiykuspa, muchʼaykuspataj reyman cheqa sonqo kasqanta rikucherqa. Israelitasmantaj “rikunkichejñachu, Tata Dios ajllapusorqachej, chay reyta? Mana mayqen israelitapis paymanqa” rijchʼakunchu nispa nerqa (1 Sam. 10:1, 24).
20 Samuelqa, Jehovaj ajllasqan reypa kʼacha kaykunasninta qhawarqa, nitaj pantasqasnintachu. Kʼullu israelitas payta qhesachasqankumanta phiñakunanmantaqa, waynamantapacha Diosta sirvisqanpi sinchʼita sayarqa (1 Sam. 12:1-4). Astawanpis ruwayninta juntʼallarqapuni, chayrayku israelitasman Diosmanta mana karunchakunankupaj imastachus mana ruwanankuta, cheqa sonqollapuni kanankuta ima nerqa. Chaytaj paykunaj sonqonkuta wawayacherqa, pantasqankuta reparakuspataj, Diosmanta mañapunanta nerqanku. Samueltaj kuticherqa: “Noqarí mana juchallikusajchu Tata Diospa contrampi qankunapaj mañapuyta saqerparispa. Manachayqa qankunata yachachisqaykichej imaynatachus sumajta, cheqantataj kawsanaykichejpaj”, nispa (1 Sam. 12:21-24).
Samuelpa kausaynenqa, yachachiwanchej ni jaykʼaj envidiakuyta, phiñakuyta ima, sonqonchejpi saphichakunanta saqenata
21. Qotuchakuypi uj llankʼayta suyashajtinchej wajman qojtinku, ¿imaynatá Samuel jina ruwasunman?
21 ¿Maykʼajllapis qotuchakuypi uj llankʼayta suyashajtiyki wajmanchu qorqanku? Chaymanta, ¿sonqoyki nanasorqachu? Samuel jina ruwasunchej chayqa, ni jaykʼaj saqesunchu envidiakuy, phiñakuy ima sonqonchejpi saphichakunanta (Proverbios 14:30 leey). Yuyarikuna Diospa llajtanpeqa, sonqo juntʼasqas kananchejpaj tukuypaj ashkha ruwanas kasqanta.
“Maykʼajkamataj llakikunki Saulmantari?”
22. ¿Ima kʼacha kaykunatataj Samuel, Saulpi rikorqa?
22 Samuel rikorqa, Saúl kʼacha kaykunasniyoj kasqanta. Arí, mana ni pi pay jina karqachu, wapu runa, allin yuyayniyoj, tukuy imata ruwananpajtaj churasqa. Chantá kamachiyta qallarishaspaqa, llampʼu sonqo karqa (1 Sam. 10:22, 23, 27). Tukuy runas jinataj allin kajta mana allin kajta ajllayta atinanpaj ruwasqa karqa (Deu. 30:19). ¿Ajllayta atisqanta allintachu apaykachanman karqa?
23. ¿Ima kʼacha kaytataj Saúl chinkacherqa, chantá imaynamantataj jatunchakuyta qallarisqanta rikucherqa?
23 Llakikunapaj jina, uj runa atiyniyoj kaspaqa runaykachayta qallarin. Chaytataj Saúl ruwarqa. Rey jina ajllasqa kasqanmanta pisi tiemponman runaykachayta qallarerqa. Chayraykutaj Jehovaj nisqasninta mana kasukorqachu. Sutʼincharinapaj, uj kuti Saulqa, mana suyakuyta atispa Jehovapaj usqhayllata uywata qʼolacherqa, chaytaqa Samuellla ruwanan karqa. Chayrayku Samuelqa kʼamerqa, reinon familianmanta qhechusqa kanantataj nerqa. Saultajrí chayta japʼikunanmantaqa, astawanraj Jehovaj ñaupaqenpi juchallikorqa (1 Sam. 13:8, 9, 13, 14).
24. 1) Saúl amalecitaswan maqanakushaspa, ¿Jehovaj kamachisqanta kasukorqachu? 2) ¿Saúl, Jehovaj kʼamisqanta japʼikorqachu, chantá imatá Jehová nerqa?
24 Jehovaqa, Samuelnejta, Saulman amalecitaspa contrankupi maqanakunanta, tukuy kapuyninta chinkachinanta, sajra rey Agagta wañuchinanta ima kamacherqa. Chaywanpis Saulqa, reyta mana wañucherqachu, amalecitaspa allin imasninkutataj japʼikaporqa. Samuelqa, Saulta kʼamishaspa manaña kʼacha runachu kasqanta repararqa. Imaraykuchus kʼamisqanta mana kʼumuykukoj sonqowanchu japʼikorqa, manaqa siminakorqa, ruwasqasnin allin kasqantataj nerqa. Juchallikusqanmantapis israelitasta tumparqa, sumachaj uywasta Jehovaman jaywananpaj apamusqanta imataj nerqa. Chayta uyariytawantaj Samuel nerqa: “Cheqamanta aswan allin payta kasunaqa uywa wañuchisqa qʼolachinamanta nisqaqa”, nispa. Chantá mana manchachikuspa, Jehová paymanta reinonta qhechunanta, aswan sumaj runamantaj qonanta nerqa (1 Sam. 15:1-33). *
25, 26. 1) ¿Imaraykutaj Samuel Saulmanta llakisqa kasharqa, chantá imatá Jehová nerqa? 2) ¿Imatá Samuel yachakorqa, Isaipa wasinman rispa?
25 Samuelqa, Saúl ruwasqanmanta mayta llakikorqa, chayraykutaj tutantin Jehovamanta waqaspa mañakorqa. Maytachá sonqon nanarqa Saúl jatunchakusqanrayku, Diosta mana kasukusqanrayku ima. Imaraykuchus Saulta rejsishaspaqa Diosta sumajta sirvinanta yuyarqa, kunantajrí ni rikullaytapis munarqachu. Jehovataj Samuel mayta llakikushasqanta rikuspa nerqa: “Maykʼajkamataj llakikunki Saulmantari? Noqaqa manaña munanichu Israel ukhupi pay reyllapuni kanantaqa. Kunanqa wajramanta ruwasqa botellaykiman aceiteta juntʼachispa, riy Isaípa wasinman, Belén llajtaman, imaraykuchus ujnin kaj churinta rey kanampaj ajllaniña”, nispa (1 Sam. 15:34, 35; 16:1).
26 Jehovaqa, munayninta juntʼanqapuni, juchasapa runas payman cheqa sonqo kajtinkupis manapis. Imaraykuchus Payqa, ajllasqan kamachin manaña cheqa sonqochu kajtin, wajtañataj ajllakunman. Chayrayku Samuelqa manaña Saulmanta llakikorqachu, Dios nisqanman jinataj Belenman rerqa, Isaipa wasinman ajllasqan kamachita aceitewan jawinanpaj. Repararqataj Isaipa wawasnin allin rijchʼayniyoj kasqankuta. Jehovataj ñawisninpa rikusqallanta ama qhawananta nerqa (1 Samuel 16:7 leey). Chaymantaraj payman sullkʼa kaj Davidta rejsinanpaj apamorqanku, mayqentachus Jehová ajllakorqa.
Samuelqa llakiypi kashaspa Jehová yanapasqanta, llakiykunatapis bendicionesman tukuchisqanta rikorqa
27. 1) Samuel manaraj wañupushajtin, ¿imataj creeyninta wiñachinanpaj yanaparqa? 2) ¿Ima niwajtaj Samuelpa creeyninmanta?
27 Samuelqa, manaraj wañupushaspa, Jehová Dios Davidta kamachejta jina Saulpa cuentanmanta ajllasqan may sumaj kasqanta repararqa. Saulqa, sonqonpi envidiakuyta wiñachisqanrayku Davidta wañuchiyta munarqa, Diostataj wasancharqa. Davidtajrí, mana manchachikuyniyoj, cheqa sonqo, creeyniyoj ima karqa. Samuelpa creeynintaj niraj wañupushajtin astawan kallpachakorqa. Kausayninpitaj, llakiypi kashajtinchej Jehová Dios yanapayta atiwasqanchejta, llakiykunata bendicionesman tukuchiyta atisqanta ima rikorqa. Wañupojtintaj israelitasqa mayta waqarqanku, imaraykuchus pachaj watasta jina Diosta cheqa sonqo sirverqa. Noqanchejpis allin kanman tapurikunanchej: “¿Creeyniy Samuelpata jinachu kashan?”, nispa.
^ párr. 24 Samuel, sajra rey Agagta wañucherqa, imaraykuchus pay, familian ima mana khuyakunapaj jinachu karqanku. Ashkha watasninmanqa, “Agageo Aman” Diospa llajtanta chinkachiyta munarqa, pichus Agagpa mirayninmanta karqa (Est. 9:24; astawan yachakunaykipajqa kay libroj 15, 16 yachaqanasninta qhawariy).


text:
Ígor Stravinski
Ígor Fiódorovich Stravinski (rusu simipi: Иropb ФëдopoBич CTpaBиHckий) sutiyuq runaqa ( 17 ñiqin inti raymi killapi 1882 watapi paqarisqa Oranienbaum llaqtapi - † 6 ñiqin ayriway killapi 1971 watapi wañusqa New York llaqtapi) huk Rusya mama llaqtap musika takichaqmi karqan.
Taytaː Fiódor Stravinski
Warmikunaː Yekaterina Nosenko (1906-1939) / Vera de Bosset (1940-1982)
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Ígor Stravinski.


text:
Qusqu
Qusqu, kastilla simipi: Cusco icha Cuzco) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Qusqu suyup uma llaqtanmi. Qusqu llaqtapi 329.203 tiyaq (runa) kawsachkanku (2005).
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Inka runakunapawan Tawantinsuyup uma llaqtansi karqan. 1533 watapi Ispaña awqakunas atipaspa thuñirqan.
1983 watamanta 1995 watakama Daniel Estrada Qusqu llaqtap kurakan kaspa, llaqtap tukri sutinta kastilla simipi "Cusco" nisqamanta QSHKS qillqaypi hina "Qosqo" nisqaman t'ikrarqan.
Llapan mamallaqtamanta runakuna samun kuyaqnin.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Aswan hatun patanqa (plaza) Waqaypatam.
- La Compañia inlisya, Waqaypata, Qusqu
- Willka Qhichwa
- Machu Pikchu
Qusqu llaqtamantaqa 3 km karu Saksaywaman nisqa p'ukaram.
Llaqtapi paqarisqa[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Inka Garcilaso de la Vega, qillqaq
- Washington Delgado, qillqaq
Qusqu yupaychana taki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Qusqup yupaychana takinqa Qusqu, Qusqu, willkasqam sutiyki nisqam.
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Athina, Grisya
- Krakau, Pulunya
- Baguio, Philipinakuna
- Samarqand, Usbikistan
- Mishiku llaqta, Mishiku
- Kyōto, Nihun
- New Jersey, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
- Chartres, Ransiya
- Kesong, Uralan Kuriya
- Moskwa, Rusya
- Santa Barbara, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
- Havanna, Kuba
- Betlehem, Palistina
- Yirusalin, Israyil
- Copán, Honduras
- Xi'an, Chunwa
- P'utuqsi, Bulibya
- Tumipampa, Ikwadur
- Rio de Janeiro, Brasil
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Qusqu.
- Municipalidad del Cusco (kastilla shimipi)
- Saywitu: Qusqu suyu
- Simana Santa - Qusqupi


text:
Victoria (quya)
Victoria; (kastilla simipi Victoria del Reino Unido) sutipaq warmiqa ( * 24 ñiqin aymuray killapi 1819 watapi paqarisqa London llaqtapi – † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi wañusqa Wight Wat'a llaqtapi).
20 ñiqin inti raymi killapi 1837 watapi watamanta Hukllachasqa Qhapaq Suyu wan Ilandapas Quya.
1 ñiqin qhulla puquy killapi 1877 watapi watamanta Baratpas Quya
Tayta: Edward, Duke of Kent; Mama: Victoria of Saxe-Coburg-Saalfeld.
Runa: Albert of Saxe-Coburg and Gotha
Wawakuna: Edward VII


text:
¿Camisea yapamanta imaynapas?
Gas de Camiseapa contratun yapamanta qawariy munaymi, umalliq Guido Bellido chaynata twittertakama willarikurun, tukuy chaqwata qatarirachin, astawanqa kay rimaywan ichapas kay ruway munaymi apanman chay yacimiento nisqanta Estaduman kutichinapaq. Chay rimaykuna mana allin chaskisqachu kachkan sector empresarial nisqampi chaynallataq mana kamachikuqwan tupaqkunawan. Astawan hukmanyachikun suntur ukumpi llumpay pantay kaynin, chayman hinallataq Umalliq Castillo iskayta hina rimarin (chaypas Twittertakama…)
Ichaqa yapamanta rimanakuy munayqa kay gas de Camisea contratukuna apariqkunawan manam manchachikunchu, chaytam munachikura Umalliq Castillo campañapi primera chaynallataq segunda vuelta nisqampi. Llakichikunqa primer ministrupa imaynam kay suyupa qullqinmanta rimanakuyta utqayman chaynallataq llutanta apariy munayninmi, astawanqa Ministerio de Energía y Minas chaynallataq Perú Petro nisqanta qipapi saqirispa.
Yapamanta Camiseapa contratukuna qawariyninqa mantaqmi karachu “nisyu” munachikuychu. Ancha qawarisqam karqa kay munachikuy mana tupaq wakin candidatukunapipas Alfredo Barnechea (2011 watapi), Yonhy Lescanupas (2016watapi) utaq kunan kamachikuqpa yanapaqnimpas Verónika Mendoza, paypas munachikura kayta iskaynin kamachikuyman yaykuy munayninmpi. Allin rimanakuyman chayay munayqa kay lliw suyupaq gas haypawananchikpaq allinmi astawan, llalliman chay transición energética nisqanman yaykunanchikpaq, manachá mana allinqa kanmanchu, ichapas kachkanraqmi kay sistema amachaqkuna paykunaman hinaqa manas kanchu chay contrato ruwasqamanta aswan allinqa.
Primer ministrupa yanqa rimayninkunam markanhina rikurirun chaymi llakikuyqa kachkan. Belliduqa yachanñam kamachikuynin tumpallaña wichiykunampaq kasqanta, chaynallataq yachan imayna aslla rimayllanwan Umalliq Castilluta mana allinman churananta. Awqanakuqkunapa chawpimpi tarikunchik chaymi hayparirun sunturta, mastarikurun Perú Libre huñunakuyman chaynallataq lliw aparato público nisqanman, kunan aslla puririykunam kachkan qipa kamachikuqkunapa saqisqanwanmi. Primer ministrupa munaysapallaña chaynallataq Trumpa ayrin hina Twitterkama nisqanmanta waklanninmanqa, manam kanchu ima nisyu allin ruway munayqa.
Noticias SERpi yuyaymananiku gas de Camiseapa contratun yapamanta qawariyninqa allin kanqa kunan kamachikuy nisqanta qatipaspa, chaynallataq llaqtapaq allinnita maskaspa, astawan urin llaqtakunapaq. Manam allintachu ruwan primer ministro kay hatun ruwayta mana allin rimaykunaman churaspa chaynallataq atipakuy awqanakuyman, chaykamañataq suyunchin qapariywan mañakuchkan kay gobierno allin puririnampaq.
El Editorial de NoticiasSER es traducido por Enma Díaz


text:
Chaquy
Chaquy nisqawanqa runa sach'a-sach'atam kañaspa urmachin chakrata rurananpaq.
Ancha allin, puquna allpa kaptinqa - ahinataq yana allpa -, achka watakunatam allin chakrakunam kanqa, allin allpayuq chawa chakra nisqa.
Astawantaq piyata (ruku-mawka) nisqa chakrakunapi aslla watakunatam chakra yurakunata puquchinku, chaymantataqmi chakratam sallqaman saqinku, sach'a-sach'ap musuqmanta wiñakunanpaq. Huk, iskay watamanta huk wayuq mallkikunam wiñan, chaymantataqmi aswan hatun sach'akunam, llukcha uku nisqapas. Chay hinatam musuq sach'a-sach'am tukukun.
Ichataq sallqata mana allinta riqsiq runakuna sach'a-sach'ata chaquspa chaymantataq manaña sallqamanchu saqispa, sach'a-sach'a qullusqa kanqa. Chay hinatam achka paray sach'a-sach'akunam wañun.


text:
Muhammad Naguib
Muhammad Naguib sutiyuq runaqa arabya simipi: محمد نجيب, (* 20 ñiqin hatun puquy killapi 1901 watapi paqarisqa Khartumpi - 28 ñiqin ayamarq'a killapi 1984 watapi wañusqa Qahira llaqtapi). Ihiptu mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku karqan.
1953 watamanta 1954 watakama ñawpaq kuti Ihiptupa Umalliqnin karqan. Ihiptu Uma kamayuq (1952-1954)
Tayta: Youssef Naguib, Mama: Zohra Ahmed Osman.
Ñawpaq warmikuna: Aziza M. Labib
Churinkuna: (?)
Yachaywasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Muhammad Naguib.


text:
Fidel Ramos
Fidel Valdez Ramos sutiyuq runaqa, icha Fidel Ramos (* 18 ñiqin pawqar waray killapi 1928 watapi paqarisqa Lingayen llaqtapi - ), huk Philipinakuna mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.
1992 watamanta 1998 watakama ñawpaq kuti Philipinakunapa Umalliqnin karqan.
Tayta: ; Mama:
Ñawpaq warmi: Amelita Martínez.
Churinkuna:
Yachay wasi:
Qillqaqkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Fidel Ramos.


text:
WAQCHAKUY HINALLATAQ USUCHINAKUY PERU SUYUNCHIKPI
81% tapusqakunamanta niykunku sapa punchaw kan waqchakuy Peru suyunchikpi hinaspa ni pipas imata ruwankuchu nispa.
(MINJUS, 2013)
Usuchikuyqa kan fenomeno social nisqa, chayqa achka mitayuq, taqakuypi hinallataq runakunapa derechukuna sarutakuypi tikrakun. Kay sasachakuyqa Peru llaqtaman anchata kirinchakun, llapan peruanukunamanta, chiqtanmanta astaraq usuchikusqa tarikurqaku, chay usuchikuyqa aswanraq rikukun mana atencionkunata quyta munaptinku, hukniraqta chaskiptinku hinallataq kamiykuptinku, paykunamanta asipakuptinku*. Kaykunam suyunchikta aswanta pakichikun, paqta kawsana desarrollo aypayta harkaykuspa, indigena llaqtakunata, afro llaqtakunata hinallataq qichwarunakunata utaq yunka runakunata taqaykuspa.
I Suyuntimpi Tapukuy ‘Percepciones y Actitudes sobre Diversidad Cultural y Discriminación Étnico-Racial’ hawachikusqanmanhina, tapukusqa runamanta 53% ninku peruanukuna usuchinakuq kanku, ichaqa yaqa 8%lla kikinkuta usuchikuq hina riqsikunku. Chay porcentaje apakusqanku usuchikuq hina kikinta riqsipakuqkunapa llapan usuchikuqkunamanta qawachiwanku aswan hatun sasachakuy tukuchinapaqqa kachkan kaykuna normal hinaña kasqanku, chayqa mana kasqanta hina qawarichin hinaspapas pakakun imayna kaykuna sasachaykuykunata churan runakuna kawsanankupaq quñunakusqanman.
Peru suyupi mana ancha kachkanchu administrativo utaq judicial procedimientukuna waqchay utaq usuchikuy rayku churasqa, runakuna mana churanchu denunciakunata usuchikusqa kasqanmanta utaq usuchikuy qawarisqanmanta. Kayqa chaynata pasakun achka imakuna rayku, chaykuna mana yanapakunchu usuchikuy riqsinapaq hinallataq chayta tukuchinapaq, chaymi runakunata kirincharin yapa kutita. kaykunapi tariniku:
Maykunapi peruanukuna aswan waqchakusqa tarikurqaku kachkan hatun hinallataq uchuy hampina wasikuna (22%), comisariakuna (19%) hinallataq municipalidadkunapi (14%).
(I Encuesta Nacional, 2017)
- Denuncia churanamanta pinqakuy;
- Mana qawariyta munay hinallataq normal hinaña usuchikuyta qawariy;
- Denuncia churanapaq ñanninkunata mana riqsikuy;
- Estereotipo nisqankuta mastarichisqanku willakuq chayachiqkunatakama;
- medio probatorio nisqata sasa tarikuy, hinaspapas,
- Mana kanchu waqchakuyta tukuchinapaq llapan peru suyuntimpaq castigo hina runakuna ruwananpaq.
Kaykunamanta astwan yachaykuy kaypi:
Los principales motivos de discriminación son el nivel de ingresos (32%), la vestimenta (25%), la forma de hablar (26%), los rasgos físicos (21%) y el color de la piel (19%).
(I Encuesta Nacional, 2017)


text:
Hulyanu kalindaryu
Hulyanu kalindaryu nisqaqa 45 kñ watapi Gaius Iulius Caesar sutiyuq Romanukunap impiraturninpa kamarichisqan kalindaryum.
1582 watap qatiqnin watakunapi waliyta puchukarqan, Griguryanu kalindaryuta kamarichiptinmi. Huk mama llaqtakunapi - Rusiyapi 1918 watakama - aswan pachata walirqan.
Griguryanu kalindaryukamaqa wata chunka iskayniyuq killayuqmi. Chhasku wataqa kimsa pachak suqta chunka pichqayuq (365) p'unchawniyuqmi, wakllanwatataq kimsa pachak suqta chunka suqtayuq (366) p'unchawniyuqmi. Llapa tawa kaq, tawawan rakinalla wataqa wakllanwatam, ahinataq:
- 1500, 1504, 1508, 1512, 1516, 1520, ...


text:
Victoria llaqta
Victoria llaqta (kastilla simipi: Ciudad Victoria) nisqaqa Mishiku mama llaqtap hatun llaqtanmi. Tamaulipas suyu wan Victoria munisipyu uma llaqtanmi.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
José Escandón y Helguera kamasqa 6 ñiqin kantaray killapi 1750 watapi.
Pulitika Rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- ? coloniakuna
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Karnawal
Ñaña llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Mishiku San Luis Potosí
- Mishiku Monterrey
- Mishiku Matamoros
- Mishiku Reynosa
- Mishiku Tampico
- Mishiku Nuevo Laredo
Rikchakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa tinkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Victoria.
- Victoria llaqta Uficial Web


text:
12 YACHAQANA
Diosqa Eliasta sonqocharqa
1, 2. ¿Ima tʼukuna imastataj Elías uj pʼunchayllapi rikorqa?
ELIASTA rikushawajpis jina tʼukuriy. Payqa sinchʼi parapi Jezreelman correshan, maytataj parashan phuyuspis yanalla kashan. Jezreelman chayananpajtaj maytaraj correnan tiyan. Machituña kaspapis mana saykʼuspa correshallanpuni Dios “kallpata” qosqanwan. Arí, Eliasqa Jehová kallpata qosqanwan maytapuni correrqa, Achabpa carretanta aysaj caballostapis karupi saqerparerqa (1 Reyes 18:46 leey).
2 Eliasqa sapallanña corresharqa. Mayta parasqanraykutaj chʼaritan kasharqa. Correshaspataj chay pʼunchaypi imastachus rikusqanpi tʼukurerqachá. Imaraykuchus chay pʼunchaypi payqa, Carmelo orqopi Jehová, Baal yupaychayta pʼenqaypi rikhurichisqanta rikorqa. Chaywanpis Eliasqa, may karupiña kashasqanrayku, mayta parashasqanrayku, phuyusmanta juntʼa kashasqanrayku ima Carmelo orqota manaña rikuyta aterqachu. Baalpa ashkha llulla profetasnintaj chʼaukiyasqankurayku wañuchisqas karqanku. Chantá Eliasqa, Jehovamanta mañakorqa chay kinsa watas khuskanniyoj chʼaki watasta tukuchinanta, jinallapitaj para jichʼakamorqa (1 Rey. 18:18-45).
3, 4. 1) ¿Imaraykutaj Elías tukuy imapis allinchakunanta yuyarqa? 2) ¿Ima tapuykunatataj ukhunchasunchej?
3 Eliasqa, sinchʼita parashajtin Jezreelman 30 kilometrosta (6 leguasta) correshaspa, ichá tukuy imapis allinchakunanta yuyarqa. Achabqa, Carmelo orqopi Jehová ruwasqanta rikuspa kausayninta tijrachiyta atinman karqa. Imaraykuchus Baalta yupaychayta, Jehovaj kamachisninta qhatiykachayta ima saqeyta atinman karqa, chantapis manaña warmin Jezabelta munaynillanta ruwajta saqenmanñachu karqa.
4 Imapis munasqanchejman jina ruwakushajtenqa, tukuy imapis allillan kananta yuyasunman. Ichapis tukuy ima allinchakunanta, chʼampaykunasninchej tukukunanta ima yuyasunman. Eliaspis jinatachá yuyarqa imaraykuchus payqa “noqanchej jina runalla” karqa (Sant. 5:17). Chaywanpis llakiykunasnenqa mana tukukorqachu. Imaraykuchus horasninman mayta manchikusqanrayku, phutikusqanrayku ima wañuyta munarqa. ¿Imaraykutaj? ¿Imatataj Jehová ruwarqa, Elías creeyninta mana chinkachinanpaj, mana manchachikunanpaj ima?
Kausaynin mana suyashajtillan tijrakorqa
5. Achab Carmelo orqopi Jehovaj ruwasqanta rikuspa, ¿Jehovata jatunpaj qhawayta yachakorqachu?
5 Achab, Jezreelman kamachina wasinman chayaspa, ¿sajra ruwasqasninmanta imaynallamantapis pesachikorqachu? Biblia nin: “Rey Achabqa Jezabelman willarqa Eliaspa tukuy ima ruwasqanmanta, imaynatachus Baalpa tukuy profetasninta espadawan wañurachisqanmantawan”, nispa (1 Rey. 19:1). Kay versículo nisqanman jina, rey Achabqa imatachus Jehová ruwasqanmanta mana parlallarqapischu. Nitaj Jehová tʼukunapaj jina milagrosta ruwasqantapis jatunpajchu qhawarqa, yuyarqataj Eliaslla chay milagrosta “ruwasqan[ta]”. Cheqamantapuni payqa Jehová Diosta jatunpaj qhawayta mana yachakorqachu. Chayta uyarispa, ¿imatá warmin Jezabel ruwarqa?
6. ¿Imatá Jezabel Eliasman nicherqa, chantá imatá niyta munarqa chay?
6 Jezabelqa, mayta phiñakusqanrayku, ujnin kamachinta kachaspa Eliasman nicherqa: “Sichus qʼaya kay horasta, profetasta wañucherqanki, chaykunata jina mana ruwasojteyqa, dioskunay castigawachunku”, nispa (1 Rey. 19:2). Jezabelqa, Eliasta wañuchiytapuni munarqa, Baalpa profetasninta wañuchisqanrayku. Chayraykutaj qʼaya kay horasta mana wañuchisqaykichu chayqa noqa kikin wañusaj nerqa. Chayta yachaspa, ¿imatá Elías ruwanman karqa? Payqa Jezreel llajtapi, chay tuta uj wasipi qhepakorqa, chayllapitaj Jezabelpa kamachin payta rijchʼaricherqa, Jezabel paywan imatachus ruwayta munasqanta willananpaj. ¿Chay willayta uyarispa imayná Elías kasharqa?
Manchachikuyninwan, phutikuyninwan atipachikorqa
7. ¿Imaynataj Elías kasharqa, Jezabel wañuchinanta yachaspa, chantá imatataj ruwarqa?
7 Elías, Baal yupaychay tukukusqantaña yuyaspaqa, pantasharqa. Imaraykuchus Jezabelqa, Carmelo orqopi imaschus kasqanta uyarispapis manapuni kausayninta tijracherqachu. Jehovaj ashkha profetasnintaña wañucherqa, Eliastañataj wañuchiyta munasharqa. Elías chayta yachaspa, ¿imatá ruwarqa? Biblia nin: “Eliasqa manchachikorqa”, nispa. Ichá Eliasqa, imaynatachus Jezabel wañuchinanpi yuyarqa. Chayrayku manchachikusqanqa entiendenapaj jinalla karqa. Jina kajtinpis manapis payqa, “wañuchinankuta yuyaspa [...] riporqa”, kausayninta salvananrayku (1 Rey. 18:4; 19:3, 4).
Manchachikuyninchejwan mana atipachikunapajqa, mana yuyanachu mana allin rinawanchejtaqa
8. 1) ¿Imatataj Pedro, Elías jina ruwarqa? 2) ¿Imatá Eliasmanta, Pedromanta ima yachakusunman?
8 Mana Eliasllachu manchachikuyninwan atipachikorqa. Ashkha watasninman apóstol Pedropis manchachikuyninwan atipachikullarqataj. Sutʼincharinapaj, uj kuti Jesús, Pedrota yaku patata purinanta nejtin “sinchʼi wayrata reparaspa” manchachikorqa, yakumantaj chinkaykuyta qallarerqa (Mateo 14:30 leey). Pedroj kausayninmanta, Eliaspa kausayninmanta ima mayta yachakusunman. Arí, manchachikuyninchejwan mana atipachikunapajqa, mana yuyanachu mana allin rinawanchejtaqa. Astawanpis Jehová kallpata, suyakuyta ima qowasqanchejpi yuyana.
“Kaykamalla kachun”
9. Elías imaynatachus ayqekusqanta, imaynachus kashasqanta ima sutʼinchay.
9 Eliasqa, mayta manchachikusqanrayku, 150 kilometrosta (30 leguasta) Beerseba llajtaman ayqerqa, Judaj ura lado fronteran qayllakama. Biblia nin jinataj “chaypi kamachinta saqespa, chʼin pampanejta riporqa uj pʼunchay puriyta jina”. Eliasqa, sutʼiyayta jatarikuytawan, mikhunanpaj ni imata apakuspa, may llakisqa, mancharisqa, sinchʼi ruphaypi, chʼin pampanta riporqa. Inti yaykupusqanman jinataj payqa, may saykʼusqa mana kallpayoj imataj kasharqa, retama sachʼa uramantaj tiyaykukorqa, mayqenchus chay chʼin pampapi jarkʼakunapaj jina karqa (1 Rey. 19:3, 4).
10, 11. 1) ¿Imatá Elías Diosmanta mañakorqa? 2) Biblia nisqanman jina, ¿imayna llakisqastaj kasharqanku Rebeca, Jacob, Moisés, Job ima?
10 Eliasqa, mana imata ruwayta atispa, Jehovamanta wañuyllataña mañakorqa. “Noqaqa mana aswan sumajchu kani [ñaupa] tatasniymanta nisqaqa”, nispa. Yachantaj ñaupa tatasnin tullusllaña, jallpʼallaña kasqankuta, nitaj imatapis ruwayta atisqankuta (Ecl. 9:10). Arí, Eliasqa ni imapaj valesqanta yuyarqa. Chayrayku ichapis “¿imapajñataj kausasaj?”, nispa tapukorqa, nerqataj: “Kaykamalla kachun”, nispa.
11 ¿Elías chay jina llakisqa kasqan tʼukunapajchu? Mana. Bibliaqa Diospa kamachisninmanta parlaspa Rebeca, Jacob, Moisés, Job wajkuna ima, jinapi rikukusqankuta, wañullaytaña munasqankuta ima willawanchej (Gén. 25:22; 37:35; Núm. 11:13-15; Job 14:13).
12. ¿Imatá ruwasunman Elías jina llakisqa kashaspa?
12 “Sajra pʼunchaykuna[pi]” kausashasqanchejrayku, mana tʼukunapajchu ashkha runas, Diospa kamachisnin ima, mayta llakikusqankoqa (2 Tim. 3:1). Maykʼajllapis Elías jina llakikunki chayqa, Jehovaman imaynachus kashasqaykita willay. Imaraykuchus paylla “sonqochaj Dios[qa]” (2 Corintios 1:3, 4 leey). Imaynatachus Eliasta sonqochasqanta qhawarina.
Jehová profetanta kallpachan
13, 14. 1) ¿Imaynatá Jehová, profetan llakisqa kashajtin uj angelnejta khuyakuyninta rikucherqa? 2) ¿Imaraykutaj Jehová tukuy imata noqanchejmanta yachasqan sonqochawanchej?
13 ¿Imaynataj Jehová kasharqa munasqa profetan chʼin pampapi sachʼa uramanta wañuyta mañakushajtin? Jehovaqa, Elías sachʼa urapi puñurparejtinkama, uj angelta kacharqa, chay angeltaj chimpaykuspa nerqa: “Jatarikuspa mikhuy”, nispa. Eliastaj, ángel nisqanman jina ruwarqa, imaraykuchus chay angelqa kʼachamanta qʼoñi tʼantata, yakuta ima jaywarqa. Biblia nin: “[Eliasqa,] mikhuspa, ujyaspataj watejmanta puñuykakapullarqataj”, nispa. Qhawanchej jinataj mana ninchu chay angelman graciasta qosqanta. ¿Sonqo pʼakisqa kasqanraykuchu ni imata parlanman karqa? Jina kajtin chayri manapis, ichá sutʼiyaytaña angelqa ujtawan rijchʼaricherqa “jatarikuspa mikhuy, imaraykuchus karuraj rinaykeqa”, nispa (1 Rey. 19:5-7).
14 Chay angelqa, Jehovaj yanapayninwan Elías maymanchus rishasqanta yacharqa. Chantapis yachallarqataj Elías kallpallanwan mana riyta atinanta. Arí, Jehovaqa noqanchejmanta nisqasqa imayna sonqowanchus imatapis ruwashasqanchejta, imatachus mana ruwayta atisqanchejta ima yachan, chaytaj mayta sonqochawanchej (Salmo 103:13, 14 leey). ¿Imaynatá Eliasta chay mikhusqan yanaparqa?
15, 16. 1) ¿Imaynatá Eliasta kallpacharqa Jehová mikhunata qosqan? 2) ¿Imaraykutaj Jehová kay tiempopi imaynatachus kallpachawasqanchejta jatunpaj qhawananchej tiyan?
15 Biblia nillanpuni: “Jatarikuytawantaj mikhorqa, ujyarqataj; jinapi chay mikhusqanwan kallpachakuytawan, tawa chunka pʼunchayta, tawa chunka tutatawan purerqa, Diospa orqon Horebman chayanankama”, nispa (1 Rey. 19:8). Imaynatachus Moisés sojta pachaj watas ñaupajta, chantá Jesús waranqa watas qhepaman, tawa chunka pʼunchayta, tawa chunka tutatawan ayunarqanku, ajinallatataj Eliaspis ruwarqa (Éxo. 34:28; Luc. 4:1, 2). Chay mikhunaqa, Eliaspa llakiykunasninta mana pisiyacherqachu, chaywanpis kausachillarqapuni. Chay machitu runapi tʼukuriy, chʼin pampanejta tawa chunka pʼunchayta mayta kallpachakuspa rishallasqanpipuni.
16 Kay tiempopipis Jehová, kamachisninta kallpachashallanpuni, mana uj angelnejta mikhunata qospachu, manaqa mikhuna espiritualwan (Mat. 4:4). Palabrannejta, publicacionesnejta ima, Diosmanta yachakuspaqa, mikhunatapis mikhushasunman jina, mayqenchus Jehovata sirvinallapajpuni yanapawanchej. Kay jina mikhunaqa, ichapis chʼampaykunasninchejta mana chinkachenqachu, chaywanpis atipanapaj yanapawasunchej. Chantapis wiñay kausayman pusawasunchej (Juan 17:3).
17. ¿Maymantaj Elías chayarqa, imaraykutaj chay cheqa may sumaj karqa?
17 Eliasqa, Horeb orqoman chayanankama 320 kilometrosta (64 leguasta) purerqa. Chay orqopi ashkha watas ñaupajta Jehovaj angelnin sachʼapi nina lauraj ukhupi Moisesman rikhurerqa, chantá chayllapitaj watasninman Jehová Israel llajtawan tratota ruwarqa. Chay orqollapitaj Elías, chhanka juskʼupi chay tuta puñukorqa.
Jehová profetanta sonqochan, kallpachan ima
18, 19. 1) ¿Imatá Jehová uj angelnejta Eliasman nerqa, chantá imatá Elías kuticherqa? 2) ¿Imastaj Eliasta llakicherqa?
18 Jehovaqa, Horeb orqopi uj angelnejta Eliasta taporqa, “¿imatá kaypi ruwashankiri?”, nispa. Chayta nerqa imatachus ruwashasqanta yachananpaj. Ichapis chay ángel kʼachallamanta tapurerqa, imaraykuchus Eliasqa, imaynachus kashasqanta ajinata willarqa: “Tukuy Atiyniyoj [Jehová] Diosníy, noqaqa anchatapuni qanmanta sienteni, imaraykuchus israelitasqa paykunawan tratota ruwasqaykita saqerparinku, altaresniykita urmarachinku, profetasniykitapis espadawan wañurachinku. Noqallañataj qhepakuni; chaywampis wañuchinawankupaj maskʼashawanku”, nispa (1 Rey. 19:9, 10). Elías nisqanpeqa, kinsa imasmanta llakisqa kashasqanta rikunchej.
19 Eliasqa, may unayña Jehová Diosmanta “anchatapuni [...] siente[spapis]”, cheqa yupaychayta tukuy imamanta ñaupajman churaspapis ruwasqan qhasi manakaj kasqanta yuyayta qallarerqa. Imaraykuchus Israel llajtaqa, manapuni kasukusharqachu, nitaj creeyniyojchu karqanku, llulla religiontaj millay onqoy jina juntʼaykushallarqapuni. Chantapis llakikullarqataj, sapallanña kasqanrayku, nerqataj: “Noqallaña[...] qhepakuni”, nispa; Israel llajtapi payllapis Diosta yupaychanman jina. Chantá llakikullarqataj manchachikusqanrayku, imaraykuchus ashkha cheqa sonqo profetas wañuchisqas karqanku, yuyarqataj paytapis wañuchinankuta. Ichapis payqa mana atillarqachu llakiyninta Diosman willayta, chaywanpis mana jatunchakorqachu, nitaj pʼenqakorqachu, astawanpis imaynachus kashasqanta Diosman willakorqa. Chay ruwasqanmantataj mayta yachakusunman (Sal. 62:8).
20, 21. 1) ¿Imastá Elías chhanka juskʼoj yaykunanpi kashaspa rikorqa? 2) ¿Imatataj Elías yachakorqa Jehovaj atiyninta rikuspa?
20 ¿Imaynatá Eliasta, Jehová yanaparqa manchachikuyninta, llakiyninta ima atipananpaj? Angelninnejta, Eliasta chhanka juskʼoj yaykunanman llojsimunanta nerqa. Eliastaj imachus kananta mana yachaspalla llojsimorqa. Chayllapi jatun wayra oqharikuspa, qaqasta, orqosta ima, mayta sonachispa urmachimorqa. Eliasta rikushawajpis jina tʼukuriy, payqa wayrashasqanrayku ‘uyanta sukʼumpaykukushan’ chantá uywa qaramanta llasa pʼachanta japʼikushan. Sayasqallapuni kananpajtaj mayta kallpachakushan, imaraykuchus jallpʼañataj ikhakuyta qallarerqa. Chaypa qhepanpitaj ninañataj karqa, mayqenchus jarkʼakunanpaj chhanka juskʼoj ukhunman ayqeykucherqa (1 Rey. 19:11, 12).
21 Biblia nin jina, Jehovaqa mana chay wayrapichu, jallpʼa ikhakuypichu, nitaj ninapichu kasharqa. Eliasqa, Jehová mana Baal lanti jinachu kasqanta yacharqa, imaraykuchus Baalta yupaychajkunaqa chay lanti “phuyusmanta dios”, parata parachimoj kasqanta creej kanku. Jehovaqa, tukuy ruwasqasninmanta aswan atiyniyoj, payllamantataj tukuy ima atiypis jamun. Arí, ni janaj pachapis Payta wakiyta atinchu (1 Rey. 8:27). ¿Imaynatá kaykuna Eliasta yanaparqa? Payqa, manchachikuyninwan atipachikorqa. Paywan Tukuy Atiyniyoj Dios kashasqanta yachaspañataj, ¡manaña Achabta, Jezabelta ima manchachikunanchu karqa! (Salmo 118:6 leey.)
22. 1) ¿Imaynatá Eliasta “kʼacha [parlayta] jina” uyarisqan may sumajpaj qhawasqa kasqanta rikucherqa? 2) ¿Pitaj chay kʼacha [parlaynejta] jina” Eliasman parlarqa? (Sutʼinchayninta qhawariy.)
22 Nina pasasqantawan, tukuy imapis chʼinpacha karqa. Chayllapi Eliasqa, “uj kʼacha [parlayta] jina” uyarerqa, imachus llakichisqanmanta ujtawan willananpaj. * Ichapis chay uyarisqan llakiyninta pisiyacherqa, imaraykuchus chay “kʼacha [parlaynejta] jina” Jehovaqa, Eliasta may sumajpaj qhawasqanta rikucherqa. ¿Imaynamantá? Israel llajtapi Baal yupaychayta chinkachinanpaj imatachus ruwananta willaspa. Chaytaj juntʼakunanpuni karqa, chayrayku Eliaspa ruwasqanqa mana qhasipajchu karqa. Chantapis Jehová payllawanpuni kasharqa, chayrayku waj ruwayta, imaynatachus juntʼananta ima nerqa (1 Rey. 19:12-17).
23. ¿Imastá Jehová ruwarqa Eliasta yanapananpaj?
23 ¿Imatá Jehová ruwarqa Elías mana sapallan kasqanta yuyananpaj? Jehovaqa, iskaynejmanta yanaparqa. Ñaupajtaqa, Eliasta kacharqa Eliseota jawinanpaj, imaraykuchus Eliseoqa qhepaman cuentanmanta profeta kanan karqa. Chantapis Eliseoqa, Eliaspa yanapajnin, compañeron ima kanan karqa. ¡Chayqa may sumajchá karqa! Chantapis Jehová kay sumaj willayta sutʼincharqa: “Noqaqa Israelpi qanchis waranqa runasta qhepachikusaj, pikunachus Baalpa ñawpaqempi mana qonqorikorqankuchu, nitaj lantintapis muchʼarqankuchu, chaykunata”, nispa (1 Rey. 19:18). Eliasqa mana sapallanchu kasharqa. Imaraykuchus may chhika cheqa sonqo runas, Baalta mana yupaychayta munarqankuchu, chaytaj Eliasta kusicherqachá. Chay runasqa, Elías Diosta yupaychaypi ñaupajpi kanallantapuni necesitarqanku, paykunapis llakiy tiempopi pay jina Diosta mana wasanchanankupaj. Jehová uj angelnejta “uj kʼacha [parlayta] jina” nisqanqa, sonqonta maytachá kuyuricherqa, paypajqa Dios kikinpunipis parlapashanman jina karqa.
Bibliaqa kay tiempopi ichá “uj kʼacha [parlay] jina” kanman, noqanchej yanapanawanchejta saqejtinchej
24, 25. 1) ¿Imaynamantá Jehová “uj kʼacha [parlayta] jina” parlawasqanchejta uyarisunman? 2) ¿Imaraykutaj ninchej Elías Jehovaj sonqochasqanta japʼikusqanta?
24 Elías jina noqanchejpis Jehovaj atiyninta ruwasqasninpi rikuspa, tʼukulla qhepakusunman. Imaraykuchus ruwasqasnenqa Dios may atiyniyojpuni kasqanta rikuchiwanchej (Rom. 1:20). Jehovaqa, cheqa sonqo kamachisninta yanapananpaj atiyninta may kusiywan apaykachashallanpuni (2 Cró. 16:9). Chantapis paymanta astawan yachakunchej Palabrannejta (Isaías 30:21 leey). Arí, Bibliaqa kay tiempopi ichá “uj kʼacha [parlay] jina” kanman, noqanchej yanapanawanchejta saqejtinchej. Imaraykuchus Jehovaqa, Biblianejta kʼamiwanchej, kallpachawanchej, munakuyninta ima rikuchiwanchej.
25 Elías, Horeb orqopi kashajtin Jehová sonqochasqanta, ¿sumajtachu japʼikorqa? Arí. Chay cheqa sonqo, mana manchachikuspa llulla religionwan churanakoj profetaqa, watejmanta Jehovapaj llankʼayta qallarerqa. Noqanchejpis, Dios Palabrannejta yuyaychawasqanchejta, nisunman “Diosmanta Qhelqasqapi [...] sonqocha[yta]” japʼikusunchej chayqa, Elías jina ruwayta atisunchej (Rom. 15:4).
^ párr. 22 Ichá chay “kʼacha [parlayta] jina”, parlajqa, kay 1 Reyes 19:9 “Tata Dios nerqa” nej angelllataj karqa. Chay angeltaqa, 15 versiculopi “Jehová” kasqanta nin. Ichapis chay angelqa Israel llajtata chʼin pampapi kashajtinku apaykachaj ángel kanman karqa, pimantachus Jehová nerqa: “noqaj sutiypi ruwanqa”, nispa (Éxo. 23:21). Mana niyta atisunmanchu mayqen angelchus kasqanta, chaywanpis kayta nisunman, Jesusta manaraj Jallpʼaman jamushajtin Palabra nisqa sutiwan rejsikorqa, pichus Diospa sutinpi kamachisninman parlaj (Juan 1:1).


text:
Carl von Linné
Carl Nilsson Linnaeus, 1762 watapi qhapaq kayninman t'ikrasqamanta Carl von Linné, latin simipitaq Carolus Linnaeus nisqapas (23 ñiqin aymuray killapi 1707 paqarisqa Råshult llaqtapi, Kronoberg suyupi, uralan Suysyapi; 10 ñiqin qhulla puquy killapi 1778 wañusqa Uppsala llaqtapi, Suysyapi) huk Suysya mama llaqtayuq kawsay yachaq runam karqan.
Carl von Linné-qa uywa, yura, k'allampa rikch'aqpaq iskaynintin simiyuq, latin icha grigu simipi mitan kamaypaq sutitam sut'ichaspa kanankamapas chaninchasqa mitan kamay llika nisqatam kamarqan.
Linné-pa sut'ichasqan rikch'aqpa mitan kamaypaq sutinkunatam L. qillqaspa pisichanchik.
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Carl von Linné.


text:
T'uru T'uru munisipyu
T'uru T'uru munisipyu (kastilla simipi: Municipio de Toro Toro / Torotoro) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Charkas pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa T'uru T'uru llaqtam (676 llaqtayuq, 2001 watapi).
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suqta kantunmi kan.
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Munisipyupiqa qhichwa, kastilla, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku. [2]


text:
Antonín Dvořák
Antonín Leopold Dvořák sutiyuq runaqa (Nelahozeves llaqtapi (Chiksuyupi) paqarisqa 8 ñiqin tarpuy killapi 1841 p'unchawpi; † Praha llaqtapi (Chiksuyupi) wañusqa 1 ñiqin aymuray killapi 1904 p'unchawpi) huk Chiksuyu mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi qarqan.
Taytan: František Dvořák, Maman: Anna Zdenĕk.
Warmi: Anna Čermáková.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Antonín Dvořák.


text:
Duke Ellington
Edward Kennedy Ellington sutiyuq runaqa, icha "Duke Ellington" (* 29 ñiqin ayriway killapi 1899 watapi paqarisqa Washington DC llaqtapi - † 24 ñiqin aymuray killapi 1974 watapi wañusqa New York llaqtapi), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq Yatana qallwa waqachiq wan takichaq qarqan.
Taytan: James Edward Ellington; Maman: Daisy (Kennedy) Ellington.
Warmi: Edna Thompson.
Churi: Mercer.
Diskukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Musika (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)
- Jazz
- Louis Armstrong
- John Coltrane
- Charlie Parker
- Miles Davis
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Duke Ellington.


text:
Henri Poincaré
Jules Henri Poincaré sutiyuq runaqa (29 ñiqin ayriway killapi 1854 watapi paqarisqa Nancy llaqtapi - 17 ñiqin anta situwa killapi 1912 watapi wañusqa Paris llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtayuq pachaykamaymanta, quyllur yachaymanta, yupanamanta yachaqsi, yachay wayllukuqsi qarqan.
Taytanː Émile-Léon Poincaré (1828-1892); Mamanː Eugénie Lanouis (1830-1897).
Warmi: Jeanne-Louise Poulain d'Annecy.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Henri Poincaré.


text:
Yanapa:Wikipidiya Yanapana
Wikipidiya nisqaqa qispi insiklupidiyam, lliw tiksimuyuntinpi munaqlla runakunap qillqasqan. Kay qatiq qillqakunaqa yanapasunkichik, ñawirinaykichikpaq, qillqanaykichikpaq, kay Wikipidiyata allinchanaykipaqpas.
Kaymi Qhichwa simimanta pisilla yanapay, kastilla rimaqkunapaq
(ayuda sobre el quechua para hispanohablantes).
Qallariy simi
Kamachinapas rikch'anapas
Chasninapaq
Ñawparikusqa yanapay
Huk rimaykunapi Wikipidiyakunapi yanapana p'anqakuna
Si no encuentras la información que buscas, puedes preguntar en
donde seguro que algún usuario intentará ayudarte.


text:
Suti
- Suti nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Suti (sut'ichana) rikuy.
Suti, kichwapi Shuti (latin simipi: nomen, grigu simipi: Όvoua) nisqaqa pitapas icha imatapas sutichasqam.
Runakunam sutiyuq, hinallataqmi ima allpamanta yachaykunapi puystukunapas sapaq sutiyuqmi: llaqtakunam, urqukunam, mayukunam, quchakunapas.
Uralan Awya Yalapiqa llapa runaqa sapaq sutiyuq iskaynintin ayllu sutiyuqpas, ahinataq:
- Husiy Kunturi Mamani,
Kaymi huk runa sapaq sutikuna:
- Warmi suti: Ana, Mariya, Pawlina, Marta
- Qhari suti: Pidru, Pawlu, Husiy, Huwan


text:
Hugo Gastulo
Alejandro Hugo Gastulo Ramírez sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin pawqar waray killapi 1957 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Piluta hayt'aq[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura Kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pukyumanta willaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Hugo Gastulo.


text:
Lubusz suyu
Lubusz suyu (pulaku simiː Województwo lubuskie, kastilla simipi: Voivodato de Lubusz) nisqaqa huk suyum Pulunya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Gorzów Wielkopolski wan Zielona Góra llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Lubusz suyu.


text:
Wulunisi pruwinsya
Bolognesi pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Bolognesi) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chiqllan llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 22 ñiqin kantaray killapi 1903 watapi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Amachasqa sallqa suyukuna: Waskaran mamallaqta parki - Waywash walla risirwa suyu
- Urqukuna: Awkillu - Chawpihanka - Ch'uspi - Diablo Mudo - Hirishhanka - Kikash - Kunkush Q'asa - Kwirnunpunta - Matash - Ninashanka - Pukarrahu - Puntawayi - Rasaq - Runtuy - Suyruqucha rahu - Tankan - Tsakra - Tuku - Wakrish - Wallanka - Yanashallash - Yerupaja; Wallakuna: Wallanka walla - Waywash walla
- Mayukuna: Aynin mayu - Fortaleza mayu - Patiwillka mayu
- Quchakuna:: Awkillu qucha - Hawaqucha - Qunuqucha - Sultiruqucha - Suyruqucha
- Q'asakuna:: Yanashalla q'asa
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Buluñisi pruwinsyapiqa 15 distritum:
Simikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pruwinsyapiqa kastilla simita, qhichwa simita rimanku.
/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi) Pukyu: [2]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Waskaran mamallaqta parki
- Kapillapunta (Chiqllan: 8 km)
- Puskanwaru (Chiqllan: 8 km)
- Pukamach'ay
- Wasta llaqtapi inlisya (Chiqllan: 8 km)
- Akya llaqtapi inlisya (Chiqllan: 18 km)
- Punummarka (Chiqllan: 6 km)
- Quntu Kuta (Chiqllan: 5 km)
- Pachapaki llaqtapi: Titankakuna (Puya Raimondii)
- Usqur phaqcha (12 m) (Usqur llaqtamanta: 2 km)
- Tampu (Tikllus llaqtapi)
- Chacha Puntas qhichwa
- Armakuna (Llaqllapi)
- Waywash walla, Yerupaja ( 6.634 m)
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Kristup Kwirpun (Corpus Christi, Chiqllan llaqtapi)
- Santa Rosa Limamanta (Chiqllan llaqtapi)


text:
Shuyturahu
Shuyturahu icha Allpamayu nisqaqa (kastilla qillqaypi Alpamayo) Piruw mama llaqtapi huk urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Santa Krus distritupi, Yuraqmarka distritupipas.
Pikchunqa mama quchamanta 5.947 mitrum aswan hanaq.
Hatun chullunkunpi Hankarurish sutiyuq qucham. Chay Hankarurishpiqa Allpamayu sutiyuq mayum paqarin.
Shuyturahu ñiqpiqa Kulliqucham.
Urquqa kastilla simipi sutinta Allpamayu sutiyuq ayllu llaqtachamantam chaskirqan.
Tiksimuyuntinpi lliwmanta aswan sumaqsi urqu, chay hinatam UNESCO nisqa mamallaqtapura tantanakuypa nisqan.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Artisanrahu
- Chakrarahu
- Chawpikallki
- Kitarahu
- Pisqu
- Pukahirka
- Pukarahu
- Qaras
- Tawllirahu
- Tullparahu
- Parun qucha
Pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- escale.minedu.gob.pe/escale/documentos/ Saywitu: Waylas pruwinsya
- www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna


text:
Yuyana Wasi “Mana yapamanta kananpaq” Anfaseppa: riqsinapaq pusay
Año de ejecución: 2020
Equipo: Iris Jave Pinedo, Grace Mendoza y Tessy Palacios Rojas
Instituciones involucradas: Anfasep
Coordinador: Iris Jave Pinedo
Tipo de publicación: Guías y manuales
Kay pusaykuyqa «Qaynamanta, hamuq pachakunamanta yuyaykuna» sutiyuq proyectomanta qispimuqmi. Museo de la Memoria sutiyuq yuyana wasipa «Mana yapamanta kananpaq» yachachiyninpi kallpachasqan, Ayacuchopi Asociación Nacional de Familiares de Secuestrados, Detenidos y Desaparecidos (ANFASEP) sutiyuq huñunakuypa, huknin kaq Fondo Concursable Docente 2019 llallinakuypi kallpaq, Dirección Académica de Responsabilidad Social (DARS) Pontificia Universidad Católica del Perú (PUCP) tiqsimuyupa llallichisqanpi. Kaypi ruraysapa yachachiqkuna tiqsimuyu wasita yanaparqaku ayllu llaqtakunawan llamkananpaq utaq ayllupaq llamkaqwan, yachaykunata ayninakuspa ayllukuna yanapaypi llamkanankupaq. Kay ruraykunaqa rimanakuypi, willakuykuna qispichiypi pusaqkunata, hinallataq aynipi Museo de la Memoriapi llamkaqkunata yanapanapaqmi qispimurqa, astawan huk runakunaman ANFASEP chayananpaq, museopi kaq willakuykunata allichastin llamkanankupaq.


text:
Emomalii Rakhmon
Imomali Sharipovich Rakhmonov (rusiya simi: ИMoMaли́ Шapи́пoBич PaxMóHoB, tayik simi: ЭMoMaлӣ PaҳMoH) Emomalii Rakhmon sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin kantaray killapi 1952 watapi paqarisqa Kulob llaqtapi - ) huk Tayiksuyu mama llaqtapi musikuq wan pulitiku karqan.
Tayta: ; Mama: .
Warmi: Azizmo Asadullayeva
Churinkuna (8): .
Qillqasqankuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Emomalii Rakhmon.


text:
- Killa nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; Killa (sut'ichana) rikuy.
Killa nisqaqa tiksi muyuta muyupayanmi. Intimanta achkiyta chaskispa huk lawnin achkinmi, manataq huk lawchu. Huk kinraynin wiñaymi tiksi muyuman t'ikrasqam. Chay kinrayqa hunt'a achkiptin, hunt'a killa icha killa hunt'asqa ninchik. Manataq achkiptin, musuq killa ninchikmi.
Killaqa iskay chunka pusaqniyuq p'unchawpim - tawa simanapim - huk kutitam tiksi muyuta muyapayan, huk watapaq huk p'unchaw phaltaptin chunka kimsayuq kutitam. Huk muyusqanta - huk killa wañuymanta qatiqnin killa wañuykama - killa icha killa pacha ninchik.
Inkakunaqa killata Mama Killa nispa yupaycharqanku.
1. Killa wañuy (Musuq killa)
2. Llullu killa(Wawa killa)<
2.-4. Wiñaq killa (Paqariq killa)
5. Hunt'a killa(killa)<
6.-8. Wañunayaq killa
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Killa.
Imagen a escala que muestra la distancia entre la Luna y la Tierra


text:
21 p’unchaw kay Febrero killapi UNESCOmanta “Lengua Materna” ñisqa p’unchawta raymichanapaq. ! Kay atipanakupi qampis pukllanaykipaq waqyasqa kanki!
“Lengua Materna” ñisqa p’unchawqa tukuy pachapi simikunata kawsayninkuta ima riqsichinapaq paqarichikurqa. Astawanpis indígena ñisqa simikunata chantapis mayqin simikunachus chinkapuchkankunña chaykunata.
Imaynata atipanakunam yaykunki: Kay atipanakuman yaykuyta atinki, juk meme ñisqata simiykipi ruwaspa. Chantataq hashtaq ñisqata churay tukuchinapaqtaq wakkunaman inteneppi riqsichik.
Para más información sobre el Desafío: haz click aquí


text:
Harriet Tubman
Araminta Ross sutiyuq warmiqa, icha Harriet Tubman (ñiqin pi 1820 watapi paqarisqa Dorchester County (Maryland) llaqtapi - 10 ñiqin pawqar waray killapi 1913 watapi wañusqa Auburn llaqtapi ), huk USA Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku qarqan.
Numantina: John Tubman (1844–1851) /
Nelson Davis (1869-1888).
Chilindrina: Gertie.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Harriet Tubman.


text:
Utusku pruwinsya
Utusku pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Otuzco) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Utusku llaqtam.
Wiñay kawsay[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kamasqa 25 ñiqin ayriway killapi 1861 watapi, Ramón Castilla Umalliqmi.
Allpa saywachi[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Pulitika rakiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Chunka distritunmi kan.
Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Waki[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Runakuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Iñiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Llaqtap amachana santun[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Utuskup Puertamanta Pallan.
Yachay tarpuy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Karu puriy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Raymikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Yachachiy[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Musiku[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Apaykachana[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Utusku pruwinsya.
- Saywitu: Qispi kay suyu


text:
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar Palacios y Blanco ( Simun Husi Antuñu Santisima Trinirápa Wuliwar Palaciyus Yuraqwan (* 24 ñiqin anta situwa killapi 1783 watapi paqarisqa Karakas llaqtapi, Winisuylapi - 17 ñiqin qhapaq raymi killapi 1830 watapi wañusqa Santa Marta llaqtapi, Kulumbyapi), Winisuyla mama llaqtayuq awqaq pusaq, llaqta pusaq, rimaq, qillqaqpas. Qespichiq nisqa. Hamaut'ankuna kasqan Simón Rodríguez, Andrés Bello. "Mama quchapi yapaska" nirqan.
Ura Qonti kuskanrunp'upi mamallaqtakunap Ispañamanta qispichiqnin Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi, kamarikuspa kunan kachkaq mama llaqtakunapaq awqarqan, Buliwyapaq, Kulumbyapaq, Ikwadurpaq, Piruwpaq, Winisuylapaqpas.
Willay pukyukunaLlamk'apuy
Kaypipas qhawayLlamk'apuy
Hawa t'inkikunaLlamk'apuy
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Simón Bolívar.


text:
Intillama
Intillama (Folivora) nisqakunaqa Awya Yalap paray sach'a-sach'akunapi sach'akunapi kawsaq raphi mikhuq ñuñuqkunam, kallmakunapi ancha allillamanta kuyuq.
Rikch'aqninkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Ancha ñawpa pacha achka rikch'aq intillamas karqan, ancha hatunpas kaq (ahinataq Megalonyx jeffersonii, Eremotherium laurillardi nisqa rikch'aqkunas), kunantaq wañusqañam. Suqta rikch'aqninmi kunankamapas kachkanraq, iskay rikch'aq ayllupim:
- Kimsa ruk'anayuq intillama, familia Bradypodidae
- genus Bradypus
- Bradypus pygmaeus
- Bradypus torquatus
- Bradypus tridactylus
- Istrilla intillama (Bradypus variegatus)
- genus Bradypus
- Iskay ruk'anayuq intillama, familia Megalonychidae
- genus Choloepus
- Hatun intillama (Choloepus didactylus)
- Taraputu intillama (Choloepus hoffmanni)
- genus Choloepus
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Intillama


text:
Giorgos Karagounis
Giorgos Karagounis (grisya simi: ΓιώpYoς KapaYkoύvnς) sutiyuq runaqa (* 6 ñiqin pawqar waray killapi 1977 watapi paqarisqa Pyrgos llaqtapi - ) huk Grisya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.
Klubkuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mama llaqta kampiunatukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Mamallaqtapura kampiunatukuna (6)[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Individual suñaykuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Willay pukyukuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Giorgos Karagounis.


text:
Gustav Mahler
Gustav Mahler sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin anta situwa killapi 1860 watapi paqarisqa Kaliště llaqtapi - † 18 ñiqin aymuray killapi 1911 watapi wañusqa Wien llaqtapi) Awstiriya mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi karqan.
Taytanː Bernhard Mahler; Mamanː Marie Hermann
Warmiː Alma Marie Schindler
Churinkunaː Marie wan Anna.
Kaypipas qhaway[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
Hawa t'inkikuna[llamk'apuy | pukyuta llamk'apuy]
- Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: Gustav Mahler.