c: application/epub+zip

text:
Affiliation: 1Department of African Languages, University of Pretoria, South Africa
Correspondence to: Jerry Mojalefa
Email: jerry.mojalefa@up.ac.za
Postal address: Private Bag X20, Hatfield, Pretoria 0028, South Africa
Dates: Received: 15 Nov. 2010; Accepted: 11 May 2011; Published: 01 Nov. 2011
How to cite this article: Mojalefa, M.J., 2011, ‘Ngwaga wa Mopedi: seka sa ngwaga wa merafe ye mengwe ya Bibele’, Verbum et Ecclesia 32(1), Art. #478, 8 pages. doi:10.4102/ve.v32i1.478
Copyright Notice: © 2011. The Authors. Licensee: AOSIS OpenJournals. This work is licensed under the Creative Commons Attribution License.
ISSN: 1609-9982 (print)
ISSN: 2074-7705 (online)
The investigation grounds arguments on facts that there is correlation between Sepedi and Hebrew calendars particularly in relation to similarity as well as difference between the two nations’ beliefs which are related to the number (twelve months) of the months of the year. This means that Sepedi and Hebrew believe that the year comprised twelve months. Adding to this, the four Hebrew’s early names of the months of the year, namely Abib, Ziv, Ethanim and Bul, of uncertain meaning, differ from the contemporary Hebrew calendar months. This featuristic phenomenon appears also in the Sepedi naming of the months of the year where a month is named after two or more names, such as Dibokwane (February), Hlakola (March), Mopitlo (May), Phupu (June) and Ngwatobošego (June) as well as Mosegamanye (July). The arrangement of the months of the year brings forth certain similarity to the two calendars of these two languages. However, there is difference between the two calendars in relation to the number of the days of the week.
Furthermore, Mopedi believes that a year comprised twelve months that are related to the moons which make their regular appearance in the unirverse. Observably he or she does not differentiate the planets and the stars because to him or her there is no difference. He or she has given these stars names: Mahlapolana (Mars), Kgogamašego (Vernus), Dithutlwa (Southern Stars), Selemela (Constalation), mošošonono (comet), etc.
On the other hand, according to Kings 4:7 and 1 Chronichles 27:1–15, the Hebrew year followed the W Semitic Calendar with a year of twelve lunar months. However, it is not certain whether the start of the year in spring (Nisan) was for use only, because there is some evidence for the year for civil purposes being sometimes reckoned from the autumn month of Tishri as it is stated in the Chronology of the Old Testament.
The investigation grounds arguments on facts that there is correlation between Sepedi and Hebrew calendars particularly in relation to similarity as well as difference between the two nations’ beliefs which are related to the number (twelve months) of the months of the year. This means that Sepedi and Hebrew believe that the year comprised twelve months. Adding to this, the four Hebrew’s early names of the months of the year, namely Abib, Ziv, Ethanim and Bul, of uncertain meaning, differ from the contemporary Hebrew calendar months. This featuristic phenomenon appears also in the Sepedi naming of the months of the year where a month is named after two or more names, such as Dibokwane (February), Hlakola (March), Mopitlo (May), Phupu (June) and Ngwatobošego (June) as well as Mosegamanye (July). The arrangement of the months of the year brings forth certain similarity to the two calendars of these two languages. However, there is difference between the two calendars in relation to the number of the days of the week.
Mopedi o holofela gore go na le dingwedi (dikgwedi) tše lesomepedi tšeo di bonalago nako le nako mo leratadimeng mo bophelong bja gagwe. Eupša taba ye bohlokwa ke gore ga a farologantšhe dipolanete le dinaledi ka gobane go yena ka moka ke dinaledi fela. Ebile o fele dinaledi tšeo maina: mahlapolana, kgogamašego, dithutlwa, selemela, bjalobjalo. Go ya ka Mönnig (1988:148) kakanyo ye bjalo e fetotšwe kutšwana ke thuto ye mpsha, le ge e se e fetole kudu tumelo ya gore letšatši, kgwedi le dinaledi di lebane le semoya (seriti), le gore seriti sa dihlolwa tša legodimo se na le khuetšo ye maatla bophelong bja Mopedi, gagologolo ge go hlokometšwe merero ya tlhago ka kakaretšo. Mohlala, (1) ge ngwedi o ka balama o kekemile, o bolela gore kgwedi yeo ke ya komelelo ka gobane go thwe ngwedi o tla o se o ge selo (meetse), (2) ge letšatši/ngwedi le ka swiswala, gona taba yeo e lebane le seka sa lehu la kgoši (ye kgolo) le (3) ge mahlapolane o ka dula ka thokong ya bodikela, o bontšha ngwaga wa pula, mola ge o ka dula ka bohlabela o laetša ngwaga wa kgwakgwa/komelelo, bjalobjalo.
Ka lehlakoreng le lengwe, go ya ka 1 Dikgoši 4:7 le 1 Dikronika 27:1–15, tšhupamabaka ya kgwedi ya Seheberu e theilwe godimo ga ya W Semitic Calendar, moo ngwaga o hlalošwago go ba le dikgwedi tše lesomepedi. Le ge go le bjalo ga go kgonthišo yeo e tiišago gore go thongwa ga ngwaga woo go lebane le nako ya seruthwane (Nisan) ka ge seo e be e le tiragatšo ya tirelo (ritual activity) ya Baheberu, ka lebaka la gore go na le bohlatse bja go thewa godimo ga paka ya go thongwa ga ngwaga, bjoo bo hlalošago maikemišetšo a setšhaba ka go a akanya go lebeletšwe kgwedi ya lehlabula, e lego Tishri; gomme yona taba yeo e lebane le tatelano ya mabaka a Testamente ye Tala.
Go ya ka polelo ya ka godimo go bonagala gabotse gore go na le kwano ye e rilego ya go ba magareng ga tumelo ya Bapedi le Baheberu, ya go lebana le palo ya dikgwedi tše lesomepedi tša ngwaga. Ke go re bobedi merafe ye e dumela gore ngwaga o na le dikgwedi tše lesomepedi. Bjale ge, nyakišišo ye e yo tsinkela kgonthe ya taba yeo go bona ge go le kwano goba phapano magareng ga tirišo ya mabaka a morafe wa Bapedi le merafe yeo ya paka ya Bibele. Ge ditaba tše di nyakišišwa go yo latelwa lenaneo le:
• Dikgwedi tša ngwaga wa Sepedi
• Dikgwedi tša ngwaga wa Seheberu
• Thulaganyo ya dikgwedi
• Dihla tša ngwaga wa Sepedi
• Dihla tša ngwaga wa Seheberu
• Tlhalošo ya maina a dikgwedi tša ngwaga wa Sepedi.
The Pedi know many planets, stars and constellations by name, but have a number of misconceptions regarding the universe. Every day is believed to bring a new sun (letšatši) and it is maintained that there are twelve moons (dikgwedi) which make their regular, appointed appearance. (Mönnig 1988:148)
Maina a dikgwedi tšeo tša ngwaga a reetšwe go ya ka bohlokwa bja ditiragalo tša ngwaga tše di lebanego le tšona. Go feta fao maina a dikgwedi gammogo le tlhalošo ya ona, go akaretšwa le mešomo ya paka ya sehla ya go amana le dikgwedi tšeo tše lesomepedi, a magareng ga merero ye bohlokwahlokwa ya thuto ya bafsa ba Bapedi. Kgwedi ye nngwe le ye nngwe e na le leina la go feta le tee, leo le amanywago le ditiragalo tše di itšego tša tlhago, tšeo di diregago pakeng ya kgwedi yeo. Go ya ka Mönnig (1988):
The most important of these names have been chosen for the translation of the names of months with which they have now become associated, and under which headings they may be profitably discussed. (Mönnig 1988:149)
Se se swanetšego go šetšwa kudu dipolelong tša ka godimo ke gore go tlo lemogwa gore taba ye e ka hlolago kgakanego malebana le maina a a dikgwedi ke ya go lebana le gore kgwedi ye nngwe le ye nngwe e na le leina la go feta le tee.
Maina a dikgwedi tša ngwaga ke ye nngwe ya dikarolo tše bohlokwa mo setšong sa Sepedi. Ge go lebelelwa dikgwedi tša ngwaga ka semmotwana sa Sehlakwana (sehlopha sa Bahlako/Bahlakwana ba semmotwana sa Sepedi), Mopedi wa bogologolo o hlaloša gore ngwaga o thongwa ka kgwedi ya Mopitlo ka gobane ke kgwedi yeo go yona go thongwago karolo ya mathomo ya koma ya banna, e lego ya ‘go kgotha’ (first session of the initiation) ga babolodi. Ka fao Mopitlo ke kgwedi ye go thwego ke mollwane wa go aroganya dipaka (sessions). Ke go re go thongwa go balwa go tloga ka yona paka yeo go aroganya mengwaga. Mohlomongwe taba ye e tla hlalošega gabotse ge go tsinkelwa tšhupamabaka ya merafe ye mengwe ya Bibele go hlokometšwe dikgwedi tša ngwaga.
Fela ge go lebeledišišwa gape thulaganyo ya dikgwedi tša ngwaga ka Seheberu go tlo lemogwa gore ngwaga wa Seheberu, ‘sûaµnaÆ’, wo o bitšwago bjalo ka lebaka la phetogo goba tatelano ya dihla tša ngwaga, mathomong go be go akanywa gore o thongwa ka kgwedi ya bošupa ya lehlabula ya go bitšwa Tishri Eks. 23:16 le 34:22. Ge Lef. 25:8–10 e tiiša taba yeo e re gape nako yeo e be e lebantšhwa le mathomo a ngwaga wa Sabatha. Ka lehlakoreng le lengwe, Eks. 13:4; 23:15 le kgaolo ya 12 34:18 le Dit. 16:1 di bolela gore leina la kgwedi ya mathomo ya ngwaga wa pele ga bothopša ke Abib. Ka fao ge, go ya ka The New Bible Dictionary (1962:158), go ka hlalošwa tšhupamabaka ya Seheberu ka go re ngwaga wa Seheberu o be o thongwa ka dipaka tše pedi tša go fapana, e lego paka ya seruthwane le ya lehlabula.
Tšhupamabaka ya ngwaga wa Seheberu e theilwe godimo ga dikgwedi tša ngwaga tšeo di bego di thoma ge lebalana le lesesane la ngwedi le be le thoma go bonagala ka bodikela. Letšatši la ngwedi wo mofsa mathomong le be le bonwa bjalo ka seka sa kgethego goba boModimo. Kgwedi (yerah) ye e bolelago ngwedi, e be e akanywa gore e na le matšatši a masomepedisenyane (29) goba a masome a mararo (30) fela. Ke ka fao ngwaga o bego o na le dikgwedi tša ka fase ga tše lesometee (11) ge go bapetšwa le ngwaga wa lehono. Ke ka wona mokgwa woo ngwaga wa Baheberu o bego o na le dikgwedi tše lesometharo ka gona gore letšatši la ngwaga wo mofsa le se tle pele ga seruthwane sa ngwaga, e lego paka ye e lego magareng ga dikgwedi tša Hlakola le Moranang. Le ge go le bjalo ga go mabaka a a hlamatsegilego a saense, ao a tsebegago ao a ka kgonthišago gore go na le mokgwa woo o rilego, woo o bego o dirišwa ke Baheberu go nyalanya tšhupamabaka ya temo le lenaneo la tsela ya lefase le dinaledi ya go dikologa letšatši. Go a kgonega gape gore Baheberu ba ka be ba ile ba diriša se go thwego ke ‘Adar ya bobedi’ (kgwedi ya lesomepedi) goba ‘Elul ya bobedi’ (kgwedi ya boselela) mo lenaneong la lefase le dinaledi la go dikologa letšatši la mengwaga ye 3, 6, 11, 14, 17 goba 19. Eupša le ge go le bjalo go na le bohlatse bja gore Baheberu ba dirišitše tsela ya go tlaleletša ngwaga ka dikgwedi tše di itšego morago ga Adar (Nu. 9:11; 2 Ch. 30:2–3; bona gape le 1 Dikg. 12:23–33), le ge e le gore morago ga Nisan (bona 2 Ch. 30:2 le ditemana tša go latela), go dirilwe taba yeo go ekiša ka fao go bego go dirwa ka gona kua Mesopotamia. Go ka kgonthišwa gore tšhupamabaka ya go nepagala e dirišitšwe ka mo pukung ya Jubilees (c. 105 bc) le ya 1 Enoch 72–82.
Go ka gatelelwa gore go lemogwa gore tekananako (equinox) ya lehlabula, e lego se se bitšwago ‘go selaganywa ga ngwaga’ goba gona ‘go hwa ga ngwaga’ (bona mo go Eks. 23:16), le tekananako ya seruthwane, se se bitšwago ‘go tsošološwa ga ngwaga’ (1 Dikg. 20:26; Ch. 36:10) go bile bohlokwa taolong ya tšhupamabaka, gomme bohlokwa bjoo morago bo akaretšwa le mehla ya menyanya ya setšhaba. Ka go realo ngwaga o be o thongwa ka ngwedi wo mofsa wa go ba kgauswi le tekananako ya seruthwane ge letšatši le le ka Aries (Jos., Ant. 3. 201), gammogo le phethagatšo ya Paseka ya letšatši la lesomenne la Nisan gape gammogo le go welana ga go tšwelela ga ngwedi wo o tletšego wa mathomo (bona Eks. 12:2–6).
Godimo ga moo ge go balwa magareng ga Ditestamente go lemogwa gore ‘ngwaga wa pušo ya Bagerike’ (bona 1 Macc. 1:10) o lebane le paka ya Seleucid yeo, semmušo, e tšwelelago go tloga go letšatši la mathomo la kgwedi ya Macedonia ya go bitšwa Dios ye e lebanego le kgwedi ya Lewedi goba Diphalane mo ngwageng wa 312 Pele ga Kriste. Paka yeo e hlalošwa ka go hlompšha ka botlalo goo go bolelwago mo go 1 Macc., le ge e le gore mo methopong ye mengwe ya go dirišwa mo pukung yeo, e (paka yeo) bolela gore e lebane le kgwedi ya Hlakola goba Moranang go ya ka fao go bego go le ka gona ka ngwaga wa 311 Pele ga Kriste, go fapana le kgwedi yeo ya Lewedi goba Diphalane. Taba yeo e gatelela gore ke khuetšo ya Bababilone yeo e hlotšego gore go akanywe gore Nisane fetoge kgwedi ya mathomo ya ngwaga.
Gape go tlo hlokomelwa go ya pele gore ge go balwa Testamente ye Mpsha gona go tlo itemogelwa gore dinako gantši di fele di akanywa ka go lebanywa le babuši ba Baditšhaba. Mohlala wo mobotse wa go nyalelana le ditaba tše o hwetšwa mo pukung ya Lk. 3:1 le ditemana tša go latela, moo mathomo a thomo ya Johanne Mokolobetše, yeo paka ya yona e hlalošwago, e sego fela ‘mo ngwageng wa bolesometlhano wa pušo ya Tiberiase Kesare’ (ge go oketšwa ka ditemana tša 27 le 28), a nepišwago le kakanyo ya go humanwa mo go pušo ya peleng ya Seleucid, moo ngwaga wa pušo ye mpsha o nyantšwego go tloga ka kgwedi ya Lewedi goba Diphalane. Ditaba tšeo di kgonthišwa gape ke go bolelwa ka babuši ge bjale ba le maemong a pušo, e ka ba ya sehetene goba ya sedumedi mo nageng ya Jutea le ditikologong tša kgauswi le yona. Godimo ga moo go sa le le dipaka tše dingwe tša go hlagišwa ke babuši ba go swana le Agostose (Lk. 2:1) le Klaudiase (Ditiro 11:28), babušiši ba dilete bjalo ka Khwiriniase (Lk. 2:2) le Galio (Ditiro 18:12), le Herote kgoši ya Bajuta (Mt. 2:1; Lk. 1:5).
Mo dikarolong tše kgolo tša Testamente ye Mpsha, bangwadi ba gona ba ngwadile kudu ka tsela ya go akanya nako go ya ka tšhupamabaka (goba ditšhupamabaka) ya bjale ya Bajuta. Dipaka tšeo di hlalošwa go ya ka menyanya le meletlo ye mengwe ya semoya ya Bajuta, gagologolo ge go balwa Ebangedi ya Bone (bona Jn. 2:13, 23 (Paseka); 5:1 (mohlomongwe gape le Ngwaga wo Mofsa); 6:4 (Paseka); 7:2 (Dikgwerano; mo go temana ya 37 ‘letšatši la mafelelo, letšatši le legolo la monyanya’ ke letšatši la boseswai; bona Lef. 23:36; Nu. 29:35; Ne. 8:18); 10:22; (Kabelo/Boikgafo, ka la 25 Kislew; bona gape 1 Macc. 4:59); 11:55 le ditemana tša go latela. (Paseka), bona gape Mt. 26:2; Mk. 14:1; Lk. 22:1 (Paseka le Senkgwa sa go hloka komelo); Ditiro 2:1 (Tšhologo ya Moyamokgethwa); 12:3 le temana ya go latela. (Paseka le Senkgwa sa go hloka komelo); 18:21, (mohlomongwe gape le Paseka); 20:6 (Senkgwa sa go hloka komelo); 20:16 (Tšhologo ya Moyamokgethwa); 27:9 (moo go itima dijo e lego Letšatši la Kgwerano, paka yeo e amanywago le go sesa ka lewatleng la Medithereniene, yeo e amanago le go fela ga marega); 1 Dikron. 16:8 (Tšhologo ya Moyamokgethwa).
Magareng ga matšatši a beke, letšatši leo go bolelwago kutšwana ka ga lona ke Sabatha. Sabatha sa mathomo sa bobedi (Lk. 6:1), go bonagala e le kgopolo yeo tlhalošo ya yona e sa hlwego e kgonagala go hlathollwa ka kgotsofalo. Labohlano ke ‘letšatši la Tokišo’, ka Segerike e lego gore paraskeueµ, ke go re letšatši pele ga Sabatha, seo ka Segerike se bolelago gore prosabbaton (Mk. 15:42; bona gape le Jn. 19:31). ‘Letšatši la Tokišo ya Paseka’ (Jn. 19:14) le hlaloša ‘Labohlano la beke ya Paseka’, seo ka Segerike go thwego ke paraskeueµ tou pascha. ‘Letšatši la mathomo la beke’ leo le bitšwago mia sabbatou or mia toµn sabbatoµnka Segerike, ke go re letšatši le tee ka morago ga Sabatha. Letšatši le le fiwa seka sa tlhompho ka lebaka la gore ke letšatši la tsogo; bona gape le tlaleletšo ya dikanegelo tša tsogo mo dipukung tša Baebangedi (Ditiro 20:7; 1 Bakor. 16:2); gape le ‘Letšatši la Morena’ leo ka Segerike le bitšwago kyriakeµ heµmera (bona Kut. 1:10).
Ka kakaretšo, tšhupamabaka ya ngwaga wa Bajuta dinakong tša Testamente ye Mpsha (bonnyane morago pele ga 70 AD), e latela kakanyo ya Basatusei, ka gobane ka kakanyo yeo go dirilwe gore ditirelo tša Tempele di sepetšwe ka tshwanelo ka tsela ya molao. Ka tsela yeo letšatši la Tšhologo ya Moyamokgethwa le ile la bewa bjalo ka letšatši la bohlano morago ga tlhagišo ya mathomo ya monyana wa dithakangwaga wa puno ya ngatana ya garase. Taba yeo e bolela gore letšatši la bohlano go tšwa go Lamorena la mathomo morago ga Paseka (bona Lef. 23:15); ke la monyanya woo wa Paseka, woo ka mehla o swanetšego go lebana le letšatši la Lamorena, bjalo ka ge go le bjalo mo tšhupamabakeng ya Sekriste. Kakanyo ya Bafarasei yona, yeo e bilego setlwaedi morago ga AD 70, e hlatholla kgopolo ya ‘sabatha’, bjalo ka ge go hlalošwa mo go Lef. 23:15 bjalo ka letšatši la monyanya wa Senkgwa sa go hloka komelo, eupša e sego Sabatha sa beke ka beke. Ka wona mokgwa woo letšatši la Tšhologo ya Moyamokgethwa ka mehla le wela letšatšing la go swana mo kgweding (kakanyo ye bohlokwa go bao mahlo a bona e lego leswao la tiragalo ya molao ye e diregago ngwaga ka ngwaga) eupša e sego letšatšing la go swana la beke.
Se bohlokwahlokwa ke go lemoga diphapano tše nnyane tša tšhupamabaka magareng ga Basatusei le Bafarasei tšeo e bilego karogano magareng ga Basatusei le Bafarasei ka lehlakoreng le, le baganyetši ba go tsebega kudu mo go puku ya Jubilees ba go latela tšhupamabaka ya boganyetši, go sa lebalwe gape le dikgopolo tša bjale tša go thewa godimo ga dingwalo tša Khumran, ka go le lengwe. Ge Jesu le barutiwa ba gagwe ba ile ba latela tšhupamabaka ye ya ‘boganyetši’ go ka be go ile gwa hlathollwa ka fao ba ka bego ba ile ba swara Paseka ka gona pele Jesu a swarwa. Taba yeo e tiišwa ke ge go lemogwa gore baprista ba bagolo le balatedi ba bona ga se ba ka ba latela tšhupamabaka yeo go fihlela morago ga ditlhokofatšo tša gagwe (Jesu) (Jn. 18:28).
Go tlo lemogwa gore taba ya peakanyo ya dikgwedi tša ngwaga ka Sepedi, e hlola mathata a thulaganyo ya dikgwedi tša ngwaga ka gobane mebotwana ye mengwe ya go swana le Sekoni le Seroka e na le thulaganyo ye nngwe ya dingwedi tša ngwaga. Bjalo ka ge Sepedi se na le dimmotwana tše ntši, ga se se se makatšago go ba le maina a dikgwedi tša ngwaga a go fapana go ya ka dimmotwana tšeo. Ka go realo, yona taba yeo ya go fapana ga dimmotwana e bolela gore go tlo ba le mathata a go reelwa ga maina a mangwe a dikgwedi tšeo di ka bago le maina a go feta le tee, go ya ka fao go šetšego go boletšwe ka gona ka godimo, go swana le maina a go fapana a dikgwedi tša ngwaga bjalo ka Dibokwane, Hlakola, Mopitlo, Mosegamanye, Phupu le Ngwatobošego, go ya ka tsela yeo dikgwedi tše di sa bitšwego ka go swana go ya ka dimmotwana tša Sepedi. Ke ka yona tsela ye maina a dikgwedi tšeo di selelago, di bontšhitšwego ka godimo, a bitšwago ka go fapana go ya ka dimmotwana tša go fapafapana. Ke go re mebotwaneng ye mengwe ga go dirišwe, mohlala, Ngwatobošego eupša go dirišwa leina la kgwedi ye nngwe bjalo ka Phupu, go bjalo le go maineng a dikgwedi tše dingwe tša ngwaga (Hlakola, Mopitlo le Mosegamanye).
Bothata bjoo bja go reela maina a dikgwedi ka ditsela tša go fapana bo tšwelela gape le go merafe ye mengwe ya Bibele bjalo ka Baheberu. Bjale go yo lekolwa ka fao bona ba rulagantšego maina a kgwedi tša ngwaga wa bona ka gona go ya ka tšhupamabaka (ye e fetotšwego gannyane = monyakišiši) ya Seheberu (NBD letl. 158):
Mopedi o aroganya dihla tše nne tša ngwaga ka go latelana, e lego marega, seruthwane, selemo le lehlabula. Tatelano yeo e bohlokwa ka gobane sehla sa marega se lebane le mathomo a ngwaga wa Sepedi. Go thongwa ka sehla sa marega ka gobane ke nako ya leeto la go thongwa ga go hwa (ga diphedi tša tlhago) le bophelo. Ke go re ke ka nako ya sehla sa marega yeo bophelo bja Mopedi bo fenywago ke lehu.
Le ge maina a dihla tšeo go bonala o ka re a tswalane le maina a dihla tša merafe ye mengwe go swana le Maisimane (marega a lebane le Mopitlo, Moranang le Mosegamanye; seruthwane se lebane le Ngwatobošego, Phupu le Phato, selemo se hlalošwa ke dikgwedi tša Lewedi, Dibatsela le Nthole/Manthole, mola ka lehlakoreng le lengwe ka lehlabula go bolelwa ka dikgwedi tša Dibokwane, Pherekgong le Hlakola), dipaka tšeo di fapana kudu go ya ka tlhalošo ya setšo sa tšona. Nakong ya marega go ntšhwa dikoma go ya ka fao re šetšego re boletše ka gona ka godimo; seruthwane sona se lebane le paka ya go buna le go fola mabele; ka nako ya selemo gona go a lengwa ka ge dipula di ena, mola lehlabula go ipshinwa ka dithakangwaga le lehlabula ka kakaretšo – ke sehla sa menyanya. Thulaganyo ye ya dihla e thuša Mopedi go beakanya mediro ya diatla le ye mengwe mo bophelong.
Ditšhupetšo di bontšha gore baagi ba tikologo goba selete ke bona bathei ba maina a dikgwedi. Mohlala, puno ya korong (Gn. 30:14; Baahl. 15:1) goba garase (barley) (2 Sa. 21:9; Ru. 1:22) e bontšha kgwedi ya Hlakola – Moranang, nakong ya nyooka (earing time) (Eks. 34:21) e ka ba kgwedi ya Hlakola; mola ‘dithakangwaga tša morara’ (Nu. 13:20) e le kgwedi ya Tammuz ye e amago Phupu – Mosegamanye. Tsheola (pula ya mathomo) (ya go thewa godimo ga tšhupamabaka ya selegae/semmušo ya go thoma ka kgwedi ya Tishri) e na ka dikgwedi tša Lewedi - Diphalane, gomme dipula tša mafelelo di na ka dikgwedi tša Hlakola – Moranang. Seenywa sa selemo, e lego qaµyissa dikgwedi tša Phato – Lewedi - leina leo le tšwa go lentšu la ‘selemo’, gomme gape (leina leo) le tšwa go lentšu la ‘phišo’. Digwedi tša T\ebet le Sðebat\ di bonwa bjalo ka dikgwedi tša go tonya (marega).
Go ya ka methopo ya Testamente ye Tala, thulaganyo ye bjalo ya mabaka e ka bapetšwa le tšhupamabaka ya temo ya go thalwa leswikeng, ya go humanwa kua Getser ka ngwaga wa 1908, yeo go dumelwago gore sethalwa seo se thadilwe ke mošemanyana wa sekolo mo ngwagakgolong wa bolesome Pele ga Kriste. Phetolelo ya gona ga e tsebege, eupša e tšweletša ditshepedišo tša temo tša dikgwedi tša ngwaga tše lesomepedi tša go thoma ka sehla sa lehlabula:
Two months of storage. Two months of sowing. Two months of spring growth. Month of pulling flax. Month of barley harvest. Month when everything (else) is harvested. Two months of pruning (vines). Month of summer fruit. (cf. DOTT 201–203)
Tšhupamabaka yeo e gatelela bohlokwa bja dikarolo tša ngwaga tše seswai, e lego dikgwedi tše pedi tša go boloka ka dišegong, tše pedi tša puno ya garase, tše pedi tša go bjala, e tee ya go fetša go buna, tše pedi tša go thenela mehlare le e tee ya seenywa sa selemo.
Go ka rungwa ka go re ditsela tše dingwe tša go bontšha mabaka le dihla di akaretšwa ke mantšu a go nepiša ‘paka’ goba monyanya (Ôiddaµn, Dn. 7:25; moµÔeµd, Dn. 12:7; zemaµn, Mmol. 3:1; Ne. 2:6), bona gape le Ps. 104:27. Gantši ditiragalo tša histori le tšona di rulaganywa go ya ka mengwaga ya pušo ya babuši goba ka tsela ya go nyalanya le tiragalo ya go tuma ya setšhaba le mabaka, bjalo ka leeto la Baisraele la go tloga Egipeta go leba Kanana, go dula ga Baisraele kua Egipeta (Eks. 12:40); go agwa ga Ntlokgethwa ya mathomo (1 Dikg. 6:1); goba mengwaga ye masomešupa ya Bothopša kua Babeloni (Esk. 33:21); goba tšhišinyego ya lefase nakong ya pušo ya Usia (Am. 1:1; Sk. 14:5).
Godimo ga moo maina a a dikgwedi a a retwa ka gobane a bohlokwa mo setšong le bophelong bja Mopedi. Mopedi o tšweletša se sengwe le se sengwe ka theto, gagolo ge e le se bohlokwahlokwa bophelong bja gagwe. Bjale go yo hlokomelwa tlhalošo yeo ya maina a dikgwedi tša ngwaga go ya ka Mokgalabje Lethole Tau le Mokgekolo Mologadi NgwanaMagolego.
Mopitlo ke kgwedi ye ka yona Naka e hlabago. Batho ba tsoga bošego go emela Naka ge e hlaba ka gobane go na le mmolelo le tumelo ya go re motho wa mathomo wa go bona Naka e hlaba o ba le mašoto. Ge Naka e seno hlaba, motho wa go e bona pele o begela kgoši ka ge Naka e le sešupo sa mmakgonthe sa go eletša kgoši go ntšha koma, le gore kgoši e thome sehla se sefsa sa ngwaga ka mafolofolo. Ge e retwa go thwe:
Mopitlo nka putlaganya selemo le marega,
Ke Mopitlo mopitla a putla,
O putla marega le lehlabula.
Ke Phato phatola dihlare,
Ke Mangwetši ’a Mogale,
Ke Phato kgwedi ’a selemomarega.
Mankgodi a manong a ile phupu,
Phupu e fuputša dipeu tša selemo,
Manong a boa ka lela ka lenaka la kgoši,
Go thwe a be a ile phupu.
Ke manong maremane,
Maremane wa pelo tša balemi.
Mosegamanye segamanya di je taleng,
Masegamanye ’a Sehuele!
Mosegamanye hlakola dihlare,
Mehlare e gwagwaletše,
Hlare tša thoma go khukhuša.
Ke Lewedi la dikhukhwanyane,
Ngwetabošego ke a foafoa;
Ke Lewedi ’a dibatsela a di phalale.
Ke Diphalane tša madikaphalana,
Ke Diphalane tša phalana,
Ke Diphalane tša matšema,
Matšema a rerwa sentsokela.
Dibatsela kgwedimmamoratwa,
Dibatsela di phalala lephalalo,
Legohle phamphangmeetsemagakwa,
Mo go tlago Dibatsela’ tholwana.
Mme nthole maraka,
Kgwedi ke ile ke fetile’.
Mmolelwana (Temanatheto) wo o gatelela gore nakong ye go lewa lehlabula. Ka tsela yeo nthole ye e nepiša go rolwa dintsho, mahea, dinawa, maraka le tše dingwe tša ka mašemong. Basadi ba rola barwedi ba bona merwalo ya lehlabula.
Godimo ga moo, Pherekgong e sepelelana le puno ya dinawa. Nako ya kgwedi ye ke ya go bunwa ga dinawa. Ka fao e tsebega ka mokhora ka gobane ke nakong yeo dijo (sa go šeba e lego setopša le semotwane) di sa hlokwego. Ka lehlakoreng le lengwe le maeba a iphepa ka dinawa tšeo. Dinawa ke se sengwe sa dijo tše bohlokwa maphelong a Bapedi. Ka fao Pherekgong le dinawa ke kgeswa le šago. Ke ka fao Mopedi a nyalanyago Pherekgong le mokhora; a be a fetše ka go e reta ka go re:
Pherekgong ’a dinawa
Ke balame Ngoato ’a Ngoatwana,
Ke šuthela dibokwane tša morula.
Ke dibokwana tša marula,
Se mphe ke khoše.
Hlakola ke kgwedi ya go tuma ka diila le dibeela. Ga go meletlo yeo e swarwago go swana le koma, manyalo le dikgoro tša kahlolo. Ge madira a ka romelwa ntweng nakong ye, go letetšwe gore a ka se fenye, eupša a tlo fenywa ke manaba a ona.
Ge kgwedi ye e retwa go thwe:
Ke Hlakola’ Matsepe,
Ba re mogolo o raga ka sefularo,
Hlakola ke mogale,
Mogale o raga ka sefularo.
Ke Hlakola mohlakolane wa matšepe,
Mogale o raga ka sefularo,
Hlakola hlakola dihlare,
Ke hlakotše mogatša’ kgoši ditšwalo.
Moranang wa kgomo (pelo) tša badiši,
O a fiša, o borutho;
Kgwedi a o maruru,
A o marutho?
Go a fiša go a tonya. Nakong ye go dijo di se kae fela tše di ka kgewago bjalo ka ge e le lehlabula, goba tša bunwa le go lotwa ka dišegong.
Le ge go le bjalo tharollo ya taba yeo ya maina a go fapana a dikgwedi tša Sepedi e tla thewa godimo ga motheo wa tekanyetšo (standardisation) ya maina a dikgwedi tša ngwaga go ya ka mebotwana ya go fapafapana. Tekanyetšo ye bjalo e tlo dirwa go ya ka bokgafetšakgafetšo (frequency) bja tirišo ya maina a dikgwedi magareng ga mebolelwana ya go fapana ya Sepedi.
Bickerman, E.J., 1968, Chronology of the ancient world, Cornell University Press, New York.
Dancy, J.C., 1954, Commentary on I Maccabees, Blackwell, Oxford, UK.
Geldenhuys, N., 1950, Commentary on the Gospel of Luke: the English text with introduction, exposition and notes, Eerdmans, Grand Rapids, MI.
Finegan, J., 1964, Handbook of Bible chronology: principles of time reckoning in the ancient world and problems of chronology in the Bible. N.J. Princeton University Press, Princenton.
Jaubert, A., 1957, ‘La Date de la Cène, and ‘‘Jesu et le calendrier de Qumrân’’’ NTS 7, 1960–1961, pp. 1ff.
Milik, J.T. (ed.), 1976, The Books of Enoch: Aramaic Fragments of Qumran Cave 4, Library of Congress, Oxford, UK.
Mönnig, H.O., 1988, The Pedi, J.L. van Schaik, Pretoria.
O’Neil, W.M., 1975,Time and the Calendars, Sydney University Press, Sydney, N.S.W.
Segal, J.B., 1963, The Hebrew Passover from the earliest times to AD,Oxford University Press, New York.
Van Goudoever, J., 1959, Biblical Calendars, Brill, Leiden.
Wiesenberg, E.J., 1971, ‘Calender’, in C. Roth (ed.), Encyclopadia Judaica, n.p., MacMillan, New York.
Wiesenberg, E.J., 2008, Bibele (ya Mangwalo a Makgethwa a Testamente ye Tala le a Testamente ye Mpsha), Bible Society of South Africa, Bellville.
Wiesenberg, E.J., 1962, The New Bible Dictionary, Tyndale House Publishers, Inc., Wheaton, IL.


c: text/html

text:
DOMINICAN REPUBLIC
Batho ba Masomepedi-pedi ba Ile ba Tlogela Kereke
GERMAN GOMERA e be e le ngwana wa bo-10 yo monyenyane go bana ba 11. Ka morago ga gore tatagwe le dikgaetšedi tša gagwe tše pedi di hlokofale, mmagwe e lego Luisa, o ile a hudušetša lapa toropong. Ge ba le moo, ba ile ba tsena Kereke ya Mamenno, yeo dikgaetšedi tša Luisa le malapa a tšona di bego di e tsena.
German o re: “Ka 1962, banyalani bao e bego e le babulamadibogo ba kgethegilego ba ile ba fihla toropong ya gabo rena. Go be go thwe ba aroša batho ba motse ka ‘dithuto tše mpe.’ Lega go le bjalo, ge banyalani bao ba etela legaeng la ga Piña, ba ile ba amogelwa. Lapa la ga Piña e be e le le legolo. Ka ge le be le makaditšwe ke botho le bogwera bja babulamadibogo bao, le ile la theetša thero ya bona ka kelohloko. Ka baka la ketelo yeo, lapa la ga Piña le dikgaetšedi tša ka tše tharo ba ile ba thoma go ithuta.”
German o tšwela pele ka gore: “Ka letšatši le lengwe ge babulamadibogo ba be ba etetše lapa la ga Piña, mma le yena o ile a laletšwa. Di ile tša bala ditemana tša Beibele tšeo di bego di bolela ka kholofelo ya go phela ka mo go sa felego lefaseng. Mma o ile a botšiša gore, ‘Bjale ke ka baka la’ng kerekeng ya ka ba re re ya legodimong?’ Ka morago ga gore ngwanabo rena a arabe a diriša Beibele le go hlalosa seo Mangwalo a se bolelago ka tsogo ya lefaseng, mma o ile a rata ditaba tšeo gomme a thoma go botša ba bangwe ka seo a ithutilego sona.
“Ge baruti ba Kereke ya Mamenno ba ekwa gore ditho tše dingwe tša kereke ya bona di be di ithuta le Dihlatse tša Jehofa, ba ile ba di kgothaletša gore di kgaotše go ithuta. Eupša ba ile ba dira bjalo ka go di gapeletša le go di tšhošetša. Mma Piña, e lego Maximina o ile a ba botša gore, ‘Bonang mo! Ke motho yo mogolo, ke tseba go itirela diphetho.’”
German o re: “Mafelelong, batho ba 22 ba ile ba tlogela Kereke ya Mamenno gomme ba thoma go ya dibokeng tša phuthego lefelong leo le hirilwego. Mma o kolobeditšwe ka 1965, gomme nna ka kolobetšwa ka 1969 e lego nywaga e mene ka morago, ke na le nywaga e 13.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sebata sa Mmala o Mohwibiduhwibidu Seo go Bolelwago ka Sona go Kutollo Kgaolo 17 ke Eng?
Karabo ya Beibele
Sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu seo go bolelwago ka sona go Kutollo kgaolo 17, se swantšhetša mokgatlo wo morero wa wona e lego go kopanya ditšhaba tše dingwe le go di emela lefaseng ka moka. Mathomong mokgatlo wo o be o tsebja e le Kgwerano ya Ditšhaba eupša ga bjale ke Ditšhaba tše Kopanego.
Dilo tšeo di ka go thušago go tseba sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu
Ke mokgatlo wa dipolotiki. Sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu se na le “dihlogo tše šupago” tšeo go thwego di swantšhetša “dithaba tše šupago” le “dikgoši tše šupago” goba mebušo. (Kutollo 17:
9, 10) Dithaba le dibata gantši ka Beibeleng di swantšhetša mebušo. —Jeremia 51:24, 25; Daniele 2: 44, 45; 7:17, 23.
Se šoma go swana le dipolotiki tša lefaseng ka moka. Sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu se swana le sebata sa dihlogo tše šupago seo go bolelwago ka sona go Kutollo kgaolo 13, seo se swantšhetšago mekgatlo ya lefaseng ka moka ya dipolotiki. Dibata tše tše pedi di na le dihlogo tše lesome, dinaka tše lesome le maina a maroga. (Kutollo 13:1; 17:3) Go swana ga dibata tše ga se gwa no itiragalela. Sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu se swantšhetša goba se emela mekgatlo ya dipolotiki ya lefaseng ka moka.
—Kutollo 13:15.
Se hwetša matla mebušong e mengwe. Sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu “se tšwa go,” goba se bile gona ka baka la mebušo e mengwe.
—Kutollo 17:11, 17.
Se tsena ditabeng tša dikereke. Babilona o mogolo, e lego madumedi a maaka ao a lego lefaseng ka moka, o dutše godimo ga sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu, go bontšha gore sebata se se laolwa ke madumedi.
—Kutollo 17: 3-5.
Ga se hlomphe Modimo. Sebata se se tletše “maina a maroga.”
—Kutollo 17:3.
Se ile sa se be gona ka nakwana. Sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu se be se tlo ba “sekoting,” * goba sa se sa ba gona, ka lebakanyana gomme sa tšwelela gape ka morago.
—Kutollo 17:8.
Boporofeta bja Beibele bo phethagetše
Bona kamoo mokgatlo wa Kgwerano ya Ditšhaba woo ka morago e bilego Ditšhaba tše Kopanego o ilego wa phethagatša boporofeta bja Beibele bja mabapi le sebata sa mmala o mohwibiduhwibidu.
Ke mokgatlo wa dipolotiki. Mokgatlo wa Ditšhaba tše Kopanego o thekga dipolotiki ka go šireletša “Setho se sengwe le se sengwe sa mokgatlo wo.” *
Se šoma go swana le dipolotiki tša lefaseng ka moka. Ka 2011, naga e nngwe e ile ya ingwadiša mokgatlong wa Ditšhaba tše Kopanego, gomme mokgatlo wo wa ba le dinaga tše 193. Ka baka leo, o ipolela gore o emela dinaga tše dintši kudu lefaseng.
Se hwetša matla mebušong e mengwe. Gore mokgatlo wa Ditšhaba tše Kopanego o be gona, ke ka baka la dinaga tšeo di lego ka tlase ga wona le gona ke tšona di o neago matla.
Se tsena ditabeng tša dikereke. Mokgatlo wa Kgwerano ya Ditšhaba le wa Ditšhaba tše Kopanego e be e dutše e thekgwa ke madumedi a lefaseng ka moka. *
Ga se hlomphe Modimo. Mokgatlo wa Ditšhaba tše Kopanego o hlametšwe gore “go dule go na le khutšo le polokego lefaseng ka moka.” * Le ge go ka bonagala eka go dira se ke taba e botse kudu, ge e le gabotse mokgatlo wo ga o hlomphe Modimo ka gobane o nyaka go dira selo seo Modimo a boletšego gore ke Mmušo wa gagwe feela wo o ka kgonago go se dira.
—Psalme 46:9; Daniele 2: 44.
Se ile sa se be gona ka nakwana. Ka morago ga Ntwa ya Pele ya Lefase, Kgwerano ya Ditšhaba e ile ya hlongwa gore go be le khutšo, eupša e ile ya palelwa ke go thibela kgalefo yeo batho ba bego ba na le yona lefaseng ka moka. E ile ya se sa šoma ge Ntwa ya Bobedi ya Lefase e thoma ka 1939. Ka 1945, ka morago ga gore Ntwa ya Bobedi ya Lefase e fele, go ile gwa hlongwa mokgatlo wa Ditšhaba tše Kopanego. Morero wa wona, mekgwa le tsela yeo o hlamilwego ka yona, di swana kudu le tša Kgwerano ya Ditšhaba.
^ par. 10 Go ya ka Vine’s Expository Dictionary of Old and New Testament Words, lentšu la Segerika leo le fetoletšwego e le “sekoting” le ra gore “mokoti wo o ka se lekanywego.” King James Version e fetoletše lentšu leo e le “mokoti wo o se nago mafelelo.” Ka Beibeleng lentšu le le šupa go lefelo goba boemo bjo bo swanago le ge motho a golegilwe e bile a ka se kgone go dira selo.
^ par. 13 Bala Article 1 ya Charter of the United Nations.
^ par. 16 Ka mohlala, ka 1918 lekgotla leo le bego le emela Maprotestanta a mantši kua Amerika, le ile la bolela gore Kgwerano ya Ditšhaba e be e tlo ba “mokgatlo wa dipolotiki wo o emelago mmušo wa Modimo mo lefaseng.” Ka 1965, baemedi ba bodumedi bja Mabuddha, Makatholika, bo-Orthodox bja ka Bohlabela, Mahindu, Mamoseleme, bodumedi bja Sejuda le Maprotestanta ba ile ba kopana kua San Francisco go thekga le go rapelela Ditšhaba tše Kopanego. Go oketša moo, ka 1979 Mopapa John Paul wa Bobedi o ile a bolela gore mokgatlo wa Ditšhaba tše Kopanego “e tla dula e le mokgatlo o mogolo wa go lwela gore go be le khutšo le toka.”
^ par. 17 Bala Article 2 ya Charter of the United Nations.
Ithute ka mo go oketšegilego
Ke ka Baka La’ng Dihlatse tša Jehofa di sa Tšee Lehlakore Dipolotiking?
Na di bea tšhireletšego ya setšhaba kotsing?
Na re tla ka ra ba le Mmušo o Tee wa go Buša Lefase ka Moka?
Akanya ka khutšo le tšhireletšego tšeo di ka tlišwago ke mmušo woo o tee wa lefase. Ke ka baka la’ng re ka dumela kholofetšo ya Modimo ya gore o tla tliša mmušo o bjalo? Mmuši wa wona wa maleba e tla ba mang?


text:
Na Dihlatse tša Jehofa di Phema Batho Bao e Kilego ya ba Ditho Tša Tšona?
Ga re pheme batho bao ba kilego ba kolobetšwa ya ba Dihlatse tša Jehofa eupša gona bjale ba kgaoditše go ruta ba bangwe ka Beibele, mohlomongwe ba tlogetše le go kopanela le badumedigotee le bona. Ge e le gabotse, re ya go bona gomme ra leka go tsošološa go rata ga bona dilo tša moya.
Ga re kitimele go kgaola motho yo a dirilego sebe se segolo. Lega go le bjalo, ge e ba motho yo e lego Hlatse e kolobeditšwego a tlwaela go roba melao ya Beibele ya boitshwaro gomme a sa itshole, o tla phengwa goba a kgaolwa.
Beibele e bolela ka mo go kwagalago gore: “Tlošang yo kgopo gare ga lena.”—1 Bakorinthe 5:13.
Lega go le bjalo, go thwe’ng ka monna yo a kgaotšwego eupša mosadi wa gagwe le bana bona e sa dutše e le Dihlatse tša Jehofa? Tswalano ya bodumedi yeo a bego a na le yona le lapa la gagwe e a fetoga, eupša taba ya gore ke lapa la gagwe ga e fetoge. Lenyalo la gagwe, go bontšhana lerato ka lapeng le ditirišano tša bona ga di fetoge.
Batho bao ba kgaotšwego ba sa dutše ba ka tla dibokeng tša rena. Le gona ge ba rata, ba ka newa keletšo ya Mangwalo ke bagolo ba phuthego. Morero wa bagolo ke go thuša motho yo a kgaotšwego gore a boele e be yo mongwe wa Dihlatse tša Jehofa. Batho bao ba kgaotšwego bao ba lahlago mekgwa e mebe gomme ba bontšha go tšwa pelong gore ba nyaka go phela ka melao ya Beibele, dikgoro di dula di ba bulegetše gore ba ka boela ba ba ditho tša phuthego.
Ithute ka mo go oketšegilego
Ke ka Baka La’ng ba Bangwe ba Kgaolwa?
Tayo ya Modimo e lerato e hola bjang modiradibe yo a itsholago?


text:
INDONESIA
Ke Nyaka go Thoma mo!
Alexander MacGillivray e lego mohlanka wa lekala kua Australia, o be a eya godimo le fase ka ofising ya gagwe a dutše a nagana. O be a feditše matšatši a mmalwa a katana le bothata bjo itšego, gomme mafelelong a hwetša tharollo. Ga bjale o be a swanetše go bolela le Frank Rice.
Frank, e lego monnatia wa mengwaga e 28 yo e bego e le mmapatši wa dipuku tša bodumedi (mmulamadibogo), o be a na le dibeke tše sego kae a fihlile moo ofising ya lekala. O ile a ithuta therešo e sa le mofsa gomme kapejana ka morago ga moo a thoma ka modiro wa go bapatša dipuku tša bodumedi. Ke moka o ile a fetša mengwaga ya ka godimo ga e lesome a bolela ditaba tše dibotse karolong e kgolo ya naga ya Australia, a sepela ka pere, paesekela, sethuthuthu le kharabane. Ka morago ga gore Frank a dule Bethele dibeke tše sego kae, ga bjale o be a loketše go ya kabelong ya gagwe e mpsha.
Ngwanabo rena MacGillivray o ile a biletša Frank ka ofising ya gagwe gomme a mmontšha mmapa wa dihlakahlaka tša ka leboa la Australia. O ile a mmotšiša gore: “Frank, na o ka rata go thoma modiro wa boboledi mo? Ga go na ngwanabo rena le o tee dihlakahlakeng tše ka moka!”
Mahlo a Frank a ile a kgahlwa ke dihlakahlaka tšeo di bego di phadima bjalo ka diperela Lewatleng la India, e lego dihlakahlaka tša Netherlands East Indies (gona bjale ke Indonesia). * Dihlakahlakeng tšeo go be go dula batho ba dimilione bao ba bego ba se ba tšwa ba ekwa ditaba tše dibotse tša Mmušo wa Modimo. Frank o ile a šupa motsemošate wa moo e lego Batavia (yeo ga bjale e lego Jakarta), ke moka a re: “Ke nyaka go thoma mo!”
Go Bolela Ditaba tše Dibotse Kua Java
Ka 1931, Frank Rice o ile a fihla Jakarta, e lego toropo e kgolo ya leemaema sehlakahlakeng sa Java. O ile a renta phapoši kgauswi le bogare bja toropo gomme a e tlatša ka mapokisi a dikgatišo tše di theilwego Beibeleng, ao a ilego a tlaba mong wa lefelo leo.
Frank o gopola ka gore: “Mathomong ke be ke ikwa ke timetše e bile ke hlologela gae kudu. Batho ba be ba itshepelela ka disutu tša bona tše ditšhweu le dikuane, mola nna ke be ke fišwa ke diaparo tša ka tše boima tša Australia. Ke be ke sa tsebe le lentšu le letee la Sedutch goba Seindonesia. Ka morago ga gore ke rapele Jehofa gore a ntlhahle, ke ile ka phetha ka gore go swanetše go ba go na le batho bao ba bolelago Seisemane tikologong ya dikgwebo. Ke ile ka thoma go nea bohlatse gona moo, gomme batho bao ba be ba tloga ba thabela!”
Ka ge batho ba bantši bao ba dulago Jakarta ba be ba bolela Sedutch, Frank o ile a ithuta ka thata gore a tsebe leleme leo gomme go se go ye kae a thoma go bolela ditaba tše dibotse ka ntlo le ntlo. Le gona ganyenyane-ganyenyane o ile a thoma go ithuta Seindonesia. Frank o itše: “Bothata e be e le gore ke be ke se na dikgatišo tša Seindonesia. Ke moka Jehofa o ile a ntlhahla gore ke kopane le morutiši wa Moindonesia yoo a ilego a thabela go ithuta therešo gomme a dumela go fetolela pukwana ya Where Are the Dead? Ka morago ga moo go ile gwa fetolelwa dipukwana tše dingwe, gomme go se go ye kae batho ba bantši bao ba bolelago Seindonesia ba ile ba thoma go thabela.”
Ka November 1931, babulamadibogo ba bangwe ba babedi bao ba tšwago Australia ba ile ba goroga Jakarta, e lego Clem Deschamp wa mengwaga e 25 le Bill Hunter wa mengwaga e 19. Clem le Bill ba be ba tlile le kharabane ge ba etšwa gae, gomme yeo e bile kharabane ya mathomo ya go fihla Indonesia. Ka morago ga gore ba ithute mantšu a sego kae a Sedutch, ba ile ba tšea leeto la go tšama ba bolela ditaba tše dibotse gomme ba akaretša ditoropo tše dikgolo tša Java.
Ka morago ga Clem le Bill go ile gwa tla mmulamadibogo yo mongwe yo a bitšwago Charles Harris, e lego monnatia yo a tšwago Australia. Go thoma ka 1935, Charles o ile a šoma bogolo bja tšhemo ya Java a sepela ka koloi le ka paesekela, a sepediša dikgatišo ka maleme a mahlano e lego Searaba, se-China, Sedutch, Seindonesia le Seisemane. Mengwageng e mengwe o ile a sepediša dikgatišo tše e ka bago tše 17 000.
Dikgatišo tše dintši tšeo Charles a ilego a di sepediša di ile tša dira gore batho ba bantši ba lemoge modiro wa gagwe. Motho yo mongwe wa maemo a godimo mmušong kua Jakarta o ile a botšiša Clem Deschamp gore: “Le na le batho ba bakae bao ba šomago ka Bohlabela bja Java?”
Ngwanabo rena Deschamp o ile a araba ka gore: “Ke o tee feela.”
Motho yoo o ile a bolela le yena a befetšwe a re: “O nagana gore ke tla dumela seo o mpotšago sona? Ge ke bona bontši bja dikgatišo tšeo batho ba nago le tšona gohle, ke kgona go bona gore go swanetše go ba go na le batho ba bantši bao ba di abago!”
Babulamadibogo bao ba mathomo ba be ba sa dule felo gotee e le gore ba kgone go fihlelela batho ba bantši kamoo ba ka kgonago ka gona. Bill Hunter o itše: “Re ile ra šoma sehlakahlaka seo go tloga mathomong a sona go fihla mafelelong, le gona e be e se gantši moo re bego re bolela le motho o tee gabedi.” Ba ile ba tšama ba bjala dipeu tše dintši tša moya tšeo ka morago di ilego tša tšweletša puno e kgolo kudu ya moya.—Mmo. 11:6; 1 Bakor. 3:6.
Batho ba Sehlakahlakeng sa Sumatra ba kwa Ditaba tše Dibotse
Mo e ka bago ka 1936, babulamadibogo ba kua Java ba ile ba ahlaahla kamoo ba ka katološago modiro wa bona gore o fihle Sumatra, e lego sehlakahlaka sa botshelela ka bogolo mo lefaseng. Sehlakahlaka se sa dithaba le maswika se wela dikontinenteng tše pedi gomme se na le metse e megolo le mašemo gotee le mafelo ao a nago le monola o montši le dithokgwa tšeo di ratwago ke pula.
Babulamadibogo bao ba ile ba dumelelana ka gore ba romele Frank Rice moo, ka gona ba ile ba kopanya bonyenyane bjo ba bego ba na le bjona e le gore ba mo lefelele leeto. Gateetee ka morago ga moo, Frank o ile a fihla toropong ya Medan, yeo e lego ka Leboa la Sumatra, a swere mekotla ya gagwe e mebedi ya go nea bohlatse, mapokisi a 40 a dikgatišo le tšhelete e nyenyane. Frank o be a na le tumelo e tiilego. Gateetee o ile a thoma modiro wa gagwe, a kgodišegile gore Jehofa o tla mo nea seo a se hlokago gore a tšwele pele ka kabelo ya gagwe.—Mat. 6:33.
Bekeng ya mafelelo ya ge a be a bolela ditaba tše dibotse kua Medan, Frank o ile a kopana le monna yo a nago le bogwera wa Modutch yo a ilego a mo laletša gore a tsene ka ntlong a tlo nwa kofi. Frank o ile a botša monna yoo gore o hloka koloi yeo a ka e dirišago go bolela ditaba tše dibotse sehlakahlakeng seo ka moka. Monna yoo o ile a šupa koloi yeo e senyegilego ka jarateng ya gagwe gomme a re: “Ge o ka e lokiša, nka go rekišetša yona ka di-guilder tše 100.” *
Frank o ile a re: “Ga ke na di-guilder tše 100.”
Monna yoo o ile a tsepelela Frank ka mahlong. Ke moka a mmotšiša gore: “Na o tloga o nyaka go bolela ditaba tše dibotse sehlakahlakeng se ka moka sa Sumatra?”
Frank o ile a araba ka gore: “Ee.”
Monna yoo wa Modutch o ile a re: “Ge e ba o ka kgona go lokiša koloi ye, gona o ka e tšea. O tla mpatela mohlang o hweditše tšhelete.”
Frank o ile a thoma go lokiša koloi yeo gomme go se go ye kae e be e šetše e sepela gabotse. Ka morago o ile a ngwala gore: “Ke tladitše koloi dikgatišo e bile ke e tladitše peterole, ke ile ka tšea leeto la go yo botša batho ba Sumatra ditaba tše dibotse, ke na le tumelo ya gore Jehofa o tla nthekga.”
Frank o ile a boela Jakarta ka morago ga ngwaga, a šetše a boletše ditaba tše dibotse sehlakahlakeng seo ka moka. Ge a fihla Jakarta o ile a rekiša koloi yeo a bego a sepela ka yona ka di-guilder tše 100 ke moka a romela tšhelete yeo go monna yola wa Modutch kua Medan.
Ka morago ga dibeke tše sego kae, Frank o ile a hwetša lengwalo leo le tšwago Australia le mo laela gore a ye kabelong e mpsha ya bobulamadibogo. Ntle le go senya nako, o ile a phutha dipeke tša gagwe gomme a ya go thoma modiro wa boboledi kua Indochina (ga bjale ke Cambodia, Laos le Vietnam).
^ ser. 4 Leina le lengwe la yona la kgale ke Dutch East Indies. Madutch a ile a fihla moo mengwaga e ka bago e 300 pejana gomme a itirela koloni yeo e bego e theilwe kgwebong e atlegilego ya dinoko. Pegong ye ka moka, re tlo diriša maina ao a dirišwago lehono.
^ ser. 3 Guilder ke tšhelete yeo e bego e dirišwa Indonesia ka nako yeo. Lehono tšhelete ye e lekana le diranta tše e ka bago tše 15 000.


text:
NA LE HLAMILWE?
Lephego la Serurubele
MAPHEGO a serurubele a fokola kudu moo e lego gore le boima bja lerojana goba lerothi la meetsana bo ka dira gore se thatafalelwe ke go fofa. Go sa šetšwe seo, maphego a dula a hlwekile e bile a omile. Sephiri sa serurubele se ke sefe?
Ela hloko: Banyakišiši ba Yunibesithing ya Ohio State bao ba ithutago ka serurubele sa Giant Blue Morpho (Morpho didius) ba hweditše gore le ge maphego a khunkhwane ye a bonala a thelela, a khupeditšwe ke dikgapetla tše dinyenyane tša go hlatlagana go swana le dithaele tšeo go ruletšwego ntlo ka tšona. Gaešita le diforo tše dinyenyane tša go bapelana tša dikgapetla tše di dira gore ditšhila goba marothi a meetse a thelele gabonolo. Banyakišiši ba leka go ekišetša go thelela ga lephego la serurubele e le gore ba kgone go dira didirišwa tša maemo a godimo tša thekinolotši tšeo di sa šilafalego le go se tsenwe ke meetse bakeng sa diintaseteri le tša kalafo.
Lephego la serurubele ke mohlala o mongwe wo o bontšhago gore thutamahlale e leka go ekišetša tsela yeo diphedi di hlamilwego ka yona. Monyakišiši Bharat Bhushan o re: “Tlhago e tletše ka dilo tšeo di makatšago, go tloga ka dikgapetla tše dinyenyane go ya go tše dikgolo, tšeo di kgahlilego batho ka nywagakgolo.”
O nagana eng? Na lephego la serurubele le bile gona ka tlhagelelo? Goba na le hlamilwe?


text:
THUTO 12
Motlogolo wa Paulo o be a na le Sebete
Anke re ithute ka lesogana leo le ilego la phološa bophelo bja malome wa lona. Malome wa lesogana leo e be e le moapostola Paulo. Ga re tsebe leina la lesogana leo, eupša re tseba gore le ile la bontšha sebete kudu. Na o ka rata go kwa gore le ile la dira eng?—
Paulo o be a le kgolegong kua Jerusalema. O be a golegilwe ka baka la ge a be a bolela ka Jesu. Banna ba bangwe ba babe ba be ba hloile Paulo, ka gona ba ile ba kwana gore ba mmolaye. Ba ile ba re: ‘A re kgopeleng molaodi wa madira gore a laele madira a gagwe gore a tliše Paulo kgorong. Re tla mo lalela tseleng, ke moka ge a feta, re tla mmolaya!’
Motlogolo wa Paulo o ile a kwa ka taba yeo. O be a tla dira eng? O ile a ya kgolegong gomme a botša Paulo ka yona. Gateetee Paulo o ile a mmotša gore a ye go botša molaodi wa madira ka taba yeo. Na o nagana gore go be go le bonolo gore motlogolo wa Paulo a bolele le molaodi yoo wa madira?— Aowa, ka gobane molaodi wa madira e be e le motho wa maemo a godimo. Eupša motlogolo wa Paulo o be a na le sebete gomme o ile a bolela le molaodi yoo wa madira.
Molaodi wa madira o ile a tseba gabotse seo a tlago go se dira. O ile a bitša madira a e ka bago a 500 gore a šireletše Paulo! O ile a a botša gore a felegetše Paulo Kesarea bošegong bjoo. Na bophelo bja Paulo bo ile bja šireletšega?— Ee, banna bale ba babe ba ile ba se kgone go mo hlasela! Seo ba bego ba se kwanetše se ile sa pala.
O ka ithuta eng kanegelong ye?— O ka ithuta gore le wena o ka ba le sebete go swana le motlogolo wa Paulo. Re swanetše go ba le sebete ge re bolela le ba bangwe ka Jehofa. Na o tla ba le sebete gomme wa tšwela pele o bolela ka Jehofa?— Ge o ka dira bjalo, o ka phološa bophelo bja motho yo mongwe.


text:
MAHUMO AO A LEGO KA LENTŠUNG LA MODIMO | DIEMA 1-6
“Bota Jehofa ka Pelo ya Gago ka Moka”
Jehofa o swanelwa ke gore re mmote ka mo go feletšego. Seo leina la gagwe le se bolelago se dira gore re tloge re kgodišega gore o kgona go phethagatša dikholofetšo tša gagwe ka moka. Thapelo ke ya bohlokwa kudu go re thuša gore re mmote. Diema kgaolo 3 e re kgonthišetša gore ge re bota Jehofa o tla re putsa ka go ‘letliša ditsela tša rena.’
Motho yo a iponago a le bohlale . . .
o dira diphetho a se a thoma pele ka go kgopela tlhahlo ya Jehofa
o bota tlhaologanyo ya gagwe goba ya lefase
Motho yo a botago Jehofa . . .
o ba le tswalano ya kgauswi le yena ka go ithuta Beibele, ka go naganišiša le ka go rapela
o nyaka tlhahlo ya gagwe ka go tsoma melao ya motheo ya Beibele ge a dira diphetho


text:
KGAOLO YA LESOMETHARO
O Ile a Ithuta Diphošong tša Gagwe
1, 2. (a) Ke’ng seo se diragaletšego Jona le basesiši ka baka la phošo yeo Jona a e dirilego? (b) Kanegelo ya Jona e ka re thuša bjang?
JONA o be a tshwentšwe ke modumo wo o sa kgahlišego. O be a se a tshwenywa feela ke modumo wa ledimo le lešoro leo le bego le baka go gohlana ga dithapo tša sekepe; le gona o be a se a tshwenywa feela ke modumo wa maphoto a magolo ao a bego a betha mahlakore a sekepe ka matla ao a bego a dira gore sekepe se bake lešata. Seo se bego se tshwentše Jona kudu e be e le lešata leo le bego le bakwa ke basesiši gotee le molaodi wa sekepe le sehlopha sa gagwe ge ba be ba katana le go thibela sekepe seo gore se se ke sa nwelela. Jona o be a kgodišegile gore banna bao ba tla tloga ba ehwa ka baka la gagwe!
2 Ke’ng seo se bego se dirile gore Jona a be tlalelong gakaakaa? O be a dirile phošo e kgolo kudu ditirišanong tša gagwe le Modimo wa gagwe Jehofa. O be a dirile’ng? Na phošo yeo e be e ka se lokišege? Dikarabo tša dipotšišo tše di ka re ruta mo gontši. Ka mohlala, kanegelo ya Jona e re thuša go bona kamoo gaešita le bao ba nago le tumelo e tiilego ba ka arogago ka gona le kamoo ba ka lokišago diphošo tša bona ka gona.
Moporofeta yo a Tšwago Galilea
3-5. (a) Gantši batho ba nagana ka’ng ge ba ekwa ka Jona? (b) Re tseba’ng ka setlogo sa Jona? (Bona le mongwalo wa tlase.) (c) Ke ka baka la’ng tirelo ya Jona e le moporofeta e be e se bonolo goba e kgahlišago?
3 Ge batho ba ekwa ka Jona, gantši ba nagana ka diphošo tša gagwe tše bjalo ka go se kwe ga gagwe Modimo goba go ba le hlogo e thata. Eupša go na le dilo tše dintši tše dibotse tšeo re ka ithutago tšona ka monna yo. Gopola gore Jona o be a kgethilwe go ba moporofeta wa Jehofa Modimo. Jehofa o be a ka se ke a mo nea boikarabelo bjo bogolo gakaalo ge nkabe a be a sa botege goba a se a loka.
Jona o be a na le dika tše dibotse go feta tše mpe
4 Beibele e re botša go se nene ka setlogo sa Jona. (Bala 2 Dikgoši 14:25.) O be a etšwa Gathe-hefere yeo e lego bokgole bja dikhilomithara tše nne go tloga Natsaretha, e lego motse woo Jesu Kriste a bego a tlo golela go wona nywagakgolong e seswai ka morago. * Jona o hlanketše e le moporofeta nakong ya pušo ya Kgoši Jeroboama wa Bobedi yo a bego a buša meloko e lesome ya Isiraele. Mehla ya Eliya e be e le kgale e fetile gomme moporofeta yo a hlanketšego ka morago ga gagwe e lego Elisha, o be a hwile nakong ya pušo ya tatago Jeroboama. Gaešita le ge Jehofa a ile a diriša banna bao go fediša borapedi bja Baali, Baisiraele ba ile ba hlanoga gape ka boomo. Ga bjale, naga e be e laolwa ke kgoši yeo e ilego ya “dira tše mpe mahlong a Jehofa.” (2 Dikg. 14:24) Ka gona, modiro wa Jona o be o se bonolo e bile o sa kgahliše. Go sa šetšwe seo, o ile a phetha modiro wa gagwe ka potego.
5 Lega go le bjalo, ka letšatši le lengwe bophelo bja Jona bo ile bja fetoga ka mo go feletšego. O ile a newa kabelo e tšwago go Jehofa yeo a ilego a bona e le e thata kudu. Ke’ng seo Jehofa a bego a mo kgopela gore a se dire?
“Tsoga o ye Motseng wa Ninife”
6. Jehofa o ile a nea Jona kabelo efe gomme ke ka baka la’ng e be e bonagala e le thata?
6 Jehofa o ile a botša Jona gore: “Tsoga o ye motseng o mogolo wa Ninife, o o tsebiše gore bobe bja wona bo rotogetše pele ga ka.” (Jona 1:2) Ga go thata go bona lebaka leo kabelo ye e ka bago e ile ya bonagala e le thata. Ninife e be e le bokgole bja dikhilomithara tše e ka bago tše 800 go ya ka bohlabela, e lego leeto leo mohlomongwe le bego le ka tšea mo e ka bago kgwedi ge o sepela ka maoto. Lega go le bjalo, go bonagala go be go na le selo se sengwe seo se bego se tshwenya Jona go feta botelele bja leeto leo. Ge a fihla Ninife, Jona o be a swanetše go botša Baasiria molaetša wa Jehofa wa kahlolo, le ge ba be ba tsebja ka bošoro le go ba sehlogo. Ge e ba go arabetše batho ba sego kae molaetšeng wa gagwe setšhabeng sa Modimo, ke’ng seo Jona a bego a ka holofela go se bona baheiteneng bao? Mohlanka o tee feela wa Modimo o be a ka atlega bjang motseng o mogolo wa Ninife wo o bego o tla bitšwa “motse wo o tletšego tšhollo ya madi”?
7, 8. (a) Jona o be a ikemišeditše gakaaka’ng go tšhabela kabelo yeo a bego a e neilwe ke Jehofa? (b) Ke ka baka la’ng re se ra swanela go phetha ka gore Jona e be e le lefšega?
7 Ga re tsebe ge e ba Jona a ile a ba le dikgopolo tše bjalo. Seo re se tsebago ke gore o ile a tšhaba. Jehofa o be a mo laetše gore a ye ka bohlabela; Jona yena o ile a ya ka bodikela gomme a sepela go fihlela a fihla kgole kudu ka mo go ka kgonegago. O ile a ya lebopong motseng wo o nago le boemakepe o bitšwago Jopa, e lego moo a ilego a hwetša sekepe seo se yago Tarashishi. Diithuti tše dingwe di bolela gore Tarashishi e be e le Sepania. Ge e ba go le bjalo, gona Jona o be a lebile motseng o lego kgole le Ninife ka dikhilomithara tše 3 500. Leeto le bjalo la go ya ka mošola wa Lewatle le Legolo le be le ka tšea ngwaga. Se se bontšha kamoo Jona a bego a ikemišeditše ka gona go tšhabela kabelo yeo Jehofa a bego a mo neile yona!
8 Na se se bolela gore re ka re Jona e be e le lefšega? Ga se ra swanela go akgofela go mo ahlola. Bjalo ka ge re tla bona, o be a na le sebete seo se makatšago. Lega go le bjalo, go swana le rena ka moka, Jona e be e le motho yo a sa phethagalago yo a bego a lwantšhana le mafokodi a mantši. (Ps. 51:5) Ke mang mo go rena yo a sa kago a boifa?
9. Ka dinako tše dingwe re ka ikwa bjang ka kabelo yeo re e neilwego ke Jehofa gomme ke therešo efe yeo re swanetšego go e gopola dinakong tše bjalo?
9 Ka dinako tše dingwe go ka bonala eka Modimo o re kgopela go dira selo seo se bonalago se le thata goba se sa kgonege. Mohlomongwe re ka hwetša go le thata go bolela le batho ka ditaba tše dibotse tša Mmušo wa Modimo, ka ge go nyakega gore Bakriste ba dire bjalo. (Mat. 24:14) Go bonolo gore re lebale therešo ya bohlokwa yeo Jesu a e boletšego ge a re: “Dilo tšohle di a kgonega go Modimo.” (Mar. 10:27) Ge e ba ka dinako tše dingwe re lebala therešo yeo, mohlomongwe re ka kwešiša bothata bja Jona. Lega go le bjalo, ditlamorago tša go tšhaba ga Jona e bile dife?
Jehofa o Laya Moporofeta wa Gagwe yo a sa Kwego
10, 11. (a) Go ka direga gore Jona o be a nagana’ng ge sekepe se be se tloga boemakepeng? (b) Ke kotsi efe yeo e ilego ya wela sekepe le banamedi ba sona?
10 Re ka akanya Jona a namela sekepe seo se segolo, mohlomongwe sekepe sa go rwala dithoto sa Fenikia. O be a lebeletše ge molaodi wa sekepe le sehlopha sa gagwe ba itokišetša leeto gomme sekepe se tloga boemakepeng. Ge lebopo le dutše le nyamela ganyenyane-ganyenyane, Jona a ka ba a ile a nagana gore o tšhabela kotsi yeo a bego a e boifa kudu. Eupša gateetee boemo bja leratadima bo ile bja fetoga.
11 Diphefo tše matla di ile tša dira gore lewatle le galefe ka tsela e boifišago kudu gomme gwa ba le maphoto ao a ka khupetšago gaešita le dikepe tše dikgolo tša mehleng yeno. Go tšere nako e kaaka’ng gore sekepe se seo se dirilwego ka mapolanka se bonagale e le se senyenyane kudu e bile se fokola ge se le gare ga lewatle gomme se khupeditšwe ke maphoto a magolo? Na ka nako yeo Jona o be a tseba seo a se ngwadilego ka morago
12. (a) Ke ka baka la’ng re sa swanela go akgofela go ahlola Jona ka go robala ge ledimo le be le hlasetše? (Bona le mongwalo wa tlase.) (b) Jehofa o ile a utolla modu wa bothata bjang?
12 Ka ge a be a ikwa a se na matla a go thuša basesiši bao, Jona o ile a ya karolong ya ka tlase ya sekepe gomme a hwetša lefelo leo a ka robalago go lona. Gona moo o ile a ya ka boroko. * Molaodi wa sekepe o ile a hwetša Jona, a mo tsoša gomme a mo kgothaletša go rapela modimo wa gagwe ka ge banamedi ka moka ba be ba rapela. Ka ge ba be ba kgodišegile gore go na le selo se sa tlwaelegago ka ledimo le, basesiši ba sekepe ba ile ba dira matengwa go bona gore ke mang yo a ba baketšego bothata. Ga go pelaelo gore Jona o ile a tšhoga kudu ge matengwa a utolla gore banna bao ga ba na molato. Go se go ye kae therešo e ile ya ba molaleng. Jehofa o be a bakile ledimo leo le go dira gore matengwa a šupe go Jona!
13. (a) Jona o ile a ipobola ka go re’ng go basesiši? (b) Jona o ile a botša basesiši gore ba dire’ng, gona ka baka la’ng?
13 Jona o ile a botša basesiši ba sekepe dilo ka moka. E be e le mohlanka wa Modimo Ramatlaohle Jehofa. Yoo ke yena Modimo yo Jona a bego a mo tšhabela le yo a bego a mo kgopišitše, e lego seo se bakilego gore bohle ba be kotsing ye e šoro. Banna bao ba be ba tšhogile; Jona o be a kgona go bona seo difahlegong tša bona. Ba ile ba mmotšiša gore ba dire eng ka yena e le gore ba phološe sekepe le maphelo a bona. O ile a re’ng? Jona o swanetše go ba a ile a thothomela ka letšhogo ge a nagana ka go kgangwa ke meetse ao a tonyago a lewatle leo le galefilego. Eupša ke ka baka la’ng a be a ka bakela banna bao ka moka lehu mola a tseba gore a ka ba phološa? Ka gona o ile a re go bona: “Nkukeng le ntahlele lewatleng gomme lona le tla le okobalela; gobane ke lemoga gore ledimo le le legolo le le tletše ka baka la ka.”
14, 15. (a) Re ka ekiša tumelo ya Jona bjang? (b) Basesiši ba ile ba arabela bjang kgopelong ya Jona?
14 Ao e be e ka se be mantšu a lefšega. Go swanetše go ba go ile gwa kgoma pelo ya Jehofa go bona sebete sa Jona le moya wa gagwe wa boikgafo nakong yeo ya tlalelo. Mo nakong ye, re bona tumelo e matla ya Jona. Re ka ekiša tumelo ya gagwe lehono ka go bea maphelo a rena kotsing gore re phološe ba bangwe. (Joh. 13:34, 35) Ge re bona motho a nyaka thušo, e ka ba dilong tša boiphedišo, maikwelong goba borapeding bja gagwe go Modimo, na re a ikgafa e le gore re mo thuše? Ruri re thabiša Jehofa ge re dira bjalo!
15 Mohlomongwe basesiši bao ba sekepe le bona ba ile ba kgomega, ka gobane mathomong ba be ba gana go mo lahlela ka lewatleng. Go e na le moo, ba ile ba dira sohle seo ba ka se kgonago go feta ledimong leo
Jona o Bontšhwa Kgaugelo Gomme o a Hlakodišwa
16, 17. Hlalosa seo se ilego sa diragalela Jona ge a be a lahlelwa ka lewatleng. (Bona le diswantšho.)
16 Jona o ile a phonkgela maphotong a galefilego. Mohlomongwe o ile a katanela go dula a phaphametše godimo ga meetse a lebeletše ge sekepe se sobelela ka lebelo. Eupša maphoto a matla a ile a mo nweletša gomme a mo gapeletša go ya ka tlase ga meetse. O ile a nwelela, a feletšwe ke kholofelo.
17 Ka morago Jona o ile a hlalosa kamoo a ilego a ikwa ka gona nakong yeo. O ile a nagana ka dilo tše dintši. A nyamile, o ile a nagana gore a ka se sa bona tempele e botse ya Jehofa kua Jerusalema gape. O ile a ikwa a nwelela bodibeng bja lewatle, kgauswi le dithito tša dithaba moo a ilego a tatetšwa ke dimela tša ka meetseng. Go be go bonala eka lefelo leo e tla ba lebitla la gagwe.
18, 19. Go diragetše’ng ka Jona ka lewatleng gomme ke sephedi sefe seo se ilego sa mo metša, le gona ke mang yo a bego a bakile se? (Bona le mongwalo wa tlase.)
18 Eupša iketle pele! Go be go na le selo seo se bego se sepela kgauswi le yena
19 Jona o swanetše go ba a ile a nagana gore go fedile ka yena. Lega go le bjalo, o ile a makatšwa ke selo se sengwe. O be a sa dutše a phela! O be a se a robega, a se a šilega e bile a sa palelwe ke go hema. Aowa, o be a sa dutše a phela, gaešita le ge a be a le ka gare ga selo seo ge e le gabotse e bego e swanetše go ba lebitla la gagwe. Ganyenyane-ganyenyane Jona o ile a boifa. Ga go pelaelo gore ke Jehofa Modimo wa gagwe yo a ilego a “romela hlapi e kgolo gore e metše Jona.” *
20. Re ka ithuta’ng ka Jona thapelong yeo a ilego a e rapela a le ka mpeng ya hlapi e kgolo?
20 Go ile gwa feta metsotso le diiri tše dintši. Gona moo, ka gare ga boso bjo a sa kago a bo bona, Jona o ile a ba le nako ya go nagana gomme a rapela Jehofa Modimo. Re ka ithuta mo gontši thapelong ya gagwe yeo e ngwadilwego ka botlalo kgaolong ya bobedi ya Jona. E bontšha gore Jona o be a tloga a tseba Mangwalo ka gobane o tsopola Dipsalme gantši. E bontšha gape seka se sebotse kudu e lego tebogo. Jona o feditše ka gore: “Ge e le nna ke tla go direla sehlabelo ka lentšu la ditebogo. Seo ke se ennego ke tla se phetha. Phološo e tšwa go Jehofa.”
21. Jona o ile a ithuta’ng ka phološo gomme ke thuto efe e bohlokwa yeo re swanetšego go e gopola?
21 Jona o ile a ithuta gore Jehofa a ka phološa motho le ge e le ofe, kae le kae mo a lego gona le ka nako le ge e le efe. Le gona ka moo “mpeng ya hlapi,” Jehofa o ile a bona le go phološa mohlanka wa gagwe yo a tshwenyegilego. (Jona 1:17) Ke Jehofa feela yo a bego a ka boloka motho a phela e bile a phetše gabotse matšatši a mararo le mašego a mararo ka mpeng ya hlapi e kgolo. Ke mo gobotse go rena lehono go dula re gopola gore Jehofa ke ‘Modimo yoo mohemo wa rena o lego ka seatleng sa gagwe.’ (Dan. 5:23) Re a phela e bile re gona ka baka la gagwe. Na re bontšha tebogo? Na ga se ra swanela go kwa Jehofa?
22, 23. (a) Tebogo ya Jona e ile ya bewa tekong bjang? (b) Ge re dira diphošo, ke’ng seo re ka ithutago sona go Jona?
22 Go thwe’ng ka Jona? Na o ile a ithuta go bontšha tebogo ya gagwe go Jehofa ka gore a mo kwe? O ile a dira bjalo. Ka morago ga matšatši a mararo le mašego a mararo, hlapi e ile ya tliša Jona lebopong gomme ya ‘mo hlatšetša nageng.’ (Jona 2:10) Akanya
23 Jona ga se a ka a senya nako. Re bala gore: “Jona ge a ekwa seo a tsoga a ya Ninife ka go dumelelana le lentšu la Jehofa.” (Jona 3:3) Ee, o ile a kwa. Go molaleng gore o ile a ithuta diphošong tša gagwe. Le mo tabeng ye re swanetše go ekiša tumelo ya Jona. Ka moka ga rena re dira dibe le diphošo. (Baroma 3:23) Eupša na re nolega moko goba na re ithuta diphošong tša rena gomme ra hlankela Modimo ka go kwa?
24, 25. (a) Mafelelong Jona o ile a hwetša moputso ofe ge a be a sa phela? (b) Jona o letetšwe ke moputso ofe nakong e tlago?
24 Na Jehofa o ile a putsa Jona bakeng sa go kwa ga gagwe? Ka kgonthe o ile a dira bjalo. Go bonala mafelelong Jona a ile a kwa gore basesiši bale ba sekepe ba ile ba phologa. Ledimo leo le ile la homola gateetee ka morago ga boikgafo bja Jona, gomme basesiši bao ba sekepe ba ile “ba boifa Jehofa kudu” ke moka ba mo direla sehlabelo go e na le go se direla medimo ya bona ya maaka.
25 Moputso o mogolo le go feta o ile wa tla nako e telele ka morago. Jesu o ile a diriša nako yeo Jona a e feditšego a le ka mpeng ya hlapi e kgolo e le seswantšho sa boporofeta seo se emelago nako yeo a bego a tla e fetša a le ka lebitleng goba Sheole. (Bala Mateo 12:38-40.) Ruri Jona o tla thabela go tseba ka tšhegofatšo yeo ge a tsošetšwa bophelong lefaseng! (Joh. 5:28, 29) Le wena Jehofa o nyaka go go šegofatša. Go swana le Jona, na o tla ithuta diphošong tša gago gomme wa bontšha moya wa go kwa le wa go hloka boithati?
^ par. 4 Taba ya gore Jona o be a etšwa motseng wa Galilea ke ya bohlokwa ka gobane Bafarisei ba boletše ka boikgogomošo mabapi le Jesu gore: “Nyakišiša Mangwalong gomme o bone gore ga go moporofeta yo a tlago go tšwa Galilea.” (Joh. 7:52) Bafetoledi ba bantši le banyakišiši ba šišinya gore Bafarisei ba be ba bolela gore ka kakaretšo ga go na moporofeta yo a kilego a tšwa motseng o nyatšegago wa Galilea goba yo a ka tšwago go wona. Ge e ba go le bjalo, gona banna bao ba be ba hlokomologa histori le boporofeta.
^ par. 12 Septuagint e hlalosa kamoo Jona a bego a robetše ka gona ka go oketša ka gore o be a gona. Lega go le bjalo, go e na le go lebelela go robala ga Jona e le sešupo sa go se be le taba, re ka gopola gore ka dinako tše dingwe bao ba gateletšegilego ba fenywa ke boroko. Nakong ya ge Jesu a le ka tlase ga kgateletšego e kgolo kudu kua serapeng sa Getsemane, Petro, Jakobo le Johane ba be ba “robetše ka baka la go nyama.”
^ par. 19 Ge le be le fetolelwa Segerikeng, lentšu la Seheberu bakeng sa “hlapi” le ile la fetolelwa e le “phoofolo e boifišago ya ka meetseng” goba “hlapi e kgolo kudu.” Gaešita le ge go se na tsela ya go kgonthišetša gore ge e le gabotse sephedi sa ka lewatleng seo go bolelwago ka sona mo ke sa mohuta ofe, go lemogilwe gore lewatleng la Mediterranean go na le dišaka tše dikgolo ka mo go lekanego go ka metša motho a feletše. Mafelong a mangwe go na le dišaka tše dikgolo go feta tšeo; šaka ya whale e ka fihla botelele bja dimithara tše 15


text:
MEŠOMO YA GO ITHUTA YA BANA
MEŠOMO YA GO ITHUTA
Isiraele e Tsena Kanana
Taonelouta dikarata tše gomme o leke go lebanya batho ba ka Beibeleng bao go bolelwago ka bona go Joshua dikgaolo 2 go ya go 7 le dilo tšeo di hlalositšwego mo dilong tše di ka go thušago go hwetša karabo.
Tše di Oketšegilego go tšwa Dihlogong tše
Re Matlafatšwa ke Bana Babo Rena le Dikgaetšedi
Ruta bana ba gago kamoo ba ka thušago bagwera ba bona le kamoo ba ka thušwago ke bagwera ba bona.
Dika tša Mogwera yo Botse
Mošomo wo o thuša bana ba mengwaga ya magareng ga e 8 le e 12 go bontšha dika tša go ba mogwera yo botse.
Mešaša ya Baisiraele
Sega gomme o kopanye puzzle ye gore le kgone go bapala kanegelo ye ya Beibele ya Kora.


text:
MAHUMO AO A LEGO KA LENTŠUNG LA MODIMO | JESAYA 63-66
Magodimo a Mafsa le Lefase le Lefsa di tla Tliša Lethabo le Legolo
Ga go na pelaelo gore kholofetšo ya Modimo yeo e lego go Jesaya kgaolo 65 ya gore o tla fetoša lefase paradeise e tla phethagala ka gobane Jehofa o bolela ka yona bjalo ka ge eka e šetše e phethagetše
Jehofa o hlola magodimo a mafsa le lefase le lefsa, moo dilo tša pele di ka se hlwego di sa gopolwa
Magodimo a mafsa ke’ng?
Ke mmušo o mofsa wo o tlago go tliša toka lefaseng
O thomile go buša legodimong ka 1914 ge Kriste a be a bewa go ba Kgoši ya Mmušo wa Modimo
Lefase le lefsa ke’ng?
Ke batho ba ditšhaba ka moka, ba maleme ka moka le ba merafo ka moka bao ka lethabo ba ikokobeletšago mmušo o mofsa wa legodimong
Ke bjang dilo tša pele di ka se hlwego di gopolwa?
Dilo tšeo di ka dirago gore re gopole dilo tšeo di kilego tša re kweša bohloko mmeleng, monaganong le maikwelong di ka se sa ba gona
Batho ba botegago ba tla thabela bophelo gomme ba ipshina ka letšatši le lengwe le le lengwe


text:
MARCH 11 2013
TURKEY
UN e re Mmušo wa Turkey o Swanetše go Hlompha Matswalo a Badudi ba Wona
Bakriste ba dimilione ba gana go tsenela tša bohlabani ka baka la letswalo—gomme dinaga tše dintši di hlompha phetho yeo. Komiti ya Ditokelo tša Batho ya UN e dirile phetho ya gore badudi ba Turkey ba swanetše go ba le tokologo yeo.
Phethong yeo UN e e dirilego ka March 29, 2012, Komiti e ile ya dira kahlolo yeo e emago le badudi ba babedi ba kua Turkey e lego Cenk Atasoy le Arda Sarkut. Banna bao ba babedi ke Dihlatse tša Jehofa tšeo di gannego go tsenela tirelo ya tša bohlabani ka lebaka la bodumedi bja tšona.
Ka makga a mantši, Mna. Atasoy le Mna. Sarkut ba be ba dutše ba romela mangwalo diofising tša mmušo ba kgopela go hlalosa phetho ya bona yeo e theilwego letswalong, gomme ba ile ba kgopela go dira ditirelo tše dingwe tša setšhaba tšeo di sa tswalanego le tša bohlabani. Lega go le bjalo, banna bao ba ile ba gapeletšwa ka go se kgaotše go tsenela tša bohlabani. Ka morago ga gore kgoro ya tša bohlabani e tšhošetše yunibesithi yeo e bego e thwetše Mna. Sarkut yoo e bego e le mothuši wa mofahloši ka gore e tla bula molato wa bosenyi kgahlanong le yona, o ile a lahlegelwa ke mošomo wa gagwe.
Komiti ye ge e dira phetho e ile ya bolela gore ditokelo tša go gana go tsenela tirelo ya bohlabani ka baka la letswalo “
ke karolo ya tokelo ya go bolela seo motho a se naganago, tokelo ya go dira dilo go ya ka letswalo le ya bodumedi,” yeo e hlaloswago go Article 18 ya Kgwerano ya Ditšhabatšhaba ya Ditokelo tša Selegae le tša Bopolitiki. Go oketša moo, Komiti e phethile ka gore tokelo ye e “
dumelela motho yo mongwe le yo mongwe gore a se tsenele tirelo ya tša bohlabani ge e ba seo se sa dumelelwe ke kereke goba ditumelo tša gagwe.”
Phetho ye e tla gateetee ka morago ga diphetho tše pedi tšeo di swanago tšeo di dirilwego ke Kgoro ya Yuropa ya Ditokelo tša Batho. Go e nngwe ya diphetho tšeo, Kgoro e phethile ka gore “go gana ga mmušo wa Turkey go dumelela motho go dira mediro e mengwe ge e ba a sa nyake go tsenela tša bohlabani go thulana la tokelo ya go gana ka baka la letswalo” yeo e tšwelelago ka go Tumelelano ya Yuropa ya Ditokelo tša Batho.
Go gana go tsenela tša bohlabani ka baka letswalo ke selo sa kgale go swana le Bokriste. E. W. Barnes, ka pukung ya gagwe ya The Rise of Christianity, o ngwadile gore: “
Go hlahloba lefsa boitsebišo ka botlalo bjo bo lego gona go [bontšha] gore go ba go fihla nakong ya Marcus Aurelius [mmušiši wa Moroma go tloga ka 161 go fihla ka 180 C.E.], go be go se Mokriste yo e bego e le lešole; e bile go be go se motho yo a bago lešole ka morago ga go ba Mokriste.”


text:
Botho—Bo Bohlokwa go ya ka Pono ya Modimo
MOFSA yo mongwe wa Japane o ile a kgongwa kudu ke botho bja mokgalabje yo mongwe yo a lego bonolo. Mokgalabje yo, yoo e bego e le moromiwa, o be a se na nywaga e mentši a dula nageng ye ya Asia e bile o be a sa tsebe Sejapane gabotse. Lega go le bjalo, bekeng e nngwe le e nngwe o be a etela mofsa yo gagabo bakeng sa go yo boledišana le yena ka Beibele. A myemyela ka tsela ya bogwera le ka go bontšha mekgwa e botho, ka go se fele pelo o ile a araba dipotšišo tše dintši tšeo mofsa yo yoo a bego a nyaka go tseba a bego a di botšiša.
Ditsela tše botho tša mokgalabje yo wa moromiwa di ile tša kgoma mofsa yo ka tsela e sa lebalegego. Mofsa yoo o ile a nagana ka gore: ‘Ge e ba Beibele e dira gore motho a be botho ka tsela yeo le go ba lerato, gona ke swanetše go fo ithuta yona.’ Se e ile ya ba tutuetšo yeo a bego a e nyaka gore a ithute selo seo a bego a tloga a sa se tsebe. Ee, botho bo kgoma pelo ya motho e bile bo bolela le yona, gomme gantši bo dira bjalo kudu go feta kamoo mantšu a ka e kgomago ka gona.
Seka Seo se Hwetšwago Seswantšhong sa Modimo
Ke ga tlhago ge re bontšha botho go batho bao ba tswalanego kgauswi le rena, ka gobane botho ge e le gabotse bo bolela lerato leo le tšwelelago ditswalanong tša madi. * Lega go le bjalo, botho ge e le gabotse ke seka sa Modimo. Jesu o ile a re Tatagwe wa legodimong o bontšha botho go bao ba Mo ratago le bao “ba sa lebogego.” Jesu o ile a kgothaletša balatedi ba gagwe gore ba ekiše Modimo tabeng ye ka gore: “Le swanetše go phethagala, go etša ge Tatago lena wa legodimong a phethagetše.”—Luka 6:35; Mateo 5:48; Ekisodo 34:6.
Ka ge batho ba bopilwe ka seswantšho sa Modimo, ba na le bokgoni bja go bonagatša seka se sa botho. (Genesi 1:27) Ee, re ka ekiša Modimo gomme ra bontšha botho le go batho ba bangwe bao re sa tswalanego le bona. Beibele e hlalosa botho e le karolo ya dika tše di kgahlišago tšeo di enywago ke moya o mokgethwa wa Modimo, goba matla a šomago. (Bagalatia 5:22) Ka baka leo, motho a ka hlagolela botho ge a dutše a ithuta ka mo go oketšegilego ka Modimo, yena Mmopi, le go batamela kgauswi le yena.
Ka ge botho e se feela karolo ya tlhago ya motho eupša gape Modimo a bo tšeela godimo, gona ke mo go kwagalago gore Modimo a re botše gore re ‘bontšhane botho.’ (Baefeso 4:32) Le gona re gopotšwa gore: “Le se ke la lebala go amogela baeng,” goba go bontšha batho bašele botho.—Baheberu 13:2.
Lefaseng la lehono leo le tlogago le se na botho e bile le sa leboge, na re ka kgona go bontšha batho ba bangwe, goba batho bašele, botho? Ke’ng seo se ka re thušago go dira bjalo? Ge e le gabotse, ke ka baka la’ng e bile re swanetše go tshwenyega ka taba ye?
Bo Bohlokwa go ya ka Pono ya Modimo
Seo se tsošago kgahlego ke gore ka morago ga gore moapostola Paulo a bolele ka go bontšha batho bašele botho, o ile a tšwela pele ka gore: “Ka go dira bjalo ba bangwe ba amogetše barongwa ba sa tsebe.” Na o ka akanya kamoo o ka ikwago ka gona ge o be o ka fiwa sebaka sa go amogela barongwa? Eupša Paulo o ile a tlaleletša se ka mantšu a rego “ba sa tsebe.” Ge re e bea ka tsela e nngwe, ntlha ya gagwe e be e le gore ge e ba re ena le mokgwa wa go bontšha batho ba bangwe botho, go akaretša le batho bašele goba batho bao re sa ba tsebego gabotse, re ka putswa ka ditsela tše sa letelwago.
Diphetolelo tše dintši tša Beibele tšeo di nago le ditšhupetšo di tswalanya mantšu a Paulo le dipego tša mabapi le Aborahama le Lota tšeo di lego go Genesi dikgaolo 18 le 19. Dipegong tšeo tše pedi, re bala mabapi le barongwa bao ba ilego ba itšweletša go bona e le batho bašele bao ba bego ba ena le molaetša o bohlokwa. Molaetša wo o bego o eya go Aborahama o be o le mabapi le go phethagatšwa ga kholofetšo ya Modimo ya gore o be a tla ba le morwa, gomme wo o bego o eya go Lota o be o le mabapi le go phološwa phedišong yeo e bego e batamela ka lebelo ya motse wa Sodoma le wa Gomora.—Genesi 18:1-10; 19:1-3, 15-17.
Ge o ka bala mangwalo ao a bontšhitšwego ka mo godimo, o tla lemoga gore Aborahama le Lota ba ile ba bontšha botho go bafeti-ka-tsela bao ba bego ba sa ba tsebe. Ke therešo gore mehleng ya Beibele, go amogela basepedi le bafeti-ka-tsela—e ka ba bagwera, ba leloko, goba batho bašele—e be e le taba ya setlwaedi le yeo batho ba bego ba swanetše go e dira. Ge e le gabotse, Molao wa Moshe o be o laela Baisiraele gore ba se ke ba hlokomologa dinyakwa tša batho bao e sego Baisiraele bao ba dulago nageng ya bona. (Doiteronomio 10:17-19) Lega go le bjalo, go bonagala Aborahama le Lota ba ile ba fetela ka kua ga seo molao o ilego wa se laela ka morago. Ba ile ba dira maiteko a magolo a go bontšha batho bašele botho gomme ba šegofatšwa bakeng sa go dira bjalo.
Ditiro tša Aborahama tša botho ga se tša tlišetša yena feela ditšhegofatšo ka ge a ile a ba le morwa eupša di di tlišeditše le rena. Ka tsela efe? Aborahama le morwa wa gagwe Isaka ba ile ba kgatha tema e bohlokwa go phethagatšweng ga morero wa Modimo. E ile ya ba ba mathomo lešikeng leo le lebišitšego go Mesia, e lego Jesu. Le gona tsela ya bona ya potego e bontšhitše e sa le pele kamoo Modimo a bego a tla nea motheo wa phološo ya batho ka lerato la gagwe le botho.—Genesi 22:1-18; Mateo 1:1, 2; Johane 3:16.
Dipego tšeo di bontšha ka mo go kgahlišago seo Modimo a se letetšego go batho bao a ba amogelago le kamoo a tšeelago godimo ka gona seka sa botho. Botho ga bo bontšhwe ka go ikgethela eupša bo bohlokwa go ya ka pono ya Modimo.
Go Bonagatša Botho go re Thuša go Tseba Modimo Gakaone
Beibele e bolela gore mehleng ya rena, batho ba bantši e tla ba “ba go se leboge, ba go se botege, ba ba se nago lerato la tlhago.” (2 Timotheo 3:1-3) Ga go pelaelo gore o kopana le batho ba bjalo letšatši le lengwe le le lengwe. Lega go le bjalo, le ga se lebaka la gore re se ke ra bontšha batho ba bangwe botho. Bakriste ba gopotšwa gore: “Le se ke la bušetša bobe ka bobe go motho. Lekang go dira se sebotse go ya ka pono ya batho bohle.”—Baroma 12:17.
Re ka katanela go bontšha botho le go bo bontšha kudu ka mo re ka kgonago. Beibele e re: “Yo mongwe le yo mongwe yo a nago le lerato . . . o tseba Modimo,” gomme go bontšha batho ba bangwe botho ke tsela e nngwe ya go bonagatša lerato. (1 Johane 4:7; 1 Bakorinthe 13:4) Ee, ka go bontšha batho ba bangwe botho, re tseba Modimo gakaone, gomme seo se re thabiša le go feta. Jesu o boletše Thutong ya gagwe ya Thabeng gore: “Go thaba ba botho—ka gobane ba tla hwetša botho. Go thaba ba hlwekilego pelong—ka gobane ba tla bona Modimo.”—Mateo 5:7, 8, Young’s Literal Translation.
Ge o sa kgonthišege gore ke selo sefe se se nepagetšego seo o ka se bolelago goba go se dira, bolela goba o dire selo se botho
Ela hloko mohlala wa Aki, mosadi wa lapa yo e sa lego yo mofsa yo a nago le barwa ba babedi wa Japane. Ka morago ga go hwelwa ke mmagwe go sa letelwa, o ile a gateletšega o šoro. Ka dinako tše dingwe, o be a ekwa bohloko kudu moo a bego a eya ngakeng. Ke moka, lapa le lengwe le ile la hudugela motseng wa gabo. Tate wa lapa leo o be a sa tšwa go hlokofala kotsing ya koloi, gomme mma a šetše le bana ba bahlano ba banyenyane. Aki o ile a kwela lapa leo bohloko moo a ilego a dira maiteko a magolo a go gwerana le mma yoo le bana ba gagwe. Ka ge a be a dira sohle seo a bego a se kgona go thuša lapa leo—go le fa dijo, go le hlagaletša diaparo, bjalobjalo—Aki o ile a thoma go tielela gape maikwelong. O ile a bona therešo ya seo Beibele e se bolelago, ge e re: “Go na le lethabo le legolo go neeng go feta go amogeleng.” (Ditiro 20:35) Ee, go bontšha batho ba bangwe botho e ka ba selo se sekaonekaone seo o ka itirelago sona ge o ikwa o gateletšegile.
Go “Adima Jehofa”
Go bontšha botho ga go bitše kudu. E bile ga se gwa ithekga ka bokgoni bja gago goba matla a gago. Go myemyela, mantšunyana a botho, go thuša motho, mpho e bontšhago gore o a mo naganela, goba go fo dumelela motho gore a go ete pele ge le le mothalading gantši go tšeelwa godimo. Ge o sa kgonthišege gore ke selo sefe se se nepagetšego seo o ka se bolelago goba go se dira ka tlase ga maemo a itšego, bolela goba o dire selo se botho. Mofsa yo go boletšwego ka yena matsenong a sehlogo se o ile a kgongwa kudu ke botho bja mokgalabje wa moromiwa, bjoo bo fihleletšego mo gogolo go feta seo a bego a se bolela. Ga go makatše ge se sengwe sa dilo tšeo Modimo a di nyakago go barapedi ba gagwe e le “go rata botho”!—Mika 6:8.
“Lentšu letee le botho le ka ruthetša dikgweding tše tharo tša marega.” Ka ge polelwana ye ya ka Bohlabela e hlalosa gabotse, tiro e nyenyane ya botho e ka dira botse kudu. Ge botho bo bontšhwa ka maikemišetšo a mabotse, kudu ge bo sepedišana le go rata ga motho Modimo, bo ka ruthetša dipelo tša batho ka moka bao ba akaretšwago. Gaešita le ge botho bja gago bo sa tšeelwe godimo, seo ga se bolele gore bo wetše fase. Bo bohlokwa go ya ka pono ya Modimo. Beibele e re kgonthišetša gore go bontšha batho ba bangwe botho ge e le gabotse ke go “adima Jehofa.” (Diema 19:17) O re’ng o sa phafogele dibaka tša bontšha botho go batho bao ba go dikologilego?
^ ser. 5 The Oxford English Dictionary e bontšha gore tlhaloso ya mathomong ya lentšu “botho” ke “tswalano ya madi; tswalano ya kgauswi; lerato leo le bakwago ke tswalano ye.”


text:
Pherekgong
Pherekgong goba Janaware ke kgwedi ya pele ya ngwaga Tšhupamabakeng ya Gregorian. Pherekgong ke ye nngwe ya dikgwedi tše šupa tša go ba le matšatši a masometharotee (31).
Letšatši la pele kgweding ya Pherekgong le tsebja bjalo ka Letšatši la mathomo la ngwaga.
Maemo a boso kgweding ya Pherekgong[lokiša | edit source]
Ka kakaretšo, ye ke kgwedi ye e tonyago kudu karolonog ya ka godimo ya lefase (Northern Hemisphere), mola karolong ya tlase ya lefase (Southern Hemisphere) e le kgwedi ye e fišago.
Matšatši kgweding ya Pherekgong[lokiša | edit source]
Ngwageng wa go tlwaelega, Pherekgong e thoma letšatšibekeng le le swanago le la Diphalane. Mohlala, ge letšatši la pele la Pherekgong e le Labobedi, Diphalane le yona e tla thoma ka Labobedi, gomme bobedi di fela letšatšibekeng le le swanago ka ge di na le matšatši a masometharotee. Le ge Pherekgong e sa thome letšatšibekeng la go swana le la Dibokwane, dikgwedi tše pedi tše di fela ka letšatšibeke le le swanago. Ka gona Pherekgong, Dibokwane le Diphalane di fela ka letšatšibeke le le swanago.


text:
Kgaolo 49: Letšatši la Ema
BONA Joshua. O re: “Letšatši, ema!” Letšatši le ile la ema. La ema moo sebakabakeng letšatši ka moka. Jehofa o ile a dira gore seo se kgonege. Eupša anke re bone lebaka leo le dirilego gore Joshua a nyake gore letšatši le se ke la sobela.
Ge dikgoši tšela tše hlano tše mpe tša nageng ya Kanana di thoma go lwa le Bagibeoni, bona ba romela motho go Joshua gore a tle a ba thuše. A re: ‘Akgofela go rena o re hlakodiše! Dikgoši ka moka tša naga ya dithabeng di tlile go lwa le rena bahlanka ba gago.’
Gateetee Joshua a sepela le banna ba gagwe ka moka ba ntwa. Ba ile ba sepela bošego ka moka. Ge ba fihla Gibeoni, bahlabani ba dikgoši tšeo tše hlano ba boifa ke moka ba tšhaba. Bjale Jehofa a neša sefako se segolo go tšwa legodimong gomme sa bolaya bahlabani ba bantši go feta bao ba bolailwego ke banna ba Joshua ba ntwa.
Joshua a bona gore letšatši le kgauswi le go sobela. Go be go tla swifala gomme bahlabani ba bantši ba dikgoši tšeo tše hlano tše mpe ba be ba tla tšhaba. Ke ka baka leo Joshua a ilego a rapela Jehofa a re: “Letšatši, ema!” Ke moka ge letšatši le eme, Baisiraele ba ile ba kgona go fenya ntwa yeo.
Go be go na le dikgoši tše dingwe tše dintši tše mpe Kanana tšeo di bego di hloile batho ba Modimo. Go ile gwa tšea Joshua le madira a gagwe mo e ka bago nywaga e tshelelago gore ba fenye dikgoši tše 31 tša Kanana. Ge dintwa di fedile, Joshua o ile a kgonthišetša gore naga ya Kanana e arolelwa meloko yeo e bego e sešo ya hwetša naga.
Go ile gwa feta nywaga e mentši gomme mafelelong Joshua a hwa a na le nywaga e 110. Ge yena le bagwera ba gagwe ba be ba sa phela, setšhaba se be se ekwa Jehofa. Eupša ge banna ba ba go loka ba hwile, setšhaba se ile sa thoma go dira dilo tše mpe gomme sa wela mathateng. Ge se be se le mathateng, ke gona moo se bego se nyaka thušo ya Modimo.
Joshua 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Baahlodi 2:8-13.
Dipotšišo
- Joshua o re’ng mo seswantšhong, gona ke ka baka la’ng?
- Jehofa o ile a thuša bjang Joshua le banna ba gagwe ba ntwa?
- Ke dikgoši tše kae tšeo Joshua a ilego a di fenya, gomme se se ile sa tšea nako e kaaka’ng?
- Ke ka baka la’ng Joshua a ile a aroganya naga ya Kanana?
- Joshua o ile a hwa a na le nywaga e mekae, gomme ka morago ga moo setšhaba se ile sa diragalelwa ke eng?
Dipotšišo tša tlaleletšo
- Bala Joshua 10:6-15.
Ka ge re tseba gore Jehofa o ile a emišetša Baisiraele letšatši le kgwedi, re na le kgodišego efe lehono? (Josh. 10:8, 10, 12, 13; Ps. 18:3; Die. 18:10)
- Bala Joshua 12:7-24.
Ke mang yoo ge e le gabotse re ka rego ke yena a fentšego dikgoši tše 31 tša Kanana, gomme ke ka baka la’ng se e le sa bohlokwa go rena lehono? (Josh. 12:7; 24:11-13; Doit. 31:8; Luka 21:9, 25-28)
- Bala Joshua 14:1-5.
Naga ya Kanana e ile ya arolelwa meloko ya Isiraele bjang, gona se se bontšha’ng ka bohwa bjoo re tlago go bo hwetša Paradeiseng? (Josh. 14:2; Jes. 65:21; Hesek. 47:21-23; 1 Bakor. 14:33)
- Bala Baahlodi 2:8-13.
Go swana le Joshua kua Isiraele, ke bomang bao lehono ba thibelago bohlanogi? (Baa. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Bathes. 2:3-6; Tito 1:7-9; Kut. 1:1; 2:1, 2)


text:
Dipotšišo tše Tšwago go Babadi
Na mantšu a Dafida go Psalme 37:25 le mantšu a Jesu go Mateo 6:33 a bolela gore Jehofa a ka se tsoge a dumeletše Mokriste go hloka dijo?
Dafida o ngwadile gore ga se a ka a “bona le ge e le mang yo a lokilego a tlogetšwe a le feela, goba bana ba gagwe ba kgopela dijo.” Ka go re’alo o boletše mantšu ao go tšwa phihlelong ya gagwe. O be a tseba gabotse gore ka mehla Modimo o a re hlokomela. (Ps. 37:25) Lega go le bjalo, mantšu a Dafida ga a bolele gore barapedi ba Modimo ba ka se tsoge ba hlokile dinyakwa tša motheo.
Go bile le dinako tšeo ka tšona Dafida a ilego a lebeletšana le maemo a thata kudu. Nako e nngwe ke ge a be a tšhabela Saulo. Dafida o be a se na dijo, gomme a kgopelela yena le bao a bego a na le bona senkgwa. (1 Sam. 21:1-6) Ka gona boemong bjoo, Dafida o be a “kgopela dijo.” Lega go le bjalo, bjona boemong bjoo bjo thata, o be a tseba gore Jehofa ga se a mo lahla. Le gona ga go na moo Beibele e re botšago gore Dafida o ile a swanelwa ke go rapeletša batho gore ba mo nee dijo.
Go Mateo 6:33, re hwetša kgonthišetšo ya Jesu ya gore Modimo o tla kgotsofatša dinyakwa tša bahlanka ba gagwe ba botegago bao ba etišago dikgahlego tša Mmušo pele maphelong a bona. Jesu o itše: “Ka gona, tšwelang pele le tsoma Mmušo pele le toko ya gagwe gomme dilo tše tše dingwe ka moka [go akaretša dijo, dino gotee le diaparo] le tla di okeletšwa.” Lega go le bjalo, Jesu gape o bontšhitše gore ‘bana babo’ ba ka lebeletšana le tlala nakong ya tlaišo. (Mat. 25:35, 37, 40) Seo se ile sa diragalela moapostola Paulo. Ka dinako tše dingwe o ile a hloka dijo le go bolawa ke lenyora.—2 Bakor. 11:27.
Jehofa o re botša gore re tlo tlaišwa ka ditsela tše di fapafapanego. A ka re dumelela gore re hloke dinyakwa tša motheo e le gore re thuše go araba ditatofatšo tša Diabolo. (Jobo 2:3-5) Ka mohlala, ba bangwe ba Bakristegotee le rena, go swana le bao ba kilego ba išwa dikampeng tša tshwenyo tša Nazi, ba ile ba ikhwetša ba le tlalelong ka baka la tlaišo. Diabolo o ile a dira gore Dihlatse di hloke dinyakwa tša motheo gore a robe potego ya tšona. Dihlatse tše di botegago di ile tša dula di ekwa Jehofa; gomme yena a se di lahle. O ile a di dumelela go lebeletšana le teko ye, go fo swana le ge a dumelela Bakriste ka moka go lebeletšana le diteko tše di fapafapanego. Lega go le bjalo, ga go pelaelo gore Jehofa o thekga bohle bao ba tlaišegago ka baka la leina la gagwe. (1 Bakor. 10:13) Re ka dula re gopola mantšu a Bafilipi 1:29 ao a rego: “Le neilwe tokelo bakeng sa Kriste, e sego feela gore le dumele go yena, eupša le gore le tlaišege ka baka la gagwe.”
Jehofa o holofetša go thekga bahlanka ba gagwe. Ka mohlala, Jesaya 54:17 e re: “Sebetša le ge e le sefe seo se rulelwago go lwa le wena se ka se atlege.” Kholofetšo ye le tše dingwe tšeo di swanago le yona di kgonthišetša batho ba Modimo gore o tla ba šireletša e le sehlopha. Lega go le bjalo, re le motho ka o tee ka o tee, re ka lebeletšana le diteko, gaešita le go fihla bokgoleng bja gore re hwe.


text:
POLEDIŠANO | FRÉDÉRIC DUMOULIN
“Ke Kgodišegile Gore go na le Mmopi”
Ka nywaga e fetago e lesome, Frédéric Dumoulin o be a dutše a šoma e le monyakišiši wa ditšweletšwa tša tša kalafo Yunibesithing ya Ghent kua Belgium. Ka nako e itšego e be e le moilamodimo. Eupša ka morago Frédéric o ile a kgodišega gore Modimo o hlodile bophelo. Phafoga! e ile ya botšiša Frédéric—yoo ga bjale e lego yo mongwe wa Dihlatse tša Jehofa—ka modiro wa gagwe le tumelo ya gagwe.
Na o ile wa kgongwa ke bodumedi ge o sa le ngwana?
Ee. Mma o be a tsena kereke ya Roma Khatolika. Eupša ke itše ge ke bala ka dintwa tšeo go thwego ke tše kgethwa tša bodumedi, ka selekišwa ke kereke gomme ka se sa nyaka go kwa selo ka yona. Le gona ke ile ka bala ka madumedi ao e sego a Bokriste gomme ka bona gore le ona a fo swana. Ge ke na le nywaga e 14, ke be ke re go ata ga bomenetša bodumeding go hlatsela gore Modimo ga a gona. Ka gona ge ke be ke rutwa ka tlhagelelo sekolong, ke ile ka phetha ka gore bophelo bo bile gona ka tshepedišo ya tlhago.
Go tlile bjang gore o kgahlegele thutamahlale?
Ge ke be ke na le nywaga e šupa, ke ile ka fiwa maekrosekopo gomme e ile ya ba sebapadišwa sa ka sa mmamoratwa. Gare ga dilo tše dingwe ke be ke o diriša go hlahloba dikhunkhwane tše makatšago, tše bjalo ka dirurubele.
Ke eng seo se dirilego gore o nyake go tseba ka mathomo a bophelo?
Ge ke be ke na le nywaga e 22, ke ile ka kopana le mosadi yo mongwe wa rathutamahlale yo e bego e le Hlatse ya Jehofa. O be a dumela gore Modimo o hlodile bophelo. Seo se ile sa mmakatša kudu. Ke be ke nagana gore nka mo kgodiša gabonolo gore tumelo ya gagwe ke ya bošilo. Eupša ke ile ka makatšwa ke gore o be a nkaraba ka tsela yeo e bontšhago gore o tseba ditaba tša gagwe. Ke ile ka thoma go nyaka go tseba ka batho bao ba dumelago go Modimo.
Ka morago ga dikgwedi tše sego kae, ke ile ka kopana le Hlatse e nngwe yeo e bego e tseba ka tša kalafo. Ke ile ka dumela ge a be a nyaka go ntlhalosetša ditumelo tša gagwe, ka ge ke be ke nyaka go tseba lebaka leo batho ba dumelago go Modimo. Ke be ke nyaka go mo lemoša gore o forilwe.
Na o kgonne go mo kgodiša gore o forilwe?
Aowa, o mpaletše. Ke ile ka thoma go nyakišiša ka dithuto tšeo di bolelago ka mathomo a bophelo. Se se mmakaditšego ke gore borathutamahlale ba bangwe ba tumilego ba re gaešita le sele, e raragane kudu moo go sa kgonegego gore re ka re e tšwa lefaseng le. Ba bangwe ba bona ba nagana gore disele tše bjalo di tšwa sebakabakeng. Go na le dingangišano tše dintši mabapi le mathomo a bophelo.
Na go na le moo di dumelelanago gona?
Se se makatšago ke gore borathutamahlale ba bantši ba dumela gore ka tsela e itšego tshepedišo ya tlhago e dirile gore bophelo bo tšwe dilong tše di sa phelego. Ke ile ka thoma go ipotšiša gore, ‘Ge e ba ba sa tsebe gore bophelo bo bile gona bjang ntle le gore bo tšwe go Mmopi, ba tseba bjang gore bo bile gona ka tsela yeo?’ Ke ile ka thoma go hlahloba seo Beibele e se bolelago ka mathomo a bophelo.
Ke diphetho dife tšeo o di dirilego ka dithuto tša Beibele?
Nako le nako ge ke be ke ithuta Beibele, ke be ke kgodišega ka mo go oketšegilego gore e bolela therešo. Ka mohlala, borathutamahlale ba sa tšwa go hwetša bohlatse bja gore legohle le na le mathomo. Eupša temana ya mathomo ya Beibele yeo e ngwadilwego nywaga e 3 500 e fetilego, e re: “Mathomong Modimo o hlodile magodimo le lefase.” * Le gona ke lemogile gore ge Beibele e bolela ka thutamahlale, ga e ke e bolela maaka.
Le gona ke lemogile gore ge Beibele e bolela ka thutamahlale, ga e ke e bolela maaka
Na tsebo ya gago ka thutamahlale e dirile gore o thatafalelwe ke go dumela go Modimo?
Aowa. Ge ke be ke thoma go dumela go Modimo, ke be ke šetše ke na le nywaga e meraro ke ithutela thutamahlale yunibesithing. Go fihla le lehono le, ge ke ithuta se sengwe ka go hlangwa ga dilo tše di phelago, ke kgodišega ka mo go oketšegilego gore go na le Mmopi.
Na o ka re fa mohlala wa se?
Ee. Ke ithutile kamoo dihlare tša kalafo le ditwatši di kgomago diphedi ka gona. Selo seo se hlamilwego seo se mmakatšago ke tsela yeo bjoko bja rena bo šireleditšwego ka yona dilong tše kotsi le di paketherieng. Go na le legora leo le aroganyago madi a rena go disele tša rena tša bjoko.
Taba yeo e go makatša ka’ng?
Ka nywaga e fetago e lekgolo, banyakišiši ba lemogile gore dilo tšeo di tsenago mading di ya dikarolong ka moka tša mmele—ka ntle le bjokong le lerapong la mokokotlo. Seo se a mmakatša, ka ge go na le ditšhika tše dinyenyane tše dintši tšeo di kgokaganego tšeo di išago madi diseleng ka moka tša bjoko. Disele ka moka tša bjoko di a hlwekišwa, di a fepša gomme tša hwetša moya o hlwekilego o lego mading. Ka gona go tla bjang gore madi a rena a dule a arogane le disele tša rena tša bjoko? Seo se be se sa kwešišege ka nywaga e mentši.
Legora leo le šoma ka tsela efe?
Ditšhika tšeo o ka di bonago feela ka microscope ga di swane le diphaephe tša polasitiki tšeo di thibelago seo se lego ka gare go tšwa. Mahlakore a ditšhika tšeo a dirilwe ka disele. Disele tše di dumelela dilo tše itšego le diphedi tše dinyenyane di feta go tšona le go phatša magareng ga tšona. Eupša disele tšeo di lego ditšhikeng tša bjoko bja rena di fapane. Di tloga di swaragane. Disele tše le go kgokagana ga tšona go a makatša. Dikarolo tše itšego tšeo di raraganego di kgonthišetša gore dilo tše bjalo ka oksitšene, carbon dioxide le glucose di feta mading le bjokong ka tsela e rulagantšwego. Eupša dilo tše dingwe, diprotheine le disele di a thibelwa. Ka gona legora la madi la bjoko le šoma ka tekanyo e itšego ya dimolekule go tšweletša magora a dikhemikhale le a mohlagase. Go ya ka nna, dilo tše bjalo tšeo di hlamilwego di be di ka se fo tšwelela ka mohlolo.