text:
191-2Setšhaba sa Israele sa tloga Refidime, mme ka letšatši la pele la kgwedi ya boraro morago ga ge ba tlogile Egepeta, ba fihla lešokeng la Sinai. Ba hloma mešaša go lebana le thaba ya Sinai, 3gomme Moshe a rotogela thabeng go kopana le Modimo.
Morena a mmolediša a le thabeng, a mmotša gore a botše Baisraele, ditlogolo tša Jakobo, a re: 4“Le bone se nna, Morena, ke se dirilego Baegepeta, le ka mo ke le kukilego bjalo ka ntšu e belege matswiana a yona mafegong, gomme ka le tliša fa go nna. 5
7:6
14:2
26:18
Tit. 2:14
Bjale, ge le ka ntheeletša gabotse mme la botegela kgwerano ya ka, le tla ba setšhaba sa ka se se kgethilwego gare ga ditšhaba ka moka. Lefase lohle ke la ka, eupša lena le tla ba 6
5:10
setšhaba se se kgethetšwego nna ke nnoši, gomme le tla ntlhankela le le baprista.” 7Ke gona Moshe a fologilego a kgobokanya bagolo ba setšhaba, a ba botša tšohle tše Morena a mo laetšego tšona. 8Ke moo setšhaba ka moka se fetotšego mmogo sa re: “Re tla dira tšohle tše Morena a re boditšego tšona.” Moshe a begela Morena taba ye.
9Morena a re go Moshe: “Ke tla theogela go wena ka sepipa sa leru, gore setšhaba se nkwe ge ke bolela le wena, ba tle ba go kgolwe go tloga bjale.”
Moshe a botša Morena ka moo setšhaba se fetotšego ka gona. 10Morena a re go yena: “Eya go setšhaba o ba botše gore lehono le ka moswane ba hlwe ba itlhwekiša. Ba hlatswe diaparo tša bona, 11ba itokišetše letšatši le le latelago letšatši la ka moswane. Ka lona letšatši leo ke tla theogela thabeng ya Sinai mo setšhaba ka moka se ka kgonago go mpona. 12
Dira mollwane go dikologa thaba, mme o botše setšhaba se hlokomele gore se se ke sa namela thaba, ešita le go e batamela. Yo a tlago gata thaba o tla hwa lehu; 13go se be le yo a mo kgwathago ka seatla, eupša a bolawe ka maswika, goba a thunywe ka mesebe – e ka ba seruiwa goba motho – se se ke sa phela. E tla re ge phalafala e lla, e be gona batho ba namelelago thabeng.”
14Ke gona Moshe a fologilego thaba gomme a tsebiša setšhaba gore se itlhwekiše. Ka fao ba hlatswa diaparo tša bona, 15mme Moshe a re go bona: “Itokišetšeng letšatši le le latelago letšatši la ka moswane, gomme monna a se ke a robala mosadi lebakeng le.”
16
Goseng ga letšatši la boraro thabeng gwa ba medumo le dikgadima, sepipa sa leru sa rotoga, gomme phalafala ye maatla ya galagala. Setšhaba ka moka mešašeng sa thothomela ka letšhogo. 17Moshe a ba hlahla ba tšwa mešašeng go gahlana le Modimo, gomme ba ema tlase ga thaba. 18Thaba ka moka ya Sinai e be e pipeditšwe ke muši, gobane Morena o be a theogetše godimo ga yona ka mollo. Muši o be o kuelelela godimo bjalo ka muši o etšwa leubeng, gomme setšhaba ka moka sa tlekatleka o šoro. 19Go lla ga phalafala gwa galagala go eya. Moshe a bolela, gomme Modimo a mo fetola ka modumo. 20Morena a fologela ntlheng ya thaba ya Sinai, a bitša Moshe gore a namelele thabeng. Moshe a namelela, 21gomme Morena a re go yena: “Theogela tlase o yo botša setšhaba gore se se ke sa šwahla mollwane gore se mpone, ka gore ba ka hwa ka bontši. 22Le bona baprista ba ba mpatamelago ba itlhwekiše, gore ke se ba hlokofatše.”
23Moshe a re go Morena: “Setšhaba ga se dumelelwe go namela thaba ye, gobane wena mong o re boditše gore re tšee thaba ye e le ye kgethwa, le gore re e beele mollwane.”
24Morena a mo fetola a re: “Theoga, o boe le Arone. Fela baprista le setšhaba ba se ke ba šwahla mollwane go rotogela go nna, gore ke se ba hlokofatše.”
25Moshe a theogela go setšhaba a se botša tše Morena a di boletšego.


c: text/html

text:
DIPROJEKE TŠA RENA TŠA PHIHLELO
Phihlelo
Dikantoro tša Setšhaba
Karolo ye nngwe ya go tiišetša mešomo ya Lebalelo ke go abela Dipušo Setšhaba tša Selegae, mo e šomelago gona, mphiwafeela wa dikantoro tša go šuthišwa gore di šomišetšwe mešomo ye e fapanego ya setšhaba.
Kabelo ya theknolotši ya WI-FI
Ka ge thuto e le karolo ye bohlokwa ya tlhabollo ya setho le leruo ya Lebalelo, phihlelelo ya mananeotirišo ka kabelo ya theknolotši ya wi-fi ye e tshephegago, e bohlokwa kudu. Lebalelo e dirile dinyakišišo tša phihlelelo ya wi-fi go bapana le mo go sepelago diphaephe tša yona.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
E tšwa pele ka diswantšho tša go kgahliša le mešongwana ya go lokela baithuti, gomme ya thuša go hlabolla dipoelo le go hlohleletša baithuti
E tšwa pele ka go thekga barutiši go boloka nako, gomme ya ba nolofaletša mošomo ka go ba tlabela ka matlakala a mošomo, ao a kago fotokopiwa
Boleng bja go tšwa pele = katlego!
This eBook is in ePDF format, which enables you to:
- View the entire book offline on desktop or tablet;
- Search for and highlight text; and
- Add and edit personal notes directly in your eBook.


text:
Mmele wa ka o ile wa oma. Ke be ke nyaka go goa eupša lentšu la re o mpeile kae. Ke ile ka emelela ge a tsena ka moo rantaboleng. Mphaka o be o lekelela ka seatleng sa gagwe. Ka boela morago.
“Ledimo… o boile?”
“Ee… Ke tlile go feletša tše ka moka once and for all,” o be a betše.
“Eng! Seo ga se hlokege. Bona… šo,” ke ile ka šupa Tebatšo.
“O bolela ka eng bjale, setlaela towe?” o ile a botšiša, a mpatamela. “O šupa mang?”
“Tebatšo. Ke yo.”
O ile a hwa ka disego, a šikinya hlogo.
“Ke tsebile gore o a gafa go tloga mohlang wola re kopanago, wena mfana. Ga gona motho mo,” o ile a lealea.
“Eng! No! O gona,” ka homola gannyane, ke tlabegile. “OK. Botšiša makgolo wa gagwe ge. O mmone ka mola ntle, mos?”
O ile a hlahlamola sesego bjale ka segafi.
“O a hlanya wena, Mpho. Ke a go botša, boy,” a sega gomme a fetša a homola lebakanyana, a eja marapo a hlogo. “Ema gannyane… Ke a bona bjale. O boetše go tla go mpokela, akere? Ee, bjalo ka ge sangoma se boletše ge ke be ke ile go hlapa senyama. O rile o nyaka go boa gore a tle a itefetše eupša o a ntšhaba. Dihlare di mo golegile ka leswiswi moo go tonyago,” a homola, a phatlaladitše matsogo. “Wena moya wo mobe! Ke sa tlile go o bea mo go fihlela! O ka se phologe!” a retologela go nna, a hemelana. “So … o bolelela dipoko bjale? Hmm!”
“Ga se sepoko! O a phela!”
“Tlogela go bolela ditšiebadimo. Ga gona motho mo. Ke rena le lebitla le fela,” o be a šupa mpeteng.
“Eng! Lebitla?”
“Ee. Lebitla le ke le epilego ka nna mong. Ke mmolaile ka bonna gomme ka mo epela mo,” sefahlego sa gagwe se be se pentilwe ka pefelo. “Ga gona motho yo a tsebago ka se. Eupša lehono ba nyakile ba le hweditše ka lebaka la gago,” o ile a hwa ka disego. “Ke ka fao… o tla lefago ka bophelo bja gago.”
“Eng? Aowa! Gape seo ga se therešo,” ka retologa ka lebelo gomme ka lebelela Tebatšo yoo a bego a tšhogile. Na ke sepoko? Ke be ke sa kgolwe seo.
“O bona dilo, wena boy. Gomme ga ke se rate seo. O tla ntsentšha mathateng ka dipolelwana tše tša gago tša bogafi. Ke nagana gore ke swanetše go no fetša ka wena. Go swana le ge ke dirile ka yena mengwageng ye mebedi ya go feta,” o be a batamela pele go nna, a hwidihwitša thipa pele ga sefahlego sa ka.
O lekile go ntlhaba molaleng eupša ka kgona go mo swara letsogo. Ka mo kgorometša gomme a hlahlarega a wela fase. O ile a obelela morago gomme a topa leswika gomme a ema ka maoto gape a mpetha.
Ke ile ka khupetša sefahlego sa ka ka diatla. O ile a ntabogela gomme a thoma go nthaga dimpa ka khuru. Ka mmatamela gomme ka mo loma kgareng. O ile a goa gomme a nkgoromeletša morago.
Ke ile ka lealea ke nyakana le selo seo ke ka itšhireletšago ka sona mola a topa thipa. Ka topa serumola sebešong gomme ka mmetha hlogo. O ile a wela fase eupša a sa idibala.
Ke ile ka tlolela pele gomme ka topa thipa.
“Gobaneng o dirile selo sa sehlogo bjale? Ke kgaetšedi ya gago, mos?”
“Kgaetšedi ya ka? Mxm,” a šinyalala, a šikinya le hlogo. “E be e no ba fela mootlwa bokamosong bja ka. Ga ke itshole ka go mmolaya. Bona fela. Lehono ke molaodi kgwebong ya batswadi ba gagwe. Ebile ba ntšea bjalo ka morwa wa bona wa madi bjalo ka ge ke be ke gopola. Ke tla re ke sa nyaka eng? Go molaleng gore ke ile go hwetša bontši bja lefa la bona ge ba hlokofetše,” a realo, a emelela ka sesego sa go tlala boikgogomošo.
“Dula fase ge e le gore o sa nyaka go phela!” Ke ile ka laela, ke mmontšha thipa.
O ile a boela fase, a hemela godimo.
“Bjale ge, mpotše tšohle! O mmolaile bjang le gona gobaneng?”
O ile a myemyela mo ekego seo ke metlae. Ka utswa Tebatšo ka ntakana. O be a sa tšhogile.
O ile a thoma go bolela. Ka lentšu leo le bego le sena maikutlo a thoma go gopodišiša kanegelo ya go tšhoša ye sehlogo.
***
Re botše: Naa o nagana gore gobaneng Ledimo a botša Mpho seo se diregilego?


text:
MahlakungActions
- ${title}
Mahlakung
Matsobane Mabona
Matsobane ke monna wa go loka, wa lerato le hlompho eupṧa ka nako tṧe dingwe o nale go fela fela pelo
DAVID BENSON MOLEWA
ORIGIN: LEPHEPANE GA-MOGOBOYA
CHARACTER: MATSOBANE MABONA
Matsobane ke monna wa go loka, wa lerato le hlompho eupṧa ka nako tṧe dingwe o nale go fela fela peloMatsobane ke monna wa go loka, wa lerato le hlompho eupṧa ka nako tṧe dingwe o nale go fela fela pelo, ge motho a ka mo kgotla ka monwana ka mahlong. O rata mosadi wa gagwe Petronnela ka pelo ya gagwe ka moka. Ka mosomo ke mofahlosi kholetṧeng ya Sehlakahlaka. Ka go le lengwe o hlokometṧe lefapha la dipapadi yena - Yena le petronella ba ṧegobaditṧwe ka mafahla e lego, Motṧhitṧhi le Tshwarelo, efela ka bomadimabe Tshwarelo o ithobaletṧe boroko bjo bogolo.
THUTO GO MOTHEELETṦI
-Motheeletṧi a ka ithuta gore go nale banna ba go phophoma ka lerato dipelong tsa bona, e bile ba rata basadi ba bona go sa kgathalegi maemo a bona. O ka bona ka tsela yeo Mmatsobane a kopaneng le Petronnela ka gona. Petronella e be e le motho wago hlwekiṧa dintlwana tṧa botshwela mare pele ga ge a ka soma pankeng. Mabona o be a le kgahlanong le lerato la bona fela, Matsobane o tṧwetṧe pele go rata Petronella. Motheeletṧi a ka ithutha gore lerato ke la batho ba ba bedi le gore kgotlelelo e tswala katlego.
PROFILE: DAVID BENSON MOLEWA
2007- ke ngwaga wo ke thomilego go tsena lefaseng la bodiragatṧi, ke ralokile di drama tṧe mmalwanyana pele ke tsena lefaseng la Mahlakung
2008 – Tshwantshetṧo tṧweledi ya mathomo historing ya bodiragatsi go Thobela fm ,Mahlakung ke moo ke ralokago karolo ya mofahlosi kholetseng ya Sehlakahlaka : Matsobane Mabona
2010- Lentsu la ka la kwagetṧe kudu ka di jingles le dipromo tṧa mananeo a thobela fm, 2010 , “world cup e fihlile ke nako feel it is here”
ADVERTISEMENT
MahlakungActions
- ${title}


text:
Pšalo ya Oregano
Phatlalatšo
Phatlalatšo ye e tšwa go eupša oregano e ka phatlalatšwa ka go bjala dibjalo tša mašaledi goba go arola dibjalo tše godilego le go ntšha.
Mokgwa wa go Bjala
Batšweletši ba dikgwebo tše kgolo ba oregano gantši ba bjala ka go bjala dibjalo tše nanana tšeo di tšweletšwago ka gare ga dikhaponetaeoksaete. Dieu di bjalwa ka malebeng a ka bago millimeta tše seswai go lesome go ya fase. Ge dipeu di godile le dibjalwana tše nanana di godile ka maatla di a ntšhwa mo tšhemong.
Katologanyo
Dibjalo tša Oregano di swanetše go ba le sekgoba sa go lekana 30 cm ka ntle ga direi tša 50 cm ka ntle. Ye ke tšhemo ya go lekana dibjalo tše 60 000 godimo ga hektare. Ditrekere le ditsela di a tlogelelwa taolo le mabapi le puno.
Nako ya go Bjala
Bjala dipeu tša oregano ka gare ga maleba mo tikologo ye šireleditšwego goba ka gare ga dikhaponetaeoksaete mo kgweding ya June gomme ka mathomong a seruthwana dibjalwana tše nnyane di swanetše go ba le maatla go ntšhwa mo mašemong.
Nako ya go Bjala
Bjala oregano dibjalwana tše nanana mathomong a seruthwana. Mo Afrika Borwa, o bjale dimpšanyana ka morago ga Agosetose mathomong ga kgwedi ya Setemere.
Nako ya Kgolo
Dibeke tše seswai ka gare ga dikhaponetaeoksaete di swanetše go tšweletša dibjalwana tše nnyane tše maatla tša oregano tše di loketše go bjalwa. Go tšweletšo oregano tše foreše, batšweletši ba bangwe ba thoma go buna dintlha tše foreše go tloga mo dibekeng tše seswai go tšwa go puno ya dipeu.
Morago ga fao dipuno tše pedi di ka dirwa pele ga marega. Puno ya bobedi mo ngwageng e ka buna dibjalo tše tlhano go tshelela. Dibjalo tša Oregano di ka bunwa mengwaga ye hlano ge di laolwa ka tshwanelo. Dibjalo di thoma go lahlegelwa ke bokgoni bja tšona ge di gola, ka fao go ka ba kaone go bjala dibjalo tše dingwe mengwaga ye mengwe le ye mengwe ye menne go ye mehlano.
Nontšho
Pele ga pšalo ya oregano, dišupommu di swanetše go tšewa di romelwe go sekasekwa. Se se tla bontšha mohuta wa mmu le dinyakwa tša phepo tša dibjalo tšeo di lebeletšwego.
Tlhahli ye latelago e ka šomišwa ka tlhokego ya tlhophollo ya mmu. 450 kg ya 3:1:5 e ka gašwa gomme ya tsenywa go mmu wa 20 cm ya mmu pele ga pšalo ya dibjalo tša oregano. Se se tla kgontšha dibjalwana tše mpsha go thoma go hloma ka bo tšona. Mo dikgweding tše 12 tša mathomo, go bohlokwa go dira gore dibjalo di gola ka fao 300 kg ya 3:1:5 e ka dirišwa go direi tša dibjalo, ye tee ka Desemere le ye nngwe ka Aporele. Go ka ba kaone ge o ka nontšha ka mrago ga puno ye nngwe le ye nngwe.
Nošetšo
Le ge e le gore oregano ke sebjala se maatla, tlhaelo ya monola e tla fokotša matlakaleng a tšweletšo. Nošetšo ya go feta tekano e tla e tla hlola malwetši a medu, maemo a anaerobic le go fokotša tšweletšo ya dintlha tša oli le boleng.
Go kaone go tsenya taelo ya monola go tšwela pele go hlokomela mmu. Go ya ka mehuta ya mmu le boso, kelo ya nošetšo e tla fapana go ya ka bogolo bja tšhemo. Palogare ye botse e ka gare ga 25 le 30 mm ka beke ka boso bjo borutho mo nakong ya dikgwedi tša selemo gomme e be o fokotša ka boso bja fodilego gob aka nako ya dikgwedi tša pula ya ngwaga. O se ke wa nošetša ka beke ya pele ga puno, eupša o nošetše ka bjako ka morago ga puno go buša mmu sekeng sa maemo a monola wa mmu le go fokotša kgatelelo ya mmu.
Translated by Lebogang Sewela


text:
Maleme a Afrika Borwa
Jacob Zuma Template:Infobox country languagesMaleme a Afrika BorwaTemplate:Bar box Bonnyane bja masome tharo hlano a maleme ao a lego a setlogo a Afrika Borwa a bolelwa ka repabliking, a masome ke oa a lego maleme a semmušo a Afrika Borwa: Ndebele, Pedi, Sotho, Swati, Tsonga, Tswana, Venḓa, Sexhosa, Sezulu le Seafrikanse. Leleme la lesome tee ke Seisimane, leo e lego leleme la pele leo le šomišiwago ka palamenteng le dipolelong tša semmušo, maleme ka moka a semmušo a lekana pele ga molao, ebile maleme ao a sego a semmušo a bolokegilwe ka tlase ga molaotheo wa Afrika Borwa, le ge a ma nnyane a ngwadilwe ka maina. Leleme ya maswao la Afrika Borwa le na le tumelelo ya molao le ge e se lemele la semmušo, le ge go bile le lesolo le kgothaletšo ya palamente gore e be leleme la semmušo.
Maleme ao a sego a semmušo le ao a ma nnyane a kenyeletša le ao a tšewago a le maleme a pele a setšhaba sa Afrika Borwa: Khoekhoegowab ,! Orakobab, Xirikobab, N | uuki ,! Xunthali, le Khwedam ; le maleme a mangwe a se Afrika, bjalo ka SiPhuthi, IsiHlubi, SiBhaca, SiLala, SiNhlangwini ( "IsiZansi"), SiNrebele (SiSumayela), IsiMpondo / IsiMpondro, KheLobedu, SePulana, HiPai, SeKutswe, SeṰokwa, SeHananwa, SiThonga, SiLaNgomane, SheKgalagari, XiRhonga le a mangwe. Ma-Afrika Borwa a mantšhi a kgona go bolela maleme a go feta le le tee, ebile gantšhi go na le phapanyo ya perekišo ya dibopego t aleleme la semmušo le le le sego la semmušo bakeng sa baboledi ba lemele leo le sego la semmušo.
Dipalo tša maleme le baboledi ba tšona[fetola | fetola mohloli]
Leleme leo le tlwaelegileng leo le bolelwago e le lemele la pele ka ma Afrika Borwa ke Se-Zulu (23 peresente), gwa latela Se-Xhosa (16 peresente), le Se-Afrikaans (14 peresente). Seisimane ke leleme la bone la go tlwaelega e le leleme la pele mo nageng (9.6%), eupša e kwišišwa dinaga ditoropong tše dintšhi ebile ke yona leleme leo le šomišwago kudu mmušong le merekong ya ditaba.
Bogolo bja batho ba Afrika Borwa ba bolela leleme la go tšwa ga le le tee lekala, go a mabedi, la maleme a pele a Bantu ao a emetšwego ka Afrika Borwa: lekala la Sotho-Tswana (yeo e kenyeletšago maleme a semmušo a lego Sesostho sa Borwa, Sesotho sa Leboa le Setswana), goba lekala la Nguni (yeo e kenyeletšago maleme a semmušo a lego Zulu, Xhosa, Swati le Ndebele). Baboledi ba leleme leo le lego ka gare ga e ngwe ya dihlopha tše tše pedi ba kgona bolela maleme ao a mangwe a lego ka gare ga sehlopha seo.
Maleme a setlogo a Afrika ao a lego a Afrika Borwa ao a lego a semmušo, ebile a bolelwa kudu, a ka aroganywa go dihlopha tše pedi tša madulo, maleme a Nguni e le ona a bolelwago ka kudu, bontšhi ka borwa-botlabela bja naga (lebopong la Lewatleng la India) le maleme a Sotho-Tswana a bolediwa kudu ka lebowa la naga kgojana kua nageng, bjalo ka Botswana le Lesotho. Gauteng ke porofense yeo e na le go le maleme a mantšhi a go tšwa go ditšo tša go fapana fapana, e na le dinomoro tša go nyaka go lekana tša diboledi tša Nguni, Sotho-Tswana le Indo-European, le hlohleletšo ya Khoekhoe. Se se dirile gore go be phatlalatšo ya lemele la toropong leo le sego la semmušo, Tsotsitaal goba S'Camtho/Ringas, dinaga toropong tše dikgolo ka mo porofenseng, yeo e phatlaletšego naga ka moka.
Tsotsitaal ka sebopego sa yona e le “Flaaitaal” e tšwa go leleme la se-Afrikaans, leleme la gotšwa ga se-Dutch, e lego leleme la go bolediwa kudu ka bodikela bja naga (Bodikela le Northern Cape ). 61 lekgolong ya batho ba bašweu le 76 lekgolong ya ma-Coloured ba e bolela bjalo ka leleme la pele. Lentšu le la morafo, ka bontšhi, le tšeyiwa gora “merafo e mentši”, ka ge le emela dihlopha tša Creole, eupša bontšhi bja bona ba na le bohwa bja bo-Khoekhoe, ebile bontšhi (kudu Mamoseleme a Cape) le bona ke ditlogolo tša dihlopha tša makgoba tšeo di tlišitšwego ke Vereenigde Oostindische Compagnie(VOC) go tšwa mafelong a go hwetša makgoba kua bodikela le bohlabela bja Afrika, le go tšwa dikoloning tša tsela ya kgwebo tša yona tša lewatleng la India.
Mathopša a dipolotiki a go tšwa koloning ya VOC ya Batavia le bona ba tlišitšwe Cape, ebile tše di hlomile hlohleletšo e kgolo ya go hloma se-Afrikaans, kudu hlohleletšo ya Malay, le dikgatišo tša yona tša Jawi tša pele. Mothomi wa tše ne e le mothei wa Bomoseleme ka Cape, Sheikh Abadin Tadia Tjoessoep (a tsebiwago e le Sheikh Yusuf). Hajji Yusuf e be e le lešika la bogoši le le kaone, e le motlogolo wa Sultan Alauddin wa Gowa, yeo lehono e le go Makassar, Nusantara. Yusuf, ga mmogo le balatedi ba 49 go akaretša le basadi ba babedi, basadi ba babedi ba direthe, le bana ba 12, ba amogetšwe ka Cape ka di 2 tša Moranang 1694 ke mmušiši wa Simon van der Stel. Be ba dudišišwe polaseng ya Zandvliet, ka ntle ga Cape Town, ka maiteko a go fokotša hlohleletšo ya gagwe go makgoba ya VOC. Leano leo le paletšwe, madulo a Yusuf (a bitšwago Macassar) a ile a ba madulo a šireletšo go makgoba a mantšhi ebile gwa ba go hlomilwe Setšhaba sa Bomoseleme ka Afrika Borwa sa mathomo. Go tloga mo, melaetša ya Bomoseleme e ile ya phatlalatšwa go setšhaba sa makgoba sa Cape Town, ebile badudi ba be bale bohlokwa go hlomeng gwa se-Afrikaans. Ela hloko ka ge ma Cape Muslim e le bona ba go bula madibogo dipuku tša mathomo tša se-Afrikaans, di ngwadilwego ka Searaba sa se-Afrikaans, yeo e tšeilwego go mongwalo wa Jawi, go dirišwa dihlaka tša Searaba go emela tša se-Afrikaans go dilo tša bodumedi le tša tšatši ka tšatši. Se-Afrikaans sona, se tšwa go mehuta ya leleme la se-Dutch leo le bolelwago ke setšhaba sa Khoekhoe sa ǁHuiǃgaeb (leina la Khoekhoe ka tikologong ya Cape Town), bjalo ka leleme la go rekiša pele le ka nako ya pele ya taolo ya VOC. Ge ma-Khoekhoe a mantšhi a hlasela ke leuba la sekononyane, ge ba bangwe ba fentšwe e le makgoba ya Boer beng ba naga bao ba tsentšwego ke VOC, se-Afrikaans se tšeetše maleme ya Khoekhoe legato bjalo ka leleme lago bolelwa kudu ka Cape. E bile leleme la naga la go aroganya la batho ba Griqua (Xiri goba Griekwa), yeo be ele ya sehlopha sa Khoekhoe.
Se-Afrikaans se bolelwa bohare le leboa bja naga, bjalo ka leleme la bobedi (goba la boraro goba la bone) ke batho ba Afrika Borwa ba baso (yeo, ka Afrika Borwa, e ra gore badudi ba go bolela SiNtu) bao ba dulago dipolaseng.
Taelo ya go balwa ga batho ya 2011 e begile dilo tše di latelago ka phahlalatšo ya baboledi tša maleme a pele:
Maleme a mangwe a bohlokwa a Afrika Boroa[fetola | fetola mohloli]
Maleme a mangwe a bolelwago ka Afrika Borwa ao a sa bolelwago ka gare ga molaotheo, a akaretša ao a šetše a boletšwe ka godimo, bjalo ka KheLobedu, SiNrebele, SiPhuthi, ga mmogo le maleme ao a hlakanego bjalo ka Fanakalo (leleme la pidgin leo le šomišwago bjalo ka leleme leo le hlakanego ka intasteri ya tša meepo), le Tsotsitaal goba S'Camtho, leleme leo le kgweditšego šomišo ka bophara bjalo ka leleme leo e sego la semmušo.
Maleme a mantšhi, ao a sego a semmušo be a bitšiwa mebolelo ya maleme a semmušo, yeo ka bogolo e latela ditiro tša Khethollo tša Bantustans, mo e le gorego badudi ba bannyane be ba kwišišwa go yela ethnos ya semmušo ya Bantustan goba "Nageng".
Palo e kgolo ya bafaladi ba go tšwa Yuropa, go gongwe ka Afrika, le kontinente ye e nyenyane ya India (kgolo-golo ka lebaka la tumelelano ya tshepedišo ya ma-India ya Brithania) e bolela gore maleme ao a fapaneng a ka kwetšagala dikarolong tše dingwe tša Afrika Borwa. Ka baagi ba kgale ba bafaldi go na le: Segerike, Segujarati, Hindi, Sepotoketsi, Tamil, Telugu, Urdu, SeYiddish, Setaliana le dinomoro tše nyenyane tša baboledi ba se-Dutch, Sefora le Jeremane.
Maleme ao a sego a semmušo a ka šomišwa bjalo ka maleme a semmušo moo go rerilweng gore maleme ao a atile. Gabohlokwa le go feta, maleme a a na le mešomo ya bohlokwa go ditšhabeng tše dingwe go bao boitsibi ba bona bo amanang kudu le leleme leo le boitsibi bja sešo se sa maleme a a SA a sego a semmušo.
Leleme leo le golang ka kudu leo e seng leleme la semmušo ke Sepotokisi[1] - la pele e bolela ke bafaladi ba go tšwa Portugal, kudu-kudu Madeira[2] gomme kamorago ke batho ba baso le ba bašweu le bafaladi ba go tšwa Angola le Mozambique ka morago gage ba thopile tokologo go tšwa go Portugal ebile bjale ke bafaladi ba morago-bjale ba go tšwa nageng tšeo - gape lego oketšega kudu Sefora, yeo e bolelwago ke bafaladi ba go tšwa Sefora Afrika Bogare .
Morago-bjale, baboledi ba maleme a Leboa, Bogareng le Bodikela bja Afrika ba fihlile Afrika Borwa, gagolo ditoropong tše kgolo, kudu Johannesburg le Pretoria, eupša le Cape Town le Durban.
Ditokišetšo tša Molaotheo[fetola | fetola mohloli]
Kgaolo ya 1 (Ditokištšo tša Motheo), Karolo ya 6 (Maleme) ya Molaotheo wa Afrika Borwa ke motheo wa mmušo wa molao wa maleme.
Mengwalo ya Seisimane ya molao-motheo o o saenileng ke mopresidente Nelson Mandela ka la 16 Manthole 1996 e šomiša (kudu) maina a maleme ao a bontšhitšwego go maleme ao ka bo ona. Sesotho e ra Sotho sa Borwa, gomme IsiNdebele e ra Ndebele sa Borwa. Ngangišano e aparetše go bitšwa ga Northern Sotho joalo ka Sepedi (mobolelo wa yona o mo golo) bakeng sa yeo e kwešišegago Sesotho sa Leboa (yeo be e bitšiwa ka yona ka Molaotheong wa Nakwana wa 1993).[3] Mopeleto wa Venda le wona o fošagetše, o fetoletšwe go Tshivenda bakeng sa Tshivenḓa yeo e nepagetšego.
Molaotheo o bolela ka "leleme la maswao" ka kakaretšo go na le Leleme la Maswao la Afrika Borwa.
- Maleme a semmušo a Repabliki ye ke Pedi, Sotho, Tswana, Swati, Venḓa, Tsonga, Afrikaans, English, Ndebele, Xhosa le Zulu.
- Go lemoga ka mokgwa wo maleme a batho ba rena a setlogo be a nyenyefatšiwa le go šomišwa ka gona, mmušo o swanetše go tšea mekgwa e nepagetšego go phagamiša boemo le go tšwetša pele šomišo ya maleme a.
- (a) Mmušo wa setšhaba le mmušo wa diporofense o ka šomiša leleme le lengwe le le lengwe la semmušo go merero ya semmušo, go hlahlobišišwa šomišo, go kgonega, go bitša, maemo a tikologo le teka-tekanyo ya dinyakwa le dikgetho tša setšhaba ka moka goba ka porofenseng yeo; eupša mmušo wa setšhaba le mebušo ya diporofense e swanetše go šomiša bonyenyane bja maleme a mabedi a semmušo. (b) Bo-mmasepala ba swanetše go hlahlobišiša šomišo ya leleme le dinyakwa tša badudi ba bona.
- Mmušo wa setšhaba le mmušo wa diporofense, ka mogato wa mmušo le megato e mengwe, e swanetše go laola le go hlokomela šomišo ya bona ya maleme a semmušo. Ka ntle le go nyenyefatša ditokišetšo tša karolo ya (2), maleme a semmušo ka moka a swanetše go thabela tekano ya hlompho ebile a swanetše go swarwa go lekana.
- Pan South African Language Board yeo e hlomilwego ke molao wa naga e swanetše go (a) kgothaletša, le go hlama maemo a, hlabologo le šomišo ya - (i) maleme ka moka a semmušo (ii) maleme a Khoi, Nama le San; le go (b) kgothaletša le go kgonthišiša hlompho ya - (i) maleme ka moka a šomišwago kudu ke ditšhaba ka Afrika Borwa, go akaretša le Sejeremane, Segerika, Segujarati, se-Hindi, Sepotokisi, Setelugu, Setamil le se-Urdu; le (ii) Searaba, Seheberu, se-Sanskrit le maleme a mangwe a šomišwago go merero ya bodumedi ka Afrika Borwa. -- Molaotheo wa replabliki ya Afrika Borwa[4]
Mohlala wa temana[fetola | fetola mohloli]
Se se latelang se tšwa go matseno ya Molaotheo wa Afrika Borwa:
Bona le[fetola | fetola mohloli]
- Ditirelo tša Maleme a semmušo
- Maina a semmušo a Afrika Borwa
- Khomišene ya Tšwetšo pele le Tšhireletšo ya Ditokelo tša Batho ba Setšo, Bodumedi le Ditšhaba tša Maleme
Ditšhupetšo[fetola | fetola mohloli]
1. "Africa :: SOUTH AFRICA". CIA The World Factbook
2. "South Africa could make signing official language". bbc.com. 28 July 2017. Retrieved 19 April 2019.
3. Alexander, Mary (6 March 2018). "The 11 languages of South Africa - South Africa Gateway". South Africa Gateway. Retrieved 12 March 2018.
4. The Economist, "Tongues under threat", 22 January 2011, p. 58.
5. Census 2011: Census in brief (PDF). Pretoria: Statistics South Africa. 2012. pp. 23–25. ISBN 9780621413885.
6. "A Comunidade dos Países de Língua Portuguesa, com Jorge Couto" [The Community of Portuguese-Speaking Countries, with Jorge Couto] (in Portuguese). Retrieved 22 June 2015.
7. "Portuguese Migration to, And Settlement in South Africa: 1510-2013" (PDF). SSIIM (UNESCO Chair on the Social and Spatial Inclusion of International Migrants – Urban Policies and Practices). 10 May 2013. Retrieved 27 August 2018.
8. "Constitution of the Republic of South Africa Act 200 of 1993". www.gov.za. Retrieved 6 December 2014.
9. "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 1: Founding Provisions". www.gov.za. Retrieved 6 December 2014.
Dikgokaganyo tša kantle[fetola | fetola mohloli]
- Matseno go maleme a Afrika Borwa
- Lelokelelo la maleme a Afrika Borwa mo bukeng ya maleme a lefase
- Letlakala la PanAfriL10n ka Afrika Borwa
- Dipalo-palo SA
- Hornberger, Nancy H. " Malao wa Leleme, Thuto ya Leleme, Ditokelo tsa Leleme: Setlogo, Bafaladi, le Pono ya Ditšhaba-tšhaba ." Leleme ka Lekokong, Puku. 27, No. 4 (Dec., 1998), matl. 439-458
- Alexander, Mary. Maleme a 11 a Afrika Borwa (Pherekgong 2018)


text:
Semi-automatic Term Extraction for the African Languages, with Special Reference to Northern Sotho *
AbstractAbstract: Worldwide, semi-automatically extracting terms from corpora is becoming the norm for the compilation of terminology lists, term banks or dictionaries for special purposes. If Africanlanguage terminologists are willing to take their rightful place in the new millennium, they must not only take cognisance of this trend but also be ready to implement the new technology. In this article it is advocated that the best way to do the latter two at this stage, is to opt for computationally straightforward alternatives (i.e. use 'raw corpora') and to make use of widely available software tools (e.g. WordSmith Tools). The main aim is therefore to discover whether or not the semiautomatic extraction of terminology from untagged and unmarked running text by means of basic corpus query software is feasible for the African languages. In order to answer this question a fullblown case study revolving around Northern Sotho linguistic texts is discussed in great detail. The computational results are compared throughout with the outcome of a manual excerption, and vice versa. Attention is given to the concepts 'recall' and 'precision'; different approaches are suggested for the treatment of single-word terms versus multi-word terms; and the various findings are summarised in a Linguistics Terminology lexicon presented as an Appendix.Keywords: TERMINOLOGY, TERMINOGRAPHY, MANUAL EXCERPTION, READING AND MARKING, SEMI-AUTOMATIC TERM EXTRACTION, RETRIEVAL, AFRICAN LANGUAGES, NORTHERN SOTHO (SEPEDI), RAW CORPORA, PRETORIA SEPEDI CORPUS (PSC), WORDSMITH TOOLS, WEIRDNESS RATIO, KEY WORD, LOG-LIKELIHOOD, RECALL, PRECISION, MOTHER TERM, SINGLE-WORD TERM, MULTI-WORD TERM, STEM, ROOT, KEY-WORD-IN-CONTEXT (KWIC), COLLOCATION, COLLOCATE, LEXICAL GAP, CLUSTER, LINGUISTICS TERMINOLOGY LEXICONSenaganwa: Go ntšhwa ga mareo ka tirišo ya seripa sa semotšhene malebanale maleme a Afrika, šedi ye kgolo e lego Sesotho sa Leboa (Sepedi). Gontšhwa ga mareo ka tirišo ya seripa sa semotšhene go tšwa ka gare ga dikhophase go thomile go ba setlwaedi go hlangweng ga mananeo a mareo, dipanka tša mareo goba dipukuntšu mererong yeo eitšego lefaseng ka bophara. Ge e le gore boramareo ba maleme a Afrika ba ikemišeditše go tšeamadulo a bona mo mileneamong wo mofsa, ga ba swanela go hlokomela fela tsela ye, eupša baswanetše gape ke go ikemišetša go diriša theknolotši ye mphsa. Mo taodišwaneng ye go hlalošwagore mo nakong ye, tsela ye kaone ya go dira dilo tše pedi tše go boletšwego ka tšona ke go kgethaditlhamolo tša thwii tšeo di dirišago khomphutha (se se ra gore tšhomišo ya khophase) le gošomiša ditlabakelo tša software (bj.k. WordSmith Tools) tšeo di lego gona gohle. Ka fao maikemišetšoa magolo ke go humana ge e ka ba go ntšhwa ga mareo ka seripa sa semotšhene go tšwa ka gare gakhophase yeo e se nago ditlaleletšo tšeo di tseneletšego ka mašakaneng, tša go hlahla, go kadirišwa malemeng a Afrika goba aowa. Gore re kgone go araba potšišo ye, go hlalošitšwe katsinkelo mohlala wa taba ya go nyakišišwa yeo e amanego le diteng tša thutapolelo tša Sesotho saLeboa. Dipoelo tšeo di humanwego ka go diriša khomphutha di bapetšwa ka gohle le dipoelo tšeodi humanwego ge go dirišwa kgetho ya mantšu ka matsogo. Šedi e fiwa dikgopolo tša kgakologelo(recall) le nepagalo (precision); mekgwa yeo e fapafapanego e a akanywa gore e kgone go hlathollamareo a lentšu le tee ge a bapetšwa le mareo a mantšu a mantši; gomme dikhumano tšeo difapanego di akaretšwa ka gare ga pukuntšu ya Mareo a Thutapolelo yeo e tšweletšwago bjalo kaMamatletšo.Mantšu a bohlokwa: MAREO, MONGWALO WA MAREO, KGETHO YA MANTŠU KAMATSOGO, GO BALA LE GO SWAYA, GO NTŠHWA GA MAREO KA SERIPA SA SEMOTŠHENE,GO HWETŠA GAPE, MALEME A AFRIKA, SESOTHO SA LEBOA (SEPEDI),DIŠEGONTŠU (DIKHOPHASE), KHOPHASE YA SESOTHO SA LEBOA YA TSHWANE (KST),WORDSMITH TOOLS, WEIRDNESS RATIO, LENTŠU LA BOHLOKWA, LOG-LIKELIHOOD,KGAKOLOGELO, NEPAGALO, LEREO LA MOTHEO, LEREO LA LENTŠU LE TEE, LEREO LAMANTŠU A MANTŠI, KUTU, MODU, LENTŠU LA BOHLOKWA KA GARE GA KAMANO(LBGK), PEAKANYO, BEAKANYA, TLHOKEGO YA LEREO, SEHLOPHA, PUKUNTŠU YAMAREO A THUTAPOLELO
Copyright of all material published in Lexikos will be vested in the Board of Directors of the Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Authors are free, however, to use their material elsewhere provided that Lexikos (AFRILEX Series) is acknowledged as the original publication source.
Creative Commons License CC BY 4.0


text:
The Lexicographic Treatment of Days in Sepedi, or When Mother-Tongue Intuition Fails*
AbstractAbstract: Since May 2001 the Sepedi National Lexicography Unit officially started the actual dictionary-writing of a pioneering Explanatory Sepedi Dictionary (PyaSsaL). The compilation is undertaken within the theoretical framework of Simultaneous Feedback, is fully corpus-based, and follows an onomasiological approach to the Sepedi lexicon. In this article the various compilation aspects are examined and illustrated by means of one onomasiological sub-field, namely the days of the week. It is shown how a balanced combination of mother-tongue intuition, data from existing (bilingual) dictionaries, fieldwork results, corpus queries, and grammarians' conjectures can and should lead to a sound lexicographic treatment.Keywords: SEPEDI NATIONAL LEXICOGRAPHY UNIT (NLU), SIMULTANEOUS FEEDBACK (SF), PRETORIA SEPEDI CORPUS (PSC), ONOMASIOLOGICAL APPROACH, DAYS OF THE WEEK, MOTHER-TONGUE INTUITION, FIELDWORK, QUESTIONNAIRES, INTERVIEWS, GRAMMARIANS' CONJECTURES, NOUN CLASSES, REPETITIVE INSERTED TEXTSKakaretšo: Tshekatsheko ya matšatši polelong ya Sesotho sa Leboa go ya kadinyakwa tša go ngwala Pukuntšu, goba ge dikakanyo tša mmoledi wapolelo ye di sa atlege. Go thoma ka Mei 2001 Yuniti ya Bosetšhaba ya Pukuntšu ya Sesotho saLeboa e thomile semmušo go ngwala Pukuntšutlhaloši ya Sesotho sa Leboa (PyaSsaL). Thulaganyoya yona e laolwa ke teori ya Simultaneous Feedback, e theilwe godimo ga sešegontšu (khophase),gape e latela tsela ya go hlaloša manšu a Sesotho sa Leboa go ya ka direrwa tše di fapanego. Motaodišwaneng ye go tsinkelwa mekgwa ya go fapanafapana ya thulaganyo gape mekgwa yeo ešupetšwa ka karolwana e tee ya direrwa tša PyaSsaL, e lego matšatši a beke. Go bontšhwa ka faotekanelo ya kopanyo ya dikakanyo tša mmoledi wa Sesotho sa Leboa, tshedimošo go tšwa go dipukuntšu(tša malemepedi) tšeo di šetšego di le gona, dipoelo tša nyakišišontle, diphatišišo ka garega sešegontšu, le dikakanyo tša borapopapolelo di ka kgonago ebile di swanetše go fihliša tshekatshekongya kgonthe go ya ka dinyakwa tša go ngwala pukuntšu.Mantšu a bohlokwa: YUNITI YA BOSETŠHABA YA PUKUNTŠU YA SESOTHO SALEBOA (YBP), SIMULTANEOUS FEEDBACK (SF), KHOPHASE YA SESOTHO SA LEBOA YA TSHWANE (KST), DIRERWA, MATŠATŠI A BEKE, KAKANYO YA MMOLEDI WA SESOTHOSA LEBOA, NYAKIŠIŠONTLE, MANANEOPOTŠIŠO, DIPOLEDIŠANO, DIKAKANYO TŠA BORAPOPAPOLELO,MAGORO A MAINA, KHII YA GO TSENYWA KA GO BOELETŠWA
Copyright of all material published in Lexikos will be vested in the Board of Directors of the Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Authors are free, however, to use their material elsewhere provided that Lexikos (AFRILEX Series) is acknowledged as the original publication source.
Creative Commons License CC BY 4.0


text:
***Sereto sa ga Magoro***
Ba ga Magoro ke dikolobe.
Nna ke kolobe kgolo setshaba meetse,
Lerageng nkaralokela sedula se shutsa.
Dimpana mararampana go khora ake gotsebe,
Samma tshila ga e bolae.
Dinko ke mafamo,
Moselana nkoko.
Dikolobe tsa ga Magoro ke batho babo mosere homotsa dibatana,
Gobane dilo tsa melwane di a re seleka,
Ke batho babo kgomo a Mokgadi batho ba gore ge ba e ja ba ala mokgopa gore go se be le mpesa yeo ekago topa marathana,
Gobane maratha go topa mpsa ya bohlale fela.
Keilalo nna Magatlo magatlola,
Dintwa tsa lesaka,
Nna motho wabo Maswara a tiisa sefolosa nkwe thabeng,
Nna sehunulla ngwaga,
Samma ka se bonwe ngwaga ka moka lesaka lea swiswing moo le yo hwetsago marumo a louditswe.
Reba ila mosela wa pudi mothopo reja,
Ya shiya shiya kolobe dimpa e yaya.
Re diseku.
Mahlatji weee!!
***KAPA***
Bakone wee!
Rena re baga Magoro a Mangwakong
Dithamaga tsa mereto Maswiri a mupudung a mahubedu
Rena Bakone ga re nyana re ba botlana re ja mmutla a lale
Rena re batho ba gabo Mpholo Mmadumane Phaka dimakanka Maila-go-fenywa,
Rangwato Magoro and Mmino wa Koša:
Ba re ganka nkabe di adingwana ra nea Mpholo wa ga Magoro a di epiša Lekgwara
Ke babo Sela Ntshathuma
Seale ke Mmamosela wa Matuba
Bare Seala tshela gabedi laboraro o we fase
Rangwane a Mmakoloi tsa makgowa
Seala ke lephodisa ka Morišane
Mapogo kotsa motse ke sebo sa banna
Ke batho ba gaabo Tomane Mogale
A tomatomela makgopho a Ramogola a Molala
Re batho ba gaabo Nkgodi a tšwago Phupu
Rena Bakone ga re gole re purakela
Go gola ba Magakale ba menotlo e metelele
Rena baga Magoro re re eja re ala mekgopa
Re tshaba dimpša go topa marapo
Ke babo Phaswane a Leswene Ntsikitsane ya Maja
Ka leleme thitelwana a hano.
Bakone wee!!
Babina hlanhlagane!!***


text:
BOLELOKO
Go tla ba le magoro a a latelago a boleloko:
(1) Boleloko bjo bo Tlwaelegilego bo buletšwe batho bao ba nago le, bonnyane, Tikrii ya Onase ka Maleme a Afrika. Le ge go le bjalo, boleloko bo ka fiwa le motho yo a se nago senyakwa se, go ya ka tumelelo ya Boto ya Mokgatlo goba Komitiphethiši ya yona.
(2) Boleloko bja Tlhompho bo ka fiwa batho bao ba kgathilego tema ye kgolo kudu ka lekaleng le le ka Mokgatlong.
(3) Boleloko bja Ditheo bo buletšwe ditheo ka moka. Ditefelo tša boleloko bjo di menagana gane ge di bapetšwa le ditefelo tša boleloko bja setlwaedi. Leloko le lengwe le le lengwe la Setheo le swanetše go fiwa dikhophi tše tharo tša tlaleletšo tša dikgatišo ka moka tša ALASA ge le di kgopetše. Dikgokagano ka moka di tla lebišwa go motho yo a filwego maikarabelo a go emela boleloko bja ditheo. Boleloko bja ditheo bo dumeletšwe fela boutu e tee.
(4) Boleloko bja Bophelo Ka Moka bo fiwa leloko lefe goba lefe la setlwaedi la ALASA, ge feela le ile la kgona go lefa tefo ya ngwaga ka ngwaga ya boleloko makga a lesometshela mo nakong efe goba efe.
Boto e tla tla ka sephetho sa gore ditefelo tša boleloko e ba bokae. Go lefa tšhelete ya boleloko go fa leloko ditshwanelo tša go fiwa Tšenale, gape le go fiwa dikgatišo tše dingwe tša Mokgatlo ka tefelo yeo e fokoditšwego moo go kgonegago.
Boto e ka fega boleloko bja leloko lefe goba lefe ka mabaka a itšego; go fa mohlala, ge leloko le fetilwe ke nako ya go lefela boleloko.
Maloko a Setlwaedi le a Tlhompho, mmogo le a Ditheo le a Bophelo Ka Moka a ka šomiša ditokelo tša ona go bouta mabapi le mešomo efe goba efe ya Mokgatlo ge a le gona ka sebele.


text:
***Sereto sa Tlailane***
Ke Bana Ba Kgoši Ba Mashienyane Wa Nakedi Wa Setsha Sa Mamokwele Wa Setsha Se Ritela Kobo,
Ge Ditau Dišoga Kobo Eya Butšwa, Ke Ba Mmadiale O Otile, Kgoši Ka Go Ota Owela Bathong,
O Wetše Baga Mogolo,
O Tloga O Wetše Mangoka Dirotha.
Ke Motho Wa Gabo Theetša Morwa Tshwaane A Maleka Tlailane.
Ke Setlatlanka Sa Motho Setlaela E Kaba Kgomo Reka Se Rekiša Ra Se Bapatša Go Bafiti Ba Tsela,
Setlaela Ra Reka Ka Sona Masaka Ra Tloga Re Reka Mabele Go Batho Ba Di Koloi.
Ke Tau Yeo E Boago Seoko Seokodibeng Sa Meriti Mebedi,
Meraro Meng Ya Maloba .
E Bowa Ga Gešu Gantšokotšane A Lebelo La Phukubje Ya Go Befa Dinama,
Ka Mošate Bare Tlalo La Yona Ga Le Befe,
Re Bana Ba Dihlabana Tsa Bo Mokgano A Mmangwakwana A Sebitša.
Ke šaba La Bo Sefudi Le Mmamang,
Wa Ga Marota.
Sefudi Ke Ngwato,
Ke O Motelele O Tloga Ele O Motelele Wa Go Feta Ditšhaba,
Ngwato O Feta Segwaba Sa Makgopo,
O Feta Segwaba Ka Go Ja Le Ka Go Bereka.
O Feta Le Kgaribišane E Bohlale Sebatana Se Maseme,
Ke Ngwanabo Mokgohlwe Le Mmapule.
A Ga Se Yena Patlama Wa Dinko? Gwanaabo Kaate, A Rego Nna Ga Ke Patlame Kgomo Ke Patlama Motho?
Ke Mmapulane Wa Mogono Wa Ntletlerwana A Leselo.
Ke Motho Wa Gabo Maekaeke Ka Selepe Ke Yo Rema,
Ke Remile Kutu Tsa Mehlare,
Keremile Kutu Tsa Medibu Le Tsa Megokare.
Saabe Sa Rema Le Megaba Thabeng,
Selepe Sa Ngwato Se Rema Mokgapa Se Tloga Se Rema Monoko Godimo ,
Selepe O Reme Ka Go Shiela O Se Tlo Rema Le Mehwelere Tshipi.
Ngwato O Tlo Rema Le Kotana Tsa Mešišidi.
Ke Rena Bana Ba Kgoši Ba Soladi O Mošwaana Lekgopo,
Wa Leswielo Lehloba Naga,
Ba Rego Naga E Pala Ka Bogolo.
Ke Rrago Dipheta Tsaga Soladi,
Ke Thaka Tšhorompshe Wa Ntšipana Wa Mogoma Tshweu Ya Ditsebe Morwa Dishegong
Ke Tau Eo E Tšwago Moshola Ga Masemola A Mahlako A Ma Hlakeng A Maso A Mašweu Ka Dikala.
Gona Kua Ga Thaka, Kua Ga Mmamonabele.
Thaka Ga Ke Mele Maswikeng Ke Tšhaba Baditi Ba Mahlanyaneng,
Go Na Kua Ga Ba Bina Tau Makgema Ba Hlabile Kgomo Bošego,
Ba Ja Ba Kuna Maboa,
Ba Kuna Swana A Segolo,
Ba Kunne Swana A Bo Mmamokgapi Sekgwari Ba Kunne Tate,
Ba Tloge Ba Kunne Mokgokolo Mothiša Leeto,
Ke Kgokološane Ya Boloko Bja Dipudi,
Ka Boa Ka Tshela Dinyaraga O Tshetše Tša Mmago Mmapoleke ,
Ba Motseba Ka Moka Ba Ga Masemola Bare Ke Khulong Ya Mmamatšekele ,
Gana Kua Ga Maswielele A Marago A Basadi,
Ga Se Pheu Sa Tau Morwa Masemola,
Ga Kgoši Tseke Wa Bapela Mmamoake,
Ke Tseke Ke Moloti Wa Ditšhuana Ke Kgomo E Tshweu Morwa Masemola A Mokwena.
Go Bane E Tla Tswala Pholo Ga Se Ya Ntšhita. E Tloga E Ntšhitše Ditlhako Ya Ba Ya Di Bušetsa.
Ke Motho Wa Ga Bo Mmazwi O Botse Rrago Phaahla.
Diatla Di Phaswa.
Atla Tše Tshiweu Nke Go Tša Lesea,
Mmazwi Ka Botse O Phala Magoši.
O Phala Bo Sekwati Le Bo Thulare Ophala Le Tseke Morwa Masemola A Mokwena A Ba A Phala Le Kgoši E Ntšho Nkego Mohlanka,
Ke Sepeke Mmamagane Ke Mokgalagadi A Mokwena Ke Tau E Kgolo Morwa Phaswane ‘A Mashwene Mmazwi Mohlang O La A Eya Bogweng Ka Moletlane O Ile A Hwetša Matebejana Maswana,
O Tloga A Fetile Makubu Ka Motlapodi.
A Re Naa Le A Ntseba?, Ba Gare Go Tsebe,
Ka Re Ke Nna Morwa Nape O Moso Makgopong,
Ke Kgaetšedi Ya Mmamokiritle Mahlako Ke Kgopapa Ya Go Tswalwa Ke Segotšane.
O Tswetšwe Ke Mokgekolo Wa Tsebe Ya Legoswi.
O Tloge Ana Le Tlhokofele Mothameng Ke Kgatšedi Ya Maputle Ka Kgwadi Ya Bo Segotšane Ye A Re Go Nna Ga Ke Mpara Ke Legomotša Ke Tloga Ke Le Mogatša Basadi Ba Makgoweng.
Ke Kgwedi Ga Ke Thope Mpara,
Ke Thopa Ya Thamaga Ya Mereto.
Gona Kua Ga Matima Tšatši Ya Kwapa La Boroka Ga Ntsho Ka Hlaba Dithamaga Ge E Le Dikuwadi Ke Tshaba Mebala Ke Tloge Ke Tshaba Wa Godimo A Bo Pula.
Gona Ka Kua BoKgaga. Ga Mphahlele A Dileša Tsa Mašobana Ga Kgoši Phatudi A Mangana.
Ga Moroka Wa Metši Wa Bo Legobole,
Ga Moloto Wa Mmatšhidi. Ke Kgoši Ya Diphetu Ya Ka Makaung Gammamosebo Ke Kgomo Ya Bo Selebanye Ke Mogoto Wa Wa Bo Nthotho Ke Kgabo Mmasetoname,
Kgeke Tonamela Borwa, Ka Borwa Ba Kgalegile. Borwa Ga Go Ne Sebodu,
Kamoka Ba A Lema. Dikgekolo Dihlwa Dire Re Tsofaletše Eng?
Ba Re Kgeke Di Ngwatha Senkgwa Ba Tloge Ba Ngwatha Ka Marangwana A Bona.
Makgopho Ka Moka Theetšang Re Timeditše Tshoane,
Re Tloge Re Timeditse Mokgalabje Mmeka Ngwetši,
Pelo Ya Beta Mokgekolo Ya Tloga E Beta Mmago Mmaapeya Ka Ngwaritsana Lethamaga.
Ya Fo Beta Le Mmago Mpšane Wa Madisane Kgantha Ditloo,
Bare Masane Wa Setlaela Morwa Mmaeboneng.
Ke Tshese Ya Bo Sorola Mare.
Ke Dilepe Le Melamo. Dihlabana A Re Molateng Re Mo Kweletse Kua Makotopong Kgauswi Le Turfloop.
Gana Ka Kua Botokwa Ga Ga Mmatšhaka Maimela,
Ga Pudi Ko Tswala Mosegare Ga Putsana Ka Llela Go Fula.
Gana Ka Kua Ga Letswalo La Mmatau.
Ga Pudi Ya Fata Boroko, Ya Fata Ge Ele Boroko Bja Pudi Botswa Tlhakong.
Ke Tšhaba Phaswa A Manaila Ke Re Thipa Eja O Ba Gomele,
Batho Ga Se Diphoofolo***


text:
Sereto sa ga Maila**
Agee Maila wee!
Agee Ditau wee !
Agee Mosalate !
Wena o boyago Salate Lehlapa Kwena,
Mo ba rego wa hlapa lesele le a hwa.
Ke Maila Swiswi la boroka ,
Laifala Pula e yana.
Ga ele Medupi ke boya nayo bošego Ye e boyago seopela ntšhiroge ,
Ke tšhirwe ke serumule .
Batho ba ga-Maila ke mabjana ‘ Batho ba namana ya gare ga ino Le rego leleme ga le e lebale.
Ke motho wa bo magata ka thoko,
Motho wa bo kgeswa le legolo mangata .
Rra mpolokeng ke sa phela ,
Gobane ge ke hwile kemoka ke se nyetše .
Ke wa bo-Manyemole wa mabu a tshehlana,
Yo a boyago thabeng ya Mmamabala phepeng Moksha ba šitwa ba lapeli ba thema. *
Kare Nyemo kea Nyemola ,
Bare Manyemola ba leseng ba bakhatše
Ba ba lahlise matepe.
Wena o boyago thabeng ya mamoriri gona Kua tsopeng ,
Ke tšhaba mediti .
*Ageee Lepota


text:
Ke Masipa kgolo rankwe ya Botlokwa
Nkwe bolaya phala re je
Ngwana kgoši o a jelwa
A jelwa a kibakibelwa.
Masipa ke pudi ka bekwa
O rile a tla bekwa a ya le dinaka pitšeng
Ba re masipa o se ka tšhoga nonyane
O tšhingile Mankgodi a Tšwela.
Ke batho ba bo raletšatši la makoba
Ke lekoba le koba motho sedibeng
Ba re mmethe mmobo ngwanabo Lesiba
A nne a lla ka makgohlo ga mphepe la mogašwana
Ba bo kabati malesela, mogale ra manna ka go peama
A bona bo Motswalage bo Mmakwena a lešika.
Batho ba bo Mmatšokotša a Modukula
Ba re tšokotša molamo ngwana masenya
Ba re batho ba masenya ba nthopa
Ba re nkunelle obe o nkhunele ka morago ga motse wa selemela.
Ke Tšikitšiki a Lephotho
Ke Mmatšhiki a bo Lesiba
Ke ba bo mathokgosela ramatsena kgabeng
Ba re le ge o ka tla le kgomo Malose a Masipa;
Bo mpara bo sa le gona
Ke ba bo sefoto sa manyana
Sebataladi sa bo mokgaetši.
Ke sekoma se komela balemi,
A bile a komela bo papage bo Monakane a Dikgwadi
Ba bo ramokgantšhi a photse tša lekwala.
Ke Mafahlana a Ramatsamai,
Bana bam ma maja ka legoa
Ba o ba rego bat la ja legoa le tsoge
Ke batjilela ba leoka batlokwa.


text:
Maikemišetšo a magolo a puku ye ke go thuša malapa a dinaga magaeng ao a nago le dikgogo tše mmalwa le batho bao ba sa kgonego go hwetša maele ga bonolo ka go oketša tšweletšo ya nama le mae tša dikgogo tša bona. Nama le mae di nale protene yeo e thušago bana gore ba gole ka botelele ba be ba tie, le gore mabjoko a bona a gole ga botse gore bakgone go ithuta ga bonolo. Go bohlokwa le gore batswetši ba hwetše protene ya boleng bja godimo e ntši yeo e hwetšagalago maeng le nameng ya kgogo. Phepo e botse e bohlokwa go maphelo.
Puku ye e diretšwe go thuša ka ga koketšo ya tšweletšo ya dikgogo tša segae tšeo di itshelelago dijo e bile di itlhokomela, ka go tsebiša ditsela tše bonolo tša motheo le dinyakwa tše mmalwa tša go se ture. Ga ntši basadi ba hlokomela dikgogo ka go lemoga bohlokwa bja mae le nama go phepo le maphelo a bona le bana ba bona. Go rua dikgogo go ka thuša le ka tšhelete. Dikgogo tša segae le dithole tšeo di feditšego go beela di nale theko e botse mo Afrika Borwa, le mae a rekišega ga bonolo go baagelane.
ya khalsiamo. Kalaka e nale theko e fase mme e swanetše go fiwa ka thoko ka sebjaneng lefelong la go oma. Makgapetla a mae ao a šitšwego a ka fiwa dithole go oketša khalsiamo, uepša o wa bediše pele le merogo e me tala. Ka tsela ye makgapetla a ka se phatlalatše malwetši.
Ke rata go leboga morena David Farrell ka mošomo o mo golo wa go ngwala šupa tsela ye. Ke leboga le thušo ya badirišane ka yena. Ke sa lebale le mekgatlo yeo e tsentšego letsogo go thuša ka mašeleng a go lefela ditshenyegelo. E ka ba phošo e kgolo go se leboge bašomedi ba kgoro ya tša dikgogo ya Unibesithi ya Stellenbosch le mogolwane wa ka Doreen Magolego ka thekgo ye ba go mpha yona ge kebe ke fetolela šupatsela ye.
D.J. FARRELL
The University of Queensland
April, 2000


text:
Go tsoma swiri
Kgale, go be go na le naga ya go tlala mehlare yohle ya dienywa.
Seenywa se tee seo se sa kago sa bonwa ke motho goba go kwa tatso ya sona, e be e le swiri.
Ka letšatši le lengwe morwedi wa kgoši wa mmamoratwa, Bokang, o ile a lwala.
Dingaka tše dintši le malopo ba lekile go mo thuša, efela Bokang ga se a kaonafala.
Mafelelong go ile gwa bitšwa lelopo la go tšofala kudu. “Go na le mohlare wa swiri go gongwe mo nageng,” a botša kgoši.
“Ge o ka fa Bokang mohlodi wa diswiri tša ona, o tlo kaonafala…


text:
MEKGATLO YA GO SE ANGWE KE TEFELO YA MOTŠHELO
Mekgatlo yeo e sego ya Poelo le Motšhelo
Mekgatlo yeo e sa hwetšego poelo e kgatha tema e kgolo setšhabeng ka ge e abelana maikarabelo a magolo kudu le Mmušo bakeng sa kagišano le tšweletšo ya dinyakwa tša mo nageng. Tshwaro ya go fapana ya motšhelo e akanyeditšwe go thuša mekgatlo ya go se hwetšego poelo ka go katološa ditlabelo tša bona tša tšhelete. Tshwaro ya go fapana ya motšhelo bakeng sa mekgatlo yeo e sa hwetšego poelo ga e dirego ka go itiriša, gape mekgatlo yeo e fihlelelago dinyakwa tšeo di beilwego go Molao wa Motšhelo wa Letseno, 1962, e swanetše go dira kgopelo ya go lokollwa. Ge eba kgopelo ya go lokolla e dumeletšwe ke SARS, mokgatlo o ngwadišitšwe bjalo ka Mokgatlo wa go Hola Setšhaba (PBO) gape o fiwa nomoro tšhupetšo e kgethegilego ya PBO. Go bohlokwa kudu go lemoga gore mokgatlo wo o nago le kgahlego ya go dira poelo goba wo o ngwadišitšwego bjalo ka mokgatlo wa go se hwetše poelo (NPO) goba Khamphani yeo se sa Dirego Poelo (NPO) ga e khwalifaye ka go itiriša go hwetša tshwaro ya go fapana. Mokgatlo o tla ipshina fela ka tshwaro ya go fapana ya motšhelo morago ga ge o dirile kgopelo gape o filwe tumelelo bjalo ka Mokgatlo wa go Hola Setšhaba (PBO) ke ba Uniti ya ba go se Angwe ke Motšhelo (TEU).
Na Mokgatlo wa go Hola Setšhaba ke eng (PBO)
Maemo le dinyakwa tša mokgatlo gore o dumelelwa bjale ka PBO a ka gare ga karolo 30 mola melao ya go laola tshwaro ya go fapana ya lekgetho ya PBO e hwetšagala go karolo 10(1)(cN). Karolo 10(1)(cN) e fana ka go se angwe ke motšhelo wo o tlwaelegilego wa dirasiti le kgoboketšo tša go dumelelwa tša di-PBO. Dirasiti tše dingwe le dikgoboketšwa go tšwa dikgwebišanog goba ditiragalo tša dikgwebo di ka se lefišwe motšhelo. Di-PBO di na le tokelo le maikarabelo a go diriša tšhelete ya setšhaba, yeo ba e hwetšago do meneelo le dikrante, ka kgahlego ya setšhaba ka go se lefele motšhelo. Meneelo goba dikrante di ka amogelwa go tšwa go setšhaba ka kakaretšo goba thwii goba go se amogele thwii go tšwa go Mmušo. Go tloga go le bohlokwa go tiišetša gore mekgatlo yeo e sa lefelego motšhelo e diriše tšhelete ya yona ka moikarabelo, kudu e dirišwe bakeng sa morero wo o hlalosišwego, ntle le go ikhola, go akaretša batlhami le batshephiwa. Di- PBO tše di dumeletšwego di swanetše go tšwelapele go obamela le Molao le melao e mengwe yeo e nyalelanago le yona ka mehla. Se se akaretša thomelo ya dipušetšo tša motšhelo tša ngwaga go fomo ya IT12EI.Pušetšo ya motšhelo wa letseno o thuša Komišinare go kgona go lekola ge eba PBO yeo e dumeletšwego e šoma go ya ka dikgaoletšo tšeo di ngwaletšwego tša tumelelo yeo e filwego le go lemoga ge eba melao ya motšhelo wa seripana o a diragatšwa go dirasiti le dikgoboketšwa tše di hweditšwego ka ditiragalo tša kgwebišano goba kgwebo tšeo di sa khwalifayego bakeng sa go se lefele motšhelo. Mokgatlo wo o fanago ka thušo ya boithutelo, dipasari le dithušo tša go ithuta, dinyakišišo goba go ruta e swanetše go obamela maemo ao a ngwetšwego ka go Molawana R.302 (o phatlaladitšwego go Kuranta ya Mmušo Nom. 24941 ka 28 Feberware 2003).
Meneelo ya go lefišwa motšhelo (Dirasiti tša Karolo 18A)
Mmušo wa Afrika Borwa o lemogile gore mekgatlo e mengwe e itshepile meneelo ya setšhaba gomme go hlohleletša meneelo yeo o fana ka kgogelo ya motšhelo bakeng sa meneelo yeo e dirilwego ke balefela motšhelo. Bokgoni bja go fan aka dirasiti tša go gogelwa motšhelo boya ka karolo 18A ya tumelelo ya TEU, gape e kgaoletšwa go mekgatlo e itšeng yeo e dumeletšwego yeo e dirišago meneelo go lefela Ditiro tša go Hola Setšhaba e dumeletšwego. Molefela motšhelo yo a neelago ka botshepegi ka kheše goba thoto go ya ka karolo 18A-mokgatlo wo o dumeletšwego, o na le tshwanelo ya go gogelwa letseno la motšhelo ge eba moneelo o thekgwa ke karolo 18A ya rasiti yeo e filwego ka mokgatlo, goba mo mabakeng a mangwe, ke setifikeiti sa mongmošomo sa go laetša meneelo yeo e dirilwego ke mošomi. Palo ya meneelo e ka khwalifaya bakeng sa kgogelo ya motšhelo e kgaoleditšwe.
Thomelo ya IT12EI (Pušetšo ya Motšhelo wa Letseno)
Mekgatlo yeo e sa angwego ke tefelo ya motšhelo e swanetše go romela pušetšo ya letseno la motšhelo la IT12EI leo le ka hwetšagalago ka tsela ye:
- Ka eFiling ge eba o ngwadišitše bjalo ka eFiler;
- Ka go founela SARS Contact Centre go 0800 00 7277;
- Ka go etela lekala la SARS; goba
- Ka go letšetša goba go etela ofisi ya Yuniti ya ba go se Angwe ke Motšhelo (TEU)
Lemoga: Difomo di ka kgopelwa go tšwa go SARS bakeng sa go tlatša ka letsogo, gomme tša poswa ke molefela motšhelo ka tshedimošo e kopantšwego mmogo ka barcode ya go letediša. Pušetšo bakeng sa dikhamphani e swanetše go tlatšwa gomme e romelwa ka ngwaga ka letšatšikgwedi le le beilwego ke SARS. Pušetšo ya letseno la The IT12EI e ka romelwa ka mekgwa e latelago:
- Ka eFiling ge eba o ngwadišitšwe bjalo ka eFiler.
- Go di tsenya ka lepokising la tlogelo go lekala la SARS; goba
- Ka Poso
Go thuša ka tlatšo ya pušetšo ya IT12EI, o ka šupetša go Tlhahli ya ka Pejana – Ka fao o ka tlašago pušetšo ya letseno: Ditheo tša go se Angwe ke tefelo ya motšhelo (IT12EI).
Tirelo yeo e Fiwago ke TEU
TEU ke ofisi ya maikemišetšo yeo e hwetšagalago ka SARS yeo e šomago ka dikgopelo ka moka tša mekgatlo ya go se angwe ke motšhelo bakeng sa tumelelo bjalo ka di-PBO. Go thibela go se šome gabotse le tšhomišompe, TEU e lebelela gape obamelo ya di-PBO ka dinyakwa tša tumelelo. Gape maikarabelo a mangwe a TEU ke go dira tekolo. TEU e šoma ka dikgopelo bakeng sa go se angwe ke tefelo ya motšhelo wa letseno mabapi le dipeelano tša Molao wa Motšhelo wa Letseno, 1962: –
TEU GAE lebelelane le dikgopelo tša go se lefele motšhelo tša batho ka bong, Bahiri ba Mešomo (IRP30), Dikoporasi, Dikoporasi tša go Tswalelwa, Ditrasete tše Kgethegilego, Dikoporasi tša Lekgotla, Dikhamphani tša Boloko bja Kabelo, VAT, PAYE/UIF/SDL, Matlotlo a Kholego le Disosaethe tša Poloko. Go hwetša thušo ka enngwe le nngwe ya tše, ka kgopelo founela Contact Centre go 0800 00 7277.
Kgokaganyo ya Yuniti ya go se Angwe ke tefelo ya Motšhelo
Aterse ya Bodulo:
2nd floor, SARS Pretoria CBD branch,
C/o Lillian Ngoyi and Francis Baard Streets
Pretoria, 0002
Aterese ya poso:
P.O. Box 436
Pretoria
0001Mogala: 012 – 483 1700 Fekese: 012 – 483 1701 Emeile:[email protected]


text:
111Moya wa Morena wa nkuka wa nkiša lesorong la ka bohlabela la Tempele le le lebeletšego bohlabatšatši. Gona moo lesorong ka bona banna ba masome a mabedi le ba bahlano. Mo go bona go be go na le Jaasania, morwa wa Asure, le Pelatia, morwa wa Benaya, bona baetapele ba babedi ba setšhaba.
2Morena a re go nna: “Wena motho wa nama, banna ba ba lakana ka tše mpe, le gona ba fora batho mo motseng. 3Ba re: ‘Ga sešo ya ba nako ya go aga.11:3 “Ga sešo ya ba nako ya go aga.” goba “A ke re re kgauswi le go aga?” Motse wo ke pitša, mme rena re nama.’ 4Bjale ge, wena motho wa nama, ba porofete! Ba porofete!”
5Ke ge ke tsenwa ke moya wa Morena, gomme Morena a ntaela gore ke botše setšhaba sa Israele ke re: “Morena o re: Ke tseba se le se bolelago le se le se naganago. 6Le bolaile batho ba bantši mo motseng mo e lego gore mekgotheng ke ditopo fela.
7“Ka gona, nna, Morena, Mong wa bohle, ke re: Motse wo ke pitša ka nnete, mme ditopo tša bao le ba rapaladitšego mo go wona ke yona nama. Ke tla le leleka mo motseng! 8Le tšhaba tšhoša, mme nna, Morena, Mong wa bohle, ke re ke tla le romeletša banna ba le hlasela ka ditšhoša. 9Ke tla le leleka mo motseng, ka le gafela diatleng tša bašele. Ke tla le otla 10la bolawa ka tšhoša mellwaneng ya naga ya gabolena. Ke gona le tlago tseba gore Morena ke nna. 11Motse wo e ka se be pitša, le lena le ka se be nama ye e lego ka pitšeng yeo. Ke tla le otla mellwaneng ya naga ya gabolena. 12Ke gona le tlago tseba gore ke nna Morena yo le sego la phetha melao le ditaelo tša gagwe, eupša ditlwaedi tša ditšhaba tše di bapilego le lena tšona la di latela.”
13Ya re ge ke sa porofeta, Pelatia, morwa wa Benaya, a hwa. Ka itahlela fase ka sefahlego, ka hlaba mokgoši ka re: “Jonna, Morena, Mong wa bohle! Na e ka ba o tlilo fediša mašaledi a Israele?”
14Morena a bolela le nna a re: 15“Wena motho wa nama, badudi ba Jerusalema ba bolela ka banabeno, le meloko yeno, le Baisraele ka moka ba re: ‘Ba tlogile ba ile kgole le Morena, gomme naga ye e filwe rena.’
16“Bjale ge, botša mathopšakawena gore nna, Morena, Mong wa bohle, ke re: Ke nna ke ba rometšego kgole ditšhabeng, ka ba šwalalanya le dinaga tše dingwe. Le ge go le bjalo, ke ile ka ba bjalo ka lefelo le lekgethwa go bona dinageng tše ba ilego go tšona.
17“Ka gona o ba botše gore nna, Morena, Mong wa bohle, ke re: Ke tla le kgoboketša ka le ntšha ditšhabeng le dinageng tše le šwalalanyeditšwego go tšona, ka le bušetša naga ya Israele. 18Ge ba boa ba tla lahla medingwana le ditlwaedi tšohle tša go šišimiša mo nageng. 19
Ke tla ba fa dipelo tše difsa le menagano ye mefsa. Ke tla ba amoga dipelo tša bona tše thata, ka ba fa dipelo tše boleta. 20Ke mo ba tlago phetha melao le ditaelo tša ka ka moka ka potego. E tla ba setšhaba sa ka, nna ka ba Modimo wa bona. 21Eupša bao ba ratago go khunamela medingwana ya bona ba phetha le ditlwaedi tša bona tša go šišimiša, ke tla ba otlela tše ba di dirilego. Ke realo, nna, Morena, Mong wa bohle.”
22
Bakerubi bale ba thoma go fofa, gomme maotwana ale a kukega nabo. Letago la Modimo wa Israele la ba ka godimo ga bona. 23Letago la Morena la tlogela motse la ya thabeng ye e lego ka bohlabela bja wona. 24Moo ponong moya wa Modimo o ile wa nkuka wa mpušetša go mathopša kua Babilonia. Ke moka pono yeo ya timelela, 25gomme ka botša mathopša tšohle tše Morena a bego a mpontšhitše tšona.


text:
Sereto baTau ba ga Mabitsela***
Kgomo e a tshwa!
E Kgangwa ke mang ? E Kgangwa ke Motsomele wa Meriti menga mebedi maloba, tau ya Tsomela.
Ke Motho wa bo Mabitsela a bo di kgosi,
Tau se jela Leopeng,
Se gakantšha diphukubje le magokobu.
Ditau ge di e ja di a bopa tša etša maloba ge dibola.
O se bone Madidimalo go didimala ,
Pelo bohloko e bokwele.
Batho ba Motsomele o Mohwibidu.
Ke rena Batho ba Morua kgomo a Tsomele,
Ke rena batho ba go phušumana dithaba,
Mathabatha a bo Mosima.
Batho ba bo-Tšhika makatse wa Tsomele.
Retlogile Tsomele re phumegile,
Batho ba ka re bona ba re sega.
Ba dia methito yela ye mentši e ile kae?
Re šetše re seba ka fore mmammaswi. Batau weee
Ba bina šoro wee!
Kapa*
DiTau
Matsumela a ma hwibidu Rita wee la morokobala la itšwe le mahufa gobedi
Ke Mabitsela wa ramme Tau sejela leopeng.
Le ge o ka e jela leopeng, magokobu a go bona.
Ke batho ba bo tlhatla phokeng,
Motho wa Mokgoshi wa mosegare.
Ke batho ba bo tshikamatsepe ramano.
Kgwading se kokotela lebitsi mokgotheng.
Ko tsumele e tshwetse ka mosela Ke Rita la mmaMokgadi le Rita selemo,
Lehlabula e be mehudi ya phoka-noka.
Ba re o se bone Rita go ifala bonanana bja yona e bo humane.
Ke ba sekurumane sa ya lla se se rego nkaba Matome a Rita ka opela koma borethe le macheru a motlapema e mothata modula maeba.
Banye bja lefe Matome bja nkgahla ka ya kumula ka leba nabjo;
Sekuruwe se se makgolo se se marotholodi a pula ke batlogolo ba Mathupi a di kgwetšwe seketane.
Yo a thapetšego manthata di tswetše o mošweu a šala a lla tšiu o yo montšhi a šitwa ke go nkgatoga ge a tia lekgopolotše, ke letlankana o papa Ngwakoana Mabitsela. Ke batlogolo ba Matebe kgomomothoan’ e monnyane a mmalekakana bare Matebe a gabo ba mmitša. Moka o bitšwa ke mmamaropene a boile leeto o re e tla o khunele bana dithokgolo.
Monna ke thopi mmaMošibudi a ramme…. Tsumele wee!
Ke tjhaba baDiti
Inama se go tshele!
Kapa*
DiTau
Ke bo Mabitsela a bo Dikgoši,
Tau sejela leopeng
Se gakantšha magaka le magokobu a mahlaka Rampuwele ke a tloga,
Motau wa bo dikatana.
Motau o lebelo go lwa ka thipa o se lahle,
Maremela wa bo Masai,
Tlou remela o sepela,
Kabu-kabu lenyama le fe ya batho Le loma la kgora ya bo mosela yo mošweu.
O thitsa a fiwa ke mang Mmasekgotse a ile badimong,
Pula ya mola wa kgomo ke seotše Marothobolong,
Pula ya bosasa a Mabitsela,
Ke Batho ba boyago lefa-laolo la mpata a kgori leotla dipororo,
Ke Motsomele o mohwibidu wa Machika a Matsepe


text:
Kgalekgale, motseng wa go ba le khutšo wa Mudavula, go be go dula leobu la go tšwafa. Ka nako yeo, diphoofolo ka moka di be di lema naga go iphepa le go fepa ba malapa a tšona. Ka moka ka ntle le Leobu. Ka lebaka la go tšwafa ga gagwe, o be a sa nyake go šoma bjalo ka bohle. Go na le gore a šome, o ile a nagana leano la bokgopo la go adima go ba bangwe gore a phele gabotse.
Mesong ya Mošupologo o mongwe, Leobu o ile go Mmutla go kgopela bupi. Pele a fihla ntlong ya Mmutla, o fetotše mmala wa letlalo la gagwe o motsotho ya ba o motalamorogo.
“Ke kgopela gore o nkadime bupi hle,” Leobu a kgopela.
“O tlo ntefa neng?” Mmutla a botšiša.
“Mafelelong a kgwedi!” Leobu a tshepiša.
Mmutla o ile a tlatša pakete ya go se be le selo ya Leobu ka bupi. Leobu o ile a iša bupi gae, a tšama a myemyela tseleng. O be a nagana ka leanokgopo la gagwe la go hlalefetša diphoofolo tše dingwe. O hlamile koša ya go mo thuša go gopola leano la gagwe.
‘Ke tla fetola mebala ya ka
Efela ga go yo a tla tsebago.
Ke be ke le yo motalamorogo ge Mmutla a mpona,
Ka Mokgaditswana ke tla ba yo moserolane.
Segwagwa o tla bona Leobu yo moso
Go Khudu, ke tla ba yo motsotho.
Ke tlo fetola gape le gape mebala ye mentši.
Ba ka se tsebe gore ke nna!’
Ka Labobedi, Leobu o tsogile a swere ke tlala. “Nkase je motepa ka mehla. Ke nyaka raese!” Leobu a nagana. “Ke tlo fetola mmala wa ka ya ba o moserolane gomme ka ya go Mokgaditswana. Ge nka ba hlalefetša ka moka, ga go yo ke tlo mo lefago!”
Leobu o ile go Mokgaditswana ka pakete ya go se be le selo, yo ka botho bja gagwe a ilego a e tlatša ka raese. Leobu o tshephišitše Mokgaditswana gore o tlo mo lefa mafelelong a kgwedi.
Ka Laboraro, morago ga go apea raese, Leobu o lebeletše poleiti ya gagwe ka manyami. “Aowa! Aowa! Raese ge e le tee ga e bose. Ke nyaka nama!” Leobu a nagana sebakanyana. “Segwagwa o tlo mpha nama!” a nagana.
Leobu o fetotše mmala wa gagwe a ba yo moso gomme a kitimela ntlong ya Segwagwa ka pakete ya go se be le selo. Segwagwa o tladitše pakete ya gagwe ka nama. Le ga bjale, Leobu a tshephiša go lefa Segwagwa mafelelong a kgwedi.
“Ke duma dienywa. Ke a di hloka!” Leobu a nagana ka Labone. “Ke mang yo a nago le dienywa?” Leobu a nagana, a ngwaya hlogo. “Khudu! Ee, Khudu!”
Leobu o fetotše mmala wa gagwe ya ba o motsotho gomme a ya go Khudu ka pakete ya go se be le selo. O kgopetše Khudu dienywa, gomme Khudu a tlatša pakete ya gagwe ka dipanana, dinamune le diapole.
“Ke a leboga, ke a leboga, Morena Khudu. Ke tla go lefa mafelelong a kgwedi,” a tshephiša.
Ka dinako tšohle Leobu o be a opela koša ya gagwe gore a gopole go hlalefetša ga gagwe a mebala.
‘Ke tla fetola mebala ya ka
Efela ga go yo a tla tsebago.
Ke be ke le yo motalamorogo ge Mmutla a mpona,
Ka Mokgaditswana ke tla ba yo moserolane.
Segwagwa o tla bona Leobu yo moso
Go Khudu, ke tla ba yo motsotho.
Ke tlo fetola gape le gape mebala ye mentši.
Ba ka se tsebe gore ke nna!’
Ge kgwedi e fela, diphoofolo di ile tša emela Leobu gore a di lefe tše a di kolotago. Efela Leobu ga se a ya go di lefa.
La mathomo go ile Mmutla ntlong ya Leobu. “Lena ba ka mo! Lena ba ka mo!” Mmutla a goeletša keiting.
Leobu o ile a hlola ka lefasetere. O rile ge a bona Mmutla, a gopola koša ya gagwe. “Aa, Mna Mmutla, ke be ke le yo motalamorogo ge ke kgopela bupi bja gago,” Leobu a ipotša. Ka potlako, a fetola mmala wa gagwe a ba yo moserolane gomme a ya keiting go kopana le Mmutla.
“Ke nyaka leobu yo motalamorogo,” a realo Mmutla ka makalo.
“Leobu yo motalamorogo? Ke dula ke le tee fa. Ga se kgale ke hudugetše fa,” Leobu a fetola mmutla.
Mmutla o ile a sepela gomme Leobu a boela ka ntlong ya gagwe. “Ke bohlale nna,” Leobu a itheta ebile a dira lešata, a fofela sofeng.
Matšatšing a go latela, Mokgaditswana, Segwagwa le Khudu le bona ba tla go nyaka Leobu yo a kgopetšego raese, nama le dienywa go bona. Leobu o ile a ba hlalefetša ka moka ka go fetola mebala ya letlalo la gagwe gore ba se mo lemoge.
Go fetile sebaka sa go lekana kgwedi. Gomme, Mmutla, Mokgaditswana, Segwagwa le Khudu ba kopana mohlareng wa marula o mogolo ba kgoboketša marula a mmala wa gauta a bose. A lebeletše seroto sa gagwe sa marula, Khudu a re, “Leobu yo motalamorogo o hudugetše ntlong ya leobu yo motsotho. Leobu yo motsotho o nkolota pakete ya dienywa.”
“Aowa,” a realo Mmutla. “Ka ntlong yela go dula leobu yo moserolane. Ke nyakana le leobu yo motalamorogo wa go nkolota pakete ya bupi.”
“Aowa,” a realo Mokgaditswana. “Ka ntlong yela go dula leobu yo moso. Ke nyaka leobu yo moserolane wa go nkolota pakete ya raese.”
“Aowa,” a realo Segwagwa. “Ka ntlong yela go dula leobu yo motsotho. Ke nyaka leobu yo moso wa go nkolota pakete ya nama.”
Gomme Mogaditswana a re, “E ka be re hlalefeditšwe ke leobu yo tee ka moka ga rena ka go fetola mebala ya letlalo la gagwe? Areyeng ntlong yela ka moka ga rena ka nako e tee.”
Gomme Mmutla, Mogaditswana, Segwagwa le Khudu ba sepediša ba lebile ntlong ya Leobu ge ba fihla ba goeletša gore a tšwele ka ntle.


text:
Setswana
Setswana se bolelwa Afrika Borwa le Botswana. Setswana ke polelo ya semmušo ya Botswana, mola ka go Afrika Borwa e le ye nngwe ya dipolelo tše lesometee tša semmušo.
Badudi ba mmalwa ba Zimbabwe le Namibia ba bolela Setswana. Setswana se bolelwa ke batho ba e ka bago dimilione tše nne.
Peleng ka nako ya kgethollo ka go Afrika Borwa, go be go na le nagana yeo e bitšwago Bophuthatswana yeo e bego e theilwe go ba naga ya batho bao ba bolelago Setswana.
Setswana ka gare Afrika BorwaEdit
Palo ya batho ya 2011 ya Afrika Borwa e bontšha se:


text:
Primary tabs
Pego ya Kopano ya Kabinete ya 21 Phato 2019
Kabinete e kopane ka Laboraro, 21 Phato 2019, mo Tuynhuys ka Motsekapa
A. Merero ye Bohlokwa Seemong sa Bjale
1. Inšorense ya Maphelo ya Setšhaba (NHI)
1.1. Kabinete e ipiletša go maloko a setšhaba go kgatha tema go Molaokakanywa wa NHI, woo gonabjale o lego pele ga Palamente. Tshepetšo ya palamente e tla fa setšhaba sebaka se sengwe sa go ba le lefoko Molaokakanyweng wo.
1.3. Ge o fetišitšwe go ba molao, Molaokakanywa o tla dira gore badudi ka moka nageng ya rena ba hwetše tlhokomelo ya maphelo ya go swana, go sa lebelelwe gore ba tšwa malapeng a mohuta mang. Tokelo ye e šireletšwa ke Molaotheo wa Repabliki ya Afrika Borwa wa 1996.
1.4. Kabinete e na le tshepo ya gore NHI e tla phethagatšwa ka magato gape ka maikarabelo. Leano la phethatagatšo le tla dirwa gomme la phatlalatšwa ge Molaokakanywa o fetišitšwe go ba molao.
2. Ketelo ya Semmušo go la Tanzania le Samiti ya SADC
2.1. Kabinete e amogetše pego ka Ketelo ya Semmušo ya Mopresidente Cyril Ramaphosa mo go Repabliki ya Kopano ya Tanzania, yeo e akareditšego kemedi ya kgwebo go godiša kgwebo le peeletšo ka Afrika. Bjalo ka karolo ya lenaneo la go fihlelela batho, Mopresidente o etetše gape Morogoro, yeo e bilego legae la balwelatokologo ba Afrika Borwa. O beile kgare mo Toreng ya Mazimbu go hlompha le go gopola maAfrika Borwa ka moka bao ba hlokofetšego dinageng tše dingwe.
2.2. Mopresidente Ramaphosa o etile pele gape kemedi ya bo 39 ya Samiti ya Mehleng ya Dihlogo tša Dinaga tša Ditšhaba tše di Tlhabollogago tša Borwa bja Afrika (SADC), moo modirišani wa gagwe ka Tanzania, Mopresidente John Pombe Magufuli, a tšerego marapo a go ba Modulasetulo wa SADC.
2.3. Maemong a gagwe bjalo ka Mokgokaganyi wa SADC Nageng ya Bogoši ya Lesotho, Mopresidente Ramaphosa o abile pego ka se a se dirilego go tšwetšapele tshepetšo ya bokgokaganyi bja gagwe nakong ya Samiti ya Troika ya SADC ye e lego ka Sebopego go Tirišano ya Dipolotiki, Tšhireletšo le Polokego yeo e swerwego ka Labohlano, 16 Phato 2019.
3. Kopano ya bo 28 ya BASIC
3.1. Kabinete e amogela kopano ya bo 28 ya Brazil, Afrika Borwa, India le China (BASIC) ya Phetogo ya Leratadima yeo e bilego gona go tloga ka la 14 go fihla ka la 16 Phato 2019.
3.2. Kabinete e amogela gape kgato ye kgolo ya phetogo ya leratadima yeo e tšerwego ke dinaga tša BASIC go thekga ditumelelano tša lefase mo nakong ya pele le ka morago ga 2020, go sa akaretšwe ditlhohlo tša ekonomi ya leago tše dintši tšeo dinaga tše di lebanego le tšona.
3.3. Kabinete e thekga boipiletšo bja dinaga tša BASIC bja gore dinaga tšeo di hlabologilego e be tšona tšeo di thekgago ka tšhelete yeo e lekanego, ka go fetišetša theknolotši le ka go abelana ka bašomi ba ba lekanego ba ba nago le bokgoni go kgokaganya phethagatšo ye e atlegilego ya Kopano ya Tlhako ya UN yeo e bolelago ka Phetogo ya Leratadima, Tshepedišo ya yona ya Kyoto le Tumelelano ya Paris ka mokgwa woo o sa dirego gore dinaga tšeo di sa hlabologago di se be ka gare ga dikoloto.
B. Diphetho tša Kabinete
1. Mmotlolo wa Kabo ya Ditirelo tšeo di Theilwego Seleteng
1.1. Kabinete e amogetše Mmotlolo wa Kabo ya Ditirelo tšeo di Theilwego Seleteng, bjalo ka kaonafatšo ye bohlokwa mo phethagatšong ya mananeo a kabo ya ditirelo. Mmotlolo, woo gonabjale o nepišago dilete tše 44 le mebasepala ya ditoropokgolo ye seswai, o tla kgonthiša go se fetogefetoge le kopanyo mo peakanyong, tekanetšo le phethagatšo ya diprotšeke tša kabo ya ditirelo mo dileteng ka moka mo dikarolong ka moka tše tharo tša mmušo – wa bosetšhaba, wa profense le wa segae.
1.2. Mmotlolo o tsentšwe mo Molaong wa Tlhako ya Dikamano tša Mebušo, 2005 (Molao wa 13 wa 2005), woo o abago tlhako ya tshepedišo le peakanyo ye e kopantšwego ya dilo tše bohlokwa tša tlhabollo, le dinepo gare ga dikarolo tše tharo tša mmušo. O diretšwe gape go kaonafatša mananeo a dipeakanyo tše dingwe go swana le maano a tlhabollo ao a kopantšwego ka nepo ye botse ya go phethagatša leano le tee mo seleteng se sengwe le se sengwe go phatlalala le dikarolo ka moka tša mmušo.
1.3. Mopresidente Ramaphosa e tla ba mothekgi wa mmotlolo, a thekgwa ke Motlatšamopresidente David Mabuza le taolophethiši ka moka. Ditonakgolo tša Diprofense le taolophethiši ya bona le Boramotse ba mebušo segae le dilete, gammogo le di EXCO tša bona, e tla ba karolo ya phethagatšo ya mmotlolo wa kabo ya ditirelo tšeo di theilwego seleteng.
2. Khansele ya Tshepedišo ya Mopresidente (PCC)
2.1. Mopresidente Ramaphosa o beakantše PCC, yeo e lego ya mathomo mo Taolong ya Botshela, ka Labobedi, 20 Phato 2019. Mmotlolo wa Kabo ya Ditirelo tšeo di Theilwego Seleteng o abilwe go PCC gomme wa amogelwa ke Ditonakgolo tša Diprofense ka moka.
2.2. Kopanong go dumelelane gape ka gore Mopresidente o tla etela diprotšeke tša mathomo tša selete, tšona di tla akaretša Selete sa OR Tambo ka Kapa Bohlabela; Selete sa Waterberg ka Limpopo le Mmasepala wa Toropokgolo ya Ethekwini ka KwaZulu-Natal.
2.3. Diprotšeke tša mathomo tše tharo tšeo di tlogo etelwa di akaretša selete sa magaeng, selete sa meepo le mmasepala wa toropokgolo. Mola se e tla ba mathomo a mmotlolo wa kabo ya ditirelo tšeo di theilwego seleteng, dilete tše 42 tšeo di šetšego le ditoropokgolo tše šupa le tšona di tla etelwa ke Mopresidente Ramaphosa le mmušo wa gagwe gammogo le baetapele ba mmušo wa diprofense mo nakong ya Taolo ye ya Botshela.
2.4. Go bile le kabo mo kopanong gomme gwa boledišanwa ka peakanyo ya mekgwa ye senyane ya Tlhabollo ya Kgolo ya Diprofense go Tlhako ya Leano la Lebaka la Nako ya Magareng (MTSF) ya 2019 - 2024.
3. Tumelelano ya Sekhwama sa India, Brazil le Afrika Borwa (IBSA)
3.1. Kabinete e dumeletše go tlišwa ga Sekhwama sa IBSA seo e šomago ka Kimollo ya Bohloki le Tlala (Tumelelano ya Sekhwama sa IBSA) Palamenteng go dumelelwa. Tumelelano ye e gare ga Mmušo wa Repabliki ya India, Mmušo wa Bofederale wa Repabliki ya Brazil le Mmušo wa Repabliki ya Afrika Borwa.
3.2. Sekhwama sa IBSA se hlomilwe ka 2004 go thoma maiteko a go šoma gabotse gape se lebeletše dinyakwa tša batho go godiša Tirišanommogo Magareng ga Dinaga tše di leng kua Borwa mo Dikontinenteng tša Botšona.
3.3. Sekhwama se kgontšhitše Afrika Borwa go kgatha tema ka katlego le bohlokwa go maiteko a lefase go imolla bohloki le tlala tšeo di tseneletšego mo dinageng tšeo di hlabologago. Se kgathile tema gape ka katlego go godiša Dinepo tša Tlhabollo ya Go ya go ile (di-SDG) ka moka tše 17 ka dinaga tša badirišani tše e ka bago 21.
4. Kopano ya bone ya Ditona tšeo di šomago ka Bokgoni bja Afrika bja go Arabela Mathata ka Bjako (ACIRC)
4.1. Kabinete e dumeletše go swarwa ga kopano ya motheo ya Kopano ya Ditona ya bone ya Dinaga tša Go ithaopa tša ACIRC go tloga ka la 30 Phato go fihla ka la 3 Lewedi 2019.
4.2. Se se thekga le go kgatha tema go dilo tše bohlokwa tša mmušo go godiša khutšo le go se fetogefetoge ga kontinente le ga selete, le go kgonthiša gore diphetho tša Kopano ya Afrika (AU) tšeo di amanago le mešongwana ya khutšo ya Mašole a ACIRC le Mašole a Tlaleletšo (ASF) e a fihlelelwa. Se se tla kgonthiša gape gore Khutšo ya Afrika le Mokgwa wa go swana wa Tšhireletšo di dirwa ka khutšo le go šomišwa.
4.3. Afrika Borwa le Dinaga tše dingwe tše 12 tša go Ithaopa ke karolo ya ACIRC yeo e thomilwego ka 2013 bjalo ka peakanyo ya nakwana go fihla ASF e thoma go dirišwa.
C. Melaokakanywa
1. Molaokakanywa wa Tšhireletšo ya Bareki ba Dintlo wa 2019
1.1. Kabinete e dumeletše go phatlalatšwa ga Molaokakanywa wa Tšhireletšo ya Bareki ba Dintlo wa 2019, ka Kuranteng ya Mmušo gore setšhaba se swayeswaye.
1.2. Molaokakanywa o fediša Molao wa Ditekanyo tša Tšhireletšo ya Bareki ba Dintlo, wa 1998 (Molao wa 95 wa 1998). Tlhako ye ye mpsha ya molao e tla laola baagi ba dintlo le baakanyetši; wa katološa tšhireletšo go bareki ba dintlo; wa tsebiša sedirišwa sa tirišo sa bokgoni gomme wa akanya dikotlo/ditumelelano tša maleba le go thibela go se latele molao ga baagi ba dintlo.
1.3. Molaokakanywa wo o hlola gape le tikologo yeo e kgontšhago bakgathatema ba bafsa ka intastering ya go aga dintlo go tsentšha dinyakwa tša kontraka tšeo di kgonthišago gore ba tla swarelela mo mmarakeng.
1.4. Diprotšeke tša dintlo tša thekgo le tša leago bjale di wela ka karolong ya Molaokakanywa, go kgonthiša tšhireletšo ya bareki ka lekaleng leo la mmaraka wa dintlo.
D. Ditiragalo tše di tlago
1. Samiti ya TICAD VII
1.1. Mopresidente Ramaphosa o tla tsenela Samiti ya bošupa ya Khonferense ya Lefase ya Tokyo ka ga Tlhabollo ya Afrika (TICAD VII) ka Japan ka la 29 le la 30 Phato 2019. Morero wa samiti ke “Go tšwetša pele Tlhabollo ya Afrika ka Theknolotši, Kaonafatšo le Batho,” e beakantšwe le Lenaneo la AU ya 2063 le dilo tše bohlokwa tša kontinente tša kopanyo.
1.2. Samiti ya ngwaga wo ya TICAD VII e tla bolela ka, gare ga tše dingwe, dilo tše bohlokwa tše dikgolo tše tharo: (i) go akgofiša phetogo ya ekonomi le go kaonafatša tikologo ya kgwebo ka kaonafatšo le go ama lekala la praebete; (ii) go katološa setšhaba sa go swarelelo se maatla; le (iii) go matlafatša khutšo le go se fetogefetoge.
1.3. Tirišano ya Japan ka ditaba tša selete le tša lefase e bohlokwa go tšwetša pele Lenaneo la Afrika le go lemoga boitshwaro bja Tirišanommogo Magareng ga Dinaga tše di leng kua Borwa mo Dikontinenteng tša Botšona.
2. Samiti ya Sehlopha sa Dinaga tše Šupa (G7)
2.1. Mopresidente Ramaphosa o tla eta pele kemedi ya Afrika Borwa go ya Samiting ya G7 ka France go tloga ka la 24 go fihla ka la 26 Phato 2019, go latela taletšo ya Afrika Borwa go tsenela bjalo ka badirišani ba bagolo.
2.2. G7 ke foramo ya dinaga tše šupa tšeo di nago le diekonomi tše di tšwetšego pele gape di hlabollogilego lefaseng ka bophara - France, Germany, Italy, Japan, Amerika, United Kingdom le Canada – tšeo baetapele ba tšona ba kopanago ngwaga le ngwaga go boledišana ka ditaba tše bohlokwa tša ekonomi ya lefase, polotiki, go se lekalekane, leago le tšhireletšo. Samiti ye e tlago ya G7 e tla nepiša go lwantšha go se lekalekane, go godiša tekatekano ya bong, phihlelelo ya thuto le ditirelo tša maphelo tša boleng bja godimo.
2.3. Go kgatha tema ga Afrika Borwa ka go Samiti ya G7 ya 2019 go hlahlwa ke dithekgo tša dipholisi tša ka ntle tša mekgwa ye mene, (i) go kaonafatša dikgahlego tša setšhaba go fihlelela dinepo tša gae; (ii) go kaonafatša Lenaneo la Afrika le go godiša thekgo ya tlhabollo ya tshwarelelo ya Afrika; (iii) go huetša mokgwa wa go swana wo o kapanetšwego wa lefase woo o mpshafaditšwego le (iv) go kaonafatša lenaneo la Borwa ka go matlafatša Tirišanommogo ya Dinaga tše di leng kua Borwa mo Dikontinenteng tša Botšona mmogo le Dipoledišano magareng ga Dinaga tše di leng kua Borwa le tše di leng kua Bohlabela mo Dikontinenteng tša Botšona.
3. Foramo ya Ekonomi ya Lefase (WEF) ka Afrika
3.1. Foramo ya Ekonomi ya Lefase ya bo 28 e tla swarwa Motsekapa ka la 4 go fihla ka la 6 Lewedi 2019 ka fase ga morero: “Go kaonafatša Kgolo ya Kakaretšo le Bokamoso mo Nakong ya Tirišo ya Theknolotši (4IR)”. Foramo e ikemišeditše go bopa mananeoa selete le tša intasteri tša ngwaga wo o tlago.
3.2. Lenaneo le tla nepiša ka moo go ka katološwago phetogo ya mokgwa wa go swana wa selete woo o amanago le diinstitušene tša profešene, peeletšo, kopanyo, intasteri le kaonafatšo go godiša 4IR.
3.3. Go ba gona ga Baetapele ba Ekonomi ya Lefase le Dihlogo tša Dinaga mo nageng ya rena go aba sebaka sa go se tlwaelege go Afrika Borwa go ikgodiša le go kaonafatša dikgato tša rena tša bohlokwa tša go godiša ekonomi ya rena.
4. Kopanokakaretšo ya ISO ya bo 42
4.1. Biro ya Afrika Borwa ya Ditekanetšo ka Motsekapa e tla swara Kopanokakaretšo ya bo 42 ya Mokgatlo wa Lefase wa Ditekanetšo (ISO) go tloga ka la 16 go fihla ka la 20 Lewedi 2019.
4.2. ISO e kopantšha ditsebi go abelena tsebo ya bona le go godiša ditekanetšo tšeo di theilwego go ditumelelano tša boithaopo le tšeo di lego maleba mmarakeng wa lefase tšeo di thekgago kaonafatšo gomme tša fa ditharollo tša ditlhohlo tša lefase.
Lenaneo la ISO la 2019 le tla thoma maano a go šogana le ditlhohlo tša phetogo ya leratadima, ekonomi ya titšitale, kgolo ya ekonomi le kgwebo ye e kopanetšwego.
5. Kgolaganyo ya Ditirelo tša Mmušo mo Kgweding ya go Keteka Ditirelo tša Setšhaba (PSM) ka Lewedi
5.1. Lenaneo leo le tlago la PSM ka Lewedi ke lenaneo la kaonafatšo ya kabo ya ditirelo leo le dirago karolo ya Lenaneo la Tsošološo la Batho Pele leo le godišago tsela ye e tlwaelegilego ya go dira mošomo wa ditirelo tša setšhaba ka boprofešenale le go tšwela pele go aparela dikarolo ka moka tša kabo ya ditirelo tša setšhaba.
5.2. Lenaneo la PSM la 2019 le tla swarwa ka fase ga morero: “Khawuleza”: Go iša Ditirelo Bathong: Batho Pele “We Belong, We Care, We Serve.”. Se se matlafatša boipiletšo bja Mopresidente Ramaphosa nakong ya Polelo ya Maemo a Setšhaba gore bašomi ba mmušo ba phele go ya ka boitshwaro le ditheo tša Batho Pele ka go bea batho pele.
5.3. Kgoboketšo ya Lenaneo la PSM la 2019 le akaretša:
- Kgwedi ya Boeti – ka fase ga morero: “Boeti le Mešomo – bokamoso bjo bokaone go batho ka moka”. Boeti ke ye nngwe ya makala ao a dutšego a hlola mešomo. Kabinete e hlohleletša maAfrika Borwa go tšea maeto a Sho’t Left gomme ba godiša boeti mo nageng ya rena, ka go šomiša sebaka sa Beke ya Diphaka tša Setšhaba tša Afrika Borwa (SANParks) ya ngwaga le ngwaga go tloga ka la 8 go fihla ka la 15 Lewedi 2019, go etela diphaka tša rena tša setšhaba tšeo nakong yeo di tla bulelwago setšhaba ntle le tefo. Afrika Borwa ke legae la Mafelo a Bohwa a Lefase a 10 gape ke karolo ya boeti bja lefelo la lefase.
- Kgwedi ya Bohwa – Bohwa bo bula dibaka tše dingwe tša mešomo le mabokgoni, ya fa difala tša badiragatši, batsebatiroatla le diintasteri tša tlaleletšo. Go na le gape tlhokego ya go tšwela pele ka maikgafo a rena go babalela, go tsošološa le go godiša dipolelo tša setala, bjalo ka karolo ya go šireletša bohwa bja rena.
- Kgwedi ya Tšhireletšo ya Maphodisa – e thomilwe ka Letšatši la Segopotšo la Setšhaba ka la 1 Lewedi, go gopola bagale le bagaleadi ba rena bao ba hlokofetšego ba le mošomong,
Lenaneo le la kopanelo le huetša Leano la Tlhabollo la Setšhaba leo le gatelelago tlhokego ya tshepedišo yeo e sepetšwago gabotse gape ka bokgoni ya diinstitušene tša mmušo ka bašomedi ba mmušo ba ba nago le bokgoni bao ba ikgafetšego botse le bokgoni bja setšhaba bja go aba ditirelo tša boleng bja godimo bja go se fetogefetoge, mola ba bea pele dinepo tša tlhabollo ya setšhaba.
E. Melaetša
1. Mahloko
Kabinete e romela melaetša ya mahloko go:
- Mmušo le batho ba Tanzania ka morago ga gore tanka ya dibešwa e thuthupe gomme ka masetlapelo ya bolao batho ba 90 gomme e lakaleditše gape bao ba gobetšego gore ba fole ka pela.
- balapa le bagwera ba mmabokgabo wa Afrika Borwa, moakanyetši le mmakgwebo, Mohumagadi Carro Boyes (65), yoo a hlokofetšego ka Laboaro, 14 Phato 2019.
2. Ditebogišo le Ditakaletšo tše Dibotse
Kabinete e:
- lakaletša Moahlodi Edwin Cameron tše dibotse go latela go rola mošomo ka morago ga go ba moahlodi mengwaga ye 25. Moahlodi Cameron, yoo a thwetšwego go Kgorotsheko ya Molaotheo ka 2008, a šomilego bjalo ka ramolao wa ditokelo tša batho nakong ya mmušo wa kgethollo, o emetše bao ba bego ba lwantšhana le mmušo wa kgethollo gomme a lwela tekatekana ya banna bao ba ratanago le banna ba bangwe le basadi bao ba ratanago le basadi bangwe. Kabinete e reta thekgo ya gagwe ya nako ye telele go ditokelo tša batho, gammogo le go lwela gore batho ka moka ba fihlelele di-antiretroviral.
- lakaletša rammino woo e lego mohlala, Morena Caiphus Semenya, letšatši la matswalo le lebotse la mengwaga ye 80. Morena Semenya o kgathile tema go puku ya dikoša ya setšhaba ya Afrika Borwa ka dikoša tša go swana le Matswale, Angelina, Ziphi’nkomo, gammogo le ditirišano tše maatla go swana le Ndiphendule le mosadi wa gagwe, Mma Letta Mbula. O šomile le batšweletši ba mmino ba lefase, gomme o amogetše dikgetho tša Difoka tša Primetime Emmy tše 37 gomme a thopa tše senyane. O amogetše gape Sefoka sa Emmy ka mošomo wa gagwe wa go thoma koša ya Roots. O kgathile tema gape mo go direleng The Lion King ya Disney dikoša.
- lakeletša Motlatšamolaodimogolo wa Bolaodi bja Bosekiši bja Setšhaba (NPA), Moatbokheiti Silas Ramaite (Mmoleledi yo Mogolo (SC)) tše dibotse, go latela tumelelo ya Mopresidente Ramaphosa gore a role mošome pele ga nako le go tšwa ka ofising go ya ka Molao wa 12 (8)(a) wa NPA, 1998 (Molao wa 32 wa 1998). Kabinete e leboga tema yeo Moatbokheiti Ramaite a e kgathilego go NPA le go taolo ya molao ka bophara mo mengwageng ye mentši ya thwalo ya gagwe mo lekaleng la molao.
- lebogiša Mohumagadi Sasha Maria Schwendenwein wa mohlwaela wa thelebišene wa bobegaditaba bja dinyakišišo Carte Blanche, ka go tsenela Difoka tša Bobegaditaba bja SADC, moo a thopilego maemo a bobedi mo legorong la TV. Kanegelo yeo e thopilego, “Follow the Guns”, yeo e lego tšweletšo mmogo yeo e lebelelago go utswa manaka a ditšhukudi.
- lebogiša Springboks le Banyana Banyana go phagamišetša godimo folaga ya Afrika Borwa le phenyo ya godimo mo go Phadišano ya Rugby le Phadišano ya Basadi ya COSAFA, ka tsela yeo. Naga e ikgantšha ka bona gomme dikatlego tša bona ke tlhohleletšo go diatlelete tše difsa go phatlalala le naga.
- lebogiša Mohumagadi Zozibini Tunzi, yoo a filwego sefoka sa Mohumagatšana Afrika Borwa sa 2019 gomme e mo lakaletša tše dibotse nakong ya taolo ya gagwe. O tla emela naga mo phadišanong ya Mohumagatšana wa Kakaretšo le Mohumagatšana wa Lefase.
F. Bao ba thwetšwego mešomong
Batho ka moka bao ba thwetšwego mešomong mangwalo a bona a dithuto a tla tiišetšwa le go netefatšwa ka maleba.
1. Go thwala gape ka Morena Fundisile Goodman Mketeni bjalo ka Mohlankedimogolophethiši wa SANParks
Dipotšišo: Mohumagadi Phumla Williams – Seboleledi sa Kabinete sa Motšwaoswere
Mogala: 083 501 0139


text:
Phetogo ye Kgolo: goba Lebaka leo mmele o sepelago o eme
Sepedi
Mathabo Masilela
Kgale kgale batho ba be ba sepela ka maoto le matsogo, go swana le diphoofolo tše dingwe tša maoto a mane. Batho ba be ba sepela ka go phakiša go feta mebutla, dinkwe, le ditšhukudu. Maoto le matsogo a bona a be a batemelane kudu go feta ditho tše dingwe tša mmele: di ena le dijoine tša go sepelelana: magetla le matheka; dijabana le dikhuru; dikgokgoilane, maoto le matsogo ka moka di na le menwana ye mehlano, manala mo menwaneng ka moka. Diatla le dinao le tšona di be di le ka mokgwa woo. Matšatšing auweng monwana wa leoto o be o tshwana le wa letsogo.
Maoto le matsogo a be ba bitšana batswala.A be ba thušana go kuka mmele go go iša go gongwe le go gongwe o nyakago; a o iša mmarakeng; mabenkeleng; fase le godimo; ditlhareng le dithabeng,go gongwe le go gongwe mo go hlokegago gore go tsamaiwe. Le ka meetseng, a be a somišana gore mmele o phaphamale godimo ga meetse goba o ruthe ka gare ga ona. A be ba hlomphana ebile a thušana mo botswalleng bja ona ka tsela ya temokrasi. A be ba kgona le go adimana le ditho tše dingwe, go swana le molomo gore o fane ka lentšu, tsebe gore e kwe, nko gore e dupelele, mahlo gore a bontšhe tsela.
Mešito le merethetho yeo maoto le matsogo a bego a e dira ka tumelelano e ile ya dira gore ditho tše dingwe tša mmele di be le lehufa. Ditho tše dingwe tša thoma go lebelela batswala ba bona, maoto le matsogo e le ba ba kgethegilego le goba ba bohlale ka leihlo le lehubidu. Lehufa la ba fahla mme ba palelwa ke go bona gore maoto le matsogo ke bona ba ba sepedišago mafelong a mantšhi. Ba thoma go loga maano a go senyeletša maoto le matsogo. Leleme le ile la humana maano go bjoko la be la a thoma ka potlako. Leleme le ile la thoma go nagana, la ipotšisa dipotšišo tša go se fele mabapi le maatla ao maoto le matsogo a nago le ona. Ke mang a nang le maatla a go fetiša a mangwe mo gare ga maoto le matsogo, leleme la tšwela pele ka go ipotšisa le sa fetše. Batswala ba babedi bao ba senke ba tshwenywa ke gore ditho tše dingwe tša mmele di dira eng goba di ka kgona go dira eng, bjale ba adima lentšu go tšwa go molomo ba thoma go pepenka gore nna ke a go phala mola o mongwe a re nna ke botsana go feta wena. Se se thomileng e le metlae sa fetoga ka pejana goba phadišano gare ga maoto le matsogo, matsogo a re ona a na le menwana ye mesese ye metelele ye mebotse a kaela menwana ya maoto ka gore ke e mekoto e mekopana. Menwana ya maoto ya e phetisetša ka gore yona ga e bolawe ke tlala go swana le batswala ba yona ba metsetserepana. Se se tweletše pele matšatši a mantšhinyana, sa phuhlamiša go berekišana gola ga bona. Mafelelong ba fetša ka gore ke mang a nang le maatla a mantšhi , ba tshwanelwa ke gore ba boele go ditho tše dingwe gore di ba thušhe go rarolla taba ye.
Leleme ke lona le tlileng le kakanyo ya gore go be le phadišano. Mogopolo o mobotse, ka moka ditho tša dumellana le leleme. “Efeela, phadišano ya eng”, ba ipotšisa. Ba bangwe ba akanya gore go lwewe papadi ya go lwa ka maoto le matsogo, wrestling. Ba bangwe bare go lwewe ka marumo, mola ba bangwe ba akantše gore go ralokwe papadi ya chess efeela kakanyo ye nngwe le yenngwe ya beelwa ka thoko ka gore e tlo ba boima goba e ka se ahlolege ka go lekana ka ge ditho di sa swane. Leleme la leka gape, ka morago ga gore le tšee kakanyo go bjoko, ye kakanyo e be e le boleta. Setho se sengwe le se sengwe se tla tla le thaloko ya sona ya go phadišana. Maoto le matsogo ba dumela.
Phadišano e be e le lebaleng mo gare ga sethokgwa kgauswi le noka. Ditho ka moka di be di ikemišeditše. Mahlo a lebeletše kgole le kgauswi go sekolla sethokgwa mola ditsebe tšona di ile tša itsikitla gore di kwe gabotse modungwana o mongwe le o mongwe mo magareng ga bona;dinko tša itukula gore di kgone go dupelela monkgwana o mongwe le o mongwe wo eleng gore ga se o bone ke mahlo goba ditsebe ga se di okwe, mola leleme le be le emetše go goelela ge go ka ba le kotsi.
Moya wa kitimela dikhutlong tše nne tša sethokgwa o ba botša ditaba ka potlako, wa fetša wa ya ka meetseng le moyeng. Diphoofolo tša maoto a mane e bile tšona tša mathomo tša go fihla diphadišanong, tše dikgolo tša gona di tshwere makala a matala a mahlare go bontšha gore di tlile ka khutšo. E be e le ditlou, mapogo, ditau, ditšhukudu, diphiri, dinkwe , dithutlwa le dikamela di tlile ka mebalabala, dikgomo tša manaka a matelele, dinare tša manaka a mannyane , mebutla le magotlo. Diphoofolo tša ka meetseng, ke ra tšona dikubu, dikwena le dihlapi tša emiša dihlogo ka meetseng tša tlogela mmele ka gare ga noka. Tša maoto a mabedi tšona, dinonyane, diphikoko le dikgaka tša bethantšha maphego ka lethabo, tša letša melodi godimo ga dihlare. Ditsentsere tša lla di sa fetše, diokgo, diboko le megokolodi tša gogoba ka dimpa mo fase le mo dihlareng. Leobu lona la tsena le iketlile ka setu, mola mogaditswane ona wa tsena o kitima, o namela o fologa mo le mola o sa iketle. Dikgabo, ditšhwene, le dikorila ya ba tšona di fofa lekala ka lekala. Dithlare ka sekgweng tša tšea ke moyana go la ka nngele le go la ka go ja, go fihlela di ema thwi ka go latelana. Molomo wa bula phadisano ka koša:
Re dira se gore re thabe
Re dira se gore re thabe
Re dira se gore re thabe
Ka gore ka moka ga rena
Re tšwa felo go tee
Matsogo le maoto ba ikana gore ba tla amogela ditlamorago gabotse ,ntle le ngongorego,goba diboikhoto goba go straeka ,goba go šoma gannyane.
Matsogo a tlile ka phadišano ya mathomo: ba foša kotana mo fase. Leoto la nngele goba la go ja, goba ka bobedi,ba tshwanetše gore ba tope kotana mo fase ba e fošetše pele. Maoto a mabedi a dumeletšwe go šomišana, ba ka nna ba ahla ahla maano a go foša kotana ge phadišano e ntše e kgatlampana,goba ba roma menwana,ka o tee ka o tee goba ka moka ka nako e tee, ka mokgwa o mongwe le o mongwe,tabakgolo ke go kgona go dira se ba tshwanetše go se dira. Maoto a e tšeere kotana, ba e phethola; ba e kgarametša; ba leka mahlajana ka moka empa ba palelwa ke go e topa botse gore ba e foše :ge e le go e kgarametša gona ,ba jo kgona go e ragela pejana ga bona. Menwana ya matsogo ge ba bona gore maoto a a palelwa ya kgopela lentšu go tšwa go molomo ba ipolaya ka ditshego . Bahlohli, matsogo, ba tsatsanka o ka re ba ko diphadišanong tša bommasebotsana , ba bontšha bosesane bja bona, ka mekgwana mekgwana ba tšea kotana yela ba e fosetša kgole kgole ka sethokgweng, ba kgahlisa babogedi ba bona. Matsogo a tšwela pele go bontšha bokgoni bjo bongwe: ba ntšha maswikana a mannyane ka mo mohlabeng wo o bego o le ka gare ga seketlelwana sa raese, ba lokela tlhale mo naleteng , ba loga maano a gore dikgonye tša boima a di rwalwe ka tsela ya bobeebe, ba betla marumo ba a fosetša kgole kgole , dilo tše eleng gore menwana ya maoto e ka se tsoge e lorile go di dira.
Maoto a batho a jo itulela kgojana a duma bokgoni le botaki bja batswala ba bona ba basesane. Babogedi ba phaphatha matsogo a bona ka legoa le legolo, mme seo sa kwatiša maoto go feta tekano. Eupša ba be ba setšhwe ba ineela: le ge ba be ba bonala ba swabile,menwana ya bona e be e thala thala didikodiko mo mabung ,ba leka go humana tsela ya go fenya hlodišano ye.
Mafelelong ya ba nako ya gore maoto le menwana ya ona e be yona e fanago ka tlhohlo. Ya bona,ba re e bobeebe. Matsogo a tshwanetše gore a kuke mmele ka moka go tloga mathomong a sedikodiko go fihla mafelelong a sona. Menwana ya maoto ya jo bona e le phadišano ya go se re selo ya botlaela. “Re tla ba bontsha” matsogo le menwana ya bona ba ipotša. Mmele o ile wa phethogela godimo wa ithekga ka diatla tše di be di itshwareletše fase, mahlo a le kgauswi le mabu a sa kgone go bona botse ,lerole la tsena ka dinkong la di ethimudiša,maoto le menwana ya ona ya kadiela moyeng, ”maoto moyeng”, ba goelela ka dikoša.
Maoto moyeng
Ga gona mathata
Maoto godimo
Latelang maoto
A re fofeng moyeng ka moka
Efeela ditho ka moka di be di tsitsinketše matsogo le diatla. Ditho tšeo di bego di bontšha bokgoni bjo bogolo metsotsong ye mehlano ya go feta, di be di palelwa le ke go sweta. Megatonyana e mmalwa, diatla tša lla gore di kwa bohloko,matsogo a thoma go tatamela , mmele wa wela fase. Matsogo le menwana ya ona a ile ba ikhutšanyana pele ba leka gape. Nakong ye ba ile ba phatlalatša menwana gore ba kgone go ikakatlela gabotse mo fase feela ya ba menwana ya megogorupa feela e kgonang go taologa. Ba leka go phethola mmele ba dira dikhatwheels feela ba se dumelelwe ka ge ba tla be ba somiša le maoto. Bjale e be e le nako ya menwana ya maoto ya go tshega, ba adima mantšu a makoto, a makgwakgwa go tšwa go molomo gore ba se ke ba tshega go tshwana le menwana ya matsogo ka bosesenyane. Matsogo le diatla ge ba ekwa setshego sa menwana ya maoto, ba leka gape go kuka mmele. Ga se nke ba gate le ye tee kgato. Ba ile ba lapa mme ba lahlela toulo. Maoto a ile a ikgantšha ka go tsatsanka mo lebaleng, a kitima a eya godimo le fase,a fofela godimo, a fofa ka botelele ntle le go wiša mmele le ga tee. Babogedi ka moka ba gatanka fase ka lethabo le kamogelo. Matsogo a emiša diatla a leka go lwantšha phadišano ye ya ditho a lebala gore ke ona a thomileng taba ye go tloga le mathomong.
Efeela ka moka ga bona , le bona babogedi, ba lemoga se sengwe sa go makatša ka matsogo; megogorupa ye e bego e taologilego ge matsogo a be a leka go kuka mmele, e ile ya kgaogana le menwana ye mengwe. Maoto le ditho the dingwe di be di sa tšwela pele ka setshego ge di bona selo se sengwe gape sa go makatša ; ntle le gore go kgaogana ga megogorupa go dira gore matsogo a se ke a soma gabotse , megogorupa yona e ile ya kgona go kgomarela, ya ba le maatla a go itshwarelela gabotse . Ke eng se? Ka gare ga bogole gwa ba le maatla a popego?
Poledišano gare ga ditho gore di dumellane ka mofenyi e bile ya matšatsi a mahlano, nomoro ya menwana ya leoto goba letsogo le letee. Tša tšea taba ye ba e lebelela ka mahlokoreng ka moka mme ba palelwa ke go humana mothopasefoka, setho se sengwe le se sengwe se šomile gabotse go hlodišano yeo se e filwego gomme ga gona yo a kgonnego ka ntle ga o mongwe. Gwa tla taba ya sefilosofi: “e le gore mmele ke eng”, ba ipotšiša, ba lemoga gore mmele ke bona ge ba kopane;ba a tsenelana. Setho se sengwe le se sengwe se tshwanetše go soma botse gore tše dingwe di šome gabotse .
Efeela gore ba thibele diphadišano tša go tshwana le tše gore di se ke tša ba gona ka moso, ditho ka moka tša dumellana gore, mmele o tla sepela o eme thwi,maoto a le mo fase, matsogo a le godimo mo moyeng. Mmele o ile wa thabela tumellano ya bona empa o tla dumella bana gore ba tsamaye ka matsogo le maoto gore ba se ke ba lebala tlholego ya bona. Ka morago ga moo ba abelana mediro: maoto a tla iša mmele gohle mo o nyakago go ya gona efeela ge ba fihlile, matsogo a tla dira modiro o o nyakegago,a tshwara tše di nyakago go tshwara, a rwala tše di tshwanetšego go rwala. Ge maoto a dira modiro o mogolo wa go rwala mmele, matsogo a tla taologa a tšea dilo tše di lego kgole goba godimo, a somiša bokgoni go šoma ,a netefatša gore dijo di ya ka molomong. Molomo ona, aowa meno a ona a tla sohla dijo tšeo matsogo a dilokelago ka go ona mme a di romela ka dimpeng. Dimpa tšona di tla gamola bobotse ba go tšwa dijong wa bo tšhollela ka mo mokerong wa dijo mo e leng gore di tla phatlalatšwa ditšhikeng tša mmele. Ka morago ga moo, dimpa di tlo tšea tšeo mmele o sa di šomišego wa di iša ka ntlwaneng goba ka fase ga mabu moo e tla bago manyora a go godiša dihlare tša go refa dienywa tše dibose. Matsogo ke ona a tlogo kga dienywa tše ge di butšwitše, a dilokela ka molomong gore di jewe. Agaa ke sona sedikodiko sa bophelo.
Dipapadi le tša boithabišo le tšona ba di kgaogantšha ka tshwanelo: go opela, go tshega le go bolela tša fiwa molomo;go kitima le go raloka papadi ya maoto tša fiwa maoto; mola dipapadi tša base-bolo le basket-bolo di leseditšwe matsogo, feela maoto a tla thuša ka go kitima. Mo go kitimeng ga diatletiki, maoto a be a tshwere lebala ka bo ona. Mošomo ka moka ge o abelane wa dira gore mmele wa motho e be motshene wo o sa palelwego ke selo, ba fenya diphoofolo ka moka go fihla go poo ya go di feta ka moka.
Eupša ditho tša mmele tša lemoga gore tumellano ye ba fihlilego go yona e ka nna ya tlisa mathata le dintwa ko pele. Go ba ga hlogo ko godimo go ka nna gwa e dira gore e nagane gore e phala maoto ao a gatankago lefase goba ya nagana gore yona ke poo, mme ditho the dingwe di šomela yona. Ba gatelela gore ge go etla tabeng ya maatla le maemo,ditho ka moka di a lekana. Go netefatša se, ditho tša dira bonnete ba gore bohloko le bobose bjo setho se se tee se bokwago,ditho ka moka tša mmele di a bokwa le tšona. Tša lemoša molomo gore ge o bolela o hlokomele gore o se ke wa re “se ke saka se goba setho sa ka sela”, o netefatše gore o bolela ka mmele ka moka e sego ka setho se se ikemetšego se le tee.
Ditho tša opela tša re:
Mo mmeleng wa rena
ga ona molata
Mo mmeleng wa rena
ga ona molata
re a hlankelana
Rena ka borena
re a hlankelana
Rena ka borena
re a hlankelana
leleme ke lentsu la rena
ntshware lenna ke go tshware
re aga mmele wo o phelago
ntshware lenna ke go tshware
re aga mmele wo o phelago
bobotse le kgokagano
mmogo re a šoma
Gore re be le mmele wo o phelago
mmogo re šomela
mmele wo o phelago
kopano ya rena ke maatla.
Ye e bile košakgolo ye e bitšwago Mmeleohle. Mmele o sa e opela le lehono le, ke yona e kgaogantshago batho le diphoofolo,gobane tšona di ganne phetogokgolo. Le ge di bone se se diregilego, diphoofolo tša maoto a mane di ganne go tsenela taba ye ya phetogo. Di be di tena ke taba ya go opela. Go ya ka bona molomo ke wa go ja e seng wa go opela. Diphoofolo tšona tša ithomela mokgatlo wa paballo ya tša tlhago, mme tša gana go fetola mekgwa ya bona ya go phela.
Ge batho ba bona ka mo ditho di šumišanago ka gona ,le bona ba kgona go phedišana botse; empa ge ba bona mmele le hlogo e le manaba ntweng,o mongwe a le godimo ga o mongwe, ba tlo tshwana le batswala ba bona diphoofolo tše di ganneng phetogo ye kgolo.
Mathabo Masilela is a South African Author. A Sepedi speaker and proofreader, she is a daughter, wife and mother.
What's Your Reaction?
A pan-African writers' collective and publisher


text:
The Lexicographic Treatment of the Demonstrative Copulative in Sesotho sa Leboa ? An Exercise in Multiple Cross-referencing
AbstractAbstract: In this research article an in-depth investigation is presented of the lexicographictreatment of the demonstrative copulative (DC) in Sesotho sa Leboa. This one case study serves asan example to illustrate the so-called 'paradigmatic lemmatisation' of closed-class words in theAfrican languages. The need for such an approach follows a discussion, in Sections 1 and 2 respectively,of the present and missing directions in African-language metalexicography. A theoreticalconspectus of the DC in Sesotho sa Leboa is then offered in Section 3, while Section 4 examines thetreatment of the DC in the four existing desktop dictionaries for this language. The outcomes fromthe two latter sections are then used in Section 5, which analyses the problems of and options for asound lexicographic treatment of the DC in bilingual and monolingual dictionaries. The next twosections proceed with a review of the practical implementation of the DC lemmatisation suggestionsin PyaSsaL, i.e. the Pukuntšutlhaloši ya Sesotho sa Leboa 'Explanatory Sesotho sa Leboa Dictionary'— with Section 6 focussing on the hardcopy and Section 7 on the online version. In the process,the very first fully monolingual African-language dictionary on the Internet is introduced. Section8, finally, concludes briefly.Keywords: LEXICOGRAPHY, PARADIGMATIC LEMMATISATION, AFRICAN LANGUAGES,SESOTHO SA LEBOA (NORTHERN SOTHO, SEPEDI), DEMONSTRATIVE COPULATIVE,CROSS-REFERENCING, CORPUS, MONOLINGUAL DICTIONARY, BILINGUAL DICTIONARY, HARDCOPY, ONLINE, INTERNET, EXPLANATORY SESOTHO SA LEBOA DICTIONARY(PYASSAL), SIMULTANEOUS FEEDBACK (SF)Senaganwa: Tokelotlhalošo ya lešalašupi-leba ka mo pukuntšung ya Sesothosa Leboa — Tirišo ka go šupana go gontši. Ka go sengwalwana se sa nyakišišo,nyakišišo yeo e tseneletšego e laetšwa ka ga go lokelwa le go hlalošwa ga lešalašupi-leba ka mopukuntšung ya Sesotho sa Leboa. Thutwana ya mohuta wo ya nyakišišo e šoma bjalo ka mohlalago laetša seo se bitšwago 'tokelo ya mantšu ka lenaneo' (paradigmatic lemmatisation) ya mantšu alegoro leo le tswaletšwego ka go maleme a Afrika. Tlhokego ya nyakišišo ya mohuta wo e tla kamorago ga therišano ya ditaetšo tša gonabjale le tšeo di sego gona ka go tlhamopukuntšu ya teoriya maleme a Afrika. Ditaba tše di hlalošwa ka go dikarolo 1 le 2. Tlhalošo ya teori ya lešalašupilebaka go Sesotho sa Leboa e fiwa ka go karolo 3, mola karolo 4 e hlahloba tokelo le tlhalošo yalešalašupi-leba ka go dipukuntšu tše nne tšeo di lego gona mo polelong ye. Dipoelo tša dikarolo 3le 4 di šomišwa karolong ya 5, yeo e sekasekago mathata le dikgonego tša tokelotlhalošo yalešalašupi-leba ka go dipukuntšu tša polelopedi le tša polelotee. Dikarolo tše pedi tšeo di latelagodi tšwela pele ka tekolo tirišong ya dikakanyetšo tša tšhomišo ya lešalašupi-leba ka go PyaSsaL, elego Pukuntšutlhaloši ya Sesotho sa Leboa. Karolo 6 e lebane le taodišwana ya pampiri mola karolo 7 elebane le taodišwana ya Inthanete. Ka go dira bjalo, pukuntšu ya mathomothomo ya polelotee yamaleme a Afrika e tsebagatšwa mo Inthaneteng. Mafelelong karolo 8 e fa kakaretšo ka bokopana.Mantšu a bohlokwa: TLHAMOPUKUNTŠU, TOKELO YA MANTŠU KA LENANEO,MALEME A AFRIKA, SESOTHO SA LEBOA, LEŠALAŠUPI-LEBA, TŠHUPANO, KHOPHASE,PUKUNTŠU YA POLELOTEE, PUKUNTŠU YA POLELOPEDI, PUKUNTŠU YA PAMPIRI, KAGO INTHANETE, INTHANETE, PUKUNTŠUTLHALOŠI YA SESOTHO SA LEBOA (PYASSAL),SIMULTANEOUS FEEDBACK (SF)
Copyright of all material published in Lexikos will be vested in the Board of Directors of the Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Authors are free, however, to use their material elsewhere provided that Lexikos (AFRILEX Series) is acknowledged as the original publication source.
Creative Commons License CC BY 4.0