text:
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru
- Pepijn Bakker
- 2 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1 Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 9 mart 2009 Grátis Den e edishon aki: In deze editie: BONAIRE ALS ANIVERSARIO DI KLIMAATVERANDERING PIONIER NOS PARKEN ARKENAN AN OP BONAIRE BONEIRU PIONERO 40 JAAR WSNP NOS KLIMA TA DEN MANEHO DI 30 JAAR BNMP KAMBIANDO NATURALESA EARTH DAY 2009 De poster van Earth Day 2009 lijkt misplaatst op Bonaire. Wat stelt het eigenlijk voor? Een poolbeer die in een windmolen klimt. Zo n poolbeertje komt de bierdrinkers onder ons wel bekend voor. En op Sorobon staat net zo n windmolen. Maar verder? Raadselachtig. Maar wacht... Het poolbeertje kijkt wat angstig. De ijsschots waarop hij is afgedreven is ook wel erg klein. Hij zit in een uitzichtloze positie op een afsmeltende ijsschots. De toekomst ziet er niet prettig uit. De windmolen is zijn laatste redmiddel. Op 22 april vieren we Earth Day. We staan even stil bij het feit dat we allemaal een schone, veilige en gezonde wereld willen. Earth Day staat dit jaar in het teken van duurzame energie. We moeten af van het ouderwets opwekken van energie door het verbranden van fossiele brand-stoffen: olie, kolen en gas. Dat veroorzaakt luchtverontreiniging in de vorm van kooldioxide (CO 2 ). Kooldioxide is het belangrijkste broeikasgas. Door teveel kooldioxide in de lucht warmt de aarde op. Het klimaat verandert. De poolkappen smelten en de zeespiegel stijgt. Angstig voor een poolbeer, die zijn natuurlijke omgeving aangetast ziet. Maar ook angstig voor de mensen die in laaggelegen gebieden aan zee wonen. Zoals veel mensen op Bonaire. Is onze koralendijk straks wel hoog genoeg? Duurzame energie vormt de toekomst. Dus elektriciteitsopwekking uit de wind, de zon of de golven. Bonaire gaat dit jaar al de overstap maken. Bijna de helft van onze energievoorziening bestaat dan uit windenergie. Nou de andere helft nog! De wereld verkeert in een economische crisis. We staan op een omslagpunt. Het roer moet om. Laten we kiezen voor een groene economie; voor een groene toekomst. En waarom zou Bonaire niet het goede voorbeeld geven? Een duurzame ontwikkeling is toch al jaren ons streven? Goed openbaar vervoer, auto s op zonne-energie, fietspaden, windenergie, zonnecollectoren. Het kan allemaal op ons eiland. Draai vandaag nog die energiebesparende lamp in en kijk voor meer info op: De redactie
2 Página 2 Mart 2009 LAMAN I TERA Boneiru tin 25 aña kaba ta aki. Lima si! E lima ta krese mesun bon ku esun di bou di protehando naturalesa. P e enormemente i ta stek e koral. awa. Esei lo perkurá ku nos isla motibu aki nos refnan di koral ta P esei nos mester perkurá pa lo keda atraktivo pa turistanan. entre esnan mas bunita i salú limpia nos awa sushi promé ku Pero pa nos mes tambe. den hinter área di Karibe. Esaki e bai laman i ta trahando duru Den e korant aki tin algun a perkurá pa hopi kos bon pa nos riba esei. Ta e ora ei so nos por artíkulo tokante e manera riba isla. Boneiru ta e paraiso di keda un paraiso pa buseo i nos kua nos gobièrnu ke utilisá e sambuyadónan i for di rònt por mantené nos ekonomia ordenansa insular nobo aki. Kua mundu turista ta bin akinan pa salú. áreanan, kua mata, i kua animal trese dòler i euro. For di aña pasá Boneiru por nos ke bai protehá i dikon. Pero no tin tempu pa drumi protehá naturalesa riba tera Sientífikonan a proba resientemente ku e ser humano ta sin- sosegá. Pasobra ni maske kon tambe. E tempu ei Konseho Insular a aprobá e ordenansa nobo tié bon den un alrededor ku hopi bunita nos refnan ta, pokopoko nan tambe ta bayendo atras. E di maneho di naturalesa. Esei ta naturalesa. Na Boneiru nos no awa di laman rònt Boneiru tin un bon notisia pasobra mitar di tabatin mester di e prueba sientífiko ei. Nos tabata sa masha muchu hopi nutriente. Esakinan nos bishitantenan ta sambuyá, i ta drenta awa via e awa sushi esaki ta nifiká pues ku e otro tempu kaba. I no esei so. Nos a di berpùt i septic tank ku ta mitar ta bini pa algu otro. Pa e hasié nos manera pa gana nos sipel bai laman. Atraves di e sosiegu, solo, kultura, pero pan di kada dia. NOS TA BIBA suela i awa dushi bou di tera tambe pa e naturalesa riba tera. DI NATURALESA. esei ta yega laman. E koralnan Ku e ordenansa nobo nos por bai Redakshon no por bon ku e nutrientenan protehá e naturalesa riba tera ZEE EN LAND Bonaire beschermt de natuur in de zee al 25 jaar. Daardoor behoren de koraalriffen rond Bonaire tot de mooiste en gezondste van het Caribische gebied. Dat heeft ons eiland veel goeds gedaan. Bonaire is het duikers paradijs en van over de hele wereld komen toeristen met hun dollars en euro s naar ons eiland. Maar we hebben geen tijd om tevreden achterover te leunen. Want hoe mooi ze ook zijn, ook onze riffen gaan langzaam maar zeker achteruit. Het zeewater rond Bonaire bevat teveel voedingstoffen. Die zitten in het afvalwater dat uit onze beerputten en septic tanks komt. Via de bodem en het grondwater verplaatst ons afvalwater zich naar zee. Koralen houden niet van voedingsstoffen. Algen wel, die groeien er goed van en verstikken zo de koralen. Daarom moeten we ons afvalwater schoon maken en daar wordt hard aan gewerkt. Alleen dan blijven we een paradijs voor duikers en blijft onze economie draaien. Sinds eind vorig jaar kan Bonaire ook de natuur op het land beschermen. Toen heeft de eilandsraad de nieuwe eilandsverordening natuurbeheer goedgekeurd. Dat is goed nieuws, want de helft van onze toeristen is duiker. Dat betekent dat de andere helft voor iets anders komt. Voor de rust, voor de zon, voor de cultuur, maar ook voor de natuur op het land. Met de nieuwe eilandsverordening kunnen we de natuur op het land nu net zo goed gaan beschermen als de natuur in zee. Dat zorgt ervoor dat ons eiland aantrekkelijk blijft voor toeristen. En voor ons zelf. In deze krant staan enkele artikelen over de manier waarop de overheid de nieuwe eilandsverordening wil gebruiken. Welke gebieden, welke planten en Fotocredits Hanny Kalk WIST JE DAT IN DE NIEUWE WEBSITE VAN STINAPA, BORDEVOL INTRESSANTE INFORMATIE STAAT? BO TABATA SA KU STINAPA TIN UN WEBSITE NOBO, I ESAKI TA YEN, YEN DI INFORMASHON HOPI INTERESANTE? welke dieren we willen beschermen en waarom. Wetenschappers hebben kort geleden bewezen dat de mens zich goed voelt in een omgeving met veel natuur. Op Bonaire hebben we dat wetenschappelijke bewijs niet nodig. We wisten het allang. En dat niet alleen. We hebben er ook onze broodwinning van gemaakt. NOS TA BIBA DI NATURALESA. De redactie TIENDA A DI SUVENIR E tendensha pa blòf ku kos ku otro hende a traha ta di tur tempu i tur pueblo. I esaki por ser tumá literalmente. Indjannan tabata prònk ku kos pa dòrna riba kabes trahá di pluma di paranan eksótiko. E damanan di high society europeo tabata hasi meskos, por ta un tiki ménos ekstrabagante. Kòrda tambe riba e kueru di tur sorto di animal. Un kueru di leon tabata duna statùs i poder na e miembro di tribu afrikano ku tabatin é bistí. Un kueru di ber den bo sala di kas tambe ta impreshoná e bishitante. Kokolishi tabata ser bistí na hilu rònt di garganta òf pòls den sierto kultura. Despues por a usa nan komo plaka. Boneiru no tabata otro. Kaska di turtuga a sirbi pa dekorashon na muraya òf pa traha artefakto pa prònk i bisti na kurpa. No ta muchu tempu pasá ku ainda tabatin artesania kaminda tabata usa koral pretu (black coral) pa traha prenda. Tabata lumbra e kokolishi di kiwa tambe pa kologá na kadena. I den kaska di karkó tabata pone lampi. Leinan lokal i internashonal a pone un fin na e práktikanan aki. Naturalesa por sierto no ta un tienda di suvenir! Te ainda bo ta mira kaska di karkó tur kaminda na Boneiru, den kurá, riba mesa di patio i den kurá di piedra. Esaki nos a hasi tur tempu. I dikon nò, bèrdat? Tabatin karkó na abundansia. Na Cai ainda tin seru di míles di kaska di karkó. Pero tempu a kambia. Lokual tabata por ántes no ta bai mas awendia. Ántes ta algun habitante so Boneiru tabatin. Niun hende tabata preukupá si un hende bai kas ku un karkó. Aworaki Boneiru tin mas ku habitante i e kantidat ei ta sigui krese. Si nos tur bai kas ku un karkó, pronto lo no resta mashá. E serunan di kaska di karkó na Lac ku tempu a bira parti di nos herensia kultural. Komo rekuerdo na tempunan ku a pasa, i kaminda ku ainda tabatin karkó na abundansha. Lokual ta konta pa e karkó ta konta tambe pa diferente otro produkto di nos naturalesa. Manera tiponan di koral i kokolishi. Enbèrdat nan por sirbi pa un tipo di arte den nos kas, pero kòrda bon... naturalesa no ta un tienda pa dekorashon di kas. Banda di esei tur aña nos ta risibí turista di estadia mas largu i sentenáres di mil turista di barku krusero. Imaginá bo ku tur lo bai ku un karkó òf kokolishi. Lo no keda nada! Afortunadamente lei ta prohibí nan di hasi esei. Nos mester duna naturalesa su balor. Por haña kos nèchi pa prònk den kas tur kaminda awendia. Trahá di material artifisial. Djis wak den tur e tiendanan nèchi den Playa. I nos por paga na florin, dòler òf euro. Nada di paga ku kokolishi. Pasobra nos ta ripití: naturalesa no tei pa traha kos di prònk òf suvenir. Redakshon Fotocredits Hanny Kalk
3 Mart 2009 Página 3 KALENDER Afkortingen en begrippenlijst: WSNP = Washington Slagbaai National Park BNMP = Bonaire National Marine Park TNC = The Nature Conservancy IUCN = World Conservation Union NOAA = National Oceanographic & Atmospheric Administration CIEE = Council on International Education Exchange REEF= Reef Environmental Education Foundation BONAI Groep = Een groep tieners die naar het Voortgezet Onderwijs gaan. Hun doel is om schoolgaande tieners te laten deelnemen aan wetenschapplijke aktiviteiten, zodat de interesse ontstaat om een wetenschappelijke vervolgopleiding te gaan doen. Taste of Bonaire = Een uitstalling waar lokale restaurants hun meest populaire gerechten presenteren. DATUM 15 Maart 27 Maart 22 April 6 April 18 April April 9 Mei AKTIVITEIT Taste of Bonaire: De aftrap voor het jubileumjaar van het Nationaal Park met het vertrek van het zeilschip Pegasus. Pegasus is een onderdeel van het Green Miles project. Eén zeilboot, twee vrienden, 3 oceanen, 7 zeeën en zeemijlen in 2 jaar, met één doel; Zorg voor de oceanen. De 2 zeilers zullen voor één week op Bonaire zijn. Door hun tocht vanuit Bonaire te beginnen willen zij de aandacht vestigen op de initiatieven die van de eilandoverheid zijn uitgegaan met betrekking tot het veiligstellen van de wateren rondom het eiland en dus ook de oceanen. Bonaire s Commitment to Conservation jubileumlunch in New York. Hier wordt Bonaire s toewijding tot natuurbehoud gememoreerd. Pers evenement met lunch waar het startsein wordt gegeven voor de aanvang van de programma s rondom de activiteiten ter herdenking van de jubilea van Bonaire s twee Nationale Parken. Op de lijst van genodigden staan leden van de pers en VIPS uit de duik- en natuurbehoudwereld Boom-plantdag in het WSNP Lion fish workshop gegeven door REEF; doelgroep personeel van duikscholen Project met CIEE: De studenten van het CIEE uitwisselingsprogramma zullen een projekt uitvoeren waarbij de lokale bevolking en andere natuur- NGO s (Non Gouvernementele Organisaties) betrokken worden. Om 4 uur s middags zegening bij het bezoekerscentrum van het WSNP, met speciale WSNP- genodigden; zij die geboren zijn op en zij die geboren zijn Foto: File familie Debrot. Foto: File familie Debrot. 31 Mei Open huis WSNP: Aktivititeiten: wandelen, fietsen, de Brandaris beklimmen en kajakken. Entertainment: Lokale muziek, eten en handenarbeid. Gratis toegang voor iedereen. Ook bij Slagbaai zal er muziek en eten zijn. Aktiviteiten duren van 8 uur s morgens tot 5 uur s middags. 4 Juni Taste of Bonaire in Nederland: Celebration of Bonaire s Commitment to Conservation in Nederland en een bijeenkomst voor alle hoofdrolspelers uit het toerisme en andere partners van Bonaire. Lokale en Nederlandse dignitarissen, en vertegenwoordigers uit het toerisme, de duikwereld en natuurbeschermers zullen deel uitmaken van de genodigden. 6 Juni Volle maanwandeling over de WSNP-Kasikunda & Lagadishi wandelroutes. Een twee uur durende wandeling. De wandeling begint om 7 uur s avonds. Ontmoetingsplek: het bezoekerscentrum van het WSNP 9-12 Juni Juli Juli 2 Augustus Workshop de capaciteit tot herstel IUCN-NOAA-TNC-STINAPA / BNMP; Een workshop voor managers van Marine Protected Areas ( Beschermde zeegebieden van het Caribische gebied) over de problematiek van global warming en de capaciteit tot herstel van het koraalrif. Archeologische afgravingen door de BONAI groep in het WSNP Vertoning van documentaires over natuurbescherming op het hoofdkwartier van de CIEE. Open huis op Slagbaai open domino wedstrijd. 79 of Augustus 9 Augustus Taste of Bonaire in het Wilhelmina Park Vertoning van documentaires over natuurbescherming in het hoofdkwartier van de CIEE. Augustus 19 september Schoonmaak aktie op Klein Bonaire; in samenwerking met de Sea Turtle Conservation Bonaire en de Kustwacht. Boten zullen vertrekken vanaf de pier van Harbour Village Marina om 7 uur s ochtends. Terugkeer vanaf Klein 1 uur s middags. Oktober 7-11 November Familie uitstapjes naar Klein Bonaire en kajaktochtjes in Lac. De intentie is om families uit te nodigen die niet over de financiën beschikken om dit te realiseren. Het doel is om een groter publiek in de gelegenheid te stellen om te genieten van hun eigen eiland. DEMA Orlando U.S.A. (DEMA : Diving Equipment and Marketing Association = grootste duikbeurs van de USA)) 29 November Taste of Bonaire: Jubileumviering van het BMNP en de officiële afsluiting van de viering van dit jaar in het Wilhelmina Park- Muziek uit de jaren 70 en December Aankondiging van de winnaars van de jeugd tekenwedstrijd en dichtwedstrijd. Tentoonstelling op het CIEE-hoofdkwartier. DEZE KALENDER IS NIET DEFINITIEF. BLIJF KIJKEN NAAR NIEUWE AANKONDIGINGEN. VERSIE: 4 Maart 2009 op Foto: File familie Debrot. Washington Slagbaai National Par ark Habrí tur dia ku eksepshon di 25 di desèmber i promé di yanüari. Iedere dag geopend behalve op 25 december en 1 januari.
4 Página 4 Mart 2009 UN TASTE OF BONAIRE SPESIAL DJADUMINGU 15 DI MART Alabes apertura ofisial di selebrashon di 40 aniversario di Washington Slagbaai Park i 30 aniversario di Bonaire National Marine Park. Manera ta kustumber e aña aki TCB a organisá un serie di Taste of Bonaire den Parke Wilhelmina. Un evento sigur konosí, unda Parke Wilhelmina ta haña un dushi ambiente ku músika, baile, bar bon surtí i kuminda di diferente restorant konosí pa solamente Naf E promé Taste of Bonaire di e aña aki a tuma lugá 15 di mart último. Atrakshon spesial durante e Taste of Bonaire aki tabata komienso di un biahe di kasi 2 aña nabegando riba oséanonan rònt mundu. E tim di Green Miles ku ta konsistí di dos nabegadó, a inisiá e biahe históriko aki for di Boneiru!! TCB konhuntamente ku STINAPA a ofresé nan un programa e siman promé unda nan a filma diferente aspekto di Boneiru pa asina ilustrá dikon Boneiru ta un lider den preservashon di bida marino. Esaki a forma parti di un dokumentario ku lo tin komo meta pa dokumentá nan biahe ku kua nan kier krea konsientisashon pa importansha di mantenshon di bida marino mundialmente. No tin mihó lugá ku Boneiru pa e dos personanan aki kuminsá nabegá riba nan barku Pegasus. Tabata intenshon pa durante e Taste of Bonaire aki pueblo di Boneiru a deseá nan éksito ku nan meta i a bisa nan ayó ora nan a kuminsá ku nan biahe rònt mundu. Asina TCB konhuntamente ku STINAPA a duna un inisio spesial na selebrashon di e parke nashonalnan e aña aki. Un selebrashon pa kua tabatin un programa ekstenso ku aktividatnan mensual e aña aki. E programa a kuminsá ku e Taste of Bonaire aki, djadumingu 15 di mart.
5 Mart 2009 Boneiru ta konosí mundialmente pa su parke bou di laman. E fama aki ta danki na prinsipalmente e protekshon legal di nos parke bou di laman. Na e momentunan aki nos ta kosechando e frutanan ekonómiko di e protekshon aki. Pero loke por ku e bida bou di awa, por riba tera tambe. E naturalesa di Boneiru tin hopi di ofresé na nos habitante i turistanan. P esei ta bon ku e dekreto di maneho di naturalesa no ta protehá solamente e bida den laman, pero tambe esun riba tera. Finalmente ta nos tur lo benefisiá di esaki. Pero kua bestia i mata Boneiru De Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is een stichting die zich inzet voor de biodiversiteit van Aruba en de Nederlandse Antillen. Biodiversiteit betekent een verscheidenheid van de verschillende soorten planten en dieren die in de natuur voorkomen. Hoe meer verschillende planten en dieren er voorkomen in je natuur, hoe groter de biodiversiteit is. Op de eilanden van de Nederlandse Antillen en Aruba komen meer verschillende planten en dieren voor dan in heel Nederland! Zij zijn van groot belang omdat enkelen slechts op deze eilanden voorkomen. Zo is er bijvoorbeeld de Palu di Sia blanku (Witte Zadelboom) Deze boom waar vroeger zadels en draagrekken voor ezels van werden gemaakt, komt slechts voor op Aruba, Bonaire en Curacao, en dus nergens anders ter wereld. Zo tin intenshon di bai protehá ku e lei nobo i dikon? Na Antianan Hulandes, pues Boneiru tambe, sierto bestia tin protekshon pa medio di tratadonan. Por ehèmpel lora, pero tambe warawara, kinikini i ganshi tin protekshon di kombenionan internashonal. Esaki ta konta tambe pa tur turtuga, dòlfein i bayena. Ta trata aki di sortonan ku rònt mundu òf den área di Karibe ta menasá ku ekstinshon. E dekreto nobo di maneho di naturalesa ta duna Kolegio Ehekutivo posibilidat pa e mes tambe apuntá matanan i bestianan ku meresé protekshon. Esaki ta importante, komo ku lokalmente e situashon di sierto sorto por ta diferente na esun den region òf na mundu. Por ta ku rònt mundu mester protehá un sorto pa motibu di peliger di ekstinshon, pero na Boneiru nò. Esaki ta konta por ehèmpel pa yuana. Na Boneiru tin yuana na abundansia, pues pa e motibu aki no tin nesesidat di protekshon. Si kier hiba un yuana un otro pais, e ora ei sí mester tene kuenta ku akuerdonan internashonal tokante protekshon di e sorto di bestia ei. No por eksportá òf importá yuana sin mas. Esaki ta konta tambe DUTCH CARIBBEAN NATURE ALLIANCE pa yatu i kadushi. Ta posibel tambe ku Boneiru tin matanan i bestianan ku ta sumamente eksepshonal òf ku no tin na ningun otro parti di mundu. Den un kaso asina hopi bes e protekshon no ta reglá internashonalmente, pero nos mester regla esaki nos mes. Nos prikichinan por ehèmpel ta diferente for di esnan di Aruba i Kòrsou. Nos tin nos mes espésie. No ta haña e prikichinan di Boneiru na otro parti di mundu. Ta p esei ta importante pa nos kuida i protehá nos prikichinan bon. Esaki ta konta tambe pa palabrua na Boneiru, ku ta probablemente nèt un tiki diferente for di e palabruanan di Korsou òf otro partinan di mundu. Nos kabana krioyo i hopi di nos sortonan di raton dj anochi tambe ta kai den e grupo aki. Un otro grupo di espésie di bestia i mata ku mester wòrdu protehá ta esnan asina yamá espésienan di e lista kòrá. Esakinan ta espésienan ku nan sobrebibensia ta na peliger. Nan ta aparesé riba e lista kòrá di World Conservation Union (IUCN), di manera ku gobièrnunan rònt mundu ta na altura ku mester tuma medidanan di protekshon. Pa Boneiru esakinan ta entre otro e siguiente sortonan: pishiporko rab i gai, olitu, yakupepu, karpitan, karaña, red porgy i buní wowo grandi. Fuera di ta menasá i skars, tin otro motibunan pa protehá sierto tiponan di bestia i mata. Kiko Boneiru lo ta sin su flamingo, turtuga òf lora? Naturalesa pues por tin tambe un balor turístiko importante i asina tambe un balor ekonómiko. Sambuyadónan kier wak piskánan grandi. Pues aparte ku pa motibu ku piskánan grandi a Página 5 PROTEKSHON DI BESTIA I MATA A DEN LAMAN I RIBA TERA TA A BENEFISIA NOS TUR zijn er meer vogels, insekten, en reptielen die slechts hier voorkomen. Dit is natuurlijk een belangrijke reden om ze te beschermen. Alle stichtingen die ijveren voor natuurbehoud op Aruba en de Nederlandse Antillen zijn lid van de DCNA. De DCNA zet projekten op om natuurparken beter te laten beheren. Zo heeft zij bijgedragen aan de beleidsplannen voor de diverse eilanden. In 2008 heeft de DCNA een vogelexpert onder contract genomen. Deze expert heeft samen met de managers van de diverse parken een projekt opgezet om de vogels beter te monitoren, een mooi woord voor het wetenschappelijk volgen en bestuderen van vogels. Tevens heeft deze expert trainingen gegeven aan de medewerkers van de parken. Daarnaast heeft de DCNA haar fondsen aangewend voor de aankoop van noodzakelijk materiaal en apparatuur voor het monitoringsproces. Met de bijgebrachte kennis kunnen de parkmedewerkers nu ook zelf data verzamelen en verwerken, en die zelfs per jaargetijde en per eiland gaan vergelijken omdat alle eilanden hetzelfde systeem gebruiken. Om de capaciteiten van de parkmedewerkers te verbeteren werden er zelfs uitwisselingen georganiseerd door de DCNA tussen de verschillende parken. Zo zijn er dit jaar al Parkrangers van St. Eustatius en St. Maarten naar Bonaire geweest, en zijn er Rangers van Bonaire naar St. Eustatius geweest. Met Aruba zijn er dezelfde uitwisselingen geweest. Het doel van deze uitwisselingen is dat de parkmedewerkers van elkaar kunnen leren en hun kennis kunnen uitbreiden. Geschreven door Elsmarie Beukenboom bira masha skars òf ku nan ta menasá, e balor turístiko i ekonómiko ta motibu tambe pa konsehá protekshon di por ehèmpel djukfesh, chuchu águila i tribon. Banda di esaki tribon ta hopi importante tambe pa e balansa natural den oséano i mundialmente nan ta bou di preshon pisá. Koralnan tambe ta pertenesé na e grupo aki. Koralnan na Boneiru ya pa basta tempu kaba ta protehá, pero sierto partinan di mundu e protekshon ainda no ta sufisiente. Dor di e pelíkula Jaws a forma inhustamente un impreshon negativo di e bestianan aki. Enrealidat tribonnan ta hunga un ròl importante den un sistema ekológiko balansá. Otro sortonan ku tin un papel krusial den naturalesa di Boneiru ta raton dj anochi, gutu, mangel i lima. Ratonnan dj anochi ta indispensabel pa polinisá yatunan. Aparte di esaki nan ta importante pa tene insektonan no deseá manera sangura bou di kontròl. Di ratonnan dj anochi tambe inhustamente ta eksistí un imagen negativo. Nan no ta hasi hende nada. Gutu ta hunga un ròl masha importante den mantenshon di refnan di koral. Nan ta kome lima. Sin e gutunan e koralnan lo tabata tapá ku lima masha tempu kaba. Solamente ku ayudo di e gutunan Boneiru por sigui ta un paraiso pa sambuyadónan. E pal i mangelnan rondó di Lac ta e bibero pa hopi sorto di piská. I e yerbanan di laman na Lac indudablemente ta forma kuminda pa turtuga blanku. Asina tur kos ta korelá ku otro den naturalesa. Departemento di Naturalesa i Medioambiente, DROB Bird monitoring workshop Aruba.
6 Página 6 Mart 2009 Mart 2009 BONAIRE ALS PIONIER BONEIRU PIONERO DEN MANEHO DI N ATURALESA NA Resientemente Konseho Insular a pasa e ordenansa insular nobo pa maneho di naturalesa. Ku esaki a bira posibel pa banda di naturalesa di laman, protehá naturalesa riba tera tambe. Pa esaki gobièrnu a konsipiá dos dekreto di ehekushon. Unu ku reglanan general pa protekshon di naturalesa i un otro pa e reglanan pa parke marino. Ku esaki Boneiru atrobe ta hunga un ròl di pionero den Antia Hulandes i Aruba. Anteriormente Boneiru a kana kaba dilanti den protekshon di e bida bou di laman. Esaki a trese hopi benefisio pa e isla. Tòg lo tin hende tambe ku ta haña e reglanan aki fastioso. Ken tin rason? Bonerianonan for di antaño ta biba di produktonan ku naturalesa di e isla ta ofresé. Nan tabata piki frutanan di naturalesa i na mes momentu tabata respetá naturalesa. Si tabata tin mester di palu pa kima karbon, e boneriano no tabata kap henter e palu pero tabata sòru pa e palu keda na bida i por a sprùit di nobo. Apesar di e rèspèt aki pa naturalesa tòg na dado momentu tabata tin mester di reglanan pa protekshon di naturalesa. Asina ya na 1961 un ordenansa di protekshon di webunan di turtuga i kref a drenta na vigor. Den nos region nos isla a kana dilanti ku esaki. Despues di un prohibishon di tiramentu di piská na Lac, na aña 1971 a prohibí tiramentu di piská rondó di henter e isla. Algun añanan despues a protehá e koralnan tambe. Boneiru for di e momentu ei ya a mira ku un bida bou di awa salú tabata di sumo importansha pa tantu piskadónan lokal komo pa turismo. Ku e Ordenansa di medioambiente marino na aña 1984, a introdusí protekshon di bida den laman integral. Ya na 1979 a kuminsá ku institushon di e parke marino. Ku esaki Boneiru a kana mundialmente dilanti. Awendia e refnan di koral rondó di Boneiru ta entre esnan mas bunita i salú den e region di Karibe. Esaki a sòru pa rònt mundu Boneiru haña e fama di Divers Paradise. Esaki a resultá den un fluho di turista. I sin duda e prosperidat riba e isla a subi e último desenanan di añanan. Awor nos ta dje leu ei ku naturalesa riba e isla mes por wòrdu protehá pa medio di lei. Teritorionan, bestianan i matanan. E pregunta ta si esaki ta In oktober 2008 heeft de eilandsraad de nieuwe Eilandsverordening natuurbeheer Bonaire aangenomen. Daarmee is het mogelijk om naast de natuur in de zee ook de natuur op het land te beschermen. Hiervoor heeft de overheid twee uitvoeringsbesluiten opgesteld. Één met regels voor natuurbescherming in het algemeen en een ander voor de regels over het onderwaterpark. Met deze regels vervult Bonaire opnieuw een pioniersrol op het gebied van natuurbeheer binnen de Nederlandse Antillen en Aruba. Bonaire heeft eerder voorop gelopen bij de bescherming van de onderwaterwereld. En dat heeft het eiland veel goeds gebracht. Toch zullen er ook mensen zijn die al die regels maar vervelend vinden. Wie heeft er gelijk? Bonairianen leven van oudsher van de producten die de natuur van het eiland te bieden heeft. Men plukte de vruchten van de natuur en had tegelijkertijd eerbied voor de natuur. Als er hout nodig was om houtskool te branden, hakte de Bonairiaan niet de hele boom om maar zorgde ervoor dat de boom in leven bleef en weer opnieuw kon uitlopen. Ondanks dit respect voor de natuur waren er op een gegeven moment toch regels nodig voor nesesario. Si nos bai bèk den historia i mira paisnan den nos region, ya nos tin e kontesta riba e pregunta ei. Nos mester di naturalesa pa nos prosperidat i tambe pa nos bienestar. Turistanan masha tempu no ta bini Boneiru mas, solamente pa e bida bunita bou di laman. Nan ta bini tambe pa e isla mes. Pa e klima, e trankilidat, eskala chikí, e kultura. Pero speshalmente tambe e sensashon ku naturalesa riba nos isla ta brinda nan. Turistanan ta disfrutá di e paisahe intakto, e kadushinan haltu, pal i sianan straño, e pal i mangelnan den area di Lac, flamingo, lora i prikichinan. Tambe di e barika hel, yuana i lagadishinan. Naturalesa di Boneiru tin hopi di ofresé. Nos por ta orguyoso di nos isla. Pero si nos daña naturalesa di Boneiru, e apresio di e turistanan pa nos isla tambe lo baha òf kita. Esei lo tin konsekuensia pa nos seguridat ekonómiko. P esei ta bon si Boneiru por bolbe tuma e ròl di pionero riba dje i ku legislashon nobo bin ku un protekshon integral di nos tesoro mas grandi, ku ta naturalesa di nos isla. Departemento di Naturalesa i Medioambiente, DROB. E sientífikonan di NOAA tabata na Boneiru pa diferente otro trabou tambe. Un di e kosnan ku nan a hasi ta traha un mapa digital di nos parke supmarino. Nan a bin ku ekiponan masha sofistiká i karu pa a hasi e trabou aki. Un tipo di ekipo ku nan a usa ta un torpedo ku nan por a manehá for di riba tera. Anto riba pantaya di un laptop nan por a sigui e movishon di e torpedo i nan por a mira riba mapa via satélite unda e torpedo ta ora e sali na superfisie. Un di e torpedonan aki ta kosta masoménos $ Awèl, teknologia sofis- tiká no ta traha sin problema, a sosodé varios biaha ku no tabata falta mashá pa nochi sera i ku nan no por a haña e torpedo. Ora ku e torpedo sali riba awa no ta tur ora por a mir é bon. Kaminda ku satélite ta bisa ku e mester ta, e no tabata ta. E sientífikonan tabata yen di nèrvio pa nan no pèrdè e torpedo. Pero kada bia despues di basta buskamentu nan a bin topa ku e torpedo. Tabata un ekspedishon interesante i nos ta spera di por risibí resultado di nan trabounan pronto. Skirbí pa Elsmarie Beukenboom. natuurbescherming. Zo werd in 1961 op Bonaire al een verordening van kracht voor de bescherming van zeeschildpaddeneieren en kreeften. In de regio liep ons eiland hiermee voorop. Na een speervisverbod in Lac werd in 1971 het speervissen rond het hele eiland verboden. Weer een paar jaar later werden ook de koralen beschermd. Bonaire zag toen al in dat een gezonde onderwaterwereld zowel van belang was voor de lokale vissers als voor het toerisme. In 1984 werd het leven in zee integraal beschermd met de Verordening marien milieu. Al in 1979 werd begonnen met het instellen van het onderwaterpark. Bonaire liep hiermee wereldwijd voorop. Vandaag de dag behoren de koraalriffen rond Bonaire tot de mooiste en gezondste van het Caribisch gebied. Dit heeft ervoor gezorgd dat ons eilandje overal ter wereld bekend staat als Divers paradise. Een toestroom van toeristen was het gevolg. En de welvaart op het eiland is de laatste tientallen jaren onmiskenbaar gestegen. Nu zijn we zover dat ook de natuur op het eiland zelf wettelijk beschermd kan worden. Gebieden, dieren en planten. Is dat nodig? Als we naar onze geschiedenis kijken en naar de eilanden in de regio dan is het antwoord op die vraag al bekend. We hebben de natuur nodig voor onze welvaart en voor ons welzijn. Toeristen komen al lang niet meer naar Bonaire alleen voor de mooie onderwaterwereld. Ze komen ook voor het eiland zelf. Voor het klimaat, de rust, de kleinschaligheid, de cultuur... Maar vooral ook vanwege de natuurbeleving op het eiland. Toeristen genieten van het ruige ongerepte landschap, van de hoge zuilcactussen, van de vreemde zadelbomen, de mangroven rond Lac, de flamingo s, de lora s en de parkietjes. En ook van suikerdiefjes, leguanen en hagedissen. De natuur van Bonaire heeft veel te bieden. We mogen trots zijn op ons eiland. Maar als de natuur van Bonaire wordt aangetast, zal ook de waardering van de toeristen voor ons eiland afnemen of verdwijnen. En dat heeft weer gevolgen voor onze economische zekerheid. Vandaar dat het goed is als Bonaire opnieuw een voortrekkersrol op zich neemt en met de nieuwe wetgeving overgaat tot een integrale bescherming van onze grootste schat; de natuur van ons eiland. Afdeling Natuur- en Milieubeheer, DROB. NO AA VER V AARDIGT EEN KAAR T V AN HET RIF OAA VERV KAART NO AA TA TRAHA MAP A DI NOS REF NOAA MAPA NOAA - National Oceanic and Atmospheric Adminstration ta un agensia federal di Merka ku ta pone atenshon riba laman i atmosferá. Na prensipio di 2008 nan a bin ku un grupo grandi di sientífiko Boneiru. Nan tabata aki riba e fecha ofisial ku a proklamá aña 2008 komo Aña Internashonal di Ref. Huntu ku gobièrnu i STINAPA nan hasi e apertura ofisial. Gezaghebber Domacasse a duna un spich ku a keda transmití bibu i direkto pa Washington kaminda ku e seremonia ofisial di apertura di Aña Internashonal di Ref a tuma lugá. Página 7 Fotocredits Hanny Kalk NOAA (National Oceanic and Atmospheric Adminstration) is een zogenaamd Federal Agency dat zich richt op de oceanen en de atmosfeer. In het begin van 2008 kwam een grote delegatie wetenschappers namens NOAA naar Bonaire. Zij waren hier op de dag dat het Internationale Jaar van het Rif officieel afgekondigd werd. Samen met de regering en STINAPA verrichtten zij hier de officiele opening. Gezaghebber Domacasse hield zelfs een toespraak die rechtstreeks werd uitgezonden in Washington waar de officiele opening van het Jaar van het Rif gehouden werd. De wetenschappers van NOAA verrichtten ook andere werkzaamheden op Bonaire. Zo werd er een digitale kaart gemaakt van ons onderwaterpark. Daartoe hadden zij zeer geavanceerde en kostbare apparatuur meegenomen. Zo was er een soort torpedo die vanaf de kust bestuurd kon worden. Via het scherm van een laptop konden zij iedere beweging van de torpedo volgen en ook via sattelietsignalen zien waar de torpedo boven weer water kwam. Een van deze torpedo s kost het lieve bedrag van $ Desondanks werkt zelfs deze kostbare apparatuur niet altijd feilloos, en het gebeurde meer dan eens dat het al donker werd en de torpedo nog niet terecht was. Tot schrik van de wetenschapslui was er dan alleen water op de plek waar hij zich volgens de satteliet moest bevinden. Gelukkig werd hij uiteindelijk toch steeds gevonden. Het was een interessante onderneming waar wij spoedig de resultaten van hopen te zien. Geschreven door Elsmarie Beukenboom.
7 Página 8 Mart 2009 STICHTING DIERENASIEL BONAIRE Zoals ieder jaar was het de eerste zondag van maart weer hoog tijd voor een bijeenkomst van alle vrijwilligers van het asiel. Deze keer werd het gehouden bij Lee s bar in Playa. Nagenoeg alle vrijwilligers zijn naar deze bijeenkomst gekomen om hun contacten met andere vrijwilligers, die men normaal niet zo vaak tegenkomt, weer eens aan te halen, of om kennis te maken met nieuwe vrijwilligers die men nog niet heeft gezien. Ook was het weer een prima gelegenheid om de vrijwilligers die op het asiel werken weer in contact te laten komen met de vrijwilligers die buiten het asiel werken. Het was hartverwarmend te zien dat de groep nog steeds groter wordt. Het is weer duidelijk geworden dat men zich deel voelt uitmaken van het hele team en dat is natuurlijk ook de bedoeling. Het komt het resultaat alleen maar ten goede. In de vorige editie van Makubeken hebben wij aangekondigd dat er een grote promotie/informatiecampagne van start zou gaan dit jaar. De voorbereidingen voor die campagne zijn voor het grootste deel klaar en de plannen zullen binnen niet al te lange tijd openbaar gemaakt worden. De volgende fase zal zijn het verwerven van fondsen om de campagne in volle omvang uit te kunnen voeren. Houdt u het in de gaten en help waar u kunt helpen. In bijgaande foto alvast een tipje van de sluier..onze..bonny Superdog..!!!!! Het asiel zit weer boordevol. Daarbij wordt het asiel ook zo nu en dan geconfronteerd met het opvangen van in beslag genomen honden. Indien, naar aanleiding van meldingen of eigen constateringen van de Dierenbescherming, gevallen van mishandeling van honden wordt aangetroffen, of dieren vlas zijn en een gevaar vormen, worden deze dieren op last van de Officier van Justitie in beslag genomen en krijgt de eigenaar een Proces Verbaal. Deze dieren moeten vervolgens natuurlijk wel ergens opgevangen worden, maar een geschikte opvang is er niet. In de praktijk wordt het dierenasiel dan gevraagd of zij de dieren kunnen opnemen. Hoewel het niet tot haar taak behoort, probeert het asiel uiteraard wel alle medewerking te verlenen, doch ook het asiel heeft in principe geen opvangmogelijkheid. In het asiel zitten asielhonden (honden die afgestaan zijn aan het asiel) en er zitten pensionhonden (honden van eigenaren die tegen betaling tijdelijk komen logeren). In beslag genomen honden passen bij geen van beide groepen en vormen dus een 3 e categorie, waar het asiel nog niet op is ingesteld. Dat vergt E partisipantenan na e kontamentu di lora ku a tuma lugá e aña aki no solamente mester a lanta tempran, sino nan a konfrontá nan mes tambe ku yobida. E aña aki a konta algu mas tantu lora ku aña pasá, esta 2008, tempu ku a konta 425 lora. Awor a konta 475 dje paranan aki. Pero den e añanan anterior a konta mas, masoménos 650. Probablemente no tin ménos lora, pero e temporada di largu di yobida ta motibu ku e loranan aki ta na otro sitionan ku normal. E di dieskuater konteo di lora desde 1980 tabata organisá pa Fundashon Salba Nos Lora, den koperashon ku STI- NAPA i Sekshon di Medio dus improvisatie en extra mankracht om dat in goede banen te leiden. Zo zie je maar weer. Ook de Ambiente i Maneho di Hubentut di DROB. E konteo ta di importansia pa haña mas informashon tokante e lora boneriano. Na mayoria lugá a mira hopi ménos lora ku algun aña pasá, tempu ku a konta mas ku 650 lora. E impreshon ta eksistí ku e loranan, dor di yobida kontinuo, a plama riba e isla mas ku e último añanan. Yobida ta hasi e konteo mas difísil tambe, pasobra e loranan no ta bula bai for di palu i ta mas difísil pa mira nan e ora ei. Durante e konteo djasabra dia 31 d yanüari mainta tabatin algun desena di boluntario aktivo. Na mesun momentu a konta na 20 lugá pareu. Mitar di e lugánan aki ta den Parke werkzaamheden bij het asiel zijn soms aan veranderingen onderhevig. KONT ONTAMENTU DI LORA DEN ÁWASER ASERU Washington-Slagbaai, e otro mitar pafó. Bou di e boluntarionan tabatin, manera kustumber, algun studiante di Komunidat di Skol Boneiru. Despues di e kontamentu di lora tabatin un desayuno bon prepará, ofresé pa STINAPA, na entrada di Parke Washington- Slagbaai. Desde 2002 ta protehá lora aktivamente na Boneiru. E tempu ei a pone renchi na pia di loranan den koutiverio. A registrá durante e akshon ei 620 ora. Loranan sin renchi na nan pia pues ta ilegal. Riba kuementu i bendementu di lora den naturalesa boneriano tin un but di mil florin. WIST JE DAT JE STINAPA KAN BELLEN OP , WANNEER JE VRAGEN HEBT OVER NATUUR EN/OF MILIEU? BO TABATA SA KU BO POR YAMA STINAPA NA , ORA BO TIN PREGUNTA TOKANTE NATURALESA I MEDIO AMBIENTE? Deelnemers aan de loratelling 2009 Partisipantenan na e kontamentu i lora e aña aki. Foto: Fundashon Salba Nos Lora
8 Mart 2009 Página 9 In recente jaren is de mate van groei van bouwprojecten enorm gestegen. Gelijktijdig met deze groei ontstond de discussie over wat waar gebouwd zou mogen worden. Om deze problematiek aan te pakken is de overheid begonnen met de ontwikkeling van een zoneringsplan, het zogeheten ROB Ruimtelijk Ontwikkelingsplan Bonairevoor heel Bonaire. Het ROB zal richtlijnen bevatten voor de soort van bebouwing die plaats mag vinden in de diverse gebieden. Dit zal er hopelijk toe leiden dat de beperkte hoeveelheid land waarover Bonaire beschikt op de meest geschikte wijze voor iedereen zal worden benut. Het complete zoneringsplan zal ruimte bieden aan woningen, bedrijven, landbouwterreinen, industriegebieden, havens en toerisme. Dit is heel belangrijk voor Bonaire omdat er ook maar weinig gebieden met vruchtbare grond zijn. Als we hotels of grote bedrijven bouwen op vruchtbare grond, dan zal er geen geschikte grond meer over zijn voor landbouw. De natuur van Bonaire maakt haar niet alleen bijzonder, maar brengt ook jaarlijks vele toeristen. Het ROB zal helpen bepalen welke gebieden er voor de natuur gereserveerd dienen te blijven, en welke gebieden kunnen worden ontwikkelt. Tevens zal het helpen bepalen hoeveel bouwactivitetien er kunnen plaatsvinden zonder dat dit ten koste gaat van het natuurlijk evenwicht. Bonaire heeft een rijke historie en het is belangrijk dat ervoor gezorgd wordt dat deze historische plekken niet verloren gaan. Gebieden die vanuit historisch en cultureel oogpunt belangrijk zijn voor Bonaire kunnen ook aangewezen worden in het plan zodat ze niet verloren gaan of vernietigd worden maar hooguit vervangen worden door bebouwing die in het geheel passend is. Tot nu toe zijn er maar zeer weinig regels voor wat betreft bebouwing op Bonaire. Soms is het behulpzaam dat er regels zijn zodat nieuwe projecten goed worden uitgevoerd, niet schadelijk zijn voor het eiland en op een juiste plaats staan. Dit vergt een bepaalde mate van planning, en dat is wat het ROB beoogt. Hoe benutten we de gebieden die het meest belangrijk zijn voor ons? Dat zijn vragen die een ruimtelijk ontwikkelingsplan probeert te beantwoorden. Met die antwoorden kunnen we plannen hoe, hoeveel en waar bouw mag plaatsvinden. De overheid is momenteel bezig om een lange termijn ROB te ontwikkelen. Terwijl dit plan wordt uitgewerkt is er een tijdelijke stop op de afgifte van bouwvergunningen. En hoewel dit frustrerend kan zijn voor degenen die willen bouwen, is het erg belangrijk dat deze tijdelijke stop van kracht blijft totdat de ROB klaar is. Zo niet, kunnen er toch onenigheden ontstaan die resulteren in bouwprojekten die kostbare landbouwgrond bedekken, natuurgebieden vernietigen of cultuurhistorische plekken schaden. Het is van groot belang dat de overheid van Bonaire het ROB zonder onderbreking voltooid. Het ROB is een onmisbaar gereedschap om voort te gaan met een duurzame ontwikkeling die zal bijdragen Wie is die Rob dan? WAAROM JE IETS ZOU MOETEN GEVEN OM HET RUIMTELIJK ONTWIKKELINGSPLAN VAN BONAIRE Buskando boluntario pa duna un man na Lac Nos ta buskando boluntarionan pa yuda mantené e buinan i e liña ku ta protehá e yerbanan marino na Sorobon. Bo por hasiele abo so òf huntu ku un grupo adoptá un pradera di yerba. Si bo ta interesá bo por yama Mabel na Sea Turtle Conservation Bonaire na aan de opbouw van de economie, voorziet in sociale zorg, en een goede levensstandaard garandeert. Waarom is het ROB ook voor u van belang? Als u een huis bezit op Bonaire, dan zal deze zonering van invloed zijn. Het ROB wordt ontwikkeld door de overheid, maar ook u kan deelnemen aan de planning. Het is uw recht als inwoner van Bonaire om betrokken te zijn bij de toekomstplanning van uw eiland. Bijdrage van Progressive Environmental Solutions en Sea Turtle Conservation Bonaire
9 Página 10 Mart 2009 HENK DE BRUIN UIN, UN SIUDAD ADANO ANO EHEMPLAR Ya pa un aña sr. Henk de Bruin ta hasiendo e tarea difísil di tene e bich na Lagun limpi i e ta hasiendo esaki boluntariamente. Masoménos un aña pasá sr. de Bruin a yega na ofisina di Selibon NV ku e petishon pa e tene e bich na Lagun limpi. El a trese dilanti ku e ta dispuesto pa hasi esaki grátis basta nos pone un konteiner na e playa pa asina e hinka e sushinan den dje. Manera ta konosí, e playa aki ta un di e sitionan kaminda diariamente un kantidat di sushi prosedente di isla i paisnan serkano ta drif yega kosta di nos isla. Na vários okashon Selibon i otro instanshanan a organisá kampañanan pa hasi e bich aki limpi. Tambe atraves di añanan personal di Selibon NV regularmente ta purba tene Foto ta ilustrá sr. Henk de Bruin, habitante di Lagun i direktor di Selibon NV sr. ing. Reginald Dortalina. e bich aki limpi. Pero esunnan ku ta bishitá e área aki sa ku e tarea pa mantené e bich aki limpi ta práktikamente imposibel si bo no hasié diariamente. Despues di su bishita na ofisina di Selibon, sr. Henk de Bruin a kuminsá hasi limpiesa ku un konteiner grandi di plèstik ku Selibon a pone na e playa, algun saku di sushi i su propio material, manera harpa i garoshi pa hasi e tarea pisá di rekohé tur sushi ku laman trese tera. E sitio a keda asina limpi ku awor diariamente hende lokal i turistanan ta frekuentá e sitio aki pa relahá. Selibon NV a keda den kontakto kontínuo ku sr. de Bruin i dado momentu el a duna di konosé ku e konteiner di plèstik no tabata sufisiente i pa kolmo hendenan ku a kamper na e sitio a tira karbon den esaki i el a kima. Pues Selibon a disidí di pone un baki di heru muchu mas grandi na e sitio ku ta keda rekohé regularmente. Resientemente direktor di Selibon NV sr. ing. Reginald Yonchi Dortalina a bishitá e Playa na Lagun pa personalmente gradisí e siudadano Henk de Bruin pa e tremendo trabou ku e ta hasiendo i tambe pa regal é algun material pa e por sigui hasi e bunita obra aki. Gerensha i personal di Selibon NV, públikamente ta gradisí sr. Henk de Bruin un biaha mas pa e tremendo trabou ku e ta hasiendo na Lagun. Danki pa yuda mantené un parti di nos isla limpi i bunita. Energie besparen is ook geld besparen Het broeikasgevaar hebben we als mensheid gezamenlijk opgeroepen. We moeten dan ook in staat zijn om er gezamenlijk iets aan te doen. Het meest doelmatig is natuurlijk om de oorzaak van het broeikaseffect weg te nemen. We moeten minder kooldioxide en andere broeikasgassen uitstoten. Daarover zijn al wereldwijd afspraken gemaakt in het Kyoto-protocol. Ook op Bonaire kunnen en moeten we daaraan meewerken. Ons Milieubeleidsplan zegt daarover dat we moeten streven naar energie-extensivering. Dat betekent hetzelfde doen met minder energie. Of met duurzame energie, zoals zonne-energie en windenergie, in plaats van olie en gas. Het gebruik van duurzame energie sluit aan bij het natuurimago van Bonaire en zal op termijn economische voordelen kunnen opleveren, bijvoorbeeld door de Fotocredits Hanny Kalk KLIMAATVERANDERING OP BONAIRE Het klimaat op aarde verandert. Op zich is dat niets bijzonders. Klimaatverandering heeft zich altijd al voorgedaan. De kalkterrassen van Bonaire zijn er het tastbare bewijs van. Maar deze keer is het anders. De klimaatverandering wordt veroorzaakt door de mens. En het klimaat verandert zo snel dat de natuur het niet kan bijhouden. Wat betekent dat voor ons op Bonaire? Ons klimaat verandert in een snel tempo. En we zijn zelf de oorzaak. Sinds het begin van de industriële revolutie verbranden we als wereldbevolking in een snel tempo grote hoeveelheden fossiele brandstoffen voor onze energievoorziening. En bij de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals kolen, olie en gas, komt kooldioxide (CO 2 ) vrij. Kooldioxide is een broeikasgas. Broeikas- gassen in de dampkring werken als een kamer met een groot raam: de zonnestraling kan er wel in, maar de warmte kan er niet uit. De temperatuur op aarde stijgt, waardoor het klimaat gaat veranderen. En de gevolgen zijn ernstig. Gevolgen Bonaire ligt in een voor klimaatverandering kwetsbaar gebied. Welke gevolgen kan klimaatverandering voor Bonaire hebben? Dat is moeilijk te voorspellen voor zo n speldeprikje op de wereldkaart. Wetenschappers kunnen dat hooguit inschatten voor hele regio s, zoals het Caribisch gebied. In het Milieubeleidsplan van Bonaire staan de volgende effecten beschreven. Het bekendste verschijnsel is natuurlijk de zeespiegelstijging. Water zet uit als het warmer wordt. Het smelten van ijskappen en gletsjers draagt ook hieraan bij. De laatste honderd jaar is de zeespiegel al tussen de 5 en 10 centimeter gestegen. Deze eeuw kan daar nog 18 tot 60 centimeter bij komen. Vooral voor het lage zuidelijke deel van Bonaire, maar ook voor Kralendijk, is dat heel bedreigend. De stijging van de zeespiegel, maar ook van de watertemperatuur vormt een bedreiging voor mangrovebossen en koraalriffen. Al bij enkele graden verhoging van de zeewatertemperatuur kan het koraal verbleken. Als dit verschijnsel langer dan een aantal weken duurt, sterft het koraal. De gevolgen voor ons duiktoerisme laten zich raden. Gelukkig zijn de riffen van Bonaire tot dusver grotendeels gespaard gebleven van dit verschijnsel. Maar in een groot deel van het Caribische gebied zijn de riffen al aangetast of verdwenen. Mangroven stellen bepaalde eisen aan hun omgeving. Als bijvoorbeeld de zeewaterspiegel stijgt, kan dat betekenen dat de mangroven het steeds moeilijker zullen krijgen. Verandering van neerslag is een ander gevolg. In de tropen zal het waarschijnlijk droger worden. Ook zal er meer risico bestaan voor extreme weersomstandigheden. Denk aan een toename van het aantal orkanen of aan incidentele zeer zware regenbuien. gunstige invloed op het toerisme. Daarnaast besparen we geld op de aankoop van fossiele brandstof. De manier waarop we wonen is ook erg bepalend voor ons energiegebruik. Als u bijvoorbeeld een huis gaat bouwen, let dan op de ligging van uw huis ten opzichte van de zon en de wind. Dat deden onze voorouders trouwens ook al. Gebruik de wind als een natuurlijke airco. Zorg voor isolatie tegen de warmte. Of installeer een zonneboiler voor het maken van warm water. Ieder van ons kan een steentje bijdragen door energieen waterbesparing. Ons wateren energiebedrijf gebruikt veel dieselolie voor het maken van drinkwater en elektriciteit. Dus als we bewuster met water en energie omgaan, hoeft minder dieselolie te worden verbrand en verminderen we de uitstoot van kooldioxide. En het bespaart natuurlijk ook geld! Laat geen licht branden in ruimten waar niemand is. Doe alleen een was als de wasmachine helemaal vol is. Laat de tv en geluidapparatuur niet op standby staan. Douche wat minder lang. Gebruik energiezuinige lampen, zoals tl-buizen. Probeer de airco wat minder te gebruiken. Houd de banden van uw auto op spanning, dat bespaart brandstof. Pak niet voor elk akkefietje de auto, maar probeer ritjes te combineren. Als alle Bonairianen en alle andere wereldburgers zo hun energiegebruik verminderen, dan dragen we gezamenlijk fors bij aan het verminderen van het broeikasgevaar. De redactie
10 Mart 2009 Página 11 DIGICEL BONEIRU A PRESENTA SU GERENTE GENERAL NOBO Digicel, e kompania ku mas ta kresiendo na Boneiru, na Antia, den Karibe, den Sentro Amérika i awor asta den Oséano Pasífiko a presentá su gerente general nobo. Algun dia atras Digicel Boneiru a anunsiá ku e konosido Bert Schreuders awor lo okupá e puesto di Gerente General di Digicel na Guadeloupe. Meimei di un kantidat di invitado, entre nan gezaghebber di Boneiru, minister, parlamentario, diputado, miembronan di Konseho Insular, relashonnan komersial i amigunan di Digicel Boneiru, a tene e seremonia di despedida pa Bert Schreuders i na mes momento a yama Remko van der Veldt bon biní den su puesto nobo. WIST JE DAT STINAPA EEN HOTLINE HEEFT WAAROP JE MELDING KAN MAKEN VAN ILLEGALE PRAKTIJKEN? HET NUMMER IS BO TABATA SA KU STINAPA TIN UN HOTLINE, NA UNDA BO POR DUNA TEPNAN DI PRAKTIKANAN ILEGAL? E NUMBER TA WIST JE DAT HET BEZOEKERS CENTRUM VAN HET WASHINGTON PARK, ZIJN EIGEN BIBLIOTHEEK HEEFT MET MEER DAN 260 BOEKEN IN WEL 4 TALEN? DAT BO TABATA SA KU E SENTRO DI BISHITANTE NA WASHINGTON PARK, TIN SU PROPIO BIBLIOTEKA KU MAS KU 260 BUKI DEN KUATER IDIOMA? Durante e diskursonan a mustra riba e echo ku Digicel ta masha kontentu ku su operashonnan na Boneiru, spesialmente pa e forma kon e pueblo a sa di respondé na e servisionan ku Digicel a bin ta ofresiendo for di su promé dia. E kambio di gerente lo no nifiká kambio den servisio ni tampoko den e relashonnan estrecho ku e kompania tin ku su klientenan. Al kontrario, Remko van der Veldt a sigurá di lo hasi tur lo posibel pa sigui traha duru pa hiba e kompania na e siguiente nivel. Riba e potrètnan athunto por apresiá e gerente saliente i e gerente nobo, pues tantu Bert Schreuders komo tambe Remko van der Veldt den kompania di Hans Lute, CEO di Digicel Dutch Caribbean ku tambe tabata presente pa testiguá e kambio di warda na Digicel Boneiru. E korant aki a bira posibel danki na: Deze krant werd mede mogenlijk gemaakt door: STINAPA Bonaire WWF NL Gouvernement Bonaire Carib Inn Digicel MCB Selibon Telbo NV RBTT Bank TCB Harbour Village Redactie: Elsmarie Beukenboom & Karen van Dijk Vormgeving: Bonaire Communication Services N.V. Drukwerk: DeStad Drukkerij, Curaçao Distributie: Post NV Redakshon: Elsmarie Beukenboom i Karen van Dijk Kompaginashon: Bonaire Communication Services N.V. Imprenta: DeStad Drukkerij, Curaçao Agensia distribuidor: Post NV STINAPA Bonaire, telefoon: , fax: , website: adres: Barcadera z/n, Bonaire
11 Página 12 Mart 2009 DIA DI MAMA TERA - EAR E klima na mundu ta pensa aki riba un kresementu kambiando. Riba su mes esei den e kantidat di orkan i ta nada straño. Kambionan den yobidanan masha fuerte mes. klima a yega di tuma lugá semper den pasado. E terasanan di piedr i kalki na kosta di Boneiru ta prueba di esei. Pero e biaha aki tòg ta otro. Ta hende ta kousa di e kambio di klima, miéntras ku den pasado ta naturalesa tabata e kousa. E klima ta kambiando asina lihé ku naturalesa no por mantené e velosidat ku kual e kambio ta tuma lugá. Di kon e klima ta kambiando? Nos klima ta kambiando den un tempu rèkòrt. I ta nos mes ta e kousa. For di kuminsamentu di Revolushon Industrial nos ta kimando nos reservanan di kombustibel fosil pa haña energia. Den e proseso di kimamentu di kombustibel fosil, manera karbon, zeta i gas, kantidat grandi di bióxido di karbon (CO 2 ) ta bini den airu. Bióxido di karbon ta un tipo di gas ku nos ta yama gas di invernadero (Na Ingles ta yam é Greenhouse Gas i na Hulandes Broeikasgas ). Un invernadero ta un lots di glas ku ta usa hopi den paisnan friu pasobra por tene e kayente paden pa kria mata ku normalmente no por krese den un área friu asina. Gasnan di invernadero den nos atmósfera tin e efekto manera den un kamber ku un bentana grandi; rayonan di solo por drenta, pero e kalor no por sali. Temperatura na mundu ta subi, ku resultado ku klima ta kambia. E resultadonan por ta hopi severo. Resultadonan Boneiru ta keda den un área di mundu ku ta hopi delikado pa lokual ta toka kambionan di klima. Ki efektonan kambionan di klima por tin pa Boneiru? Ta TERA - EARTH D difísil pa pronostiká pa un parti minúskulo asina di mundu. Sientífikonan solamente por purba di pronostiká esei pa áreanan muchu mas grandi, Skapa energia kemèn manera Karibe kompleto. skapa sèn Den e Plan di Maneho di Nos komo hende a sòru pa Medioambiente di Boneiru tin e peliger di efekto invernadero e siguiente efektonan deskribí. a bini. P esei lo mester ta E efekto mas konosí ta e subimentu di nivel di laman. Awa ta algu pa kontrarestá e efekto- posibel ku huntu nos por hasi ekspandé ora ku e keinta, i ora nan. E manera mas efisiente lo ku kapanan di eis i gletsjer ta di kita e kousa di e efekto kuminsá smèlt tambe e nivel di invernadero. Nos mester produsí ménos bióxodo di karbon laman ta subi. Den último shen aña nivel di laman a subi ku 5 i otro gasnan invernadero.ya pa 10 centimeter kaba. Den e kaba a sera un tratado mundial próksimo shen aña esei por bin den e protokòl di Kyoto. 9 te 90 sentimeter aserka. Na Boneiru tambe nos por i Espesialmente pa e parti nos mester koperá ku esaki. sùit di Boneiru, pero tambe pa Nos Plan di Maneho di Medioambiente ta splika ku nos Playa esei por bira un menasa grandi. mester hasi mas, ku mesun Subimentu di nivel di laman, kantidat di energia, òf usa pero tambe subimentu di temperatura di awa ta un menasa energia di solo i bientu, na lugá energia duradero, manera pa e pal i mangelnan i p e di zeta i gas. Uso di energia refnan di koral. Ku solamente duradero ta kuadra k e imágen un subida di algun grado koralnan por kuminsá blikia. Si e largu lo trese bentahanan natural di Boneiru, i riba tèrmino fenómeno dura mas ku algun ekonómiko, manera mihó siman, e koral ta muri. E efektonan riba nos turismo di buseo ta spar sèn dor di no kumpra sifranan di turismo. Tambe nos lo ta desastroso. kombustibel fosil. Danki Dios e refnan di E manera ku nos ta biba Boneiru te ainda a keda librá di tambe tin un efekto grandi riba e fenómeno aki. Pero den un nos uso di energia. Si bo bai gran parti di Karibe e refnan a traha un kas, kòrda wak di unda keda afektá òf a desaparesé bientu i rayonan di solo ta bini. kaba. Nos antepasadonan tabata hasi Mangrove (Pal i Mangel) tin esei kaba. Usa bientu komo sierto eksigensia pa e por èrko natural. Perkurá pa bo kas krese. Si resultá ku nivel di tin bon isolashon kontra kalor. laman subi, por nifiká ku e Pal i Tambe por pone un bòiler di Mangelnan nan bida ta bira hopi solo riba dak pa haña awa mas difísil. Kambionan den kayente. áwaseru ta un otro resultado. Kada un di nos por koperá Den área tropikal probablemente lo bira mas seku, i lo tin i energia. Nos kompania di awa un tiki, dor di konservá riba awa mas chèns pa mal tempu. Por i elektrisidat ta usa hopi zeta TH DAY disel pa traha koriente i awa. Kemèn si nos bai mas konsiente ku uso di awa i koriente, nos mester kima menos disel, i produsí ménos bióxodo di karbon I tambe nos ta skapa sèn!! Nos por hasi esaki dor di no laga lus sendé den áreanan kaminda no tin hende. Laba paña solamente si bo por yena bo wasmashin kompleto. No laga bo televishon i ekipo di sonido riba standby, ora no ta us é sak é for di den stopkontakt. No para bou di duch muchu largu. Usa lampinan mas ekonómiko manera daylight. Purba di usa bo erko ménos. Tene preshon di tayer di bo outo na e nivel rekomendá, esei tambe ta skapa gasolin. No drenta den outo pa kada mínimo kos, i purba di kombiná bo diligenshanan. Si tur boneriano i otro siudadano mundial lo redusí nan uso di energia, nos lo kontribuí en grande ku e peliger di envernadero. Redakshon
Laatste toespraak Minister-president van de Nederlandse Antillen, mw. Emily de Jongh-Elhage Brionplein, Otrobanda, 23:30 uur, 09 oktober 2010
Laatste toespraak Minister-president van de Nederlandse Antillen, mw. Emily de Jongh-Elhage Brionplein, Otrobanda, 23:30 uur, 09 oktober 2010 Koninklijke Hoogheden, Excellenties, Dames en Heren, Met nogNadere informatie
PERSBERICHT. Fundashon Tur Ta Konta presenteert haar actieplan voor het schooljaar 2015-2016.
PERSBERICHT Fundashon Tur Ta Konta presenteert haar actieplan voor het schooljaar 2015-2016. Kantoor AIC. Willemstad, 23 april 2015. Inleiding Fundashon Tur Ta Konta is opgericht in september 2014 en isNadere informatie
NIEUWSBRIEF - SECTOR ZORG & WELZIJN
Het biedt haar leden een nieuwe manier om op de hoogte te blijven van elkaars ontwikkelingen: de sector-nieuwsbrief. Dit is de eerste editie voor de sector Zorg & Welzijn. Het bijzondere is dat vrijwelNadere informatie
MAKUBEKÈN. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru. Edishon Nr. 15 Sèptèmber 2010
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 15 Sèptèmber 2010 Raton dj anochi Foto credits Eric & Jolande Gietman Gratis NOS NATURALESA TA NOS TESORO! Onze natuur, onsNadere informatie
MAKUBEKÈN. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru TRADITIONELE VANGST VAN DE KARKÓ BLIJFT MOGELIJK
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 12 desèmber 2009 Grátis STINAPA Bonaire ta deseá henter pueblo di Boneiru un Felis Pasku i un Próspero Aña 2010. STINAPA BonaireNadere informatie
MAKUBEKÈN. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru. Edishon Nr. 21 mei 2012. Biodiversiteit went
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 21 mei 2012 Gratis Biodiversiteit went Dia 22 di mei ta dia Internashonal di Biodiversidat. E anja aki ta pone atenshon ribaNadere informatie
MAKUBEKÈN. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru. Edishon Nr. 17 Mart 2011. Natuur in onze cultuur
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 17 Mart 2011 Gratis Natuur in onze cultuur Fotocredits: Marian Walthie De campagne Nos ta biba di naturalesa is gestart inNadere informatie
Plattelandsontwikkelingsplan Bonaire. En nu aan de slag!
Plattelandsontwikkelingsplan Bonaire En nu aan de slag! 1 COLOFON Dit is een uitgave van het Openbaar Lichaam Bonaire en het Ministerie van Economische Zaken Samenstelling Dienst Landelijk Gebied (PieterNadere informatie
KAMBIO DI KLIMA. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru. KLIMAATVERANDERING Met de concerten van Live Earth in alle werelddelen
MAKUBEKÈN Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Den e edishon aki: Edishon Nr. 3 Yüli 2007 In deze editie: Gratis Subimentu di temperatura di awa ta un menasa pa e refnan diNadere informatie
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru
MAKUBEKÈN Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Den e edishon aki: Edishon Nr. 1 Yanüari 2007 Gratis NOS FLAMINGO TA ÚNIKO: Tin para mas grandi ku e flamingo, i tin para kuNadere informatie
MAKUBEKÈN. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru. Edishon Nr. 23 desèmber 2012
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 23 desèmber 2012 Gratis Het verhaal van de bomen Kent u het verhaal van de bomen? De bomen van Bonaire? Nee? Nou, hieronderNadere informatie
Edishon Nr. 19 desèmber 2011
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 19 desèmber 2011 Gratis Fotocredit: Peter Montanus Ambassadeurs glascampagne. Van links naar rechts: Bubuchi Janga, HubertNadere informatie
WSNP plan di maneho nobo
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 4 Novèmber 2007 Gratis Foto credits: Hanny Kalk Dia di plantamentu di palu di Boneiru 17 di novèmber. Op 17 november is hetNadere informatie
MAKUBEKÈN. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru. Biodiversiteit is leven! De Verenigde naties hebben 2010 uitgeroepen tot het
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Biodiversidat ta bida! Nashonnan Uní a proklamá 2010 komo aña internashonal di biodiversidat. Biodiversidat ta parse un konsepto difísil den proméNadere informatie
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 8 desèmber 2008 Den e edishon aki: HET ONTWIK- KELINGSPLAN PLAN DI DESAROYO E KOLÓ BÈRDÈ DE KLEUR GROEN Gratis In deze editie:Nadere informatie
-1Ê 1 / - Ê/ Ê Ê /1, - t
MAKUBEKÈN Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Grátis Edishon Nr. 7 ougùstùs 2008 Gratis -1Ê 1 / - Ê/ Ê Ê /1, - t ÃÊ À>ÊÌ>Ê ÃÊ À}ÕÞ Ê*½iÃi Ê ÃÊ iãìiàê«à Ìi ½j Den e edishon aki: InNadere informatie
Edishon spesial: introdukshon di dòler
This information bulletin is also available in English Deze informatiekrant is ook in het Nederlands verkrijgbaar NUMBER 4 B O L E T I N I N F O R M A T I V O B O N E I R U, S I N T - E U S T A T I U SNadere informatie
Polis slim bouw SELIBON,, P. Ambiental. Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru
Informashon tokante naturalesa i medio ambiente di Boneiru Edishon Nr. 5 febrüari 2008 Grátis Gratis WORLD WETLANDS DAY Twee februari is het World Wetlands Day. Op deze dag viert men niet alleen de ondertekeningNadere informatie
Studieplanner Biologie klas 1 3 e periode 2013 2014
Studieplanner Biologie klas 1 3 e periode 2013 2014 Wijzigingen mogelijk! Voor actuele informatie, volg instructies in lessen en zie klassenboek! Week Dagen Aantal lessen onderwerp deelonderwerpen OpdrachtenNadere informatie
Informatiepakket betreffende het Curacaose Straatvoetbal Kampioenschap 2007!
Informatiepakket betreffende het Curacaose Straatvoetbal Kampioenschap 2007! Persconferentie: Foto persconferentie: Ed Craane eigenaar Dutch Dream Special Events Fayna Haseth persvoorlichting UTS Onderwerp:Nadere informatie
Edishon number 4, desèmber 2011 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep. Eduard (Ed) Eleonora
Kontenido Edishon number 4, desèmber 2011 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep Sentro di Aktividat Eduard (Ed) Eleonora 2 & 3 Update Nieuwbouw San Nikolas Klientenan mas independienteNadere informatie
Parliament of Curac,:ao Parlamento de Curazao Staten van Curac,:ao
PARLAMENTO DI KORSOU Parliament of Curac,:ao Parlamento de Curazao Staten van Curac,:ao Na Presidente di Parlamento Sr. M. Franco Presente Willemstad,10-11-2014 T6piko: Petishon na Sr. Franco pa mandaNadere informatie
Edishon spesial Asuntunan sosial
Trahando huntu riba futuro di Karibe Hulandes This information bulletin is also available in English oktober 2010 NUMBER 8 B O L E T I N I N F O R M A T I V O B O N E I R U, S I N T - E U S T A T I U SNadere informatie
Anochi Informativo pa Mayornan di studiantenan den HAVO 5 y VWO 6. Colegio Arubano
Anochi Informativo pa Mayornan di studiantenan den HAVO 5 y VWO 6 Colegio Arubano 2017-2018 Bon Bini Mayornan y Studiantenan Puntonan cu lo wordo trata: Examentraining Cifranan nesecario pa slag Tips paNadere informatie
2013. binnen en worden daar verwerkt. politie deze taken uit. Hulpverlening. Handhaving van de rechtsorde en. misdrijven)
This information bulletin is also available in English NUMMER 6 I N F O R M A T I E K R A N T B O N A I R E, S I N T - E U S T A T I U S E N S A B A Als op 10.10.10 het land Nederlandse Antillen ophoudtNadere informatie
Persbericht 7 maart 2014
Persbericht 7 maart 2014 Cft voorzitter Age Bakker: Curaçao heeft volledig voldaan aan de aanwijzing Willemstad Het College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Cft) heeft de RijksministerraadNadere informatie
COLLEGE FINANCIEEL TOEZICHT. Cft: Financieel gaat het de goede kant op, verbeteringen in het financieel beheer blijven nodig
Persbericht 18 januari 2013 2 e Halfjaarrapportage 2012 College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba Cft: Financieel gaat het de goede kant op, verbeteringen in het financieel beheer blijvenNadere informatie
SIGURÁ BO MAÑAN AWE. Ban duna tur ku tin. Vota Monchi. Ramonsito i UPB mester kaba e trabou. Nos futuro ta den nos mes man Awor òf nunka mas
UPB ta Informá SIGURÁ BO MAÑAN AWE Elekshon 2007 Vota Monchi Ban duna tur ku tin Ramonsito i UPB mester kaba e trabou Nos futuro ta den nos mes man Awor òf nunka mas Aprel 2007 2 Korant informativo UPBNadere informatie
Nieuwskrant Vijfde jaargang nummer 16 September t/m december 2004
Nieuwskrant Vijfde jaargang nummer 16 September t/m december 2004 Fundashon Parkinson Kòrsou Van het bestuur We bereiden ons voor op het einde van het jaar; het is alweer zover! Waar blijft de tijd! IederNadere informatie
I N F O R M AT I E K R A N T
ekomst en aan de to Samen bouw Nederland van Caribisch Deze informatiekrant is ook te verkrijgen in het Papiaments. juni 2012 EDITIE 13 I N F O R M AT I E K R A N T B O NA I R E, SINT EUSTATIUS EN SABANadere informatie
KREDO KOOPERATIVISTA. Lagami trese Speransa, kaminda tin Desesperashon.
Relato Anual 2014 KREDO KOOPERATIVISTA Señor, Hasimi bira un hèrmènt di bo pas. Lagami trese Amor, kaminda tin Odio. Lagami trese Pordon, kaminda tin Pleitu. Lagami trese Union, kaminda tin Desunion. LagamiNadere informatie
Begeleidingscommissie Groningen 2015-2016. Wij hopen dat jullie een hele fijne introductieweek zullen hebben en geniet er vooral van.
Voorwoord Beste studenten, van harte welkom in Groningen. Ten eerste, gefeliciteerd voor de goede start die je hebt gemaakt door Groningen als studiestad te kiezen. Ze zeggen ook altijd een goed beginNadere informatie
Edishon spesial Enseñansa
Trahando huntu riba futuro di Karibe Hulandes This information bulletin is also available in English sèptèmber 2010 NUMBER 7 B O L E T I N I N F O R M A T I V O B O N E I R U, S I N T - E U S T A T I UNadere informatie
Spasticiteit. Spastisidat. Behandeling met Botuline Toxine. Tratamentu pa spastisidat ku Botuline Toxine
Spasticiteit Behandeling met Botuline Toxine Spastisidat Tratamentu pa spastisidat ku Botuline Toxine Introductie Deze folder is bedoeld voor mensen aan wie Botuline Toxine is aanbevolen voor de verhinderingNadere informatie
Een nieuwe manier op onze wijze Prettige Kerstdagen en een Gelukkig Nieuwjaar
Bureau van de Rijksvertegenwoordiger op Rijksdienst Caribisch Nederland - Centraal, Belastingdienst Caribisch Nederland, Belastingdienst Caribisch Nederland, Saba Brandweer Korps Caribisch Nederland, BrandweerNadere informatie
Edishon number 1, mei 2008 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep. een zwembad!
Kontenido Pagina 2 Met deze advertentie bedankten de leden van de Tafelronde iedereen die heeft meegewerkt aan de financiering van het zwembad. De SGR-Groep heeft binnenkort een therapeutisch zwembad!Nadere informatie
Snoezelen kan binnenkort weer in Emmastad!
Edishon number 3, december 2009 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep Kontenido Pagina 2 & 3 Muchanan di Kòrsou Mudansa den kasnan Binnenplaats Revalidiatie Brandweer aan het werkNadere informatie
Parliament of Curac;ao Parlamento de Curazao Staten van Curac;ao
Parliament of Curac;ao Parlamento de Curazao Staten van Curac;ao Na: Presidente di Parlamento di Korsou Sr. Marcolino Franco Wilhelmina plein 4 Presente. STATEN VAN CU~AO om APR 1?2015 No.: 5.9t V/ 111-1Nadere informatie
Persbericht 26 maart 2014
Persbericht 26 maart 2014 Jaarverslag Cft: Stabiele overheidsfinanciën essentieel voor economisch herstel Willemstad - Stabiele overheidsfinanciën zijn essentieel voor het herstel van de economie. DatNadere informatie
Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie ACU / Fundashon Aseguros ACU 1
Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie ACU / Fundashon Aseguros ACU 1 Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie ACU / Fundashon Aseguros ACU 2 Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie ACU en Fundashon Aseguros ACUNadere informatie
Bedreigingen. Broeikaseffect
Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegdNadere informatie
VWO 5 : 2009/2010. Op weg naar Nederland! On the way to The Netherlands! Na kaminda pa Hulanda!
VWO 5 : 2009/2010 Op weg naar Nederland! On the way to The Netherlands! Na kaminda pa Hulanda! Geachte heer/mevrouw, In 2003 is op de Scholengemeenschap Bonaire het vwo opgestart. De leerlingen van deNadere informatie
Schoenendozen vol verrassingen voor SGR-kids
Kontenido Edishon number 1, mei 2011 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep 2 & 3 Huiskamerproject autisten Botanische tuin Vorderingen nieuwbouw Pasadia op cursus 4 & 5 De nieuweNadere informatie
51ATEN VAN CURA(fAO. Presidente di Parlamento di Korsou Sr. M. Franco Wilhelminaplein Punda. Willemstad, 21 di oktober Apresiabel senor Franco,
51ATEN VAN CURA(fAO Presidente di Parlamento di Korsou Sr. M. Franco Wilhelminaplein Punda Willemstad, 21 di oktober 2013 Apresiabel senor Franco, Hasiendo uso di artikulo 96 di Reglamentu di Orden diNadere informatie
Edishon number 2, oktober 2011 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep. Selebrando un aña di Kolaborashon ku Dia di Koketa
Kontenido Edishon number 2, oktober 2011 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep Selebrando un aña di Kolaborashon ku Dia di Koketa Dia 25 di ougùstùs a selebrá ku un aña pasá, naNadere informatie
Edishon number 6, desèmber 2007 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep
Kontenido E aña aki representante di SGR-Groep, kompañá di 7 coach, a partisipá den 007 Special Olympics World Summer Games, entre i di òktober na Shanghai, China. Tantu pa e atletanan komo pa nan coachnan,Nadere informatie
Input op de vraag naar verbetering van het rooms katholiek onderwijs
BUNDEL VERSLAGEN van de participatieronde met Leerlingen Ouders Docenten Schoolleiders Overheid Partners in de onderwijssector Input op de vraag naar verbetering van het rooms katholiek onderwijs OpgesteldNadere informatie
Ministerio di Hustisia Kódigo Penal Nobo Kambionan den Lei
Ministerio di Hustisia Kambionan den Lei 2 Introdukshon di Minister di Hustisia Inleidend commentaar Minister van Justitie Desaroyonan internashonal riba tereno penal i tambe e surgimentu di delitunanNadere informatie
Feestelijke opening vernieuwde patio
Inhoud Pagina 2-3 Verbetertraject medicatieveiligheid Nieuws van Kurso Vishon riba kuido pa Dagbesteding Huize Jos Wouter staat er weer mooi bij! SGR goed op weg met BHV-organisatie Edishon number 2, òktoberNadere informatie
PROVERBIO NA PAPIAMENTU
E N G L I S H + N E D E R L A N D S B R E M M E R S L A N D H E E R B R E N N E K E R 1001 PROVERBIO NA PAPIAMENTU P a p i a m e n t u p r o v e r b s w i t h n e w E n g l i s h t r a n s l a t i o nNadere informatie
De situatie op de betalingsbalans vraagt om meer beleidsmaatregelen van zowel Curaçao als Sint Maarten
Persbericht 2014-011 (For English and Papiamentu scroll down) De situatie op de betalingsbalans vraagt om meer beleidsmaatregelen van zowel Curaçao als Sint Maarten Willemstad / Philipsburg Volgens dr.Nadere informatie
Mijn naam is / mi nomber ta: Mijn klas is / mi klas ta: Mijn mentor is / mi mentor ta: Mijn adres is / Mi adres ta:
Mijn naam is / mi nomber ta: Mijn klas is / mi klas ta: Mijn mentor is / mi mentor ta: Mijn adres is / Mi adres ta: Mijn moeders telefoonnr. is / Mi mama su telefoon ta: Mijn vaders telefoonnr. is / MiNadere informatie
OPENBAAR LICHAAM BONAIRE
OPENBAAR LICHAAM BONAIRE PERSBERICHT / KOMUNIKADO PA PRENSA Afdeling Communicatie 29-04-2014 Re- apertura di Pasangrahan E edifisio monumental Pasangrahan, situá na Wilhelminaplein den Playa, ta selebrá,Nadere informatie
CODE: Onderzoek: Residentiële opvang jongeren, Leefmilieu. Toelichting:
CODE: Onderzoek: Residentiële opvang jongeren, Leefmilieu Contactpersoon Hogeschool Leiden: Telefoon: 0648133745 Contactpersoon Fontys Hogeschool: Telefoon: 08850-78689 Peer van der Helm e-mail: helm.vd.p@hsleiden.nlNadere informatie
Informatie voor studenten uit Aruba, Curaçao, St. Maarten en Caribisch Nederland voor inschrijving in de Basisregistratie persoonsgegevens (BRP)
Informatie voor studenten uit Aruba, Curaçao, St. Maarten en Caribisch Nederland voor inschrijving in de Basisregistratie persoonsgegevens (BRP) Voordat je als student in Nederland kunt gaan studeren,Nadere informatie
Speciale uitgave. Samen kunnen we een hoop bereiken
Samen bouwen aan de toekomst van Caribisch Nederland This information bulletin is also available in English september/oktober 2011 NUMMER 10 I N F O R M A T I E K R A N T B O N A I R E, S I N T E U S TNadere informatie
Kooperashon Promé Sentro di Hubentut i Famia na
This information bulletin is also available in English Deze informatiekrant is ook in het Nederlands verkrijgbaar NUMBER 3 B O L E T I N I N F O R M A T I V O B O N E I R U, S I N T - E U S T A T I U SNadere informatie
Press release September 4 th, 2014
Press release September 4 th, 2014 Bonaire grants renewed priority to strengthening of financial management Age Bakker (Cft): "Sound financial management is of major importance for public entity BonaireNadere informatie
Edishon number 2, oktober 2010 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep
Kontenido Edishon number 2, oktober 2010 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep 2 & 3 Veranderingen in de organisatie Cursus Sensorische Informatie verwerking Kennismaking met MarthaNadere informatie
Onll : QCT 07 STATE VAN CURA~AO. No. :Ob8~ V/13-1. Presidente di Parlamento di Korsou Sr. Marcolino (Mike) Franco Piasa Wilhelmina 4 Presente
MINISTER VAN ALGEMENE ZAltBN STATE VAN CURA~AO Onll : QCT 07 No. :Ob8~ V/13-1 Presidente di Parlamento di Korsou Sr. Marcolino (Mike) Franco Piasa Wilhelmina 4 Presente Fecha E mail 7 di oktober 2013 minprescur@gmail.comNadere informatie
COLLEGE FINANCIEEL TOEZICHT
Press Release September 10th, 2014 Publication semi-annual report January-June 2014 Cft Curaçao and Sint Maarten Cft: Keep on working on multi-annually balanced budget and improvement of financial managementNadere informatie
Introduccion. Relato anual 2014 Plan di recuperacion NPR 2014 Resultado financiero 2015 Presentacion Inversionnan Pregunta Clausura
1 Introduccion Relato anual 2014 Plan di recuperacion NPR 2014 Resultado financiero 2015 Presentacion Inversionnan Pregunta Clausura 3 Relato anual 2014 Resultado operacional Balans Posicion financieroNadere informatie
De grote reis van de kleine Lobatus
Werkboek samengesteld door Diana H. Sint Jago met illustraties van Hetty Peeters De grote reis van de kleine Lobatus Werkboek nederlands STINAPA b o n a i r e Dit werkboek maakt deel uit van het leesboek:Nadere informatie
OCaN INFO @-Nieuwsbulletin 5 juni 2010
woensdag 9 JUNI 2010 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN ANTILLIAANS-ARUBAANSE KANDIDATEN Woensdag 9 juni 2010 verkiezingen Tweede Kamer Op 9 juni 2010 gaan we naar de stembus. Iedereen met de Nederlandse nationaliteitNadere informatie
Doelmatigheid. Leerplicht. DEEL I Toezicht op het ingeschreven zijn op een school
Doelmatigheid Leerplicht DEEL I Toezicht op het ingeschreven zijn op een school December 2016 Inhoud Rapport in het kort... 3 Samenvatting, conclusies en aanbevelingen... 3 Rapòrt resumí... 6 Resúmen,Nadere informatie
Biografia di Belen Kock Marchena
Biografia di Belen Kock Marchena Skirbi pa: Noritza Perez, Anecy Toussaint & Erlouska Henriquez, Studiantenan di IPA klas 2-B, aña 2000-2001 Belen Kock-Marchena a nace na Boneiro dia 8 Juni 1942. Na 1948Nadere informatie
DE ROEP VAN DE SHOCO GRITU DI SHOKO
DE ROEP VAN DE SHOCO GRITU DI SHOKO Pakete di lès / Lespakket Charlotte Doornhein INLEIDING Beste leerkrachten, Jullie gaan het tweetalige boek De roep van de shoco / Gritu di shoko lezen. De schrijfster,Nadere informatie
Edishon number 1, mei 2010 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep
Kontenido Edishon number 1, mei 2010 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep 2 & 3 Dagbesteding ta implementá PACT Nieuws van COP SGR vermindert energie- en waterverbruik SGR actiefNadere informatie
Woordenlijst Nederlands Papiamentu
Woordenlijst Nederlands Papiamentu behorende bij Basiscursus 1 2016, Boom uitgevers Amsterdam 1 Nederlands LES 1-1 Papiamentu 1 hoe kon 2 heet yama 3 je bo 4 ik ami 5 mijn mi 6 naam nòmber 7 is ta 8 woonNadere informatie
Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.
STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 19725 2 oktober 2012 Regeling van de Minister van Veiligheid en Justitie en de Minister van Volksgezondheid, Welzijn enNadere informatie
Persbericht 11 mei 2012 Sybilla Dekker nieuw lid College financieel toezicht (Cft)
Persbericht 11 mei 2012 Sybilla Dekker nieuw lid College financieel toezicht (Cft) Willemstad - De Rijksministerraad heeft ingestemd met de aanbeveling van Minister President Mark Rutte om mevrouw SybillaNadere informatie
Molèster riba kaya. B. Bieleman. R. Nijkamp. S. Biesma. Inventarisatie overlastgevenden Groot Willemstad
Molèster riba kaya Inventarisatie overlastgevenden Groot Willemstad B. Bieleman R. Nijkamp S. Biesma Molèster riba kaya INVENTARISATIE OVERLASTGEVENDEN GROOT WILLEMSTAD Maart 2009 INTRAVAL Groningen-RotterdamNadere informatie
Uit het boek (helaas uitverkocht): Hoe Nanzi de koning beetnam en andere Antilliaanse verhalen over de slimme spin
Anton Vrede Uit het boek (helaas uitverkocht): Hoe Nanzi de koning beetnam en andere Antilliaanse verhalen over de slimme spin Auteur: Nilda Pinto Nederlandse vertaling: dr. Wim Baart Bewerking NederlandseNadere informatie
Brief aan de tienermoeders Aruba,... april 2002. Wit Gele Kruis Koningstraat 22 Oranjestad Tel: 824444 ... Beste.,
Brief aan de tienermoeders Aruba,..... april 2002 Wit Gele Kruis Koningstraat 22 Oranjestad Tel: 824444... Beste., Eerst willen wij je bedanken dat je mee wil werken aan ons onderzoek. Wij zullen ons evenNadere informatie
Aan dtkv. 2015/42341 Uw brief van: 23 sept 2015 Ons nummer: 05102015.01 Willemstad, 5 oktober 2015
Aan dtkv De Raad van Ministers De Minister van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Sport Mevr. I. A. Dick Bon Bini Business Centrum Schottegatweg-Oost 10 Alhier Uw nummer (letter): Onderwerp: Bijlage(n):Nadere informatie
medewerking van ERA!
Kontenido Pagina Wat hebben ouders nodig? Over de besturing van de SGR-Groep Het CVA Ketenzorgproject Edishon number, sèptèmber 008 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep Pagina 4-5Nadere informatie
Bo Bario Augustus 2016
Bo Bario Augustus 2016 2 Bo Bario Wat willen jongeren in hun wijk? Augustus 2016 Colofon Opdrachtgever Onderzoeks team Jeroen Jansen Merel Griffith - Lendering Angela Lachman Elly Hellings Jennifer vanNadere informatie
Grátis pa Aruba - Boneiru - Kòrsou POSITIVO! Edishon Nr. 16 Aprel 2016 FELIS DIA DI RINCON. Wak nos edishonnan online riba:
Grátis pa Aruba - Boneiru - Kòrsou Edishon Nr. 16 Aprel 2016 POSITIVO! FELIS DIA DI RINCON Wak nos edishonnan online riba: www.avanse.info 2 Edishon Nr. 16 Aprel 2016 PALABRA DI EDITOR Kerido lesadó AprelNadere informatie
Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst
Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.Nadere informatie
Eilandgids Caribisch Nederland Guia di Isla Hulanda Karibense Island guide Caribbean Netherlands. Bonaire Sint Eustatius Saba
Eilandgids Caribisch Nederland Guia di Isla Hulanda Karibense Island guide Caribbean Netherlands Bonaire Sint Eustatius Saba 2 Eilandgids Caribisch Nederland Guia di Isla Hulanda Karibense Island guideNadere informatie
KERKBODE KONGREGASHON PROTESTANT UNI BONAIRE VERENIGDE PROTESTANTSE GEMEENTE BONAIRE NUMMER 15 MAART-APRIL 2015
KERKBODE KONGREGASHON PROTESTANT UNI BONAIRE VERENIGDE PROTESTANTSE GEMEENTE BONAIRE NUMMER 15 MAART-APRIL 2015 GEMEENTEBLAD VAN DE VPGB TE RINCON EN KRALENDIJK Kerkgebouwen: Rincon: Kaya C.D. Crestian,Nadere informatie
Edishon number 1, mei 2009 - E korant aki ta un publikashon pa personal di De SGR-Groep
Kontenido 2 & 3 De verborgen problematiek van de LVG-ers Hoe zit het met de wachtlijsten? Samenwerking met hotel Dolphin Suites Sekshon di enfermeria nobo Edishon number 1, mei 2009 - E korant aki ta unNadere informatie
V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2012
Tel.: 461-1210 Fax: 461-5422 Newsletter V E R E N I G I N G B E D R I J F S L E V E N C U R A Ç A O NEWSLETTER DECEMBER 2012 1.EDITORIAL 2.TOESPRAKEN EINDEJAARS LUNCH VBC 12 dec 2012 Keynote Speaker hr.Nadere informatie
STATEN VAN ARUBA Fractie Movimiento Electoral di Pueblo
Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van 5 STATEN VAN ARUBA Fractie Movimiento Electoral di Pueblo STATEN VAN ARUBA Aan de Voorzitter van de Staten Drs. M. Lopez-Tromp Alhier Ingek. 13 JAN 2015 Volgnr.:1,5/365h4-15Nadere informatie
Persbericht 26 februari 2015
Persbericht 26 februari 2015 Cft Voorzitter Age Bakker: Positief resultaat 2014 goede basis voor uitvoering van maatregelen op het gebied van sociale fondsen en overheidsnv s Willemstad Curaçao is de eersteNadere informatie
Economie en Oriëntatie: Assistent Commercieel Medewerker. Jagwatie Annie Ramjanam-Raghoe en Sabina Vrolijk-de França
Economie en Oriëntatie: Assistent Commercieel Medewerker Jagwatie Annie Ramjanam-Raghoe en Sabina Vrolijk-de França Inhoudsopgave Aan de leerling... 3 1 Assistent Commercieel Medewerker... 4 1.1 Algemeen...Nadere informatie
et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces
H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor deNadere informatie
Palabra di presidente. Palabra di Redakshon
Palabra di Redakshon Beste lezers van de Infodia Voor u ligt het Jubileumnummer van de Infodia. Onze vereniging AAK is opgericht in oktober 1996 en bestaat 15 jaar. Daarom is deze Infodia in een beetjeNadere informatie
INFODIA edishon nr. 44, ougùstùs 2010 Revista di AAK
INFODIA edishon nr. 44, ougùstùs 2010 Revista di AAK Asosiashon Afasia Kòrsou Palabra di Redakshon Esaki ta nos di dos Infodia di e aña akí. Ku e edishon akí nos ke rekordá nos miembro i fiel kolaboradorNadere informatie
Aan de Minister van Financiën en Economische Zaken Bestuurskantoor Oranjestad - A l h i e r. .) ) Uw nummer: Uw brief van: Ons nummer: Classificatie:
+) ), Aan de Minister van Financiën en Economische Zaken Bestuurskantoor Oranjestad - A l h i e r.) ) Uw nummer: Uw brief van: Ons nummer: Classificatie: Onderwerp:"Consumentenprijsindexcijfer" (CPI) Bijlagen:Nadere informatie
Les Koolstofkringloop en broeikaseffect
LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warmNadere informatie
zaaknummer ~ OI :d a11t
MINISTER VAN ECONOMISCHE ONTWIKKELING Ontv.: " No.: ~-sprij.2.o/~ 3 g5 a VI'J.-I't> Na Parlamentario lider di frakshon di PAIS den Parlamentu di Korsou Sr A. D. Rosaria, MBA Wilhelminaplein 4 Alhier DatumNadere informatie
Voor Nederlandstalig persbericht a.u.b. verder naar beneden scrollen. For English press release please scroll down KOMUNIKADÓ DI PRENSA
Voor Nederlandstalig persbericht a.u.b. verder naar beneden scrollen For English press release please scroll down KOMUNIKADÓ DI PRENSA A spòt dòlfein: un konosí salvahe Willemstad, 7 di sèptèmber 2013Nadere informatie
Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.
STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20424 21 december 2010 Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 15 december 2010,Nadere informatie
Eilandgids Caribisch Nederland Guia di Isla Hulanda Karibense Island guide Caribbean Netherlands. Bonaire Sint Eustatius Saba
Eilandgids Caribisch Nederland Guia di Isla Hulanda Karibense Island guide Caribbean Netherlands Bonaire Sint Eustatius Saba 2 1 1 Eilandgids Caribisch Nederland Guia di Isla Hulanda Karibense WilbertNadere informatie
De beste eetgelegenheden
De beste eetgelegenheden Brievengat - Landhuis in oude glorie hersteld. Op vrijdag- en zaterdagavond restaurant en daarna dansgelegenheid voor traditionele Curaçaose muziek, o.a. de Curaçaose wals. GelegenNadere informatie
Puur Bonaire. Ellen De Vriend
Puur Bonaire Puur Bonaire Ellen De Vriend Auteur: Ellen De Vriend Coverdesign: Ellen De Vriend Sorobon ISBN: 978 940 2133 165 Ellen De Vriend Voorwoord Met Puur Bonaire op zak ontdek je de mooiste plekkenNadere informatie
Parliament of Curac;ao Parlamento de Curazao Staten van Curac;ao. Nos number: 1221b V/11-12
PARLAMENTO DI KORSOU Parliament of Curac;ao Parlamento de Curazao Staten van Curac;ao PRESIDENTE DI PARLAMENTO DI KORSOU Gobernad6 di Korsou Sr. mr F.M. d.i.s. Goedgedrag Fort Amsterdam 17 Willemstad NosNadere informatie
Nèt Loke Falta. Ontbrekende schakels Missing links
Nèt Loke Falta Ontbrekende schakels Missing links Advies inzake de aanpak van de criminaliteitsproblematiek onder Antillianen in Nederland Adviescommissie Antilliaans Medeburgerschap in Nederland Den Haag,Nadere informatie
Tewerkstellingsvergunningen
Rechtmatigheid Tewerkstellingsvergunningen 2 juni 2015 Registratienummer 2014-0016 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting... 3 1.1 Samenvatting... 3 1.2 Resúmen... 8 2 Rechtmatige verstrekking van TWV...Nadere informatie


c: text/html

text:
ORANJESTAD(AAN): Pa 5 pa 1 ayera merdia, melding ta drenta na maritiem via di Kustwacht cu nan lo a perde un persona riba lama cu mester a bay free dive na Pedernales.
Pero pa 1’or y 15 , central di polis ta haya yamada cu nan a yega cu e curpa na Moomba beach.
Personal di ambulance a yega na e sitio y a purba di reanima e persona, pero envano.
Pa 2’or y 15, dr. Texeir ta constata morto di e hoben Omar L Kuiperie naci na Aruba 23 Februari 1993. Causa di e morto ta hogamento.
E hoben aki ta yiu di Monique van Embden cu ta directora di IBISA y tambe Politico Norman Kuiperi. Cuerpo Policial ta manda palabra di condolencia na famia di e fayecido.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nos trias politica no ta visibel, no ta independiente y no ta percura pa pueblo.
Pa un pais por wordo goberna bon, nos Trias Politica mester ta intacto y funcionando. Si no lo e pais funciona manera un cabay di careda cu falta un pia!, segun Curtis Fraser.
Kico ta Trias Politica?
Esey ta e 3 ramonan di nos gobernacion, esta Parlamento (Parlamentarionan) – Gobierno (Ministernan) – Hudicial (Corte Comun).
Cada un di e ramonan mester ta separa y eherce nan poder specifico sin metemento di e otro.
Lamentablemente mayoria di nos Parlamentarionan ta comporta manera nan ta un departamento bou di e Ministernan, esaki ta crea falta di separacion y e Trias Politica ta cay den otro.
E resultado ta un sistema unda Gobierno ta casi funciona cu poder sin limite; nan por y ta mete cu Husticia y Parlamento sin consecuencia.
Pa nos democracia cuminsa funciona manera mester ta, nos mester drecha e rol di Parlamento den e Trias Politica, Parlamentarionan lo tin cu cuminsa pone nan pais prome cu nan partido y controla Gobierno debidamente; no mas “Stempel Parlament”, Fraser ta splica.
Pero con pa haci esaki?
Un paso importante ta pa cambia ley pa selecta candidatonan riba lista a base di cantidad di voto en bes di nan number riba e lista. Asina deseo berdadero di pueblo lo wordo refleha y pueblo por castiga of premia Parlamentarionan cada cuater aña.
Sin e cambio aki lo e decision pa cambia un Parlamentario “ja-knikker” keda den man di e partido.
Si e Parlamentarionan den Staten no ta dispuesto pa cambia e ley awo lo pueblo mester duna apoyo na e generacion nobo cu si kier trece cambio, y cu si kier pone pais prome cu partido.
Pa bay bek na e ehempel di e cabay riba tres pia, Aruba ta core careda di cabay pa 25 aña usando un cabay cu tres pia, perdiendo cada bes mas pio.
E manera pa cuminsa core careda cu un cabay cu cuatro pia y por fin tin un chens pa gana, ta pa tur candidato cu bay eleccion solamente wordo selecta pa Parlamento!
Con lo nos yega na un Gobierno cu su Ministernan?
Tin diferente opcion di locual lo mi menciona dos: (1) dos eleccion, un pa selecta Parlamento y e otro pa Gobierno of (2) despues di eleccion lo e formador di Gobierno apunta profesionalnan como Minister (zaken kabinet), Fraser ta sigui bisa.
Pero dicon lo nos tin mester di un cambio asina grandi?
Pasobra esunan cu actualmente ta bira Minister ta hustamente e candidatonan cu a haya mas hopi voto, esey por wordo mira manera e candidatonan cu tin mayor poder. Esunan den partido cu ta resta (segun nos ley di numeracion) hopi biaha tin tiki voto, y esey por wordo mira manera candidatonan sin poder paso nan no ta conta cu sosten di pueblo. Esey kiermen cu nan no ta conta cu e poder pa defende pueblo; asina nos “ja-knikker Parlament” ta keda na bida y e gran mayoria den Parlamento ta proteha nan posicion en bes di defende interes di pueblo.
Tanten nos no drecha e situacion kinan lo Aruba sigui core careda di cabay usando un cabay cu tres pia.
Mientrastanto, E Forsa Nobo ta e plataforma cu lo pone Parlamentarionan cu ta bai cumpli cu nan tareanan pa controla Gobierno debidamente y pone e poder bek den man di pueblo, Curtis Fraser ta conlcui.


text:
Informacion di Oficina y Tour
Bo ta cordialmente invita pa tuma un tour di nos oficinanan y facilidadnan di imprenta. Busca un luga y ora di tour.
Portugal
Rua Conde Barão, 511
P-2649-513 ALCABIDECHE
PORTUGAL
+351 214-690-600
Tour
Dialuna pa diabierna
8:30 a.m. pa 11:30 a.m. y 1:30 p.m. pa 4:30 p.m.
Duracion: 1 ora
Actividad Principal
Ta manda literatura pa mas cu 700 congregacion na Portugal, Azores, Madeira, Cabo Verde, São Tomé & Príncipe. Ta traha grabacion di audio y video na Portugues (Europeo) y Idioma di Seña Portugues.


text:
WILLEMSTAD – Dia 27 di november wes lo reanudá tratamentu dje kaso kaminda nan a paga un outomobilista e claim ku ela entrega pasobra ela aksidentá pero seguro a bin haña sa ku e tabata fuma i awor nan ke nan sèn bèk.
E aksidente a sosodé na altura di Franklin Rooseveltweg krusada ku Seru Fortunaweg.
Den e aksidente aki tabata envolvi shofùr di un Merkadeo Benz Kleemann AMG ku ta outo masha eksklusivo i un Suzuki Vitara. E Suzuki Vitara a sufri daño i un pasahero den e outo a sufri leshon.
Direktamente despues dje aksidente shofùr dje Benz a duna su vershon dje kaso na Forensys.
E Benz tabata sigurá na New India pero e kontrat ta bisa ku si e tabata bou di influensia di alkohòl e no por risibi e suma kompleto dje daño.
Ademas e mester kontestá preguntanan dje kompania i di Forensys korektamente sino e ta fayando ku e kontrat.
Despues dje aksidente New India a paga shofùr dje Suzuki Vitara un suma di NAf 14.973,43 i un vorskòt di 5000 florin.
Dos aña despues dia 13 di aprel 2015 New India mester a paga doño dje Mercedes un suma di NAf 93.445,87.
Ariba di esaki bin interes riba un suma di 22.000 florin for di 21 di aprel 2013 te dia a kaba di kubri tur e daño material.
Un dje shofùrnan envolvi a hasi un deklarashon na ofisina di abogado ta kon e aksidente a bai.
A base di esaki New India ta eksigi pa trata e kaso aki simultaneamente ku e kaso dje Mercedes Benz pasobra nan ke nan NAf 31.577,11 bèk ku nan a paga na shofùr di e Suzuki Vitara komo voorskot.
Esaki pasobra e no a konta ku e tabata bou di influensia dia dje aksidente.
Ademas ela kore masha duru, pasa varios outo i por lo tantu e gastunan ta pa su kuenta.
Unda New India a sali ku e shofùr tabata bou di influensia no ta konosí i wes a pidi e partidonan pa bin korte dia 27 di november pa aklará un ke otro.
Tur loke nan ta bisa ta ripitishon di Loke Forensys a konstatá i wes a haña ku New India no a kumpli ku su deber.
Ta un empleado di New India a bisa e shofùr ku ela kore muchu duru i ku e tabata fout pero e no tabatin derechi di bisa esaki
Wes a rechasá e hecho ku e shofùr a kore peligrosamente i a pasa varios i pasobra un hende den e Suzuki a grita ku e ke sali for di e outo.
E mihó kos ta pa laga New India bin proba ku e shofùr dje Suzuki tabata fuma dia dje aksidente i ku e ta responsabel pa e daño.
New India mester bin ku su testigunan.


text:
Un Cushina pa Cada Budget! Certified tin e cushinanan cu pueblo ta pidi awendia… Un cushina traha di 100% palo… solido… bunita…
funcional y na bon prijs…Bishita nan…
tips pa cas y empresa bunita… pa servicio profesional y local…un bunita ehempel cu nos hendenan POR!
Amor y Tempo a trese Al Figaroa riba un pensamento profundo y eterno…
Un contribucion di Al Figaroa.
“Che! Ouderwets! Ta ki beneficio mi lo tin cu e pensamento ey. Bo ta pega den pasado cu yen di miedo pa acepta cambio. Bo ta keda papia di historia cual ami no tin parti den dje y sobre todo, niun tiki ta interesami. Tempo ta luhoso pami y cada minuut di dia ta costami puro risa. Si abo no kier balota bo tempo, ami mi mucho menos lo kier gasta dimi ariba bo”.
Siglo binti un, un cambio grandi, specialmente den e multitud un generacion nobo, producto di nos atribuito. E unico cos cu nos ta hasiendo ta bringando y multiplica. Trapando otro, chercha y scupi na suela. Guera, destruccion soberbia. Unda nos balor a keda? E respet pa nos prohimo! Unda e balansa a keda pa wanta nos na suela? E ta basa riba tempo y amor? Speculacion lo bisa cu amor no ta muriendo pero simplemente ta tumando un otro direcion. Algun dia muriendo, algun dia naciendo?
Continue reading “Tuma Tempo…Duna Amor”
Nos tur ta bira grandi un dia… Con bo ta bira grandi ta den bo man….
dr. Carlos Viana ta duna tips balioso
Escogencia robes di cuminda por tin tambe un efecto grandi riba un proceso asina natural cu ta ‘bira grandi’ of envejecimento. Dokternan di Medicina Tradicional Chinees ta duna nan patientnan cu ta birando grandi hopi atencion pa mira si nan ta bira grandi “Gracefully”. ‘Gracefully aging’ ta nifica cu un persona ainda ta pose’e un mente inquisitivo y ta jen di flexiblidad y energia. Te hasta despues di un dia di trabou largo ami y mi partner, Phyllis ta encanta bay landa y baila salsa den anochi.
Cu escogencia robes di cuminda, hopi hende ta bira bieuw mucho lihe y esaki nos por identica cu un test medico. Pacientnan mas grandi ta keha di cansancio, stijf di curpa y draaimento di cabes. Ora mi wak nan man y pia nos ta mira perdida di musculo y pronto esaki lo bira perdida di weso.
Hendenan cu ta birando grandi cu ainda no a desaroya malesa degenerativo avansa, por recupera nan balansa metabolico rapido. Di e forma aki nan por reverse e proceso di envejecimento.
Get The Point! Estudionan recien a mustra cu diabetis y su consecuencianan a cambia di un malesa di nos welo y majornan pa un malesa di adultonan hoben y mucha. Danki Dios cu estudio ta mustra tambe cu estilo di bida por cambia, preveni y retrasa e progreso di diabetis tipo II. Un hende cu pre-diabetis, por reverse e progreso di e malesa cu 58% dor di cambia su cuminda, perde minimo 5%–7% di peso y inclui un minimo di 3 ora di actividad fisico pa siman. Nos ta mira e resultado clinico positivo aki casi tur dia den nos clinica. Pa testnan individual y educacion personal con pa come, jama nos.
CARLOS VIANA, Ph. D. is an Oriental Medical Doctor (O.M.D.) having studied in China; a US Board Cert. Clinical Nutritionist (C.C.N.), an Addiction Professional (C.Ad.), Chairperson of the Latin American Committee of the International Academy of Oral Medicine and Toxicology (IAOMT), a Rejuvenating Cell Therapist specializing in Age Management, has a weekly radio program, writes and lectures extensively. For information: VIANA HEALING CENTER, Kibaima 7 -TEL: 585-1270 Web Site: www.vianaheal.com


text:
Tanki Flip – Diasabra anochi 11’or pasa por a wak paramediconan parti zuid di rotonde di Tanki Flip, dunando CPR na un persona.
Segun minuutnan tawata pasa polis tambe a yega pa yuda cu e trafico, pa asina e paramediconan por a traha mas safe.
Na e sitio nos a compronde cu, e chauffeur aki lo a haya un atake di curason y durante esey ela bay dal un auto su dilanti.
E momento ey mes ora nan a bati alarma, yamando 911.
Dos ambulance a presenta caminda mes ora a cuminsa cu e proceso di reanimacion.
Algun minuut mas laat famianan a cuminsa yega y nan tawata den shock, pa loke a pasa cu nan ser keri. Na e sitio nos a compronde cu tawata trata di e conocido Chef Lie Kwie.
Despues di posiblemente haya pulso, mes ora nan a pone e cabayero den ambulance y sali cu maximo urgencia direccion Hospitaal. Su situacion ta grave.


text:
Santa Cruz – Diadomingo marduga den careda di 3:30 polis a bay un adres mas pariba di Mundo Nobo Supermarket, pa un supuesto caso di secuestro.
Segun nos tin entendi, e caso lo tawata andando di diasabra. Tata di un damita cu ta menor di edad a bay e cas ey pa busca su yiu y nan a bise cu e no ta eynan.
Mirando cu ta trata di un menor di edad, e tata acudi na polis.
Polis e bay e adres y nan si a logra haya e damita, cu lo tawata cu un hoben di 19 aña.
E hoben a keda deteni y ambos a wordo treci warda.
Por a wak e tata tambe hunto cu polis yegando warda, caminda mester bay wak ta kiko a pasa y avisa Jeugd en Zeden Politie (JZP) y tambe slachtofferhulp.