text:
KGAOLO 5
Kamoo re ka Dulago re Arogile Lefaseng
‘Ga le karolo ya lefase.’
1. Jesu o ile a gatelela eng bošegong bja gagwe bja mafelelo mo lefaseng e le motho?
BOŠEGONG bja gagwe bja mafelelo mo lefaseng e le motho, Jesu o ile a bontšha kamoo a bego a tshwenyegile kudu ka bokamoso bja balatedi ba gagwe. O ile a ba a rapela ka taba yeo, a re go Tatagwe: “Ga ke go kgopele gore o ba tloše lefaseng, eupša gore o ba šireletše ka baka la yo kgopo. Bona ga se karolo ya lefase go etša ge nna ke se karolo ya lefase.” (Johane 17:15, 16) Ka kgopelo ye yeo e tšwago pelong, Jesu o ile a bontšha gore o rata balatedi ba gagwe ka pelo ka moka a ba a gatelela bohlokwa bja mantšu a gagwe ao a a boletšego pejana bošegong bjoo go ba bangwe ba bona ge a be a re: ‘Ga le karolo ya lefase.’ (Johane 15:19) Go molaleng gore e be e le selo se bohlokwa kudu go Jesu gore balatedi ba gagwe ba dule ba arogile lefaseng!
2. “Lefase” leo Jesu a bego a bolela ka lona ke lefe?
2 “Lefase” leo Jesu a boletšego ka lona le šupa go batho ka moka bao ba aroganego le Modimo, bao ba bušwago ke Sathane e bile e le makgoba a moya wa boithati le wa boikgantšho woo o tšwago go yena. (Johane 14:30; Baefeso 2:2; 1 Johane 5:19) Ruri “go gwerana le lefase [leo] ke bonaba go Modimo.” (Jakobo 4:4) Lega go le bjalo, go ka kgonega bjang gore bohle bao ba nyakago go dula ba le leratong la Modimo ba be mo lefaseng eupša ba aroge go lona? Re tla ahlaahla ditsela tše tše hlano tšeo ba ka dirago seo ka gona: Ka go dula ba botegela Mmušo wa Modimo ka tlase ga Kriste le go kgomarela boemagare dipolitiking tša lefase, ka go ganetša moya wa lefase, ka go ba dithakga moaparong le go itokišeng, ka go boloka leihlo la bona le lokile le ka go apara ditlhamo tša bona tše di feletšego tša moya.
GO DULA RE BOTEGA E BILE RE KGOMARETŠE BOEMAGARE
3. (a) Jesu o ile a lebelela bjang dipolitiki tša mehleng ya gagwe? (b) Ke ka baka la’ng go ka bolelwa gore balatedi ba Jesu ba tloditšwego ba hlankela e le batseta? (Akaretša le mongwalo wa ka tlase.)
3 Go e na le gore a tšee karolo dipolitiking tša mehleng ya gagwe, Jesu o ile a dula a bolela ka Mmušo wa Modimo, e lego mmušo wa legodimong wa nakong e tlago woo yena e bego e tla ba Kgoši ya wona. (Daniele 7:13, 14; Luka 4:43; 17:20, 21) Ke ka baka leo ge a be a le pele ga Mmušiši wa Moroma Pontio Pilato, Jesu a ilego a re: “Mmušo wa ka ga se karolo ya lefase le.” (Johane 18:36) Balatedi ba Kriste bao ba botegago ba ekiša mohlala wa gagwe ka gore ba mmotegele, ba botegele Mmušo wa gagwe ba be ba tsebatše Mmušo woo go lefase. (Mateo 24:14) Moapostola Paulo o ngwadile gore: “Ka gona, re batseta bao ba emetšego Kriste legato. Re le baemedi ba Kriste re a kgopela re re: ‘Boelanang le Modimo.’” *
4. Bakriste bohle ba therešo ba bontšhitše bjang gore ba botegela Mmušo wa Modimo? (Bona “ Boemagare bja Mehleng ya Pele ya Bokriste.”)
4 Ka ge batseta ba emela mmušo wa bona ba le nageng e šele, ga ba tsenatsenane le ditaba tša dinaga tšeo ba hlankelago ba le go tšona; ba dula ba kgomaretše boemagare. Lega go le bjalo, ba tšwetša pele dikgahlego tša mmušo wa naga yeo ba e emetšego. Seo ke se se swanago le ka balatedi ba tloditšwego ba Kriste, bao e lego “baagi ba legodimong.” (Bafilipi 3:20) Ge e le gabotse, ka baka la go bolela ga bona ka phišego ka Mmušo, ba thušitše dimilione tša “dinku tše dingwe” tša Kriste gore ‘di boelane le Modimo.’ (Johane 10:16; Mateo 25:31-40) Ka tsela ya seswantšhetšo, sehlopha se sa bobedi se hlankela e le baromiwa bao ba thekgago bana babo Kriste bao ba tloditšwego. Ka ge dihlopha tše ka bobedi di bolelela Mmušo wa Mesia, di kgomarela boemagare ditabeng tša dipolitiki tša lefase.
5. Phuthego ya Bokriste e fapane bjang le Isiraele ya bogologolo, gomme Bakriste ba bonagatša bjang phapano yeo?
5 Go botegela Kriste ga se lona lebaka le nnoši leo le dirago gore Bakriste ba therešo ba kgomarele boemagare. Ka go fapana le Isiraele ya bogologolo yeo e bego e na le naga yeo e e filwego ke Modimo, rena re karolo ya mokgatlo wa borwarre wa ditšhabatšhaba. (Mateo 28:19; 1 Petro 2:9) Ka gona, ge e ba re tla thekga mekgatlo ya mafelong a gabo rena ya dipolitiki, gona re tla senya o šoro tokologo ya rena ya go bolela ka molaetša wa Mmušo gotee le botee bja rena bja Bokriste. (1 Bakorinthe 1:10) Go oketša moo, nakong ya ntwa re tla lwa le badumedigotee le rena, e lego bao re laetšwego gore re ba rate. (Johane 13:34, 35; 1 Johane 3:10-12) Ka gona, go a kwagala gore Jesu o boditše barutiwa ba gagwe gore ba bee marumo fase. Le gona o ba boditše gore ba rate manaba a bona.
6. Go ineela ga gago go Modimo go kgoma bjang tswalano ya gago le Kesara?
6 Ka ge re le Bakriste ba therešo, re neetše maphelo a rena go Modimo, e sego go motho le ge e le ofe, mokgatlo le ge e le ofe wa batho goba setšhaba. 1 Bakorinthe 6:19, 20 e re: “Ga le ba lena, gobane le rekilwe ka theko e kgolo.” Ka gona, le ge balatedi ba Jesu ba nea “Kesara” tšeo di mo swanetšego tše bjalo ka tlhompho, makgetho le go ikokobeletša yena go fihla moo Modimo a dumelago, ba nea ‘Modimo tše e lego tša Modimo.’ (Mareka 12:17; Baroma 13:1-7) Seo se akaretša borapedi bja bona, lerato la bona la moya ka moka le go kwa ga bona ka potego. Ba ikemišeditše go hwela Modimo ge e ba go nyakega.
GO GANETŠA “MOYA WA LEFASE”
7, 8. “Moya wa lefase” ke’ng, gomme moya woo o ‘šoma’ bjang mothong?
7 Tsela e nngwe yeo Bakriste ba arogago lefaseng ka yona ke ka go ganetša moya wa lona o mobe. Paulo o ngwadile gore: “Ga se ra amogela moya wa lefase, eupša re amogetše moya o tšwago go Modimo.” (1 Bakorinthe 2:12) O boditše Baefeso gore: ‘Ka nako e nngwe le be le sepela go ya ka lefase le, go ya ka mmuši wa moya wo o laolago batho, moya woo bjale o šomago go bana ba go se kwe.’
8 “Moya” wa lefase ke woo o sa bonagalego, ke o matla gomme o tutueletša batho gore ba se kwe Modimo e bile o kgothaletša “kganyogo ya nama le kganyogo ya mahlo.” (1 Johane 2:16; 1 Timotheo 6:9, 10) Moya wa lefase o ‘laola’ ka go ipiletša go batho ba sebe, o diriša boradia, o sehlogo gomme go swana le moya wo re o hemago, o hwetšagala gohle. Godimo ga moo, o ‘šoma’ go motho ka go godiša ka go yena ganyenyane-ganyenyane mekgwa e sa ratwego ke Modimo, e bjalo ka boithati, boikgantšho, go phegelela dilo ka megabaru le moya wa boipušo le wa borabele. * Ge re bea taba ye gabonolo, moya wa lefase o dula o dira gore mekgwa ya Diabolo e gole ka pelong ya motho.
9. Moya wa lefase o ka tsena ka ditsela dife ka menaganong ya rena le dipelong tša rena?
9 Na moya wa lefase o ka tsema medu ka monaganong wa gago le ka pelong ya gago? Ee, eupša ge feela o o dumelela gore o dire seo ka go se be šedi ga gago. (Bala Diema 4:23) Gantši tutuetšo ya wona e thoma e sa bonagale, mohlomongwe ka bagwera bao ba ka bonagalago ba lokile eupša ge e le gabotse ba sa rate Jehofa. (Diema 13:20; 1 Bakorinthe 15:33) Le gona o ka monya moya woo o mobe ka dipuku tše sa lokago, ka mekero ya Inthanete ya bahlanogi le ya diswantšho tše di kgothaletšago bootswa goba boithabišo bjo bo sa lokago le dipapadi tšeo di godišago phadišano—ge e le gabotse, ka motho le ge e le ofe goba selo le ge e le sefe seo se fetišetšago tsela ya Sathane ya go nagana goba ya tshepedišo ya gagwe go wena.
10. Re ka ganetša bjang moya wa lefase?
10 Re ka ganetša bjang moya wo o kotsi wa lefase gomme ra dula re le leratong la Modimo? Re ka kgona seo feela ka go diriša ka botlalo ditokišetšo tša Jehofa tša moya le ka go rapelela moya o mokgethwa ka mehla. Jehofa ke yo mogolo kudu go feta Diabolo goba lefase le kgopo leo le laolwago ke Sathane. (1 Johane 4:4) Ka gona, go tloga go le bohlokwa gore re dule re batametše Jehofa ka thapelo!
GO BONAGATŠA BOTHAKGA MOAPARONG LE GO ITOKIŠENG
11. Moya wa lefase o tutueditše bjang mekgwa ya go apara?
11 Pontšho ya ka ntle ya moya woo o tutuetšago motho e bonagala tseleng yeo a aperego ka yona, a itokišitšego ka yona le go itlhwekiša ka yona. Dinageng tše dintši, mekgwa ya go apara e phuhlame kudu moo mmegi yo mongwe wa ditaba thelebišeneng a ilego a bolela gore go se go ye kae bagweba-ka-mmele ba ka se sa ba le diaparo. Gaešita le basetsana bao ba sego ba tšwa ba tsena mahlalagading ba tutueditšwe ke mokgwa wo kuranta e nngwe e ilego ya bega ka wona gore ke wa “ntšhang dinama, le lebaleng ka bothakga.” Mokgwa o mongwe ke wa go apara ka tsela ya bošaedi yeo e bonagatšago moya wa borabele le go se hlomphe gotee le go se itlhomphe.
12, 13. Ke melao efe ya motheo yeo e swanetšego go laola tsela ya rena ya go apara le go itokiša?
12 Ka ge re le bahlanka ba Jehofa, re dira gabotse gore re bogege, e lego seo se bolelago gore re apare gabotse, diaparo e be tše di hlwekilego, tše di bogegago le tšeo di swanetšego boemo. Ponagalo ya rena e swanetše gore ka mehla e bonagatše “go se solege le . . . go hlaphogelwa ga monagano,” e lego tšeo ge di kopana le “mediro e mebotse” di swanetšego batho ka moka
13 Le gona gopolang gore mekgwa ya rena ya go apara le ya go itokiša e ka tutuetša tsela yeo ba bangwe ba lebelelago borapedi bja therešo ka yona. Polelwana ya Segerika yeo e fetoletšwego e le “go se solege,” ge e dirišwa ka kgopolo ya boitshwaro e bontšha kgopolo ya go tšeela godimo, go boifa le go hlompha maikwelo goba dipono tša ba bangwe. Ka gona, pakane ya rena e swanetše go ba go lebelela matswalo a ba bangwe e le a bohlokwa kudu go feta ditshwanelo le ge e le dife tšeo re naganago gore re na le tšona tseleng yeo re nyakago go apara ka yona. Godimo ga tšohle, re nyaka go godiša Jehofa le batho ba gagwe le go ipolelela re le badiredi ba Modimo, re dira “dilo tšohle gore [re] tagafatše Modimo.”
14. Tabeng ya ponagalo ya rena le bohlweki, ke dipotšišo dife tšeo re swanetšego go ipotšiša tšona?
14 Moaparo wa rena, go itokiša le bohlweki ke tša bohlokwa le go feta ge re le bodireding bja tšhemo goba ge re le dibokeng tša Bokriste. Ipotšiše: ‘Na ponagalo ya ka le bohlweki bja ka di gogela mahlo ka mo go sa nyakegego? Na di leša ba bangwe dihlong? Na ke lebelela ditshwanelo tša ka ditabeng tše e le tša bohlokwa kudu go feta go swanelegela ga ka ditokelo tša tirelo ka phuthegong?’
15. Ke ka baka la’ng Lentšu la Modimo le se na melao e mentši tabeng ya moaparo, go itokiša le bohlweki?
15 Beibele ga e beele Bakriste lelokelelo la melao ya kamoo ba swanetšego go apara, go itokiša le go hlweka ka gona. Jehofa ga a kganyoge go re tima tokologo ya rena ya boikgethelo goba go diriša matla a rena a go nagana. Go e na le moo, o nyaka gore re be batho ba godilego ka tsebo bao ba kgonago go bea mabaka ba diriša melao ya motheo ya Beibele le bao “ba tlwaeditšego matla a bona a go hlatha ka go a diriša, e le gore ba kgethologanye se se nepagetšego le se se fošagetšego.” (Baheberu 5:14) Ka godimo ga tšohle, o nyaka gore re laolwe ke lerato
GO BOLOKA LEIHLO LA RENA “LE LOKILE”
16. Moya wa lefase o ganetša bjang thuto ya Jesu, gomme ke dipotšišo dife tšeo re swanetšego go ipotšiša tšona?
16 Moya wa lefase o a radia gomme o tutueletša batho ba dimilione gore ba lebelele tšhelete le dilo tše di bonagalago e le tšeo di ba tlišetšago lethabo. Lega go le bjalo, Jesu o itše: “Gaešita le ge motho a atetšwe ke dilo, fela bophelo bja gagwe ga bo tlišwe ke dilo tše a nago le tšona.” (Luka 12:15) Le ge Jesu a be a sa kgothaletše gore batho ba itime dilo ka tsela e feteletšego, o ile a ruta gore bophelo le lethabo la kgonthe di thabelwa ke bao ba “lemogago gore ba nyaka dilo tša moya” le bao ba bolokago leihlo la bona “le lokile,” e lego leo le sekilego e bile le tšeelago godimo dilo tša moya. (Mateo 5:3; 6:22, 23) Ipotšiše: ‘Na ke tloga ke dumela seo Jesu a se rutilego tabeng ye, goba na ke tutuetšwa ke “tatago maaka”? (Johane 8:44) Mantšu a ka, dipakane tša ka, dilo tše di tlago pele bophelong bja ka le tsela ya ka ya bophelo di utolla’ng ka nna?’
17. Bolela mehola yeo e thabelwago ke bao ba bolokago leihlo la bona le lokile.
17 Jesu o itše: “Bohlale bo hlatselwa ka mediro ya bjona gore bo lokile.” (Mateo 11:19) Ela hloko mehlala e sego kae ya mehola yeo e thabelwago ke bao ba bolokago leihlo la bona le lokile. Ba lapologa e le ka kgonthe tirelong ya Mmušo. (Mateo 11:29, 30) Ba phema go belaela go sa hlokagale, ka go re’alo ba phema bohloko bjo bogolo bja monagano le bja maikwelo. (Bala 1 Timotheo 6:9, 10) Ka ge ba kgotsofatšwa ke go ba le dilo tša motheo tša bophelo, ba ba le nako e ntši le malapa a bona le bagwera ba bona ba Bakriste. Ba ka ba ba thabela le boroko bjo bobose ka baka la seo. (Mmoledi 5:12) Ba ba le lethabo le legolo leo le tlišwago ke go nea, ba dira seo ka ditsela le ge e le dife tšeo ba ka di kgonago. (Ditiro 20:35) Le gona ba ‘atelwa ke kholofelo’ e bile ba na le khutšo ya ka gare le kgotsofalo. (Baroma 15:13; Mateo 6:31, 32) Ruri ditšhegofatšo tše e tloga e le tše bohlokwa!
GO TŠEA “DITLHAMO TŠE DI FELETŠEGO”
18. Beibele e hlalosa bjang lenaba la rena, mekgwa ya lona gotee le mohuta wa ntwa yeo re e lwago?
18 Bao ba dulago ba le leratong la Modimo ba šireletšwa gore ba se kgaotše go hlankela Modimo ka baka la mediro ya Sathane, e lego yoo a nyakago gore Bakriste ba se hlaelelwe ke lethabo feela, eupša ba hlaelelwe le ke bophelo bjo bo sa felego. (1 Petro 5:8) Paulo o itše: “Ga re lwe le madi le nama, eupša re lwa le mebušo le balaodi, le babuši ba lefase ba leswiswi le gotee le madira a kgopo a moya legodimong.” (Baefeso 6:12) Lentšu la Segerika leo le fetoletšwego e le ‘go lwa’ le bontšha gore ntwa yeo re e lwago ga re e lwe re le kgole le kgole
19. Hlalosa ditlhamo tša moya tša Mokriste.
19 Lega go le bjalo, go sa šetšwe diphošo tša rena re le batho gotee le mafokodi a rena, re ka fenya. Bjang? Ka gore re tšee “ditlhamo tše di feletšego tše di tšwago go Modimo.” (Baefeso 6:13) Ge e hlalosa ditlhamo tšeo, Baefeso 6:14-18 e balega ka gore: “Ka baka leo, emang le tiile, matheka a lena a tlemilwe ka therešo go etša ka lepanta, le apere sephemelasefega sa toko, gomme dinao tša lena di hlamilwe ka go itokišetša go bolela ditaba tše dibotse tša khutšo. Maemong ka moka, tšeang kotse e kgolo ya tumelo, yeo ka yona le tla kgonago go tima mesebe ka moka e tukago ya yo kgopo. Gape amogelang kefa ya phološo le tšhoša ya moya, ke gore, lentšu la Modimo, mola ka mohuta o mongwe le o mongwe wa thapelo le topo le tšwela pele thapelong mabakeng ohle ka moya.”
20. Boemo bja rena bo fapane bjang le bja bahlabani ba kgonthe?
20 Ka ge ditlhamo tšeo tša moya e le tokišetšo ya Modimo, ga go pelaelo gore di tla re šireletša, ge feela re di rwala ka mehla. Go fapana le bahlabani ba kgonthe bao ba ka fetšago nako e telele ba sa ye ntweng, Bakriste ba ntweng yeo e sa kgaotšego ya lehu le bophelo yeo e ka se kego ya kgaotša go ba go fihlela ge Modimo a fedišitše lefase la Sathane gomme a lahletše meoya ka moka e kgopo ka sekoting. (Kutollo 12:17; 20:1-3) Ka gona o se ke wa nyama ge e ba o katana le go fenya mafokodi goba dikganyogo tše di fošagetšego, ka gobane ka moka ga rena re swanetše go ‘itula’ e le gore re dule re botegela Jehofa. (1 Bakorinthe 9:27) Ruri ke feela ge re sa lwe moo re swanetšego go tshwenyega!
21. Ke ka tsela efe feela re ka fenyago ntweng ya rena ya moya?
21 Go oketša moo, re ka se kgone go fenya ntwa ye ka matla a rena. Ka baka leo, Paulo o re gopotša ka go nyakega ga gore re rapele Jehofa “mabakeng ohle ka moya.” Ka nako e swanago, re swanetše go theetša Jehofa ka gore re ithute Lentšu la gagwe le go kopanela le “bahlabanigotee” le rena ka mehla ge go na le sebaka sa go dira bjalo, ka gobane ga re lwe re nnoši mo ntweng ye! (Filemone 2; Baheberu 10:24, 25) Bao ba botegago dibopegong tše ka moka ba ka se fenye feela eupša ba tla kgona go emela tumelo ya bona ka matla ge e lwantšhwa.
ITOKIŠETŠE GO EMELA TUMELO YA GAGO
22, 23. (a) Ke ka baka la’ng re swanetše go dula re itokišeditše ka mehla go emela tumelo ya rena, gomme ke dipotšišo dife tšeo re swanetšego go ipotšiša tšona? (b) Ke taba efe yeo e tlago go ahlaahlwa sehlogong se se latelago?
22 Jesu o itše: “Ka ge le se karolo ya lefase, lefase le le hloile.” (Johane 15:19) Ka gona Bakriste ka mehla ba swanetše go dula ba itokišeditše go emela tumelo ya bona, le gona ba dire seo ka tlhompho le ka boleta. (Bala 1 Petro 3:15) Ipotšiše: ‘Na ke kwešiša lebaka leo Dihlatse tša Jehofa ka dinako tše dingwe di dirago dilo ka tsela yeo batho ba bantši ba sa di dirego? Ge ke lebeletšane le tlhohlo ya go gata mogato o bjalo, na ke tloga ke kgodišegile gore seo Beibele le sehlopha sa mohlanka yo a botegago ba se bolelago ke sa therešo? (Mateo 24:45; Johane 17:17) Le gona ge go tliwa tabeng ya go dira se se nepagetšego mahlong a Jehofa, na ga se feela taba ya gore ke ikemišeditše go se swane le batho ba bangwe eupša ke bile ke ikgantšha ka go fapana le bona?’
23 Lega go le bjalo, kganyogo ya rena ya go nyaka go dula re arogile lefaseng e lekwa ka ditsela tše di utegilego kudu. Ka mohlala, go etša ge go boletšwe pejana, Diabolo o leka go tanya bahlanka ba Jehofa gomme a ba iše lefaseng a diriša boithabišo bja lefase. Re ka kgetha bjang boithabišo bjo bo lokilego bjoo bo tla dirago gore re lapologe gomme re be le matswalo a hlwekilego? Taba yeo e tla ahlaahlwa sehlogong se se latelago.
^ par. 3 Ga e sa le go tloga ka Pentekoste ya 33 C.E., Kriste o hlanketše e le Kgoši ya phuthego ya gagwe ya balatedi ba tloditšwego mo lefaseng. (Bakolose 1:13) Ka 1914, Kriste o neilwe matla a bogoši gore a buše “mmušo wa lefase.” Ka baka leo, ga bjale Bakriste ba tloditšwego le bona ba hlankela e le batseta ba Mmušo wa Mesia.
^ par. 8 Bona Go Boledišana ka Mangwalo, matlakala 349-353, yeo e gatišitšwego ke Dihlatse tša Jehofa.
Ithute ka mo go oketšegilego
Go Thekga ka Potego Mmušo wa Modimo Feela
“Noka” yeo e swantšhetšago go tlaišwa ga Dihlatse tša Jehofa ka baka la go se tšee ga tšona karolo dipolotiking e ile ya metšwa ke mothopo o sa letelwago.
Re Swanetše go ba ba Bakgethwa Boitshwarong bja Rena ka Moka
Go phema go kwanantšha, go nea Jehofa sohle seo re ka se kgonago le go ja dijo tše di tiilego tša moya go swana ka eng?
Ekwa Lentšu la Jehofa Kae le Kae mo o Lego Gona
Ithute bohlokwa bja go theetša lentšu la Jehofa le go boledišana le yena. Sehlogo se se tlo re thuša go bona kamoo re ka phemago go dumelela Sathane le ditshekamelo tša rena tša sebe di re šitiša go theetša Jehofa.


c: text/html

text:
PHIHLELO
Go Dira Gore go Hlankela Jehofa e be Mošomo wa ka
Ka morago ga go aloga sekolong se se phagamego ka January 1937, ke ile ka ingwadiša Yunibesithing ya Mmušo ya Iowa, kgauswi le mo re bego re dula gona bogareng bja bodikela bja United States. Ke be ke se na nako ya go dira dilo tše dingwe ka ge ke be ke tsena sekolo e bile ke šoma gore ke lefelele dithuto tša ka. Go tloga bofseng ke be ke dutše ke nyaka go ithuta ka meago e metelele le maporogo ao a lekeletšego.
Mathomong a 1942, ka moragonyana ga gore United States e tsenele Ntwa ya II ya Lefase, ke be ke le ngwageng wa bohlano kholetšheng gomme ke šaletšwe ke dikgwedi tše mmalwa gore ke hwetše bachelor’s degree ya ka ya boentšeneare bja tša go aga. Ke be ke dula legaeng le lengwe le batho ba babedi. Yo mongwe o ile a šišinya gore ke bolele le motho tsoko yo go bego go thwe o etela bašemane bao ba bego ba dula lebatong la ka tlase. Gona moo ke ile ka kopana le John O. (Johnny) Brehmer, e lego yo mongwe wa Dihlatse tša Jehofa. Ke ile ka makatšwa ke tsela yeo ka yona a bego a kgona go nea karabo ya Beibele mo e nyakilego go ba potšišong le ge e le efe. Ke kgahlilwe ke seo, ke ile ka thoma go ithuta Beibele le Johnny ka mehla gomme mafelelong ka thoma go ya le yena modirong wa gagwe wa boboledi ge ke be ke kgona.
Tatago Johnny, e lego Otto, o be a bile Hlatse ge e be e sa le mopresidente wa panka ya motse wa Walnut, Iowa. Otto o ile a tlogela maemo ao e le gore a tsenele bodiredi bja nako e tletšego. Ge nako e dutše e eya, mohlala wa gagwe le wa lapa la gagwe, o ile wa nkgothaletša gore ke dire phetho e bohlokwa.
NAKO YA GO DIRA PHETHO
Ka letšatši le lengwe, mookamedi wa yunibesithi o ile a mpotša gore dimaraka tša ka di be di theoga le gore ke be ke nka se kgone go aloga ka dimaraka tša ka tše dibotse tša nakong e fetilego. Ke gopola ge ke be ke lopa Jehofa Modimo, ke mo kgopela gore a ntlhahle. Ka moragonyana ga moo, ke ile ka bitšwa gore ke yo kopana le moprofesara wa ka wa tša boentšeneare. O ile a mpotša gore o hweditše kgopelo ya go nyakega ga moentšeneare gomme a araba thelekramo yeo ntle le tumelelo ya ka, a ngwala gore ke tla amogela mošomo woo. Ke ile ka leboga moprofesara yoo eupša ka mo hlalosetša lebaka leo ka lona ke bego ke ikemišeditše go dira gore go hlankela Jehofa e be mošomo wa ka. Ka June 17, 1942, ke ile ka kolobetšwa gomme ka nyaka ke kgethwa le semetseng gore ke hlankele ke le mmulamadibogo, ka ge badiredi ba nako e tletšego ba Dihlatse tša Jehofa ba bitšwa bjalo.
Ka morago ka 1942, ke ile ka hwetša lengwalo la taelo ya go tsenela tša bohlabani gomme ka ikhwetša ke le ka pele ga lekgotla la go ngwadišetša tirelo ya tša bohlabani, ke hlalosa lebaka leo ka lona letswalo la ka le bego le sa ntumelele gore ke tšee karolo ntweng. Ke ile ka ntšha mangwalo a bohlatse ao a tšwago go baprofesara ba kholetšheng bao ba bego ba ngwadile mabapi le boitshwaro bja ka bjo bobotse le bokgoni bja ka bja moswananoši bjalo ka moentšeneare wa tša go aga. Lega go le bjalo, go sa šetšwe bohlatse bjoo bjo bo kwagalago, mafelelong ke ile ka lefišwa R100 000 ke moka ka ahlolelwa nywaga e mehlano kgolegong ya mmušo wa United States ya kua Leavenworth, Kansas.
BOPHELO BJA KA BJA GE KE LE KGOLEGONG
Dihlatse tša bafsa tše di fetago tše 230 di be di ahloletšwe go ya kgolegong ya tša temo, e lego lefelo la kgolego ya mmušo ya Leavenworth. A e be e le mašemo ao re bego re abetšwe go šoma go ona ka tlase ga bahlapetši ba mmalwa. Ba bangwe ba bona ba be ba tseba ka boemagare bja rena bja Bokriste gomme ba be ba dumelelana le dipono tša rena.
Bahlapetši ba mmalwa ba be ba re dumelela gore re tšwele pele re swara diboka tša rena tša ka mehla tša Beibele. Ba be ba bile ba re thuša go tsenya dikgatišo tša Beibele ka kgolegong. Mohlapetši yo mongwe wa kgolego o ile a ba a dira peeletšo ya makasine wa Consolation (wo ga bjale o bitšwago Phafoga!).
GO LOKOLLWA GA KA LE TIRELO YA BOROMIWA
Ka morago ga go hlankela nywaga e meraro ya e mehlano yeo ke bego ke e ahloletšwe kgolegong, ke ile ka lokollwa ka February 16, 1946, dikgwedi tše mmalwa ka morago ga ge Ntwa ya II ya Lefase e fedile. Ntle le go senya nako, ke ile ka tsenela bodiredi bja nako e tletšego gape. Ke be ke abetšwe go boela motseng wa Leavenworth, Kansas. Seo se be se ntšhošitše ka gobane Dihlatse tša Jehofa di be di kgethollwa kudu moo. Go be go le thata go hwetša mošomo wa boiphedišo gomme go hwetša lefelo la bodulo gona go le thata le go feta.
Ke gopola mohlapetši yo mongwe a nkgadimola ka gore, “Ntšwele ka motse!” Ge ke be ke bona mmopu wa peisepolo woo a bego a o swere ka seatleng ke ile ka tšhoga gomme ka ja fase. Ntlong e nngwe, mosadi yo mongwe o ile a re, “Ema go se nene” ke moka a tswalela mojako. Ke ile ka leta go fihlela ge gateetee go bulega lefasetere la lebato la ka godimo gomme ke tšhelwa ke meetse a ditšhila a dibjana. Go sa šetšwe seo, bodiredi bja ka bo ile bja ba le ditšhegofatšo. Ka morago ke ile ka kwa gore ba bangwe bao ke ilego ka ba nea dikgatišo tša Beibele e ile ya ba Dihlatse.
Ka 1943 go ile gwa hlongwa sekolo se sefsa sa baromiwa kua leboa la New York. Ke ile ka laletšwa gore ke tlo tsena go sona, gomme ka aloga klaseng ya lesome ka February 8, 1948. Sekolo seo se ile sa bitšwa Sekolo sa Beibele sa Watchtower sa Gilead. Ge ke se na go aloga ke ile ka newa kabelo ya go ya Gold Coast, yeo ga bjale e bitšwago Ghana.
Ge ke fihla Gold Coast, kabelo ya ka e be e le go dira boboledi go bahlankedi ba mmušo le go Mayuropa. Mafelobekeng ke be ke šoma le phuthego ya Dihlatse tša Jehofa gomme ke thuša ditho tša yona bodireding bja go ya ka ntlo le ntlo. Ke ile ka ba ka etela mafelo ao go bego go dula Dihlatse tšeo di lego lekatana gomme ke be ke di tlwaetša bodireding. Go oketša moo, ke ile ka hlankela ke le molebeledi wa mosepedi kua Ivory Coast yeo e lego kgauswi le moo, yeo ga bjale e bitšwago Côte d’Ivoire.
Ge ke be ke hlankela mafelong ao, ke ile ka ithuta go phela bjalo ka baagi ba Afrika—ke robala ka ntlong ya mabu, ke eja ka diatla le go ithoma “ka ntle” go swana le Baisiraele ge ba be ba le lešokeng. (Doiteronomio 23:12-14) Go dira bjalo go thušitše nna le baromiwagotee le nna gore re be le botumo bjo bobotse. Basadi ba bahlankedi ba moo ba ile ba thoma go ithuta Beibele le rena. Ka gona ge baganetši ba be ba re tshwenya le go ntšha taelo ya go fediša tumelelo ya go dula ga rena nageng (di-visa), basadi ba bahlankedi bao ba be ba phegelela banna ba bona ke moka phetho yeo ya fetošwa!
Mafelelong, ke ile ka swarwa ke malaria go swana le baromiwa ba bantši ba Afrika. Ke ile ka hlaselwa ke go tonya le letadi tšeo di bego di ntlhakahlakanya. Ka dinako tše dingwe ke be ke swanelwa ke go swara mohlagare wa ka wa ka tlase gore o se thothomele. Go sa šetšwe seo tirelo ya ka e ile ya tšwela pele e nthabiša le go nkgotsofatša.
Nywageng ya ka e mene ya mathomo ke le Afrika, ke be ke ngwalelana le Eva Hallquist, yoo ke bego ke kopane le yena pele ke tloga United States. Ke ile ka kwa gore o be a tlo aloga klaseng ya bo-21 ya Sekolo sa Gilead ka July 19, 1953, kopanong ya ditšhabatšhaba ya Dihlatse tša Jehofa yeo e bego e swaretšwe Yankee Stadium kua New York. Ke ile ka dira dithulaganyo le molaodi wa sekepe tša gore ke šome sekepeng sa gagwe e le ge ke lefelela leeto la go ya United States.
Ka morago ga matšatši a 22, ao ka dinako tše dingwe re bego re hlaselwa ke madimo a ka lewatleng, ke ile ka goroga e le gore ke yo kopana le Eva ntlongkgolo ya Dihlatse tša Jehofa kua Brooklyn. Gona moo, re le ka godimo ga tlhaka moo re bego re kgona go bona boemakepe bja New York le bogomapono, ke ile ka mo kgopela gore re nyalane. Ka morago, Eva o ile a tla Gold Coast go tlo hlankela le nna moo.
GO HLOKOMELA BOIKARABELO BJA LAPA
Ka morago ga go hlankela le Eva ka nywaga e mmalwa Afrika, mma o ile a nngwalela a ntsebiša gore tate o be a bolawa ke bolwetši bja kankere. Ka morago ga go tšea matšatši a go se be gona kabelong ya rena, nna le Eva re ile ra boela United States. Tate o ile a fokola kudu gomme go se ye kae ke ge a hlokofala.
Ka morago, ge re be re šetše re na le nywaga e mene re boetše Ghana, re ile ra tsebišwa gore mma o thomile go fokola. Bagwera ba bangwe ba rena ba ile ba šišinya gore nna le Eva re boe gae re tlo mo hlokomela. Yeo e bile phetho e thata kudu yeo re ilego ra swanelwa ke go e dira. Re ile ra boela United States ka morago ga nywaga e 15 yeo re e feditšego re le tirelong ya boromiwa, yeo e 11 ya yona re hlanketšego gotee.
Ge nywaga e dutše e eya, re be re šiedišana ka go hlokomela mma, re mo thuša gore a be gona dibokeng ge a be a kgona. Ka January 17, 1976, o ile a hlokofala a na le nywaga e 86. Eupša re ile ra welwa ke selo se nyamišago le go feta nywaga e senyane ka morago. Eva o ile a swarwa ke bolwetši bja kankere. Re ile ra dira sohle seo re ka se kgonago go lwa le bolwetši bjoo, eupša mafelelong Eva o ile a ineela ntweng ge a be a hlokofala ka June 4, 1985, a na le nywaga e 70.
DIPHETOGO TŠE OKETŠEGILEGO MOŠOMONG O KGOTSOFATŠAGO
Ka 1988, ke ile ka laletšwa gore ke be gona go neelweng ga ofisi ya lekala yeo e bego e sa tšwa go katološwa kua Ghana. Yeo e bile tiragalo e sa lebalegego! Nywaga e 40 pele ga moo, ge ke be ke fihla Ghana ka morago ga go aloga sekolong sa Gilead, go be go na le Dihlatse tše makgolo a mmalwa feela. Ka 1988, go be go na le Dihlatse tše ka godimo ga tše 34 000, eupša ga bjale go na le tše e ka bago tše 114 000!
Nywaga e mebedi ka morago ga go etela Ghana, ke ile ka nyala mogwera wa Eva yo mogolo e lego Betty Miller ka August 6, 1990. Bobedi bja rena re ile ra tšwela pele go dira gore go hlankela Jehofa e be mošomo wa rena. Re hlologetše letšatši leo ka lona re tlago go bona gape borakgolo le bomakgolo ba rena, batswadi ba rena gotee le Eva ge ba tsošwa Paradeiseng mo lefaseng.—Ditiro 24:15.
Ke tlala megokgo ge ke nagana ka tokelo e kgolo ya ge ke dirišitšwe ke Jehofa ka nywaga e fetago e 70 tirelong ya gagwe. Ke mo leboga gantši ge a ile a ntlhahla gore ke dire tirelo ya gagwe gore e be mošomo wa ka. Le ge ga bjale ke le nywageng ya ka ya bo-90, Jehofa yo e lego moentšeneare yo mogologolo wa tša go aga legohleng, o tšwetše pele a mpha matla le sebete gore ke tšwele pele ke phegelela mošomo wa ka wa go mo hlankela.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Na o Lebelela Mafokodi a Batho go Etša Jehofa?
“Ditho tša mmele tšeo di bonagalago e le tše di fokolago, ke tšona tše di nyakegago.”—1 BAKOR. 12:22.
1, 2. Ke ka baka la’ng Paulo a ile a kwela bohloko batho bao ba fokolago?
KA MOKA ga rena re na le go fela re ikwa re fokola. Mokgohlwanenyana goba bolwetšinyana bjo itšego bo ka re fetša matla moo re feleletšago re thatafalelwa ke go dira mediro ya rena ya letšatši le letšatši. Bjale anke o akanye o ikwa ka tsela yeo ka dikgwedikgwedi. Ge o le boemong bjo bjalo, na o be o ka se thabele gore ba bangwe ba go bontšhe kwelobohloko?
2 Moapostola Paulo o be a tseba bohloko bja go fokodišwa ke dikgateletšo tša ka ntle ga phuthego le tša ka phuthegong. Dinakong tše dingwe o ile a ikwa a se sa na matla a go tšwela pele. (2 Bakor. 1:8; 7:5) Ge Paulo a be a nagana ka bophelo bja gagwe le mathata a mantši ao a bilego le ona e le Mokriste yo a botegago, o dumetše ka gore: “Ke mang yo a fokolago nna ka se fokole?” (2 Bakor. 11:29) Mabapi le ditho tše di fapafapanego tša phuthego ya Bokriste tšeo di swantšhwago le mmele wa motho, Paulo o boletše gore tšeo “di bonagalago e le tše di fokolago, ke tšona tše di nyakegago.” (1 Bakor. 12:22) O be a e ra go re’ng? Ke ka baka la’ng re swanetše go lebelela bao ba bonagalago ba fokola ka tsela yeo Jehofa a ba lebelelago ka yona? Le gona go dira bjalo go tla re hola bjang?
KAMOO JEHOFA A LEBELELAGO MAFOKODI A BATHO
3. Ke’ng seo se ka dirago gore re be le pono e fošagetšego ka bao ba dulago ba nyaka thušo ka phuthegong?
3 Re phela lefaseng la phadišano moo matla le bofsa gantši di etišwago pele. Ba bantši ba dira selo le ge e le sefe gore ba hwetše seo ba se nyakago, gantši ba sa naganele maikwelo a bao ba fokolago. Rena ga re kgothaletše mokgwa o bjalo, eupša re ka ba le pono e fošagetšego re sa lemoge ka bao ba dulago ba nyaka thušo, gaešita le ka phuthegong. Lega go le bjalo, re ka ba le pono e lekalekanego kutšwanyana go etša Modimo.
4, 5. (a) Papišo yeo e lego go 1 Bakorinthe 12:21-23 e re thuša bjang go kwešiša tsela yeo Jehofa a lebelelago mafokodi a batho? (b) Re ka holega bjang ge re thuša bao ba fokolago?
4 Re ka kwešiša tsela yeo Jehofa a lebelelago mafokodi a batho go tšwa papišong yeo e begilwego lengwalong la pele la Paulo leo le yago go Bakorinthe. Go kgaolo 12, Paulo o re gopotša gore gaešita le setho seo se sa bogegego goba seo se fokolago kudu mmeleng wa motho se na le mošomo. (Bala 1 Bakorinthe 12:12, 18, 21-23.) Batho ba bangwe bao ba dumelago thutong ya tlhagelelo ba be ba dutše ba ganetša taba ye. Lega go le bjalo, dilo tšeo di hweditšwego ge go ithutwa mmele wa motho di bontšha gore ditho tša mmele tšeo go bego go naganwa gore ga di na mohola ge e le gabotse di phetha mošomo wa bohlokwa. * Ka mohlala, batho ba bangwe ba be ba nagana gore monwana o monyenyane wa leotong ga o na mohola; lega go le bjalo, ga bjale go lemogilwe gore o thuša gore motho a kgone go ema gabotse.
5 Papišo ya Paulo e bontšha gore ditho ka moka tša phuthego ya Bokriste di na le mohola. Ka go se swane le Sathane yoo a amogago batho seriti, Jehofa o lebelela bahlanka ba gagwe ka moka e le bao ba “nyakegago” goba ba le bohlokwa, gaešita le bao ba bonagalago ba fokola. (Jobo 4:18, 19) Kgopolo yeo e swanetše go thuša yo mongwe le yo mongwe wa rena go thabela tema yeo a e kgathago ka phuthegong ya gabo le ka go ba karolo ya mokgatlo wa Modimo lefaseng ka bophara. Ka mohlala, nagana ge o be o thuša motšofadi yo a itšego. Na go ile gwa holega yena feela? Aowa. Le wena o ile wa holega. Ee, ge re thuša batho ba bangwe re hwetša lethabo, ga re fele pelo, re ba le lerato e bile re gola moyeng. (Baef. 4:15, 16) Tatago rena yo lerato o a tseba gore phuthego yeo e lebelelago ditho tša yona ka moka di le bohlokwa, go sa šetšwe mafokodi a tšona, e bontšha tekatekano le lerato.
6. Ka dinako tše dingwe Paulo o ile a diriša bjang lentšu “fokolago” le “tiilego”?
6 Ka mo go kgahlišago, ge Paulo a be a ngwalela Bakorinthe o ile a diriša lentšu “fokolago” le “fokola” go hlalosa kamoo a bego a ikwa ka gona le go hlalosa tsela yeo batho bao e sego badumedi ba bego ba lebelela Bakriste ba lekgolong la pele la nywaga. (1 Bakor. 1:26, 27; 2:3) Ge Paulo a be a bolela ka bao ba “tiilego,” o be a sa re gore Bakriste ba bangwe ba ikwe ba phagametše ba bangwe. (Baroma 15:1) Go e na le moo, o be a e ra gore Bakriste bao ba nago le phihlelo ba se felele pelo bao ba sa hlwago ba tielela therešong.
NA RE SWANETŠE GO FETOŠA PONO YA RENA?
7. Ke’ng seo se ka re thibelago go thuša bao ba hlokago thušo?
7 Ge re thuša “mmotlana,” re ekiša Jehofa e bile o tla re amogela. (Ps. 41:1; Baef. 5:1) Lega go le bjalo, gantši go ba le pono e fošagetšego ka bao ba nyakago thušo go ka re thibela go ba thuša. Goba ka ge re tla ba re sa kgodišege ka seo re swanetšego go se botša bao ba lego mathateng, re ka ikwa re lewa ke dihlong gomme ra fo ba hlokomologa. Cynthia, * e lego kgaetšedi yoo monna wa gagwe a mo tlogetšego o re: “Go kweša bohloko kudu ge bana babo rena ba go hlokomologa goba ba dira dilo ka tsela yeo ekego ga se bagwera ba gago. Ge o lebeletšane le mathata, o hloka batho.” Dafida wa bogologolo o be a tseba bohloko bja go hlokomologwa.—Ps. 31:12.
8. Ke’ng seo se tla re thušago go ba le kwelobohloko kutšwanyana?
8 Ga go pelaelo gore re tla ba le kwelobohloko kutšwanyana ge re gopola gore ba bangwe ba bana babo rena le dikgaetšedi ba ba rategago ba fokodišitšwe ke maemo a thata—go babja, go dula le ditho tša lapa tšeo e sego Bakriste goba go lebeletšana le kgateletšego. Ka letšatši le lengwe le rena re ka ikhwetša re le boemong bjo bo swanago. Pele ba ka tsena Nageng ya Kholofetšo, Baisiraele bao ba bego ba diila e bile ba fokola kua nageng ya Egipita, ba ile ba gopotšwa gore ba se ‘thatafiše dipelo tša bona’ gomme ba lebala bana babo bona bao ba hlakago. Jehofa o be a letetše gore ba thuše badiidi.—Doit. 15:7, 11; Lef. 25:35-38.
9. Ke selo sefe sa pele seo re swanetšego go tshwenyega ka sona ge re thuša bao ba fokolago? Nea mohlala.
9 Go e na le gore re ahlole bao ba fokolago goba go nagana gore rena re kaone, re swanetše go ba homotša. (Jobo 33:6, 7; Mat. 7:1) Ka mohlala: Na ge motho yo a gobetšego ka sethuthuthu a fihla sepetlele dingaka di thoma pele ka go nyaka go tseba ge e ba e le yena a bakilego kotsi? Aowa, gateetee di mo nea thušo ya kalafo yeo a e hlokago. Ka mo go swanago, ge e ba modumedigotee le rena a fokodišitšwe ke mathata a gagwe, selo sa pele seo re swanetše go tshwenyega ka sona ke go mo thuša moyeng.—Bala 1 Bathesalonika 5:14.
10. Ke bjang ba bangwe ba bao ba ka bonagalago ba fokola ge e le gabotse ba ‘humilego tumelong’?
10 Ge re ka naganišiša go se nene ka maemo a bana babo rena, re tla ba le pono e botse ka mafokodi a bona. Nagana ka dikgaetšedi tšeo di bego di dutše di kgotleletše go ganetšwa ke balekane ba tšona ka nywaga e mentši. Tše dingwe tša tšona di ka bonagala di nyatšega e bile di fokola, eupša na ga di bontšhe tumelo e kgolo le kgotlelelo? Ge o bona mma yo a se nago molekane a etla dibokeng ka mehla le ngwana goba bana ba gagwe, na ga o kgahlišwe ke tumelo le boikemišetšo bja gagwe? Le gona go thwe’ng ka bafsa bao ba kgomarelago therešo go sa šetšwe tutuetšo e mpe sekolong? Ge re nagana ka tše ka moka, re lemoga gore batho ba bjalo bao ba ka bonagalago ba fokola ba ka ba ba ‘humile tumelong’ go etša ba bangwe ba rena bao ba sa phelego maemong a thata.—Jak. 2:5.
DUMELELANYA PONO YA GAGO LE YA JEHOFA
11, 12. (a) Ke’ng seo se tlago go re thuša go fetoša pono ya rena ka mafokodi a batho? (b) Re ithuta’ng tseleng yeo Jehofa a ilego a dirišana le Arone?
11 Re thušwa go dumelelanya pono ya rena le ya Jehofa ka mafokodi a batho ka go ela hloko kamoo a ilego a dirišana le ba bangwe ba bahlanka ba gagwe. (Bala Psalme 130:3.) Ka mohlala, ge nkabe o be o na le Moshe ge Arone a be a dirile seswantšho sa namane ya gauta, o be o tla ikwa bjang ka mabaka a Arone a go fokola? (Ek. 32:21-24) Goba nkabe o ile wa nagana’ng ka boemo bja kgopolo bja Arone ge a be a tutuetšwa ke kgaetšedi ya gagwe e lego Miriamo go nyatša Moshe ka ge a nyetše mosadi o šele? (Num. 12:1, 2) Nkabe o ile wa arabela bjang ge Arone le Moshe ba be ba palelwa ke go godiša Jehofa, ge ka mohlolo A be a ba nea meetse kua Meriba?—Num. 20:10-13.
12 Maemong a ka moka, Jehofa a ka be a ile a otla Arone ka yona nako yeo. Eupša O ile a lemoga gore Arone e be e se motho yo kgopo. Go bonagala Arone a ile a dumelela maemo goba tutuetšo ya batho ba bangwe e mo aroša tseleng e nepagetšego. Lega go le bjalo, ge a be a bontšhwa diphošo tša gagwe, o ile a di dumela kapejana gomme a thekga dikahlolo tša Jehofa. (Ek. 32:26; Num. 12:11; 20:23-27) Jehofa o ile a kgetha go šetša kudu tumelo ya Arone le go itshola ga gagwe. Nywagakgolo ka morago, Arone le ditlogolo tša gagwe ba be ba sa gopolwa e le batho bao ba boifago Jehofa.—Ps. 115:10-12; 135:19, 20.
13. Re ka hlahlobišiša bjang pono ya rena ka mafokodi a batho?
13 E le gore re dumelelanye pono ya rena le ya Jehofa, re swanetše go hlahlobišiša pono ya rena ka bao ba bonagalago ba fokola. (1 Sam. 16:7) Ka mohlala, re arabela bjang ge mofsa a sa bontšhe temogo ge a kgetha boithabišo goba ge a se na mekgwa? Go e na le gore re mo sole kudu, ke ka baka la’ng re sa nagane ka seo re ka se dirago go mo thuša gore a gole moyeng? Re ka gata mogato wa pele go thuša motho yo a hlokago thušo, ka go dira bjalo re tla ba le kwelobohloko kutšwanyana gomme lerato la rena la gola.
14, 15. (a) Jehofa o ile a ikwa bjang ka go hloka sebete ka nakwana ga Eliya? (b) Re ka ithuta’ng phihlelong ya Eliya?
14 Le gona re thušwa go katološa pono ya rena ka ba bangwe ka go bapetša tsela yeo re naganago ka yona le tsela yeo Jehofa a ilego a arabela ka yona ge ba bangwe ba bahlanka ba gagwe ba be ba ikwa ba gateletšegile. Eliya e be e le yo mongwe wa bona. Gaešita le ge Eliya a ile a ba le sebete sa go kopana le baporofeta ba Baali ba 450, o ile a tšhabela Kgošigadi Isebele ge a ekwa gore o loga leano la go mmolaya. Ka morago ga go sepela dikhilomithara tše e ka bago tše 150 go ya Beresheba, o ile a tsena ka garegare ga lešoka. A lapišitšwe ke go sepela letšatšing le le fišago, moporofeta yo o ile a dula ka fase ga sehlare gomme a “kgopelela moya wa gagwe gore o hwe.”—1 Dikg. 18:19; 19:1-4.
15 Jehofa o ile a ikwa bjang ge a lebelela a le legodimong gomme a bona moporofeta wa gagwe yo a botegago a gateletšegile? Na o ile a se sa amogela mohlanka yo wa gagwe ka ge ka nakwana a ile a gateletšega le go hloka sebete? Le gatee! Jehofa o ile a kwešiša mafokodi a Eliya gomme a romela morongwa. Morongwa yoo o ile a kgothaletša Eliya gabedi gore a je. Ka go re’alo, leeto le lengwe leo a bego a tlo le tšea le be le ka se ‘mo palele.’ (Bala 1 Dikgoši 19:5-8.) Ee, le pele Jehofa a ka nea moporofeta wa gagwe ditaelo le ge e le dife, o ile a mo theetša gomme a gata megato ya go mo matlafatša.
16, 17. Re ka ekiša bjang tsela yeo Jehofa a ilego a hlokomela Eliya?
16 Re ka ekiša bjang Modimo wa rena yo lerato? Ga se ra swanela go akgofela go nea keletšo. (Die. 18:13) E tla ba mo gobotse gore re thome pele ka go ipha nako ya go kwela bohloko bao ba ka bago ba nagana gore ba a ‘nyatšega’ ka baka la maemo a bona. (1 Bakor. 12:23) Ka morago ga moo, re tla ba boemong bjo bobotse bja go nea thušo yeo e nyakegago.
17 Ka mohlala, nagana ka Cynthia yo go boletšwego ka yena pejana, yoo monna wa gagwe a ilego a mo tlogela le barwedi ba babedi. Ba ile ba ikhwetša ba nnoši. Dihlatse tše dingwe di ile tša arabela bjang? Cynthia o hlalosa ka gore: “Ka morago ga gore re botše Dihlatsegotee ka mogala seo se diragetšego, di be di šetše di le legaeng la rena ka morago ga metsotso e 45. Di be di lla le rena. Ga sa nka tša re tlogela re nnoši matšatšing a mabedi goba a mararo ka morago ga moo. Ka ge re be re sa je gabotse e bile re tshwenyegile kudu maikwelong, di ile tša re tšea gore re dule le tšona ka nakwana.” Seo mohlomongwe se go gopotša mantšu a Jakobo ao a rego: “Ge e ba ngwanabo rena goba kgaetšedi a hlaelelwa ke diaparo gomme a hloka dijo tše di lekanego tša letšatši, lega go le bjalo, yo mongwe wa lena a re go yena: ‘Sepela ka khutšo, o ruthele gomme o khore,’ eupša le sa mo nee dinyakwa tša mmele wa gagwe, gona go hola’ng? Ka gona tumelo le yona ge e le nnoši, e se na mediro, e hwile.” (Jak. 2:15-17) Ka baka la thekgo yeo bana babo rena le dikgaetšedi ba ilego ba e nea ka nako ya maleba, Cynthia le barwedi ba gagwe ba ile ba hwetša matla a go hlankela e le babulamadibogo ba go thuša dikgwedi tše tshela feela ka morago ga phihlelo ye ya bona e bohloko.—2 Bakor. 12:10.
GO HOLEGA BA BANTŠI
18, 19. (a) Re ka thuša bjang bao ka nakwana ba fokolago? (b) Go holega bomang ge re thuša bao ba fokolago?
18 O ka ba o tseba go tšwa phihlelong ya gago gore go ka tšea nako e telele go boela sekeng ka morago ga go babja o šoro. Ka mo go swanago, Mokriste yo a fokodišitšwego ke mathata a gagwe goba diphošo tše a di dirilego a ka nyaka nako gore a boele a matlafale moyeng. Ke therešo gore modumedigotee le rena yoo o swanetše go matlafatša tumelo ya gagwe ka thuto ya motho ka noši, thapelo le mediro e mengwe ya Bokriste. Eupša na re tla mmontšha go se fele pelo go fihlela a tielela? Le gona nakong yeo ya ge a tla be a boela sekeng, na re tla mmontšha lerato la kgonthe? Na re tla katanela go thuša bao ba fokolago ka nakwana go ikwa ba le bohlokwa le go ikwa ba ratwa ke Bakristegotee le bona?—2 Bakor. 8:8.
19 Anke le ka mohla o se ke wa lebala gore ge re thekga bana babo rena, re hwetša lethabo leo le tlišwago feela ke go nea. Le gona re hlagolela bokgoni bja go bontšha kwelobohloko le go se fele pelo. Seo ga se hole rena feela. Phuthego ka moka e ba le borutho le lerato kutšwanyana. Ka godimo ga tšohle, re ekiša Jehofa, yoo a lebelelago motho yo mongwe le yo mongwe a le bohlokwa. Ee, ka moka ga rena re na le mabaka a kwagalago a go arabela kgothatšong ya gore re “[thuše] bao ba fokolago.”—Dit. 20:35.
^ ser. 4 Ka pukung ya gagwe ya The Descent of Man, Charles Darwin o hlalositše ditho tše mmalwa tša mmele e le tše di “se nago mohola.” Yo mongwe wa bathekgi ba gagwe o gateletše gore mmeleng wa motho go na le “ditho tše di sa hlokagalego” tše dintši kudu, go akaretša appendix le thymus.
^ ser. 7 Leina le fetotšwe.


text:
Nonwane 2: Ba Kgopo ba Tlaišega Diheleng
Nonwane ye e tšwa kae?
“Go bo-radifilosofi ka moka ba Segerika sa bogologolo, yoo a bego a e-na le tutuetšo e kgolo kudu diponong tše tlwaetšwego tša Dihele ke Plato.”—Histoire des enfers (Histori ya Dihele), ka Georges Minois, letlakala 50.
“Go tloga magareng a lekgolo la bo-2 la nywaga AD, Bakriste bao ba tlwaeditšwego ka tsela e itšego ka filosofi ya ba-Gerika ba ile ba thoma go bona go nyakega ga gore ba bolele tumelo ya bona ka mokgwa wa filosofi wa go bewa ga mantšu . . . Filosofi yeo e bego e ba swanela kudu e be e le ya Plato.”—The New Encyclopædia Britannica (1988), Bolumo 25, letlakala 890.
“Thuto ya Kereke e tiiša go ba gona ga dihele le go ba ga tšona ka mo go sa felego. Gatee-tee ka morago ga lehu meoya ya batho ba sebe e theogela diheleng, moo ba tlaišwago ka dikotlo tša dihele, ‘mollo wa ka mo go sa felego.’ Kotlo e kgolo ya dihele ke go aroganywa le Modimo ka mo go sa felego.”—Catechism of the Catholic Church, tokollo ya 1994, letlakala 270.
Beibele e re’ng?
“Gobane ba ba phelago ba tseba gore ba tlo hwa, eupša bahu ga ba tsebe selo, . . . gobane kua Sheole moo o yago gona, ga go na modiro goba kgopolo goba tsebo goba bohlale.”—Mmoledi 9:5, 10, Revised Standard Version.
Lentšu la Seheberu la Sheol, leo le bolelago “bodulabahu,” le fetoletšwe e le “hele” ka diphetolelong tše dingwe tša Beibele. Ditemana tše di utolla’ng ka boemo bja bahu? Na ba tlaišega Sheole e le go lefelela diphošo tša bona? Ga go bjalo, ka gobane “ga ba tsebe selo.” Ke ka baka leo mopatriareka Jobo, ge a be a tlaišega kudu ka baka la bolwetši bjo šoro, a ilego a lopa Modimo ka gore: “O ntšhireletše kua diheleng [Seheberu, Sheol].” (Jobo 14:13; Douay-Rheims Version) Topo ya gagwe e be e tla bolela’ng ge nkabe Sheole e be e le lefelo la tlaišo ya ka mo go sa felego? Go ya ka kgopolo ya Beibele, hele e fo ba e šupa go bodulabahu, moo modiro ka moka o felago.
Na tlhaloso ye ya dihele ga se yeo e kwagalago kudu le yeo e dumelelanago le Mangwalo? Ke bosenyi bofe bjoo, go sa šetšwego bogolo bja bjona, bo ka dirago gore Modimo yo lerato a tlaiše motho ka mo go sa felego? (1 Johane 4:8) Eupša ge e ba mollo wa dihele e le nonwane, go thwe’ng ka legodimo?
Bapiša ditemana tše tša Beibele: Psalme 146:3, 4; Ditiro 2:25-27; Baroma 6:7, 23
THEREŠO:
Modimo ga a otle batho diheleng
Ithute ka mo go oketšegilego
Letsha la Mollo ke Eng? Na le Swana le Dihele Goba Gehenna?
Jesu o na le “dinotlelo tša hele,” eupša na o na le dinotlelo tša letsha la mollo?


text:
JANUARY 14, 2013
PHILIPPINES
Philippines e Sentšwe ke Ledimo le Matla la Bopha
KUA Manila, Philippines, batho bao ba fetago 1 000 ba ile ba hwa gomme ba fetago 970 000 ba lahlegelwa ke magae ka morago ga gore ledimo le matla le senye metse ya Philippines ka Labobedi la December 4, 2012. Kgwedi ka morago, Dihlatse tša Jehofa di tšwela pele di hlakodiša bao ba hlasetšwego ke Ledimo le matla la Bopha (leo tikologong yeo le tsebjago e le Pablo).
Ga e sa le go tloga ka January 7, ofisi ya lekala ya Dihlatse tša Jehofa kua Manila e kgonthišeditše gore ka manyami go hlokofetše Dihlatse tše hlano ka baka la ledimo le. Yo mongwe o ile a išwa sepetlele ka morago ga gore a gobale kudu mokokotlong. Go oketša moo, malapa a ka bago a 520 a Dihlatse a ile a šala a se na madulo ka morago ga gore magae a 140 a šwalalane gomme a mangwe a 400 a senyege.
Baemedi ba lekala ba ile ba etela bao ba kgomilwego ke ledimo le go bona kamoo le ba senyeditšego ka gona, go rulaganya tlhakodišo le go nea bao ba phologilego kgothatšo le thekgo ya moya. Dihlatse di hlamile komiti ya tlhakodišo go rulaganya dihlopha tše šupago tša tlhakodišo le go thuša baithaopi ba tikologong yeo go aba dilo tša tlhakodišo.
Dikarolong tše dingwe tša naga, ledimo le gogotše dijo tše dintši le dilo tšeo batho ba iphedišago ka tšona, go akaretša reise, mehlare ya dipanana le ya di-coconut. E le go thuša tiragalong ye, komiti ya tlhakodišo ya Dihlatse e ile ya romela dijo tša boima bja ka godimo ga ditone tše 12 ka dilori. Lega go le bjalo, go ile gwa tloga go sa kgonege gore go išwe dijo tšeo lefelong le lengwe leo le kgomilwego ke kotsi ka gore leporogo la go ya moo le be le senyegile.
Ledimo le matla la Bopha gape le sentše mafelo a borapedi, ao a bitšwago Diholo tša Mmušo, a 15 le go šwalalanya letee. Lega go le bjalo, ba bangwe ba batho bao ba lahlegetšwego ke magae ka baka la ledimo ba ile ba bewa Diholong tša Mmušo tšeo di bego di se tša senyega. Komiti ya tlhakodišo e katanela go hudušetša batho ba bao ba kgomilwego ke kotsi magaeng a makaone.
Mediro ka moka ya go hlakodiša e thekgwa ke meneelo ya Dihlatse tša Jehofa tša tikologong yeo le tše dingwe tša lefaseng ka bophara. Sehlopha se Bušago sa Dihlatse tša Jehofa se thuša go hlokomela ditshenyagalelo tše bjalo ka go diriša ditšhelete tšeo di neetšwego bakeng sa modiro wa lefase ka bophara wa Dihlatse.
Dean Jacek, e lego mmoleledi wa Dihlatse tša Jehofa kua Philippines, o re: “Ka moka ga rena re llišwa ke go lahlegelwa ke baratiwa ba rena le badumedigotee le rena le go kwešwa bohloko ke tshenyo yeo e bakilwego ke ledimo le. Eupša re tla tšwela pele re dira seo re ka se kgonago go hlakodiša ba bangwe, go akaretša go nea thušo ya moya le go homotša baagišani ba rena.”
Ba Ditaba:
Bakeng sa Ditšhabatšhaba: J. R. Brown, Ofisi ya Ditaba tša Boditšhaba, mogala +1 718 560 5000
Philippines: Dean Jacek, mogala +63 2 411 6090


text:
Na Diabolo ke Yena a Bakago Tlaišego ka Moka?
Karabo ya Beibele
Beibele e utolla gore Sathane Diabolo ke motho wa kgonthe yoo ka go swana le molaodi yo bogale wa disenyi a kgonthišetšago gore thato ya gagwe e phethagatšwa ka ‘dipontšho tša bofora’ le ka “bofora.”
Ge e le gabotse, Beibele e re o “dula a itira morongwa wa seetša.” (2 Bathesalonika 2:9, 10; 2 Bakorinthe 11:14) Go ba gona ga Diabolo go ka bonwa ka tshenyo yeo a e bakago.
Lega go le bjalo, Diabolo ga se yena a bakago tlaišego ka moka. Ke ka baka la’ng go se bjalo? Modimo o bopile batho ba na le bokgoni bja go kgetha magareng ga go dira se se nepagetšego le se se fošagetšego. (Joshua 24:15) Ge re dira dikgetho tše di fošagetšego, re tla lebeletšana le ditlamorago tše bohloko.—Bagalatia 6:7, 8.
Ithute ka mo go oketšegilego
Na Diabolo o Gona e le ka Kgonthe?
Na Diabolo ke bobe bjoo bo lego go batho, goba na ke motho wa kgonthe?
Ke ka Baka la Eng Modimo a Dumelela Bobe le Tlaišego?
Bobe bo thomile bjang, gona ke ka baka la eng Modimo a ile a dumelela gore bo tšwele pele? Na tlaišego e tla ka ya fela?


text:
Karolo 8: Seo Beibele e se Boletšego e sa le Pele se a Phethagala
Beibele ga e re botše feela therešo ka dilo tšeo di diragetšego nakong e fetilego, eupša gape e re botša ka dilo tšeo di tlago go direga nakong e tlago. Batho ga ba kgone go bolela e sa le pele dilo tša nakong e tlago. Ke ka baka leo re tsebago gore Beibele e tšwa go Modimo. Beibele e re botša’ng ka dilo tšeo di tlago go direga nakong e tlago?
E re botša ka ntwa e kgolo ya Modimo. Ntweng yeo, Modimo o tla fediša bobe ka moka lefaseng gotee le batho ba babe, eupša o tla šireletša bao ba mo hlankelago. Jesu Kriste e lego kgoši yeo e kgethilwego ke Modimo, o tla kgonthišetša gore bahlanka ba Modimo ba phela ka khutšo le lethabo, le gore ba ka se sa babja goba go hwa.
Na ga re thabišwe ke gore Modimo o tla dira paradeise e mpsha mo lefaseng? Eupša re swanetše go dira selo se itšego ge e ba re nyaka go tlo phela paradeiseng yeo. Kgaolong ya mafelelo ya puku ye, re tlo ithuta seo re swanetšego go se dira e le gore re tle re thabele dilo tše di kgahlišago tšeo Modimo a tlago go di direla bao ba mo hlankelago. Ka gona, bala KAROLO ye ya seswai gomme o bone seo Beibele e se boletšego e sa le pele ka dilo tšeo di tlago go direga nakong e tlago.


text:
TABA YA LETLAKALA LA KA NTLE
Ntwa Yeo e Fetošitšego Lefase
Nywageng e lekgolo e fetilego, masogana a dimilione a ile a tloga magaeng a gabo ona ao a bolokegilego gomme a ya ntweng. A ile a sepela ka mafolofolo, a tutueditšwe ke moya wo o bego o tletše wa go rata naga ya gabo ona le go e botegela. Ka 1914 Moamerika yo mongwe wa moithaopi o ngwadile gore: “Ke thabile e bile ke fagahletše go bona matšatši a letšego ka pele.”
Lega go le bjalo, go se go ye kae ke ge mafolofolo a bona a fetogile manyami. Ga go le o tee yo a ilego a lemoga gore madira ao a mantši a be a tla tlaišega ka nywaga e mentši kua Belgium le Fora. Ka nako yeo, batho ba be ba e bitša “Ntwa e Kgolo.” Lehono re e tseba e le ntwa ya pele ya lefase.
Ntwa ya pele ya lefase e be e le e kgolo kudu ka ge go hwile le go gobala batho ba bantši. Go šišinywa gore go hwile batho ba e ka bago ba dimilione tše 10 gomme ba dimilione tše 20 ba ile ba golofala. Se e be e le ditlamorago tša diphošo tše dikgolo. Bakgomana ba Yuropa ba paletšwe ke go thibela diphapano tša ditšhabatšhaba gore di se ke tša gakala tša fetoga ntwa ya lefase. Mohlomongwe, tabakgolo ke gore “Ntwa e Kgolo” e sentše lefase ka mo go feletšego. E fetošitše lefase ka ditsela tšeo di sa dutšego di re kgoma le lehono.
DIPHOŠO TŠEO DI SENTŠEGO GO BOTANA
Ntwa ya pele ya lefase e bile gona ka baka la diphošo tšeo di dirilwego. Puku ya The Fall of the Dynasties—The Collapse of the Old Order 1905-1922 e hlalositše gore baetapele ba Yuropa ba ile ba fo dira dilo “ba sa lemoge gore diphetho tša bona di be di tla feleletša ka tshenyego ya lefase ka moka.”
Ka dibeke tše sego kae, go bolawa ga kgošana ya Austria go ile gwa gapeletša mebušo e megolo ya Yuropa gore e tsenele ntwa yeo e bego e sa e nyake. Matšatši a mmalwa ka morago ga gore dintwa di thome, tonakgolo ya Jeremane e ile ya botšišwa gore, “Tše ka moka di diregile bjang?” Ka manyami o ile a re, “Go ba gona, re be re sa tsebe.”
Baetapele bao ba dirilego diphetho tšeo di ilego tša lebiša ntweng ba be ba sa lemoge ditlamorago tša seo. Eupša go se go ye kae ke ge mašole ao a lego ka diforong a lemoga seo se bego se direga. A ile a hwetša gore bakgomana ba ona ba be ba sa a botegele, baruti ba ona ba be ba a forile, gomme balaodi ba ona ba mašole ba be ba a ekile. Bjang?
Bakgomana ba be ba holofeditše gore ntwa e be e tla tliša lefase le lefsa le le lekaone. Tonakgolo ya Jeremane e boletše gore: “Re lwela go hwetša dienywa tša mošomo wa rena, bohwa bja nakong e fetilego le bokamoso bja rena.” Mopresidente wa Amerika e lego Woodrow Wilson o ile a thuša go hlama polelo e tlwaelegilego yeo e bego e kgonthišetša gore ntwa e be e tla “dira gore lefase e be lefelo le le šireletšegilego bakeng sa pušo ka batho.” Le gona kua Brithania, batho ba be nagana gore ye e be e tla ba “ntwa ya go fediša ntwa.” Ka moka ga bona ba be ba fošitše.
Baruti ba ile ba thekga ntwa ka mafolofolo. Puku ya The Columbia History of the World e bega gore: “Bahlokomedi ba lentšu la Modimo ba ile ba etelela pele kopelo ya madira. Ntwa e feletšego e ile ya fetoga lehloyo le le feletšego.” Le gona baruti ba ile ba kgothaletša lehloyo go e na le gore ba thuše go le fediša. Puku ya A History of Christianity e bontšha gore: “Baruti ba be ba palelwa, gomme ka tekanyo e kgolo ba se ba ikemišetša go kgetha tumelo ya Bokriste go e na le botšhaba. Ba bantši ba tšere tsela e bonolo gomme ba lekanya Bokriste le go rata naga. Bahlabani ba Bakriste ba dikereke ka moka ba ile ba tutueletšwa go bolayana leineng la Mophološi wa bona.”
Balaodi ba madira ba be ba holofeditše gore phenyo e tla ba kapejana le e bonolo, eupša ga se gwa ka gwa ba bjalo. Go se go ye kae, madira a hlaselago a ile a ema pho. Ka morago, mašole a dimilione a ile a lebeletšana le seo radihistori yo mongwe a se hlalositšego e le “tlaišo e šorošoro yeo motho a ka lebeletšanago le yona maikwelong le mmeleng.” Go sa šetšwe tahlegelo e bjalo e kgolo, balaodi ba madira ba ile ba fo tšwela pele ba romela madira a bona gore a hlabje ke diterata tša meetlwa le go thunywa ka dithunya tša metšhene. Ga go makatše ge borabele bo ile bja ata.
Ntwa ya pele ya lefase e ile ya kgoma batho bjang? Puku e nngwe ya histori e tsopola motho yo mongwe yo a kilego a tsenela ntwa ge a be a re: “Ntwa . . . e sentše menagano le boitshwaro bja batho.” Ke therešo gore ka baka la mafelelo a ntwa yeo, dipušo di ile tša nyamelela. Ntwa yeo e šoro e ile ya itlhatsela e le mathomo a polao e sehlogo yeo batho ba kilego ba lebeletšana le yona nywageng yeo e lekgolo. Batho mafelong ka moka ba ile ba thoma go ipelaetša.
Ke ka baka la’ng ntwa e ile ya hlakahlakanya lefase? Na e be e fo ba kotsi e kgolo yeo e diregilego? Na dikarabo di utolla se sengwe ka bokamoso bja rena?


text:
KGAOLO YA LESOMEHLANO
Tsela Yeo Modimo a e Amogelago ya go mo Hlankela
1. Ke mang a swanetšego go re botša tsela yeo e amogelegago ya go hlankela Modimo?
DIKEREKE tše dintši di ipolela gore di ruta batho therešo ka Modimo. Eupša ga di dire seo, ka gobane di ruta batho dilo tše di fošagetšego ka Modimo le kamoo re swanetšego go mo hlankela ka gona. Re ka tseba bjang tsela yeo Modimo a e amogelago ya go mo hlankela? Jehofa ke yena feela yo a ka re botšago kamoo re swanetšego go mo hlankela ka gona.
2. O ka tseba bjang tsela yeo Modimo a e amogelago ya go mo hlankela?
2 Jehofa o re neile Beibele gore re kgone go ithuta tsela yeo a e amogelago ya go mo hlankela. Ka gona ithute Beibele, gomme Jehofa o tla go thuša gore o holwe ke dithuto tša gagwe ka gobane o go rata kudu.
3. Modimo o nyaka gore re dire’ng?
3 Batho ba bangwe ba re Modimo o amogela madumedi ka moka, eupša se ga se seo Jesu a re rutilego sona. O itše: “Ga se yo mongwe le yo mongwe yo a rego go nna: ‘Morena, Morena,’ a tlago go tsena Mmušong wa magodimo, eupša go tla tsena yo a dirago thato ya Tate.” Ka gona go bohlokwa gore re ithute gore thato ya Modimo ke eng ke moka re e dire. Ye ke taba ya bohlokwahlokwa ka gobane Jesu o bapeditše batho bao ba sa kwego Modimo le dikebekwa, batho “ba go hloka molao.”
4. Jesu o boletše’ng ka bao ba nyakago go dira thato ya Modimo?
4 Jesu o re lemošitše gore ge re nyaka go dira thato ya Modimo, re tlo lebeletšana le mathata. O itše: “Tsenang ka kgoro e tshesane gobane tsela e išago tshenyegong e petleke e bile e phatlaletše gomme bao ba tsenago ka yona ke ba bantši; anthe kgoro e išago bophelong ke e tshesane gomme tsela ya yona e pitlagane, le gona ke ba sego kae ba ba e hwetšago.” (Mateo 7:13, 14) Tsela e pitlaganego, goba tsela yeo Modimo a e amogelago ya go mo hlankela, e lebiša bophelong bjo bo sa felego. Tsela e petleke, goba tsela e fošagetšego ya go hlankela Modimo, e lebiša lehung. Eupša Jehofa ga a nyake gore batho ba hwe. O nea yo mongwe le yo mongwe sebaka sa go ithuta ka yena.
TSELA YEO MODIMO A E AMOGELAGO YA GO MO HLANKELA
5. O ka tseba bjang batho bao ba hlankelago Modimo ka tsela yeo a e amogelago?
5 Jesu o itše re ka kgona go tseba batho bao ba hlankelago Modimo ka tsela yeo a e amogelago. Re ka dira seo ka go ithuta ka ditumelo tša bona le seo ba se dirago. O itše: “Le tla ba tseba ka dienywa tša bona.” Ke moka a oketša ka gore: “Sehlare se sengwe le se sengwe se sebotse se enywa dienywa tše dibotse.” (Mateo 7:16, 17) Se ga se bolele gore bahlanka ba Modimo ba phethagetše. Eupša ka mehla ba leka go dira dilo tše dibotse. Gona bjale re tlo ithuta ka dilo tšeo di tlago go re thuša go tseba batho bao ba hlankelago Modimo ka tsela yeo a e amogelago.
6, 7. Ke ka baka la’ng bodumedi bja therešo bo thea dithuto tša bjona Beibeleng? Mohlala wa Jesu o re ruta’ng?
6 Borapedi bja rena bo swanetše go thewa Beibeleng. Beibele e re: “Lengwalo ka moka le buduletšwe ke Modimo gomme le hola ka go ruta, go kgala, go phošolla le go laya ka toko, gore motho wa Modimo a swanelege ka botlalo, a hlangwe ka mo go feletšego bakeng sa modiro o mongwe le o mongwe o mobotse.” (2 Timotheo 3:16, 17) Moapostola Paulo o ngwaletše Bakriste gore: ‘Ge le be le amogela lentšu la Modimo leo le le kwelego go tšwa go rena, le ile la le amogela, e sego e le lentšu la batho, eupša kamoo ruri le lego ka gona, e le lentšu la Modimo.’ (1 Bathesalonika 2:13) Bodumedi bja therešo bo ruta feela seo se tšwago ka Lentšung la Modimo, e lego Beibele. Ga bo rute dikgopolo tša batho, setšo goba selo le ge e le sefe.
7 Selo se sengwe le se sengwe seo Jesu a bego a se ruta se be se etšwa ka Lentšung la Modimo. (Bala Johane 17:17.) O be a tsopola Mangwalo gantši. (Mateo 4:4, 7, 10) Bahlanka ba therešo ba Modimo ba latela mohlala wa Jesu gomme selo se sengwe le se sengwe seo ba se rutago se tšwa ka Beibeleng.
8. Jesu o re rutile’ng ka go hlankela Jehofa?
8 Re swanetše go hlankela Jehofa a nnoši. Psalme 83:18 e re: “Wena yoo leina la gago e lego Jehofa, ke wena o nnoši o lego Yo Godimodimo godimo ga lefase ka moka.” Jesu o be a nyaka gore batho ba tsebe gore Modimo wa therešo ke mang, e bile o ile a ba ruta leina la Modimo. (Bala Johane 17:6.) Jesu o itše: “Ke Jehofa Modimo wa gago yo o swanetšego go mo rapela, e bile ke yena a nnoši yo o swanetšego go mo direla tirelo e kgethwa.” (Mateo 4:10) Ka gona, ka ge re le bahlanka ba Modimo, re ekiša mohlala wa Jesu. Re hlankela Jehofa a nnoši, re diriša leina la gagwe, e bile re ruta ba bangwe leina la Modimo le seo a tlago go re direla sona.
9, 10. Re bontšha bjang gore re a ratana?
9 Re swanetše go rata batho ba bangwe go tšwa pelong. Jesu o rutile barutiwa ba gagwe gore ba ratane. (Bala Johane 13:35.) Re dira seo go sa šetšwe gore re dula kae, re ba morafo ofe, re bahumi goba badiidi. Go ratana ga rena go swanetše go re kopanya bjalo ka bana ba motho. (Bakolose 3:14) Ka gona ga re ye dintweng le go bolaya batho ba bangwe. Beibele e re: “Bana ba Modimo le bana ba Diabolo ba bonagala ka taba ye: Yo mongwe le yo mongwe yo a sa tlwaelego go dira go loka ga a tšwe go Modimo gomme go bjalo le ka yo a sa ratego ngwanabo.” E oketša ka gore: “Re swanetše go ratana; e sego go swana le Kaine yo a tšwilego go yo kgopo gomme a bolaya ngwanabo.”
10 Re diriša nako ya rena, matla le dilo tša rena go thušana le go kgothatšana. (Baheberu 10:24, 25) Re ‘direla bohle botse.’
11. Ke ka baka la’ng re dumela gore re tla phološwa feela ka Jesu?
11 Re swanetše go kwa Jesu Kriste ka gobane re tla phološwa feela ka yena. Beibele e re: “Ga go phološo go motho le ge e le ofe yo mongwe, gobane ga go leina le lengwe ka tlase ga legodimo leo le neilwego batho leo ka lona re tlago go phološwa.” (Ditiro 4:12) Go Kgaolo 5 ya puku ye, re ithutile gore Jehofa o ile a romela Jesu mo lefaseng gore a tle a hwele batho bao ba kwago e le sehlabelo sa topollo. (Mateo 20:28) Jehofa o kgethile Jesu gore a tle a buše lefase ka moka. Ke ka baka leo Beibele e rego re swanetše go kwa Jesu ge e ba re nyaka go tlo phela ka mo go sa felego.
12. Ke ka baka la’ng re sa tšee karolo dipolotiking?
12 Ga se ra swanela go tsenela dipolotiki. Jesu ga se a ka a tsenela dipolotiki. Ge a be a sekišwa, o ile a botša Mmuši wa Roma e lego Pilato gore: “Mmušo wa ka ga se karolo ya lefase le.” (Bala Johane 18:36.) Go swana le Jesu, re thekga feela Mmušo wa Modimo wa legodimong. Ka baka leo, go sa šetšwe gore re dula kae, ga re tšee karolo dipolotiking. Lega go le bjalo, Beibele e re laela gore re kwe “balaodi ba bagolo,” ke gore, mebušo. (Baroma 13:1) Re kwa melao ya dinageng tšeo re dulago go tšona. Eupša ge molao wa naga o thulana le melao ya Modimo, re ekiša baapostola, bao ba itšego: “Modimo ke mmuši yo re swanetšego go mo kwa go e na le go kwa batho.”
13. Ke’ng seo re se botšago batho ka Mmušo wa Modimo?
13 Re dumela gore Mmušo wa Modimo ke wona feela o tlago go rarolla mathata a batho. Jesu o itše ‘ditaba tše dibotse tša Mmušo wa Modimo’ di tla bolelwa lefaseng ka moka. (Bala Mateo 24:14.) Ga go na mmušo le o tee wa batho woo o ka dirago seo Mmušo wa Modimo o tlago go re direla sona. (Psalme 146:3) Jesu o re rutile gore re rapelele Mmušo wa Modimo ge a be a re: “Mmušo wa gago a o tle. Thato ya gago a e direge le mo lefaseng bjalo ka ge e direga legodimong.” (Mateo 6:10) Beibele e re botša gore Mmušo wa Modimo o tlo fediša mebušo ka moka ya batho le gore “wona o tla ema go iša mehleng ya neng le neng.”
14. Ke bomang bao o bonago ba hlankela Modimo ka tsela yeo a e amogelago?
14 Ka morago ga go ithuta dilo tše, ipotšiše gore: ‘Ke bomang ba theago dithuto tša bona Beibeleng? Ke bomang ba rutago ba bangwe ka leina la Modimo? Ke bomang ba ratanago ka go tšwa pelong le go dumela gore Modimo o rometše Jesu mo lefaseng go tlo re phološa? Ke bomang bao ba sa tšeego karolo dipolotiking? Ke bomang ba rutago batho gore Mmušo wa Modimo ke wona o nnoši o tlago go rarolla mathata a rena?’ Ke Dihlatse tša Jehofa feela.
O TLA DIRA ENG?
15. Re swanetše go dira’ng ge e ba re nyaka gore Modimo a amogele tsela yeo re mo hlankelago ka yona?
15 Go ba le tumelo go Modimo ga se gwa lekana, ka gobane gaešita le batemona ba a dumela gore Modimo o gona, eupša ga ba mo kwe. (Jakobo 2:19) Ge e ba re nyaka gore Modimo a amogele tsela yeo re mo hlankelago ka yona, re swanetše go dumela gore o gona le go dira seo a se bolelago.
16. Ke ka baka la’ng re swanetše go tšwa bodumeding bja maaka?
16 Ge re nyaka gore Modimo a amogele tsela yeo re mo hlankelago ka yona, re swanetše go tšwa bodumeding bja maaka. Moporofeta Jesaya o ngwadile gore: “Tšwang go [bjona], ipolokeng le hlwekile.” (Jesaya 52:11; 2 Bakorinthe 6:17) Ke ka baka leo re swanetšego go phema selo le ge e le sefe seo se sepedišanago le bodumedi bja maaka.
17, 18. “Babilona o Mogolo” ke’ng, gona ke ka baka la’ng o swanetše go tšwa go yona kapelapela?
17 Bodumedi bja maaka ke’ng? Ke kereke e nngwe le e nngwe yeo e rutago batho go hlankela Modimo ka tsela yeo e sa dumelelanego le Lentšu la gagwe. Beibele e bitša dikereke ka moka gore ke “Babilona o Mogolo.” (Kutollo 17:5) Ka baka la’ng? Ka morago ga Meetsefula a mehleng ya Noa, motseng o mongwe wo o bitšwago Babilona go ile gwa thoma dithuto tše dintši tša maaka tšeo di rutwago dikerekeng. Dithuto tšeo di ile tša phatlalala lefaseng ka moka. Ka mohlala, batho ba moo Babilona ba be ba rapela dihlopha tša medimo e meraro. Le lehono, dikereke tše dintši di ruta gore Modimo ke Borarobotee, mola Beibele e bolela ka mo go kwagalago gore Modimo wa therešo ke o tee, e lego Jehofa, le gore Jesu ke Morwa wa gagwe. (Johane 17:3) Le gona batho ba kua Babilona ba be ba dumela gore selo se itšego mo mothong se tšwela pele se phela ka morago ga ge a hwile le gore sona selo seo se ka tlaišega diheleng. Ao ke maaka a matala.
18 Modimo o boletše e sa le pele gore kgauswinyane o tlo fediša madumedi ka moka a maaka. (Kutollo 18:8) Bjale o a bona gore ke ka baka la’ng go le bohlokwa gore o tšwe bodumeding bja maaka kapelapela? Jehofa Modimo o nyaka gore o tšwe moo pele nako e go šia.
19. Ge o dira phetho ya go hlankela Jehofa, yena o tla go hlokomela bjang?
19 Ge o dirile phetho ya go tšwa bodumeding bja maaka gore o hlankele Jehofa, ba bangwe ba bagwera ba gago le ba lapa ba ka no se kwane le phetho ya gago gomme ba ka go tlaiša. Eupša Jehofa a ka se go lahle. O tla ba karolo ya lapa la lefase ka moka la batho ba dimilione bao ba ratanago go tšwa pelong, e bile o tla ba le kholofelo ya go tlo phela ka mo go sa felego lefaseng le lefsa la Modimo. (Mareka 10:28-30) Mohlomongwe ge nako e dutše e eya, ba bangwe ba bagwera ba gago goba ba lapa bao ba go ganetšago o hlankela Jehofa, ba ka tla ba fetoga gomme ba ithuta Beibele.
20. Ke ka baka la’ng go le bohlokwa gore re hlankele Modimo ka tsela yeo a e amogelago?
20 Kgauswinyane, Modimo o tlo fediša dilo ka moka tše mpe gomme Mmušo wa gagwe wa buša lefase ka moka. (2 Petro 3:9, 13) Ruri yeo e tla ba nako e thabišago! Batho ka moka ba tla be ba hlankela Jehofa ka tsela yeo a e nyakago. Ka gona go bohlokwa gore o dire diphetogo gona bjale gomme o hlankele Modimo ka tsela yeo a e amogelago.
Ithute ka mo go oketšegilego
Ke ka Baka la Eng re Bitšwa Dihlatse tša Jehofa?
Ela hloko mabaka a mararo a gore re amogele leina le le lefsa.
Na Dihlatse tša Jehofa di Gapeletša Batho go Tlogela Madumedi a Bona?
Na Dihlatse di tlogediša batho madumedi a bona ge ba bolela le bona ka Beibele?


text:
POLEDIŠANO LE MOAGIŠANI
Ke ka Baka La’ng o Swanetše go Hlahloba Beibele?
Se se latelago ke mohuta wa poledišano yeo Dihlatse tša Jehofa di ka bago le yona le moagišani. A re tšeeng gore Hlatse yeo e bitšwago Brian e kopane le monna yo a bitšwago Eric.
BEIBELE—HISTORI E NEPAGETŠEGO
Eric: Ke nyaka go go botša gore ga ke nape ke le motho wa bodumedi. Ka gona ga ke nagane gore go na le mo gontši mo re ka boledišanago ka gona.
Brian: Ke leboga gore o mpoditše seo. Go ba gona, leina la ka ke Brian. Wena o mang?
Eric: Ke nna Eric.
Brian: Ke thabela go go tseba, Eric.
Eric: Le nna ke thabela go go tseba.
Brian: Ke kgopela go botšiša. Na o goletše lapeng la bodumedi?
Eric: Ee. Eupša ke ile ka kgaotša taba ya bodumedi ge ke tloga gae ke eya kholetšheng.
Brian: Ke a bona. O ithutetše’ng kholetšheng?
Eric: Dithuto tša tša leago le histori. Wa tseba, ke kgale ke rata histori, ka ge e hlalosa ka tša bophelo bja motho lefaseng.
Brian: Histori e a kgahliša. Ka ge o ka ba o tseba, Beibele ke puku ya histori. Na o kile wa dira nyakišišo ka Beibele?
Eric: Aowa. Ke a tseba gore ke puku e botse, eupša ruri ga se ka ka ka nagana Beibele e le puku ya histori.
Brian: O bonagala o le motho wa monagano o bulegilego. Ge e ba o na le metsotso e sego kae, nka rata go go bontšha mehlala e sego kae feela ya histori e nepagetšego yeo e hwetšwago ka Beibeleng.
Eric: Go lokile. Eupša ga ke na Beibele.
Brian: Ga go na bothata. Nka go bontšha koping ya ka. Mohlala wa mathomo o mo go 1 Dikoronika kgaolo 29, ditemana 26 le 27. Ditemana tšeo di re: “Ge e le Dafida morwa wa Jese, yena o bušitše Isiraele ka moka; matšatši ao a bušitšego Isiraele ka ona e bile nywaga e masomenne. Kua Heburone o bušitše nywaga e šupago, gomme Jerusalema a buša nywaga e masometharo-tharo.”
Eric: Ke bjang seo e lego mohlala wa histori e nepagetšego?
Brian: Go ba gona, ka nako e nngwe baswayadiphošo ba kile ba bolela gore Kgoši Dafida ga se a ka a ba gona.
Eric: Ruri? Ke ka baka la’ng ba be ba belaela taba ya gore o kile a ba gona?
Brian: Go be go se na bohlatse bjo bongwe ka ntle le bja ka Beibeleng bjo bo bontšhago gore e be e le motho wa kgonthe. Lega go le bjalo, ka 1993, sehlopha sa baepi ba marope se ile sa utolla leswika la bogologolo leo le bego le ngwadilwe lentšu leo le fetolelwago e le “Ntlo ya Dafida.”
Eric: Ntlha yeo e a kgahliša.
Brian: Motho yo mongwe wa ka Beibeleng yo go bego go belaelwa gore o kile a ba gona e be e le Pontio Pilato, e lego mmuši yo a bego a buša mehleng ya Jesu. Go bolelwa ka yena mo go Luka kgaolo 3, temana 1—gare ga bahlankedi ba bangwe ba bantši ba mmušo wa mehleng yeo.
Eric: Ee, ke a bona. E bolela gore “ge Pontio Pilato e be e le mmuši wa Judea, Heroda yena e le mmuši wa selete wa Galilea.”
Brian: O nepile. Go tšere nywaga e mentši diithuti tše dingwe di belaela gore Pontio Pilato e be e le motho wa kgonthe. Ke moka, mo e ka bago nywaga e 50 e fetilego, kua Bohlabela bja Magareng go ile gwa hwetšwa leswika leo le nago le leina la gagwe leo le kgwarilwego gabotse.
Eric: Hmm. Ga se ka ka ka kwa ditaba tšeo peleng.
Brian: Ke thabela go go botša tšona.
Eric: Go bolela therešo, ke be ke dutše ke hlompha Beibele ka ge e le kgatišo, eupša ruri ga se ka ka ka nagana e le bohlokwa ka tsela e itšego mehleng ya rena. E ka ba e na le histori e nepagetšego, eupša ga ke nagane gore e na le mohola o itšego.
BEIBELE—PUKU YA KGALE EUPŠA E LE E HOLAGO MEHLENG YENO
Brian: Batho ba bantši ba ka dumelelana le taba yeo. Eupša nna ga ke dumele seo. Lebaka la ka ke le: Dinyakwa tša batho tša motheo ga di fapane le tša mathomong. Ka mohlala, re be re dutše re nyaka dijo, diaparo le madulo. Ka mehla re nyaka go boledišana seng sa rena le go ba le lapa le thabilego. Na ga se therešo gore ka moka re tšeela dilo tšeo godimo?
Eric: Go bjalo.
Brian: Beibele e ka re thuša mahlakoreng ao ka moka. Yona e ka bitšwa puku ya kgale eupša e le e holago mehleng yeno.
Eric: O ra gore’ng?
Brian: E re ke bee taba ka tsela ye: Beibele e na le melao ya motheo e bohlokwa yeo e lego bohlokwa kudu lehono go swana le ge e be e ngwalwa nywagakgolong e fetilego.
Beibele e na le melao ya motheo e bohlokwa yeo e lego bohlokwa kudu lehono go swana le ge e be e ngwalwa nywagakgolong e fetilego
Eric: Go lokile. Mahlakoreng afe?
Brian: Melao ya motheo ya Beibele e ka re hlahla ge go tliwa dilong tša go swana le go ba le pono e lekalekanego ka tšhelete goba bophelo bjo bo thabišago bja lapa goba go ba mogwera yo mobotse. Puku ye e ka re ruta tsela ya go atlega. Ka mohlala, na o be o ka se dumele gore go ba monna yo a nyetšego yo a atlegago gotee le hlogo ya lapa matšatšing a e ka ba tlhohlo?
Eric: Go ba gona go bjalo, moo gona ke dumelelana le wena. Nna le mosadi wa ka re na le mo e ka bago ngwaga re nyalane, gomme ga se ka mehla go lego bonolo go dumelelana ka dilo tše itšego.
Brian: O nepile. Eupša Beibele e na le melao ya motheo e bonolo yeo e šomago. Go bontšha se, nagana ka Baefeso kgaolo 5. Anke re bale ditemana 22, 23 le 28. Mohlomongwe o ka rata go bala ditemana tšeo.
Eric: Go lokile. Di re: “Basadi ba ikokobeletše banna ba bona go etša ge ba ikokobeletša Morena, gobane monna ke hlogo ya mosadi wa gagwe go etša ge Kriste e le hlogo ya phuthego, e le yena mophološi wa mmele wo.” Ke moka, temana 28 e re: “Ka tsela ye banna ba swanetše go rata basadi ba bona bjalo ka mebele ya bona. Yo a ratago mosadi wa gagwe o a ithata.”
Brian: O badile gabotse. Ke a leboga. Na ga se therešo gore ge balekane ka bobedi ba leka go diriša keletšo ye e bonolo, bophelo bja lapa bo tla kaonefala?
Eric: Ee, ke nagana bjalo. Eupša go bonolo go bolela seo go e na le go se dira.
Brian: Ke therešo; ga go na motho yo a phethagetšego. Ge e le gabotse, kgaolong yona yeo ya Beibele go na le temana yeo e re kgothaletšago gore re be le tekatekano. * Tswalanong e nngwe le e nngwe, go nyakega gore go be le tekatekano le go dumelelana le maemo. Nna le mosadi wa ka re hweditše gore Beibele e ka re thuša go hwetša tekatekano yeo.
Eric: Seo se a kwagala.
Brian: Dihlatse tša Jehofa di na le Wepesaete yeo e nago le tsebišo e botse mabapi le lenyalo le bophelo bja lapa. Ge e ba o na le metsotso e sego kae, nka go bontšha mohlala wa seo se hwetšwago go yona.
Eric: Go lokile. Nka go nea metsotso e sego kae.
Brian: Go lokile. Aterese ya Wepesaete yeo ke www.jw.org/nso. Mathomong a yona ke mo.
Eric: Ke rata diswantšho tša yona.
Brian: Tšeo ke diswantšho tša batho bao ba lego bodireding bjoo re bo dirago lefaseng ka moka. Agaa, bjale bona. Karolo ye e na le sehlogo se se rego, “Thušo Bakeng sa Banyalani le Batswadi.” Ka tlase ga sehlogo seo, go na le dihlogo tše dintšinyana tše kopana tšeo di ahlaahlago maemo a fapafapanego. Na go na le seo se go kgahlago?
Eric: Ee. Ke se se rego, “Go Rarolla Mathata Lenyalong la Gago.” Ke nagana gore nka diriša sehlogo seo!
Brian: Sehlogo se se hlalosa megato e mene ya go rarolla mathata. Ela hloko serapa se. Eric, na o ka rata go se bala?
Eric: Go lokile. Se re: “Ge e ba poledišano e elela lenyalong bjalo ka madi, gona lerato le tlhompho di tla etša pelo le maswafo.” Hmm, ke rata tsela yeo ba hlalosago taba yeo ka gona.
Brian: Ke leboga ge o badile. Go na le temana ya Beibele yeo e bontšhitšwego mo. O ka e bula ka go kgotla mo godimo ga yona.
Eric: Ee, ke a e bona. Ke Baefeso 5:33. E re: “Yo mongwe le yo mongwe wa lena a rate mosadi wa gagwe bjalo ka ge a ithata; ka lehlakoreng le lengwe, mosadi o swanetše go ba le tlhompho e tseneletšego go monna wa gagwe.”
Brian: Na o hlokometše gore go gatelelwa taba ya go nea seo yo mongwe le yo mongwe a letetšego go se hwetša?
Eric: Ga ke go hwetše gabotse.
Brian: Go ba gona, na ga se therešo gore monna o nyaka go ikwa a hlompšha ke mosadi wa gagwe gomme mosadi le yena o nyaka go kgonthišetšwa gore monna wa gagwe o mo rata e le ka kgonthe?
Eric: Ee. Ke dumelelana le seo.
Brian: Ge e ba gantši monna a tsoma ditsela tša go bontšha mosadi wa gagwe gore o a mo rata, na go ka se be bonolo gore mosadi wa gagwe a mo hlomphe?
Eric: Seo se kwagala eka se ka šoma.
Brian: Ka gona temana ye e tee ya ka Beibeleng, gaešita le ge e ngwadilwe nywageng e nyakilego go ba e 2 000 e fetilego, e ahlaahla dinyakwa tša balekane ka bobedi lenyalong gomme e nea keletšo e holago moo e lego gore ge e dirišwa, e šoma e le ka kgonthe. E le go bušeletša papišo yeo re badilego ka yona pejana, “pelo le maswafo” tša lenyalo di tla dula di phetše gabotse.
Eric: Ke a dumela gore Beibele e bolela mo gontši go feta kamoo ke bego ke nagana ka gona.
Brian: Ke thabela go kwa seo, Eric. Nka rata go kopana le wena mo gape ke tlo kwa gore o nagana eng ka sehlogwana seo se rego, “Megato e Mene ya go Rarolla Mathata” seo se tšwelelago sehlogong sona se Wepesaeteng ya rena. *
Eric: Go lokile. Ke tla se hlola le mosadi wa ka.
Na go na le taba e itšego ya Beibele yeo e lego kgale o ipotšiša yona? Na o ipotšiša dipotšišo mabapi le ditumelo goba ditiro le ge e le dife tša bodumedi tša Dihlatse tša Jehofa? Ge e ba go le bjalo, o se ke wa dikadika go botšiša yo mongwe wa Dihlatse tša Jehofa. Yena o tla thabela go boledišana le wena ka ditaba tše bjalo.
^ ser. 43 Bona Baefeso 5:17.
^ ser. 63 Bakeng sa tsebišo e oketšegilego, bona kgaolo 14 ya puku ya Ke Eng Seo ge e le Gabotse Beibele e se Rutago? yeo e gatišitšwego ke Dihlatse tša Jehofa.
Ithute ka mo go oketšegilego
Melao ya Motheo ya Beibele e re Hola Bjang?
Jesu o hlalositše lebaka leo re hlokago tlhahlo le melao ya motheo e mebedi ya Beibele yeo e lego bohlokwahlokwa.
Ke ka Baka la Eng o Swanetše go Ithuta Beibele?
Beibele e nea dikarabo tša dipotšišo tša bohlokwa go batho ba dimillione lefaseng ka bophara. Na o ka rata go ba yo mongwe wa bona?


text:
Go Tsebatša JW.ORG Pontšhong ya Dipuku ya Toronto
Go tloga ka November 13 go ya go 16, 2014, go ile gwa ba le Pontšho ya Dipuku ya Ditšhabatšhaba ya Toronto holong ya Toronto Convention Centre, mo go ilego gwa bontšhwa dipuku tša mehutahuta le tša mohuta wa elektroniki. Batho ba fetago 20 000 ba ile ba tla pontšhong ye ka matšatši ao a mane.
Gare ga bao ba bego ba tlile go bontšha dipuku tša bona, go be go e na le Dihlatse tša Jehofa tšeo di bego di e na le ntlwana ya go kgahliša ya go bontšha dipuku gotee le ditafola tšeo di bego di e na le didirišwa tša elektroniki tšeo di bontšhago kamoo o ka tsenago Wepesaeteng ya jw.org.
Yo mongwe wa balaodi ba tiragalo ye o boletše gore: “Wepesaete ya lena e tloga e le ya sebjalebjale. Ke nagana gore batho bao ba tlilego go bontšha dipuku tša bona ba swanetše go ithuta tsela yeo le dirago dilo ka yona.” Baeng ba boletše gore Wepesaete ya rena e rulagantšwe ka bothakga, go bonolo go e diriša e bile e araba dipotšišo tša bohlokwa bophelong. Ba kgahlilwe gape ke gore Wepesaete ye e thušitše batho go lebeletšana le mathata a bona le dilo tšeo di ba tshwenyago.
Ge Hlatse yeo e bego e hlokometše ntlwana ya go bontšha dipuku e be e boledišana le batho, e ile ya hwetša gore batho ba bantši bao ba bego ba tlile pontšhong yeo ga se ba ka ba kwa ka Wepesaete ya jw.org pele go ka ba le pontšho ye ya dipuku. Moeng yo mongwe le yo mongwe o ile a tšea karata ya boitsebišo goba pampišana ya Re ka Hwetša Kae Dikarabo tša Dipotšišo tša Bohlokwa Bophelong? Batho ba bantši ba ile ba re ba tla etela Wepesaete ye gomme ba bangwe ba ile ba kgopela Dihlatse tša Jehofa go ba etela magaeng a bona.
Labohlano la beke yeo e be e le letšatši la bana pontšhong ye ya dipuku, ka baka leo Dihlatse di ile tša bapala dibidio tša dipopaye tša jw.org. Dihlopha tša bana ba sekolo tšeo di bego di sepela le barutiši di be di ema go bogela dibidio tšeo.
Monna wa go tšwa Chicago yo a šomago femeng ya go gatiša Dibeibele o ile a kgahlišwa ke go kgwahla ga Phetolelo ya Lefase le Lefsa ya Mangwalo a Makgethwa. Ka ge a be nyaka go ikgokaganya le bagatiši ba yona o ile a newa karata ya boitsebišo.
Go maleme a fetago 700 ao a hwetšagalago Wepesaeteng ya rena, baeng ba ile ba etela Wepesaeteng ba diriša maleme a 16—Seamharic, Sebengali, se-China, Seisemane, Sefora, Segerika, Segujarati, Sehindi, Sekorea, Sepotokisi, Sepanishi, Sesweden, Setamil, Setigrinya, se-Urdu le se-Vietnam.
Hlatse yeo e bego e amogela baeng ntlwaneng ya go bontšha dipuku e ile ya lemoga gore go na le phapano e kgolo magareng ga go botša batho ka Wepesaete le go ba bontšha yona. E boletše gore: “Re bile le sebaka se sebotse kudu sa go bontšha batho Wepesaete ya rena.”
Ithute ka mo go oketšegilego
Ke Eng Seo se ka Hwetšwago Wepesaeteng ya Rena?
O ka ithuta mo go oketšegilego ka rena le ka ditumelo tša rena gotee le go hwetša dikarabo tša dipotšišo tša gago tša mabapi le Beibele.
Diriša Wepesaete ka Leleme le Lengwe
Ithute kamoo o ka fetolago leleme leo Wepesaete e tšwelelago ka lona, o ka balago dipuku ka leleme le lengwe goba o ka hwetšago dipuku le tše dingwe ka leleme le lengwe.


text:
Tlwaetša Ngwana wa Gago go Hlankela Jehofa
“Anke monna wa Modimo wa therešo . . . a re botše kamoo re swanetšego go godiša ka gona ngwana yo a tlago go belegwa.”—BAAHLODI 13:8.
DIKOPELO: 88, 120
1. Manoa o ile a dira’ng ge a be a ekwa gore o tlo ba tate?
MANOA le mosadi wa gagwe ba be ba kgodišegile gore ba ka se tsoge ba bile le bana. Ke moka ka letšatši le lengwe, morongwa wa Jehofa o ile a botša mosadi wa Manoa gore o tla ba le morwa. Ruri tše e be e le ditaba tše dibotse! Ge mosadi wa Manoa a be a botša monna wa gagwe ditaba tše, Manoa o ile a thaba kudu. Eupša gape o ile a nagana ka mo go tseneletšego ka seo Jehofa a se letetšego go botate. Yena le mosadi wa gagwe ba be ba tla tlwaetša bjang morwa wa bona go rata Jehofa le go mo hlankela mola batho ba bantši Isiraeleng ba be ba dira dilo tše mpe? Manoa o ile a kgopela Jehofa gore a romele morongwa wa gagwe gape, a re: “Hle anke monna wa Modimo wa therešo yo o sa tšwago go mo roma a boe go rena a re botše kamoo re swanetšego go godiša ka gona ngwana yo a tlago go belegwa.”—Baahlodi 13:1-8.
2. Ke’ng seo o swanetšego go se ruta bana ba gago, gona o ka dira seo bjang? (Bona le lepokisi le le rego: “ Barutwana ba Gago ba Beibele Bao ba Lego Bohlokwa kudu.”)
2 Ge e ba o le motswadi, ga go pelaelo gore o kwešiša kamoo Manoa a bego a ikwa ka gona. Le wena o na le boikarabelo bja go thuša bana ba gago go tseba Jehofa le go mo rata. (Diema 1:8) Nakong ya borapedi bja lapa, o ka ba thuša gore ba tšwele pele ba ithuta ka Jehofa le Beibele. Ke therešo gore o swanetše go dira se se fetago go fo ithuta Beibele le bana ba gago beke le beke. (Bala Doiteronomio 6:6-9.) Ke’ng se sengwe gape seo se ka go thušago go ba tlwaetša go rata Jehofa le go mo hlankela? Sehlogong se, re tlo ahlaahla mohlala wa Jesu. Gaešita le ge e be e se tate, o ka ithuta tseleng yeo a ilego a ruta barutiwa ba gagwe le go ba tlwaetša. Jesu o be a ba rata e bile a ikokobeditše. Le gona o be a na le temogo, ke gore, o be a kwešiša kamoo ba bego ba tloga ba ikwa ka gona, e bile a tseba kamoo a ka ba thušago ka gona. Anke ga bjale re boneng kamoo re ka ekišago Jesu.
RATA BANA BA GAGO
3. Barutiwa ba Jesu ba be ba tseba bjang gore o a ba rata?
3 Gantši Jesu o be a botša barutiwa ba gagwe gore o a ba rata. (Bala Johane 15:9.) Le gona o be a fetša nako e ntši a na le bona. (Mareka 6:31, 32; Johane 2:2; 21:12, 13) Jesu e be e se feela morutiši wa bona; eupša gape e be e le mogwera wa bona. Ka gona ba be ba sa belaele gore o a ba rata. O ka ithuta’ng go Jesu?
4. O ka bontšha bana ba gago bjang gore o a ba rata? (Bona seswantšho seo se lego mathomong a sehlogo.)
4 Botša bana ba gago gore o a ba rata, gomme o ba bontšhe gore ba bohlokwa kudu go wena. (Diema 4:3; Tito 2:4) Samuel, yo a dulago kua Australia, o re: “Ge ke be ke sa le yo monyenyane, tate o be a mpalela Puku ya ka ya Ditaba tša Beibele bošegong bjo bongwe le bjo bongwe. O be a araba dipotšišo tša ka, a nkgokarela le go nkatla ge ke yo robala. Ruri ke ile ka makala kudu ge ka moragonyana ke lemoga gore tate o goletše ka lapeng leo ditho tša lona di bego di sa gokarelane le go atlana! Lega go le bjalo, o be a dira boiteko bjo bogolo gore a mpontšhe gore o a nthata. Seo se ile sa dira gore ke be le tswalano e tiilego le yena le go ikwa ke kgotsofetše e bile ke šireletšegile.” Thuša ngwana wa gore a ikwe ka tsela yeo ka go mmotša gantši gore: “Ke a go rata.” Mo gokarele le go mo atla. Fetša nako o bolela le yena, o eja le yena le go bapala le yena.
5, 6. (a) Ka ge Jesu a be a rata barutiwa ba gagwe, o ile a dira’ng? (b) O swanetše go laya bana ba gago bjang?
5 Jesu o itše: “Ka moka bao ke ba ratago ke a ba kgala le go ba laya.” * (Bona mongwalo wa ka tlase.) (Kutollo 3:19) Ka mohlala, barutiwa ba gagwe ba ile ba ngangišana gantši ka taba ya gore ke mang yo mogolo gare ga bona. Jesu ga se a ka a hlokomologa bothata bjo. Go e na le moo, o ile a ba phošolla leboelela ka go se fele pelo. Eupša ka mehla o be a ba phošolla ka botho, ka nako ya maleba le lefelong la maleba.—Mareka 9:33-37.
Ge o nyaka go laya bana ba gago, kgetha nako ya maleba ya go dira seo le lefelo la maleba, le gona o dire seo ka botho
6 Ka ge o rata bana ba gago, o a tseba gore o swanetše go ba laya. Ka dinako tše dingwe go no nyakega feela gore o ba botše gore selo se itšego se nepagetše goba se fošagetše. Eupša go thwe’ng ge e ba ba sa dutše ba sa kwe? (Diema 22:15) Ekiša Jesu. O se ke wa ba felela pelo. Tšwela pele o ba laya ka go ba hlahla, go ba tlwaetša le go ba phošolla. Kgetha nako ya maleba ya go dira seo le lefelo la maleba, le gona o dire seo ka botho. Kgaetšedi Elaine wa Afrika Borwa o gopola kamoo batswadi ba gagwe ba bego ba mo laya ka gona. Ba be ba dula ba mo hlalosetša seo ba se letetšego go yena. Ge ba be ba mmoditše gore o tlo otlwa ge a sa kwe, ba be ba dira sona seo. Eupša o re: “Ga se ba ka ba ntaya ba galefile goba ntle le go ntlhalosetša lebaka la go dira bjalo.” Ka baka la seo, o be a dula a tseba gore batswadi ba gagwe ba a mo rata.
IKOKOBETŠE
7, 8. (a) Barutiwa ba Jesu ba ile ba ithuta’ng dithapelong tša gagwe? (b) Dithapelo tša gago di ka ruta bana ba gago bjang go ithekga ka Modimo?
7 Ge Jesu a be a le kgauswi le go swarwa le go bolawa, o ile a lopa Tatagwe ka gore: “Aba, Tate, dilo tšohle di a kgonega go wena; tloša senwelo se go nna. Eupša e se be kamoo go ratago nna, fela e be kamoo go ratago wena.” * (Bona mongwalo wa ka tlase.) (Mareka 14:36) Nagana kamoo barutiwa ba Jesu ba ilego ba ikwa ka gona ge ba be ba ekwa thapelo ya gagwe, goba ba ithuta ka yona ka morago. Ba ile ba lemoga gore gaešita le ge a be a phethagetše, o be a sa dutše a kgopela thušo go Tatagwe. Ka gona le bona ba ile ba ithuta gore ba swanetše go ikokobetša le go ithekga ka Jehofa.
Ge bana ba gago ba ekwa o kgopela Jehofa gore a go thuše, ba ithuta go ithekga ka Jehofa
8 Bana ba gago ba ka ithuta mo gontši dithapelong tša gago. Ke therešo gore ge o rapela ga o dire seo go no ruta bana ba gago go rapela. Eupša ge ba ekwa o rapela, ba ka ithuta go ithekga ka Jehofa. Ge o rapela le bana ba gago, o se ke wa fo kgopela Jehofa gore a ba thuše, eupša mo kgopele gore le wena a go thuše. Ana, yo a dulago kua Brazil, o re: “Ge go be go na le mathata lapeng lešo, mohlomongwe rakgolo goba makgolo a babja, batswadi ba ka ba be ba kgopela Jehofa gore a ba nee matla a go lebeletšana le boemo bjoo le bohlale bja gore ba dire diphetho tša maleba. Le ge ba be ba gateletšegile kudu, ba be ba tlogelela Jehofa mathata a bona. Ka baka leo, ke ile ka ithuta go ithekga ka Jehofa.” Ge bana ba gago ba ekwa o kgopela Jehofa gore a go nee sebete sa gore o nee bohlatse go moagišani goba sa gore o kgopele mothwadi wa gago gore a go nee nako ya go ya kopanong, ba lemoga gore o ithekga ka Jehofa, gomme le bona ba ithuta go dira se se swanago.
9. (a) Jesu o ile a ruta barutiwa ba gagwe bjang go ikokobetša le go se be le boithati? (b) Bana ba gago ba tla ithuta’ng ge e ba o ikokobeditše e bile o se na boithati?
9 Jesu o ile a botša barutiwa ba gagwe gore ba ikokobetše e bile ba se be le boithati, gomme o ile a ba beela mohlala tabeng ye. (Bala Luka 22:27.) Barutiwa ba gagwe ba ile ba bona gore o be a ikgafa tirelong ya Jehofa le go thuša ba bangwe, gomme le bona ba ile ba ithuta go dira se se swanago. Le wena o ka ruta bana ba gago ka go ba beela mohlala. Debbie, yo a nago le bana ba babedi, o re: “Ga sa nka ka hufegela monna wa ka ge a fetša nako le ba bangwe ka ge e le mogolo. Lebaka ke gore ge re be re mo hloka, o be a kgona go fetša nako le rena.” (1 Timotheo 3: 4, 5) Mohlala wa Debbie le monna wa gagwe Pranas o ile wa kgoma lapa la bona bjang? Pranas o re ka mehla bana ba bona ba be ba thuša dikopanong. Ba be ba thabile, ba dira bagwera ba kgonthe gomme ba nyaka go ba le bana babo bona le dikgaetšedi. Ga bjale lapa la bona ka moka le tirelong ya nako e tletšego. Ge e ba o ikokobeditše e bile o se na boithati, o ruta bana ba gago go thuša ba bangwe.
EBA LE TEMOGO
10. Jesu o ile a diriša temogo bjang ge batho ba bangwe ba Galilea ba be ba tlile go mo nyaka?
10 Jesu o be a phethagetše e bile a na le temogo. O be a sa šetše feela seo batho ba se dirago, eupša o be a šetša le lebaka la bona la go dira seo. O be a kgona go bona dipelo. Ka mohlala, lebakeng le lengwe batho ba bangwe ba Galilea ba ile ba tla go mo nyaka. (Johane 6:22-24) O ile a lemoga gore lebaka le legolo la gore ba tle go yena e be e se go tlo theetša ge a ruta, eupša ba be ba nyaka dijo. (Johane 2:25) Jesu o be a tseba kamoo ba bego ba tloga ba ikwa ka gona. Ke moka o ile a ba phošolla ka go se fele pelo gomme a ba hlalosetša diphetogo tšeo ba bego ba swanetše go di dira.—Bala Johane 6:25-27.
11. (a) Ke’ng seo se ka go thušago go kwešiša kamoo bana ba gago ba ikwago ka gona ka go ya tšhemong? (b) O ka thuša bjang bana ba gago go rata tšhemo?
11 Gaešita le ge o sa kgone go bona dipelo, le wena o ka ba le temogo. Ka mohlala, o ka leka go kwešiša kamoo bana ba gago ba ikwago ka gona ka go ya tšhemong. O ka ipotšiša gore: ‘Na ba nyaka go ya tšhemong feela ka gobane re tlo khutša gomme gwa jewa le go nwewa?’ Ge e ba o lemoga gore bana ba gago ga ba rate tšhemo, ba thuše gore ba e rate. Ba botše seo ba ka se dirago ge le dutše le šoma tšhemo e le gore ba ikwe ba tšea karolo.
12. (a) Jesu o ile a lemoša barutiwa ba gagwe ka’ng? (b) Ke ka baka la’ng go be go le bohlokwa kudu gore Jesu a lemoše barutiwa ba gagwe?
12 Ke ka tsela efe gape Jesu a ilego a diriša temogo? Ka ge a be a tseba gore phošo e tee e ka diriša motho diphošo tše dingwe gaešita le go mo wetša sebeng se segolo, o ile a lemoša barutiwa ba gagwe ka seo. Ka mohlala, barutiwa ba gagwe ba be ba tseba gore boitshwaro bjo bo gobogilego bja thobalano bo fošagetše. Eupša Jesu o ile a ba lemoša ka seo se ka wetšago motho boitshwarong bjoo. O itše: “Yo mongwe le yo mongwe yo a tšwelago pele a lebeletše mosadi e le gore a mo kganyoge o šetše a hlotlotše le yena pelong ya gagwe. Bjale, ge e ba leihlo leo la gago la le letona le go diriša sebe, le gonye o le lahlele kgole le wena.” (Mateo 5:27-29) Barutiwa ba Jesu ba be ba phela gare ga Baroma bao ba se nago boitshwaro bao ba bego ba thabela go bogela diterama tše di tletšego ka thobalano le polelo e šilafetšego. Ka gona Jesu o ile a lemoša barutiwa ba gagwe ka lerato gore ba pheme selo le ge e le sefe seo se ka ba thatafaletšago go dira seo se nepagetšego.
13, 14. O ka thuša bana ba gago bjang gore ba pheme boithabišo bjo bo gobogilego?
13 Ka ge o le motswadi, o ka diriša temogo go šireletša bana ba gago gore ba se dire selo seo se sa thabišego Jehofa. Ka manyami, lehono gaešita le bana ba banyenyane ba kotsing ya go bogela diswantšho tša batho bao ba sa aparago le dilo tše dingwe tšeo di gobogilego. Ke therešo gore o swanetše go botša bana ba gago gore go fošagetše go bogela dilo tše di gobogilego. Eupša go na le mo gontši mo o ka go dirago go ba šireletša. Ipotšiše gore: ‘Na bana ba ka ba a tseba gore ke ka baka la’ng go bogela diswantšho tša batho bao ba sa aparago go le kotsi kudu? Ke’ng seo se ka dirago gore ba nyake go bogela diswantšho tšeo? Na ke ba nolofaletša go bolela le nna ka selo le ge e le sefe, e le gore ba tle ba nkgopele thušo gaešita le ge ba lekega go bogela diswantšho tša batho bao ba sa aparago?’ Gaešita le ge bana e sa le ba banyenyane, o ka re go bona: “Ge e ba o ka bona selo se itšego Inthaneteng sa mabapi le thobalano gomme o nyaka go se bogela, hle etla go nna re bolele. O se ke wa tšhaba goba wa lewa ke dihlong tša go nkgopela thušo. Ke nyaka go go thuša.”
14 Ge o kgetha boithabišo, naganišiša le kamoo o ka beelago bana ba gago mohlala tabeng ye. Pranas, yo go boletšwego ka yena pejana, o re: “O ka bolela dilo tše dintši, eupša bana ba gago ba tla lebelela seo o se dirago gomme ba go ekiša.” Ge e ba ka mehla o le šedi ge o kgetha mmino, dipuku le dimobi tšeo di sa solegego, o ka thuša bana ba gago gore ba dire se se swanago.—Baroma 2:21-24.
JEHOFA O TLA GO THUŠA
15, 16. (a) Ke ka baka la’ng o ka kgodišega gore Jehofa o tla go thuša go tlwaetša bana ba gago? (b) Re tlo ahlaahlang sehlogong se se latelago?
15 Go ile gwa direga’ng ge Manoa a be a kgopela Jehofa gore a mo thuše go ba motswadi yo botse? Beibele e re: “Modimo wa therešo a theetša lentšu la Manoa.” (Baahlodi 13:9) Batswadi, le lena Jehofa o tla theetša dithapelo tša lena. O tla le thuša gore le tlwaetše bana ba lena. Le gona o tla le thuša go ba bontšha lerato, go ikokobetša le go ba le temogo.
16 Go fo etša ge Jehofa a tla le thuša go tlwaetša bana ba lena ge e sa le ba banyenyane, a ka le thuša le ge e eba bafsa. Sehlogong se se latelago, re tlo ahlaahla kamoo mohlala wa Jesu wa go bontšha lerato, boikokobetšo le temogo o ka go thušago go tlwaetša mofsa wa gago go hlankela Jehofa.
^ par. 5 Beibele e ruta gore tayo ke go hlahla motho, go mo tlwaetša, go mo phošolla gomme ka dinako tše dingwe le go mo otla. Batswadi ba swanetše go laya bana ka botho, e bile ba se ke ba dira bjalo ba galefile.
^ par. 7 Mehleng ya Jesu, bana ba be ba bitša botatago bona Aba. Lentšu le e be e le la go bontšha lerato le tlhompho.—The International Standard Bible Encyclopedia.


text:
THUTO 11
Ba Ngwadile ka Jesu
Na o a ba bona banna ba ba lego mo seswantšhong?— Ke Mateo, Mareka, Luka, Johane, Petro, Jakobo, Juda le Paulo. Banna ba ka moka ba phetše nakong e tee le Jesu, le gona ba ngwadile ka yena. Anke re ithute ka bona.
O tseba eng ka banna ba?
Ba bararo ba bona e be e le baapostola bao ba ilego ba bolela ditaba tše dibotse le Jesu. Na o a tseba gore ke bafe?— Ke Mateo, Johane le Petro. Moapostola Mateo le moapostola Johane ba be ba tseba Jesu gabotse, gomme yo mongwe le yo mongwe wa bona o ngwadile puku ka bophelo bja Jesu. Moapostola Johane o ngwadile le puku yeo e bitšwago Kutollo gotee le mangwalo a mararo ao a bitšwago Johane wa Pele, Johane wa Bobedi le Johane wa Boraro. Moapostola Petro o ngwadile mangwalo a mabedi ao a lego ka Beibeleng. A bitšwa Petro wa Pele le Petro wa Bobedi. Ka lengwalong la gagwe la bobedi, Petro o ngwadile ka seo Jehofa a ilego a se bolela a le legodimong ka Jesu gore: ‘Yo ke morwa wa ka. Ke a mo rata e bile ke ikgantšha ka yena.’
Banna ba bangwe bao ba lego mo seswantšhong le bona ba re ruta ka Jesu dipukung tšeo ba di ngwadilego. Yo mongwe wa bona ke Mareka. Go ka direga gore o be a le gona ge Jesu a be a swarwa le go bona dilo ka moka tšeo di ilego tša direga. Yo mongwe gape ke Luka. Luka e be e le ngaka gomme go ka direga gore o ile a fetoga Mokriste ka morago ga ge Jesu a hwile.
Bangwadi ba bangwe ba babedi ba Beibele bao o ba bonago mo seswantšhong e be e le bana ba gabo Jesu ba banyenyane. Na o tseba maina a bona?— Ke Jakobo le Juda. Mathomong ba be ba sa dumele go Jesu. E bile ba be ba nagana gore o a gafa. Eupša ka morago ba ile ba dumela go Jesu gomme ya ba Bakriste.
Mongwadi wa Beibele wa mafelelo yo o mmonago mo seswantšhong ke Paulo. Pele ga ge e ka ba Mokriste, leina la gagwe e be e le Saulo. O be a hloile Bakriste e bile a ba tlaiša kudu. Na o a tseba gore ke eng seo se dirilego gore Paulo a nyake go ba Mokriste?— Ka letšatši le lengwe, Paulo o be a le tseleng gomme gateetee a kwa motho yo mongwe a bolela le yena go tšwa legodimong. Motho yoo a bego a bolela le yena e be e le Jesu! O ile a botšiša Paulo gore: ‘Ke ka baka la eng o tlaiša batho bao ba dumelago go nna?’ Ka morago ga moo, Paulo o ile a fetoga a ba Mokriste. Paulo o ngwadile dipuku tše 14 tša Beibele, go tloga ka Baroma go fihla ka Baheberu.
Na ga se therešo gore re bala Beibele letšatši le letšatši?— Ge re e bala, re ithuta dilo tše dintši ka Jesu. Na o ka rata go ithuta ditaba tše dingwe ka Jesu?—