text:
Pilim Iray Kaulop Mo ed Sarayan Kaunoran ya Agew
“Say piulop ed mauges et maneral ed maong iran ugali.”
1. Anton panaon so pambibilayan tayo?
MANBIBILAY tayod mair-irap ya panaon. Tinawag na Biblia so panaon manlapu la nen 1914 ya “kaunoran iran agew.” Diad sayan “nikadkaduma tan mair-irap a panaon,” nagmaliw ya mauge-uges so kipapasen na mundo ya agnin balot naeksperiensya antis na 1914. (2 Tim. 3:1-5) Seguradon onloor ni itan ta impasakbay na Biblia ya “saray mauges a totoo tan saray mankuankuanan et magmaliw a lalon mauges.”
2. Antoy gagawaen na totoo natan pian naliketan ira? (Nengnengen so litratod gapo na artikulo.)
2 Dakel a totoo natan so manbabantay odino manggagawa na saray bengatlan ibabaga na Biblia ya bayolenti, imoral, odino walay koneksion tod espiritismo pian labat naliketan ira. Singa bilang, say pagmaliw ya bayolenti tan imoral et papapawayen dan anggapoy uges to diad saray palabas ed TV, pelikula, nobela, magasin, tan diad Internet. Saray kagagawa ya ipapasen a makapuy nensaman et legal la natan diad arum ya bansa. Balet siempre, agto labay ya ibagan aabobonan la iratan na Dios.
3. Antoy pakanengneng na dakel a totoo ed saray manguunor ed estandarte na Dios?
3 Nen inmunan siglo, pinaliisan na saray patumbok nen Jesus iray marutak ya panliliket. Lapud satan ya ginawa ra tan ed maabig ya ugali ra, pinauges tan pinasegsegang ira. Oniay insulat nen apostol Pablo ed saray Kristiano: “Lapud agkayo la miuulop ed sikara diad sayan marutak a kabibilay a singa tiblakan, mankelaw ira tan pagpaugesen da kayo.” (1 Ped. 4:4) Ontan met natan, diad pakanengneng na dakel a totoo et nikadkaduma iray manguunor ed estandarte na Dios. Diad tua, ipapasakbay na Biblia ya “napasegsegang met so amin a malabay a manbilay tekep na maridios a debosyon diad pikakasakey da ed si Kristo Jesus.”
“SAY PIULOP ED MAUGES ET MANERAL ED MAONG IRAN UGALI”
4. Antoy bilin na Biblia ed sikatayo ya agtayo gagawaen no nipaakar ed sayan mundo?
4 Bibilinen itayo na Biblia ya no labay tayon gawaen so linawa na Dios, agtayo aaroen iyan mundo tan saray kagagawa to. (Basaen so 1 Juan 2:15, 16.) Saray relihyon, gobierno, tan organisasyon na komersyo ed sayan mundo
5, 6. Siopa ray agtayo nepeg ya piulopan, tan akin?
5 Pian agnaderal iray maong ya ugali tayo, ag-itayo miuulop ed saray manggagawa na mauges. Aglabat iya ontutukoy ed saray totoo ed mundo, noagta ontan met ed saramay mangibabagan dadayewen day Jehova balet gagagalaen dan ag-unoren iray ganggan to. No akagawa iray seryoson kasalanan tan ag-ira magbabawi, agtayo la miuulop ed sikara.
6 No miulop tayod saray agmanguunor ed ganggan na Dios, nayarin natukso itayo met ya gawaen so gagawaen da pian labat naala tayoy pabor da. Singa bilang, no miulop tayod saray imoral, ompan natukso tayon manggawa met lay imoral. Wala ray Kristiano ya ontan so agawad sikara, tan say arum et adispelo lapud ag-ira magbabawi. (1 Cor. 5:11-13) Anggad ag-ira ompawil ed si Jehova, say magmaliw ya kipapasen da et singa samay indeskribe nen Pedro.
7. Siopa ray pilien tayon maapit ya kaaro tayo?
7 Siempre, maong nin siansia so pidedeneng tayod saray totoo anggano agda uunoren iray ganggan na Dios, balet nepeg ya paliisan tayoy maapit ya piulop o pikaaro ed sikara. Makapuy sirin no say sakey ya single a Tasi nen Jehova et onggusto odino miinaroan ed toon aliwan dedikado tan agmatoor ed Dios tan agto rerespetoen iray atagey ya estandarte To. Say katooran tayo ed si Jehova et mas importante nen say nawalaan na kaaron agmanguunor ed saray ganggan to. Nepeg ya saray maapit ya kaaro tayo et saramay manggagawa na linawa na Dios. Imbaga nen Jesus: “Siopaman a manggagawa ed linawa na Dios, sikato so agik a laki tan agik a bii tan inak.”
8. Antoy epekto na mauges iran kaulop ed saray Israelita nensaman?
8 Naeksperiensya na saray Israelita nensaman so makapuy ya resulta na piulop ed saray mauges. Nen imbulos ira nen Jehova ed panangaripen na Ehipto tan paonla la rad Insipan a Dalin, oniay ingganggan to nipaakar ed saray manaayam ditan: ‘Agka ondadakmomo odino manseserbi ed saray dirios da, nisay aligen mo ray gawa ra; noagta gebam iran maminpinsan, tan puterputer mo ray pinagkalusek da. Tan nepeg yon lingkoran si Jehova a Dios yo.’ (Exo. 23:24, 25) Balet ag-itan inunor na maslak ed saray Israelita. (Sal. 106:35-39) Ag-ira nanmatoor ed Dios, kanian imbaga nen Jesus ed sikara: “Nia! Paulyanan la na Dios ed sikayo so abung yo.” (Mat. 23:38) Impulisay nen Jehova so Israel, tan say pinili ton magmaliw ya totoo to et say Kristianon kongregasyon.
PILIM YA MAONG NO ANTO RAY BASAEN TAN BANTAYAN MO
9. Akin ya mapeligro so media?
9 Maslak ed saray palabas, website, tan libro ya gagawaen na media et mapeligrod espiritualidad na saray Kristiano. Agpabiskegen na saratan so pananisia tayod si Jehova tan ed saray sipan to. Imbes, sagyaten da tayon manmatalek ed mauges ya mundo nen Satanas. Kanian pilien tayon maong no anto ray bantayan, basaen, odino dengelen tayo. Seguroen tayon saray pilien tayo et agmanagyat ed sikatayo ed “minumundo iran pilalek.”
10. Antoy nagawa ed saray mauges ya babasaen tan babantayan?
10 Asingger lan naandi so amin ya mauges a babasaen tan babantayan. Amin iratan et naderal sano deralen lay mundo nen Satanas. Ibabaga na Salita na Dios: “Say mundo tan say pilalek na satan et agmansiansia, balet samay manggagawa na linawa na Dios et mansiansia ed andi-anggaan.” (1 Juan 2:17) Tan onia met so kinansion na salmista: “Saray managgawa na mauges napater ira; balet saray manalagar ed Jehova tawiren da so dalin. Ingen ta saray mauyamo tawiren da naani dalin, tan manliket ira a dili ed inkadaakan na kareenan.” Anggad kapigan? “Say matunong tawiren to so dalin tan manayam diman lawas.”
11. Panon itayon tataryaan na Dios na dakel ya espiritual a naakan?
11 Aliwan singa say mundo nen Satanas, say organisasyon nen Jehova et manggagawa na saray babasaen tan babantayan ed sarayan kaunoran ya agew ya ontulong ed sikatayon nawalaay bilay ya andi-anggaan. Diad pikakasi nen Jesus et oniay imbaga tod si Jehova: “Saya so mankabaliksan na bilay ya andi-anggaan, a kabaten da ka, say saksakey a tuan Dios, tan samay imbakim, si Jesu-Kristo.” (Juan 17:3) Uusaren nen Aman Jehova so organisasyon to pian taryaan itayo na dakel ya espiritual a naakan. Talagan nabebendisyonan itayo lapud saray magasin, brosyur, libro, video, tan say website ya ontutulong ed sikatayon mantultuloy a manlingkor ed Dios! Iyuuksoy met na organisasyon na Dios so regular iran pantitipon ed masulok ya 110,000 a kongregasyon ed interon mundo. Diad saratan ya pantitipon tan asemblea tan kombension, saray aaralen tayo et nibase ed Biblia ya mamabiskeg ed pananisia tayod Dios tan ed saray sipan to.
MANGASAWA O MIASAWA “DIA LABAT ED KATAWAN”
12. Ipaliwawa so simbawa na Biblia ya mangasawa o miasawa “dia labat ed Katawan.”
12 Lalo lan importante so pampili na kaulop ed saray single ya Kristiano ya malabay a mangasawa o miasawa. Oniay malinew ya simbawa na Salita na Dios: “Agkayo mikakasakey ed saray agmananisia. Ta panon a makapanulop so inkatunong tan kaugsan? Odino antoy piparaan na liwawa ed kabilungetan?” (2 Cor. 6:14) Bibilinen na Biblia iray lingkor na Dios ya mangasawa o miasawa ira “dia labat ed Katawan”
13. Anton ganggan nipaakar ed panangasawa so inter na Dios ed saray Israelita?
13 Amta nen Jehova no antoy sankaabigan parad saray lingkor to, tan agmanguuman so ganggan to nipaakar ed panangasawa. Imanoen imay malinew ya ganggan tod saray Israelita panamegley nen Moises. Saray totoo ed saray bansan walad kaliberliber na Israel et agmandadayew ed si Jehova, kanian oniay instruksion ed sikara: ‘Agka miaasawa ed sikara; agmo iiter so bii ya anak mo ed laki ya anak da, odino agka mangaala na bii ya anak da ya iyasawa ed laki ya anak mo. Ta paarapen da ed sananey so anak mo a laki pian ag-ontumbok ed siak, pian manlingkor ira ed sananey a dirios; diad satan ondalang so sanok nen Jehova ed sikayo, et tampol to kayon deralen.’
14, 15. Antoy nansumpalan nen Solomon lapud imbaliwala toy ganggan nen Jehova?
14 Diad bandad gapo na uley nen Arin Solomon, impikasi tod Dios ya nawalaan komoy karunongan, tan inter itan na Dios ed sikato. Kanian akabkabat si Solomon bilang marunong ya manuley na maaligwas a bansa. Diad tua, nen binisita na reyna na Sheba si Solomon, imbaga to: ‘Agko sinisia iray salita, anggad inyakar ko dia, tan anengneng na saray matak; et nia, say kapaldua agnibaga ed siak; say kakabatan tan kaaligwasan mo et talonaan da so galang a nadngelan ko.’ (1 Ara. 10:7) Balet naaralan tayo ed alimbawa nen Solomon no antoy pansumpalan na sakey a too no ibaliwala toy ganggan na Dios ya agmangaasawa na agmandadayew ed si Jehova.
15 Anggaman dakel so bendisyon ya inter na Dios ed si Solomon, imbaliwala to so ganggan ya agmangaasawa na bibiin dayo ya agmandadayew ed si Jehova. Sikatoy “angaro na dakel a sangkaili a bibii” tan 700 so nagmaliw ya asawa to tan 300 so onkokomaduan asawa to. Antoy resulta? Nen masiken lay Solomon, saray paganon asawa to et ‘pinapawil [“inyarawi,” NW] da so puso to ya ontumbok ed saray dirios da . . . Et si Solomon ginawa to so mauges ed pakanengneng nen Jehova.’ (1 Ara. 11:1-6) Asayang labat so karunongan nen Solomon lapud mauges iray pinili ton kaulop, ya satan so rason no akin ya tinaynan toy dugan panagdayew. Pasakbay itan ed saray Kristianon mannononot ya mangasawa o miasawa ed toon agto inaroy Jehova!
16. Antoy isisimbawa na Kasulatan ed lingkor na Dios ya agmananisiay asawa to?
16 Panon to balet no say sakey et wala lay asawa ton agmandadayew ed Dios antis ton naamtaay katuaan? Ibabaga na Biblia: “Sikayoran asawan bibii, manpasakop kayo ed kaasawaan yon dili, ta no bilang walaray ag-ontutulok ed salita, magmaliw iran matulok lapud ugali yo anggano agkayo mansalita.” (1 Ped. 3:1) Satan ya simbawa et parad saray Kristianon asawan bibii, balet onaplika met itan ed asawan lalaki ya antis dan naamtaay katuaan et wala lay asawa dan agmandadayew ed si Jehova. Malinew so bilin na Biblia: Magmaliw kan maong ya asawa, tan unor mo so atagey ya estandarte na Dios ed panangasawa. Dakel ya agmananisian asawa so angawat ed katuaan lapud naobserbaan day maabig ya impanguman na asawa ra manlapu la nen uunoren to la ray ganggan na Dios.
MIULOP ED SARAMAY INARO DAY JEHOVA
17, 18. Akin ya akaliktar si Noe tan saray Kristiano nen inmunan siglo sanen angangga so sistema ya pambibilayan da?
17 No say piulop ed mauges et maneral ed maong iran ugali, say piulop ed maong iran totoo et maabig so resulta to. Imanoen pay alimbawa nen Noe. Mauge-uges iray totood kaliberliber to balet agnampaimpluensya ed sikara. Diad saman a panaon, ‘anengneng nen Jehova a say kabaglan na too ed dalin et abalbaleg, tan mauges labat a lanang so amin a pimorekdek na puso to.’ (Gen. 6:5) Kanian imbaga na Dios ya deralen to itan ya mauges a sistema panamegley na sankamundoan a delap. Balet ‘si Noe et sakey a toon maptek tan nagnap ed saray kapolian to. Si Noe et akiulop-ulop ed Dios.’
18 Seguradon ag-akiulop si Noe ed saray totoon agmangaaro ed Dios. Sikato tan say pitoran membro na pamilya to et nampokus ed kimey ya inter na Dios ed sikara, ya kaibad satan so pampaalagey na biong. Kaleganan na satan, si Noe et “managpulong na inkatunong.” (2 Ped. 2:5) Inusar nen Noe so panaon to ed saray bengatlan makapaliket ed Dios
19. Antoy nepeg tayon gawaen pian makapanmatoor tayod Dios?
19 Bilang lingkor nen Jehova, nepeg tayon aligen si Noe tan say pamilya to, tan saray matulok ya Kristiano nen inmunan siglo. Nepeg ya ipanengneng tayon duma itayo ed sayan mauges ya sistema ya walad kaliberliber tayo. Manpili tayoy kakaaro tayo ed saray minilyon ya matoor ya agagi tayo. No maapit tayod saramay papaigiya ed Dios, natulongan itayon ‘ontalindeg ed pananisia’ legan na sarayan mairap a panaon. (1 Cor. 16:13; Uli. 13:20) Tan nonoten pa iray balibalin nagawad arapen! No pilien tayo ray kaulop tayo ed sarayan kaunoran ya agew, posiblin sakey tayo ed saray niliktar sano deralen la iyan mauges ya sistema tan manbilay itayod matunong ya balon mundo nen Jehova ya asingsingger la!


c: text/html

text:
Siopa si Abraham?
Siopa si Abraham?
PIGPIGARA labat so singa sikato ya walaay balbaleg ya impluensyad relihyon diad interon mundo. Si Abraham * et rerespetoen na saray Judio, Muslim, tan Kristiano, adeskribin “sakey ed saray importantin karakter ed Kasulatan,” tan “makapadinayew ya alimbawa na pananisia.” Diad Biblia, sikatoy tinukoy ya “ama na amin a walaan na pananisia.”—Roma 4:11.
Akin et baleg so respeto na totoo ed si Abraham? Say sakey a rason et sikato labat so alenleneg a direktan tinukoy na Biblia ya kaaro na Dios—tan amitlon beses ni ingen!—2 Awaran 20:7; Isaias 41:8; Santiago 2:23.
Balet, diad tua et ordinaryon too met si Abraham a singa sikatayo. Dakel met so dinalan ton subok tan problema a singa naeeksperiensya tayo natan—tan alampasan to iratan. Labay mon naamtaan no panon ton agawaan itan? Nengnengen tayoy ibabagay Biblia nipaakar ed sayan makapadinayew a too.
Say Nanlapuan tan Sisiaen To
Si Abraham et nianak nen 2018 B.C.E., tan binmaleg ed Ur. (Genesis 11:27-31) Say Ur et baleg tan mayaman a syudad. Saray totoo ditan et grabe so panagdayew dad imahen. Ompan anggan say ama nen Abraham ya si Tera et nandayew met ed saratan. (Josue 24:2) Balet, say dinayew nen Abraham et si Jehova * aliwan saray andiay-bilay ya imahen.
Akin et ontan so desisyon nen Abraham? Nianak si Abraham 150 a taon sakbay na impatey na anak nen Noe a si Sem. No bilang ta apiulopan to iyan mas maedad a laki, anto kasi epektod sikato? Nayarin naistorya nen Sem ed sikato no antoy liknaan na makaliktar ed sankamundoan a Delap. Naamtaan to met so kaimportantian na pandayew ed si Jehova, say Dios ya angiliktar ed si Sem tan ed pamilya tod satan a Delap.
Siopaman bilang so akaamtaan nen Abraham nipaakar ed tuan Dios, sikatoy kinmiwas unong ed satan. Uusisaen nen Jehova so puso, kanian diad impangusisa tod puso nen Abraham, anengneng toy kamaongan ed sayan too, tan tinulongan to pian diad ontan et lalon nipanengneng nen Abraham iyan kualidad.—Uliran 17:3; 2 Awaran 16:9.
Say Bilay To
Maliket tan napnoy aksion so bilay nen Abraham. Makabkabaliksan so bilay to anggano dakel so dinalan ton subok. Nia ra ay so pigaran naeksperiensya to.
▪ Sanen manaayam nid Ur si Abraham, sikatoy ingganggan na Dios ya taynan toy binalegan ton lugar tan onlad bansa ya pangibakian ed sikato. Ag-amta nen Abraham tan Sara so amin a detalye, no iner so laen da odino akin ya onla ra diman, balet ta siansian tinmulok ira. Diad saginonor, nanayam irad tolda diad dalin na Canaan, a ditan et nambilay iran miaayam labat legay bilay da.—Gawa 7:2, 3; Hebreos 11:8, 9, 13.
▪ Sanen anggapo ni anak di Abraham tan Sara, insipan nen Jehova a gawaen ton baleg a nasyon so poli nen Abraham. Inyarum ni nen Jehova ya diad panamegley nen Abraham et nabendisyonan so amin a pamilyad dalin. (Genesis 11:30; 12:1-3) Kalabas na pigaran taon, pinaletan nen Jehova iyan sipan to. Imbaga tod si Abraham ya ondakel so ilalak to, a singa karakel na saray bitewen ed tawen.—Genesis 15:5, 6.
▪ Sanen 99 años nen Abraham tan ngalngali 90 años nen Sara, insipan nen Jehova a nawalaan iray anak a laki. No parad too, singa imposible itan, balet apaneknekan di Abraham tan Sara ya anggapoy ‘bengatlan mairap ed si Jehova.’ (Genesis 18:14) Kayari sakey taon, sanen 100 años la nen Abraham, inilalak toy sakey ya ugaw a laki, a nginaranan ton Isaac. (Genesis 17:21; 21:1-5) Espisipikon insipan na Dios a panamegley nen Isaac et naawat na totoo so dakel a bendisyon.
▪ Kayari pigaran taon, walay nikadkaduman pagagawa nen Jehova ed si Abraham: Kinerew tod si Abraham ya ibagat toy inad-aro ton Isaac, anta kalangweran ni tan anggapo ni asawa tan ilalak to. * Anggano ansaki-sakit parad si Abraham so pakaandi anak to, sikatoy namparaan pian unoren so kerew na Dios. Mabiskeg so pananisia nen Abraham a no nakaukolan et sarasarag na Dios ya bilayen lamet si Isaac pian natoor Toy sipan To. (Hebreos 11:19) Sanen kuan to lan ibagat so anak to, sinmalet so Dios, kanian asalbay bilay nen Isaac. Inapresya na Dios so makapadinayew ya intulok nen Abraham. Insan diad satan et inulit lamet nen Jehova iray sipan tod si Abraham.—Genesis 22:1-18.
▪ Inatey si Abraham sanen 175 años to. Ibabaga na Biblia ya sikatoy inatey a ‘masiken tan napnek na taotaon.’ (Genesis 25:7, 8) Tinoor na Dios sirin so sananey nin sipan tod si Abraham—ya andukey so bilay to.—Genesis 15:15.
Say Pakanodnonotan Tayod Sikato
Si Abraham et aliwa labat lan karakter ed Biblia odino kabkabat a toon nambilay nensaman. Anggad panaon tayo, say istorya na bilay to et maabig ya alimbawa ed sikatayo. (Hebreos 11:8-10, 17-19) Diad onsublay iran artikulo, naamtaan tayoy apatiran maabig a kualidad nen Abraham. Igapo tayod samay kualidad ya talagan ditan akabkabat si Abraham—pananisia.
[Saray paimano ed leksab]
^ par. 2 Say datin ngaran nen Abraham et Abram tan say asawa ton si Sara et Sarai. Balet, sinalatan na Dios so ngaran da. Say ngaran nen Abram et nagmaliw ya Abraham, ya say kabaliksan to et “Ama na Karaklan,” tan say ngaran nen Sarai et nagmaliw a Sara, a mankabaliksay “Prinsesa.” (Genesis 17:5, 15) Pian mas mainomay, usaren tayo so ngaran ya Abraham tan Sara diad sarayan artikulo.
^ par. 6 Ibabaga na Biblia a say ngaran na Dios et Jehova.
^ par. 14 Nengnengen so artikulon “Tepet na Saray Manbabasa . . . Akin ya Kinerew na Dios ed si Abraham ya Ibagat Toy Anak To?” diad pahina 23 na sayan isyu.
[Kahon ed pahina 4]
Importantin Karakter ed Biblia
Diad unonan samploran kapitulo na libro na Biblia a Genesis, nabasa so istoryay bilay na pigaran matoor a lalaki, kaibay Abel, Enoc, tan Noe. Balet, say onsublay ya 15 kapitulo na satan a libro et nipaakar labat ed saksakey a laki—si Abraham.
Ontan met, diad Biblia, wala ray importantin ideya a say unonan pakabasaan et diad istoryay bilay nen Abraham. Singa bilang, diad istoryay bilay to so pakabasaan na . . .
▪ unonan impanukoy ed Dios bilang Kinlong odino Salimbeng na saray lingkor to.—Genesis 15:1; nengnengen so Deuteronomio 33:29; Salmo 115:9; Uliran 30:5.
▪ unonan impanalambit ed pananisia ed Dios.—Genesis 15:6.
▪ unonan impangusar ed salitan propeta.—Genesis 20:7.
▪ unonan impanukoy ed panangaro na ateng.—Genesis 22:2.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mangansion a Malikeliket!
“Maabig so mangansion na panangidayew ed Dios tayo.”—SAL. 147:1.
1. Antoy nagawaan na pangansion tayo?
ONIAY imbaga na sakey a sikat ya lyricist: “Saray salita et pannonoten to ka. Say musika et sagyaten toy liknaan mo. Balet no mangakansion ka, pannonoten to ka tan sagyaten toy liknaan mo.” Wala ta ni mas maabig ya pannonotan tan makasagyat ed liknaan tayo nen saray balikas na panangirayew tan panangaro ed Ama tayod tawen, si Jehova? Agpankelawan sirin ya say pangansion et importantin kabiangan na dugan panagdayew, balanglan bukor tayoy mangakansion odino kaiba tayoy kongregasyon.
2, 3. (a) Antoy nalilikna na arum ed pangansion a kaibay kongregasyon? (b) Anto ran tepet so pantongtongan tayo?
2 Balet antoy naliliknam ed pangansion ya kaibay kongregasyon? Kasin nababaingan ka? Diad pigaran kultura, nayarin agkomportable iray lalaki ya mangansion ed publiko. Nayarin makaapekto iya ed interon kongregasyon, lalo la no saray mangidadaulo et manaalangan a mangansion odino walay sananey ya gagawaen da legan ya mangakansion so arum ed kongregasyon.—Sal. 30:12.
3 No talagan ipapasen tayon say pangansion et kabiangan na panagdayew tayo, seguradon agtayo labay so ompaway odino agmibiang ed satan ya kabiangan na aral. Kanian balang sakey et nepeg ton tepetan so sarili to: ‘Antoy pangipapasen ko ed pangansion ed saray aral? Antoy makatulong no napipigilan ak ya mangansion a malikeliket? Antoy nagawaan ko pian impapuso so pangansion ko?’
PANGANSION—IMPORTANTIN KABIANGAN NA DUGAN PANAGDAYEW
4, 5. Anto ran uksoyan parad pangansion na panangirayew so ginawa diad Israel nensaman?
4 Say musika et abayag lan uusaren na saray matoor ya lingkor nen Jehova pian sikatoy dayewen. Makapainteres ta sanen matoor ya manlilingkor ed si Jehova iray Israelita, say pangansion et importantin kabiangan na panagdayew da. Singa bilang, nen ipaparaan nen Arin David so panaglingkor ed templo, inorganisa to so 4,000 a Levita a mangirayew ed si Jehova panamegley na musika. Kaibad sikara so 288 ya “nipasal ed panangansion parad si Jehova, a marurunong ya amin.”—1 Awa. 23:5; 25:7.
5 Diad inagurasyon na templo, importantin kabiangan so musika tan pangansion. Ibabaga na Biblia: “Diad saman sanen saray managtrumpeta tan saray managkansion et nankakasakey a mangirarayew tan misasalamat ed si Jehova, tan sanen nadngel so tanol na saray trumpeta, saray piangpiang, tan arum nin instrumento legan dan idadayew si Jehova, . . . say abung na tuan Dios et apano na gloria nen Jehova.” Talagan makapabiskeg na pananisia iman ya okasyon!—2 Awa. 5:13, 14; 7:6.
6. Deskribien so impresentan espisyal ya panangansion legan ya si Nehemias so gobernador ed Jerusalem.
6 Sanen indaulo nen Nehemias iray matoor ya Israelita ed impangipaalagey lamet na saray padir ed Jerusalem, inorganisa to met iray Levita ya mangansion tan mantogtog na nanduruman instrumento ed musika. Nen indedika iray nipaalagey lamet ya padir, nagmaliw ya malikeliket so okasyon lapud walay impresentan espisyal ya musika. Diad saya et walay “duaran baleg a grupon managkansion parad pisasalamat.” Sayan duaran grupo et amaarap ed nandumaan ya direksion, insan ira nanabet ed padir ya asingger ed kawalaan na templo kanian sankarengel ira anggan diad arawi. (Neh. 12:27, 28, 31, 38, 40, 43) Seguradon malikeliket si Jehova ya narengel iray lingkor to ya maligligsan mangakansion na panangirayew ed sikato.
7. Panon ya impanengneng nen Jesus ya say pangansion et importante ed panagdayew na saray Kristiano?
7 Nen niletneg so Kristianon kongregasyon, say musika et siansia nin importantin kabiangan na dugan panagdayew. Diad samay sankaimportantian ya labi ed history na too, sanen inggapo nen Jesus so Pangdem na Katawan, ginawa ton kabiangan na satan so panangansion.—Basaen so Mateo 26:30.
8. Panon ya angipanengneng na alimbawa iray Kristiano nen inmunan siglo nipaakar ed pangansion na panangirayew?
8 Saray Kristiano nen inmunan siglo et angipanengneng na alimbawa nipaakar ed saniiban pangansion na panangirayew ed Dios. Anggano mabetbet iran mantitipon ed abung, ya simplin lugar labat so pandadayewan da, ag-abawasan so ligsa dan mangansion parad si Jehova. Pinuyanan si apostol Pablo ya ibaga ed saray Kristianon agagi to: “Itultuloy yon ibangat tan pasesegen so sakey tan sakey diad panamegley na saray salmo, panangirayew ed Dios, tan espiritual a kansion a kakansionen a walaay pisasalamat, ya impapuso yon kansionen iratan parad si Jehova.” (Col. 3:16) Saray kansion ed songbook tayo et talagan “espiritual a kansion [a nepeg ya kansionen] a walaay pisasalamat.” Kabiangan iratan na espiritual a naakan ya itatarya na “matoor tan makabat ya aripen.”—Mat. 24:45.
NO ANTOY MAKATULONG PIAN WALAY KOMPIYANSAM A MANGANSION
9. (a) Antoy nayarin rason ya napipigilan so arum ya mangansion a malikeliket diad aral tan asemblea? (b) Panon so nepeg ya pangansion tayo na panangirayew ed si Jehova, tan siopa ray nepeg ya mangidaulo? (Nengnengen so litratod gapo na artikulo.)
9 Panon to no ag-apasalan ed pamilya, kultura, odino diad lugar yo so pangansion? Diad tulong na modernon teknolohiya, nayarin nai-enjoy moy ondengel ed propesyonal iran singer. Balet nayarin nababaingan odino nadidismaya ka no ikomparam so boses mo ed saray singer ed radio odino TV. Pero agmo aabuloyan ya lapud satan et agmo nagawaan so responsabilidad mon mangansion na panangirayew ed si Jehova. Imbes, itagey moy songbook mo, tangwa ka, tan mangansion ka ya impapuso! (Esd. 3:11; basaen so Salmo 147:1.) Diad dakel ya Kingdom Hall natan, saray lyrics na kansion et nanengneng lad screen, ya makatulong ed pangansion tayo. Makapainteres met ta say pangansion na saray Kingdom song et kabiangan la na curriculum ed Kingdom Ministry School parad saray elder. Idadanet na satan ya saray elder so nepeg a mangidaulo ed pangansion na kongregasyon.
10. Antoy nepeg tayon tandaan no napipigilan tayon mangansion a maksil lapud takot?
10 Say sakey nin rason no akin ya napipigilan so arum ya mangansion a maksil et lapud takot. Ompan natatakot ira ta iisipen dan masyadon maksil o aliwliway boses da. Balet tandaan ya no mansasalita itayo, “amin tayo et naynay a nalilingo.” (Sant. 3:2) Pero agto labay ya ibagan agtayo la mansalita. Kanian akin et napigilan itayon mangansion na panangirayew ed si Jehova lapud aliwan perpektoy boses tayo?
11, 12. Antoy pigaran suhestion pian napaaligwas tayoy panangansion tayo?
11 Nayarin manaalangan tayon mangansion lapud agtayo amta no panon so mangansion. Pero sarag tayon napaaligwas so panangansion tayo no gawaen tayo iray pigaran simplin suhestion. *
12 Sarag mon naaralan so mangansion ya mabilabilay tan maksil no antam so dugan paraan na iyingas. No panon ya pasisilewen na koryenti so bombilya, pabibilayen na ingas so boses tayo no mansasalita odino mangakansion tayo. Say pangansion mo et nepeg ya singa kakasil na pansalitam odino mas maksil ni. (Nengnengen iray suhestion ed Minabang ed Edukasyon na Teokratikon Eskuelaan Parad Ministeryo, pahina 181 anggad 184, diad subheading ya “Suston Panangontrol ed Panlinawam.”) Diad tua, no maminsan et ipapaseseg na Kasulatan ed saray mandadayew ed si Jehova ya ‘oneyag irad liket’ no mangakansion ira na panangirayew.—Sal. 33:1-3.
13. Ipaliwawa no panon ya naaruman so kompiyansa tayo ed pangansion.
13 Legan na panagdayew na pamilya yo odino anggan sikan bukor, salien iya: Manpili ka na paboritom ya kansion ed songbook tayo. Basaen ya maksil so lyrics diad madanet tan mabilabilay ya boses. Insan diad parehon kakasil, ibalikas so sakey a grupo na salita na kansion diad sakey ya ingas. Insan kansionen ya mabilabilay so grupo na salita. (Isa. 24:14) Say resulta et magmaliw ya buo so boses mo, tan balibali no ontan. Agka natatakot odino nababaingan!
14. (a) Panon ya makatulong ed pangansion tayo so pangibukan maong na sangi? (Nengnengen so kahon ya “ No Panon Mon Napaaligwas so Panangansion Mo.”) (b) Anto ran suhestion so nayarin makatulong ed sika no walay problema ed boses mo?
14 Aliwan buo so ompaway ya boses mo no agmo paawangen so espasyo ed dalem na sangim. Kanian say sakey nin suhestion et ibukam ya maong so sangim ya aliwan singa no mansasalita ka labat. Antoy nepeg mon gawaen no pakaliknam et makalnay boses mo odino matmatning? Wala ray praktikal ya suhestion ed sarayan problema diad Minabang ed Edukasyon na Teokratikon Eskuelaan Parad Ministeryo, pahina 184, diad kahon ya “Panalona ed Saray Espesipikon Problema.”
IMPAPUSON MANGANSION NA PANANGIRAYEW
15. (a) Anto so inyanunsio diad 2016 ya annual meeting? (b) Anto ray pigaran gagala na balon songbook?
15 Eksayted iray inmatendi ed 2016 ya annual meeting na Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania nen inyanunsio nen Brother Stephen Lett a membro na Mananguley ya Ulop ya walay balon songbook. Say title to et “Sing Out Joyfully” to Jehovah (“Mangansion a Malikeliket” Parad si Jehova) tan magano lan usaren ed saray aral. Impaliwawa nen Brother Lett a say sakey ya gagala na impan-revise na songbook et pian nibase itan ed in-revise ya English ya Balon Mundo a Patalos na Masanton Kasulatan. Kaukolan ya ekalen odino umanen iray lyrics ya angusar na saray salitan anggapo lad 2013 revised edition na English ya Balon Mundo a Patalos. Impila met iray balon kansion nipaakar ed panagpulong tan saray kansion nipaakar ed pisasalamat ed dondon. Ontan met, lapud say pangansion et importantin kabiangan na panagdayew tayo, labay na Mananguley ya Ulop so mamawala na maong ya kualidad a libro ya pareho so apis to ed Balon Mundo a Patalos.
16, 17. Anto ray pananguman ed balon songbook?
16 Pian mas mainomay ya usaren so songbook ya “Mangansion a Malikeliket” Parad si Jehova, saray kansion et akaayos base ed tema. Singa bilang, say unonan 12 kansion et nipaakar ed si Jehova, say onsublay ya 8 kansion et nipaakar ed si Jesus tan say dondon, tan arum ni. Walay indese na saray tema ya makatulong, lalo la no manpipili na kansion ya usaren ed paliwawa parad publiko.
17 Pian natulongan so amin ya impapuson mangansion, say arum ya lyrics et inuman pian mas malinew so mensahe tan inekal iray salita ya matalag lan uusaren. Saray arum ya salita et sinalatan na saray salitan lanang ya uusaren tan mas mainomay ya talosan. Ontan met, say title ya “Andukey a Panag-anos” et sinalatan na “Mananos,” tan inuman so lyrics. Matukoy met ya say title ya “Salimbengan Moy Pusom” et sinalatan na “Alwaran so Puso Tayo.” Akin? Ta dakel ed saray onaatendi ed aral, asemblea, tan kombension et balo ni, interesado, kabataan, tan sister. No kansionen da imay dati, nayarin ag-ira komportable ta singa da babagaan so arum no antoy gawaen da. Lapud satan, inuman so title tan lyrics.
18. Akin ya nepeg tayon kabisadoen iray kansion ed balon songbook tayo? (Nengnengen so paimanod leksab.)
18 Dakel ed saray kansion ed “Mangansion a Malikeliket” Parad si Jehova et pikakasi. Diad sarayan kansion, sarag mon ibalikas ed si Jehova so naliliknam. Saray arum ya kansion et ontulong “pian makapansasagyatan itayo a mangaro tan manggaway maabig iran kimey.” (Heb. 10:24) Seguradon labay tayon nakabisado iray tono tan lyrics na saray kansion tayo. No ipraktis mo ray kansion diad abung, naaralan mon kansionen iratan ya walay kompiyansa tan impapuso. *
19. Panon ya direktan makapibiang so amin ed kongregasyon diad pangidayew ed si Jehova ?
19 Tandaan ya say pangansion et importantin kabiangan na panagdayew tayo. Sakey itan ya paraan pian nipanengneng tayoy aralem ya panangaro tan apresasyon tayod si Jehova. (Basaen so Isaias 12:5.) No mangansion kan malikeliket, napaseseg mo met so arum ya mangansion a walay kompiyansa. Kanian amin ed kongregasyon—ugugaw, matatken, tan saray balo ni ya interesado—et direktan makapibiang ed sayan paraan na panagdayew ed si Jehova. Agmo pipigilan so sarilim a mangansion ya impapuso. Imbes, unor mo iyan malinew a bilin na pinuyanan a salmista: “Kansionan yo si Jehova!” On, mangansion a malikeliket!—Sal. 96:1.
^ par. 11 Parad kaaruman ya paraan no panon ya napaaligwas so panangansion, nengnengen so Disyembre 2014 ya programa na JW Broadcasting (kategorya na video ya FROM OUR STUDIO).
^ par. 18 Pian nasagyat itayon mangansion, onggagapo so kada sesyon na kombension tan asemblea panamegley na samploran minuto ya music presentation. Say gagala na saya et pian iparaan so puso tan nonot tayo parad programa. Kanian, ipapaseseg ed sikatayon onyurong la no ginmapo lay music presentation tan ondengel a maong.


text:
5
Hilay tataon Minged
(Lucas 6:20-23)
1Ha nakit nan Apo Jesus ye malabong a tatao, hinumaka ya ha nagmamapantay boy ihtew ya nikno. Ha hinumaley hilay mānumbong na kana, 2nandugi yaynan mangiadal, a wana,
3“Minged hilay tataon ampamalay a katapulan la yay Apo Dioh, ta maibilang hila kanlan anhakopen na.
4Minged hilay tataon antumangih, ta liwaliwaen na hilan Apo Dioh.
5Minged hilay tataon ampagmakaaypa, ta tawiden lay babe-luta.
6Minged hilay tataon angkahabek a manyag nin katoynongan a omen ha taon angkabitil o angkaplangan, ta pabhoyen na hilan katoynongan Apo Dioh.
7Minged hilay tataon mapangingalo, ta ingalowan na hila met Apo Dioh.
8Minged hilay tataon malinih ye puho la, ta makit la yay Apo Dioh.
9Minged hilay tataon ampanyag nin paykahundo, ta mahabtan hilan aanak nin Dioh.
10Minged hilay tataon ampipaloke uli ha panumbong la ha kalabayan nan Apo Dioh, ta maibilang hila kanlan anhakopen na.
11Minged kawo no an-umihen la kawo, an-ipaloke, boy andamaen uli ha panumbong yo kangko. 12Wanabay met ateed ye nalyadi kanlan popodopita nin Dioh hatew. Kaya-bay maghayaghag kawo boy mag-aliket, ta mayadet ye plimyo yo ha langit.”
Hiyay Nakailalayian nin Ahin boy Kingki
(Marcos 9:50; Lucas 14:34-35)
13Hinabi na po Apo Jesus, “Hikawo ye pagkaahin nin kaganaan a tatao ihti ha babe-luta. Noba no maalih anay apgad na, ahe yayna maiudong. Ha wanabay, homain anan hilbi. Kaya-bay itapon yayna tana ha dān boy tudak-tudakan anan bengat nin tatao.”
14“Hikawo ye pinagkakingki nin kaganaan a tatao ihti ha babe-luta a omen ha maghay banwa a anti ha babe nin mapantay a makit nin kaganaan.”
15“Homain taon mamaet nin kingki haka na hakeban nin panakalan, no aliwan ikonin naya ha hadya a pangikunaan ta-omen ya mahnagan ye kaganaan a anti ha loob nin baey. 16Wanabay met kanyo. Katapulan a humnag kawo kanlan tatao makauli ha manganged a didiyag yo. Ha wanabay, igalang la yay Bapa yon Dioh a anti ha langit.”
Hiyay Adal tungkol ha Bibilin
17Hinabi na po Apo Jesus, “Nabaan yo nayi a nakew ako ihti ha babe-luta a mangalih nin hilbi nin Bibilin a impahulat kanan Moises boy ha huhulat lan popodopita hatew? Ahe! Nakew ako ihti ta-omen ko hila tupaden. 18Pakaleng-en yon manged ye habiyen ko. Legan anti po ye langit boy luta, agya hiyay pinakamakandin pahen nin Bibilin, ahe maanam anggan ahe matupad kaganaan. 19Kaya-bay ayaman a ahe manupad ha agya po ha pinakamakandin pahen nin Bibilin boy iadal na met kanlan kanayon a ahe la tupaden, ket maibilang ya a pinakamaaypa kanlan anhakopen nan Apo Dioh. Noba ayaman a manupad nin Bibilin boy iadal na met kanlan tatao a tupaden la yatew, ket maibilang yan matagay kanlan anhakopen nan Apo Dioh. 20Ta yati ye habiyen ko kanyo. Katapulan a igitan yoy panumbong lan mamaihtodo nin Bibilin boy Papariseo ha kalabayan nan Apo Dioh. Ta no ahe, ahe kawo bega maibilang kanlan anhakopen nan Apo Dioh.”
Hiyay Adal tungkol ha Pangapoot
21Hinabi na po Apo Jesus, “Nange yoyna a hinabi hatew po kanlan nangaunan tutoa tawo, ‘Adi kawo mamatey nin tao, ta ayaman a mamatey, ket mauhgaan a mapaduhaan.’#5:21 Exodo 20:13; Deuteronomio 5:17. 22Noba haanin, yati ye habiyen ko kanyo, ‘Ayaman a angkapoot kanan katongno na, ket mauhgaan a mapaduhaan.’ Boy ayaman a maghabi kanan katongno na nin ‘Homain kan hilbi!’ ket maiadap ya met ha Panuhgaan lan Jujudio. Ayaman a maghabi kanan katongno na nin ‘Mutaw ka!’ ket maipalakew ya ha impilno. 23Kaya-bay no ampangihagpa ka nin digalo mo kanan Apo Dioh, ket maihipan mo yay hakit nakem nan katongno mo kammo, 24lakwanan mo po ye hagpa mo ha pangihagpaan ta makew ka po makikahundo kana. Pangayadi, mag-udong ka boy mangihagpa kanan Apo Dioh.”
25“No main mangidalom kammo, tampol kan makikahundo kana legan ahe naka po indalom. Ta no ahe kawo mapaykahundo, ket uhgaan na kan uhgado. Pangayadi, igawang naka ha polih a mangipidiho kammo. 26Pakaleng-en mon manged ye habiyen ko. No nakapidiho kayna, ket ahe kayna milwah anggan ahe mo mabayadan ye kaganaan a multa mo.”
Hiyay Adal tungkol ha Pamabayi o Pamakilaki
27“Nange yoynabay met a hinabi hatew po, ‘Adi ka mamabayi o makilaki.’#5:27 Deuteronomio 5:18. 28Noba haanin, yati ye habiyen ko kanyo, ‘Ayaman a mamudek a main kaotoyan ha babayi o laki, ket nagkahalanan yayna nin pamakilaki o pamabayi.’ 29Kaya-bay no hiyay dapit wanan a mata mo ye hangkan nin pagkahalananan mo, luowen mo yan itapon. Mamanged po a mamaghay mata mo dinan luwa noba mipalakew ka met ha impilno. 30No hiyay dapit wanan gamet mo ye pagkahalananan mo, putohen mo yan itapon. Ta mamanged po a mamaghay gamet mo dinan luwa noba mipalakew ka met ha impilno.”
Hiyay Adal tungkol ha Pangihyay nin Ahawa
(Mateo 19:9; Marcos 10:11-12; Lucas 16:18)
31“Hinabi na po ha Bibilin, ‘No labay nin maghay laki a ihyay ye ahawa na, katapulan a biyan na yan kahulatan nin payngihyay.’#5:31 Deuteronomio 24:1. 32Noba haanin, yati ye habiyen ko kanyo, ‘Ayaman a lakin mangihyay nin ahawa na, powidan bengat no nakilaki ye ahawa na, ket hiyaynabay met ye nangitudon kanan ahawa na a magkahalanan ya no mangahawa yan lumbo. Ket hiyay lakin mangahawa kanan babayin in-ihyay, magkahalanan yayna met nin pamabayi.’ ”
Hiyay Adal tungkol ha Panumpa
33“Nange yoyna met a hinabi kanlan nangaunan tutoa tawo hatew, ‘No magpangako ye maghay tao boy hinumpaan na po ha ngalan nan Apo Dioh, katapulan a tupaden nay pangako na.’#5:33 Levitico 19:12; Bibilang 30:2; Deuteronomio 23:21. 34Noba haanin, yati met ye habiyen ko kanyo, ‘No magpangako kawo, adi kawo ampanumpa. Adi yo an-idamit ha pangako yo ye langit, ta anti ya ihtew ye pamiknoan nin Dioh. 35Adi yo met an-idamit ye babe-luta, ta yati ye tukdoan nin bibitih na. Boy adi yo met an-idamit ye banwan Jerusalem, ta yati ye banwa nan Makapalyadiyan a Poon. 36Boy adi yo met an-idamit ye laman yo, ta agya po maghay labok yon bengat, ket ahe yo mababa a paputien o pangititen. 37Habiyen yoynan bengat, “Awo” no awo o “Ahe” no ahe. Ta no manumpa kawo po, ket ibat ana kanan Satanas.’ ”
Hiyay Adal tungkol ha Pamae
(Lucas 6:29-30)
38“Nange yoyna met a hinabi hatew, ‘No binuwag na kan kapadiho mo, buwagen moya met. Boy no binongitan na kan kapadiho mo, bongitan moya met.’ 39Noba haanin, yati ye habiyen ko kanyo. No main taon manyag nin maloke kanyo, adi yoya ambaeen. No main manikpa nin pingipingi mo, iadap mo po kana ye kahampad. 40No main mangidalom kammo ta labay nan kowen ye bado mo, ibyay mo, dayon hamda mo. 41No main hundaloh a mamilit kammon mangipakaget nin kalga na ha maghay kilomitodo, igitan mo po anggan luway kilomitodo. 42No main met makikwa kammo, biyan moya. Ket no main mandam, padaman moya.”
Hiyay Adal tungkol ha Pangado
(Lucas 6:27-28; 6:32-36)
43“Nange yoyna met a hinabi hatew, ‘Adoen moy gayyem mo noba kahulog moy kaaway mo.’ 44Noba haanin, yati ye habiyen ko kanyo, ‘Adoen yo hilay kaaway yo boy ipakigwang yo hilay ampangipaloke kanyo.’ 45No wanabay ye diyagen yo, mapaptegan a aanak na kawoynan Bapa yon Dioh a anti ha langit. Ta hiyay Apo, ket padipadiho na hilan ampahnagan nin mangaamot boy ampaudanan ye mangaloke boy matoynong. 46No hilay ampangado bengat kanyo ye adoen yo, homain kawon plimyo a maagad kanan Apo Dioh. Ta wanabay met ye andiyagen lan mangakuhit a māningil nin bowih. 47Boy no hilay gagayyem yon bengat ye an-idlaw yo, homain kawon nakaidumaan kanlan kanayon a tatao. Ta wanabay met ateed ye andiyagen lan tataon ahe ampamteg kanan Apo Dioh. 48Kaya-bay katapulan a mag-ilyadi kawon genap a omen kanan Bapa yon Dioh a anti ha langit.”


text:
2 Saray Arari, Kapitulo 1
Kayariy impatey nen Ari Acab na Israel, linmaban ed Israel so bansa na Moab.
Aminsan ya agew si Ari Ahazias na Israel apattak a nanlapud balkon na toktok na palasio to ed Samaria tan mapalaloy inkasakitan to. Angibaki sirin na saray mangipanon ed Baalzebub a dios na siudad na Ekron ed Filistia, ta amtaen da no kasi onabig ni odino andi la. Balet ingganggan na sakey ya anghil na Katawan si Elias, say propitan taga Tisbe, ya onla ta abeten to ra may imbaki nen Ari Ahazias tan tepeten tod sikara, "Anggapo ta lay Dios na Israel, et onla kayon mangipanon ed Baalzebub a dios na Ekron? Ibaga yod ari ya onya so ibabagay Katawan, 'Ag ka la onabig ed inkasakitan mo; ompatey ka la!'"
Sinumpal nen Elias so ingganggan na Katawan, tan amawil ed ari ira may imbaki to. "Akin et pinmawil kayo?" tepet na ari.
Inmebat ira, "Inabet kami na sakey a laki tan imbaga ton ompawil kamid sika, ta ibaga mid sika so ibabagay Katawan, 'Anggapo ta lay Dios na Israel, kanyan mangibabaki kay mangipanon ed Baalzebub a dios na Ekron? Ag ka la onabig ed inkasakitan mo; ompatey ka la!'"
"Antoy nengneng to tan a laki?" tepet na ari.
"Akakawes na katat na ayep tan akabalkes met na katat," ebat da.
"Si Elias imam!" inkuan na ari.
Insan angbaki na opisyal to tan limamplon lalaki, ta erelen day Elias. Arumog na samay opisyal si Elias a manyodyorung ed toktok na sakey a pokdul, tan kuantod sikato, "Too na Dios, ingganggan na ari ya nakseb ka."
"No sakey ak a too na Dios," ebat nen Elias, "ompelag komun a manlapud tawen so apoy a mamatey ed sikat tan saray totoom!" Pinmelag a tampol a nanlapud tawen so apoy ya amatey ed samay opisyal tan saray totoo to.
Angibaki lamet so ari na sananey ya opisyal tan limamplon totoo. Linma ra tan kuandad kinen Elias, "Too na Dios, ingganggan na ari ya onakseb kan tampol!"
"No sakey ak a too na Dios," ebat nen Elias, "ompelag komun a manlapud tawen so apoy a mamatey ed sika tan saray totoom!" Pinmelag a tampol a nanlapud tawen so apoy ya amatey ed samay opisyal tan saray totoo to.
Angibaki ni lamet na sakey ya opisyal tan limamplon lalaki. Linmad pokdul imay opisyal, tinmalimukor ed arap nen Elias, tan akikasi, "Too na Dios, kasian mo ak pa tan saray totook. Kawananen mo pay bilay mi! Pinatey la na apoy a nanlapud tawen ira may duaran opisyal tan saray totoo ra; balet kasian mo ak pa!"
Inkuan na anghil na Katawan ed kinen Elias, "Mila kad sikato, tan ag ka natatakot." Kanyan akilay Elias ed samay opisyal tan linma ra ari. Inkuantod ari, "Onya so ibabagay Katawan: 'Lapud angibaki ka na saray mangipanon ed Baalzebub a dios na Ekron - a singa anggapo lay Dios na Israel a pangipanonan - ag ka la onabig; ompatey ka la!'"
Inatey si Ahazias, onung na imbagay Katawan diad panamegley nen Elias. Anggapoy lakin anak nen Ahazias, kanyan sinmalat ed sikaton manari si agi ton Joram, diad kumadwan taon na panooley nen Jehoram a lakin anak nen Josafat tan ari na Juda.
Nisulat ed libron Say Awaran da ray Ararid Israel iray arum nin ginagawa nen Ari Ahazias.


text:
ISTORYAY BILAY
Benendisyonan nen Jehova so Impanlingkor Ko
Imbagak ed samay opisyal ya apriso ak la lapud agak migiguerra. Tinepetan ko: “Labay yo ak lamet sirin ya ipriso?” Agawa itan diad komaduan impakaawat koy tawag ya magmaliw a sundalo na United States Army.
INYANAK ak nen 1926 ed Crooksville, Ohio, diad United States. Aliwan relihyoso si Tatay tan Nanay, balet babagaan da kami ran waloran ananak da ya mimisa. Diad Methodist Church so lalaen ko, tan nen 14 años ko et inikdan ak na ministro na premyo ta anggapoy asaew kon misa diad loob na sakey taon.
Diad saman, say kaabay min si Margaret Walker a sakey ya Tasi nen Jehova, et ginapoan ton bisitaen so nanay ko tan pupulongan to nipaakar ed Biblia. Aminsan et dinmengel ak. Say amta nen nanay ko et ompan isturboen ko labat so panaaral da kanian papapawayen to ak ed abung. Balet siansian dinengel koy pantotongtongan da. Kayari na aminpigan imbisita to, tinepetan ak nen Margaret: “Antam no antoy ngaran na Dios?” Say kuan ko: “Amta la ’tan na amin—siempre Dios.” Kuan to: “Alam so Bibliam tan basam so Salmo 83:18.” Binasak tan naamtaan ko ya say ngaran na Dios et Jehova. Linma ak ya tampol ed saray kakaarok tan imbagak ed sikaran, “Kasempet yod abung yo naani labi, basa yod Biblia so Salmo 83:18 tan naamtaan yo no antoy ngaran na Dios.” Nayarin nibaga yo ya diad satan et ginmapo ak lan tampol ya nampulong.
Nanaral ak na Biblia tan abautismoan ak nen 1941. Agano ni labat kayari na satan, niyasain ak ya mangikondukta na panagaral na kongregasyon ed libro. Pinaseseg koy nanay ko tan saray agagik ya onatendi, tan manlapud saman et onaatendi la ra. Balet ag-interesadoy Tatay ko.
ISUSUMPA DIAD PAMILYA
Naaruman ni responsabilidad kod kongregasyon, tan nanggawa ak na librarya na saray publikasyon tayo diad abung mi. Aminsan, inturo nen Tatay iramay librok insan to imbaga: “Nanenengneng mo ’ratan ay? Ipaway mo ’ratan ed sayan abung, tan ipilam met lay sarilim.” Kanian inmalis ak tan nanrenta ak na kuarto ya asingger ed Zanesville, Ohio, balet ompapawil-pawil ak ed abung mi pian pasesegen so pamilyak.
Sesebelan nen Tatay si Nanay ya onatendid saray pantitipon. No paonlad aral si Nanay, no maminsan et usilan to insan to guyoren a papawil ed abung. Balet ombatik si Nanay tan ondalan ed arum ya puerta pian makapiaral. Imbagak ed si Nanay: “Agkayo mapaga. Nakesawan lanlamang iran mangusil ed sikayo.” Asabi panaon, sinmuko lanlamang si Tatay kanian anggapo lay problema nen Nanay ed pipiaral.
Nen 1943, ginmapoy Teokratikon Eskuelaan Parad Ministeryo diad kongregasyon, tan naikdan ak na saray parte. Saray simbawa ya naaawat ko kayari na saray betang ko ed sayan eskuelaan et tinmulong ed siak pian napaaligwas koy abilidad kon mansalita.
IMPANSIANSIAN NEUTRAL LEGAY GUERRA
Diad saman et peles na World War II. Nen 1944, atawag ak ya mansundalo. Linma ak ya nanreport ed Fort Hayes diad Columbus, Ohio, tan ineksamin day laman ko, insan wala ray pinirmaan kon papeles. Imbagak ed saray opisyal ya agak mansundalo. Pinasempet da ak. Kayari na pigaran agew, walay opisyal ya linmad panaayaman ko tan inkuan to: “Corwin Robison, walay warrant ko pian arestoen ka.”
Kayari na duay simba, oniay inkuan na huis diad korte: “No siak labat so naunor, sentensiaan ta kan napriso ya legay bilay. Antoy nibagam?” Inmebat ak: “Your Honor, natrato ak komon ya singa sakey a ministro. Say pulpitok et diad arap na puerta na kada abung, tan dakel lay apulongan ko nipaakar ed maong a balita na Panarian.” Imbaga na huis ed saray hurado: “Agkayo linma dia pian mandesisyon no kasin sayan laki et ministro odino andi. Wadia kayo pian mandesisyon no kasin sayan laki et nansundalo odino andi.” Anggapo ni kapalduan oras et wala lay desisyon na saray hurado tan say sentensia dad siak et “guilty.” Senentensiaan ak na huis na limay taon ya pakapriso diad Ashland, Kentucky.
PRINOTEKTAAN AK NEN JEHOVA DIAD PRISOAN
Say primeron duaran simbak ed prisoan et diad Columbus, Ohio. Agak pinmaway ed seldak diad unonan agew. Nampikasi ak ed si Jehova: “Agko sarag so manayam ed selda na limaran taon. Agko amtay gawaen ko.”
Kaimbuasan, pinapaway ak na guardia ed selda. Walay sakey ya atagey tan maregregkel ya priso ya say ngaran to et Paul. Inasinggeran ko tan akaalagey kamin akabantag ed bintana. Tinepetan to ak, “Kutingot, antoy kasom?” Kuan ko, “Tasi ak nen Jehova.” Kuan to, “Tasi ka? Akin et wadia ka ey?” Kuan ko, “Agmigiguerra iray Tasi nen Jehova tan ag-ira mamapatey na totoo.” Kuan to, “Impriso da ka lapud agka mamatey na too. Ipripriso da balet so arum lapud mamapatey iray totoo. Singa agmakatunongan, awa?” Kuan ko, “Andi lanti.”
Insan to imbaga, “Labinliman taon ak diad sananey a prisoan, tan diman ko abasa so arum ed saray literatura yo.” Kanian nampikasi ak, “Aman Jehova, tulongan yo ak pa pian ondapag ed siak iyan laki.” Diad saman ya bekta, imbaga nen Paul: “No diwiten ka na anggan siopad sarayan lalaki, eyag ka labat. Siak lay akauley ed sikara.” Kanian anggapoy problemak ed 50 ya akapriso ed saman ya seksion.
Nen inyalis ak na saray opisyal na prisoan diad Ashland, naamtaan kon wala ray wadman ya agagin matatken ed espiritual. Say ulopan da so tinmulong ed siak tan ed arum pian mansiansian mabiskeg ed espiritual. Inikdan da kami asainmin ya sinimban babasaen ed Biblia, tan angiparaan kami ray tepet tan ebat parad saray aral ya tatawagen min Bible Bee. Wala met so aturon manangasikaso na teritorya. Wala kamid baleg ya dormitoryo ya akadasig ed abay na dingding iray dukolan. Imbagad siak na manangasikaso na teritorya: “Robison, sikay akauley ed sarayan dukolan. Teritoryam so siopaman ya akan-dukolan ed satan. Seguradom ya napulongan mo antis ya onalis.” Ontan so organisadon paraan na panagpulong mi.
NO ANTOY NAAMTAAN KO KAPAWAY KOD PRISOAN
Asumpal so World War II nen 1945, balet wala ak nid prisoan kayari na satan. Mapaga ak ed pamilyak ta imbaga nen Tatay ed siak ya “No napaekal ta ka, sarasarag ko la ra yay arum.” Kapaway kod prisoan, asurprisa ak ed balibalin naamtaan ko. Anggano susumpaen ira nen Tatay, pitora ed saray kapamilyak so onaatendi lad saray aral tan sakey ed saray agagik ya bibii et abautismoan la.
Nen ginmapoy Guerra ed Korea nen 1950, atawag ak lamet ya mansundalo tan nanreport ak ed Fort Hayes. Kayari na eksamin no kasin sarag koy mansundalo, imbagad siak na sakey ya opisyal, “Sakey kad saray sankatageyan so nala diad grupo yo.” Say kuan ko, “Ayos sirin, balet agak mansundalo.” Binitlak may walad 2 Timoteo 2:3 insan ko imbagan, “Sundalo ak la nen Kristo.” Diad saman et ag-inmesel ya tampol imay opisyal, insan to imbaga, “Sarag mo lay onalis.”
Agano ni kayari na satan, inmatendi ak ed miting parad Bethel ed sakey a kombension diad Cincinnati, Ohio. Imbagad sikami nen Brother Milton Henschel ya no labay na sakey ya agin laki so impasyan mankimey parad Panarian, sikatoy nayarin usaren na organisasyon diad Bethel. Nan-aplay ak tan naaprobaan ak. Nen Agosto 1954 et ginmapo ak ya nanlingkor ed Brooklyn Bethel. Manlapu lad saman et wala ak nid Bethel.
Walan walay trabahok ed Bethel. Diad pigaran taon, manag-asikaso ak na saray angkabaleg ya tangki ya panagpapetangay danum diad printery tan diad saray opisina, tan manag-apiger ak na saray makina tan saray talak na puerta. Nantrabaho ak met ed saray Assembly Hall diad New York City.
Labalabay ko ray espiritual ya rotina diad Bethel, kaiba lay morning worship tan say panagaral na pamilyan Bethel ed Panag-bantayan, pati say pibiang ed ministeryo kaibay kongregasyon. No nonoten tayo, sarag tan nepeg met ya gawaen iratan na anggan siopan pamilya ya Tasi nen Jehova. No saniiban pantongtongan na saray ateng tan ananak so inagew-agew ya teksto, regular ya walay Panagdayew na Pamilya ra, tan maseseg iran mibiang ed saray aral na kongregasyon tan mangipulong na maong a balita, say interon pamilya et seguradon ombiskeg ed espiritual.
Dakdakel so kakaarok ed Bethel tan diad kongregasyon. Wala ray alanaan tan linma la rad tawen, tan wala ra met balet so aliwan alanaan. Balet amin ya lingkor nen Jehova—pati saray Bethelite—et aliwan perpekto. No walay agi ya agko akapitalosan, naynay ak ya mikakareenan. Iisipen ko may walad Mateo 5:23, 24 tan no antoy iilaloan nen Jehova ya gawaen tayo pian naresolbe so agpantatalosan. Aliwan mainomay so onkerew na dispensa, balet no man-sorry ak la, mataltalag so problema ya agnaresolbe.
SARAY MAABIG A RESULTA NA IMPANLINGKOR KO
Lapud edad ko, naiirapan ak lan manpulong ed kaabungan, balet agak ni sinmuko. Nanaral ak na daiset ya Mandarin Chinese tan labalabay kon asinggeran iray ondadalan ya Chinese diad karsada. Wala ray kabuasan ya makapangipalima ak na 30 odino 40 magasin ed saray interesado.
Akapan-RV ak ni ingen ed China! Oniay agawa: Walay makitkitsing ya marikit ya inmimis ed siak nen dinmalan ya mangiiter na flyer na lakoay prutas. Inimisan ko met insan ko inikdan na Say Panag-bantayan tan Onliing! ya Chinese. Inala to tan imbaga ton Katie so ngaran to. Kayari to man, kada no nanengneng to ak, mitongtong ed siak. Imbangat kod sikato iray ngaran na prutas tan pising diad English, insan to uliten iray salitan ibagak. Wala ray teksto ed Biblia ya impaliwawak met ed sikato, tan inawat to so libron Ibabangat na Biblia. Balet kayari pigaran simba, agla nampanengneng ed siak.
Kalabas na pigaran bulan, wala lamet so bii ya mangiiter na flyer, tan inawat toy inter kon magasin. Diad tinmumbok ya simba, inderew tod siak so cell phone to tan kuan to, “Mitongtong kayo diad China.” Kuan ko, “Anggapoy kabat kod China.” Balet impilit to, kanian inalak so cell phone tan kuan ko, “Hello, si Robison ya.” Say kuan to may boses diad cell phone, “Hello! Si Katie ya. Sinmempet ak lad China.” Kuan ko, “China?” Inmebat si Katie, “On. Amta yo ’tay biin angiderew ed sikayoy cell phone? Agik ’tan. Komon ta ibangat yo met ed sikato iramay maabig ya imbangat yod siak.” Kuan ko, “Gawaen koy anggaay nayarian ko, Katie. Salamat ta imbagam ed siak no iner so kawalaan mo.” Ag-abayag, akatongtong ko lamet so agi nen Katie, balet sampot la iman. Anggan iner so kawalaan na saraman ya duaran mamarikit, komon ta itultuloy day manaral nipaakar ed si Jehova.
Say sagradon panaglingkor ed si Jehova so kimey ko ed loob na 73 a taon. Maliket ak ta tinulongan to ak ya mansiansian neutral tan matoor ed prisoan. Ontan met, imbagad siak na agagik ya nagmaliw iran makpel lapud agak sinmuko ed isusumpa nen Tatay. Abautismoan si Nanay tan anemira ed saray agagik. Anguman met si Tatay, tan asali to met so akapiaral antis ya inatey.
No linaway Dios, nabilay lamet diad balon mundo iray inaatey lan kapamilyak tan kakaarok. Isipen pay liket ya mandayew ed si Jehova diad andi-angga, ya kaiba tayo ray inad-aro tayo! *
^ par. 32 Legan ya ipaparaan iyan artikulo, si Corwin Robison et inatey a matoor ed si Jehova.


text:
Atateng—Ipasal Yo ray Anak Yo Manlapud Inkaugaw
“NIA, saray ugugaw sikara so sakey a tawir [manlapud si] Jehova; tan say bunga na eges sikato so tumang,” so kuan na Biblia. (Sal. 127:3) Kanian agla pankelawan no akin ya malikeliket iray atateng kapaway na anak da.
Balet satan a liket et walay katekep ton seryoson responsabilidad. Pian ombaleg so ugaw ya aliwan masakit, kaukolan ya regular a pakanen na masustansia. Pian say anak et matoor a manlingkor ed si Jehova, kaukolan toy espiritual a panangan tan panangigiya na atateng to ya mansasagpot pian nipurek ed sikato iray prinsipyo na Dios. (Uli. 1:8) Kapigan so pangigapod ontan a panangipasal, tan panon itan a gawaen?
KAUKOLAN NA ATATENG SO INSTRUKSION
Imanoen so agawad si Manoa ya nanlapud tribu nen Dan, a nanayam ed baley na Zora diad Israel. Impaamta na anghel nen Jehova ed lepes ya asawa nen Manoa a sikatoy mangiyanak na sakey a laki. (Uko. 13:2, 3)Seguradon manliket iran sanasawa. Balet mapaga met ira no panon dan pabalegey anak da kanian impikasi nen Manoa: “O! Katawan, pikasik ed sika, iyabuloy mo a say laki na Dios a sikato so imbakim onla lamet ed sikami, tan ibangat to kami no anto so gawaen mi ed ugaw a niyanak.” (Uko. 13:8) Imbangat nen Manoa tan si asawa to so ganggan na Dios ed anak da ya si Samson, tan maabig so resulta na impansagpot da. Oniay inkuan na Biblia: ‘Et say espiritu nen Jehova, inggapo ton tinenyeg si Samson.’ Antoy resulta? Akapanggawa si Samson na amayamay ya makapanyarin gawa bilang sakey ya ukom ed Israel.—Uko. 13:25; 14:5, 6; 15:14, 15.
Kapigan so igapon pangipasal ed anak? “Manlapud inkaugaw” nen Timoteo, sikatoy impasal nen nanay ton Eunice tan bai ton Loida ed saray “masanton sulat.” (2 Tim. 1:5; 3:15) On ginapoan da lan ipasal si Timoteo ed Kasulatan anggan melag ni.
Maabig no manpikasi iray Kristianon atateng parad panangiwanwan tan manplano iran masakbay pian nigapo dan nipasal so anak da “manlapud inkaugaw.” Oniay ibabaga na Biblia: “Saray plano na makuli et seguradon ontalona.” (Uli. 21:5, NW) Antis ya ompaway so ugaw, seguradon manpaparaan la ray atateng. Nayarin manggawa ni ra ingey listaan na saray kaukolan na ugaw. Importante met ya iplano day espiritual iran aktibidad da. Kaukolan ya igapo day pangipasal ed anak da legan ya baby ni.
Oniay imbaga na libron Early Childhood Counts—A Programming Guide on Early Childhood Care for Development: Saray bulan kapaway na ugaw so sankaimportantian ya panaon na pan-develop na utek. Legan na satan, saray synapses—saray koneksion a nakaukolan pian makaaral—et ondakel na duamplon beses. Kanian maabig no samboten na atateng iyan antikey a panaon na pandi-develop na utek na ugaw pian igapon ipurek iray maespiritual a bangat tan ugali!
Oniay imbaga na sakey ya ina ya regular payunir nipaakar ed anak ton bii: “Sakey bulan to ni labat, ipipilak lan manpulong. Anggano agto natatalosan no antoy nagagawa, amtak ya no masakbay ya nipasal, walay maabig ya epektod sikato. Nen duay taon to, makpel lan mangiiter na tract ed saray napupulongan mi.”
Maabig so resulta na masakbay a pangipasal ed ugaw. Balet amta na atateng ya aliwan naynay a mainomay so pangitaryay espiritual ya instruksion ed ananak.
“ANAMOT YO SO KADA PANKANAWNAWA”
Say sakey ya rason no akin a mairap ya ibangat iray ugugaw et lapud magalaw tan maganggano ran onsawa. Mapmainomay ya nabalang so atension na angkelag nin ugugaw. Masyado iran mausisa tan labay dan diskobrien iray walad kaliberliber da. Antoy nagawaan na atateng pian natulongan day anak dan makapanpokus ed ibabangat da?
Imanoen pay imbaga nen Moises. Oniay nabasad Deuteronomio 6:6, 7: “Saraya a salita, ya iganggan ko ed sika ed sayan agew, nepeg da so ontatak ed pusom; Tan nepeg mo ya ibangat iraya a sankakulian ed saray anak mo, tan nepeg mo ra a tongtongen kapagno manyurong ka ed abung mo, tan kapagno manaakar ka ed dalan, tan kapagno mandukdukol ka tan kapagno ombangon ka.” Say labay ya ibaga na salitan ‘ibangat a sankakulian’ et maminpigapigan uliten. Say melag ya ugaw et singa palakay a kaukolan ya regular a salogen. No diad saray adulto et makatulong so maminpigan pangulit pian agda nalingwanay importantin bengatla, seguradon ontan met ed saray ugugaw!
Pian nibangat ed saray ugugaw so katuaan nipaakar ed Dios, nepeg ya walay panaon na atateng ed ananak da. Diad sayan mundo ya masyadon busy, mairap ya gawaen itan. Balet impaseseg nen apostol Pablo ed saray Kristiano ya nepeg dan ‘anamoten so kada pankanawnawa’ parad saray Kristianon aktibidad. (Efe. 5:15, 16) Panon iyan nagawaan? Walay sakey ya Kristianon manangasikaso ya say asawa to et regular payunir kanian pareho iran busy. Aliwan mainomay parad sikato ya balansiey pangibangat ed anak, pangasikasod saray responsabilidad ed kongregasyon, tan pananap na pambilay. Panon dan nipanaon so pangibangat ed anak da? Oniay inkuan na ama: “Kada kabuasan antis ak ya mantrabaho, ibabasa mid anak mi so libron Saray Istorya ed Biblia odino bokletan Usisaen so Kasulatan ya Inagew-agew. Diad labi, seseguroen min ibasaan antis ya onugip, tan no onla kamin manpulong et ipipila mi. Agmi labay ya nasayang irayan unonan taon na bilay to.”
‘SARAY ANAK ET SINGA SARAY PANA’
Labay tayon ombaleg ya responsable iray ananak tayo. Balet say manunan gagala na pangipapasal tayod sikara et pian aroen day Dios ed interon puso ra.—Mar. 12:28-30.
Oniay ibabaga na Salmo 127:4: “Singa saray panapana ed lima na sakey a mabiskeg a too, ontan so saray anak.” Kanian saray anak et singa pana ya kaukolan ya nikena ed target. Aglan balot nabawi so pana no imbulos la itan na managpana. Saray atateng et walay pana ra—saray anak da—diad antikey labat a panaon. Kaukolan dan anamoten itan a panaon pian ipurek iray prinsipyo na Dios ed isip tan puso na ananak da.
Oniay insulat nen apostol Juan nipaakar ed espiritual ya ananak to: “Anggapo lay mas baleg a rason na pisalsalamat ko nen say saya, a narerengel kon mankukurang ed katuaan iray ananak ko.” (3 Juan 4) Ontan met so nibalikas na Kristianon atateng no nanengneng da ray anak da ya “mankukurang ed katuaan.”


text:
KAPITULO 5
Pakapanyari a Mamalsa—“Say Nanggawa ed Tawen tan Dalin”
1, 2. Panon a say agew so mangipapatnag na pakapanyari nen Jehova a mamalsa?
ASALIM ta lay nandangdang ed tiempoy ambetel? Nayarin idangdang moy limam diad dugarugan kaarawi ed apoy pian dugarugay kadangdang mo. No iyasingger mon maong, agmo la natepelan so petang. No onarawi ka met a maong, onketket so betel, tan mankegkeg ka.
2 Wala so “apoy” a mamapapetang ed baog tayo no agew. Satan ya “apoy” so mandarlang a ngalngalin 150 milyon a kilometro so kaarawi to! * Agaylan puersa na agew ta naliknam ni so petang manlapud ontan a distansya! Ingen, say dalin so ontetelek ed satan a makapakelkelaw a thermonuclear a palbaan diad dugarugan distansya. No asingger met a maong et onsengaw so danum na dalin; no arawrawi, onkigtel met itan ya amin. No alablabas ya arawi odino asingger et anggapo lay nabilay ed planeta tayo. Say liwawa na agew so makana ed bilay diad dalin, tan anggapoy polusyon na satan, likud ni ed pangibagan makapalikliket itan.
“Intadia [nen Jehova] so silew tan say banwa”
3. Say agew so paneknek na anton importantin katuaan?
3 Balet, ibabaliwala na maslak a totoo so agew, anggaman say bilay da so mandedependi ed satan. Kanian, agda natalosan so nayarin nibangat ed sikatayo na agew. Ibabaga na Biblia nipaakar ed si Jehova: “Sika intadiam so silew tan say banwa.” (Salmo 74:16) On, say agew so mangitatarok na galang ed si Jehova, ‘say Nanggawa ed tawen tan dalin.’ (Salmo 19:1; 146:6) Sakey labat itan ed saray agnabilang a pinalsa ed tawen a mangibabangat ed sikatayo nipaakar ed abalbaleg a pakapanyari nen Jehova a mamalsa. Usisaen tayo pan maong so pigara ed saraya insan imanoen tayo so dalin tan say bilay ya ombubulaslas ditan.
“Itangay Yo so Saray Mata Yo ed Tagey, tan Nengnengen Yo”
4, 5. Panon kapuersa tan kabaleg so agew, balet kaunongan itan no nikompara ed arum a bitewen?
4 Unong a kabat mo la, say agew tayo et sakey a bitewen. Ompatnag a babaleg itan nen saray bitewen a nanenengneng tayo ed labi lapud, no ikompara ed saratan et asisingger itan. Panon kapuersa itan? Diad sentro na satan, say agew so ngalngalin 27,000,000 degrees Fahrenheit ed kapetang. No makala kayo na anggan singa kamelag na uloy dagum a kabiangan na sentro na agew tan iyakar yo dia ed dalin, siansian napuldakan kayo ed distansyan 140 kilometro manlapud satan a melmelanting a lapuan na petang! Kada segundo, say agew so mangipupugso na enerhiya a singa kakasil na kisabog na nilasus milyon iran bomba nuklear.
5 Say agew so abalbaleg, ya onkarga ditan so masulok a 1,300,000 a singa kabaleg na dalin. Kasin say agew so nikadkaduma ed kabaleg a bitewen? Andi, saray astronomo so anawag ed satan bilang yellow dwarf. Insulat nen apostol Pablo a say “sakey a bitewen miduma ed sakey a bitewen dia ed gloria.” (1 Corinto 15:41) Agto amta no panon inkatua iratan ya apuyanan a salita. Wala so sakey a bitewen ya abalbaleg a no nipasen itan ed kawalaan na agew, say dalin so naromog ed dalem na satan. Say sakey nin abalbaleg a bitewen a no nipasen ed kawalaan na agew et onsaknap anggad Saturn
6. Panon ya ipapanengneng na Biblia a say bilang na saray bitewen et dakerakel unong ed punto de bista na too?
6 Say nagkalalo nin makapakelkelaw nen say kabaleg na bibitewen et say bilang na saratan. Diad tua, isusuheri na Biblia a saray bitewen so agnabilang, mairap a bilangen a singa “buer na dayat.” (Jeremias 33:22) Napatnagan ed sayan balikas a wala so dakerakel nin bitewen nen say nanengneng tayo. Ontan met, no say managsulat na Biblia, a singa si Jeremias, et ninmengneng ed tawen ed labi tan sinali ton binilang iray nanengneng a bibitewen, nayarin sikatoy akabilang labat na talonlibo odino onsulok ni, ta ontan karakel labat so nanengneng na mata na too ed malinak a labi. Satan a karakel et aliling to labat lay sankaakop a buer. Balet, diad katuaan to, dakerakel so bilang na saray bitewen, singa buer ed dayat. * Siopa so makabilang ed ontan a karakel?
7. (a) Kaunongan karakel a bibitewen so lugan na Milky Way a galaksi tayo, tan kaunongan karakel itan a bilang? (b) Akin a makabaliksan a saray astronomo so makakaimanon mairap a bilangen iray galaksi, tan anto so ibabangat na saya ed sikatayo nipaakar ed pakapanyari nen Jehova a mamalsa?
7 Oneebat so Isaias 40:26: “Itangay yo so saray mata yo ed tagey, tan nengnengen yo no siopa so amalsa ed saraya, a sikato alaen to so saray ehersito ra ed bilang; sikato tawagen to ra ya amin ed ngaran.” Ibabaga na Salmo 147:4: “Sikato bilangen to so saray bitewen.” Kaunongay ‘bilang na saray bitewen’? Aliwan simpli itan a tepet. Kinalkula na saray astronomo a wala so masulok a 100 bilyon a bibitewen ed Milky Way a galaksi tayo labat. * Balet say galaksi tayo so sakey labat ed dakerakel a galaksi, tan dakel ed saratan so mas aseksek na bibitewen. Kaunongan karakel iray galaksi? Kinalkula na pigaran astronomo a wala so 50 bilyon. Arum so angalkula a nayarin anggad 125 bilyon ed karakel. Kanian ag-anggan nadetermina na too so bilang na saray galaksi, nisay nibaga so eksakton bilang na amin a binilyon a bibitewen a lugan na saratan. Balet, amta nen Jehova itan a bilang. Sakey ni, sikatoy angiter na ngaran ed kada bitewen!
8. (a) Panon mon ipaliwawa so kabaleg na Milky Way a galaksi? (b) Diad anton paraan a si Jehova so manguuksoy ed saray pinalsa ed tawen?
8 Lalon mankelkelaw itayo no molimolien tayo so kabaleg na saray galaksi. Akalkula a say sukat na Milky Way galaksi et ngalngalin 100,000 light-years a beltangen. Isipen pa so sinag na liwawa a manbiahe diad pirmin peles a 300,000 kilometro kada segundo. Mankaukolan itan a sinag na 100,000 a taon pian nabeltang so galaksi tayo! Tan arum a galaksi so lalon abalbaleg nen say galaksi tayo. Ibabaga na Biblia ya “inatnat” nen Jehova irayan abalbaleg a katawenan a singa labat abel. (Salmo 104:2) Sikato met so manguuksoy ed galaw na sarayan pinalsa. Manlapud sankamelantingan a dabok ed limog na bibitewen anggad sankabalegan a galaksi, amin a bengatla so onkikiwas unong ed pisikal a ley ya inletneg tan ipapakurang na Dios. (Job 38:31-33) Kanian, inyaliling na saray sientista so inkapiho na saray kiwas na saray pinalsa ed tawen ed koreograpiya na sakey a komplekadon sayaw! Isipen pa sirin so Sakey ya amalsa ed sarayan bengatla. Agmo ta pankelkelawan a say Dios so walaan na ontan lan kaabig a pakapanyari a mamalsa?
“Say Nanggawa na Dalin Lapu ed Pakapanyari To”
9, 10. Panon a napatnagan so pakapanyari nen Jehova ed inkiposisyon na solar system tayo, say Jupiter, say dalin, tan say bulan?
9 Napatnagan so pakapanyari nen Jehova a mamalsa ed ayaman tayo, say dalin. Maalwar ton impasen so dalin ed sayan maawa-awang ya uniberso. Sisiaen na pigaran sientista a dakel iran galaksi so nayarin napaneknekan a mapeligron kaliberliber ed planetan panaayaman na mabilay a singa say planeta tayo. Maslak a kabiangan na galaksi tayo a Milky Way so mapatnag ya agdenisinyon panayaman na manbibilay. Diad sentro na galaksi et aseksek na saray bitewen. Maksil so radyasyon, tan maslak lay ngalngalin pandudumboan na saray bitewen. Diad samsampot la na galaksi et daiset iray elemento a makana ed bilay. Say solar system tayo so kabkaabigan a nipasen ed ontan iran kipapasen.
10 Say dalin so nagugunggonaan ed arawi balet ta abalbaleg a managprotekta
11. Panon a say atmospera na dalin so adesinyo pian onkanan mananalimbeng a samben?
11 Say pakapanyari nen Jehova a mamalsa so napatnagan ed amin ya aspekto na desinyo na dalin. Konsideraen so atmospera, ya onkakanan samben. Say agew so mangipupugso na maabig tan makapatey iran sinag. Sano say makapatey iran sinag so onkena ed tagey ya atmospera na dalin, saratan so mamawala na ordinaryon oksehino a magmaliw ya ozone. Diad biek a dapag, say nagmaliw ya ozone layer, so manepsep ed maslak ed saratan a sinag. Bilang resulta, say planeta tayo so denisinyo a walaan na mananalimbeng a sakbong!
12. Panon a say sikulo na danum ed tagey so mangiyiilustra ed pakapanyari nen Jehova a mamalsa?
12 Satan so sakey labat ya aspekto na atmospera tayo, a komplekadon laok na saray gas a kabkaabigan ya ontukoy a manuporta ed saray pinalsa a manaayam odino asingger ed tapew na dalin. Arum ed saray makapakelaw ed atmospera et say sikulo na danum. Kada taon say agew so mangitatagey na masulok a 400,000 a kubiko kilometro na danum manlapud dayat na dalin diad panamegley na alingasew. Saray danum so magmaliw a lurem, ya ontayak a maaw-awang diad panamegley na dagem ed tagey. Sayan danum, ya asapit tan alinisan, so ompelag bilang uran, niebe, tan yelo, a mangisuplay lamet na danum. Eksakton ontan so ibabaga na Eclesiastes 1:7: “Amin iray ilog ombatik ira ya onla ed dayat, anggan ontan say dayat sikato so agnapano; ed pasen a nanlapuan na saray ilog, diman onla ra lamet.” Si Jehova labat so makapalesa na ontan a sikulo.
13. Anto so paneknek ed pakapanyari na Manamalsa a nanengneng tayo ed saray tanaman ed dalin tan say dalin a mismo?
13 Inerman a pakanengnengan tayo na bilay, nanengneng tayo so ebidensya na pakapanyari na Manamalsa. Manlapud abalbaleg iran kakiewan a sabien day masulok a 30-grado iran bilding anggad sankamelantingan a tanaman ya ontutubo ed kadayatan tan mamapawala na dakel iran oksehino a susungapen tayo, say pakapanyari nen Jehova a mamalsa so mapatnag. Say mismon dalin so napno na mabilay iran bengatla
14. Anton potensyal a puersa so wala anggan ed melmelanting ya atomo?
14 Anggapoy duaruwa, si Jehova so ‘Nanggawa na dalin lapu ed pakapanyari to.’ (Jeremias 10:12) Say pakapanyari na Dios so napatnagan anggan diad sankamelantingan iran pinalsa. Singa bilang, say sakey milyon ya atomo a nanlalaktipan so ag-onkapal na singa buek na too. Tan anggano say sakey ya atomo so onlaknab anggad singa katagey na 14-grado a bilding, say nucleus to so singa labat kamelag na butil na asin a naromog ed komapiton grado. Ingen, satan a melmelanting a nucleus so panlapuan na makapataktakot a puersa diad isabog na sakey a nuclear!
“Amin a Bengatla a Wala so Panlinlinawa To”
15. Diad pangisingbat ed nanduruman maatap ya ayayep, anton leksion so imbangat nen Jehova ed si Job?
15 Say sakey nin mabitar a paneknek ed pakapanyari nen Jehova a mamalsa so nanengneng ed dakerakel a bilay na ayep ed dalin. Imbinsabinsa na Salmo 148 so dakerakel a bengatla a mangidadayew ed si Jehova, tan diad bersikulo 10 et angilaktip ed “saray ayayep ya atap, tan saray ayayep ya amo.” Pian ipanengneng no akin a say too so nepeg ya onkelaw ed Manamalsa, si Jehova so akisalita ya aminsan ed si Job nipaakar ed ontan iran ayayep a singa say leon, say zebra, tan say atap a baka, say Behemoth (odino, hippopotamus), tan Leviatan (mapatnag a say buwaya). Anto so punto? No say too et mankelaw no naasinggeran to irayan mabiskeg, makapataktakot, tan agnapaamo iran pinalsa, agta lalon pankelawan to so Manamalsa ed sarayan ayayep?
16. Anto so pandinayewan mo nipaakar ed pigaran manok a pinalsa nen Jehova?
16 Say Salmo 148:10 so manasalambit ed “mantektekiab a manok.” Isipen pa labat iray panduruma! Sinalambit nen Jehova ed si Job so nipaakar ed ostrich, a “ludlureyen to so kabayo tan say akakabayo ed sikato.” On, sayan 2.5 metro a katagey a manok anggaman agmakatekkiab, balet makabatik na 65 kilometro kada oras, ya onkupbang na anggad 4.5 metro! (Job 39: 13, 18) Diad biek a dapag, say albatros so maslak a manbibilay diad dagem ed tapew na dayat. Saya so natural a managsalok, saray payak na sayan manok so onnatnat na anggad 3 metro. Nayarian to so onsalok na pigaran oras ya akabuskag iray payak to. Diad pidumaan, say duara labat a pulgada ed karukey, a bee hummingbird so sankamelagan a manok ed mundo. Nayarian ton ikulipaspas iray payak to anggad 80 danay ed sakey segundo! Saray hummingbird, a mankirlap a singa ankelag iran de-payak a diamante, so makatekkiab a singa helicopter tan makatekkiab ni ingen a pasener.
17. Panon kabaleg so blue whale, tan anton konklusyon so natural labat a nadampot tayo kayari tayon molimolien iray ayayep a pinalsa nen Jehova?
17 Ibabaga na Salmo 148:7 ya anggan saray “tungol na dayat” so mangidadayew ed si Jehova. Konsideraen so sisiaen na dakel a sangkabalgan ya ayep a nambilay ed sayan planeta, say blue whale. Sayan “tungol” ed dayat et sabien toy anggad 30 metro odino onsulok ni ed karukey. Kasimbangan toy anggad 30 ya angkabaleg lan elepante. Say dila to labat et singa la kabelat na sakey ya elepante. Say puso to et singa kabaleg na kotsi. Sayan abalbaleg ya organo so omparok na 9 a danay labat kada minuto
Pakaaral ed Pakapanyari nen Jehova a Mamalsa
18, 19. Panon kalaknab so panduruma na saray mabilay a bengatlan pinalsa nen Jehova diad sayan dalin, tan antoy ibabangat ed sikatayo na palsa nipaakar ed inkasoberano to?
18 Anto so naaralan tayo manlapud impangusar nen Jehova ed pakapanyari ton mamalsa? Pankelkelawan tayo so panduruma na palsa. Inkelyaw na sakey a salmista: “O Jehova, agayla so kinaraklan na saray gawam! . . . Say dalin napno na kaykayamanan mo.” (Salmo 104:24) Agaylan tua itan! Akadiskobre la iray biologo na masulok lan sakey milyon a klase na mabilay iran bengatla ed dalin; ingen, nanduruma iray opinyon nipaakar ed no kasin wala ni anggad karakel na 10 milyon, 30 milyon, odino onsulok ni a kaukolan a diskobrien. Nayarin naimano na sakey a toon managdibuho (artist) a no maminsan et walay geter na abilidad ton mannonot. Diad pidumaan, say kimey nen Jehova
19 Say pangusar nen Jehova ed pakapanyari to a mamalsa so mangibangat ed sikatayo nipaakar ed inkasoberano to. Say mismon salitan “Manamalsa” so mangiduduma ed si Jehova manlapud amin nin bengatla ed uniberso, amin na satan et “palsa.” Anggan say bogbogtong ya Anak nen Jehova, a kinmana bilang “uloen a komikimey” legan na panamalsa, so agbalot atawag diad Biblia bilang Manamalsa odino kaiban-Manamalsa. (Uliran 8:30; Mateo 19:4) Imbes, sikatoy “panguloan ed amin a pinalsa.” (Colosas 1:15) Say kipapasen nen Jehova bilang say Manamalsa so mangiiter ed sikato na kanepegan a mangipakurang na nikabiig a soberanon pakapanyari ed interon uniberso.
20. Diad anton pantalos a si Jehova so nampainawa nanlapu la’d impakasumpal toy mangaraldalin a pinalsa to?
20 Kasin agla uusaren nen Jehova so pakapanyari to a mamalsa? Bueno, ibabaga na Biblia a sanen sinumpal nen Jehova so panamalsan kimey to diad komanem a panamalsan agew, “nampainawa ed amin a kimey to a ginawa to ed saman a komapito ya agew.” (Genesis 2:2) Impabitar nen apostol Pablo a sayan komapito ya “agew” et nilibon taon ed karukey, lapud ta nantultuloy ni itan ed panaon to. (Hebreos 4:3-6) Balet kasin say ‘painawa’ et kabaliksan ton tinmunda lan aminpinsan si Jehova a mankimey? Andi, agbalot ontutunda si Jehova ed pankikimey. (Salmo 92:4; Juan 5:17) Say impanpainawa to sirin so manutukoy labat ed impangitunda toy pisikal a panamalsan kimey to nipaakar ed dalin. Balet, say kimey to ed pangisusumpal ed saray gagala to so mantutultuloy ni. Satan a kimey so angilaktip ed panangipuyan ed Masanton Kasulatan. Say kimey to so mangilalanor ni ingen ed pamapawala ed “balon pinalsa,” a nasingbat ed Kapitulo 19.
21. Panon a say pakapanyari nen Jehova a mamalsa so mangapekta ed matoor a totoo ed ando lan ando?
21 Sano manampot so agew a panagpainawa nen Jehova, nayarian ton iyabawag so amin a kimey to ed dalin bilang “maong iran tuloy,” a mipara ed samay impangiyabawag to diad sampot na komanem a panamalsan agew. (Genesis 1:31) Agni amta no panon ton agamilen so andi-geter a pakapanyari ton mamalsa kayari na satan. Diad dinanman a nagawa, maseguro itayo a mantultuloy tayon nasagyat ed pangusar nen Jehova na pakapanyari ton mamalsa. Diad ando lan ando, naaralan tayo so nagkalalo ni nipaakar ed si Jehova panamegley na palsa to. (Eclesiastes 3:11) Diad lalon pakakaaral tayo nipaakar ed sikato, lalon sikatayo so mankelaw
^ par. 2 Diad pangikonsidera ed satan a karakel a bilang, isipen pa iya: No biahien itan a distansya panamegley na kotse
^ par. 6 Isipen na arum a saray totoo ed panaon na Biblia so angusar na karaanan a klase na teleskopyo. Ta no andi, unong ya ikakatunongan da, panon a kabat na saray totoo ed saraman a panaon a say bilang na saray bitewen et dakerakel, agnabilang, manlapud punto de bista na too? Say ontan ya anggapoy basiyan a panagpalbeng so agmangiter na galang ed si Jehova, say Autor na Biblia.
^ par. 7 Nonoten pa no kaunongan kabayag mon bilangen so 100 bilyon a bibitewen. No makabilang ka na sakey ed kada segundo


text:
Anapen so Tuan Itatalona ed Bilay
“Ontalona ka ed dalan mo, tan onkiwas kan walaay karunongan.”—JOS. 1:8, NW.
1, 2. (a) Antoy kabaliksan na itatalona parad dakel a totoo? (b) Panon mon naamtaan so panmoriam ed itatalona?
ANTOY labay ya ibaga na pagmaliw a matalonad bilay? No itepet mo iyad totoo, nandurumay ebat da. Singa bilang, dakel so mangibabagan matalona ira no mayaman, marakep so trabaho, odino atagey so aral da. Wala met iray mangibabagan matalona ira no maabig so relasyon dad kapamilya, kakaaro, odino katrabaho. Nayarin isipen na sakey a lingkor na Dios a sikatoy matalona no wala ray responsabilidad tod kongregasyon odino maaligwas ed ministeryo.
2 Pian naamtaan moy panmoriam ed itatalona, nayarin ilistam so ngaran na saray totoon ikokonsideram ya matalona—saramay talagan pandinayewan tan rerespetoen mo. Anto ran kualidad so nampaparaan da? Kasin mayaman odino kabkabat ira? Napatnagan ed ebat mod saraya no antoy walad pusom, tan walaan iya na baleg ya epekto ed panggawam na saray desisyon tan kalat mo.—Luc. 6:45.
3. (a) Antoy nepeg a gawaen nen Josue pian ontalona? (b) Antoy pantongtongan tayod sayan artikulo?
3 Say sankaimportantian et no kasin momoriaen itayo nen Jehova a matalona, lapud say bilay tayo et akadependid panangabobon to. Nen ingganggan nen Jehova si Josue ya idaulo iray Israelita paonlad Insipan a Dalin, binilin toy Josue ya “agew tan labi” ton basaen so Mosaikon Ganggan tan maalwar ton unoren itan. Oniay impaseguro na Dios ed sikato: “Diad ontan et ontalona ka ed dalan mo, tan onkiwas kan walaay karunongan.” (Jos. 1:7, 8, NW) Tan talagan tinmalona si Josue. Sikatayo balet ey? Panon tayon naamtaan no kasin say panmoria tayod itatalona et miparad Dios? Pantongtongan tayo so bilay na duaran lalaki ya abitlad Biblia.
KASIN TINMALONAY SOLOMON?
4. Panon a nagmaliw a matalonay Solomon?
4 Diad dakel ya aspekto et talagan tinmalonay Solomon. Akin? Lapud diad dakel a taon, sikatoy nambilay a walaay takot ed si Jehova tan tinmulok kanian sikatoy abendisyonan. Sanen tinepet nen Jehova no antoy labay to, say kinerew na ari et karunongan pian nigiya to ray totoo. Kanian sikatoy inikdan na Dios na karunongan tan kayamanan. (Basaen so 1 Arari 3:10-14.) Say karunongan to et “tinalonaan to so kakabatan na saray amin ya anak ed bukig, tan amin a kakabatan na Ehipto.” Nagmaliw a bantog si Solomon ed “amin a nasyon” a walad kaliberliber. (1 Ara. 4:30, 31) Kada taon say naaawat nen Solomon a balitok et manbelat na manga 25 a tonilada! (2 Awa. 9:13) Sikatoy maong ed pitatalosan ed arum a bansa, panagpaalagey, tan negosyo. Tan legan ton gagawaen so panlabayan na Dios, sikatoy ontatalona.—2 Awa. 9:22-24.
5. Antoy imbaga nen Solomon nipaakar ed saramay matalona ed pakanengneng na Dios?
5 Ipapanengneng na insulat nen Solomon diad libro na Eclesiastes ya agton balot inisip a say itatalona tan liket et nagamoran labat na saray mayaman odino sikat. Oniay insulat to: “Amtak ya anggapo so bengatla a magmaong nipaakar ed sikara, nen say panliket, tan panggawa na maong ed leleg na panbilay da. Et ontan met a balang too mangan tan oninum, tan manliket a maong ed amin a kimey to, sikato so pamalangkap na Dios.” (Ecl. 3:12, 13) Tan amoria ton saratan et talagan makapaliket no say sakey et aabobonan na Dios, tan walaay maapit a relasyon ed Sikato. Oniay imbaga nen Solomon: “Kanian say punto na amin a nadngelan et: Takotan moy tuan Dios tan unor mo ray ganggan to. Ta saya so manunan obligasyon na too.”—Ecl. 12:13, NW.
6. Antoy naaralan tayod alimbawa nen Solomon nipaakar ed itatalona?
6 Diad dakel a taon, nambilay a walaay takot ed Dios si Solomon. Nabasa tayon “inaro to si Jehova, a manaakar ed saray panontonan nen David ya ama to.” (1 Ara. 3:3) Agta paneknek itan na tuan itatalona? Diad tulong na Dios, akapangipaalagey si Solomon na balibalin templo parad dugan panagdayew tan angisulat na taloran libro na Biblia. Anggaman agtayo kaukolan a gawaen iray ginawa nen Solomon, say alimbawa to nen sikato ni matoor ed Dios so ontulong ed sikatayon naamtaan no anton talagay kabaliksan na tuan itatalona tan no panon tayo itan a nagamoran. Insulat nen Solomon, diad tulong na masanton espiritu a say kayamanan, karunongan, inkasikat, tan pakayari ya ipapasen na totoon basiyan na itatalona et andi-kakanaan. Sarayan bengatla et agmakana tan “panguusil ed dagem.” Agta naiimano tayon saray mangaaro ed kayamanan et mas labay da ni onyaman? Pampapagaan dan naynay so kayamanan da ta ompan alaen na arum.—Basaen so Eclesiastes 2:8-11, 17; 5:10-12.
7, 8. Akin ya ag-apansiansia nen Solomon so katooran to, tan antoy resulta?
7 Amta tayon diad kaunoran et agnansiansian matoor si Solomon. Ibabaga na Biblia: “Ta agawa, sanen si Solomon masiken la a saray asawa to pinapawil da so puso to ya ontumbok ed saray dirios da, et say puso to sikato so aliwa a naskey ed Jehova a Dios to, singa say puso nensaman nen David ya ama to. . . . Et si Solomon ginawa to so mauges ed pakanengneng nen Jehova.”—1 Ara. 11:4-6.
8 Adismayan maong si Jehova, kanian inkuan tod Solomon: “Bangta saya so ginawam, tan agmo inunor so sipan ko tan saray panontonan ko, ya ingganggan ko ed sika, petepeteg a pignisen ko so nanarian ed sika, tan iter ko ed aripen mo.” (1 Ara. 11:11) Talagan makapaermen so resulta! Anggan nagmaliw a matalona si Solomon diad dakel ya aspekto, sinmabi panaon et pinaermen toy Jehova. Agto apansiansiay katooran tod si Jehova. Kanian tepetan tayoy sarili tayo, ‘Kasin determinado ak ya iyaplika iray naaralan ko nipaakar ed bilay nen Solomon pian ontalona ak?’
SAY TUAN MATALONAN BILAY
9. Diad panmoria na mundo, kasin matalonay Pablo? Ipaliwawa.
9 Baleg so pidumaan na bilay nen Pablo ed si Arin Solomon. Ag-asali nen Pablo so nagmaliw ya ari odino akirungod saray ari diad piesta. Imbes, naeksperiensya toy naerasan, napgaan, ontan met ed betel tan inkalakseban. (2 Cor. 11:24-27) Sanen inawat toy Jesus bilang Mesias, abalang toy posisyon tod Judion relihyon. Si Pablo et binusol na saray lider na Judion relihyon. Sikatoy inkulong, siniplatan, pinekpek, tan tinutupak. Imbaga nen Pablo ya sikato tan saray kapara ton Kristiano et minudmora, pinasegsegang, tan pinauges. Insulat to: “Nagmaliw kamin singa basura ed mundo, say dutak na amin a bengatla, anggad natan.”—1 Cor. 4:11-13.
10. Akin et singa imbaliwala nen Pablo so ontalona?
10 Sanen kalangweran ni Saul, dakel komon so marakep ya oportunidad a manatalaran ed sikato. Bilang kabiangan na kabkabat a pamilya, sikatoy imbangat nen Gamaliel, sakey a respetadon managbangat, kanian nibaga ton: “Mas inmaligwas ak ed Judaismo nen say dakel a kaedaran ko.” (Gal. 1:14) Lapud sikatoy maong a mansalitay Hebreo tan Griego, tan mibabaley na Roma, sikatoy awalaan na saray pribilehyo tan kanepegan a pipilaleken na arum. No pinili to iratan, nayarin sikatoy mas sinmikat tan mas yinmaman. Balet, pinili toy bilay a nayarin parad arum tan ed kakanayon to et kakulangkulangan. Akin?
11. Anto ray bengatlan importante ed si Pablo, tan akin?
11 Mas pinili nen Pablo ya aroey Jehova tan nagamoray panangabobon to nen say kayamanan tan pagmaliw a sikat. Lapud naamtaan toy katuaan, inapresya toy dondon, Kristianon ministeryo, tan ilalon manbilay ed tawen—saray bengatlan agpaninteresan na totoo ed mundo. Naamtaan nen Pablo ya walay isyun kaukolan a resolbien. Pinapaway nen Satanas a sarag ton patundaen iray totoo diad panlingkor dad Dios. (Job 1:9-11; 2:3-5) Antokaman ya subok so naeksperiensya to, determinado si Pablo a manmatoor ed Dios tan mansiansia ed dugan panagdayew. Saya imay kulang ed basiyan na saray totoo ed tuan itatalona.
12. Akin et maniilalo tayod Dios?
12 Mipara kasi determinasyon mod si Pablo? Anggaman aliwan mainomay so panmatoor, amta tayon bendisyonan tan abobonan itayo nen Jehova, tan satan so talagan kabaliksan na itatalona. (Uli. 10:22) Nabebendisyonan tayo la natan tan lalo lad arapen. (Basaen so Marcos 10:29, 30.) Kanian walaan tayo na rason a lalon manilalo, “aliwan diad agnapanmatalkan iran kayamanan, noagta diad Dios, a daakan a mangitatarya ed sikatayo na amin a bengatlan panliketan tayo.” Tan ‘maalwar tayon mantipon parad inkasikatayo na sakey a maabig a pundasyon parad arapen, ta pian makabemben tayon malet ed peteg a bilay.’ (1 Tim. 6:17-19) Naseguro tayo ya sanlasus taon odino sanlibon taon ni ingen manlapud natan, nanonotan tayo ray ginawa tayo tan nibaga tayon, “Pinilik so tuan matalonan bilay!”
NO INER SO KAWALAAN NA KAYAMANAN MO
13. Antoy insimbawa nen Jesus nipaakar ed panagtipon na kayamanan?
13 Oniay inkuan nen Jesus: “Agkayo la mantitipon na saray kayamanan diad dalin, a wala ray bokbok tan lati a manderal, tan wala ray matakew ya onloob tan mantakew. Imbes, mantipon kayo na saray kayamanan ed tawen, ya anggapo iray bokbok tan lati a manderal, tan anggapo iray matakew ya onloob tan mantakew. Ta no iner so kawalaan na kayamanan mo, diman met so kawalaan na pusom.”—Mat. 6:19-21.
14. Akin et aliwan makabat so pantipon na kayamanan ed dalin?
14 Aliwa labat a kuarta so natutukoy a kayaman ed dalin. Nayarin kabiangan ed saya iray bengatlan imbaga nen Solomon ya basiyan na totoo parad itatalona—say inkasikat, odino pakawalaay autoridad. Miparay imbaga nen Jesus ed samay imbaga nen Solomon diad libro na Eclesiastes nipaakar ed kayamanan na mundo—saraya et agmansiansia. Singa nanenengneng tayod mundo, amin irayan kayamanan et naandi tan temporaryo labat. Oniay insulat nen Professor F. Dale Bruner: “Amta tayon say pagmaliw a sikat et agmanbayag. Sikat ka natan, nabuas laos ka la. Mayaman kad sayan taon, diad ontumbok a taon bankrupt ka la. . . . Inaro nen [Jesus] iray totoo. Pinaseseg to ran agda aabuloyan a nadismaya ra na bengatlan mangiiter na temporaryon galang ta walay anggaan na saratan. Agto labay a nadismaya iray papatumbok to. ‘Mabetbet a no siopa imay walad tagey et iguguyor da paleksab.’” Anggaman dakel a totoo so onabobon ed saratan a komento, kasin napatnagan itan ed kabibilay da? Sika ey?
15. Anton itatalona so nepeg tayon pansagpotan?
15 Wala ray lider na relihyon a mangibabagan mauges so itatalona tan nepeg a paliisan so pansagpot ya ontalona. Balet, imanoen ya agmet imbaga nen Jesus ya mauges itan. Imbes, pinaseseg to ray papatumbok ton umanen day panguusaran day panaon tan biskeg da, tan sinimbawa to ran mantipon na “saray kayamanan ed tawen.” Kaukolan a say pansagpotan tayo et say pagmaliw a matalona ed panmoria nen Jehova. Ipapanonot na saray salita nen Jesus ya sarag tayoy manpili no antoy gawaen tayo. Balet siempre say gawaen tayo et samay walad puso tayo, no antoy importante ed sikatayo.
16. Antoy sigpot a napanmatalkan tayo?
16 No talagan say labay tayo et paliketen si Jehova, makapanmatalek tayon iter to iray kaukolan tayo. Nayarin iyabuloy ton temporaryo tayon naerasan odino napegaan, a singa agawad si apostol Pablo. (1 Cor. 4:11) Balet, sigpot tayon makapanmatalek ed simbawa nen Jesus ya: “Agkayon balot manpapaga ya ibaga yon, ‘Anto kasi kanen mi?’ odino, ‘Anto kasi inumen mi?’ odino, ‘Anto kasi isulong mi?’ Ta sarayan amin a bengatla so panseseetan ya anapen na saray nasyon. Ta amta na Ama yo ed tawen a nakaukolan yo irayan amin. Itultuloy yo sirin ya anapen nin unona so panarian tan say inkatunong to, tan sarayan amin a bengatla so niarum ed sikayo.”—Mat. 6:31-33.
MATALONA ED PANMORIA NA DIOS
17, 18. (a) Antoy akadependian na tuan itatalona? (b) Antoy ag-akadependian na itatalona?
17 Say tuan itatalona et ag-akadepende ed aligwas odino posisyon tayod mundo. Agmet itan akadepende ed saray responsabilidad tayod organisasyon. Balet, saratan a pribilehyo et mikonektaan ed no anton talagay basiyan na itatalona, say katutulok tan katooran tayod Dios, a maniseguro ed sikatayo: “Say aanapen ed saray manag-asikaso et samay toon peteg a matoor.” (1 Cor. 4:2) Tan kaukolan tayoy mansiansian matoor. Oniay imbaga nen Jesus: “Samay akapansungdo anggad anggaan et sikatoy nilaban.” (Mat. 10:22) Seguradon onabobon kayon say kilalaban et paneknek na itatalona.
18 Unong ed apantongtongan tayo, say katooran ed Dios et agmikonektaan ed pagmaliw a sikat, pakawalaay atagey ya edukasyon, kayamanan, odino kipapasen ed bilay, ni say akadepende itan ed talino, talento, tan abilidad. Antokaman so kipapasen tayod bilay, sarag tayoy makapanmatoor ed Dios. Diad saray inmunan siglon lingkor na Dios, wala ray mayaman, wala met iray mairap. Kanian susto so insimbawa nen apostol Pablo ed sikara ‘a manggawa na maong, magmaliw a mayaman ed saray maabig a gawa, mabunlok, tan akaparaan a manginabang.’ Parehon saramay mayaman tan mairap et ‘makabemben a malet ed peteg a bilay.’ (1 Tim. 6:17-19) Tua met itan natan. Amin tayo et walaay parehon pankanawnawa tan responsabilidad: Nepeg tayoy manmatoor tan ‘magmaliw a mayaman ed saray maabig a gawa.’ No ontan so gawaen tayo, magmaliw tayon matalona ed panmoria na Amalsa tan maliket tayo lapud amta tayon gagawaen tayoy panlabayan to.—Uli. 27:11.
19. No nipaakar ed itatalona, antoy determinasyon mo?
19 Nayarin agtayo sigpot a nauman so kipapasen tayo, balet sarag tayon umanen so paraan na pangarap ed saratan. Gawaen tayoy anggaay nayarian tayon manmatoor antokaman so kipapasen tayo. Nabawbawi tayoy sagpot tayo. Naseguro tayon dakel a bendisyon so ipagamor nen Jehova ed sikatayo, natan tan ed andi-angga. Agtayon balot lilingwanan so imbaga nen Jesus ed saray alanaan a Kristiano: “Paneknekan mon matoor ka anggad patey, tan iter ko ed sika so korona na bilay.” (Apo. 2:10) Talagan satan so tuan itatalona!


text:
APENDISE
Saray Blood Fraction tan Paraan na Panag-opera
Saray blood fraction. Saray blood fraction et inala ed apatiran manunan kabiangan na dala
Say plasma et 90 porsiento a danum tan dakel so karga ton hormones, inorganic salts, enzymes, tan nutrients, a singa say mineral tan sugar. Wala met iray karga ton manpakigtel na dala, antibodies a panlaban ed sakit, tan protina a singa say albumin. No walay toon naimpeksion odino posiblin naalisan na sakey a sakit, nayarin ireseta na saray doktor so pan-injection na gamma globulin ya inala ed plasma na totoon alabanan da la itan a sakit. Saray white blood cell balet et napangalaan na interferon tan interleukin, ya uusaren ed pantambal na kanser tan pigaran viral infection.
Nepeg kasin awaten na sakey a Kristiano iray tambal o therapy ya usaran na saray blood fraction? Anggapoy espisipikon nabasa ed Biblia nipaakar ed saya, kanian personal itan ya desisyon na kada sakey ed sikatayo base ed no antoy ididikta na konsiensia tayo. Say arum et agda labay ya awaten so amin ya klase na blood fraction ta sankanonot da imay Ganggan na Dios ed Israel a say dala ya inekal ed ayep et nepeg ya “iyibung . . . ed dalin.” (Deuteronomio 12:22-24) Say arum balet, anggaman agda aawaten so blood transfusion odino saray manunan kabiangan na dala, et aawaten da iray paraan na panagtambal ya usaran na saray blood fraction. Nayarin say rason da et lapud agla irerepresenta na blood fraction so bilay na samay angalaan na dala.
No mandedesisyon nipaakar ed saray blood fraction, nonoten irayan tepet: Kasin natatalosan ko ya no agko awaten so amin ya blood fraction, labay ton ibaga et agko met la awaten iray tambal ya nanlaok na saray blood fraction ya uusaren a panlaban ed sakit odino ontulong ed ikigtel na dala pian ontunday pamparala? Sarag ko kasin ipaliwawa ed doktor no akin ya wala ray aawaten kon blood fraction balet wala ray agko met aawaten?
Saray paraan na panag-opera. Kaiba ed saya so hemodilution tan cell salvage. Nandurumay paraan na saray doktor pian daiset labat so naandin dala legan na operasyon. Singa bilang, panamegley na hemodilution, ipaarap ed saray blood bag so dala na pasyente insan itan sandian na panagparakel na dala (volume expander). Kaleganan o kasumpal na operasyon, samay dala ed blood bag et ipaarap lanlamang ed laman na pasyente. Diad cell salvage balet, say dala ya ompapaway ed sugat odino ed ooperaan a parte na laman et lilinisan odino sasapiten legan na operasyon, insan lanlamang ipaarap ed laman na pasyente. Aliwan pareparehoy gagawaen na saray doktor ed onia ran paraan na panag-opera, kanian nepeg ya amtaen na sakey a Kristiano no panon so panggawa na doktor to ed satan.
No mandedesisyon nipaakar ed saraya, nonoten iya: ‘No say dalak et ipaarap ed blood bag odino ondalan ed aparato, ompan ag-itan nipawil a tampol ed laman ko. Kasin naako na konsiensiak ya satan a dala et parte nin siansia na laman ko, kanian agkaukolan ya “iyibung . . . ed dalin”? (Deuteronomio 12:23, 24) Kasin posible ya ag-ondeen so konsiensiak ya nipasal ed Biblia no legan na operasyon et alaan da ak na dala, laokan da itan, insan da ipawil ed laman ko? Kasin natatalosan ko ya no agko awaten so amin a paraan na panagtambal ya usaren so mismon dalak, labay ton ibaga et agko met la paeksamin so dalak, agko labay so manpa-hemodialysis o manpa-opera ya usaran na heart-lung bypass machine?’
Say nepeg a mandesisyon no panon so pangusar ed dala to legan na operasyon et samay mismon akanlaman. Sikato met so mandesisyon parad sarili to nipaakar ed saray medikal a panag-eksamin tan ed saray paraan na panagtambal ya alaan day daiset a dala insan laokan da itan antis ya ipawil ed laman to.


text:
4 Insan si Jesus et inyakar na espiritu diad kalawakan, tan sikatoy tinukso na Diablo.2 Kayari ton nanayunal ed apataplon agew tan apataplon labi, alikna toy eras.3 Tan sikatoy inasinggeran na Managtukso, ya inkuan to: “No sakey kan anak na Dios, ibagam ed sarayan bato a magmaliw iran tinapay.”4 Balet sikatoy inmebat: “Walan nisulat, ‘Aliwan tinapay labat so pambilay na too, noagta say amin a salitan manlalapud sangi nen Jehova.’”5 Insan sikatoy inyakar na Diablo ed masanton syudad, tan pinaalagey to ed toktok na padir na templo6 tan inkuan to ed sikato: “No sakey kan anak na Dios, taboy ka, ta walan nisulat, ‘Iganggan to iray anghel to pian sampaten da ka, ta pian agbalot onkena so salim ed bato.’”7 Inkuan nen Jesus ed sikato: “Nisulat met, ‘Agmo nepeg a suboken si Jehova a Dios mo.’”8 Sikatoy inyakar met na Diablo ed atagtagey a palandey, tan impanengneng to ed sikato so amin a panarian na mundo tan say karakpan na saratan,9 tan inkuan to ed sikato: “Sarayan amin a bengatla et iter ko ed sika no ondakmomo ka tan mandayew ka ed siak a maminsan.”10 Et inkuan nen Jesus ed sikato: “Arawi ka, Satanas! Ta walan nisulat, ‘Si Jehova a Dios mo so nepeg mon dayewen, tan sikato labat so nepeg mon panlingkoran.’”*11 Insan sikatoy tinaynan na Diablo, tan nia! sinmabi iray anghel tan sikatoy nilingkoran da.12 Natan sanen nadngelan to a narel si Juan, sikatoy amaarap ed Galilea.13 Niarum ni, diad intaynan to ed Nazaret, sikatoy akasabi ed Capernaum tan nanayam diman, diad gilig na dayat ed saray distrito na Zebulon tan Neftali,14 ta pian nasumpal imay sinalita ed panamegley nen propeta Isaias, a kuan to:15 “O dalin na Zebulon tan dalin na Neftali, diad dalan a mamaarap ed dayat, diad biek na Jordan, say Galilea na saray nasyon!16 saray totoon walad kabilungetan so akanengneng na baleg a liwawa, tan sinminag so liwawa ed saramay walad dalin na anino na patey.”17 Manlapu la ed saman et ginapoan nen Jesus so manpulong, ya ibabaga to: “Magbabawi kayo, sikayoran totoo, ta asingsingger la so panarian na katawenan.”18 Sanen sikatoy manaakar ed gilig na dayat na Galilea, anengneng to so sanagi, si Simon a tatawagen a Pedro tan si Andres ya agi to, a mangipepelag na iket ed dayat, lapud sumisigay ira.19 Tan inkuan to ed sikara: “Tumbok kayo ed siak, tan gawaen ta kayon sumisigay na totoo.”20 Et tampol a tinaynan da iray iket tan tinmumbok ira ed sikato.21 Sanen intuloy toy panaakar to, anengneng toy sanagin Santiago tan Juan, a walad baloto a kaiba ray ama ran si Zebedeo, ya aapigeren da iray iket da, tan tinawag to ra.22 Et tampol a tinaynan da so baloto tan say ama ra, tan tinmumbok ira ed sikato.23 Insan niliber to so interon Galilea, a nambabangat ed saray sinagoga* ra tan impupulong to so maong a balita na panarian tan pinapaabig to so amin a klase na sakit tan amin a klase na beblay na totoo.24 Tan kinmayat ed interon Sirya so balita nipaakar ed sikato; tan inyaakar da ed sikato so amin a manlilikna na irap, a nagogonigon ed nanduruman sakit tan ot-ot, saray aselepan na demonyo tan saray dumurulot tan saray paralitiko, tan sikaray pinaabig to.25 Lapud saya, sikatoy tinumbok na dakel a totoo a nanlalapud Galilea tan Decapolis* tan Jerusalem tan Judea tan dia ed biek na Jordan.
Paimanod leksab
^ Mat4:10* Odino, “pangiyapayan na sagradon panaglingkor.”
^ Mat4:23* Sakey a pasen a pantitiponan na saray Judio pian manpikasi tan manbasa ira na Kasulatan.


text:
TULONG PARAD PAMILYA | PAMABALEG NA ANANAK
No Mantitila so Anak Mo
NO AKIN YA MAIRAP
Manggagalaw so limay taon ya anak mo diad biek ya kuarto. Insan biglan walay naksit! Binmatik ka tan anengneng moy anak mo ya walad abay na apisit ya vase. Antam lay agawa ta mapatpatnag ed lupa to.
“Sikay akapisit na vase?” mamapasnok kan nantepet.
“Andi, aliwan siak!” so inyebat ton tampol.
Mantitila lamet so limay taon ya anak mo. Manaburido ka kasi?
NO ANTOY NEPEG MON NAAMTAAN
Amin ya panagtila et mauges. Ibabaga na Biblia ya aglabay na Dios a Jehova so “matila a dila.” (Uliran 6:16, 17) Diad Ganggan ya inter ed Israel, nadusa so siopaman ya tilaan toy arum.
Balet aliwan amin ya panagtila et parepareho. Wala ray tila ya makapasakit, ginagala itan pian deralan so arum. Wala ra balet so makapantila lapud abigla ra, nayarin apilitan iran mantila pian ag-ira nabaingan o nadusa. (Genesis 18:12-15) Amin ya panagtila et mauges, say arum balet et mas ambelat. No nantila so anak mo, ikonsideram so edad to tan no akin ya agto imbagay tua.
Ibangat moy anak mo legan ya ugaw ni. “Say pangibaga na tua, lalo la no mairap itan ya gawaen, et importantin naaralan na ugugaw,” so insulat nen Dr. David Walsh. “Say maabig a relasyon et akadependid talek ed sakey tan sakey, balet satan a talek et deralen na pantila.” *
Agka masyadon manaaburido. No nantilay anak mo, agto labay ya ibagan magmamaliw lan mauges. Tandaan, ibabaga na Biblia: ‘Inkatoo na saray ugugaw so panggawa ray aliwa.’ (Probirbio 22:15, Maung a Balita) Diad arum ya ugugaw, napatnagan itan ed panagtila da. Nayarin gagawaen da itan pian ag-ira nadusa. Importante sirin no antoy gawaen mo.
NO ANTOY NAYARIN GAWAEN MO
Talosan no akin ya mantitila so anak mo. Kasin natatakot ya nadusa? Kasin agto labay ya nadismaya ka? No manggagaway istorya pian pabiliben iray kakaaro to, kasin gagawaen to itan lapud agto ni nibiig so tua tan istorya labat? No natatalosan mo no akin ya mantitila so anak mo, antam no panon mon ipetek.
No maminsan, imbes ya mantepet, ibagam lay agawa. Diad samay eksena ed gapo, amta la na ina so agawa, balet mamapasnok ton tinepetan so anak to: “Sikay akapisit na vase?” Ompan natatakot so ugaw ed ina to kanian nantila. Balet panon to no imbes ya mantepet, imbaga la na ina ya: “Agi, apisit moy vase!” No imbaga to lan tampol so agawa imbes ya nantepet, agla natuksoy anak ton mantila tan natulongan toy anak ton naynay a mangibagay tua.
Ibagam ya naliliketan ka no angibagay tua. Normal ed saray ugugaw ya labay dan paliketen so ateng da, kanian sambot mo itan a pankanawnawa. Ipaamtam ed anak mo ya importantid pamilya yo so pangibagay tua, kanian iilaloan mon agmantila.
Ipaliwawam ed anak mo ya deralen na panagtila so talek, tan no naderal itan, no onsublay ya walay ibaga to, ompan agda la panisiaan. Idayew mo no mangibabaga na tua pian itultuloy ton ipanengneng so maong ya ugali. Singa bilang, sarag mon ibaga ya, “Makakaliket ak ta ibabagam so tua.”
Magmaliw kan alimbawa. Siempre, agmo nailaloan ya magmaliw a matua so anak mo no narerengel to ka ya mangibabagan “Ibagam ya anggapo ak dia” no agmo labay so mitongtong ed telepono odino “Agak mantrabaho natan ta mansasakit ak” anta labay mo labat so manrelaks.
Usar moy Biblia. Saray prinsipyo tan tuan istorya ed Biblia et mangibabangat na inkamatua. Say libron Manaral Manlapud Sankamaongan a Managbangat ya im-publish na Saray Tasi nen Jehova et ontulong pian nipurek mod anak mo iray prinsipyo na Biblia. Nabasad kapitulo 22 so tema ya “No Akin ya Ag-itayo Mantila.” (Nengnengen so kahon ya “ Sakey a Libro ya Makatulong ed Anak Mo.”)
^ par. 11 Inala ed libron “No: Why Kids—of All Ages—Need to Hear It and Ways Parents Can Say It.”