text:
Kamoo Lefase le le Tlago go Fedišwa ka Gona
“Ga le leswiswing moo letšatši leo le tla le fihlelago bjalo ka ge le be le tla fihlela mahodu.”—1 BATHES. 5:4.
1. Ke eng seo se tla re thušago gore re dule re phakgame gomme re fenye diteko?
GO SE go ye kae lefase le le tla welwa ke dimaka. Go phethagala ga diporofeto tša Beibele go tiišetša therešo yeo, ka gona re swanetše go dula re phakgame. Ke eng seo se tlago go re thuša go dira seo? Moapostola Paulo o re kgothaletša gore “re [iše] mahlo a rena dilong tše di sa bonwego.” Re swanetše go dula re gopola ka moputso wa rena wa bophelo bjo bo sa felego, e ka ba e le wa go phela legodimong goba mo lefaseng. Go etša ge taba yeo e dikologilego mantšu ao e bontšha, Paulo o ngwadile mantšu ao gore a kgothaletše badumedigotee le yena go dula ba gopola mafelelo a thabišago a go phegelela tsela ya go botega. Go dira ga bona seo go tla ba thuša le gore ba fenye diteko le tlaišo.—2 Bakor. 4:8, 9, 16-18; 5:7.
2. (a) Ke eng seo re swanetšego go se dira gore kholofelo ya rena e dule e tiile? (b) Re tlo ahlaahla eng sehlogong se le seo se latelago?
2 Kgothatšo ya Paulo e na le molao o bohlokwa wa motheo wa gore: E le gore kholofelo ya rena e dule e tiile, re swanetše go lebelela ka kua ga dilo tšeo di lego pele ga mahlo a rena. Re swanetše go naganišiša ka ditiragalo tše bohlokwa tšeo re sego ra tšwa re di bona. (Baheb. 11:1; 12:1, 2) Ka gona, anke re ahlaahleng ditiragalo tše lesome tša nakong e tlago tšeo di tswalanago kgauswi kudu le kholofelo ya rena ya go hwetša bophelo bjo bo sa felego. *
KE ENG SEO SE TLAGO GO DIREGA NAKWANA PELE GA BOFELO?
3. (a) Ke selo sefe seo se tlago go direga seo go boletšwego ka sona go 1 Bathesalonika 5:2, 3? (b) Ke eng seo baetapele ba dipolitiki ba tlago go se dira, gomme ke bomang bao ba ka ba tlatšago tiragalong yeo?
3 E nngwe ya ditiragalo tšeo di tlago go direga nakong e tlago e bolelwa ke Paulo lengwalong leo a le ngwaletšego Bathesalonika. (Bala 1 Bathesalonika 5:2, 3.) O bolela ka “letšatši la Jehofa.” Ka tsela yeo polelwana “letšatši la Jehofa” e dirišitšwego ka yona mo, e šupa go lebaka la nako leo le tlago go thoma ka go fedišwa ga bodumedi bja maaka gomme la fihla seremong ka ntwa ya Haramagedone. Lega go le bjalo, nakwana pele ga ge letšatši leo la Jehofa le thoma, baetapele ba lefase ba tla re: “Go na le khutšo le polokego.” Seo e ka ba tiragalo e tee goba lelokelelo la ditiragalo. Ditšhaba di tla nagana gore di kgauswi le go rarolla a mangwe a mathata a tšona a magolo. Go thwe’ng ka baetapele ba bodumedi? Le bona ke karolo ya lefase, ka gona go ka direga gore ba tla thekga baetapele ba dipolitiki tabeng ye. (Kut. 17:1, 2) Ka go re’alo baruti ba tla ba ba ekiša baporofeta ba maaka ba Juda ya bogologolo. Jehofa o boletše ka bona gore: “Ba re: ‘Go khutšo! Go khutšo!’ mola go se khutšo.”—Jer. 6:14; 23:16, 17.
4. Go fapana le batho ka kakaretšo, ke eng seo rena re se lemogago?
4 Go sa šetšwe gore ke bomang bao ba tlago go tšea karolo go bolela gore: “Go na le khutšo le polokego,” tiragalo yeo e tla bontšha gore letšatši la Jehofa le kgauswi le go thoma. Ke ka baka leo Paulo a bego a ka re: “Bana bešo, ga le leswiswing moo letšatši leo le tla le fihlelago bjalo ka ge le be le tla fihlela mahodu, gobane ka moka le barwa ba seetša.” (1 Bathes. 5:4, 5) Go fapana le batho ka kakaretšo, rena re lemoga seo Mangwalo a se bolelago ka ditiragalo tšeo di diregago gona bjale. Ge e le gabotse boporofeta bjo rego: “Go na le khutšo le polokego,” bo tla phethagala bjang? Re swanetše go leta gore re tle re bone seo se tlago go direga. Ka gona, anke re ikemišetšeng go “[dula] re phafogile gomme re dule re hlaphogetšwe monaganong.”—1 Bathes. 5:6; Tsef. 3:8.
“KGOŠIGADI” YEO E ITŠHETŠEGO PHORI MAHLONG
5. (a) “Masetlapelo a magolo” a tla thoma bjang? (b) Ke “kgošigadi” efe yeo e tlago go itšhela phori mahlong?
5 Ke selo sefe seo se sego sa tšwa se bonwa seo se tlago go direga ka morago ga moo? Paulo o itše: “Nakong ya ge batho ba re: ‘Go na le khutšo le polokego,’ ke moo tshenyego ya tšhoganyetšo e tla ba welago gateetee.” Karolo ya pele ya “tshenyego ya tšhoganyetšo” ke ya ge go hlaselwa “Babilona o Mogolo,” e lego mmušo wa lefase wa bodumedi bja maaka, yeo gape e tsebjago e le “mogweba-ka-mmele.” (Kut. 17:5, 6, 15) Nako yeo ya go hlaselwa ga dibopego ka moka tša bodumedi bja maaka, go akaretša le Bojakane, ke yona nako ya go thoma ga “masetlapelo a magolo.” (Mat. 24:21; 2 Bathes. 2:8) Tiragalo ye e tla direga ba bantši ba sa itebetše. Ka baka la’ng? Ka gobane go fihla motsotsong woo, mogweba-ka-mmele o tla ba a ipotša ka kgodišego gore ke yena “kgošigadi” yeo e ka se kego ya “bona tlhokofalo.” Eupša gateetee o tla lemoga gore o be a itšhetše phori mahlong. O tla fedišwa ka tšhoganyetšo, bjalo ka ge eka ke “ka letšatši letee.”—Kut. 18:7, 8.
6. Bodumedi bja maaka bo tla fedišwa ke mang?
6 Lentšu la Modimo le bolela gore mogweba-ka-mmele yoo o tla hlaselwa ke “sebata” sa “dinaka tše lesome.” Seo re ithutago sona pukung ya Kutollo se bontšha gore sebata seo ke Ditšhaba tše Kopanego (United Nations [UN]). “Dinaka tše lesome” di emela mebušo ka moka ya dipolitiki yeo e thekgago “sebata [se] sa mmala o mohwibiduhwibidu.” * (Kut. 17:3, 5, 11, 12) Tlhaselo yeo e tla ba e šoro gakaaka’ng? Ditšhaba tšeo di lego karolo ya UN di tla hula mahumo a mogweba-ka-mmele yoo, tša pepentšha semelo sa gagwe sa kgonthe, tša mo ja gomme tša mo “fiša ka mo go feletšego.” O tla fedišetšwa sa ruri.—Bala Kutollo 17:16.
7. Ke eng seo se tlago go huetša tlhaselo ya “sebata”?
7 Le gona boporofeta bja Beibele bo bontšha seo se tlago go huetša tlhaselo ye. Ka tsela e itšego, Jehofa o tla tsenya dipelong tša babuši ba dipolitiki “gore [ba] phethe kgopolo ya gagwe,” kgopolo ya gore ba fediše mogweba-ka-mmele yoo. (Kut. 17:17) Bodumedi ka ge bo rata ntwa bo tšwela pele bo senya ditaba tša lefase; ka baka leo, ditšhaba di ka nagana gore di tla ba di hlomola naga mootlwa ka go fediša mogweba-ka-mmele. Ge e le gabotse, ge babuši bao ba thoma go hlasela, ba tla ba ba nagana gore ba phetha “kgopolo ya [bona] e tee.” Lega go le bjalo, e tla ba e le sedirišwa sa Modimo sa go fediša bodumedi bja maaka ka mo go feletšego. Ka go re’alo, sa go makatša ke gore karolo e nngwe ya tshepedišo ya Sathane e tla hlasela e nngwe, gomme Sathane o tla hloka matla a go thibela seo.—Mat. 12:25, 26.
GO HLASELWA GA BATHO BA MODIMO
8. Tlhaselo ya “Gogo wa naga ya Magogo” ke eng?
8 Ka morago ga gore bodumedi bja maaka bo fedišwe, bahlanka ba Modimo ba tla hwetšwa ba ‘dula ka polokego’ e bile ba le “mo go sego morako.” (Hesek. 38:11, 14) Go tla direga’ng ka sehlopha se sa batho bao ba bonagalago ba ka se kgone go itšhireletša bao ba tšwelago pele ba rapela Jehofa? Go bonagala ba tla hlaselwa ka mo go feletšego ke “meraforafo.” Lentšu la Modimo le hlalosa tiragalo yeo e le tlhaselo ya “Gogo wa naga ya Magogo.” (Bala Hesekiele 38:2, 15, 16.) Re swanetše go lebelela bjang tlhaselo yeo?
9. (a) Ke selo sefe se segolo seo Mokriste a tshwenyegilego ka sona? (b) Ke megato efe yeo re swanetšego go e gata gona bjale gore re tiiše tumelo ya rena?
9 Go tseba ga rena gore batho ba Modimo ba tla hlaselwa ga se gwa swanela go re tšhoša ka mo go feteletšego. Go e na le moo, selo se segolo seo re tshwenyegilego ka sona ga se go phološwa ga rena, eupša ke go kgethagatšwa ga leina la Jehofa le go godišwa ga bogoši bja gagwe. Ge e le gabotse, Jehofa o boletše ka makga a fetago a 60 gore: “Le tla tseba gore ke nna Jehofa.” (Hesek. 6:7; bona mongwalo wa ka tlase wa Reference Bible) Ka gona, re tloga re fagahletše go bona ge karolo yeo e kgahlišago ya boporofeta bja Hesekiele e phethagala, re holofetše gore “Jehofa o tseba go hlakodiša batho ba boineelo go Modimo molekong.” (2 Pet. 2:9) Ge re sa dutše re letile seo, re nyaka go diriša sebaka se sengwe le se sengwe go matlafatša tumelo ya rena e le gore re ka dula re botegela Jehofa go sa šetšwe teko yeo e ka re welago. Ke eng seo re swanetšego go se dira? Re swanetše go rapela, re ithute Lentšu la Modimo le go naganišiša ka lona, ke moka re botše ba bangwe molaetša wa Mmušo. Ge e ba re dira seo, re dira gore kholofelo ya rena ya go phela ka mo go sa felego e dule e tiile, e le bjalo ka “tshetledi.”—Baheb. 6:19; Ps. 25:21.
DITŠHABA DI TLA GAPELETŠEGA GO TSEBA GORE JEHOFA KE MANG
10, 11. Ke eng seo se tlago go bontšha gore Haramagedone e a thoma, gomme ke eng seo se tlago go direga nakong yeo?
10 Ke tiragalo efe e boifišago yeo e tlago go thongwa ke go hlaselwa ga bahlanka ba Jehofa? Jehofa, a diriša Jesu le madira a legodimong, o tla tsena ditaba gare gore a phološe batho ba Gagwe. (Kut. 19:11-16) Tiragalo yeo e tla ba “[ntwa] ya letšatši le legolo la Modimo Ramatlaohle,” e lego Haramagedone.—Kut. 16:14, 16.
11 Ge Jehofa a bolela ka ntwa yeo, o boletše a diriša Hesekiele gore: “‘Ke tla [bitša] tšhoša go tlo lwa le [Gogo] tikologong ka moka ya dithaba tša ka,’ o re’alo Mmuši Morena Jehofa. ‘Yo mongwe le yo mongwe o tla lwa le ngwanabo ka tšhoša ya gagwe.’” Ka ge ba tla ba ba tšhogile, bohle bao ba emago le Sathane ba tla gakanega gomme ba thoma go bolayana ka dibetša tša bona—mohlabani a lwa le mohlabani. Le gona, Sathane le yena o tla welwa ke tlalelo. Jehofa o re: “Ke tla dira gore a nelwe ke mollo le sebabole, yena le mephato ya gagwe ya madira le meraforafo yeo e tlago go ba e na le yena.” (Hesek. 38:21, 22) Kgato yeo ya Modimo e tla ba le mafelelo afe?
12. Ditšhaba di tla gapeletšega go dira eng?
12 Ditšhaba di tla gapeletšega go lemoga gore go fenywa ga tšona gabohloko go tlišitšwe ke taelo ya Jehofa. Ke moka, go swana le ge go diregile ka Baegipita ba bogologolo bao ba ilego ba hlasela Baisiraele Lewatleng le Lehwibidu, madira a Sathane a ka tla a goeletša a tlaletšwe gore: “Jehofa o [a] ba lwela”! (Ek. 14:25) Ee, ditšhaba di tla gapeletšega go tseba gore Jehofa ke mang. (Bala Hesekiele 38:23.) Go šetše nako e kaaka’ng gore ditiragalo tše di thome go direga ka go latelana?
GA GO MMUŠO O MONGWE GAPE WA LEFASE WOO O TLAGO GO THOMA GO BUŠA
13. Re tseba’ng ka karolo ya bohlano ya seswantšho seo Daniele a boletšego ka sona?
13 Boporofeta bjo bo lego ka pukung ya Daniele bo re thuša go bona moo re lego gona nakong ye. Daniele o bolela ka seswantšho sa motho yo a dirilwego ka dilo tša mehutahuta. (Dan. 2:28, 31-33) Seswantšho seo se emela mebušo ya lefase yeo e bušitšego ka go latelana gomme e kgomile batho ba Modimo ka tsela e kgolo, e ka ba e le mehleng ya bogologolo goba gona bjale. Yona ke Babilona, Media le Peresia, Gerika, Roma—le wa mafelelo woo o lego gona mehleng ya rena. Go ithuta ga rena boporofeta bja Daniele go re bontšha gore mmušo wo wa mafelelo wa lefase o swantšhetšwa ke dinao le menwana ya seswantšho seo. Ntweng ya I ya Lefase, Brithania le United States di ile tša thoma segwera se se kgethegilego. Ruri karolo ya bohlano ya seswantšho sa Daniele ke Mmušo wa Lefase wa Maisemane le Maamerika. Dinao di bopa karolo ya mafelelo ya seswantšho seo, e lego seo se bontšhago gore ga go mmušo o mongwe wa batho woo o tlago go tšwelela ka morago ga wona. Taba ya gore dinao le menwana di dirilwe ka tšhipi le letsopa e swantšhetša boemo bja go fokola ga Mmušo wa Lefase wa Maisemane le Maamerika.
14. Ke mmušo ofe wa lefase woo o tlago go ba o buša ge Haramagedone e thoma?
14 Bjona boporofeta bjoo bo bontšha gore Mmušo wa Modimo, e lego woo o swantšhetšwago ke leswika le legolo, o ile wa kgerešwa thabeng ya bogoši bja Jehofa ka 1914. Ga bjale leswika leo le lebile dinaong tša seswantšho seo. Nakong ya Haramagedone, dinao tšeo le seswantšho seo ka moka di tla šilaganywa. (Bala Daniele 2:44, 45.) Ka gona, Mmušo wa Lefase wa Maisemane le Maamerika e tla ba e le wona o bušago lefase ge Haramagedone e thoma. Ruri e tla ba selo se se kgahlišago gakaakang go bona ge boporofeta bjo bo phethagala ka botlalo! * Eupša ke eng seo Jehofa a tlago go se dira ka Sathane?
KAMOO LENABA LE LEGOLO LA MODIMO LE TLAGO GO FEDIŠWA KA GONA
15. Ke eng seo se tlago go direga ka Sathane le batemona ba gagwe ka morago ga Haramagedone?
15 Sa pele, Sathane o tla gapeletšega go bona go tloga mathomong go fihla mafelelong ge mokgatlo wa gagwe ka moka mo lefaseng o fedišwa. Ka morago ga moo, ditaba ka moka di lebana le Sathane ka boyena. Moapostola Johane o bega seo se diregago ka morago ga seo. (Bala Kutollo 20:1-3.) Jesu Kriste—yena ‘morongwa yo a swerego senotlelo sa sekoti’—o tla swara Sathane le batemona ba gagwe, a ba lahlela ka sekoting gomme a ba tswalelela ka moo nywaga e sekete. (Luka 8:30, 31; 1 Joh. 3:8) Mogato woo ke mathomo a go pšhatlwa ga hlogo ya noga. *—Gen. 3:15.
16. Go ba ga Sathane ka gare ga “sekoti” go bolela’ng go yena?
16 “Sekoti” seo Sathane le batemona ba gagwe ba tlago go lahlelwa ka go sona ke eng? Lentšu la Segerika a′bys·sos leo le dirišitšwego ke Johane le bolela “selo seo se išago fase kudu.” Le bile le fetolelwa e le “seo se sa lekanywego le selo, sa go hloka magomo,” le “molete o mogologolo o se nago selo.” Ka gona, ke lefelo leo go sego motho yo a ka fihlago go lona ge e se Jehofa le morongwa yo a mo kgethilego ‘yo a swerego senotlelo sa sekoti.’ Ge Sathane a le ka moo, o tla ba a le boemong bja go swana le lehu e le gore ‘a se ke a hlwa a timetša ditšhaba.’ Ruri “tau [yeo] e rorago” e tla ba e feditšwe matla!—1 Pet. 5:8.
DITIRAGALO TŠEO DI LEBIŠAGO NAKONG YA KHUTŠO
17, 18. (a) Ke ditiragalo dife tšeo di sego tša hlwa di bonwa tšeo re di hlahlobilego go fihla ga bjale? (b) Ka morago ga ditiragalo tše, re tla tsena nakong efe ya bophelo bja rena?
17 Re kgauswi le go tlo bona ditiragalo tše dikgolo le tše di makatšago. Re fagahletše go bona kamoo mantšu a rego: “Go na le khutšo le polokego,” a tlago go phethagala ka gona. Ke moka re tla bona ge Babilona o Mogolo a fedišwa, ge Gogo wa naga ya Magogo a hlasela, ge ntwa ya Haramagedone e thoma le ge Sathane le batemona ba gagwe ba lahlelwa ka sekoting. Ka morago ga ditiragalo tše, ge bokgopo ka moka bo tla ba bo fedišitšwe, re tla thoma karolo e mpsha ya bophelo bja rena—Pušo ya Kriste ya Nywaga e Sekete, moo go yona re tlago go thabela go bona “go ata ga khutšo.”—Ps. 37:10, 11.
18 Go tlaleletša ditiragalong tše hlano tšeo re šetšego re di ahlaahlile go fihla ga bjale, go sa na le ‘dilo tše dingwe tše di sa bonwego’ tšeo re nyakago go “iša mahlo a rena” go tšona. Re tla ahlaahla ditiragalo tšeo sehlogong se se latelago.
^ ser. 2 Ditiragalo tšeo tše lesome di ahlaahlwa sehlogong se le seo se latelago.
^ ser. 6 Bona Seremo se Segolo sa Kutollo se Batametše! matlakala 251-258.
^ ser. 14 Polelwana e lego go Daniele 2:44 ya gore ‘o tla fediša mebušo ye ka moka’ e šupa go mebušo ya lefase yeo e swantšhetšwago ke dikarolo tša seswantšho se. Lega go le bjalo, boporofeta bjo bongwe bja Beibele bjo bo sepedišanago le bjo bo bontšha gore “dikgoši tša lefase ka moka” di tla lwa le Jehofa nakong ya “letšatši le legolo la Modimo Ramatlaohle.” (Kut. 16:14; 19:19-21) Ka gona, nakong ya Haramagedone go ka se fedišwe feela mebušo ya seswantšho seo eupša go tla fedišwa le mebušo e mengwe ka moka ya lefase.
^ ser. 15 Mogato wa mafelelo wa go pšhatlwa ga hlogo ya noga o direga ka morago ga ge go fedile nywaga e sekete gomme Sathane le batemona ba gagwe ba lahlelwa ka “letsheng la mollo le sebabole.”—Kut. 20:7-10; Mat. 25:41.


c: text/html

text:
KGAOLO YA BOHLANO
Topollo—Mpho e Kgolo Kudu ya Modimo
Topollo ke’ng?
E ile ya newa bjang?
E ka bolela’ng go wena?
O ka bontšha bjang gore o a e leboga?
1, 2. (a) Ke neng moo mpho e lego ya bohlokwa kudu go wena? (b) Ke ka baka la’ng go ka thwe topollo ke mpho e bohlokwa kudu yeo o ka e amogelago?
KE MPHO efe e kgolo kudu yeo o kilego wa e amogela? Mpho ga se ya swanela go bitša kudu e le gore e be ya bohlokwa. Ge e le gabotse, bohlokwa bja mpho bja kgonthe ga se gore bo kalwa ka go lebelela tšhelete ya yona. Go e na le moo, ge mpho e go thabiša goba e kgotsofatša senyakwa sa kgonthe bophelong bja gago, ke ya bohlokwa kudu go wena.
2 Go dimpho tše dintši tšeo o ka holofelago go di hwetša, go na le e tee yeo e phalago tše dingwe ka moka kudu. Ke mpho e tšwago go Modimo e e-ya go batho. Jehofa o re file dilo tše dintši, eupša mpho e kgolo kudu yeo a re filego yona ke sehlabelo sa topollo sa Morwa wa gagwe, Jesu Kriste. (Mateo 20:28) Ka ge re tla bona kgaolong ye, topollo ke mpho e bohlokwa kudu yeo o ka e hwetšago, ka gobane e ka go tlišetša lethabo le legolo kudu e bile e ka kgotsofatša dinyakwa tša gago tše bohlokwa kudu. Topollo e tloga e le pontšho e kgolo kudu ya lerato la Jehofa go wena.
TOPOLLO KE’NG?
3. Topollo ke’ng, gomme ke’ng seo re swanetšego go se kwešiša e le gore re kwešiše mpho ye e bohlokwa?
3 Ge e bewa ka tsela e bonolo, topollo ke tsela ya Jehofa ya go hlakodiša, goba go phološa batho sebeng le lehung. (Ba-Efeso 1:7) Gore re kwešiše seo se bolelwago ke thuto ye ya Beibele, re swanetše go nagana gape ka seo se ilego sa direga tšhemong ya Edene. Ge feela re kwešiša seo Adama a ilego a se loba ge a be a dira sebe, ke moo re ka kwešišago lebaka leo ka lona topollo e lego mpho e bohlokwa gakaakaa go rena.
4. Bophelo bjo bo phethagetšego bo be bo bolela’ng go Adama?
4 Ge a be a bopa Adama, Jehofa o mo neile selo seo e lego se bohlokwa e le ka kgonthe—bophelo bjo bo phethagetšego. Ela hloko gore seo se be se bolela eng go Adama. Ka ge a bopilwe a e-na le mmele o phethagetšego gotee le monagano, o be a ka se ke a babja, a tšofala goba go hwa. Ka ge e be e le motho yo a phethagetšego, o be a e-na le tswalano e kgethegilego le Jehofa. Beibele e bolela gore Adama e be e le “morwa wa Modimo.” (Luka 3:38) Ka gona Adama o ile a thabela tswalano ya kgaufsi le Jehofa Modimo, go swana le yeo e thabelwago ke morwa le tatagwe yo lerato. Jehofa o ile a boledišana le morwa wa gagwe wa lefaseng, a abela Adama mediro e kgotsofatšago gomme a ba a mo tsebiša seo se bego se letetšwe go yena.—Genesi 1:28-30; 2:16, 17.
5. Ke’ng seo Beibele e se bolelago ge e re Adama o be a dirilwe ka “seswantšho sa Modimo”?
5 Adama o be a dirilwe ka “seswantšho sa Modimo.” (Genesi 1:27; PK) Seo se be se sa bolele gore Adama o be a swana le Modimo ka sebopego. Ka ge re ithutile go Kgaolo 1 ya puku ye, Jehofa ke moya o sa bonagalego. (Johane 4:24) Ka gona Jehofa ga a na mmele wa nama le madi. Go dirwa ka seswantšho sa Modimo go be go bolela gore Adama o bopilwe a e-na le dika tše di swanago le tša Modimo, tše di akaretšago lerato, bohlale, toka le matla. Adama o be a swana le Tatagwe ka tsela e nngwe e bohlokwa ya gore o be a e-na le tokologo ya go ikgethela. Ka baka leo, Adama o be a sa swane le motšhene woo o kgonago go dira seo o hlametšwego sona goba seo o diretšwego gore o se dire. Go e na le moo, o be a kgona go dira diphetho tša gagwe ka noši le go kgetha magareng ga seo se nepagetšego le seo se fošagetšego. Ge nkabe a ile a kgetha go kwa Modimo, o be a tla phela ka mo go sa felego Paradeiseng mo lefaseng.
6. Ke’ng seo Adama a ilego a se loba ka go se kwe Modimo, gomme bana ba gagwe ba ile ba kgomega bjang?
6 Ka gona go molaleng gore ka ge Adama a ile a se kwe Modimo gomme a ahlolelwa lehu, o ile a lefa tefo e phagamego kudu. Sebe sa gagwe se ile sa mo dira gore a lobe bophelo bja gagwe bjo bo phethagetšego gotee le ditšhegofatšo tša bjona ka moka. (Genesi 3:17-19) Ka manyami, Adama o lobile bophelo bjo bjo bohlokwa e sego bakeng sa gagwe feela eupša gape le bakeng sa bana bao a bego a tla ba le bona. Lentšu la Modimo le re: “Go etša ge ka motho o tee [Adama] sebe se tsene lefaseng, gomme lehu la tsena ka sebe, ka baka leo lehu le aparetše batho bohle gobane bohle ba dirile sebe.” (Ba-Roma 5:12) Ee, ka moka ga rena re abetšwe sebe go Adama. Ke ka baka leo Beibele e bolelago gore o ‘rekišitše’ yena le bana ba gagwe bokgobeng bjo bo išago sebeng le lehung. (Ba-Roma 7:14) Go be go se na kholofelo bakeng sa Adama le Efa ka gobane ba kgethile go se kwe Modimo ka go rata. Eupša go thwe’ng ka bana ba bona, go akaretša le rena?
7, 8. Topollo ge e le gabotse e akaretša dilo dife tše pedi?
7 Jehofa o ile a hlakodiša batho ka go diriša topollo. Go lopolla ke’ng? Kgopolo ya go lopolla ge e le gabotse e akaretša dilo tše pedi. Sa mathomo, topollo ke tefo yeo e lefšago e le gore go lokollwe goba go rekollwe selo se sengwe. E ka swantšhwa le tefo yeo e lefšago bakeng sa go lokolla mogolegwa wa ntwa. Sa bobedi, topollo ke tefo yeo e lefelelago theko ya selo se itšego. E swana le tefo yeo e lefšago bakeng sa go lefelela dikgobalo tšeo motho a bilego le tšona. Ka mohlala, ge e ba motho a baka kotsi, o tla swanelwa ke go lefa tšhelete yeo e lekanago tlwaa le ya dilo tšeo di sentšwego.
8 Go be go tla kgonega bjang gore go lefelelwe tahlegelo e kgolo yeo Adama a re tlišeditšego yona ka moka ga rena le go re lokolla bokgobeng bjo bo išago sebeng le lehung? Anke re eleng hloko topollo yeo Jehofa a e neilego gomme re bone gore se se ka bolela eng go wena.
KAMOO JEHOFA A NEILEGO TOPOLLO KA GONA
9. Ke topollo ya mohuta ofe yeo e bego e nyakega?
9 Ka ge bophelo bja motho bjo bo phethagetšego bo be bo lobilwe, go be go se na bophelo bja motho bjo bo sa phethagalago bjoo le ka mohla bo bego bo ka bo rekolla. (Psalme 49:7, 8) Seo se bego se nyakega e be e le topollo yeo bohlokwa bja yona bo lekanago le seo se lobilwego. Se se dumelelana le molao wa motheo wa toka e phethagetšego woo o hwetšwago ka Lentšung la Modimo, wo o rego: “Bophelô bo lefyê ka bophelô.” (Doiteronomio 19:21) Ka gona, ke’ng seo se bego se tla lefa bohlokwa bja bophelo bja motho bjo bo phethagetšego bjoo Adama a bo lobilego? Bophelo bjo bongwe bja motho bjo bo phethagetšego e be e le “topollo e lekanago” yeo e bego e nyakega.—1 Timotheo 2:6.
10. Jehofa o ile a nea bjang topollo?
10 Jehofa o ile a nea bjang topollo? O ile a romela yo mongwe wa barwa ba gagwe ba ba phethagetšego ba moya lefaseng. Eupša Jehofa ga se a romela sebopiwa feela le ge e ka ba sefe sa moya. O ile a romela seo a se ratago kudu, Morwa wa gagwe yo a tswetšwego a nnoši. (1 Johane 4:9, 10) Morwa yo o ile a tlogela legae la gagwe la legodimong ka go rata. (Ba-Fil. 2:7) Ka ge re ithutile kgaolong e fetilego ya puku ye, Jehofa o ile a dira mohlolo ge a be a fetišetša bophelo bja Morwa yo popelong ya Maria. Ka moya o mokgethwa wa Modimo, Jesu o ile a belegwa e le motho yo a phethagetšego gomme o be a se ka tlase ga kotlo ya sebe.—Luka 1:35.
11. Go kgonega bjang gore motho o tee a be topollo ya ba dimilione?
11 Go kgonega bjang gore motho o tee a be topollo ya ba bantši, ge e le gabotse ya batho ba dimilione? Go ba gona, go tlile bjang gore batho bao ba balelwago go dimilione e be badira-dibe? Gopola gore ka go dira sebe, Adama o ile a loba lehumo le bohlokwa la bophelo bjo bo phethagetšego. Ke ka baka leo a sa kago a kgona go le fetišetša go bana ba gagwe. Go e na le moo, o be a ka kgona go fetišetša feela sebe le lehu. Jesu yoo Beibele e mmitšago “Adama wa mafelelo,” o be a e-na le bophelo bjo bo phethagetšego e le motho, gomme ga se a ka a dira sebe. (1 Ba-Korinthe 15:45) Ge e le gabotse, Jesu o ile a tšeela Adama legato e le gore a re phološe. Ka go gafa bophelo bja gagwe bjo bo phethagetšego ka go dula a e-kwa Modimo ka mo go feletšego, Jesu o ile a lefa tefo bakeng sa sebe sa Adama. Ka gona Jesu o ile a nea bana ba Adama kholofelo.—Ba-Roma 5:19; 1 Ba-Korinthe 15:21, 22.
12. Ke’ng seo se ilego sa hlatselwa ke tlaišego ya Jesu?
12 Beibele e hlalosa ka botlalo tlaišego yeo Jesu a ilego a e kgotlelela pele ga lehu la gagwe. O ile a otlwa gabohloko, a kokotelwa koteng ka tsela e sehlogo gotee le go hwa ka go nanya mo go kwešago bohloko koteng ya tlhokofatšo. (Johane 19:1, 16-18, 30; Mametletšo, matlakala 204-6) Ke ka baka la’ng go be go nyakega gore Jesu a tlaišege gakaakaa? Kgaolong e latelago ya puku ye, re tla bona gore Sathane o ile a belaela ge e ba Jehofa o na le bahlanka le ge e le bafe ba batho bao ba tlago go dula ba botega ge ba lekwa. Ka go kgotlelela ka potego go sa šetšwe tlaišego e kgolo, Jesu o neile karabo e kaone kudu ka mo go ka kgonegago malebana le tlhohlo ya Sathane. Jesu o ile a hlatsela gore motho yo a phethagetšego yo a nago le tokologo ya go ikgethela a ka botegela Modimo ka mo go feletšego go sa šetšwe seo Diabolo a se dirilego. Jehofa o swanetše go ba a ile a thaba kudu ka baka la go botega ga Morwa wa gagwe yo a rategago!—Diema 27:11.
13. Topollo e ile ya lefša bjang?
13 Topollo e ile ya lefša bjang? Letšatšing la bo-14 la kgwedi ya Sejuda ya Nisani ka 33 C.E., Modimo o ile a dumelela Morwa wa gagwe yo a phethagetšego le yo a se nago sebe gore a bolawe. Ka go rialo Jesu o ile a neela bophelo bja gagwe bjo bo phethagetšego “gatee ya ba moka.” (Ba-Hebere 10:10) Letšatšing la boraro ka morago ga gore Jesu a hwe, Jehofa o ile a mo tsošetša gape bophelong bja moya. Kua legodimong, Jesu o ile a iša go Modimo mohola wa bophelo bja gagwe bjo bo phethagetšego bjo bo neetšwego e le topollo bakeng sa bana ba Adama. (Ba-Hebere 9:24) Jehofa o ile a amogela mohola wa sehlabelo sa Jesu e le topollo yeo e nyakegago bakeng sa go phološa batho bokgobeng bjo bo išago sebeng le lehung.—Ba-Roma 3:23, 24.
SEO TOPOLLO E KA SE BOLELAGO GO WENA
14, 15. Re swanetše go dira’ng gore re hwetše “tebalelo ya dibe tša rena”?
14 Go sa šetšwe boemo bja rena bja sebe, re ka thabela ditšhegofatšo tše di sa bapišwego le selo ka baka la topollo. Anke re eleng hloko e mengwe ya mehola ya gona bjale le ya nakong e tlago ya mpho ye e kgolo kudu yeo e tšwago go Modimo.
15 Go lebalelwa dibe. Ka baka la go se phethagale mo re go abetšwego, re swanetše go lwela e le ka kgonthe go dira se se lokilego. Ka moka ga rena re dira sebe, e ka ba ka mantšu goba ka ditiro. Eupša ka sehlabelo sa Jesu sa topollo, re ka hwetša “tebalelo ya dibe tša rena.” (Ba-Kolose 1:13, 14) Lega go le bjalo, e le gore re hwetše tebalelo yeo, re swanetše go itshola e le ka kgonthe. Le gona re swanetše go ipiletša go Jehofa ka boikokobetšo, re kgopele tebalelo ya gagwe motheong wa tumelo ya rena sehlabelong sa topollo sa Morwa wa gagwe.—1 Johane 1:8, 9.
16. Ke’ng seo se re kgontšhago go rapela Modimo ka letswalo le le hlwekilego, gomme bohlokwa bja letswalo le le bjalo ke bofe?
16 Go ba le letswalo le le hlwekilego pele ga Modimo. Letswalo le le nago le molato le ka re dira gabonolo gore re hloke kholofelo gomme la re dira gore re ikwe re se na mohola. Lega go le bjalo, ka tebalelo yeo go kgonegilego gore e be gona ka baka la topollo, Jehofa ka botho o dira gore re kgone go mo rapela ka letswalo le le hlwekilego go sa šetšwe go se phethagale ga rena. (Ba-Hebere 9:13, 14) Se se dira gore re kgone go bolela le Jehofa re lokologile. Ka gona, re ka mmatamela re lokologile ka thapelo. (Ba-Hebere 4:14-16) Go boloka letswalo le le hlwekilego go nea khutšo ya monagano, go godiša go itlhompha e bile go tliša lethabo.
17. Ke ditšhegofatšo dife tšeo di bago gona ka lebaka la ge Jesu a ile a re hwela?
17 Go ba le kholofelo ya bophelo bjo bo sa felego lefaseng la paradeise. Ba-Roma 6:23 e re: “Moputso woo sebe se o lefago ke lehu.” Temana yona yeo e oketša ka gore: “Eupša mpho yeo Modimo a e neago ke bophelo bjo bo sa felego ka Kriste Jesu Morena wa rena.” Go Kgaolo 3 ya puku ye, re boletše ka ditšhegofatšo tša Paradeise ya lefaseng e tlago. (Kutollo 21:3, 4) Ditšhegofatšo tšeo ka moka tša nakong e tlago, go akaretša le bophelo bjo bo sa felego bja go phela gabotse mmeleng ka mo go phethagetšego, di ba gona ka gobane Jesu a ile a re hwela. E le gore re hwetše ditšhegofatšo tšeo, re swanetše go bontšha gore re leboga mpho ya topollo.
O KA BONTŠHA BJANG TEBOGO YA GAGO?
18. Ke ka baka la’ng re swanetše go leboga Jehofa kudu ka baka la mpho ya topollo?
18 Ke ka baka la’ng re swanetše go leboga Jehofa go tšwa pelong ka baka la topollo? Ee, mpho e ba e bohlokwa ka mo go kgethegilego ge monei a gafa nako, boiteko goba ditshenyagalelo e le gore a re nee yona. Re kgomega ka mo go tseneletšego pelong ge re bona gore mpho e bontšha lerato la kgonthe la monei bakeng sa rena. Topollo ke mpho e bohlokwa kudu go feta dimpho tše dingwe ka moka, ka gobane Modimo o ile a dira boikgafo bjo bogolo kudu e le gore a e nee. Johane 3:16 e re: “Modimo o ratile lefase kudu mo a ilego a gafa Morwa wa gagwe yo a tswetšwego a nnoši.” Topollo ke bohlatse bjo bogolo e le ruri bja gore Jehofa o a re rata. E bile ke bohlatse bja gore Jesu o a re rata, ka gobane o neile bophelo bja gagwe ka go rata bakeng sa rena. (Johane 15:13) Ka gona, mpho ya topollo e swanetše go re kgodiša gore Jehofa le Morwa wa gagwe ba re rata re le motho ka o tee ka o tee.—Ba-Galata 2:20.
19, 20. Ke ka ditsela dife tšeo o ka bontšhago gore o leboga mpho ya Modimo ya topollo?
19 Ka gona, o ka bontšha bjang gore o leboga mpho ya Modimo ya topollo? Sa mathomo, katanela go tseba mo go oketšegilego ka Monei yo Mogolo, Jehofa. (Johane 17:3) Go ithuta Beibele o thušwa ke kgatišo ye go tla go thuša gore o dire seo. Ge o dutše o gola tsebong ya go tseba Jehofa, lerato leo o mo ratago ka lona le tla tsenelela. Ka morago, lerato leo le tla go dira gore o nyake go mo kgahliša.—1 Johane 5:3.
20 Bontšha gore o na le tumelo sehlabelong sa Jesu sa topollo. Ge go bolelwa ka Jesu, go thwe: “Yo a dumelago go Morwa o na le bophelo bjo bo sa felego.” (Johane 3:36) Re ka bontšha bjang gore re na le tumelo go Jesu? Tumelo e bjalo ga e bontšhwe ka mantšu feela. Jakobo 2:26 e re: “Tumelo ka ntle le mediro e hwile.” Ee, tumelo ya kgonthe e bontšhwa ka “mediro,” seo se ra gore ka ditiro tša rena. Tsela e nngwe ya go bontšha gore re na le tumelo go Jesu ke ka go dira sohle seo re ka se kgonago gore re mo ekiše, e sego go seo re se bolelago feela eupša le go seo re se dirago.—Johane 13:15.
21, 22. (a) Ke ka baka la’ng re swanetše go ba gona monyanyeng wa ngwaga le ngwaga wa Selalelo sa Morena? (b) Ke’ng seo se tlago go hlaloswa go Dikgaolo 6 le 7?
21 E ba gona monyanyeng wa ngwaga le ngwaga wa Selalelo sa Morena. Mantšiboeng a Nisani 14, 33 C.E., Jesu o ile a hloma monyanya o kgethegilego woo Beibele e o bitšago “selalelo sa Morena.” (1 Ba-Korinthe 11:20; Mateo 26:26-28) Monyanya wo gape o bitšwa Segopotšo sa lehu la Kriste. Jesu o ile a o hloma e le go thuša barutiwa ba gagwe le Bakriste ka moka ba therešo bao ba tlilego ka morago ga bona gore ba gopole gore ka lehu la gagwe e le motho yo a phethagetšego, o ile a nea bophelo bja gagwe e le topollo. Ge e le mabapi le monyanya wo, Jesu o ile a laela gore: “Dulang le dira se e le go nkgopola.” (Luka 22:19) Go ba gona Segopotšong go re gopotša lerato le legolo leo le bontšhitšwego ke Jehofa gotee le Jesu ge e le mabapi le topollo. Re ka bontšha go leboga ga rena topollo ka go ba gona monyanyeng wo wa ngwaga le ngwaga wa Segopotšo sa lehu la Jesu. *
22 Tokišetšo ya Jehofa ya topollo ruri ke mpho e bohlokwa kudu. (2 Ba-Korinthe 9:14, 15) Mpho ye yeo e sa bapišwego le selo e ka hola le bao ba hwilego. Dikgaolo 6 le 7 di tla hlalosa gore bjang.
^ ser. 21 Mabapi le tsebišo e oketšegilego ka seo se bolelwago ke Selalelo sa Morena, bona Mametletšo, matlakala 206-8.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MADIRENG A LEFASE
Go Lebiša Tlhokomelo e Kgethegilego Yuropa
Batho ba Yuropa bao ba kilego ba nwelela bodumeding, ga bjale ga ba sa na taba le bjona. Lega go le bjalo, o ka makatšwa ke tsela yeo ditaba tša morago bjale tša Yuropa di hlalosago Beibele ka yona.
Mehola ya Lentšu la Mmago Ngwana
Banyakišiši ba Milan, Italy, ba phethile ka gore masea ao a belegwago pele ga nako a hwetša mehola e itšego ya tša maphelo ka go kwa mantšu a bommago ona ka sedirišwa seo se apešwago masea letsogong a sa le sepetlele. Mokgwa wo o leka go ekiša kamoo lesea le bego le kgona go kwa lentšu la mmago lona ge le sa le ka popelong. Nyakišišo ye e phethile ka gore: “Go kwa ga masea ao a belegwago pele ga nako mantšu a bommago ona e sa le ka pela go a hola.”
SEO BEIBELE E SE BOLELAGO: “Ke okobaditše moya wa ka ka ba ka o homotša go etša ngwana wa go tshwa letswele ge a le go mmagwe.”—Psalme 131:2.
Na o Godiša Mokgwa wa go Ikgopola?
Go ya ka nyakišišo yeo e dirilwego go bana ba 565 ba Netherlands, bana bao batswadi ba bona ba ba hlalosago e le bao go thwego ba bohlokwa go feta bana ba bangwe e bile go thwe ba swanelwa ke go swarwa ka tsela e kgethegilego, go hweditšwe gore ba ikgopola kudu go feta dithaka tša bona gomme ba bontšha gore ba itšeela godimo le go ikwa ba swanelwa ke go hwetša dilo tše itšego. Mothomi wa nyakišišo yeo o re: “Bana ba a kgolwa ge batswadi ba bona ba ba botša gore ba bohlokwa kudu go feta ba bangwe. Seo se ka se ba hole goba go hola setšhaba.”
SEO BEIBELE E SE BOLELAGO: “Ke botša yo mongwe le yo mongwe gare ga lena gore a se ke a ikgopola kudu go feta kamoo go nyakegago gore a nagane ka gona; eupša a nagane e le gore a be le monagano o hlaphogetšwego.”—Baroma 12:3.
Go ba le Kholofelo ga Batšofadi Bao ba Fetilego Mengwaga e Lekgolo
Banyakišiši ba Yunibesithing ya Heidelberg kua Jeremane, ba begile gore batšofadi ba mengwaga e lekgolo goba go feta moo ba na le kganyogo e maatla ya go phela, go sa šetšwe malwetši le go fokola mmeleng. Go batšofadi ba bangwe le ba bangwe ba bane bao ba fetilego mengwaga e lekgolo bao go boledišanwego le bona, ba bararo ba be ba nyaka go phela lebaka le letelele le go ipshina ka bophelo. Ba be ba fihleletše dilo tšeo ba bego ba nyaka go di dira, ba na le kholofelo, ba nagana gore bophelo bo na le morero gomme ba kgomaretše ditekanyetšong tša bona tša bodumedi le tša boitshwaro.
SEO GO KA NAGANWAGO KA SONA: Bjalo ka ge go bontšhitšwe go Mmoledi 3:11, kganyogo ya rena ya go nyaka go phela ka mo go sa felego e ka bontšha’ng?
Ithute ka mo go oketšegilego
Go Godiša Bana ba Botho Lefaseng le Nago le Moya wa Nna Pele
Ela hloko dikarolo tše tharo tšeo go tšona o ka thušago bana ba gago go phema go ba le moya wa nna pele.
O ka Phela Nako e Telele Gakaaka’ng?
Go tseba lebaka leo le dirago gore re tšofale le go hwa ke motheo wa go kwešiša e le ka kgonthe gore re ka phela nako e telele gakaaka’ng.


text:
Lesolo Leo le Rulagantšwego Gabotse le Enywa Dienywa
María Isabel ke mogoeledi yo monyenyane yoo a fišegago motseng wa San Bernardo kua nageng yeo e lego Amerika Borwa ya Chile. Yena gotee le lapa labo ke batho ba setlogo sa Mapuche. Lapa ka moka le be le dutše le thekga ka mafolofolo maiteko a gore go thongwe phuthego e mpsha ka leleme la Mapuche, leo gape le bitšwago Sepudungun.
Ge go be go tsebišwa gore Segopotšo sa lehu la Kriste se tla swarwa ka Sepudungun e bile go gatišitšwe le ditaletšo tša segopotšo tša leleme leo tše 2 000 gore di phatlalatšwe, se se ile sa dira gore María Isabel a tlelwe ke kgopolo e itšego. Ke eng seo a bego a ka thuša ka sona? O ile a gopola diphihlelo tša bafsa ba bangwe ba Dihlatse bao ba ilego ba thabela go boledišana ka Beibele le bao ba tsenago sekolo le bona gotee le barutiši ba bona. O ile a boledišana le batswadi ba gagwe ka taba ye, gomme ka moka ga bona ba ile ba phetha ka gore María Isabel a loge leano la go phatlalatša ditaletšo tšeo kua sekolong. Yena o ile a tla ka leano lefe?
Sa pele María Isabel o ile a kgopela tumelelo go balaodi ba sekolo gore a kgomaretše taletšo kgorong e kgolo yeo go tsenwago ka yona sekolong. Ba ile ba mo nea tumelelo gomme ba mo reta ka go tšea kgato yeo. Letšatši le lengwe mesong ge go be go kgobokanwe bakeng sa dithapelo sekolong, hlogo ya sekolo e ile ya dira tsebišo ka segodišamodumo mabapi le taletšo yeo.
Ka morago ga moo, María Isabel o ile a kgopela barutiši ba gagwe gore a tsene le diklaseng tše dingwe. Ka morago ga go hwetša tumelelo yeo go tšwa go barutiši, o ile a botšiša diklase tšeo ka moka ge e ba go na le Mopuche. O re: “Ke be ke nagana gore mohlomongwe sekolong ka moka go be go tla ba le baithuti ba 10 goba ba 15 bao ba tšwago malapeng a Mapuche, eupša e be e le ba bantši kudu moo ke feleleditšego ke abile ditaletšo tše 150!”
“O BE A LETETŠE GO BONA MOTHO YO MOGOLO”
Mosadi yo mongwe yo a bonego taletšo yeo e kgomareditšwego kgorong yeo e tsenago ka sekolong o ile a botšiša gore a ka bolela le mang ka tiragalo yeo. Nagana ka mokgwa woo a ilego a makala ka gona ge a be a šupetšwa ngwanenyana wa nywaga e 10! María Isabel o bolela a myemyela gore: “O be a letetše go bona motho yo mogolo.” Ka morago ga go mo nea taletšo le tlhaloso e kopana, María Isabel o ile a kgopela mosadi yoo aterese ya gagwe gore yena gotee le batswadi ba gagwe ba tle ba mo etele gomme ba mmotše mo go oketšegilego ka Mmušo wa Modimo. Bagoeledi ba 20 bao ba hlankelago tšhemong ya leleme la Sepudungun ba be ba thabile kudu go bona mosadi yo le batho ba bangwe ba 26 bao ba thabelago ba Mapuche ba le gona segopotšong. Ga bjale sehlopha seo ke phuthego yeo e golago ka lebelo!
Go sa šetšwe gore o na le nywaga e mekae, na o ka dira maiteko a bjalo a go laletša bao o tsenago sekolo le bona goba bašomigotee le wena go tla segopotšong, polelong ya phatlalatša goba kopanong ya selete? Ke ka baka la’ng o sa dire dinyakišišo ka dikgatišong tša rena gore o hwetše diphihlelo tšeo di ka go thušago go bona kamoo o ka dirago gore selo sa go swana le se se atlege? Le gona, o ka rapelela moya o mokgethwa wa Jehofa gore o go thuše go ba le sebete sa go bolela ka yena. (Luka 11:13) Ge e ba o dira bjalo o tla makala kudu gomme wa kgothatšwa ke mafelelo a mabotse a maiteko a gago ao a rulagantšwego gabotse.


text:
MOROKAMI (KGATIŠO E ITHUTWAGO) AUGUST 2013
Sehlogo se se ahlaahla kamoo re ka dulago re le ba bakgethwa le go dirišwa modirong wa Modimo, kamoo re ka efogago go bea Modimo molato ka baka la mathata a rena le kamoo re ka lwantšhago go nyama.
Le Kgethagaditšwe
Hlahloba dintlha tše nne tšeo di ka re thušago gore re dule re le ba bakgethwa e bile re le ba bohlokwa tirelong ya Modimo.
Dipotšišo tše Tšwago go Babadi
Na e tla ba mo go swanetšego gore batswadi ba Bakriste ge ba le dibokeng ba dule le ngwana wa bona yo a kgaotšwego?
Jehofa ‘o Nthwalela Morwalo Letšatši le Letšatši’
Go sa šetšwe mathata a tša maphelo, ke eng seo se ilego sa thuša kgaetšedi yo mongwe wa kua Namibia go hlankela ka lethabo e le mmulamadibogo wa ka mehla ka nywaga e fetago e 20?
Le ka Mohla o se ke wa “Galefela Jehofa”
Ba bangwe ba ile ba galefela Modimo dipelong tša bona. Ba mo sola ka baka la mathata a bona. Re ka phema bjang molaba wo?
Batswadi—Tlwaetšang Bana ba Lena go Tloga Boseeng
Batswadi ba swanetše go thoma neng go tlwaetša bana ba bona? Tlwaetšo ye e swanetše go akaretša eng?
Hlokomelanang Gomme le Kgothatšaneng
Re ka thušana bjang go dula re hlankela Modimo ka potego gaešita le ge re na le mathata?
Le Hlokomeleng Mohuta wa Batho Bao le Swanetšego go ba Bona
Sathane ga a nyake gore re amogelwe ke Modimo. Re ka šireletša bjang tswalano ya rena le Jehofa?
Elisha o Ile a Bona Dikoloi tša Mollo—Na Wena o a di Bona?
Elisha o ile a ba le tumelo e matla le go bota Jehofa ka mo go feletšego. Re ka ithuta eng mohlaleng wa gagwe?
Kgoši e Ile ya Tlala ka Lethabo!
Bala kamoo kgoši ya Swaziland e ilego ya tšeela godimo go ithuta ditherešo tša Beibele.


text:
MOROKAMI (KGATIŠO E ITHUTWAGO) FEBRUARY 2016
Tokollo ye e na le dihlogo tše ithutwago tšeo di tlago go ahlaahlwa ka April 4 go fihla ka May 1, 2016.
Jehofa o Ile a Mmitša “Mogwera wa ka”
Na o nyaka go ba mogwera wa Jehofa? Ithute kamoo o ka dirago seo mohlaleng wa Aborahama.
Ekiša Bagwera ba Jehofa ba Kgauswi
Ruthe, Hesekia le Maria ba thušitšwe ke’ng go aga segwera se se tiilego le Modimo?
Bontšha Gore o Botegela Jehofa
Mohlala wa Jonathane o ka re thuša go botegela Jehofa maemong a mane a thata.
Ithute Mohlaleng wa Bahlanka ba Modimo ba Botegago
Dafida, Jonathane, Nathane le Hushai ba ile ba botegela Jehofa bjang pele?
Jehofa o Dirile Gore ke Atlege Tirelong ya Gagwe
Corwin Robison o hlanketše Modimo ka potego ka nywaga e 73, e fetago e masometshela ya yona o e feditše a hlankela Bethele kua United States.
Tšwela Pele o Hlankela Jehofa ka Lethabo
Go naganišiša ka melao ya motheo e meraro ye e ahlaahlilwego sehlogong se go ka go thuša go dula o thabile.


text:
Jehofa o tla go Thekga
“Jehofa yena o tla mo thekga ge a le malaong a gagwe a bolwetši.”—PSALME 41:3.
DIKOPELO: 23, 138
1, 2. Modimo o ile a dira’ng mehleng e fetilego, gona lehono bao ba babjago ba ka ipotšiša’ng?
GE E ba o babja kudu, o ka ba o ile wa ipotšiša gore: ‘Na ke tla fola?’ Goba mohlomongwe yo mongwe ka lapeng leno goba mogwera wa gago o a babja gomme o ipotšiša ge e ba a tla fola. Ke ga tlhago go nyaka gore wena le batho bao o ba ratago le dule le phetše gabotse. Ka Beibeleng, re bala ka batho bao ba bego ba babja gomme ba nyaka go tseba ge e ba ba tla ka ba fola. Ka mohlala, Kgoši Ahasia, e lego morwa wa Ahaba le Isebele, o ile a ipotšiša ge e ba a tla fola ka ge a be a gobetše. Le gona ka morago, Bene-hadada Kgoši ya Siria o ile a babja gomme a botšiša ge e ba a tla fola.—2 Dikgoši 1:2; 8:7, 8.
2 Le gona Beibele e re botša gore mehleng e fetilego, ka dinako tše dingwe Jehofa o be a fodiša batho ka mohlolo gaešita le go diriša baporofeta ba gagwe go tsoša ba bangwe bao ba bego ba hwile. (1 Dikgoši 17:17-24; 2 Dikgoši 4:17-20, 32-35) Lehono, batho bao ba babjago ba ka ipotšiša ge e ba le bona Modimo a tla ba thuša go fola.
3-5. Ke’ng seo Jehofa le Jesu ba ka kgonago go se dira, gona re tlo ahlaahla dipotšišo dife?
3 Jehofa o na le matla a go otla batho ka bolwetši goba go ba fodiša. O ile a otla batho ba bangwe ka malwetši, go etša Farao wa mehleng ya Aborahama gomme ka morago a otla kgaetšedi ya Moshe e lego Miriamo. (Genesi 12:17; Numeri 12:9, 10; 2 Samuele 24:15) Le gona o ile a otla Baisiraele ka “bolwetši” ge ba be ba sa mmotegele. (Doiteronomio 28:58-61) Ka dinako tše dingwe, Jehofa o be a šireletša batho ba gagwe malwetšing. (Ekisodo 23:25; Doiteronomio 7:15) O ile a ba a fodiša ba bangwe ba bona. Ka mohlala, o ile a fodiša Jobo ge a be a babja gomme a nyaka go hwa.—Jobo 2:7; 3:11-13; 42:10, 16.
4 Re kgodišegile gore Jehofa o na le matla a go fodiša balwetši. Jesu le yena o a kgona. Ge a be a le mo lefaseng, o ile a fodiša bao ba bego ba swerwe ke malwetši a go swana le lephera goba bolwetši bja go wa. O ile a fodiša difofu le bao ba bego ba rephile ditho. (Bala Mateo 4:23, 24; Johane 9:1-7) Mehlolo yeo e re thuša go lebelela pele dilong tše di kgahlišago tšeo Jesu a tlago go re direla tšona lefaseng le lefsa. Ka nako yeo, “ga go na modudi yo a tla rego: ‘Ke a babja.’”—Jesaya 33:24.
5 Eupša ge re ka babja kudu, na re ka letela gore Jehofa goba Jesu a re fodiše ka mohlolo? Gona ke’ng seo re swanetšego go nagana ka sona ge re kgetha kalafo?
ITHEKGE KA JEHOFA GE O BABJA
6. Beibele e re’ng ka mehlolo yeo Bakriste ba lekgolong la pele la nywaga ba bego ba e dira?
6 Lekgolong la pele la nywaga, Jehofa o ile a tlotša Bakriste ka moya o mokgethwa gomme a nea ba bangwe ba bona matla a go dira mehlolo. (Ditiro 3:2-7; 9:36-42) Ka mohlala, ba be ba kgona go fodiša balwetši le go bolela ka maleme a šele. (1 Bakorinthe 12:4-11) Eupša ge nako e dutše e eya mehlolo yeo e ile ya kgaotša, go etša ge Beibele e boletše seo e sa le pele. (1 Bakorinthe 13:8) Ka gona lehono re ka se letele gore Modimo a re fodiše ka mohlolo goba gore a fodiše baratiwa ba rena.
Jehofa o tseba gabotse mohlako wa bahlanka ba gagwe, e bile ga a lebale potego ya bona
7. Psalme 41:3 e re kgothatša bjang?
7 Eupša ge e ba o babja, Jehofa o tla go homotša le go go thekga, go etša ge a ile a thuša bahlanka ba gagwe ba nakong e fetilego. Kgoši Dafida o ngwadile gore: “Go thaba le ge e le mang yo a šetšago mmotlana; Letšatšing la masetlapelo Jehofa o tla mo hlakodiša. Jehofa yena o tla mo šireletša a ba a mo phediša.” (Psalme 41:1, 2) Dafida o be a sa re gore motho wa go loka wa mehleng ya gagwe yo a bego a šetša babotlana o be a ka se tsoge a hwile. Bjale Jehofa o be a tla thuša motho yo bjalo bjang? Dafida o hlalositše ka gore: “Jehofa yena o tla mo thekga ge a le malaong a gagwe a bolwetši; o tla fetoša malao a gagwe ka moka mohlang a babja.” (Psalme 41:3) Jehofa o tseba gabotse mohlako wa bahlanka ba gagwe, e bile a ka se ba lebale. A ka ba nea sebete le bohlale. Le gona Jehofa o dirile mmele wa motho ka tsela ya gore o kgone go ikalafa.
8. Go ya ka Psalme 41:4, Dafida o ile a kgopela gore Jehofa a mo direle’ng ge a be a babja kudu?
8 Go Psalme 41, Dafida o re botša le ka nakong ya ge a be a babja kudu gomme a ikwa a fedile matla e bile a tshwenyegile. Go bonagala ka nako yeo morwa wa gagwe e lego Abesalomo a be a leka go mo amoga bogoši. Dafida o be a babja kudu moo a bego a sa kgone go thibela Abesalomo go dira seo. Dafida o be a tseba gore mathata a lapeng la gagwe a bakilwe ke sebe seo a se dirilego le Batseba. (2 Samuele 12:7-14) Bjale o ile a dira’ng? O ile a rapela ka gore: “Hle Jehofa, nkgaugele. Fodiša moya wa ka, gobane ke go diretše sebe.” (Psalme 41:4) Dafida o be a tseba gore Jehofa o mo lebaletše sebe sa gagwe, gomme a ithekga ka Modimo gore a mo thuše ge a be a babja. Eupša na Dafida o be a letetše gore Jehofa a mo fodiše ka mohlolo?
9. (a) Jehofa o ile a direla Kgoši Hesekia eng? (b) Ke’ng seo Dafida a ilego a se letela go Jehofa?
9 Ke therešo gore ka dinako tše dingwe Modimo o be a kgetha go fodiša batho. Ka mohlala, ge Kgoši Hesekia a be a babja wa go hwa, Jehofa o ile a mo fodiša. Hesekia o ile a phela nywaga e mengwe e 15. (2 Dikgoši 20:1-6) Eupša Dafida o be a se a letela gore Jehofa a mo fodiše ka mohlolo. Go e na le moo, o be a letetše gore Modimo a mo thuše go swana le kamoo a tla thušago “le ge e le mang yo a šetšago mmotlana.” Dafida o be a na le tswalano e botse le Jehofa, ka gona o be a ka kgopela Jehofa gore a mo homotše le go mo hlokomela ge a be a babja. Le gona o ile a kgopela gore mmele wa gagwe o boele sekeng gomme a fole. Le rena re ka kgopela Jehofa gore a re thuše ka tsela e swanago.—Psalme 103:3.
10. Go ile gwa direga’ng ka Torofimo le Epaforodito, gona seo se re ruta’ng?
10 Lekgolong la pele la nywaga, ga se Bakriste ka moka bao ba ilego ba fodišwa ka mohlolo gaešita le ge moapostola Paulo le ba bangwe ba be ba kgona go fodiša balwetši. (Bala Ditiro 14:8-10.) Moapostola Paulo o ile a fodiša tatago Pubulio yo a bego a swerwe ke letadi le tengkhwibidu. Paulo o ile “a [mo rapelela], a mmea diatla gomme a mo fodiša.” (Ditiro 28:8) Eupša Paulo ga se a ka a fodiša batho ka moka bao a bego a ba tseba. Yo mongwe wa bagwera ba gagwe e lego Torofimo o ile a sepela le yena leetong la boromiwa. (Ditiro 20:3-5, 22; 21:29) Torofimo o ile a babja, eupša Paulo a se mo fodiše. Ka gona Torofimo o ile a swanelwa ke go kgaotša go sepela le Paulo gomme a šala Mileto gore a fole. (2 Timotheo 4:20) Mogwera yo mongwe gape wa Paulo, e lego Epaforodito, o ile a babja gomme a ba kgauswi le go hwa. Eupša Beibele ga e re botše gore Paulo o ile a mo fodiša.—Bafilipi 2:25-27, 30.
O SWANETŠE GO THEETŠA KELETŠO EFE?
11, 12. Ke’ng seo re se tsebago ka Luka, gona a ka ba a ile a thuša Paulo bjang?
11 Luka e be e le ngaka, e bile o be a sepela le Paulo maetong a boromiwa. (Ditiro 16:10-12; 20:5, 6; Bakolose 4:14) Ga go pelaelo gore o ile a thuša Paulo le ba bangwe ge ba be ba babja maetong a boromiwa. (Bagalatia 4:13) Go etša ge Jesu a boletše, bao “ba babjago” ba nyaka ngaka.—Luka 5:31.
Re swanetše go ba šedi ge motho yo a itšego a re nea keletšo ka tša maphelo
12 Luka e be e se motho feela yo a bego a rata go eletša ba bangwe ka tša kalafo. O be a ithutetše bongaka. Ga go na mo Beibele e re botšago gore o ithutetše bjona kae le gona neng. Eupša e re botša gore Paulo o ile a romela ditumedišo tša Luka go Bakolose. Ka gona go ka direga gore Luka o ithutetše bongaka kua Laoditsea, e lego motse wa kgauswi le Kolose. Le gona ge Luka a be a ngwala Ebangedi ya gagwe le puku ya Ditiro, o ile a diriša mantšu a itšego a tša kalafo. Ka ge e be e le ngaka, o boletše ka dipego tše dintši tša ge Jesu a be a fodiša batho.
13. Re swanetše go gopola’ng pele re eletša motho ka mohuta o itšego wa kalafo goba pele rena re o diriša?
13 Lehono ga go na bana babo rena bao ba ka dirago mehlolo gomme ba re fodiša. Eupša ka ge ba nyaka go re thuša, ba bangwe ba ka re nea keletšo le ge re sa e kgopela. Ke therešo gore dikeletšo tše dingwe ga di kotsi. Ka mohlala, Paulo o ile a eletša Timotheo gore a nwe beine e nyenyane. Timotheo o be a na le bothata bja mala, mohlomongwe o ile a nwa meetse ao a šilafetšego. * (Bona mongwalo wa ka tlase.) (Bala 1 Timotheo 5:23.) Eupša re swanetše go ntšha mahlo dinameng. Ngwanabo rena yo a itšego a ka leka go go kgodiša gore o nwe dihlare tše itšego goba mešunkwane e itšego goba a re o je mohuta o itšego wa dijo goba o di pheme. A ka go botša gore dilo tšeo di thušitše setho se itšego sa lapa labo seo se bego se na le bothata bjo bo swanago. Eupša seo ga se bolele gore le wena o tla thušega. Re swanetše go gopola gore gaešita le ge batho ba bantši ba diriša sehlare se itšego goba kalafo, ditlamorago e sa dutše e ka ba tše di sa kgahlišego.—Bala Diema 27:12.
DIRIŠA BOHLALE
14, 15. (a) Re swanetše go itlhokomela bathong ba mohuta ofe? (b) Re ka ithuta’ng go Diema 14:15?
14 Ka moka ga rena re nyaka go phela gabotse e le gore re thabele bophelo le go hlankela Jehofa ka mafolofolo. Eupša ga se ra phethagala, ka gona re ka se pheme malwetši ka moka. Ge re babja, go ka ba le mehuta e fapafapanego ya kalafo, le gona re na le tshwanelo ya go ikgethela kalafo yeo re e nyakago. Ka maswabi, batho ba bangwe le dikhamphani tše dingwe ba bolela gore ba hweditše kalafo yeo e tla re fodišago malwetši. Morero wa bona ke go ikhumiša. Ba ka bolela gore batho ba bantši ba dirišitše kalafo yeo gomme ba fola. Le gona ge re babja, re ka nyaka go diriša selo se sengwe le se sengwe gore re fole goba go phela nako e teletšana. Eupša ga se ra swanela go lebala keletšo ya Beibele yeo e rego: “Mang le mang yo a se nago temogo o dumela mantšu ka moka, eupša yo bohlale o šetša dikgato tša gagwe.”—Diema 14:15.
Re swanetše go diriša bohlale gomme re se ke ra ba bo-madumela-tšohle
15 Ge e ba re le šedi, goba re le bohlale, re tla lekola keletšo le ge e le efe ya tša kalafo, kudukudu ge e ba motho yo a re neago yona a se a ithutela tša kalafo. Re tla ipotšiša gore: ‘Motho yo o re vitamin ye, mošunkwane wo goba dijo tše di thušitše batho, eupša na ke kgodišegile gore di ba thušitše e le ka kgonthe? Le ge di ka ba di thušitše ba bangwe, ke tseba bjang gore le nna di tla nthuša? Na ke dire nyakišišo e oketšegilego gomme ke boledišane le bao ba rutilwego gabotse go alafa bolwetši bjo bo ntshwerego?’—Doiteronomio 17:6.
16. Ke’ng seo re swanetšego go se gopola ge re dira diphetho tša kalafo?
16 Ge re dira phetho ya gore re tla amogela diteko dife goba kalafo efe, re swanetše go dira seo ka “monagano o hlaphogetšwego,” goba re diriše bohlale. (Tito 2:12) Seo se bohlokwa le go feta, kudukudu ge e ba diteko tšeo goba kalafo e bjalo e sa tlwaelega. Na motho yo a tla re alafago a ka thoma pele ka go re hlalosetša kamoo teko yeo goba kalafo e šomago ka gona? Na seo a se hlalosago se a belaetša? Na dingaka tše dintši di a dumela gore diteko tšeo goba kalafo yeo e ka fodiša batho? (Diema 22:29) Mohlomongwe motho yo a itšego o re botša gore kalafo e itšego e mpsha e hweditšwe nageng e itšego ya kgole gomme dingaka tše dintši ga se tša hlwa di tseba ka yona. Eupša na go na le bohlatse bja gore kalafo yeo e gona? Ba bangwe ba ka go nea dihlare tšeo go sa tsebjego ka tšona goba tšeo go sa tsebjego gore di tšwa kae. Seo se ka ba kotsi kudu. Gopola gore Modimo o re lemoša gore re se ke ra diriša maleatlana goba boloi.—Doiteronomio 18:10-12; Jesaya 1:13.
“BOPHELO BJO BOBOTSE GO LENA!”
17. Ke’ng seo ka tlhago re se nyakago?
17 Sehlopha se bušago sa lekgolong la pele la nywaga se ile sa romela lengwalo go bana babo rena diphuthegong gomme sa ba botša dilo tšeo ba bego ba swanetše go di phema. Mafelelong a lengwalo leo, sehlopha seo se bušago se ile sa ngwala gore: “Ge e ba le phema dilo tše ka mo go feletšego, le tla atlega. Bophelo bjo bobotse go lena!” (Ditiro 15:29) Gaešita le ge mantšu a a sego kae a mafelelo e be e le a go laela, a re gopotša gore ke ga tlhago go nyaka go phela gabotse mmeleng.
18, 19. Ke’ng seo re ka se letelago lefaseng le lefsa?
18 Ka ge re se ra phethagala, re ka se pheme malwetši ka moka. Le gona ge re babja, ga re letele gore Jehofa a re fodiše ka mohlolo. Eupša re ka lebelela pele nakong yeo ka yona Modimo a tlo re fodišago malwetši sa ruri. Go Kutollo 22:1, 2, moapostola Johane o boletše ka “meetse a bophelo” le “dihlare tša bophelo” tšeo di tlago go fodiša motho yo mongwe le yo mongwe. Se ga se šupe go mešunkwane goba dihlare tše itšego tšeo re ka di dirišago gona bjale goba lefaseng le lefsa gore re fole. Go e na le moo, se šupa go dilo ka moka tšeo Jehofa le Jesu ba tlago go re direla tšona gore re kgone go phela ka mo go sa felego.—Jesaya 35:5, 6.
19 Re lebeletše pele nakong yeo e kgahlišago. Eupša mo nakong ye, re kgodišegile gore Jehofa o rata yo mongwe le yo mongwe wa rena le gore o kwešiša kamoo re ikwago ka gona ge re babja. Go swana le Dafida, re kgodišegile gore ge re ka babja, Jehofa a ka se re lahle. O tla dula a hlokomela bao ba mmotegelago.—Psalme 41:12.
^ par. 13 Puku ya The Origins and Ancient History of Wine e re borathutamahlale ba hweditše gore ditwatši tša tengkhwibidu le ditwatši tše dingwe tše kotsi di hwa kapejana ge di kopana le beine.


text:
Katse
Mateng
Katse — phoofolo ye e jago nama[lokiša | edit source]
Katse ke seruiwa seo se ruilwego go tloga kgale. Ditau le dinkwe le tšona ke tše dingewe tša leloko le la dikatse. Di lalela dijo tša tšona gomme tša di tabogela ka dinala tša tšona tše bogale.
Ke diphoofolo tše di bolayago diphoofolo tše dingwe gore di hwetše dijo tša tšona. Ka gorealo di tsebega ka gore ke dibata. Le ge katse e ruiwa,e sa na le tlhago ya diphoofolo tše.E swara magotlo,dipeba le dinonyana ka go di lalela. Diphoofolo ka moka tše di jago nama ke tša sehlopha sa dibata.
Ka ntle le go ja nama katse e rata maswi
Dipharologantšho tše kgolo tša katse[lokiša | edit source]
Mmele o a menega[lokiša | edit source]
(a) Katse e na le mmele wo boleta, wa go menega. Ge o ka šetša ditiro tša katse, o tla lemoga gore e kgona go mena mmele ka boemo bjo bongwe le bjo bongwe. Ge e wa, gantši e tsema fase ka maoto. E koba mokolo ge e befedišitšwe ke mpša. E otlolla mmele wa yona fase ge e lalela nonyana. Ditiro tša yona ka moka ge e tabogela dijo tša yona, ke tša bjako le tša bokgoni. Le ge katse e bonala ka mehla e ke e a tšwafa le go nanya, ke phoofolo ya lebelo le legolo sethakgwaneng se sennyane
(b) Mmele o khupeditšwe ke boya bjo bokoto gape bjo boleta.
(c) Letlalo le hlephile kudu mmeleng wa yona. Ge o swara tše ka diatla o kgona go kwa ka moo le hlephilego ka gona.
Hlogo[lokiša | edit source]
(a) Hlogo ke nkgokolo gomme sefahlogo ke se sephaphathi go feta sa mpša.
(b) Mahlo a magolo a bopegile bjaka a gago gomme a lebeletše pele. Katse e kgona go retolla hlogo le molala go lebelela mathokong a mangwe.
Mmala wa mahlo o atiša go ba botala bja modipa, modipa goba a matala. Ka gare, ga leihlo go na le thaka ye ntsho.
(c) Ditsebe di na le dintlhana gomme di lebeletše godimo.
(d) Ditedu tše telele di thuša katse go phopholetša tsela leswiswing.
Mosela[lokiša | edit source]
Katse e na le mosela wo motelele. Ge katse e hlokomela goba e lalela dijo tša yona, e sepetša mosela wa yona bjalo ka diphoofolo ka moka tša leloko le. E tšokotša mosela.
Maoto[lokiša | edit source]
(a) Katse e kgona go sepela gabosele ka lebaka la mesamelwana ye boleta ka fase ga leoto le lengwe le le lengwe.
(b) Monwana wo mongwe le wo mongwe o na le lenala le bogale le le obegilego. Dinala di ka gogelwa dipotlaneng tše nnyane, tše di lego menwaneng gore di se kgome fase. Ge katse e nyaka go šomiša dinala tša yona e ka di ntšha. Patiša borofa bjo bongwe bjo boleta gare ga menwana ya gago go tloga ka godimo le ka fase gomme dinala di tla bonala.
Hlokomela gore go na le dinala tše tlhano borofeng bja ka pele le tše nne borofeng bja ka morago.
Mpša ga e kgone go uta dinala tša yona. Di kgoma fase gomme o kgona go kwa motswikinyo wa dinala ge e sepela lebatong. Elelwa gore dinala tša mpša di otlologile mola tša katse di obegile.
Dinala tša katse di kgona go ngapa gabohloko. Di thuša katse go namela mehlare ka lebelo le le makatšago, kudu ge e tšhaba manaba.
Meno[lokiša | edit source]
Bula molomo wa katse o lebelele meno a yona.
Ge katse e ja nama, e e gatelela fase e e kgerole ka dipolai tše nne le meno a ka morago. Dipolai di šomišwa bjalo ka peke, go gagola nama. Meno a ka morago ke a bogale gape a na le dintlha gomme a a kgohlana ge mehlagare e tswalelwa, bjalo ka magare a sekero. Katse e sekamiša hlogo ge e ja nama gore meno a ka morago a kgone go e sega bjalo ka sekero.
Meno a ka pele mehlagareng ya ka godimo le ka fase, ao a lego gare ga para ye nngwe le ye nngwe ya dipolai, ke a mannyane kudu gomme ga a atiše go šomišwa
Leleme[lokiša | edit source]
Leleme ke le makgwakgwa gomme le swana le maleme a diphoofolo tša leloko leo la dikatse la go ja nama. Leleme le šomišwa bjalo ka raspere (feilakgwakgwa) go latswa mašaledi a nama magapong.
Hlokomela gore katse e šomiša leleme la yona ka tsela efe ge e nwa maswi a a lego pirenyeng. E latswa maswi.
Katse e kgona go bona gabotse leswiswing[lokiša | edit source]
Lebelela mahlo a katse. Thaka ye e lego garegare ga leihlo ke lešobana le lennyane la go tsenya seetša leihlong.
Bošego ge seetša se fokola, dithaka di bulega kudu gore seetša ka moka se se lego gona se tsene leihlong. Se kgontšha katse go bona bošego. Ge seetša e le se bogale dithaka di a nyenyefala go thibela gore go se tsene seetša se sentši kudu ka leihlong. Di fetoga mphatšana ge seetša se galefile( bjalo ka ge go bontšhwa.
Katse ke phoofolo ya go hlweka[lokiša | edit source]
Le ge katse e sa rate meetse, e na le mokgwa wa go itlhwekiša. Katse e swara boya le maoto tša yona gore di dule di hlwekile ka go di latswa ka leleme la yona. E kolobiša borofa bja yona bja ka pele ka leleme gomme ya hlapa hlogo le mahlo.
Katse e ja ka bothakga bjo bogolo. Molomo le maoto, ga di atiše go tšhilafala.
Tsela yeo katse e iphemelago ka yona[lokiša | edit source]
(a) E namela sehlare ka lebelo ka go šomiša dinala go itshwareletša.
(b) E otla le go ngapa ka dinala le borofa bja ka pele.
(c) E kganyelela sehlareng goba kutamong ka lebelo.
(d) E leka go tšhoša lenaba ka go oba mokolo le go emiša boya le go dira modumo wa go gwaša,
Dikatse di na le mohola bathong[lokiša | edit source]
Dikatse di ruiwa malapeng gore e be diruiwaratwa eupša di ka ba le mohola wo mogolo wa go bolaya magotlo, dipeba le dinoga. Batho ba bea dikatse ka dipolokelong, malekelekeng, mabenkeleng, gore di dire mošomo wo.
Ditšhupetšo[lokiša | edit source]
Lochenr G.P., Dugard H.;1971; Thutamahlale e Bonolo Ya Kakaretšo Mphato wa 3


text:
Dipotšišo tša Beibele di a Arabja
Lehu la Jesu le re hola bjang?
Ge Modimo a be a bopa batho, o be a rerile gore ba phele ka mo go sa felego mo lefaseng ntle le gore le ka mohla ba tlaišwe ke bolwetši goba lehu. Lega go le bjalo, motho wa pele e lego Adama, o ile a se kwe Mmopi gomme a lahlegelwa ke tebelelo ya go phela ka mo go sa felego. Ka ge re le ditlogolo tša Adama, re abetše lehu go yena. (Baroma 5:8, 12; 6:23) Modimo wa therešo e lego Jehofa, o ile a romela Morwa wa gagwe, Jesu, lefaseng go tlo re hwela le go lopolla seo se lahlegetšego Adama.—Bala Johane 3:16.
Jesu o ile a hwa e le gore batho ba kgone go phela ka mo go sa felego. O be o ka akanya bjang ka bophelo bjo bo sa felego mo lefaseng?
Lehu la Jesu le dira gore re kgone go lebalelwa dibe le go phela ka mo go sa felego. Beibele e re nea seswantšhokgopolo sa kamoo bophelo bo tlago go ba ka gona lefaseng ge re se sa hlwa re tlaišwa ke botšofadi, bolwetši le lehu.—Bala Jesaya 25:8; 33:24; Kutollo 21:4, 5.
Re swanetše go gopola lehu la Jesu bjang?
Mantšiboeng a pele ga ge Jesu a ka hwa, o ile a botša balatedi ba gagwe gore ba gopole lehu la gagwe ka go dira monyanya o bonolo. Go gopola lehu la Jesu ka tsela yeo ngwaga le ngwaga go re dira gore re naganišiše ka tsela yeo Jesu le Jehofa ba ratago batho ka gona.—Bala Luka 22:19, 20; 1 Johane 4:9, 10.
Lenyaga, Segopotšo sa lehu la Jesu se ka Mošupologo April 14, ka morago ga ge letšatši le sobetše. O laletšwa gore o be gona tiragalong ye le Dihlatse tša Jehofa lefelong la geno.—Bala Baroma 1:11, 12.
Ithute ka mo go oketšegilego
Segopotšo sa Lehu la Jesu
Ngwaga o mongwe le o mongwe, batho ba dimilione ba bokana gotee go gopola lehu la Jesu. O laletšwa gore o tlo kwa kamoo tiragalo ye e bohlokwa e go kgomago ka gona.
Jesu Kriste ke Mang?
Ithute lebaka leo Jesu e bego e le Mesia yo a holofeditšwego, moo a tšwago gona le lebaka leo e lego Morwa a nnoši wa Modimo.
Topollo—Mpho e Kgolo Kudu ya Modimo
Topollo ke eng? E bolela’ng go wena?


text:
THUŠO BAKENG SA LAPA | LENYALO
Kamoo o ka Kgaotšago go Boloka Sekgopi
TLHOHLO
Ga o kgone go lebala dilo tše mpe tšeo molekane wa gago a di boletšego goba a di dirilego; monagano wa gago o tletše ka mantšu a gagwe a go hlaba le ditiro tša go se kgahliše. Ka gona, lerato leo o bego o na le lona ga bjale le fetogile sekgopi. Go bonagala o gapeletšega go kgotlelela lenyalo leo le se nago lerato. Seo le sona se dira gore o galefele molekane wa gago.
Kgodišega gore dilo di ka kaonefala. Ka gona, sa pele ela hloko dintlha tše sego kae mabapi le go boloka sekgopi.
SEO O SWANETŠEGO GO SE TSEBA
Go boloka sekgopi go ka senya lenyalo. Ka baka la’ng? Ka gobane go dira gore dika tšeo lenyalo le swanetšego go thewa go tšona di fokole, go akaretša lerato le potego. Ka gona, sekgopi ga se tlišwe ke bothata bjo itšego lenyalong; eupša sekgopi ka bosona ke bothata lenyalong. Beibele e bolela gabotse ge e re: “Tlošang go lena mohuta o mongwe le o mongwe wa go boloka sekgopi.”—Baefeso 4:31.
Ge e ba o boloka sekgopi, o ikgobatša ka bowena. Go boloka sekgopi go swana le ge o ipetha gomme wa letela gore bohloko bo kwe ke motho yo mongwe. Mark Sichel o ngwadile pukung ya gagwe ya Healing From Family Rifts gore: “Setho sa lapa seo se go kgopišitšego se ka no ba se ikwa gabotse, se thabela bophelo e bile se sa tshwenywe ke taba yeo le gatee.” Therešo ke efe? Sichel o re: “Go boloka sekgopi go gobatša wena kudu go feta motho yoo a go kgopišitšego.”
Go boloka sekgopi go swana le ge o ipetha gomme wa letela gore bohloko bo kwe ke motho yo mongwe
Motho ke yena a kgethago go boloka sekgopi. Batho ba bangwe ba ka belaela seo. Ba ka bolela gore, ‘Molekane wa ka o ntirile gore ke befelwe.’ Bothata ke gore, dikgopolo tše bjalo di ithekgile ka dilo tšeo di ka se laolegego e lego ditiro tša motho yo mongwe. Beibele e nea tharollo e fapanego. E re: “Anke yo mongwe le yo mongwe a hlahlobe ditiro tša gagwe.” (Bagalatia 6:4) Re ka se kgone go laola seo motho yo mongwe a se bolelago goba seo a se dirago eupša re ka kgona go laola tsela yeo re arabelago ka yona go seo. Go boloka sekgopi ga se yona kgetho feela.
SEO O KA SE DIRAGO
Rwala boikarabelo bja go boloka ga gago sekgopi. Ke therešo gore, go bonolo go bea molekane wa gago molato. Eupša gopola, motho o ikgethela go boloka sekgopi. Go bjalo le ka go lebalela. O ka kgetha go latela keletšo ya Beibele ya gore: ‘Letšatši le se ke la sobela o galefile.’ (Baefeso 4:26) Moya wa go lebalela o go nea sebaka sa go rarolla mathata a gago a lenyalo ka monagano o kaone.—Molao wa motheo wa Beibele: Bakolose 3:13.
Itlhahlobe ka potego. Beibele e dumela gore batho ba bangwe ba “bogale” gomme ke bao ba “befelwago.” (Diema 29:22) Na le wena o bjalo? Ipotšiše: ‘Na ke dula ke befetšwe? Na ke kgopišega gabonolo? Na ke befedišwa le ke dilo tše dinyenyane?’ Beibele e re, “yo a bipollago taba o aroganya bagwera ba pelobohloko.” (Diema 17:9; Mmoledi 7:9) Seo se ka direga le lenyalong. Ka gona, ge e ba o tlwaetše go boloka sekgopi, ipotšiše gore, ‘Na nka ithuta go se felele molekane wa ka pelo?’—Molao wa motheo wa Beibele: 1 Petro 4:8.
Kgetha seo se tlogago se le bohlokwa. Beibele e re go na le “nako ya go homola le nako ya go bolela.” (Mmoledi 3:7) Ga se gore o swanetše go bolela ka selo se sengwe le se sengwe seo se go kgopišitšego; ka dinako tše dingwe o ka no ‘bolela o nnoši ka pelong ya gago o le malaong a gago gomme o ikhomoletše.’ (Psalme 4:4) Ge e ba o tloga o nyaka go bolela ka seo se go nyamišitšego, leta go fihlela kgalefo e okobetše. Mosadi yo a bitšwago Beatriz o re: “Ge ke kwele bohloko, sa pele ke leka go theoša maswafo. Ka dinako tše dingwe ke lemoga gore phošo e be e se e kgolo gakaalo, gomme ka morago ke kgona go bolela ka tlhompho.”—Molao wa motheo wa Beibele: Diema 19:11.
Kwešiša seo se bolelwago ke go “lebalela.” Ka Beibeleng lentšu go “lebalela” ka dinako tše dingwe le fetoletšwe lelemeng la mathomo leo le fetišago kgopolo ya go tlogela selo se itšego. Ka gona, go lebalela ga go bolele gore o bebofatša phošo goba o dira tše nkego ga se gwa direga selo; eupša go ka bolela go tlogela selo se itšego, ka go lemoga gore go boloka sekgopi go ka dira gore o babje gape gwa senya le lenyalo la gago go feta phošo e dirilwego.
Ithute ka mo go oketšegilego
Go Swara Molekane wa Gago ka Tlhompho
Monna le mosadi ba ka boledišana bjang ka tlhompho?
Kamoo o ka Lebalelago
Ke ka baka la’ng go ka ba thata go lebalela? Bona kamoo keletšo ya Beibele e ka go thušago ka gona.


text:
Serviços Personalizados
Artigo
Indicadores
Links relacionados
- Citado por Google
- Similares em Google
Compartilhar
Verbum et Ecclesia
versão On-line ISSN 2074-7705
versão impressa ISSN 1609-9982
Verbum Eccles. (Online) vol.36 no.1 Pretoria 2015
http://dx.doi.org/10.4102/ve.v36i1.1491
ORIGINAL RESEARCH
Mongwalelo wa sefela sa Serote: 'A re thabeng re rete' (Difela tsa kereke, 2010)
Deborah Mampuru; Jerry Mojalefa
Department of African Languages, University of Pretoria, South Africa
ISIFINYEZO
Bangwadi ba Bathobaso ba difela tša kereke ba hueditšwe ke bangwadi ba baruti (ba Matoitshi ba Kereke ya Lutere ya Berlin) ge ba tlo ngwala difela. Ka go realo ke ba mathomo ba go ngwala poleloopelwa ya Sepedi. Ka lebaka la gore baruti ba Matoitshi ba be ba sa tsebe melao ya go laola metara wa Sepedi, ba thomile go hlama difela tsa bona ka mokgwa wo difela tsa Setoitshi di hlamilwego ka wona. Bangwadi ba difela ba Bapedi le bona ba ba sala morago bjalo. Ka go realo go ka thwe mothopomogolo wa khuetso ya sebjalebjale dingwalong tsa Sepedi ke mediro ya kereke ya mathomothomo. Le ge go le bjalo bohlokwa bjo bja kgolo ya theto ka tsela ya difela dingwalong tsa Sepedi ga se bja salwa morago le go gatelelwa ke basekaseki. Maikemisetso a taodiswana ye ke go lekola, ka botlalo, mongwalelo wa difela ka go nepiša sefela sa Serote sa 147 sa go bitswa 'A re thabeng re rete' (Difela tsa kereke 2010:130). Go yo tsitsinkela ka fao mongwalelo o tswetsago pele kgegeo. Ka mantsu a mangwe, go yo sekasekwa dipharologantsho tsa mongwalelo tse di tswetsago pele kgegeo. Go tlo lemogwa gore kgegeo yeo e bonagatswa ka modiro wa Selalelo se Sekgethwa sa Morena seo se hlalošwago ka tsela ya khuduego/maikutlo go tšwetša pele morero wa mongwadi/moopedi wa sefela se ka ge bjale Selalelo e le selo seo Bakriste ba se hlomphago (se lebane le tshwarelo ya dibe tsa bona), go ya ka fao se hlaloswago ka gona ka tsela yeo ya kgegeo.
ABSTRACT
Black composers of church hymns were influenced by German pastors of the Berlin Lutheran Church to do so. In other words, these pastors were the first composers to write the Sepedi language in the form of music; because they did not know the rules that control the Sepedi meter, the writers started to compose their hymns in the way that the German hymns were patterned. Therefore, one might argue that the main source of modern influence in Sepedi literature lies in the workings of the very first hymns of the said church. Nevertheless, the importance of the development of poetry in the form of hymns in the Sepedi literature has not been followed up and emphasised by reviewers. The aim of this article is to survey thoroughly the style of writing hymns, by discussing Rev Serote's hymn number 147, entitled 'A re thabeng re rete' (Difela tsa kereke 2010:130). The scrutiny will examine the way in which style depicts irony in the very hymn. In other words, the investigation considers especially the characteristics of style that indicate and develop irony in the work. It will be shown that the irony becomes clear during the service of Baptism which is expressed by way of emotions to develop the author's aim, as this sacrament is something that Christians respect (it goes hand in hand with the forgiveness of their sins).
Matseno
Bangwadi ba Bathobaso ba difela tsa kereke, go swana le Serote, Ramaila, Makopo, le ba bangwe, ba hueditswe ke bangwadi ba baruti (ba Matoitshi ba Kereke ya Lutere ya Berlin) ge ba tlo ngwala difela. Ka go realo baruti bao ke bona ba go thoma go ngwala polelo ya go opela ya go thewa godimo ga go reta. Ka lebaka la gore ba be ba sa tsebe (gagolo baruti ba Matoitshi bao ba go tla le thuto yeo mono Bopedi) melao ya go laola metara wa Sepedi, ba thomile go hlama difela tsa bona ka mokgwa woo difela tša Setoitšhi di hlamilwego ka wona (Groenewald 1993:33).
Groenewald (1993) o tšwela pele go bolela gore go kgatha tema ga bangwadi ba baruti dingwalong tsa Sepedi go hlotše khuetso kgolong ya theto ya Sepedi. O re mothopomogolo wa khuetso ya sebjalebjale dingwalong tseo ke mediro ya kereke ya mathomothomo.Moragonyana mothopo woo o akareditse le thuto ya barutwana ya ka sekolong: go bala direto tse di ngwadilwego ka maleme a mangwe,ka kudukudu Seisimane (ga esita le Seafrikaanse). Ka mokgwa woo mothopo woo wa sebjalebjale o goletše pele. Le ge go le bjalo bohlokwa bjo bja kgolo ya theto ka tsela ya difela dingwalong tša Sepedi ga se ya salwa morago le go gatelelwa ke basekaseki.
Taodišwana ye e yo lekola ka botlalo mongwalelo wa difela ka go nepiša sefela sa Serote sa 147 sa go bitswa 'A re thabeng re rete' (Difela tša kereke 2010:130). Go yo tsitsinkelwa ka fao mongwalelo o tswetsago pele kgegeo. Ka mantsu a mangwe, go yo sekasekwa dipharologantsho tsa mongwalelo tse di tswetsago pele kgegeo. Go tlo lemogwa gore kgegeo yeo e bonagatswa ka modiro wa kolobetso yeo e hlaloswago ka tsela ya khuduego/maikutlo go tswetsa pele morero wa mongwadi/moopedi wa sefela se ka ge bjale kolobetso e le selo seo Bakriste ba se hlomphago (se lebane le tshwarelo ya dibe tsa bona), go ya ka fao se hlaloswago ka gona ka tsela yeo ya kgegeo.
Serote le kgegeo
Kgegeo ke thekniki ye bohlokwa dingwalong. Ge a kgonthisa kgopolo ye, Muecke (1982) o fo re:
The importance of irony in literature is beyond question. One need not accept the view; put forward at least twice on different grounds, that all art, or all literature, is essentially ironic - or the view that all good literature must be ironic. (p. 3)
Go na le bangwadi bao dingwalong tsa bona kgegeo e lego thekniki ya katlego. Bangwadi bao mo difeleng tsa Sepedi ke ba go swana le boSerote. Serote o nepisa ditaba ka kgegeo; o tseba kgegeo. Go ya ka Richards (1961:250) kgegeo '... consists in the bringing in of the opposite, the complementary impulse'. Ka tsela yeo go ka thwe, go ya ka Cloete (1992:190), kgegeo e akaretsa dilo tse ntsi go feta temogo ya dipharologantsho le dipapiso tsa dikganetsano, yona taba yeo e bolelwago ke Richards ka godimo. Ge a tiisa kgopolo yeo ya Cloete, Van Corp (1980:84) o no re:
Dit vaak toegepaste procédé bestaat erin, dat de impliciete betekenis van een bepaalde teken (een lofrede, het uiterijk voorkomen van een toneelpersonage, enz.) verschillend is van, of total tegengesteld aan, die explicite of oppervlakte betekenis.
Taba yeo e bolelwago ke Van Corp mabapi le kgegeo, ke ya go re tlhaloso ye e tebilego, se a se bitsago 'impliciete betekenis', e fapana le yeo e sego ya teba, se a se bitsago 'explicite betekenis'. Ke ka tsela yeo Muecke (1982) a bolelago gore kgegeo e theilwe godimo ga 'mosomo wa go swaolla', se a se bitsago 'corrective function'. O isa pele ka go re:
It is like a gyroscope that keeps life on an even keel or straight course, restoring the balance when life is being taken too seriously or, as some tragedies show, not seriously enough, stabilising the unstable but also destabilising the excessively stable. (p. 4)
Ke ka mokgwa woo go thwego Serote o kgonthisa tekatekano ya bophelo ka gobane o phosolla tsa go se loke goba tse di lokilego ka tsela ya go tsweletsa mathata a bophelo ka mokgwa wa go gegea batho/Bakriste, le gore, go ya pele, mathata ao a gegea lehu (ke go re ga le na karolo bophelong bjo bo sa tlago go ya ka fao Bakriste ba naganago/dumelagoka gona).
Ka yona tsela yeo go napile go lemogwa maatla a tiriso ya kgegeo polelong ya sefela sa go rulaganywa ke Serote. Ka wona mokgwa woo, go swanetse gwa lemogwa gore kgegeo yeo e dirisitswego ke Serote, ke ya, go ya ka Van Corp (1980:84-85), go lebana le mehuta ye mene ya kgegeo, e lego kgegeo ya Sokratesse, ya polelo, ya tiragatso, le ya padi. Ge Van Corp a hlalosa kgegeo ya go dirisa polelo ka botlalo, o re ke kgegeo yeo e lebanego le motho yo o ka rego ga a na kgonthe ye e tletsego; o ukama fela go ya ka tumelo ya gagwe, ka ge ditaba tsa mohuta woo di seso tsa tso mo diragalela: o sa emetse ka tetelo ya go hutsa gore di tlo direga ka go mo atla mafelelong ge fela a dira go loka. Ka fao go kolobetswa ke mohlala wo mobotse wa se se hlaloswago ke Van Corp ka godimo. Kgegeo ye bjalo ke ya go bonagatsa morero wa sefela se sa Serote, e lego lehu ga le na karolo bophelong bjo bo sa tlago.
Boipobolo (ka batswadi legatong la bana) ke tiragalo ya Mokriste ya go tsea maikarabelo a go godisetsa ngwana Bokristeng. Go ka thwe ke thapelo ya go swarelwa ga dibe ye e lebanego le tshokologo ya dipelo tsa batho/ Bakriste ka nepo ya go amogela Kriste bjalo ka Mopholosi le Molebaleladibe. Tiragalo yeo e direga pele ga Altare ya Morena bjalo ka seswantsho sa kopano le Modimo yo boraro: Modimo Tate, Modimo Morwa le Modimo Moya wo Mokgethwa.
Ke ka fao go ka thwego ka kgegeo ye bjalo, Serote o kgonthisa tekatekano mo bophelong; ke go re go phosolla mediro ya go se loke/ye mebe go kgonthisa tse di lokilego ka go tsweletsa mathata a bophelo (dibe) ka mokgwa wa thapelo ya boipobolo gomme mathata ao a gegea lehu ka gore ga le na maatla bophelong bja ka morago ga lehu.
Ge mmadi a lebanya kakaretso ya diteng tsa sefela le ditiragalo tse di ngwadilwego, o lemoga (1) dipharologantsho tsa mongwalelo le (2) dithekniki le dipharologantsho go akaretswa le (3) registara ya mongwalelo le (4) registara ya mongwalelo wa tiriso. Dipharologantsho tse di tlo hlaloswa ka botlalo ka nepo ya go nolofatsa mosomo wa tshekatsheko ya mongwalelo; gomme ge dipharologantsho tseo di bapiswa le mongwalelo, di tlo bonwa bjalo ka karolo ya dithekniki tsa go tswetsa pele khuduego ya mongwalelo.
Phala (1999:78) o re go ka thwe thekniki ke mokgwa woo o akaretsago wa go ngwala sengwalo. Ke mokgwa wa go amanya pharologantšho ya mongwalelo le dipharologantsho tše dingwe go tšwetsa pele molaetsa wa mongwadi. Ke ka lebaka leo pharologantsho ya mongwalelo e lemogegago fela ge monyakišiši, le ge e le yena mmadi, a setsego a lemogile morero/moko wa ditaba.
Pharologantšho ya mongwalelo
Ge a hlalosa pharologantsho ya mongwalelo, Kerkhoff (1962:164) o tsweletsa dikgopolokgolo tse nne tse di latelago ka tlase. Ge a hlalosa sebopego sa yona o fo re:
Das einzeine Stilistikum ist die kleinste für den Sti besdeutssame Einheit. Es ist nicht der Monade vergleichbar; den ein isolierles Stilistikum spiegelt nie das Wesen des Ganzen. Nicht alle Einzelelemente sind für den Stil in glechem Masze aufsschluszfähig.
Kerkhoff (1962:163) o hlatholla gore phapantsho ke karolwana ye nnyane kudu ya polelo ya go tšwetsa pele mongwalelo. O tšwela pele go bapisa pharologantsho yeo ya mongwalelo le 'Monade'. O re bobedi ga di swane ka lebaka la gore go na le 'Monade' ye kgolo le ye nnyane; di a swana empa dipharologantsho tsa mongwalelo di a fapana. Ka fao mongwalelo o bopsa ka dipharologantsho, e sego fela pharologantsho e tee. Godimo ga moo dipharologantsho tseo tsa mongwalelo ga di lebane ka mosomo le mohola. O sa gatelela gape ka go hlatholla mohola le mosomo woo wa pharologantsho ya mongwalelo ka go re: 'Klein Stilistikum besitzt absoluten Wert es kann verschiedene Aufgaben übernehmen. Je nach dem Zusammenhang wird e sanders getönt und wechselt seine Funkton sogar innerhalb eines Werkes' (Kerkhoff 1962:163).
O hlalosa gore pharologantsho ya mongwalelo ga e na mosomo wo o tiilego ka lebaka la gore e ka diriswa ditebanong tse di fapafapanego. O gatelela polelo yeo ka go re mosito wo o itšego o ka lebanywa le ge e le lethabo. Ke ka tsela yeo go thwego pharologantsho ya mongwalelo ga e na mohola wo o itšego woo o tiilego. Ka mokgwa woo morero wa sefela o laolago mosomo wa pharologantšho ya mongwalelo; ke go re kamano gare ga dipharologantsho ka moka tsa mongwalelo e bonagatša morero wa sefela. Go realo go ra gore dipharologantsho tšeo di logaganywa ke morero wa sefela go tsweletsa khuduego ya mongwadi/moopedi (Mojalefa 1995:130).
Kerkhoff (1962:31) o bolela go ya pele gore dipharologantsho di tsweletsa mongwalelo ka go dirisana. Le ge maatla a bontsi bja tsona a lemogega, ga di amane; tse dingwe di kgona go bonagatsa tebanyo ya mongwadi/moopedi ka botsona. Tabataba mo ke gore gantsi ge go hlathollwa modiro wa dipharologantsho, go kgonwa go lemogwa mohola wa tsona, ge fela go hlokomelwa kamano gare ga pharologantsho le dipharologantsho tse dingwe. Kerkhoff (1962) o sa tiisa gore mongwalelo o bopsa ka dipharologantsho ka moka ga tsona. Se bohlokwa ke gore mongwalelo o bonagale ka kamano yeo ya gare ga dipharologantsho, gomme gape kamano yeo go lemogwe gore ga se fela koketšo ya dipharologantsho, ka lebaka la gore mongwalelo ga o bonale ka koketso ka gore ga o swane le dipalo.
Dithekniki le dipharologantšho
Bjale ge go tsinkelwa mongwalelo wa sefela se go yo hlokomelwa ditemana ka moka tsa sefela ka go tsenelela. Kgetho ya sefela se e hlohleleditswe ke ge e le ye e tlogo lebana le morero wa sefela, gape e lebane le kokwane ya thulano, ka gona e utolla khuduego ye e swanetsego ya mongwadi/moopedi wa sefela se.
Bjale go yo sekaseka mongwalelo wa sefela seo sa thulaganyo ya Serote sa 147, 'A re thabeng re rete' (Difela tsa kereke 2010:130):
1 A re thabeng re rete
Sehlapo sa matete, Se se hlatswang dipel
o Tša batho ba tumelo.
2 Se tliša tebalelo
Go bana ba timelo.
Se dira ba tahlego
Go bewa ba thatego.
3 Me tlhatso ye ka tswalo
Ya bana ba mpshafatšo,
Me e ba thibelela
Disenyi tše go fela.
4 Ba ka se ke ba lahlwa;
Wa godimong o kgahlwa
Ke go ba amogela
Le go ba gokarela.
5 Me o tlo ba tšhelela
Mahumo a go phela
A thabisang dipelo
Ba ka se hloke selo.
6 Ka tlhatso ye ba newa
Borena ka go bewa
Baruti ba bophelo
Bjo bo se nang bofelo.
7 Ka yona ba tlo tsena
Mo go dutseng Morena
Ge ba ka mo dumela
Ka mehla e go fela.
Sefela se se yo hlaloswa go ya ka lenaneo le le latelago la ka tlase (Table 1).,
Sekai
Serote, mo methalading ya mathomo ye mebedi ya sefela ka godimo, o bolela ka kolobetso ka go re: Sehlapo sa matete, Baruti ba bophelo.
Polelo ya methaladi ye mebedi ye ya ka godimo ya sefela, Serote o e phethagatsa ka thekniki ye e itsego ya sekai (seswantsho). Go ka thwe mantsu a mararo a sefela ao a lebanego le thekniki ye ke kolobetso, baruti le bophelo.
Sekai ke lentsu (goba sekafoko) le le kayago goba le supago selo se se itsego. Lentsu leo ga le na kamano le selo seo se swantshwago. Abrams (1988) o hlalosa sekai ka go re:
the term symbol, is applied only to a word or phrase that signifies an object or event which in turn signifies something, or has a range of reference, beyond itself. (p. 184)
Sekai ga se bolele taba thwi. Molaetša wa sona o iphihlile. Ke ka lebaka leo Makgopa (1996:7) a rego mongwadi ga a bolele phatlalatša gore selo sa go re se kaya, goba go tšweletša leina la selo se se kaiwago. Ka fao ge go akaretšwa dikgopolo tše, go ka thwe sekai ke lentsu leo tirišo ya lona e sa lemogwego gabonolo; le dirišwa go emela se sengwe (Kriste/barongwa ba legodimo), nepo e le go utolla tlhaloso ye e tseneletsego, ye e bego e sa letelwa. Godimo ga moo sona seswantšho seo sa sekai se tsweletsa atmosfere (khuduego goba maikutlo) ya go lebana le motho.
Bjale go tla lekodišišwa ka moo sekai se dirišitšwego ka gona mo setsopolweng sa ka godimo.
Serote o somisa kolobetso go emela Kriste. Ke go re kolobetso ke tswalolefsa. Ka yona, ge motho a dumela fela, o tlo amogelwa mmusong wa Kriste ka gobane e tlo ba e le ngwana wa Kriste.
Serote o tšwela pele go dirisa mantsu a mangwe, baruti go swantsha barongwa ba Modimo/Kriste (ke go re ga e sa le baruti ke barongwa ba Modimo) le bophelo go kaya 'go sa felego', e lego bophelo bja go se be le lehu.
Ka go realo, ka go opela ka tsela yeo, Serote o swantsha kolobetso, baruti le bophelo gore e se hlwe e eba meetse, batho le mathata a batho, dilo tsa go tsebega tsa lefase le, eupsa e be dilo tsa lefase la ka morago ga lehu.
Ka go godisa ditaba ka tsela yeo ya seswantsho, Serote o hlagisa maikutlo a tlhompho le tebalelo go modiradibe. Ke go re ka go kolobetswa, modiradibe o boelanywa le Kriste.
Tebelelo
Serudu (1989:44) o bolela gore tebelelo: 'Ke tsela yeo taba e laodiswago ka gona. Maemo a mongwadi a go tsweletsa baanegwa, ditiro, tikologo le ditiragalo tseo di bopago modiro.'
Serudu (1989) o hlaloša go ya pele gore tebelelo ke ge mongwadi, moanegi goba moanegwa a tswelela e le motsebatsohle. Ka tsela yeo go ka thwe go gatelelwa gore tebelelo e lebane le ge ditaba di hlaloswa ka leihlo la mongwadi, molaodiši le ge e le moanegwa/baanegwa.
Bjale ge go lekolwa polelo ya Serote go lemogwa gore ditaba (tša kolobetšo) di hlalošwa ka molomo wa mmoledi (yena mongwadi/moopedi) yoo e lego motsebatsohle yo a tsebago ditaba ka moka tsa bohlokwa bja kolobetso, e lego tebalelo ya dibe.
Godimo ga moo Serote o diriša lekgokasediri la se la mmoledisi mo mathomong a mothaladi wo mongwe le wo mongwe wa temana ya mathomo ya sefela:
-
Se se hlatswang dipelo...
-
Se tliša tebalelo...
-
Se dira ba tahlego.
Ka tsela yeo ya go opela ka mokgwa woo wa tirišo ya lekgokasediri la mmoledisi, sebakeng sa sediri, e lego kolobetso/goba sehlapo sa matete, Serote o tiisa le go gatelela tebelelo, thekniki ye e šetšego e hlalositswe ka godimo. Moopedi, ka go dira bjalo o dirisa thekniki yeo ya tebelelo go amantsha mmoledi, e lego motsebatsohle le morero/moko wa sefela, e lego lehu ga le na bokamoso ka nepo ya go ntšha khuduego ya segwera magareng ga bobedi bjoo (mmoledi le morero), yeo e bonalago ka go gegea lehu: le ge lehu le na le maatla a go hloriša bophelo bja nama le madi, ga le na maatla a go bolaya moya.
Thulaganyo ya polelo
Ka thulaganyo go nepišwa kgatelelo ye kgolo ye e bago gona godimo ga peakanyo ya ditiragalo ka maikemišetšo a go tšwetša pele tebanyo/morero ya mongwadi/moopedi.
Ge go lekolwa thulaganyo ya ditiragalo tša sefela se, go lemogwa gore ga se ya mehleng - ke polelo ya kopelo/sefela/ sereto. Taba yeo e bolela gore moopedi o dirišitše polelo ya thulaganyo ya metara, ge a rulaganya sefela seo. Ka go realo polelo yeo e lebane le mosito le lebelo la polelo ya gagwe.
Mosito
Woolfe le Hampton (1984:199) ba hlaloša gore mosito o lebane le patrone ya modumo seretong/sefeleng, gomme patrone yeo e laola mosito ebile gape e na le khuetso ye e itsego ye kgolo mo go mosito. Ge ba tiisa taba yeo go ya pele ba fo re: 'All the sound patterning in a poem affects the slowdown, depending on the use of hard or soft sounds, long or short words, repetition, rhyme, etc.'
Ba (Woolfe & Hampton 1984) isa pele ditaba tseo ka go hlatholla modiro wa mosito ka go re: 'Rhythm is the space of which the words flow, where you pause, where the emphasis falls.'
Ka go realo basekaseki ba ba gatelela dintlha tseo di lebanego le mosito, e lego:
-
Sekgoba seo mantsu a elelago ka gare ga sona.
-
Khutšo.
Dikokwane tseo tsa mosito di gatelela kgopolo yeo e itsego. Taba yeo e tiisa gore go na le kelelo ya molodi wa sengwalo/sefela se se itsego, gomme kelelo yeo e laolwa ke segalo goba lefokwana, le ge e le lentsu leo le itsego; ke go re le ka telefatswa goba la kopafatswa mo mothalading/ mothalothetong goba polelong ge go retwa/opelwa goba go balwa le ga ešita le go bolelwa (Mojalefa 1995:137).
Go ka fo tiisetswa gore mošito wo bofefo goba wo boima, le ge e le wo o boeletswago goba wa go no tšweletšwa ka mantšu a a itšego, a matelele goba a makopana, a segalo sa godimo goba sa fase, ke wona a lebanego le khuduego ya mongwadi/moopedi. Ke ka fao Richards (1961:229) a bolelago gore: '. a rhythm of the mental activity through which we apprehend not only the sound of the words but their sense and feeling.'
Taba ye ya Richards e bohlokwa ka gobane bohlokwa bja yona bo lebane le dikgopolo tše pedi tše di latelago, e lego lebelo le khutšo.
Lebelo
Ge a hlalosa mošito ka ge o sepedisana tšela le lebelo, De
Groot (1946:19) o fo re:
Hier uit kan men eigenlijk afleiden wat dan wel het meest wezenlyke van rhythme in psychologische en aesthetische zin is een afstand van een bepaalde lengte tussen twee kernen van intensiteit, die afstand is ongeveer drie-kwart seconde.
Seo De Groot a se hlathollago ke gore mošito o ka swantšhwa le maphoto a lewatle. O hlalosa gore bokgole gare ga dihloa tša maphoto ao bo ka ba tharonneng ya motsotswana. Ge go bolelwa ka mošito woo o nepišago mantsu a mafoko mo polelong ya Sepedi, gona o ka bontšhwa ka mokgwa wa seema se (Rakoma 1995:162):
1 2
La hlo:ka mo:ng (dinoko tše tlhano)
Le tše:na setlogo:lo (dinoko tše supa)
Bokgole bjo bo lego gare ga sehloa sa 1 le sa 2 ka godimo, bo tlo lebana le motsotswana wa go kaaka tharonneng. Lebelo lona leo le no nepisa palo ya dinoko tše di bolelwago; ke go re, e lego ya gare ga dihloa tše pedi tšeo tša mošito. Ke ka lebaka leo, go ya ka Mojalefa (1993:149), lebelo e le ponagalo goba pharologantšho ya go hlaloša bokopana bja methalotheto, le ge e le lefoko.
Bjale go yo lekolwa ka fao lebelo le ka phethagatswago mantsung. Taba yeo e bolela gore lebelo le laolwa ke botelele bja lentsu, go swana le ge go ka no tšewa mohlala wa mohuta woo mantsung (madiring) a go thewa godimo ga lekgokasediri a sefela sa ka godimo sa Serote a a latelago:
- hlatswang (dinoko tše tharo)
- dipelo (dinoko tše tharo)
- tlisa (dinoko tše pedi)
- tebalelo (dinoko tše nne)
- dira (dinoko tše pedi)
- tahlego (dinoko tše tharo).
Mohlala, tebelelo e na le dinoko tše nne, mola dira e na le dinoko tše pedi. Ke ka tšela yeo go bapetšwago lebelo la mantsu ao a go se lekane ka dinoko ka gona. Fela mantsu ao a ka bitswa mantsu ao a lekanago ka dihloa tša mošito, ka lebaka la gore, go ya ka lebelo, a lekana ka nako go ya ka kgopolo ya De Groot ya ka godimo. Ka gobane dira e na le dinoko tše pedi, lebelo la yona le a nanya ge le bapetswa le la tebalelo, ya go ba le dinoko tše nne, yeo yona e nago le lebelo la go phakisa. Ka tšela yeo, dinoko di laola lebelo; ke go re ge dinoko e le tše ntsi, lebelo le a phakisa, mola ge dinoko di se nene, lebelo le nanya.
Khutšo
Ge go hlaloswa khutso, go nepiswa go kgaoga ga polelo; e ka ba ga lentsu goba sekafoko, le ge e le lefoko, goba go bolela/ ngwala ka go khutša, le ge e le go bolelwa/ngwalwa ka go tšama o eme goba o khutša ka mokgwa woo go ka thwego ke wa go bala/bolela, ka nepo ya go gatelela seo se itšego (Mojalefa 1995:137). Ka go realo go ka thwe khutso e laolwa ke melao ya polelo goba yona popapolelo.
Ka ge go se mehlala ye mebotše sefeleng sa go rulaganywa ke Serote, go ka no rulaganywa polelo ya temana ya bohlano gore e nyalelane le tlhaloso ye ka tšela ye:
Ba fiwa mahumo
le
Mahumo, ba a a fiwa
Ka lebaka la gore lefoko la bobedi le na le khutso ye e tsweletswago ka tšela ya leswaodikga la fegelwana; ke go re 'Mahumo' le 'ba a a fiwa' le a nanya ge le bapetswa le la mathomo, 'Ba fiwa mahumo', ka gobane lona ga le na khutso ya (,) ge le balwa goba le bolelwa ka mokgwa wa tlwaelo. Ka fao lefoko/mothaladi la mathomo le a phakisa ka lebaka la gore tatelano ya sediri, tiro le sedirwa, ke ya tlwaelo, mola la bobedi le nanya ka lebaka la gore tatelano yeo ga se ya tlwaelo. Go fetola tatelano yeo ya tlwaelo go hlola khutso yeo lefokong leo la bobedi. Ke go re ge sedirwa se ema ka go la mpati, go na le se sengwe se bohlokwa seo se gatelelwago, e lego sona sedirwa seo, e lego mahumo; ke go re:
Me o tlo ba tshelela
Mahumo a go phela
A thabisang dipelo
Ba ka se hloke selo.
Mošitollo
Bjale go yo sekasekwa ge mošitollo o nepisa botelele bja mothaladi wa sefela, gape le ge o lebane le lebelo ge le laola dihloa tša mošito.
Botelele bja mothaladi wa sefela
Bjale ge, botelele bja methaladi ya sefela bo yo nepiswa ka go tsopola temana ya bohlano ya sefela se sa thulaganyo ya Serote:
-
Me o tlo ba tšhelela (dinoko tše šupa)
-
Mahumo a go phela (dinoko tše šupa)
-
A thabisang dipelo; (dinoko tše šupa)
-
Ba ka se hloke selo. (dinoko tše šupa).
Taba yeo e napile e bolela gore methaladi yeo e a lekana ka botelele ka gobane mothaladi wo mongwe le wo mongwe o na le dinoko tša go lekana tše di supago. Taba yona yeo gape e bolela gore ka tshwanelo methaladi yeo e swanetše go lekana ka lebelo, eupsa ga go bjalo ka gobane dikhutso tša methaladi yeo ga di lekane le ka maatla. Yona taba yeo e tlo bolelwa ka botlalo ge go ahlaahlwa ge lebelo le laola dihloa tša mošito ka mo tlase.
Ge lebelo le laola dihloa tša mošito
Karolwana ye yona e yo hlalosa lebelo, khutšo le dikhutšwana tša temana ya bohlano ya sefela se:
1. Me/ / o tlo ba tšhelela.
2. Mahumo a go phela/.
3. A thabišang dipelo//.
4. Ba ka se hloke selo///.
Leswao la (/) le emela khutso ye nnyane, la (//) le emela khutso ya magareng mola la (///) lona le emela khutso ye kgolo. Ka go realo go na le phapano ya lebelo mo gare ga methaladi yeo ya temana ya sefela. Ka lebaka la khutso ya magareng; ke go re ye kgolwanyana, mo mothaladi wa mathomo:
1. Me/ / o tlo ba tšhelela.
Lebelo la mothaladi wa mathomo ke la go ikgetha. Ka go realo khutšwana yeo ya yona e hlola gore lebelo le iketle mothalading wo.
Poeletšo
Preminger (1965:998) o hlaloša thekniki ya poeletso ka go bolela gore ke: 'The repeating of words, syllables, sounds, phrases, a line/lines, stanza and events in all poetry.'
Ge a iša pele Wales (1989:403) o bolela gore poeletso e diriswa go gatelela go tsweletša morero le maatlakgogedi. Ka go realo go ka thwe poeletso e na le mesomo ye mebedi, e lego (1) go tšwetša pele moko wa ditaba le (2) go bonagatša maatlakgogedi/phišegelo gore mmadi a rate go balela sengwalo pele le pele.
Serote o no boeletša thaetlele, e lego 'A re thabeng re rete' ya sefela se mo mothalading wa mathomo wa temana ya mathomo. Ka go realo poeletso yeo e dirisetswa go gatelela go tsweletša (1) morero wa sefela, e lego lehu ga le na karolo bophelong bja ka morago ga lehu le gore (2) moopedi a fisegele go opelela sefela pele le pele ka ge poeletso yeo e tsosolosa maikutlo a tebalelo ya dibe tša gagwe.
Sešura le kelelothalo
Ge go balwa sefela sa Serote, ditemana ka moka, go lemogwa gore se theilwe godimo ga sesura le kelelothalo. Ge a hlalosa dikgopolo tše pedi tše, Groenewald (1993:13 le 38) o re sesura ke mollwane wo bohlokwahlokwa wo o tlatšago molawana wa kwano, mola ka lehlakoreng le lengwe a re kelelothalo yona e hlaloswa bjalo ka tlhokomologo ya mollwane wa mothalotheto le ge e ka ba karolometara. Ka fao go ka no thwe kelelothalo e batametša sereto go kanegelo. Ka go realo kelelothalo e senya metara ka gobane e le karolo ya thulaganyo ya polelo ya kanegelo, e sego ya polelo ya moreti (metara). Bjale dikgopolo tše pedi tše di tlo tswalanywa le temana ya mafelelo ya bosupa go thekga ditlhaloso tše:
7 Ka yona ba tlo tšena/
Mo go dutšeng Morena/
Ge ba ka mo dumela/
Ka mehla e go fela.//
Sešura
Go lemogwa khutso mothalading wo mongwe le wo mongwe wa temana ye ya sefela. Dikhutso tšeo ga di lekane ka maatla.
Dikhutso tša mo mafelelong a methaladi ya mathomo go fihla ka wa boraro, di bopilwe ka dikhutso tše nnyane tša tlhago tša go swaiwa ka leswao la (/) mola mothaladi wa mafelelo wona o na le khutso ye kgolo ya go swaiwa ka (//).
Dikhutso tšeo di bitswa sesura ka gobane di lebane le metara. Sesura seo se na le mosomo wo bohlokwa, e lego go gatelala methaladi yeo ka moka; gomme ka go gatelela bjalo methaladi yeo e bapetswa le kgopolo ya tlhatso (ya dibe) le legodimong (go tšenwa ka tumelo). Papetso yeo e tsweletša tlhatso (ka kolobetso) gore e be karabo ye e lebanego le gore lehu ga le na karolo bophelong bja ka morago ga lehu. Ka tšela yeo go ka thwe sesura se hlagisa kgegeoteramatiki ye e kgonthisago morero wa sefela se ka go gegea lehu.
Kelelothalo
Kelelothalo e senya metara gore e se be polelo ya moopedi/ moreti eupsa ya moanegi. Serote o e tsweleditše ka tšela ye:
7 Ka yona ba tlo tšena
Mo go dutšeng Morena
Ge ba ka mo dumela
Ka mehla e go fela.
Go lemogwa gore temana ye ya sefela e beakantswe ka methaladi ya go ba le kelelothalo. Ke go re moopedi ga se a swanela go khutša ge a opela temana yeo. Ka tšela yeo thulaganyo ye ya kelelothalo ya temaneng ye ya sefela, e gapeletša moopedi go opela temana ye ka lebelwana go feta tšeo (ditemana) tše dingwe. Lebelwana leo le lebane le go phakisa ga ba ba tšenago mmusong wa legodimo/Modimo. Ka mokgwa woo kelelothalo mo e lebane le khuduego ya boikgafo (go sa dikadikwe) mmusong wa Modimo. Ke ka fao go ka thwego mohola wo mogolo wa kelelothalo ke go tswetša pele mošito wo o godisago maikutlo a a rilego seretong/sefeleng.
Thumo
Ge go tsitsinkelwa mongwalelo (wa sefela sa thulaganyo ya Serote) bjalo ka kokwane ya go hlopha dingwalo, go lemogilwe gore difela tša kereke bjalo ka ge di na le thulaganyo ya direto tša sebjalebjale, di ka kgethologanywa go direto tša bogologolo go ya ka khuduego ya go thewa godimo ga khuetso ya tumelo ye e rilego. Ke go re bangwadi ba sebjalebjale ba hueditswe ke bangwadi ba Matoitšhi ba Kereke ya Lutere ge ba tlo ngwala difela tšeo. Ka go realo baruti bao ba kereke ke bona ba go thoma go ngwala polelo ya go opela ya go thewa godimo ga kopelotheto. Ka lebaka la gore baruti ba Matoitshi bao ba go tla le thuto yeo mono Bopedi ba sa tšebe melao ya go laola metara wa Sepedi, ba thomile go hlama difela tša bona ka mokgwa wo difela tša Setoitshi di hlamilwego ka wona.
Summary
Black composers of church hymns were influenced by German pastors of the Berlin Lutheran Church to do so. In other words, these pastors were the first composers to write the Sepedi language in the form of music; because they did
not know the rules that control the Sepedi meter, the writers started to compose their hymns in the way that the German hymns were patterned. Therefore, one might argue that the main source of modern influence in Sepedi literature lies in the workings of the very first hymns of the said church. Nevertheless, the importance of the development of poetry in the form of hymns in the Sepedi literature has not been followed up and emphasised by reviewers.
The aim of this article is to survey thoroughly the style of writing hymns, by discussing Rev Serote's hymn number 147, entitled 'A re thabeng re rete' (Difela tša kereke 2010:130). The scrutiny will examine the way in which style depicts irony in the very hymn. In other words, the investigation considers especially the characteristics of style that indicate and develop irony in the work. It will be shown that the irony becomes clear during the service of Baptism which is expressed by way of emotions to develop the author's aim, as this sacrament is something that Christians respect (it goes hand in hand with the forgiveness of their sins).
There are authors who employ irony successfully. Those authors or composers, in the Sepedi hymns particularly, use techniques similar to those of Serote. By means of irony he makes sure that there is equilibrium in life because he rectifies what is wrong or affirms what is right as regards life's problems by way of encouraging people/Christians, and by saying that those problems mock death. The irony that was used by Serote, according to Van Corp (1980:84-85), stems from the language he deploys, because it aims at the person who behaves as if she or he is not sure of the real truth; she acts according to her belief, as such things have not yet befallen her: she is waiting with the hope that they are going to end up happening to her felicitously, only when he/she does good. Therefore, to undergo Baptism offers a clear example of the theme of this hymn composed by Serote, which is: The life that comes after death will continue nonstop, because death will no longer be part of the new life.
Confession is the first act of a Christian before he or she is baptised. It could be taken as a prayer for the forgiveness of one's sins that goes hand in hand with repentance, or thinking with contrition or regret about a deed which one wishes one has not done, together with a resolve not to continue wrongdoing. That confession is performed in front of the Lord's altar, as a si gn of fellowship with the Holy Trinity, Father, Son and Holy Spirit.
For this reason one can argue that, by using this type of irony, Serote ensures balance in life; to recapitulate, this means to correct wrong deeds, to ascertain all that is good, by exposing life's sins in the form of a prayer of confession; after which, those sins nullify death, by saying it has no power in the eternal life which follows it.
When a reader correlates the summary of the contents of the hymn with the written occurrences, one realises the (1) characteristics of style and the techniques and the characteristics, put together with (2) the stylistic register and (3) this register implemented. These characteristics were explained thoroughly, with the aim of simplifying the task of the critique of style. Thereafter, when those characteristics are compared with the style, they will be taken as part of the techniques that develop the emotions created.
When one critiques the style (of Serote's hymn) as a means of analysing literature, one realises that the church hymns, similar as they are, have the structure of modern poems; they can be differentiated from those of days of yore according to emotions that are based on the influence of a certain belief. In consequence, the modern authors are influenced by the earlier German authors of the Lutheran Church in composing their hymns. Hence, those church pastors are the pioneers who began to compose the language for singing, based on Sepedi poetic language.
Boipolelo
Go phadišanela dikgahlego
Bangwadi ba ipolela gore ka bobona ga ba na ditswalle tša matlotlo tšeo di ka bego di ba hueditše ka fao e sego ka molao ge ba ngwala taodišwana ye.
Bokgathatema bja bangwadi
D.M. (Yunibesity ya Pretoria) e be e le moetapele wa potšeke mola M.J. (Yunibesithi ya Pretoria) a rulagantše nyakišišo.
Methopo
Abrams, M.H., 1988, A glossary of literary terms, Cornell University, New York. [ Links ]
Cloete, T.T., 1992, Literêre Terme & Teorieë, Literêre-HAUM, Pretoria. [ Links ]
De Groot, A.W., 1946, Algemene Versleer, N.V. Servire, Den Haag. [ Links ]
Difela tša kereke, 2010, ELCSA Book Depot, Polokwane. [ Links ]
Groenewald, P.S., 1993, Thutadingwalo ya Sesotho sa Leboa 1, Via Afrika, Pretoria. [ Links ]
Kerkhoff, E.L., 1962, Kleine deutsche Stilistik, Francke Verlag, Bern and München. [ Links ]
Makgopa, M.A., 1996, DiDirwa ke Batho, Eulitz, Pretoria. [ Links ]
Mojalefa, M.J., 1993, 'Tshekatsheko ya Sebilwane', MA Thesese, Department of African Languages, Yunibesithi ya Pretoria. [ Links ]
Mojalefa, M.J., 1995, 'Pego ye e beakantšwego ya Makxothlo (Lekgothoane)', Thesese ya Bongaka, Department of African Languages, Yunibesithi ya Pretoria. [ Links ]
Muecke, D.C., 1982, Irony and the Ironic, Mthuen & Co (Ltd), London. [ Links ]
Phala, R.S., 1999, 'Thellenyane Batlabolela: Tiragatšo ya boitshwaro', Thesese ya MA, Department of African Languages, Yunibesithi ya Pretoria. [ Links ]
Preminger, A., 1965, Princeton handbook of poetic terms, Princeton University Press, Princeton, NJ. [ Links ]
Rakoma, J.R.D., 1995, Marema-ka-dika, VanSchaik, Pretoria. [ Links ]
Richards, I.A., 1961, Principles of Literary Criticism, Routledge & Kegan Paul, London. [ Links ]
Serudu, M.S., 1989, Thagaletswalo 3, De Jager-HAUM, Pretoria. [ Links ]
Van Corp, H., 1980, Lexicon van Literaire Termen, Wolhers, Leuven. [ Links ]
Wales, K., 1989, A dictionary of stylistics, Longman, London. [ Links ]
Woolfe, S. & Hampton, L., 1984, About litirature, MacMillan & Co, Melbourne. [ Links ]
Correspondence:
Jerry Mojalefa
Department of African Languages, University of Pretoria, Pretoria 0002
South Africa
jerry.mojalefa@up.ac.za
Received: 25 June 2015
Accepted: 10 Aug. 2015
Published: 03 Nov. 2015